ورمێ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ckb">
  <siteinfo>
    <sitename>ویکیپیدیا</sitename>
    <dbname>ckbwiki</dbname>
    <base>https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.26</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">میدیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">تایبەت</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">وتووێژ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">بەکارھێنەر</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">لێدوانی بەکارھێنەر</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ویکیپیدیا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">لێدوانی ویکیپیدیا</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">پەڕگە</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">وتووێژی پەڕگە</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">میدیاویکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">وتووێژی میدیاویکی</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">داڕێژە</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">وتووێژی داڕێژە</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">یارمەتی</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">وتووێژی یارمەتی</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">پۆل</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">وتووێژی پۆل</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">دەروازە</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">لێدوانی دەروازە</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">ویکیپرۆژە</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">لێدوانی ویکیپرۆژە</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">ڕەشنووس</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">لێدوانی ڕەشنووس</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">مۆدیوول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">لێدوانی مۆدیوول</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ورمێ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>430</id>
    <revision>
      <id>1581201</id>
      <parentid>1581026</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:07:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133538" sha1="357d3lrzszltydjyxwmzf5pglnnwz31" xml:space="preserve">{{پپ}}
{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو   = ورمێ
| ناوی_فەرمی            = ܐܘܪܡܝܐ - Ûrmiye - ارومییە - رضائییە - طبارما - Ուրմիա
| ناوی_خۆماڵی  =
| زمانی_ناوی_خۆماڵی =
| ناوەکانی_تر  = Urmia
| جۆری_نیشتنگە  = [[شار]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە       = {{Photomontage
| photo1a =
| photo2a = Urmia_from_sky.jpg
| photo2b =
| photo3a = 3 Gonbad photo 2.jpg
| photo3b = Jame Mosque of Urmia-5.JPG
|
| spacing = 2
|size = 300
}}
| شرۆڤەی_وێنە  = چەند دیمەنێکی شاری ورمێ
| وێنەی_ئاڵا  = [[پەڕگە:Urmia flag.gif|وێنۆک|]]
| قەبارەی_ئاڵا     = 300px
| وێنەی_مۆر  =
| قەبارەی_مۆر  =
| وێنەی_نیشان  =
| قەبارەی_نیشان  =
| ناسناو  =
| دروشم   =
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=11 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}}
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''شاری ورمێ'''
| دەرزیی_نەخشە  = ڕۆژھەڵاتی کوردستان#Iran#Asia
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە =300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] دا##جێگە لە [[ئێران]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| پۆتانەکان             = {{coord| 37.55274 |N| 45.07605 |E|region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}}{{ھن}}{{flagicon image| Flag of Kurdistan.svg}} [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]]
| ناوی_دابەشکراو١ = [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
| جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ورمێ]]
| جۆری_دابەشکراو٣ = [[شارستان]]
| ناوی_دابەشکراو٣ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]]
| جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناوچە]]
| ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ|ناوەندی]]
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران =
| ڕێکەوتی_دامەزران =
| سەردێڕی_دامەزران١ =
| ڕێکەوتی_دامەزران١ =
| سەردێڕی_لەناوچوون =
| ڕێکەوتی_لەناوچوون =
| دامەزرێنەر  =
| ھۆکاری_ناونران =
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات =
| جۆری_دەسەڵات  = [[دەسەڵاتی شارەوان–ئەنجومەن|شارەوان–ئەنجومەن]]
| حیزبی_سەرۆک  =
| سەرناوی_سەرۆک  = سەرۆکی [[شارەوانی]]
| ناوی_سەرۆک  = مەجید ئاقازادە
| سەرناوی_سەرۆک١        = پەرلەمانتار
| ناوی_سەرۆک١    = نادر قازی پور، ھادی بەھادوری، ڕووحوڵڵا حەزرەت پور

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ =
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ =
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ =
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا =
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = ٤٢٫٧
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ =
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م   = ١٣٣٢
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م  =
| نزمترین_بەرزایی_بە_م  =
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان  = ٧٣٦٬٢٢٤
| دانیشتووان_لە   = ٢٠١٦
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢  =
| مەزندەی_دانیشتووان  =
| مەزندەی_دانیشتووان_لە =
| دانیشتووانی_شاری  =
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ =
| دانیشتووانی_لادێیی =
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ =
| سەرناوی_دانیشتووان  =
| ئاگاداریی_دانیشتووان  =
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt;
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کورمانجی]] و [[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])، [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]]، [[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]]، [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]]
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]] و [[شیعە]])، [[مەسیحی]]، [[یارسان]]
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      =
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١  = [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST  = ھاوین
| جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە =
| کۆدی_پۆستە  =
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢ =
| کۆدی_پۆستە٢  =
| جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە  = ٠٤٤١
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە  = [http://urmia.ir/ urmia.ir]
| پەراوێزەکان  =
}}

'''ورمێ''' یان '''ئورمییە''' ({{بە فارسی|ارومییە}}، {{بە کوردیی باکووری|Ûrmiye}}، {{بە ئەرمەنی| Ուրմիա}})یەکێکە لە [[گەورە شار]]ەکانی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] و وڵاتی [[ئێران]]، ناوەندی [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] و [[شارستانی ورمێ]]یە، بەبەرزی (١٣٣٢م) لە ئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە، کەوتووەتە سەر چەمی [[بەردە سوور]] (چەمی شار) و [[دەشتی ورمێ]]، لەڕۆژھەڵاتییەوە [[دەریاچەی ورمێ]]یە و لە ڕۆژاوایەوە ناوچە شاخاوییەکانی سنووری دەستکردی [[باکووری کوردستان]]ە، ھەوای ھاوینانی کەمێک گەرمە و زستانی ساردە.

ورمێ لە ڕووی دانیشتووانەوە دەھەمین شاری [[ئێران]]ە لە ڕیزبەندیدا، دانیشتووانی ئەم شارە لە پێکھاتەیەکی ئاڵۆزی [[کورد]] و [[ئازەربایجانی|ئازەری]] و [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]] و [[ئەرمەنی]] پێکھاتووە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/433619/Orumiyeh|سەردێڕ=Orumiyeh (Iran)|ئیش=Encyclopedia Britannica}}&lt;/ref&gt; ئەم شارە ناوەندەکی بازرگانی بەرھەمە کشتوکاڵییەکانە و بەتایبەتی ([[سێو]] و [[ترێ]] و …) ھەروەھا [[توتن]]یشی تیادا دەچێنرێت. زۆرینەی دانیشتووانی [[ئیسلام]]ن و ھەروەھا ئەم [[ئایین]]انەی تیادایە [[مەسیحی]] و [[یارسان]].

شارێکی گرنگ بوو لەرووی ئایینەکانەوە لە سەدەی نۆزدەدا، دانیشتووانی پێکھاتبوو لە [[ئیسلام]]([[شیعە]] و [[سوننە]])و [[مەسیحی]] (کاسۆلیکی و [[پرۆتێستانت]]ی و سووریانی و ئەرسەدۆکسی) و [[یارسان]]ی و [[جوو]] و [[ئایینی بەھایی|بەھایی]] و [[سۆفیگەری]] لە ساڵی ١٩٠٠دا [[مەسیحی]]یەکان لە (٤٠٪)ی دانیشتووانیان پێکدەھێنا بەڵام لە ساڵی ١٩١٨ ژمارەیان کەمی کرد، کاتێک [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لە جەنگدا بوو لەگەڵ [[قاجاڕەکان]] شاری ورمێ داگیرکرا لەلایەن عوسمانییەکان، [[ئەرمەنی]] و [[ئاشوورییەکان]] [[کۆمەڵکوژی|کۆمەڵکوژ]] کران.&lt;ref name=Columbia&gt;http://www.encyclopedia.com/doc/1E1-Urmia.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nineveh.com&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nineveh.com/Assyrians%20in%20the%20History%20of%20Urmia,%20Iran.html|سەردێڕ=Assyrians in the History of Urmia, Iran|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171012052754/http://www.nineveh.com/Assyrians%20in%20the%20History%20of%20Urmia,%20Iran.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nineveh.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;E.J. Brill 1936&quot;&gt;E. J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913–1936, M.{{nbsp}}Th{{nbsp}}Houtsma, p.{{nbsp}}1035, 1987&lt;/ref&gt;

== ناو ==
* وشەی ورمێ لە دوو بەشی ''ئور'' (شار) و ''مییە'' (ئاو) داتاشراوە کە بە زمانی [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]] یانی شاری کەنار ئاو. ھەڵکەوتی شاری ورمێش لە کەنار [[دەریاچەی ورمێ]]یە.
* بە بۆچوونی (ڕیچارد نیڵسۆن فری) وشەی ئورمییە لە وشەی [[ئورارتوو]] ھاتووە کە ئەوکات لەژێر فەرمانڕەوای ئەواندا بووە.&lt;ref&gt;Richard Nelson Frye, The history of ancient Iran, München (1984), 48–49&lt;/ref&gt;
* ناوی ئەم شارە لە سەردەمی پەھلەویدا (١٩٢٥–١٩٧٩) گۆڕدرا بۆ (رضائییە) بەھۆی ناوی [[ڕەزا شا]] کە کاتی خۆی فەرماندەی سوپا بوو لەم شارەدا.&lt;ref name=Sykes&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sykes|یەکەم=Percy|سەردێڕ=A History of Persia|ساڵ=١٩٢١|بڵاوکەرەوە=Macmillan and Company|شوێن=London|پەڕە=٦٧|ناونیشان=http://www.wdl.org/en/item/7307/view/1/67/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211027162410/https://www.wdl.org/en/item/7307/view/1/67/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
=== پێش ئیسلام ===
[[پەڕگە:Median-empire-600BCE.png|وێنۆک|مەودای ئیمپڕاتۆرییەتی [[ماد]] لە ٦٠٠پێش زاییندا]]
* مێژووی ورمی زۆر دێرینە. سەرچاوەکان دەڵێن گۆیا [[زەردەشت]] ھەر لەم شارە لە دایکبووە. باوەڕ وایە کە شاری '''ورمێ''' دامەزراوە لە ھەزارەی دووەمی پێش زایین. بەپێی وتەی [[ڤلادیمیر مینۆرسکی]] گوندەکانی دەشتی ورمێ دەگەڕێنەوە بۆ (٢٠٠٠)ساڵی پێش زایین، کەلەژێر دەسەڵاتی [[ئورارتوو]]ەکان بوون، بەو کنەو پشکنینانەی کە لە دەوری ورمێ کراوە ئەوە دەسەلمێنن کە شارستانییەتی ئەم ناوچەیە دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی بیستەمی پێش زایین، لەسەدەکانی کۆندا بە کەناری ڕۆژاوای ورمێ دەوترا (''گیلزان'') و لە سەدەی (٩)ی پێش زاییندا حکومداری ناوچەی ورمێ حکومی سەربەخۆی ڕاگەیاند، و لەدوایدا چووە ناو ئیمپراتۆرییەتی ([[ئورارتوو]] و [[مانناکان]])، لەسەدەی (٨)ی پێش زاییندا ناوچەکە سەر بە حکوومەتی [[ئاسوژ]] بوو، ھەتاوەکو چوونە ناو ئیمپڕاتۆری [[ماد]]ەکانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Gibb, Kramers, Lewis |یەکەم١=Hamilton Alexander Rosskeen, Johannes Hendrik, Bernard |سەردێڕ=The Encyclopaedia of Islam: New Edition Vol. 7 (Encyclopaedia of Islam New Edition) |ڕێکەوت=١٩٩٢|پەڕە=١٠٣٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Skutsch2013&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Carl Skutsch|سەردێڕ=Encyclopedia of the World's Minorities|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=yXYKAgAAQBAJ&amp;pg=PA149 |ساڵ=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٥-١٩٣٨٨-١|پەڕە=١٤٩}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:13-Urartu-9-6mta.gif|وێنۆک|نەخشەی ئورارتوو لە سەدەی ٩ تا ٦ی پێش زاییندا]]
* دەرکەوتن و دۆزینەوەی شوێنەواری زۆر کۆن لە گردە جیاوازەکانی نزیکی ئەم شارە وەک گردەکانی (گۆک تەپە، دیگاڵە، تەپە ئەحمەد، سارالان، دیزە تەپە)، ورمێ دەکەوتە [[ئورارتوو]]ی کۆن لە (ھەزارەی دووەم و یەکەمی زاییندا)،&lt;ref name=&quot;EI&quot;&gt;URMIYA, Encyclopaedia of Islam&lt;/ref&gt; لەڕووی زمانەوانییەوە پەیوەندی ھەبوو بە [[حووری]]ەکانەوە، بەڵام کاتێک [[ئاشوورییەکان]] بەھێز بوون کاریگەریان لەسەر ئەم ناوچەیە ھەبوو، لە باشووری [[دەریاچەی ورمێ]] شارھەبووە کە سەربە ئیمپڕاتۆرییەتی [[مانناکان]] بووە، لەسەدەی ھەشتەمی پێش زاییندا کاتێک [[ئاشوورییەکان]] بەھێزبوون، بەسەرکردایەتی سارگونی دووەم کۆتای ھات بە دەسەڵاتی [[ئورارتوو]] و لە ساڵی(٧١٤)پ. ز و ناوچەکەش کەوتە دەست ئاشوورییەکان.&lt;ref name=&quot;EI&quot;/&gt;

=== دوای ئیسلام ===
[[پەڕگە:Azerbajan in Abbasid Caliphate.jpg|وێنۆک|شوێنی ورمێ لە نەخشەی [[پارێزگای ئازەربایجان]] لە سەردەمی [[خەلافەتی عەبباسی]]دا]]
* سادقی کوڕی عەلی یەکێک لە کارمەندانی [[عەزد دەولەی دەیلمی]] ورمێی داگیرکرد و چەندین قەڵای دروست کرد. بە وتەی پێشینان، [[عومەر کوڕی خەتتاب]]، [[عەتبەی کوڕی فەرقەد]]ی نارد بۆ داگیرکردنی [[مووسڵ]] لە ساڵی (٦٤٠ز) دا، و ورمێشی گرت. جوگرافیناسانی سەدەی چوارەمی کۆچی وەک (ئیبن حەقول و ئەستەخری) ورمێیان بە سێھەم شاری ناوچەکە دانا دوای ھەریەکە لە ([[مەراغە]] و [[ئەردەبیل]]) و وتوویانە شارێکی پڕ [[ئاو]]ە، و جەختیان کردوەتە سەر ئەوەی کە دەوڵەمەندە بە میوە و خاکێکی بەپیت. [[شەمسەدین موقەدەسی]] دەڵێت ورمێ شارێکی ئەرمەنییە و لەلایەن [[دوینەکان]]ەوە بەڕێوەدەبرێت. لەو سەردەمەدا ورمێ کەوتبووە سەر ڕێگای بازرگانی ([[ئەردەبیل]]-[[مەراغە]]-ورمێ-[[بێگری]] (مورادییە)-[[ئامەد]])، لەوکاتەدا ھێشتا [[تەورێز]] گرنگی نەبوو، لەبەرئەوەی ڕێگاکان بە شارەگەورەکاندا تێپەڕ دەبوون. ناوچەی ورمێ لەسەردەمی ئیسلامدا تەنھا دانیشتووانی پێکھاتبوو لە [[کورد]] و [[مەسیحی]].
* ئەم شارە لە[[مێژووی ئیسلام]]دا ڕۆڵێکی گەورەی نەبوو، لەکاتی تیولیدا ناوچەی ئازەربایجان و ورمێ دابەش ببوون بەسەر خانەدانەکاندا و لەلایەن ئەوانەوە بەڕێوە دەبران، بەشێوەی گۆشەگیری دەژیان، لەسەردەمی دەسەڵاتی [[دەیلەم]]ەکاندا بەسەر ناوچەکەدا، لە ورمێ [[جەستانی کوڕی شەرمەزن]] بەرھەڵستیان دەکات لە ساڵی (٩٥٣ز) دا و فەرماندەیەکی بەئەمەکی سەرکردەی دەرکەوتووی ئەوکاتەی [[کورد]] لەناوچەکە [[دەیسەم کوڕی ئیبراھیمی کورد]] دەبێت، دواتر دەیلەمەکان، ئەرمەنییەکان تێکدەشکێنن کە لەوکاتەدا دەیسەم لەژێر دەسەڵاتی ئەرمەنییەکاندا بوو، کاتێک جەستان چووە شوێن دەسەڵاتی باوکی لە ساڵی (٩٥٧ز)ی نەچووە ژێر دەسەڵات و فەرمانی دەیلەمەکان، سەرەتا ورمێی جێھێشت و بووە ھاوپەیمانی [[ئیبراھیمی کوڕی مەرزەبان]] و پێکەوە [[مەراغە]]یان گرت و پاشان ئیبراھیمی جێھێشت و گەڕایەوە ورمێ و دیواری بەدەوری ورمێدا کرد و سەبازگەیەکی بەھێزی تیادا دروست کرد، دواتر خزمەتی چاکتری بە [[خەلافەتی عەبباسی]] کرد، [[موستەکفی بیلا]] دڵخۆش بوو بە پشتگیری [[کوردە قەحتانییەکان]] بەڵام کوڕەکانی مەزروبان (جاستان و ئیبراھیم) تێکشکان ھەرچەندە کوردە [[ھەزەبانی]]ەکان یارمەتیان دان. لە ساڵی (٩٦٠–٩٦١ز) برایەکی مەزروبان توانی دەسەڵات لە ئیبراھیم بسێنێت و شکستی پێبێنێت و ئیبراھیم بگرێت و [[مەراغە]] تا ورمێ گرێ بدات، لە ساڵی(٩٦٦ز) بەھۆی نێوەندگیری [[ڕوکن دەولەی بویی]] دووبارە دەسەڵاتی ئیبراھیمی بە فەرمی ناسێندرا.
* کاتێک [[ئۆغوزە تورکەکان]] لە ساڵی (١٠٢٩–١٠٤١ز) ئازەربایجان و ناوجەکەیان داگیرکرد، حاکمی ورمێ، [[دەبی ھیجا ھەزەبانی]] بوو و سەرکردەی کوردە [[ھەزەبانی]]ەکانیش بوو دایکی خوشکی [[ئەمیر]]ی ئەوکاتی [[تەورێز]] بوو، کوڕی [[دەبی ھیجا ھەزەبانی]] توانی (٢٥٠٠٠ تا ٣٠٠٠٠) ئۆغوز تێکبشکێنێت و لەناویان بەرێت کە بەتەمابوون بپەڕنەوە زەوییەکانی ئەمان، ھەموو ئۆغوزەکان نەگەڕانەوە و ھەندێکیان لە ئازەربایجانی ئەمڕۆدا مانەوە، ئۆغوزەکان لەژێر فەرمانڕەوایی فەرماندەیەکی زانای خۆیاندا لە دەوری ورمێ مانەوە، دوای ئەوەی لە دەوری ورمێ دەرچوون ھەرشیان کردە سەر ئەرمەنییەکان و زۆریان لە کوشتن و بەدیل گرتن و تاڵانیان کردن، کوردە [[ھەزەبانی]]ەکان لە ورمێ و دەوروبەری دەژیان [[شەڕ]]ی ئۆغوزەکانیان کرد، ئۆغوزەکان ھەندێ کوردیان کوشت و پاشان گوندەکانیان تاڵان کرد، لەبەر ئەم ڕاو ڕووت و داگیرکارییەی ئۆغوزەکان کوردەکان بە سەرکردایەتی [[دەبی ھیجا ھەزەبانی]] بوونە نەیار بۆ ئۆغوزەکان.&lt;ref&gt;«تاریخ غزھا (ترکمن‌ھا)»، فاروق سومر، مترجم وھاب ولی، پژوھشگاە علوم انسانی و مطالعات فرھنگی، 1390، 122-123&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:Seh gonbad.jpg|وێنۆک|کۆشکی سێ گومەزی ورمێ، جێنزرگەی '''جەلالەدینی خوارزم شا''']]
* لە کانوونی دووەمی ساڵی (١٠٦٣ز) سوڵتان [[تۆغرول]] بە ورمێدا تێپەڕیووە، کاتێک سوڵتان [[مەسعوودی خەزنەوی]] لە بەغدادەوە گەڕایەوە ئازەربایجان، [[ئەمیر حاجیبی تاتار]] شوینی خۆی بەھێزدەکات لە ورمێ بەڵام پاشتر خۆی بەدەستەوە دەدات بۆ [[سوڵتان]]، لە ساڵی (١١٤٩ز) دا ورمێ درا بە[[مەلیک محەممەدی کوڕی مەحموودی کوڕی محەممەد]] کە برازا و زاوای [[مەسعوودی کوڕی محەممەدی کوڕی مەلەکشا]] بوو. [[قزڵ ئەرسەلان]] پشتگیری [[ئەمیر حەسەنی کوڕی خەنجاخی]] کرد بۆ گەمارۆدانی ورمێ لە ساڵی(١١٨٩ز) دا و شارەکە گیراو تاڵان و وێران کرا. لە ساڵی (١٢٢٣ز) دا ئەبوبەکر [[ئەتابەگ]]ی [[تەورێز]]، [[شنۆ]] و ورمێی دا بە عەلائەدین. [[یاقوت حەمەوی]] لە ساڵی (١٢٤٠ز) دا ورمێی بینیوە و دەڵێت شارەکە ئاسایشی تیادا بەرقەرار نەبووە بەھۆی لاوازی دەسەڵاتی فەرمانڕەوای شار [[ئۆزبەکی کوڕی پاھڵەڤان]]. لەسەردەمی دەسەڵاتداری [[جەلالەدینی خوارەزم شا]] بەسەر ئازەربایجان و ناوچەکەدا ورمێ و [[خۆی]] و [[سەڵماس]] بەدەست میرنیشینی سەلجوقییەوە بوون.
* لە ساڵی (١٢٢٦ز) دا خێلە تورکمانەکان ورمێیان داگیرکرد و باجیان ستەسەر، لەسەر گلەیی ئەمیرە ھاوسەری جەلالەدین سوپای نارد بۆ تێکشکاندنی تورکمانەکان، لەلایەکیکەوە بەپێی '''تاریخی جیھانکشای''' فەرماندەکانی [[گورجستان]] (شیلوا و ئیڤانی) لە [[جەنگی گڕنی]] بەدیل دەگیرێن ھەرلەسەرەتاوە مامەڵەی باش و ڕێزیان لێدەگیرێت لەلایەن جەلالەدینەوە، بەماوەیەکی کەم دوای ئەم [[جەنگ]]ە جەلالەدین دەمرێت لە شارۆچکەی [[مەرەند]]، لە ساڵی (١٢٣٠–١٢٣١ز) دا خوارزم شا کەوتە ژێر فشارێکی توندی [[مەغۆل]]ەکان و زستانی لەناوچەی ورمێ و [[شنۆ]] بردەسەر و مایەوە لە ناوچەکەدا و والێکدەدرێتەوە کە قوبەیەک (گومەز)ێکی دروست کردووەو ھەرلە ورمێ ئەسپەردەی خاک کراوە. ھەتاوەکو سەدەی دەیەمی کۆچی شاری ورمێ دانیشتووانەکەی تەواوی [[کورد]] بوون.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20140407133829/http://isbndb.com/d/book/encyclopaedia_iranica_a48/similar.html&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:Tamerlan.jpg|وێنۆک|کاتێک [[تەیمووری لەنگ]] ورمێی دابە '''گرگین بێگی ئەفشار''' کە وەک زاڵمێک بوو]]
* بەپێی [[ڕۆژنامە]] ناوچەیییەکان [[تەیمووری لەنگ]]، ورمێی بەبێ باج داوەتە [[گرگین بێگی ئەفشار]]، کە ئەإشارەکان نیشتەجێ بوون لە قەلای [[تۆپراق قەڵا]] کە چارەکە میلێک لە شاری ورمێ و دوورە، ھەرچەندە لە '''زەفەرنامە'''دا ھاتووە کە ساڵی (١٣٠٧ز) [[تەیمووری لەنگ]] دەسەڵاتی سەپاندووە بەسەر ورمێدا، لە ساڵی (١٤٢٣ز) دا ئەمیر تەیموور خێڵی (ئەوسانلو)ی ئەفشاری ھێنا بەمەبەستی سەرکوتکردنی [[کورد]]ەکان و خێلە ڕاپەڕیووەکانی ورمێ و دیاریکردنی [[گرگین بێگی ئەوسانلو]] بۆ حکومداری ورمێ، دوای مردنی کوڕەکەی [[عەلامە سوڵتان]] چووە جێی باوکی بۆماوەی سێ ساڵ. لە شورای دادگای شاری ورمێدا فەرمانیان دا بە دەسەڵات گرتنە دەستی براگەورەکەی بەناوی [[یادگار سوڵتان]] کە دەسەڵاتی شار بگرێتە دەست. [[باسیل نیکیتین]] دەڵێت حکومداری ئەوسانلوی ئەفشار لەو کاتەدا (٦)کەسیان حکومدارییان کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://lib.eshia.ir/23022/9/3588 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6P9ZVNtNE?url=http://lib.eshia.ir/23022/9/3588 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== سەردەمی سەفەوییەکان ===
وتاری سەرەکی:[[شەڕی دمدم]]
* شەڕی دمدم لە مێژووی سەفەویدا جێگایەکی گرنگی ھەیە، بۆیە شا تەھماسپ میر قەرەتاجی کردە حاکمی ناوچەکانی ورمێ و [[شنۆ]]. لە دوای مردنی شا تەھماسپی یەکەم، زۆربەی میرانی میرنشینەکانی ئەودەمی [[کوردستان]] بەسەرۆکایەتیی [[میر عومەر]]ی [[میرنشینی سۆران]]، چوونە پاڵ دەوڵەتی عوسمانییەکان، بەڵام [[خانی لەپ زێڕین|میر قەرەتاج]] کە میری [[میرنشینی برادۆست]] بوو، نەچووە ژێر باری میر عومەر و بەمەش شەڕ و پێکدادان لەنێواندا بەرپا بوو کە لەو شەڕەدا میر قەرەتاج دەستی پەڕێنرا، ئیتر لەو کاتەوە بە [[خانی لەپ زێڕین|ئەمیرخانی یەکدەست]] ناسرا. دوای ئەوەی [[شا عەباسی یەکەم]] (١٥٨٧–١٦٢٩ز) بووە پاشای دەوڵەتی [[سەفەوی]]، دەستێکی لە زێڕ بۆ دروست کرد و بەمەش نازناوێکی بۆ زیاد بوو کە [[خانی لەپ زێڕین]] بوو. میر قەرەتاج جگە لە ناوچەکانی ورمێ و [[شنۆ]]، کرایە فەرمانڕەوای [[قەڵای مەرگەوەڕ و تەرگەوەڕ]]، [[قەڵای ورمێی]] پەسند نەبوو بیکاتە ناوەندی دەسەڵاتەکەی، چونکە پێیوابوو قەڵای ورمێ توانای بەرگەگرتنی لە بەرامبەر ھێرشی دوژمنان نییە، بۆیە لە شوێنی [[قەڵای دمدم]]ی سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]]، دووبارە بە ھەمان ناو [[قەڵای دمدم]]ی دروست کرد. ئەم کارەیشی وای لە میرانی [[ئێران]] کرد، بکەونە بەربەرەکانێی [[خانی لەپ زێڕین|میر قەرەتاج]]، یەکێک لەو میرانە میری ئازەربایجان بوو کە ناوی [[میر پیربداغ بەگ]] بوو، تەنانەت میرانی ئێران لای [[شا عەباسی یەکەم]] بۆیان تێچاند کە میر قەرەتاج نیازی وایە لە شاعەباسی یەکەم یاخی بێت و سەربەخۆیی میرنشینەکەی ڕابگەیەنێت، ئەوەبوو شاعەباسی یەکەم داوای لە میر قەرەتاج کرد دەست لە دروستکردنی [[قەڵای دمدم]] ھەڵبگرێت، بەڵام میر قەرەتاج داواکەی پشتگوێ خست و بەردەوام بوو تا تەواوی کرد. [[قەڵای دمدم]] پێکھاتبوو لە قەڵایەکی گەورە و چەند قەڵایەکی بچووک لە ناوەوە و دروستکردنی چەندین قولەی سەربازی لە ھەرچوار لای قەڵا گەورەکە بۆ پارێزگاریکردن لە ھێرشی دوژمنان دروست کرابوون. ھەروەھا چەندین گەنجینەی گەورە بۆ ئازووقە و چەک و [[جبەخانە]]ی سەربازی. ئیتر شاعەباسی یەکەم کەوتە پیلاندانان لە دژی میر قەرەتاج و چەندین جار ھێرشی سەربازیی کردە سەر، بەڵام شکستی ھێنا، تا ئەوەی کە بیست کەسی ھۆزی جەلالیانی کوردی باکوور لە دەستی دەوڵەتی عوسمانییەکان ھەڵاتبوون و پەنایان بۆ دەوڵەتی سەفەویی ئێران ھێنا، شاعەباس ئەوەی بە دەرفەت زانی کە نزیکەی (١٠ ھەزار) کەسیان لەگەڵ [[حەسەن خانی]] والی [[ھەمەدان]] بە سوپاکەیەوە ناردە لای میر قەرەتاج، بەڵام میر قەرەتاج ئەو داوایەی ڕەت کردەوە لە ترسی یاخیبوونی دانیشتووانی میرنشینەکەی لە دژی، لەکاتێکدا میر نیازی وابوو میرنشینەکەی سەربەخۆ بکات لە دەسەڵاتی [[سەفەوییەکان]]ی ئێران، بۆیە ھێرشی کردە سەر سوپای سەفەوییەکان کوشتارێکی زۆری لێ کردن، بەمەش دووبارە پیلانەکانی شاعەباس سەری نەگرت. ئەوەبوو شاعەباسی یەکەم سوپایەکی گەورەی بە سەرکردایەتیی [[ئیعتمادودەولە]]ی وەزیری ناردە سەر میر قەرەتاج و داوای لێ کرد خۆی بەدەستەوە بدا و قەڵاکەیش چۆڵ بکات، بەڵام میر قەرەتاج کەوتە توندکردنی قەڵاکە و بەمەش لە بەرەبەیانی (٥ی کانوونی یەکەمی ١٦٠٨) شەڕ و پێکدادان لەنێوان سوپای میرنشینی برادۆستی کوردی و سوپای دەوڵەتی سەفەوییەکان دەستی پێ کرد و نزیکەی (٤) مانگی خایاند، تا ئەوەی بە سەرچاوەی ئاوی قەڵاکەیان زانی و سەرچاوەکەیان لە قەڵا بڕی، نزیکەی (٢١) ڕۆژ سەربازان و دانیشتووانی قەڵاکە بێ ئاو بوون، بەڵام لەو کاتەدا بارانێکی زۆر باری و بووە یارمەتیدەرێک بۆ سەربازان و دانیشتووانی قەڵاکە، بەمەش بۆ چەند مانگێک توانییان خۆیان لە بەردەم ھێرشی داگیرکەران بگرن؛ بەڵام ھێزی داگیرکەری سەفەوی، توانی یەکێک لە تاوەرەکانی قەڵاکە داگیر بکەن. لەو شەڕەدا سەڕەرای کەمبوونەوەی چەک و گولە تۆپ لە سوپای میرنشینی برادۆست، لەو کاتەدا [[ئیعتمادودەولەی]] وەزیر کۆچی دوایی کرد و [[محەممەد بەگی بێگدلی]] لە شوێنی بووە سەرکردە کە [[میر پیربداغ بەگی]] والی ئازەربایجانی لەگەڵدا بوو. ئەوەبوو میر قەرەتاج نامەیەکی بۆ نووسی و پێی ڕاگەیاند کە ئەگەر بەڵێنم پێ بدەن و نەمکوژن، خۆم ڕادەست دەکەم، بێگومان ئەمیش فێڵێک بوو تا ئەوەی داگیرکەران سەرقاڵ بکات و ڕیزەکانی سوپاکەی دووبارە ڕێک بخاتەوە. بەم شێوەیە بووە میوانی، ھاوکات محەممەد بەگی بێگدلی ویستی میر قەرەتاج بکوژێت، بەڵام میر ھەستی پێ کرد شوێنەکەی بەجێ ھێشت و بەمەش دووبارە شەڕ و پێکدادان دەستی پێ کردەوە، تا ئەوەی میرقەرەتاج ناچار بوو قەڵای دمدم ئاگر تێبەر بدات، چونکە دەیزانی ڕۆژ بەڕۆژ چەک و سەربازی کەم دەکات و ناتوانێ لەوە زیاتر بەرگری بکات، ھاوکات بۆ ئەوەی بەزیندوویی نەگیرێت و نەبرێتە لای شاعەباسی یەکەم. بەمەش داستانی قەڵای دمدم چووە ڕیزی مێژووی داستانە نەمرەکانی بزووتنەوەی ڕزگاری خوازی گەلی [[کورد]]. شاعەباس فەرمانیدا بە کۆمەڵکوژی لە موکریان و برادۆستدا، خێڵی تورکی ئەفشاری دووبارە لەناوچەکەدا نیشتەجێکرد و ھەندێک لە خەڵەکوردەکانی بردە [[خۆراسان]]، دوو میرنیشینی لاواز لە ناوچەکەدا مانەوە کە دووجار کەوتنە جەنگەوە لەگەڵ سەفەوییەکاندا لە ناوچەکەدا.&lt;ref&gt;https://iranicaonline.org/articles/dimdim&lt;/ref&gt;
* سەرەتای گۆڕینی دیمۆگرافیای ورمێ و ناوچەکە دەستی پێکرد و کوردان لە شوێنی خۆیان ھەڵکەندران.
* لە ساڵی (١٧٢٩ز) دا تەھماسب قولی سوپاسالاری [[نادر شا]]، توانی [[یوسف پاشا]]ی حکومداری عوسمانی شاری ورمێ لە دمدمدا بشکێنێت و دواتر فەرمانیدا بە ھەڵوەشاندن و وێرانکردنی تەواوی قەڵاکە و کە ئیتر نەبێتەوە بەقەڵا، ھەروەھا تاوانبارکرا بەھێنانی دەستەی تازەی شیعە و لەناو خەڵکی ناوچەکە و ورمێدا جیاکاری دروست کرد، ھەتاوەکو ئەمڕۆش کوردەکانی ئەم ناوچەیە لەسەر مەزھەبی [[سوننە]]ن و لەژێر کاریگەری ڕێبازی [[نەقشبەندی]]دان و ئەم کاریگەرییەش دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی (١٦٣٩ز)ی. [[شێخ مەحموودی ئەرماوی]] کە نەقشبەندی بوو (٣٠٠٠٠ بۆ ٤٠٠٠٠) پشتیوانی ھەبوو، [[سوڵتان موراد]] لە ساڵی (١٦٥٥ز) دا لە [[ئامەد]] لە سێدارەی دا.
* ڕاپۆرتێکی باشی [[ئەولیا چەلەبی]] ھەیە لەسەر ئەم شارە، بەڵام بەشی خۆی کەموکورتی تیادایە، ئەو قەڵا و دیوارە پتەوانەی دەوری شاری باس کردووە و وتوویەتی (وەکو ھێزێکی سپین)، و بە وتەی ئەو پانتای شار (١٠ھەزار) ھەنگاوە و بەرزی دیوارەکەی (٧٠ زراعە) و وەپانی (٣٠ زراعە)، شەوانە چواردەوری دیوارەکان بە مەشخەڵ ڕووناک دەکرێنەوە، ھێزی ناوەندی شار پێکھاتووە لە (٤ھەزار) [[پیاو]] و (٣١٠ چەک)، خان (١٥ھەزار) چەکدار و (٢٠ھەزار) خزمەتکاری ھەبوو، لەشاردا (٦٠) کۆڵان و (٦ھەزار) خانوو و (٨)مزگەوتی ھەبووە، لەمزگەوتەکانی (ئۆزون حەسەن و ئاق قۆینلو) و کە تەواوکرابوون لەلایەن کوڕەکەی یەعقوبەوە. بێجگە لە ناوشار خەڵکەکە دەژیان لە (٣٠٠) گوندا کە (١٥٠) گوندیان دەکەوتە دەشتی ورمێوە. ئەولیا جەلەبی وەسفی شارەکە دەکات بە (جوانی لەڕادەبەدەر) و وەبەشوێنەکی پیرۆزی دەژمێرێت، وەباسی خویندنگە و قاوەخانەکانی دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ensani.ir/storage/Files/20131026151706-9560-64.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6P3ZJlDoq?url=http://www.ensani.ir/storage/Files/20131026151706-9560-64.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لەسەدەی ھەژدەدا چارەنوسی ورمێ بەسترابوو بەچارەنوسی ئەفشارەوە کە لەدەشتی ورمێدا دەژیان، سەرۆکەکانیان شەڕیان لەگەڵ دراوسێکانیان دەکرد و ھەندێ جار دەچوونە ڕۆژھەڵاتی [[دەریاچەی ورمێ]].
[[پەڕگە:1730 Seutter Map of Turkey (Ottoman Empire), Persia and Arabia - Geographicus - MagniTurcarum-seutter-1740.jpg|وێنۆک|جێگای ورمێ لە نەخشەی ئێرانی و عوسمانی لەسەردەمی [[خانەدانی ئەفشاری|ئەفشارەکان]] کە ورمێ بە ناوی ئورومی ھاتووە و کەوتووەتە باشووری ڕۆژاوای [[دەریاچەی ورمێ]]]]
* لە شەڕی ساڵی (١٧٢٤ز) دا [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکان]] [[کورد]]ەکانی [[میرنشینی ھەکاری|ھەکاری]] بەکارھێنا تاوەکو ئەفشارەکان دوربخەنەوە، کەسەرچاوەی خواردنی ھێزی ئێرانییەکانیان دابین دەکرد، لەوکاتەی تورک لە ساڵی (١٧٢٥ز) دەسەڵاتیان بەسەر ئەم ناوچەیەدا ھەبوو حکومی ورمێ بەدەست خێڵی قاسملۆی ئەفشارەوە بوو بەشێوەیەکی ویراسی، بەناونیشانی [[خانەدانی ورمێ]] بەفەرمی ناساند. [[نادر شا]] لە ساڵی (١٧٢٩ز) دا [[مەراغە]] و [[مەھاباد]] و [[قەڵای دمدم]]ی لە تورکەکان سەندەوە، حەکیم ئۆغلو پاشا ورمێی داگیرکردەوە لە ساڵی (١٧٣١ز) دا پاش مانگێک لە بەرگریکردنی نائومێدانە. ورمێ ڕادەستی ئێلی [[پنیانشینی]] ھەکاری کرا، ئەمە تەنھا دوای ڕێکەوتنامەی (١٧٣٦ز) دا بوو کاتێک تورکەکان ئازەربایجانیان جێھێشت.

=== سەردەمی قاجاڕەکان ===
* پاش لەناوچوونی دەسەڵاتی ئەفشارەکان لە ساڵی (١٧٤٨ز) دا [[ئازادخانی ئەفغانی]] یەکێک لەفەرماندەکانی [[نادر شا]] سوودی لە کێشمەکێشی ئەفشارەکان وەرگرت و ورمێی گرت، بەڕەزامەندی [[فاتیح علی خان]]، ورمێ بووە پایتەختی کاتی میرنیشینی ئازادخان. ناوی چیای ئۆغان داغی لەباکوری ورمێ دەگەڕێتەوە بۆناوی سەدارێکی ئەفغان.
[[پەڕگە:Megles.jpg|وێنۆک|وڵاتان و ڕێگاکانی پێش قاجار، نەخشەی ئازەربایجان و ئاران]]
* [[محەممەد حەسەن خانی قاجار]] سەرکەوت بەسەر ئازادخان لە [[پارێزگای گێڵان|گەیلان]] لە ساڵی (١٧٥٥–١٥٦ز) و ورمێی گرت. '''فاتیح عەلی خانی''' ئەفشار پەیوەندی کرد بە محەممەد حەسەن خانی قاجار، بەمردنی محەممەد حەسەن خانی قاجار، عەلی خانی ئەفشار گەڕایەوە ورمێ و [[مەراغە]] و [[تەورێز]]ی گرت. [[کەریم خانی زەند]] لە زستانی ساڵی (١٧٩٤ز) دا ورمێی گەمارۆدا و پاش چەند مانگێک لە گەمارۆدان ورمێی گرت، ھەتا ساڵی داھاتووش ئازەربایجان چووە ژێر فەرمانڕەوای [[کەریم خانی زەند]]. پاش کۆتایھاتنی خانەدانی زەند، ئەفشارەکانی ورمێ و شقاقییەکانی سەراب و [[دونبەلی]]ەکانی [[خۆی]] ھاوپەیمانیان ڕاگەیاند دژی [[قاجاڕەکان]] بەڵام سەرنەکەوتن، [[فەتحعلی شای]] قاجاڕ دەستووری دا کە [[محەممەد عەلی خان]] حکومداری ورمێ بێت تاوەکو دەمرێت، لەشکری ڕووس لە کاتی جەنگی ڕووس و ئێراندا، لە ساڵی (١٨٢٨ز) دا ورمێیان داگیرکرد بۆ چەند مانگێک، لەنەبوونی حاکمی شار شازادە مەلەک میرزا قاسم بەیلەربەگی نەجەف حوکمی ورمێی کرد.
[[پەڕگە:Joseph Plumb Cochran 2.jpg|وێنۆک|دانیشتوانەکان لەڕاستەوە شێخ عوبەیدوڵڵای نەھری و جۆسێف کۆکران]]
* [[شێخ عوبەیدوڵڵای نەھری]] کە خەڵکی [[شەمزینان]] بوو لە ساڵی (١٨٨٠ز) دا ئازەربایجانی داگیرکرد، بەم جۆرە شۆڕشی چەکدارانەی شێخ عوبەیدوڵڵا لە [[تشرینی یەکەم]]ی (١٨٨٠ز) دەست پێ دەکات و ھێزەکانی خۆی دابەش کرد بەسەر چەند بەرەیەکدا:
** بەسەرکردایەتیی [[شێخ عەبدولقادر]] و [[ھەمزاغای مەنگوڕ]]ی و [[مامش]]، بۆ ڕزگارکردنی ناوچەکانی [[موکریان]]، [[مەھاباد]] و [[میاندواو]] و [[مەراغە]].
** بەسەرکردایەتیی [[محەممەد سدیق کوڕی شێخ عوبەیدوڵڵا]] بوو، بۆ ڕزگارکردنی شاری ورمێ.
** بەسەرکردایەتیی [[خەلیفە محەممەد]]، بۆ ڕزگارکردنی ناوچەکانی [[خۆی]] و [[سەڵماس]].
[[پەڕگە:Karte Scheich Ubeydallah ku.png|وێنۆک|نەخشەی جووڵانەوەی شۆڕشی شێخ عوبەیدوڵا لە ساڵی ١٨٨٠دا]]
لەگەڵ ھەڵایسانی شۆڕشدا [[عەرەب]]ەکانی ویلایەتی [[بەغدا]]یش ئامادەیی خۆیان دەربڕی بۆ بەشداریکردن لە شۆڕشدا، بە مەرجێ شێخ عوبەیدوڵڵا [[ویلایەتی مووسڵ]]یان بۆ ڕزگار بکات. لەو کاتەدا زۆربەی ھێزە کوردییەکانی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] و [[باشووری کوردستان]] دایانە پاڵ بزووتنەوەکەی [[شێخ عوبەیدوڵڵای نەھری]] و شێخ ئیدارەیەکی کاتیی پێکھێنا و توانیان ناوچەکانی [[مەھاباد]] و [[میاندواو]] و [[مەراغە]] ئازاد بکەن. بەھۆی نەبوونی دیسپلین لە ڕیزی جەنگاوەرەکاندا و نەبوونی شارەزایی سەربازی لە لای سەرکردەکان، جگە لەمە ھەر خێڵێک ھێزەکانی لەژێر سەرکردایەتیی ڕابەرەکانی خۆیدا ھێشتبووەوە و چەکی پێویستیان نەبوو، سەرباری ئەوە کە ئەو ھێزانە کەم مەشق بوون و خواردن و ئازوقەکەش ھەر عەشیرەتێک دەبوایە خۆی دابینی بکردایە، ھاوڕێ لەگەڵ ئەمەشدا ژمارەیەک خەڵکی نەفس نزم لە ھۆزەکان بە مەبەستی تاڵانی و زەوتکردن چووبوونە پاڵ بزووتنەوەکەی شێخ، ئەوان بارودۆخەکەیان بە ھەل زانیبوو، بۆ فەرھودی گوندە ئازەری و شیعەکان و سەروەت و سامانی گاور نەستورییەکانی ناوچەی ورمێ، کە کەوتبوونە ژێر دەسەڵاتی ئیدارەی کاتیی کوردەوە، ئەمەش خاڵی لاوازی دا بە دەست دوژمنانی کوردەوە. ھەرچۆنێک بێت '''شێخ عوبەیدوڵڵا''' کاتێک نزیکی شاری ورمێ بوویەوە، چەند نوێنەرێکی خۆی ناردە ناو شار بۆ دانوستان بە مەرجی خۆبەدەستەوەدان. حاکمی شاریش فەرمانی دا کە نمایندەکان بکوژرێن. ئەمەش ڕقی کوردی ورووژاند و چوونە شارەکە و بەپێی ھەندێ سەرژمێری نزیکەی (٣٠٠) کەسیان کوشت و گەورەترین ھەڵە بوو کە ھێزەکانی شێخ کردیان و حکوومەتی [[ئێران]]یش خراپ سوودی لێ وەرگرت بۆ ناشرینکردنی جووڵانەوەکە لە ناوەندە ڕەسمییەکاندا.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20090913224525/http://www.standardkurd.net/Direje.aspx?Cor=Twejinewe&amp;Jimare=251&lt;/ref&gt; بەڵام خەڵکی شار بە سەرۆکایەتیی [[ئیقبالوددەولە]] بەرگرییەکی سەختیان لە شارەکە کرد و نەیاندا بەدەستەوە. ھەر لەو کاتەدا [[دکتۆر جۆزێف کاکرن]] کە لە کۆمیسیۆنی موژدەبەرانی [[ئەمریکا]]یی کاری دەکرد، چووە لای شێخ و تکای لێ کرد مەرجەکانی خۆبەدەستەوەدان ڕوون بکاتەوە و ئاگاداریی پێ دا کە نابێت ھیچ زیانێک بە مەسیحییەکان و گاورەکانی شار بگات. داوای لێ کرد پێویستە بۆ ماوەی (٢٤)کاتژمێر ھەڵمەتەکەیان بۆ سەر شارەکە ڕابگرن تا ماوەی خەڵک بدرێت لە شارەکە دەرچنە دەرەوە، بەڵام ئەمە پلانێکی نێوان دوکتۆر کاکرن و فەرماندەی سەربازیی ئێران بوو. ئەوان دەیانزانی یارمەتیی ئێرانی بەڕێوەیە و ویستیان ئەم دەرفەتە وەربگرن، ھەتا لە ئازەربایجان ئەو ھێزە بۆ شکاندنی گەمارۆکەی سەر ورمێ، ئەمەش بە کردەوە ڕووی دا و شێخیش ئەو دەرفەتە مێژووییە گرنگەی لەدەست دا. دواجار شەڕەکە لە بەرژەوەندیی ئێران شکایەوە، چونکە ھێزەکە گەیشت و چەکی بەسەر جەنگاوەراندا دابەش کرد. ئیتر بۆ ماوەی دە ڕۆژ شەڕِ قەوما بە بێ ئەوەی ھێزەکانی شێخ بتوانن سەرکەوتنی تێدا بەدەست بھێنن و بگرە بەپێچەوانەوە شێواوی و لێکترازان بەئاشکرا بە ھێزەکانیانەوە دیار بوو. ئەو ھێندەی کە ھاتبوو بۆ فریاکەوتنی شار ھێزە ئێرانییەکە لەسەر دەستی ئەفسەرانی ئینگلیز و فەرەنسا و ئیتالیا و نەمسا و ڕووسیا مەشقیان پێ کرابوو. بەم تەرزە سوپای [[ئێران]] توانی سەرکەوتن بەدەست بھێنێت و بکەوێتە ڕاوەدوونانی شۆڕشگێڕانی کورد. چونکە ئەو ھێزانەی کە بۆ تاڵانی ھاتبوون، مەیدانی شەڕەکەیان بەجێ ھێشت، ئەمەش کاریگەریی مەعنەوی لەسەر ھێزەکان ھەبوو.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20100810092703/http://www.pertwk.com/ktebxane/node/1297&lt;/ref&gt;

=== سەردەمی ھاوچەرخ ===
[[پەڕگە:Simko Sikaki.jpg|وێنۆک|سمکۆی شکاک]]
* دوای لاواز بوونی [[ڕووسیا]] بەھۆی شکانی لەسەریەکی لە جەنگی (ڕووسیا-ژاپۆن) دا بەرەی ڕۆژھەڵاتی دوور، عوسمانییەکان لە (ئابی ١٩٠٦ز) دا ناوچەی ورمێیان داگیرکرد جگە لە شاری ورمێ، بەبیانووی کێشەی سنووری نێوان ئێران و عوسمانی کە ھەرگیز ئەم کێشە سنوورییەیان بۆ یەکلا نەدەبووەوە، پاشان عوسمانییەکان سەربازەکانی کۆکردەوەوە بردنی بۆبەرەی (باڵکان) کە لەوێ تووشی شاکان ببوون، دوای پێکدادان لە تەورێز ڕووسەکان ورمێیان داگیر کرد لە ساڵی (١٩١١ز) دا.
* لەسەروبەندی جەنگی جیھانی یەکەمدا شاری ورمێ دەست بەدەستی دەکرد بەدەست زلھێزەکانی ناوچەکەوە، دوای [[شۆڕشی ڕووسیا]] لە ساڵی (١٩١٧ز) دا، بەرپرسیارێتی و بەڕێوەبردنی شاری ورمێ ڕادەستی ئەنجومەنی مەسیحی ئاشووری (موتاوا) کرد. پاش زنجیرە تاوانێکی ناسۆراوی و تاوانی خوێناوی وەک سەربڕین و ڕەشەکوژی موسوڵمانان لە ورمێ لەلایەن مەسیحییەکانەوە لە (٢٢ی شوباتی ١٩١٨). ئەم تاوانانە وەھای کرد کوردان بکەونە خۆیان و شۆرش بەرپا بکەن ئەوەبوو بەسەرکردایەتی [[سمکۆ|سمکۆی شکاک]] دەستی پێکردو ھەر لەوساڵەدا '''مارشەمعون'''ی سەرکردەی ئاشوورییەکان بەدەستی سمکۆ کوژرا، ھاتنی (٢٠ھەزار) ئاوارەی ئاشووری لە[[وان]]ەوە بۆ ناوچەی ورمێ لە ئەنجامی شەڕی عوسمانی و ئاشووری، و نفوسی (٥٠ھەزار بۆ ٧٠ھەزار) ئاشووری کۆچیان پێکرا لە ورمێوە بۆ باشووری [[ئێران]] تاوەکو لەژێر پاراستنی [[بریتانیای مەزن|بەریتانیا]]دابن، ئەم کۆچە بەکۆمەڵە لە ژنان و منداڵان بەڕەو بەناو [[ساینقەڵا]] و [[ھەمەدان]]دا بران، دواتر ئاوارەکان برانە [[بەعقوبە]]ی باکووری شاری [[بەغدا]] نیشتەجێکران، دوای ڕۆیشتنی ئاشوورییەکان '''سۆنتاگ'''، قەشەی پیرۆزی کاسۆلیکی و '''ئێچ. فلاومەر'''ی موژدەبەر کوژران لە (ئابی ١٩١٨ز) دا لە ورمێ.
[[پەڕگە:Urmiyye market.jpg|230px|وێنۆک|بازاڕی میوەی ورمێ لە ساڵی ١٩١١]]
[[پەڕگە:Ourmiah, Persia - Awaiting the Shah, 1911.jpeg|وێنۆک|چاوەڕوانی خەڵکی ورمێ لە ھاتنی (شا) دا ساڵی ١٩١١]]
* ئیسماعیل ئاغا کە ناسرابوو بە [[سمکۆ|سمکۆی شکاک]] شاری ورمێی ڕزگارکرد لەھاوینی ساڵی (١٩١٩ز) دا، لە ساڵی (١٩٢١ز) دا ھێزیکی زۆر لە [[تاران]]ەوە، بەمەبەستی پشتیوانیکردنی ھێزەکانی ئێران لەنێوچەکە، گەیشتە شاری [[تەورێز]]. ھێشتا سوپای ئێران لە تەورێزەوە بەرەو [[کوردستان]] ڕێنەکەوتبوون کە [[سمکۆ]] فەرمانی گرتنی شاری [[مەھاباد]]ی دەرکرد. ڕۆژی ٦ی تشرینی یەکەمی ساڵی (١٩٢١)، ھێزەکانی کورد شاری [[مەھاباد]]یان گەمارۆدا. ئێران تیپێکی (٥٥٠) کەسی ژاندار و سەربازیان لە مەھاباد مۆڵدابوو. پاش چەند ڕۆژ گەمارۆدانی شار، لە ئەنجامی شەونخونی و ھێرشی خێرای ھێزەکانی [[سمکۆ]]، سەنگەرەکانی چەکدارانی ئێران، یەک لەدوایییەک گیران و توانای بەرگریکردنیان نەما. لە ئاکامدا (سەد و پەنجا ئەفسەر و سەرباز)ی ئێرانی کوژران و چوارسەد کەسی دیکەشیان لێ بەدیل گیرا. دوابەدوای داگیرکردنی [[مەھاباد]] لەلایەن [[سمکۆ]]وە، ئەفسەرێکی سوێدی بەنیوی '''لاند بێرگ'''، فەرماندەیەتیی ھێرشێکی تازەی پێسپێردرا. لەشکری لاند بێرگ، ملی ڕێگەی گرتەبەر و لەناوچەکانی ڕزگارکراوی کوردستان نێزیک بووەوە. سمکۆ، ھێزێکی(٢٠٠) کەسیی کۆکردەوە و بەرنامەی تێکشکانی لەشکری ئێران بە فەرماندەیی ئەفسەری سوێدی داڕشت. لەھێرشێکی خێرا و لەنەکاوی ھێزی چەکداری کوردستاندا، بە سەدان چەکداری ئێرانی کوژران و پاشماوەی ھێزەکەشیان ھەڵاتن و لەناوچەکە دوور کەوتنەوە. لەو شەڕانەدا فەرماندەی ھێزی ئازەرییەکان (سام خانی ئەمیر ئەرشەد) بوو. ئەمیر ئەرشەد برای '''زەرغام''' فەرماندەی سوپای ئازەرییەکان و ئەو کەسە بوو کە لە شاری [[تەورێز]] بە داڕشتنی پیلان '''جەعفەر ئاغای''' برا گەورەی [[سمکۆ]]ی کوشتبوو. '''سام خانی ئەمیر ئەرشەد'''، بەدەستی [[سمکۆ]] کوژرا و بەوجۆرە تۆڵەی خۆی لە '''زەرغامی''' دوژمن بە [[کورد]] و بکوژی براکەی، سەندەوە.&lt;ref&gt;https://psri.ir/?id=ixxmziuz{{بەستەری مردوو|url=https://psri.ir/?id=ixxmziuz |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
* ھێزەکانی ئێران لەبەرامبەر ھێزەکانی [[سمکۆ]]دا، پەیتا پەیتا تووشی شکست دەبوون و شار و ناوچەیەکی زیاتری کوردستان ئازاد دەکرا و، دەکەوتەژێر دەسەڵاتی [[سمکۆ]]وە. فەرماندەکانی ئێران، جارێکی دیکە، ھێز و توانای خۆیان تاقیکردەوە و ھێرشیان ھێنایەوە. لەدوو نەبەردی گەورە و خوێناویدا کە لە '''ئەزدیکان''' و '''قەرەتەپە''' ڕوویاندا، ھێزەکانی ئێران تێکشکان و بەرەو شاری [[خۆی]] ھەڵاتن، بەڵام ھێزی کوردستان بەردەوامبوون لە ھێرشیان و لە سەرەتای دێسەمبەری ساڵی (١٩٢١)ی زایینی، سەرکەوتووانە چوونە نێو شاری [[خۆی]] و ئەو شارەی کوردستانیش لە ھێزەکانی داگیرکەری ئێرانی پاک کرایەوە. ڕێز و خۆشەویستیی خەڵکی [[کورد]] بەرامبەر بە [[سمکۆ]]، بەرادەیەکی زۆر پەرەی سەند. تەواوی سەرۆک ھۆز و عەشیرەتەکانی کوردستان، بەتایبەتیی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، سەریان بۆ نەوی کرد و سمکۆیان بە سەرۆک و ڕێبەری خۆیان دەزانی. ھەر لە سنووری [[باکووری کوردستان]] – لە [[ماکۆ]] و تاکو [[بانە]] و [[مەریوان]] بەدرێژایی سەدان کیلۆمەتر، لەژێر دەستی ھێزەکانی داگیرکەری [[ئێران]] پاک کرایەوە.
* لەمانگی خەرمانانی (١٩٢٢ز) دا، ھێزێکی ئامادەی پەروەردەکراو، لە [[تاران]]ەوە بە فەرماندەیەتیی '''ژەنەڕاڵ جھانبانی'''، ھەروەھا لەشکرێک لە ئازەرییەکان ئامادە دەکرێت. جگە لەوە ژمارەیەکی زۆر لە ئەرمەنییەکانی ئێران، خولی ڕاھێنانی سەربازیی تەواو دەکەن و، خۆبەخشانە تیپیکی سەربازیی پێکدێنن. کابرایەکی ئەرمەنی بەنێوی '''زرایۆف'''، دەبێتە فەرماندەی تیپی ئەرمەنییەکان کە لە سوپای پێشووی [[ڕووسیا]]ی تزاریدا، ئەفسەر بووە. ئەوجا نەخشەی ھێرش بۆ سەر داگیرکردنەوەی کوردستانی ئازاد و لەنێوبردنی ھێزی چەکداری کورد دادەڕێژن. سوپای [[ئێران]] بەرەو شارەکانی [[سەڵماس]] و ورمێ دەکەوێتەڕێ. ھێزەکانی [[کوردستان]] سێ ھێرشی گەورە دەکەنە سەریان و زەرەر و زیانێکی زۆر بە دوژمن دەگەیەنن، بەڵام وەک جارەکانی پێشوو ناتوانن ھێزی دوژمن بشکێنن. بۆ جارێ چوارەم ھێرش دەبەنەوە سەریان و ئەوجارەیان دەبێتە '''شەڕی مان و نەمان'''. لەزۆرجێگەدا بەرەوڕووی یەکدی دەبنەوە و لێیان دەبێتە شەڕی دەست و یەخە و بە خەنجەر و شمشێر، پەلاماری یەکتر دەدەن. لەئاکامدا بەھۆی تۆپبارانی خەستی تۆپخانەی [[ئینگلیز]]ەکان و، زۆربوونی ژمارەی چەکدار و چەک و فیشەکی دوژمنەوە لەشکری کورد دەشکێت و بەناچاری پاشەکشێ دەکات. سوپای دوژمن، پاش چەند ڕۆژ، شاری '''ورمێ''' داگیر دەکاتەوە. شایانی باسە شاری ورمێ ماوەی (چوار ساڵ) لەژێر دەسەلاتی کورددا بوو. لەماوەی ئەو چوار ساڵەدا کە ورمێ بەدەست کوردەوە بوو، ڕۆژنامەیەکی کوردی بەنێوی '''ڕۆژی کورد و شەوی عەجەم''' بڵاودەکرایەوە کە سەرنووسەرەکەی ناوی '''محەممەدی تورجانیزادە''' بوو. ھێزەکانی ئێران پاش داگیرکردنەوەی ورمێ، درێژەیان بە ھێرشەکانیان دا و، ھەموو ناوچەکانی کوردستانی ئازادیان داگیر کردەوە و دەستیان کرد بە گرتن و کوشتن و لەسێدارەدانی ڕۆڵەکانی کورد و سووکایەتیکردن بە خەڵکی ڕەشوڕووتی کوردەواریی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.araznews.ir/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131012192347/http://www.araznews.ir/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* لەسەردەمی پەھلەوییەکاندا بەیارمەتی ئینگلیزەکان، [[حکوومەتی ناوەندی]] ئێران تەواو کۆنترۆڵی ناوچەکەیان کرد، و ناوی شاری ورمێیان گۆڕی بۆ ڕەضائیة، لە دوای [[شۆڕشی ئیسلامیی ئێران]] ناوەکەی گۆڕدرایەوە بە ورمێ.

== سروشتی ==
[[پەڕگە:OrumiehFromPlane.jpg|وێنۆک|شاری ورمێ لە ئاسمانەوە]]

=== جوگرافیا ===
'''ورمێ''' کەوتووەتە شوێنێکی جوگرافیای شازەوە (ھەڤیاز)، بە دووری (٢٠کم) لە ڕۆژاوای [[دەریاچەی ورمێ]] ھەڵکەوتووە، بەبەرزی (١٣٣٢م) لەئاستی ڕووی دەریا. ورمێ کەوتووەتە [[دەشتی ورمێ]]وە و دەورەدراوە بە چیایەکانی (سیر و پەنجە عەلی و ناوسەر و کەمەر زەرد و گردەسەر و مەلا عەلی)، لەڕاستیدا ورمێ کەوتووەتە نێوان دەریاچەی ورمێ و ئەو زنجیرە چیایانەی کە وەک دیوارێک وەھان کەوتونەتە ڕۆژاوایەوە.&lt;ref&gt;http://urmia.ir/منوی-اصلی/شھر-ارومیھ/محیط-زیست {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220625115132/https://urmia.ir/منوی-اصلی/شھر-ارومیھ/محیط-زیست |date=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

=== شوێنی جوگرافی ===
شاری ورمێ دەکەوێتە بازنەی (٣٧)پلە و (٣٢) خولەکی [[نیوەگۆی باکوور]] لە سەروو [[ھێڵی کەمەرەیی]] زەوی، ھەروەھا دەکەوێتە سەر ھێڵی درێژی (٤٥)پلە و (٢) خولەکی ڕۆژھەڵاتی ھێڵی گرینویج.

{{شوێنی جوگرافیایی
 | باکووری ڕۆژاوا       = [[سێرۆ]]
 | شار باکوور      = [[سەڵماس]]، [[نوشین]]
 | باکووری ڕۆژھەڵات         = [[دەریاچەی ورمێ]]
 | شار ڕۆژھەڵات     = [[دەریاچەی ورمێ]]
 | ناوی شار = ورمێ
 | شار ڕۆژاوا      = [[باکووری کوردستان]]
 | باشووری ڕۆژھەڵات     = [[دەریاچەی ورمێ]]
 | باشووری ڕۆژاوا       = [[سلیڤانا]]
 | شار باشوور         = [[شنۆ]]، [[نەغەدە]]
}}

=== ڕووبار (چەم) ===
[[پەڕگە:Main river of urumia city.JPG|وێنۆک|وێنەیەکی کۆنی چەمی پردی سوور]]
'''پردی سوور (چەمی شار)''' ئەم ڕووبارە لە چیا سەختەکانی سنووری دەستکردی [[باکووری کوردستان]]ەوە سەرچاوەدەگرێت و بە نێو دۆڵەکاندا دێتە خوار و لە نزیک گوندی [[نوشانا سەرێ]] بەنداوی (شارچای) لەسەر کراوە و دواتر بەناو شاری ورمێ دا تێپەڕ دەبێت و شار دەکات بە دوو بەشەوە، پاشان دەچێتە [[دەشتی ورمێ]] و ئەنجا دەڕژێتە [[دەریاچەی ورمێ]].

=== ئاو و ھەوا ===
[[پەڕگە:Iran-climate-map.svg|وێنۆک|ورمێ دەکەوێتە ناوچەی ئاوھەوای دەریای ناوەڕاست و بارانی بەھارە]]
ئاوھەوای ورمێ مامناوەندە بە پلەی (٩٬٨س) و ھاوینی نیمچە گەرمە و زستانی ساردە. وەرزی بارانبارینی لە کۆتای مانگی تیشرینی یەکەم و سەرەتای تیشرینی دووەم دەست پێ دەکات تاوەکو مانگی حوزەیران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.kurdpress.com/Fa/NSite/FullStory/News/?Id=7852 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6MKSmqcVe?url=http://www.kurdpress.com/Fa/NSite/FullStory/News/?Id=7852 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; نێوەندی دابارینی (٩٣) ڕۆژە و ڕێژەی (٣٦٠)مللی لیترە و زۆرترین نێوەندی دابارین (٢٣٨٬٢) مللیمەتر بووە. ڕۆژە بەستەڵەکەکان ورمێ لە تشرینی دووەم (١٩ڕۆژ)، لە کانوونی یەکەم (٢٧ڕۆژ)، لە کانوونی دووەم (٣٠ڕۆژ)، لە شوبات (٢٨ڕۆژ)، لە ئازار (١٤ڕۆژ)، لە مارت (٦ڕۆژ) کە کۆی گشتی ڕۆژەکانی بەستەڵەک (سەھۆڵبەندان) لە ساڵێکدا لە ورمێ دەکاتە (١٢٠ڕۆژ). ڕێژەی نەوەندی خێرای با لە ورمێ دەگاتە (١٠٬٥مەتر بۆ چرکە)، لەمانگەکانی (٣ بۆ ٥) خێرای با دەگاتە (١٦م\چرکە) و نزمترین خێرای با لەمانگەکانی (١ بۆ ٢) دەگاتە (٧م\چرکە).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://urmia.5rah.com/ostan/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131213151832/http://urmia.5rah.com/ostan/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

{{Weather box
|location = ورمێ
|metric first = Y
|single line = Y
|precipitation colour = green
|Jan record high C = ١٦٫٤
|Feb record high C = ١٨
|Mar record high C = ٢٦
|Apr record high C = ٢٦
|May record high C = ٣٠٫٦
|Jun record high C = ٣٦
|Jul record high C = ٣٨
|Aug record high C = ٣٨
|Sep record high C = ٣٥
|Oct record high C = ٣٠
|Nov record high C = ٢٢
|Dec record high C = ١٧

|Jan high C = ٢٫٦
|Feb high C = ٤٫٨
|Mar high C = ١٠٫٤
|Apr high C = ١٦٫٨
|May high C = ٢٢٫٢
|Jun high C = ٢٧٫٥
|Jul high C = ٣١٫٢
|Aug high C = ٣١٫٠
|Sep high C = ٢٧٫١
|Oct high C = ٢٠٫١
|Nov high C = ١٢٫٢
|Dec high C = ٥٫٧

|Jan mean C = −٣٫٣
|Feb mean C = −١٫٥
|Mar mean C = ٤٫٥
|Apr mean C = ١٠٫٥
|May mean C = ١٥٫٥
|Jun mean C = ٢٠٫٢
|Jul mean C = ٢٣٫٨
|Aug mean C = ٢٣٫١
|Sep mean C = ١٩٫٠
|Oct mean C = ١٢٫٥
|Nov mean C = ٦٫١
|Dec mean C = ٠٫٤

|Jan low C = −٦٫١
|Feb low C = −٤٫٨
|Mar low C = −٠٫١
|Apr low C = ٥٫٢
|May low C = ٩٫١
|Jun low C = ١٢٫٩
|Jul low C = ١٦٫٦
|Aug low C = ١٥٫٩
|Sep low C = ١١٫٥
|Oct low C = ٦٫٦
|Nov low C = ١٫٤
|Dec low C = −٣٫٢

|year high C= 17.6 |year low C= ٥٫٤
|year high F =63.7 |year low F =٤١٫٨&lt;!--for precision--&gt;

|Jan record low C = −٢٢٫٨
|Feb record low C = −٢٢
|Mar record low C = −١٩
|Apr record low C = −١٢
|May record low C = −١٫٦
|Jun record low C = ٤
|Jul record low C = ١٠
|Aug record low C = ٨
|Sep record low C = ٣٫٤
|Oct record low C = −٥
|Nov record low C = −١٣٫٤
|Dec record low C = −٢٠

|Jan precipitation mm = ٣٠٫٢
|Feb precipitation mm = ٣٣٫٢
|Mar precipitation mm = ٥٢٫٣
|Apr precipitation mm = ٦٢٫٢
|May precipitation mm = ٤٥٫٦
|Jun precipitation mm = ١٤٫٢
|Jul precipitation mm = ٥٫٥
|Aug precipitation mm = ٢٫١
|Sep precipitation mm = ٤٫٤
|Oct precipitation mm = ٢١٫٨
|Nov precipitation mm = ٤٠٫٠
|Dec precipitation mm = ٢٩٫٧
|year precipitation mm=٣٤١٫٢

|Jan precipitation days = ٩٫٦
|Feb precipitation days = ٩٫٤
|Mar precipitation days = ١١٫٤
|Apr precipitation days = ١٢٫٧
|May precipitation days = ١٢٫٠
|Jun precipitation days = ٥٫٠
|Jul precipitation days = ٢٫٢
|Aug precipitation days = ١٫٧
|Sep precipitation days = ٢٫١
|Oct precipitation days = ٧٫١
|Nov precipitation days = ٨٫٣
|Dec precipitation days = ٨٫٥

|Jan snow days = ٨٫٥
|Feb snow days = ٧٫٥
|Mar snow days = ٣٫٧
|Apr snow days = ٠٫٨
|May snow days = ٠٫٠
|Jun snow days = ٠٫٠
|Jul snow days = ٠٫٠
|Aug snow days = ٠٫٠
|Sep snow days = ٠٫٠
|Oct snow days = ٠٫٣
|Nov snow days = ١٫٥
|Dec snow days = ٥٫٥

|Jan sun = ١١٤٫٠
|Feb sun = ١٣٢٫٩
|Mar sun = ١٦٩٫٦
|Apr sun = ١٩٧٫٩
|May sun = ٢٦٨٫٦
|Jun sun = ٣٤٤٫٣
|Jul sun = ٣٦٤٫٠
|Aug sun = ٣٤١٫٢
|Sep sun = ٢٩٣٫١
|Oct sun = ٢٢٢٫٣
|Nov sun = ١٦٦٫٤
|Dec sun = ١١٨٫٧

|Jan humidity = ٧٦
|Feb humidity = ٧٤
|Mar humidity = ٦٥
|Apr humidity = ٦٠
|May humidity = ٥٨
|Jun humidity = ٥١
|Jul humidity = ٤٨
|Aug humidity = ٤٨
|Sep humidity = ٤٩
|Oct humidity = ٦٠
|Nov humidity = ٧٠
|Dec humidity = ٧٤
|source 1 = worldweather.com&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://worldweather.wmo.int/114/c01454.htm|سەردێڕ=World Weather Information Service – Orumiyeh|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131023055206/http://worldweather.wmo.int/114/c01454.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
|source 2 = NOAA (ئەوپەڕ, تێکڕا، بەفر، خۆر، شێ, ١٩٦١–١٩٩٠)
}}

=== بوومەلەرزە ===
[[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] یەکێکە لەو پارێزگایانەی کە لەسەر ھێڵی [[بوومەلەرزە]]یە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://nedayeurmia.ir/index.aspx?siteid=8&amp;pageid=265&amp;newsview=108313 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی نیسانی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140408213149/http://nedayeurmia.ir/index.aspx?siteid=8&amp;pageid=265&amp;newsview=108313 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ھەرجەندە تاوەکو ئێستا بوومەلەرزەی بەھێز تێیدا ڕووی نەداوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.asriran.com/fa/news/40017/زمین-لرزه-4-ریشتری-ارومیه-را-لرزاند |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی نیسانی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی نیسانی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6OfxM1EF7?url=http://www.asriran.com/fa/news/40017/زمین-لرزه-4-ریشتری-ارومیه-را-لرزاند |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; کۆتا بوومەلەرزە ڕوویدابێت لە ورمێ لە ساڵی (١٨٨٣ز) دا بووە و بوومەلەرزەی ساڵی (١٩٨٧ز) بە ھێزی (٤)پلەی ڕێختەر لە [[سلیڤانا]]ی داوە، بوومەلەرزەی ساڵی (٢٠١٢ز) کە لە ناوچەکانی ئاھر و ورزقان ڕوویدا کە ماوەی (١٠)خولەکیان بەین بوو، لە ساڵی (٢٠١٣ز) دا زەمین لەرزە لە ناوەندی [[سلیڤانا]]ی دا بە ھێزی (٤٬٦)پلەی ڕێختەر، لە ئەیلوولی (٢٠١٥)ە کۆتا [[بوومەلەرزە]] لە ناوچەکەیدا بە ھێزی(٤٬٢)پلەی ڕێختەر لە [[سێرۆ]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tabnak.ir/fa/news/264800/زلزله-۶۲-ریشتری-شمال-غرب-کشور-را-لرزاند |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6Lt5v9WXx?url=http://www.tabnak.ir/fa/news/264800/زلزله-۶۲-ریشتری-شمال-غرب-کشور-را-لرزاند |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتووان ==
=== زمان ===
ئەم شارە پێکھاتەیەکی ئاڵۆزی دانیشتووانی ھەیە کە لەچەند نەتەوەیەک پێکھاتوون و ھەر نەتەوە بە زمانی دایکی خۆی دەدوێت بەڵام زمانی کارو باری میری و خوێندن بەفەرمی [[زمانی فارسی]]ە، ھەرچەندە زۆرینەی دانیشتووانی ئەم شارە بە [[زمانی کوردی]] شێوەزاری [[کوردیی باکووری|کرمانجی]] و کەمێک [[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]] دەدوێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://kurdtoday.ir/component/content/article/84-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87/365-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%8C%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86-%D9%85%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D9%88%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%AC%D8%AF%DB%8C |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131130123710/http://kurdtoday.ir/component/content/article/84-مقاله/365-زبان-کردی،تنها-یادگار-تمدن-ماد-کاوه-امجدی |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; [[ئازەربایجانی|ئازەری]]ەکان بە [[زمانی ئازەربایجانی]] شێوەزاری تەورێزی دەدوێن. [[ئاشوورییەکان]] کە بەزمانی سریانی یان ئاشووری دەدوێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://lib.eshia.ir/23022/1/211/آسوریان |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6P9ZbJBUD?url=http://lib.eshia.ir/23022/1/211/آسوریان |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئەرمەنییەکان بە [[زمانی ئەرمەنی]] دەدوێن.

=== پێکھاتەی دانیشتووان ===
[[پەڕگە:Assyrians in Urmia, Iran.jpg|وێنۆک|کورد و ئاشووری و ئازەری لە ورمێ]]
* ژمارەی دانیشتووانی شاری ورمێ دەکاتە (٥٧٧٬٣٠٧)کەس کە بەپێی نەتەوە ئاوھا پێکھاتووە:
** ژمارەی [[کورد]]: (٣٢٩٬٠٦٥)کەس کە دەکاتە ڕێژەی (٥٧٪)ی دانیشتووانی شاری ورمێ.
** ژمارەی [[ئازەربایجانی|ئازەری]]: (٢١٩٬٣٧٧)کەس کە دەکاتە ڕێژەی (٣٨٪)ی دانیشتووانی شاری ورمێ.
** ژمارەی [[کورەسوننی]]: (١٧٬٣١٩)کەس کە دەکاتە ڕێژەی (٣٪)ی دانیشتووانی شاری ورمێ.
** ژمارەی [[مەسیحی]]: (٧٬٧٩٣)کەس کە دەکاتە ڕێژەی (١٬٣٥٪)ی دانیشتووانی شاری ورمێ.
** ژمارەی [[جوو]]: (١٬٤٤٣)کەس کە دەکاتە ڕێژەی (٠٬٢٥٪)ی دانیشتووانی شاری ورمێ.
** ژمارەی [[یارسان]]: (١٬١٥٥)کەس کە دەکاتە ڕێژەی (٠٬٢٪)ی دانیشتووانی شاری ورمێ.
** ژمارەی [[ئایینی بەھایی|بەھایی]]: (١٬١٥٥)کەس کە دەکاتە ڕێژەی (٠٬٢٥٪)ی دانیشتووانی شاری ورمێ.

{{bar box
|title= پێکھاتەی شارستانی ورمێ لە ٢٠٠٦
|titlebar=#ddd
|left1=پێکھاتە
|right1=ڕێژەی سەدی
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[کورد]]|red|57}}
{{bar percent|[[ئازەربایجانی|ئازەری]]|yellow|38}}
{{bar percent|[[کورەسوننی]]|brown|3}}
{{bar percent|[[مەسیحی]]|green|1.35}}
{{bar percent|[[جوو]]|yellow|0.25}}
{{bar percent|[[ئایینی بەھایی|بەھای]]|brown|0.25}}
{{bar percent|[[یارسان]]|pink|0.20}}
}}
{{clear}}
* ھەرچەندە لە ناوەندە فەرمییەکانی دەوڵەتی ئێراندا ڕێژەی کورد لەم شارەدا زۆر کەم دەکرێتەوە و باس ناکرێت بەڵام ھەر ڕێژەی کورد زیاترە لەم شارەدا بە و ھەموو کۆسپ و ڕێگریانە و [[سیاسەت]]ە نالەبارەی بەرامبەر بەم نەتەوەیە دەیکەن، لەگەڵ ئەوەشدا شەڕی مەزھەبیشیان لەگەڵ دەکەن.

=== ئاینزا (مەزھەب) ===
کوردەکانی ئەم شارە زۆرینەیان [[سوننە]] مەزھەبن و ھەندێکیان [[یارسان]]ین، کورەسوننییەکان [[سوننە]] مەزھەبن، ئازەرییەکان [[شیعە]] مەزھەبن، ئەرمەنی و ئاشورییەکان [[مەسیحی]]ن، ھەتاوەکو سڵی (١٩٠٠) نزیکی نیوەی دانیشتووانی شار [[مەسیحی]] بوون و بەڵام تاوەکو ساڵی (١٩١٨ز) ژمارییەن زۆر کەمی کرد بەھۆی شەڕ و کوشتار و کۆچپێکردنیان. لەسەردەمی (ڕەزا شای پەھلەوی) دا زۆرێک لە ئاشوورییەکان گەڕانەوە بۆ ئەم شارە.&lt;ref&gt;https://urmia.ir/7{{بەستەری مردوو|url=https://urmia.ir/7 |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;
* بەپێی وتنی جوانمەردی (تەریقەتی سۆفی) بۆیەکەمین جار لە ورمێوە سەری ھەڵداوە، کە باوکی باپیری [[حوسامەدین چەلەبی]]، کە خوێندکاری [[مەولانای ڕۆمی]] بووە ئەم تەریقەتەی لە ئەنادؤڵدا بڵاوکردووەتەوە.&lt;ref&gt;http://lib.eshia.ir/23019/1/3588/&lt;/ref&gt;

=== بازرگانی ===
لە کۆندا ورمێ، سەرەڕێی بازرگانی قەوقاس و میزۆپۆتامیا و ئاسیای بچووک بووە، بووەتە شارێکی بازرگانی چاک. لەڕاستیدا ورمێ کەوتووەتە سەر ڕێگای بازرگانی ھەناردەکردنی شتومەک و ھاوردەکردنی شتومەک. ھەروەھا بازرگانیکردن بە بەرھەمی کشتوکاڵی و بەرھەمی ناوچەیی دەورووبەری.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ensani.ir/storage/Files/20131026151706-9560-64.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6P3ZJlDoq?url=http://www.ensani.ir/storage/Files/20131026151706-9560-64.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== ئاپۆڕا ===
ورمێ لە سەرژمێری دانیشتووانی ساڵی (٢٠١١ز) دا (٦٦٧٤٩٩)کەس بووە لەو ژمارەیە (٣٣٤١٣٤)نێر و (٣٣٣٣٦٣)مێ بووە لە (١٩٧٧٤٩)خێزان پێکھاتووە. دووەمین شاری [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]ە پاش شاری [[کرماشان]] لە ڕووی ئاپۆڕای دانیشتووانەوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.parsine.com/fa/news/120717/شهر-شما-چقدر-جمعیت-دارد-جدول |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6P3Yp8Fgm?url=http://www.parsine.com/fa/news/120717/شهر-شما-چقدر-جمعیت-دارد-جدول |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و دەیەمین شاری ئێرانە. ورمێ ھەرە شاری قەرەباڵەغی [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.aftabir.com/travel/iran/westazarbayjan/geography/human3.php |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6MKTE6MFY?url=http://www.aftabir.com/travel/iran/westazarbayjan/geography/human3.php |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

ئەمەش ژمارەی دانیشتووانی شاری ورمێ بەپێی ساڵی سەرژمێریان:
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!ساڵی سەرژمێری!!دانیشتوان!!پلەی لە ئێراندا
|-
!١٩٥٦
|٦٧٬٦٠٥
|١١
|-
!١٩٦٦
|١١٠٬٧٤٩
|١١
|-
!١٩٧٦
|١٦٤٬٦١٩
|١١
|-
!١٩٨٦
|٣٠٤٬٨٢٣
|٩
|-
!١٩٩١
|٣٥٧٬٣٩٩
|١١
|-
!١٩٩٦
|٤٣٥٬٢٠٠
|١٠
|-
!٢٠٠٦
|٥٧٧٬٣٠٧
|١٠
|-
!٢٠١١
|٦٦٧٬٤٩٩
|١٠
|-
!٢٠١٦
|٧٣٦٬٢٢٦
|١٠
|-
|}

== کەلتوور ==
* ماڵی خۆشحاڵی،&lt;ref&gt;http://ir-a.ir/مطالعات-مجموعھ-تفریحی-فرھنگی-ارومیھ/{{بەستەری مردوو|url=http://ir-a.ir/مطالعات-مجموعھ-تفریحی-فرھنگی-ارومیھ/ |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; پاریسی ئێران،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.aftabir.com/news/view/2007/sep/14/c4c1189762465_social_urban_oroomiyeh.php/اینجا-ارومیه-است-پاریس-ایران |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6MKSVL2BY?url=http://www.aftabir.com/news/view/2007/sep/14/c4c1189762465_social_urban_oroomiyeh.php/اینجا-ارومیه-است-پاریس-ایران |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; شاری ئاو،&lt;ref&gt;http://www.khabarkhani.com/اخبار+علمی+و+پزشکی/165322/ایران-شھر-دریاچھ-دریاچھ+ارومیھ{{بەستەری مردوو|url=http://www.khabarkhani.com/اخبار+علمی+و+پزشکی/165322/ایران-شھر-دریاچھ-دریاچھ+ارومیھ |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; شاری ئایینەکان و ئایینزاکان و کەمایەتییەکان، بەناوبانگە.&lt;ref name=&quot;وەشانی [[ئەرشیڤ]]کراو&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://iranshahr.org/?p=13481 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141009032439/http://iranshahr.org/?p=13481 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== داب و نەریت (خێوار) ===
ئەم شارە لەبەرئەوەی لە چەند نەتەوە و ئایینزا پێکھاتووە لەبەرئەوە لەڕووی نەریتەوە جیاوازە و لە جەندەھا نەریت پێکھاتووە یان تێکەڵی نەریتەکان بووەتە دروستبوونی نەریتێکی نوێ.
* [[کوردەکان]] ئەمان ئاھەنگ و جەژنی خۆیان ھەیە کە تایبەتە بە کەلتوری کوردەواری و لەھەمان باردا نەریتی ئایینی [[سوننە]]یان ھەیە وەک گشت ناوچە کوردنشینەکانی کە. وەک جەژنی [[نەورۆز]] و جەژنە ئینییەکانی [[جێژنی قوربان]] و [[جێژنی ڕەمەزان]] و ….
* [[ئاشوورییەکان]] و [[ئەرمەنیەکان]] ئەمانیش ئاھەنگ و جەژنی تایبەت بەخۆیان ھەیە و لەڕووی ئایینییەوە لەیەکدی نزیکن بەھۆی ئەوەی کە یەک ئایینیان ھەیە، ئاشوورییەکان یەکەم نەتەوە بوون کەبوونە [[مەسیحی]]، یەکێک لە یارمەتیدەران (قەشە) ھەموویانی لە ئاوی دەریاچەی ورمێ ھەڵدەکێشا، پاش ئەوە ئاشوورییەکان ھەموو ساڵێک ئەم ڕۆژە پیرۆز دەکەن. جەژنی ڕۆژی دایک ھەموو ساڵێک لە ھەینی یەکەمی ساڵی نوێ یاد دەکەنەوە، بۆ یاد و بیرھێنانەوەی حەزرەتی [[مریەم]]. '''نۆرسادێل یان ئاب پاشان''' یەکێکە لە فستیڤاڵەکانی ئاشوورییەکان، ئەم ڕۆژە ناسراوە لەناو غیرە ئاشوورییەکانیشدا لە ورمێ، لەبەرئەوەی ئاشوورییەکان ئاو دەپرژێنن بە ھەموو کەسێکدا.
* [[ئازەربایجانی|ئازەری]] ئەمانیش وەک نەتەوەکانی کەی ئیران بەشداری و ئاھەنگ دەگێڕن لە کاتی جەژنە ئایینی و کۆمەڵایەتییەکان، '''مۆسیقای ئاشیق''' کە یەکێکە لە نەریتە دەرکەوتووەکانی تورک زمان لە جیھاندا، کە چەند خوێندنگەیەکی فێربوونی ھەیە لە ئێراندا، یەکێک لەوانە خوێندنگەی عاشقی ورمێیە، دەبرێت بەڕێوە لەلایەن چەند کەسێکی شارەزا و پسپۆڕە و وەیەکێکە لە خوێندگە باشەکانی جیھان لەم بوارەدا تا ڕۆژگاری ئەمڕۆمان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/aseq-in-azerbaijan-both-in-iran-and-azerbaijan-ssr-a-poet-and-minstrel-who-accompanies-his-singing-on-a-long-necked-fre |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161117022725/http://www.iranicaonline.org/articles/aseq-in-azerbaijan-both-in-iran-and-azerbaijan-ssr-a-poet-and-minstrel-who-accompanies-his-singing-on-a-long-necked-fre |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== سینەما ===
سەرەتای سینەما کە ھاتە ورمێ دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی (٤٠)ەکان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://khabarfarsi.com/ext/836044 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی نیسانی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6Ofxc000v?url=http://khabarfarsi.com/ext/836044 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لەئێستادا لە ورمێ (٥) سینەما و (٣) ھۆڵ ھەیە، بەردەوامیان ھەیە بەشێوەیەکی نا چالاک، سینەمای ئازادی کە لە پێشدا ناسرابوو بە پەرسیپۆلیس سینەما دامەزراوە لە ساڵی (١٩٤٠ز)، سینەما ئێران و سینەما ئینقلاب دامەزراوە لە ساڵ (١٩٦٥ز). ئێستا تەنھا یەک سینەما کاردەکات لە ورمێ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mehrnews.com/TextVersionDetail/1672085 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی نیسانی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی نیسانی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6OfxlMzAE?url=http://www.mehrnews.com/TextVersionDetail/1672085 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== پەرتوکخانە ===
(١٨٠٠٠) کەس ئەندامن لە (١٣) پەرتوکخانەی گشتی لە ورمێدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www7.es.irna.ir/fa/News/80936946/%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C/18_%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1_%D9%86%D9%81%D8%B1_%D8%AF%D8%B1_%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C_%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%87_%D8%B9%D8%B6%D9%88%DB%8C%D8%AA_%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%AF |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی نیسانی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140406204527/http://www7.es.irna.ir/fa/News/80936946/فرهنگی/18_هزار_نفر_در_کتابخانه_های_عمومی_ارومیه_عضویت_دارند |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== ڕامیاری ==
=== شارەوانی ===
یەکەم شارەوانی کەدامەزرا بەناوی بەلەدییەی ڕەزائییە بوو، لەسەردەمی پەھلەویدا وشەی بەلەدییە گۆڕدرا بە شارەوانی، بەمەش بووە شارەوانی ڕەزائییە. شارەوانی ڕەزائییە ناوەکەی گۆڕا بە شارەوانی ورمێ لە دوای شۆڕشی ئیسلامی ئێران، ھەتا سەرەتای سەردەمی پەھلەوی شارەوانی ھەر لەگەڵ پارێزگای ئازەربیجانی ڕۆژاوا بەڕێوە دەچوون، پاش سەردانی ڕەزاشا بۆ ورمێ ئیتر باڵەخانەیەک بۆ شارەوانی کرایەوە، شارەوانی ورمێ لە ساڵی (١٩٦١ز) دا بەفەرمی کرایەوەو بووە (٢٢)ھەمین شارەوانی ئێران.&lt;ref&gt;http://urmia.ir/صفحە{{بەستەری مردوو|url=http://urmia.ir/صفحە |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢١}} اصلی&lt;/ref&gt;

=== کونسوڵخانە ===
کونسوڵخانەی تورکیا لە ورمێ، بۆکارو باری دیبلۆماسی و ڕامیاری لە ورمێ کاردەکات لەژێر فەرمانی باڵیۆزخانەی تورکیا لە تاران، جگە لە ورمێ کونسوڵخانەی تورکیا لە شاری [[تەورێز]] ھەیە، (مەھمەت بۆلوت) لە ئێستادا سەرکونسوڵگەری ورمێیە.

{|class=&quot;sortable wikitable&quot;
|-
!
!ناوی وڵات
!ڕەوشی کونسوڵگەری
|-
|{{ئاڵا|عێراق}}
|[[عێراق]]
|چالاک
|-
|{{ئاڵا|تورکیا}}
|[[تورکیا]]
|چالاک
|-
|{{ئاڵا|ڕووسیا}}
|[[ڕووسیا]]
|ناچالاک
|-
|{{ئاڵا|ئینگلتەرا}}
|[[ئینگلتەرا]]
|ناچالاک
|-
|{{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکان}}
|[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]
|ناچالاک
|-
|{{ئاڵا|ڤاتیکان}}
|[[ڤاتیکان]]
|ناچالاک
|}

== گەشتوگوزار ==
=== دەریاچەی ورمێ ===
* وتاری سەرەکی: [[دەریاچەی ورمێ]]

[[پەڕگە:Oormiyeh dry sea 1.jpg|وێنۆک|دەریاچەی ورمێ دوای وشک بوونی]]
[[پەڕگە:Urmia lake drought.webm|وێنۆک|وشک بوونی دەریاچەی ورمێ]]
[[دەریاچەی ورمێ]] دەریاچەیەکی سوێڕی (خوێی یا شۆر) دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]ەوە، ئەم دەریاچەیە بووەتە ھۆی جیا بوونەوەی [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات]] و [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، دەریاچەی ورمێ گەورەترین دەریاچەی سوێری [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]]ە و دووەمین دەریاچەی سەر [[زەوی]]ە، ئەم دەریاچەیە بە بەرزی (٤١٨٣پێ) دەکەوێتە سەر ڕووی ئاستی [[دەریا]]، ئەوپەڕی درێژی لە باکوورەوە بۆ باشوور (١٤٠کم)ە و ئەوپەڕی پانی لە ڕۆژھەڵاتەوە بۆ ڕۆژاوا (٨٥کم)ە، ڕووبەری ڕووی ئاوی ئەم دەریاچەیە (٥ھەزارکم&lt;sup&gt;٢&lt;/sup&gt;) بۆ (٦ھەزارکم&lt;sup&gt;٢&lt;/sup&gt;)ە. ئەو وێنەیەی کە لەلایەن ئاژانسی ناساوە گیراوە گۆڕانکاری جوگرافی دەریاچەکە ڕوون دەکاتەوە.

=== پارکی نەتەوەیی دەریاچەی ورمێ ===
پارکی نەتەوەیی دەریاچەی ورمێ دەکەوێتە باکووری ڕۆژاوای [[ئێران]] یان باکووری ڕۆژھەڵاتی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، ئەم دەریاچەیە گەورەترین دەریاچەیە لە [[ئێران]] و [[کوردستان]]دا، ڕووبەرەکەی دەکاتە (٤٧٠٠٠٠)ھێکتار لە ساڵێکی پڕ باراندا، دەریاچەی ورمێ زۆر سوێرە یا پڕ خوێیە، ھەتاوەکو ئێستا ھیچ [[ماسی]]یەکی تیا نەدۆزراوەتەوە، ئەوەی تێیدا دەژی لەم دەریاچەیەدا [[قەوزە]] و [[مەیگوو|ڕۆبیان]]ە، ئەم دەریاچەیە گەلێک خواردن بۆ زۆرێک قازوقوڵنگ دەستەبەردەکات، شوێنێکی لەبارە بۆ زاوزێی باڵندەی '''فلامینگۆ''' و [[قاز]] و '''پلیکانی سپی'''. (١٨٦) جۆر باڵندە تۆمار کراوە لەم پارکی نەتەوەیییە لە ساڵی حەفتاکاندا، ئەم دەریاچەیە (٤) دوورگەی گەورە و لەقەبارەدا نزیک بەیەک و (١٠٠) دوورگەی بچووک و شێوە بەردی تیادایە، شوێنێکی زۆر دەدات بە باڵندەکان بۆ ھەڵھێنانی ھێلکەکانیان. بەھۆی دروستکردنی بەنداو لەسەر ئەو چەم و زێی و ڕووبارانەی دەڕژێنە ئەم دەریاچەیە و زۆرکردنی ئاودێری و کشتوکاڵکردنی ڕادەبەدەر وەھای لێکردووە کە ئاوی ئەم دەریاچەیە بەرەو وشک بوون بچێت و ببێتە کارەسات بۆ ناوچەکە.

== پەروەردە ==
=== خوێندنی گشتی ===
[[پەڕگە:Education in Iran 0003 Urmia.jpg|وێنۆک|خوێندنگەیەک لە ورمێ لە سەرەتای سەدەی بیستدا]]
[[پەڕگە:Hedayat school Urmia.jpg|وێنۆک|دەرگای قوتابخانەی ھیدایەت لە ورمێ]]
پێش سەردەمی پەھلەوی، خوێندن بە شێوەیەکی گشتی دەچوو بەڕێوە لە خوێندنگاکاندا، خوێندنگاکان لە گەڕەکە گەورەکاندا ھەبوو، شارەکە قەرەباڵەغ بوو، زۆرینەی لە مزگەوت و تەکیەکان و ماڵەکاندا دەیان خوێند. یەکەم شێوازی تازەی خوێندنگە دامەزرا لە ورمێ لە ساڵی (١٩٣٢ز) دا و (١٧) شاڵ لەدوای ئەو ڕێکەوتە ئەکادیمیای ھونەریش دامەزرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=13920609000540 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ١٣٩٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6MKTNKRTa?url=http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13920609000540 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== خوێندنی باڵا ===
یەکەم ناوەندی پەروەردە و فێرکردنی پزیشکی دامەزرا لە [[ئێران]]دا لەلایەن ئەمریکییەکانەوە لە ورمێ لە ساڵی (١٨٨٥ز)، چالاکی ئەم پەمانگایە بەردەوام بوو تا دامەزرێنەرەکەی لە ژیاندا بوو کە (جۆسێف کارکران) بوو. خوێندنی باڵا لە ساڵەکانی دواتردا پەرەی سەند وەک کردنەوەی کۆلێژی کشتوکاڵ لە ورمێ، و فراوان بوونی زانکۆی ورمێ بە کردنەوەی کۆلیژەکانی کە، لە ئێستادا (٢٢٠٠٠) خوێندکار ھەیە لە زانکۆی ورمێدا و (٤٦٠٠٠) خوێندکار ھەیە لە زانکۆی ورمێی ئازاددا و (١٨٠٠) خوێندکار دەخوێنن لە زانکۆی تەکنەلۆجی ورمێ.&lt;ref&gt;https://www.webcitation.org/mainframe.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180801100414/https://www.webcitation.org/mainframe.php |date= ١ی ئابی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;
&lt;gallery&gt;
پەڕگە:UUT (Urmia University of Technology).jpg|زانکۆی تەکنەلۆجی ورمێ
پەڕگە:Urmia uni central library.jpg|ناوەندی کتێبخانەی زانکۆی ورمێ
&lt;/gallery&gt;

=== ناوەندی فێرکردنی زانستە ئایینییەکان ===
یەکەم خوێندنگەی ئایینی دامەزراوە لە ساڵی (١٧٦٣ز) لە ورمێ، لە ئێستادا ئەم خوێندنگەیە ناسراوە بە خوێندنگەی ئیمام خومێنی لە ورمێ و (١٥٠) خوێندکار تێیدا دەخوێنن، و خوێندنگەی ئایینی سەلاحەدینی ئەیوبی لە ورمێ، خوێندنگەی ئایینی زەینەبی کوبرا کە تازە دامەزراوە تایبەتە بە ژنان لە ورمێ کە زانستە ئایینییەکانی تیادا دەخوێندرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.islahweb.org/content/2012/6/6091/%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%88%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C-%D8%AA%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AD%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7-%D9%88-%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85-%D8%AF%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%8 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی نیسانی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6Ofxy0Hkm?url=http://www.islahweb.org/content/2012/6/6091/Ø§Ø±Ø¯ÙÛ-Ø¹ÙÙÛ-ØªÙØ±ÛØ­Û-Ø¹ÙÙØ§-Ù-Ø·ÙØ§Ø¨-Ø¹ÙÙÙ-Ø¯ÛÙÛ-ÙÙ%258 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} {{WebCite|url=https://www.webcitation.org/6Ofxy0Hkm?url=http://www.islahweb.org/content/2012/6/6091/Ø§Ø±Ø¯ÙÛ-Ø¹ÙÙÛ-ØªÙØ±ÛØ­Û-Ø¹ÙÙØ§-Ù-Ø·ÙØ§Ø¨-Ø¹ÙÙÙ-Ø¯ÛÙÛ-ÙÙ%258 |date=٢٠١٤٠٤٠٨٠٧٤٥٣٢ |dateformat=}}&lt;/ref&gt;

== کێشەکانی شارستانی ==
=== پیسبوونی ھەوا ===
ورمێ بەھۆی زۆری ھاتوچۆ، بووەتە ھۆی بەرزبوونەوەی ڕێژەی دوانە ئۆکسیدی کاربۆن، بەھۆی پشت گوێ خستنی دروستکردن و بەرھەمھێنانی یەکە پیشەسازییەکان شوێنەکەی بووەتە یەکێک لە شارە پیسبووەکانی وڵات. نیشانەی پیسبوون لە ورمێ بەھۆی ھاتنی خۆڵبارین لە [[عێراق]]ەوە و بووەتە دیاردەی کەشوھەوا کە (٩٠) ڕۆژ لە ساڵێکدا دەردەکەوێت. یەکێک لەو شتانەی کە لە داھاتوودا مەترسی دروست دەکات لەسەر ژینگەی ورمێ و ناوچەکە وشک بوونی [[دەریاچەی ورمێ]]یە کە دەبێتە ھۆی دورست بوونی گەردەلولی خوێی. بەدروست کردنی کەمەربەندی سەوزی و زیادکردنی سەوزای لە ورمێدا یەکێکە لە چارەسەرەکانی ڕێگریکردن لە پیسبوونی کەشوھەوای ورمێ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=13911206000585 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ١٣٩١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6Lt6Ox6Z2?url=http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13911206000585 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== ئاستەنگی ھاتوچۆ ===
لە ورمێدا بۆھەر (١٠٠٠) کەس (٨٠) ئۆتۆمبێل ھەیە، کە ئەمە زیاترە لە شاری [[تاران]] کە بۆ ھەر (١٠٠٠) کەسێک (٦٢) ئۆتۆمبێل ھەیە، دووەمین شاری قەرەباڵەغە لە ھاتوچۆدا دوای [[تاران]] لە [[ئێران]]دا. ڕۆژانە زیاتر لە (٢٥٠٠٠٠) ئۆتۆمبێل لە شاردا ڕێدەکەن کە ئەم ژمارە زۆرە کوچە و کۆڵان و شەقامی شار ھەڵی ناگرێت، زۆری ئاستەنگی ھاتوچۆ لە ناوەندی شار ڕوودەدات بەتایبەتی لە شەقامەکانی ئیمام و باکری و کاشانی و مەدەنی و مونتەزیری و مەتەری و تاڵقانی. زۆرترین ئاستەنگ بەھۆی ئەوەیە کە ئۆتۆمبێلی فەردی بەکاردەھێنرێت لەلایەن ھاووڵاتیانەوە، و وەستانی دووبەرامبەری ئۆتۆمبێل ئەو ئاستەنگە دروست دەکات؛ و زۆری دروستبوونی ئەو ئاستەنگە بەھۆی ئەوەیە کە فەرمانگەکان و شوێنە بازرگانی و پزیشکییەکان دەکەونە مەڵبەندی شارەوە. بۆ چارەسەری ئەم کێشەیە شارەوانی ھەستاوە بە دانانی پلانێک کە لە چەند شەقامێکدا کە ئۆتۆمبێل بە تاک و جووت بچنە ناوەوە، و دروستکردنی ڕێگای پیادە ڕێ، دروستکردنی پشتێنەیەک بەدەوری شاردا تاوەکو ئەوەی دەچێتە دەرەوەی شار بە ناو شاردا تێپەڕنەبێت، و چارەسەری ئەم ئاستەنگە بەھۆی دانانی میترۆ و پاسەوە دەبێت تاوەکو زۆر ئۆتۆمبێل نەبرێتە ناو شار و دابەشکردنی خوێندنگە و کۆلیژەکان بە ھەموولایەکی شاردا، و دروستکردنی پرد و بەرزە پرد و ڕێگا یەکتر بڕەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://uromnews.ir/?siteid=1 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6MKTiqdWo?url=http://uromnews.ir/?siteid=1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== پەراوێزنشین ===
پەراوێزنشینەکان یەکێکن لە دژوارییەکانی ورمێ، کە ئیسلاماوا و زوراوایان بەناو کردون، ھەتا ئێستا (٢٥٠٠٠) کەسیان ڕێکخستووە لە ورمێدا بەپێی ماستەرپلانی پێنجەمی ورمێ، تەنھا لە (٧) مانگی ساڵی (٢٠١٤ز) دا شاری ورمێ زیادی کردووە بە پانتایی (٧٥٠) ھێکتار، ناوچەکانی ئیسلاماوا و حوسێناوا و حاجی پێرلۆ و عەلیاوا و وەکیلاوا و کوی لالەسالار و قەرەباغ و گوندەکانی ئەلواج و دیگالە لە پەراوێزنشینی ورمێن، لە باکووری ڕۆژاوای شاردا پەراوێزنشینەکان نزیکەی (١٥٠٠٠٠) کەس دەبن، ئەم پەراوێزنشینانە دەبنە ھۆی دروستبوونی پشێوی و کاری تاوانکاری لە شاردا و وێرانکردنی زەوییە کشتوکاڵییەکان، کۆچکردن بەرەو شاری ورمێ لە زیاد بووندایە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.uromnews.ir/?siteid=1 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6MKTliWjM?url=http://www.uromnews.ir/?siteid=1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== ناوچەکان ==
=== پەرەپێدانی شار ===
پێکھاتەی شاری ورمێ دابەشکرابوو بۆ سێ ناوچە لە کۆندا، چەقی شارەکە سەرەکیترین بەشی شارەکەیە، کە کۆنترین پێکھاتەی شارەکەیە، کۆنترین بازاڕ دەکەوێتە ئەم شوێنەی شارەوە. ھەرچەندە ئەم شارە تەمەنی چەند ھەزار ساڵێکە بەڵام تەمەنی گەڕەکە کۆنەکانی لە سەد ساڵ تێپەڕ ناکات. لە ھەمان کاتدا شاری ورمێ ناوەندی [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]یە، شەقامەکانی باکری و خیام و عەسکەرئاباد بە ناوەندی شارەکەدا تێپەڕ دەبن، پێکھاتەی ناوەندی شارەکە بووەتە ھۆی ئەوەی کە چڕی دانیشتووان زۆر بێت. پێکھاتەی ئەندازیاری و بیناسازی ناوەندی شار لە پێکھاتە کۆنەکان پێکھاتووە. شێوەو نیشانەی شەقام و کۆڵانەکانی ئەم بەشەی شار ئەوە دەدا دەکەن کە ناوەندی شارن، پێکھاتەی بەشی سێیەمی شار ئەوە دەردەخات کە لەدوای شۆڕشی ئیسلامی ئێران فراوان بووە و کۆچکردن زیادی کردووە بۆ شارەکە؛ و زۆرێک لە زەوییە کشتوکاڵییەکان گۆڕدراون بۆ شوێنی نیشتەجێ لە باکووری ڕۆژاوا و باشووری شاری ورمێ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sid.ir/fa/VEWSSID/J_pdf/66913923206.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6P3ZLWCsE?url=http://www.sid.ir/fa/VEWSSID/J_pdf/66913923206.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
&lt;gallery&gt;
پەڕگە:Gajarey 01.jpg|نەخشەی ورمێ لە سەردەمی قاجاڕدا
پەڕگە:URMIA BAZAR - panoramio.jpg|بازاڕی ورمێ
پەڕگە:Urmia Bazaar 13970126 03.jpg|بازاڕی ورمێ
&lt;/gallery&gt;

=== ناوچەی شارەوانی ===
لەئێستادا شاری ورمێ دابەش کراوە بۆ چوار ناوچە لەلایەن شارەوانییەوە، بەڵام ڕووبەری شارەوانی ورمێ لە گەورەبووندایە و شارەوانی کارنامەی خۆی ھەیە بۆ فراوان بوون و گەورەبوونی ئەم شارە.

=== ناوچەی سەوز ===
(٧٠) پارک و باخچە لەم شارەدا ھەیە و کە (٦٥٠) ھێکتار لە زەوی ئەم شارە پێکدەھێنن. بۆ ھەر نەفەرێک (٨)مەتری چوارگۆشەی بەردەکەوێت لە سەوزای، بڕیاروایە کە ئەم ڕێژەیە بەرزبکرێتەوە بۆ (١٢)مەتری چوارگۆشە لە چوار ساڵی ئاییندەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.asriran.com/fa/news/301505/%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%A8%D8%B2-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D8%B1-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%87-%D8%A7%DB%8C-8-%D9%88-%D9%86%DB%8C%D9%85-%D9%85%D8%AA%D8%B1-%D9%85% |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6Lt6cuSNG?url=http://www.asriran.com/fa/news/301505/سرانه-فضای-سبز-برای-هر-ارومیه-ای-8-و-نیم-متر-م%25 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== گواستنەوە ==
دووری نێوان شاری ورمێ و ھەندێک [[شار]] و [[شارۆچکە]] و [[شارەدێ]]ی [[ئێران]]:
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!style=&quot;background: #FFCC00; color:#000000&quot; | شار
!style=&quot;background: #FFA500; color:#000000&quot; | دووری نێوانیان
|-style=&quot;background: #FFFFFF; color:#000000&quot;
| [[ئەھواز]] || ١٠٦٤ کیلۆمەتر
|-style=&quot;background: #FFE88C; color:#000000&quot;
| [[ئیلام]] || ٧٦٦ کیلۆمەتر
|-style=&quot;background: #FFFFFF; color:#000000&quot;
| [[بازەرگان (شار)|بازەرگان]] || ٣١٤ کیلۆمەتر
|-style=&quot;background: #FFE88C; color:#000000&quot;
| [[بەندەر عەباس]] || ٢٠٢٦ کیلۆمەتر
|-style=&quot;background: #FFFFFF; color:#000000&quot;
| [[تەورێز]] || ١٣٠ کیلۆمەتر
|-style=&quot;background: #FFE88C; color:#000000&quot;
| [[تاران]] || ٧٨٠ کیلۆمەتر
|-style=&quot;background: #FFFFFF; color:#000000&quot;
| [[زەنگان]] || ٥٨٨ کیلۆمەتر
|-style=&quot;background: #FFE88C; color:#000000&quot;
| [[ڕەشت]] || ٩١٤ کیلۆمەتر
|-style=&quot;background: #FFFFFF; color:#000000&quot;
| [[سێرۆ]] || ٥٣ کیلۆمەتر
|-style=&quot;background: #FFE88C; color:#000000&quot;
| [[سنە]] || ٤٤٦ کیلۆمەتر
|-style=&quot;background: #FFFFFF; color:#000000&quot;
| [[کرماشان]] || ٥٨٢ کیلۆمەتر
|-style=&quot;background: #FFE88C; color:#000000&quot;
| [[کرمان]] || ١٦٥٠ کیلۆمەتر
|-style=&quot;background: #FFE88C; color:#000000&quot;
| [[مەشھەد]] || ١٨٠١ کیلۆمەتر
|-style=&quot;background: #FFFFFF; color:#000000&quot;
| [[ھەمەدان]] || ٦١٠ کیلۆمەتر
|-style=&quot;background: #FFE88C; color:#000000&quot;
| [[بۆکان]] || ١٨٤ کیلۆمەتر
|}

=== فڕۆکەخانە ===
لە شاری ورمێ فڕۆکەخانەیەکی چالاکی نێودەوڵەتی ھەیە، فڕۆکەخانی ورمێ، گەشتی ئاسمانی ناوخۆی ھەیە بۆ [[تاران]] و [[مەشھەد]]، و گەشتی ئاسمانی نێودەوڵەتی ھەیە بۆ وڵاتانی [[تورکیا]] و [[عەرەبستانی سعوودی]] و [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]. کۆمپانیاکانی (ئاسمان و ئێران ئێر و ئاتا) بەر پرسیاری گەشتی ئاسمانین لە فڕۆکەخانەی ورمێ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://urmia.airport.ir/HomePage.aspx?TabID=8319&amp;Site=urmia.airport&amp;Lang=fa-IR |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131214062458/http://urmia.airport.ir/HomePage.aspx?TabID=8319&amp;Site=urmia.airport&amp;Lang=fa-IR |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== ڕێگای ئاسن ===
پڕۆژەی دروستکردنی ڕێگای ئاسنی نێوان [[میاندواو]] و [[مەراغە]] و [[مەھاباد]] و [[نەغەدە]] و ورمێ بە درێژی (١٨٤کم) لە ساڵی (٢٠٠١ز) دا دەستی پێکرد. بڕیار وەھابوو کە لە ساڵی (٢٠١٣ز) دا تەواو ببێت بەڵام تەواو نەکراوە. بەم پلانە شاری ورمێ دەبەسترایەوە بە تۆڕی ڕێگای ئاسانی نیشتمانییەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tabnak.ir/fa/news/342067/Ø±Ø§ÙâØ¢ÙÙ-Ø§Ø±ÙÙÛÙâÙØ±Ø§ØºÙ-Ø§ÙØ³Ø§Ù-ÙÙ-Ø¨Ù-ÙØªÛØ¬Ù-ÙÙ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی نیسانی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی نیسانی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6Ofy4xATg?url=http://www.tabnak.ir/fa/news/342067/Ø±Ø§ÙâØ¢ÙÙ-Ø§Ø±ÙÙÛÙâÙØ±Ø§ØºÙ-Ø§ÙØ³Ø§Ù-ÙÙ-Ø¨Ù-ÙØªÛØ¬Ù-ÙÙ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== تێرمی ناڵ (گەراج) ===
گەراجی شەوانە و ڕۆژانەی شەھید کامیلی لە ورمێ ڕۆژانە (١٧٠٠٠) گەشتیاری ھەیە لە ورمێوە بۆ شارەکان و بەپێچەوانەوە. بەھۆی نەبوونی شارەزای تایبەت بۆ دروستکردنی تێرمی ناڵ، ئێستا لە دروستکردنی تێرمیناڵێکن بە ڕووبەری (١٨) ھێکتار لەسەر ڕێگای [[سێرۆ]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8808021252 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6Lt6su1vy?url=http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=8808021252 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== پاسی خێرا ===
بۆ کەمکردنەوەی ئاستەنگی ھاتوچۆ و ڕێکخستنی ھاتوچۆی ڕێگا سەرەکییەکانی شاری ورمێ، شارەوانی ورمێ سیستەمێکی ئۆتۆبوسی دانا. ئەم پڕۆژەیە لە تەممووزی ساڵی (٢٠١٣)دا دەستی پێکرد. ئەم سیستەمە لە ورمێ پێکھاتووە لە دوو ھێڵی ئۆتۆبوس. ھێڵی یەکەم بەدرێژی (١٣کم) و لە (١٤) وێستگە پێکھاتووە و لە شارەوانی ئیسارەوە بۆ مەیدانی خاتم ئەنبیا. ناوچەی (٢ و٣)ی شارەوانی پێکەوە گرێدەدات. ئەم ھێڵە لە (٥٤٪) دانیشتووانی شاری ورمێ لە خۆدەگرێت. ھێڵی دووەم لە شارەوانی بەھداری بۆ گۆڕەپانی شوھەدا دەروات.

=== تەکسی ===
شاری ورمێ زیاتر لە (٧٠٠٠) تەکسی ھەیە، ئەم ژمارەیە دەکاتە (٣٥٪) بەشی گواستنەوە لە شارەکەدا. لەم ژمارەیە (١٧٢٦) تەکسی چالاک ھەڵگری تابلۆی سوورن و (٢٠٤٢) تەکسی ھەڵگری تابلۆی سپین و کە بەستراون بە سەندیکاکانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=13920612000166 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ١٣٩٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6Lt7Gy5Nk?url=http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13920612000166 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== وەرزش ==
[[پەڕگە:Urmia municipality sport club.svg|وێنۆک|لۆگۆی یانەی فەرھەنگی و وەرزشی شاری ورمێ]]
[[پەڕگە:Ghadir Hall.jpg|وێنۆک|ھۆڵی وەرزشی غادیر]]
گرنگترین شوێنی وەرزشی لە ورمێدا [[کۆمەڵگە]]ی وەرزشی تەختییە دەکەوێتە شەقامی کاشانی، کە دوو یاریگای تۆپی پێی لێیە لەگەڵ تێنسی سەرزەوی و ھۆڵی لەش جوانی و بۆکسێن و نیشانەشکاندن و جۆدۆ و تایکواندۆ و جومناستیکی لێیە. ھۆڵی وەرزشی غادیری (٦٠٠٠)کەسی، کە دامەزراوە لە ساڵی (٢٠٠٧ز) دا کە شوێنێکی گرنگی وەرزشییە لە ورمێدا.

=== تۆپی پێ ===
لە ورمێدا تەنھا یەک تیمی [[تۆپی پێ]]ی ھەیە بەناوی بەرقی ورمێ لە یەکێتی تۆپی پێی ئێراندا، کە بەشداری دەکات لە ئاستی سێیەمدا.

=== بالە ===
لە ئێراندا [[ئابادان]] بە [[تۆپی پێ]] و مازندەران بە [[زۆرانبازی]] بەناوبانگن، ھەروەھا ورمێ لە یاری [[بالە]]دا بەناوبانگن. مێژووی ھاتنی یاری بالە بۆ ورمێ دەگەڕێتەوە بۆ ئەو کاتەی دوو موژدەبەری ئایینی ھاتنە ورمێ، خەڵکی ورمێ یاریان دەکرد لەگەڵ موژدەبەرەکاندا لە حەوشەی کونسوڵخانەی ئەمریکا لە ساڵی (١٩١٦ز) دا و ئەوان ئەم وەرزشەیان پێ ئاشناکردن و وەرزشی کۆنی خۆیان لە یاد بکەن و خۆیان بدەنە یاری بالە. تیمی ورمێ لە ساڵی (١٩٤٠ز) دا بەشداری یاری بالەی کرد. لە ئێستادا بە ورمێ دەوترێت ناوەندی بالەی ئێران یان پایتەختی بالەی ئاسیا. پاڵەوانی جامی یەکێتی بالەی ئاسیای ساڵی (١٠١٠ز) لە ھۆڵی غادیر لە ورمێ بەڕێوە چوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8903021462 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6Lt7JH8hK?url=http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=8903021462 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== فستیڤاڵی جامی جیھانی تەممووز ===
جامی تەممووزی ھەموو ساڵێک بەڕێوە دەچێت لە ھاویندا لە ورمێ بە بەشداریکردنی یاریزانان لە ئێران و کەمایەتی ئاشووری لە سووریا و عێراق.

== ناوەندی تەندروستی ==
[[پەڕگە:Joseph Plumb Cochran 1.jpg|وێنۆک|کارکردنی جۆسێف کارکران لە نەخۆشخانەی ورمێ لە ساڵی ١٨٩٠ز]]
[[پەڕگە:Westminster Hospital in Urmia.jpg|وێنۆک|د. جۆسێف کاکران لە نەخۆشخانەی وێست مینیستەر لە ورمێ]]
* یەکەمین نەخۆشخانەی سەردەمیانە لە ورمێ دامەزرا لە ساڵی (١٩٢١ز) لەلایەن (جۆزێف کاکران) کە ئەندامی موژدەبەری ئەمریکی بوو. لەم نەخۆشخانەدا خزمەتی پزیشکی زیادی کرد، ھەروەھا فێرکردنی تیادا دەکرا. دوای ئەوە موژدەبەری خوشکانی میھرەبان لە ساڵی (١٩٢٥ز) دا دەرمانخانەیان دامەزراند لە ورمێ، پاش ماوەیەکی کەم خاچی سووری نێودەوڵەتی لە ورمێ بە پشتیوانی (عەلی ئەکبەری درەخشانی) کە ئامادەی دەکرد و بووە ھۆی ڕۆشنکردنەوەی ئەقڵی خەڵکەکە. سەرەتای دەست پێکردنی نەخۆشخانەکە بە سەرمایەی چوار ڕیاڵ بوو کە (ئاتەتوڵا موجتەھیدی عەرەب باغی) سەرفی کرد و یارمەتی زۆری خەڵکی دەدا، بەماوەیەکی کەم نەخۆشخانە دروست کرا و بووە ناوەندێکی تەندروستی بۆ ناوچەکە و گوندەکانی دەوروبەری، ئەمە یەکەم نەخۆشخانەی دەوڵەتی ئێران بوو لە ناوچەکەدا. ھەتاوەکوو ئەوکاتە تاکە نەخۆشخانە بوو کە بەشێک بوو لە موژدەبەری ئایینی ئەمریکی، کە ئەرکی سەرەکی ڕاگەیاندنی ئایینی بوو. دامەزراندنی نەخۆشخانە کاریگەرییەکی زۆری ھەبوو لەسەر خەڵک و بووە ھۆی ئەوەی ئەوان یارمەتی یەکتر بدەن. نەخۆشخانەی سۆڤێت لقێکی دامەزرا لە ورمێ لە ساڵی (١٩٤٣ز) دا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ostan-ag.gov.ir/portals/0/amar/amar87/amarhtm/fasl16/f16p1.htm |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی نیسانی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140406202936/http://www.ostan-ag.gov.ir/portals/0/amar/amar87/amarhtm/fasl16/f16p1.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* لە ساڵی (٢٠٠٨ز) دا سەرژمێری بۆ قەرەوێڵەی نەخۆشخانەکانی ورمێ کرا کە ژمارەیان (١٦١٢) قەرەوێڵە بوو کە لەو ژمارەیە (٩٦٦) قەرەوێڵە لە نەخۆشخانەی گشتیدا بوو، و (٣٨٤) قەرەوێڵەی لە نەخۆشخانەی تەموینی کۆمەڵایەتیدا بوو، و (٢٦٢) قەرەوێڵەی لە نەخۆشخانەی تایبەتدا بوو. شاری ورمێ بە سێیەم مەڵبەندی '''چاندنی مۆخی ئێسک''' دێت لە [[ئێران]]دا و تاکە ناوەندی چاندنی مۆخی ئێسکە لە باکووری ڕۆژاوای ئێراندا. ھەروەھا لە ساڵی (٢٠٠٨ز) دا لە ورمێ (٥٧) تاقیگەی پزیشکی و (٩٨) دەرمانخانە و (٢٦) ناوەندی تیشک و (١٥) ناوەندی بایەخپێدانەوەی نەخۆشی دەروونی و دەماری.
* نەخۆشخانەی شەھید عارفیان (سوپای پاسداران)، نەخۆشخانەی ڕازی (زانکۆ)، نەخۆشخانەی سۆڵەتی (تایبەت)، نەخۆشخانەی شیفا (تایبەت)، نەخۆشخانەی شەھید مەتەری (زانکۆ)، نەخۆشخانەی سوپای ٥٢٣(سوپای کۆماری ئیسلامی ئێران)، ناوەندی پزیشکی ئیمام خومەینی (زانکۆ)، نەخۆشخانەی ئازەربایجان (تایبەت)، نەخۆشخانەی ئایتوڵا تاڵقانی (زانکۆ)، نەخۆشخانەی شەھید دکتۆر قەلیپور (زانکۆ)، نەخۆشخانەی سەید شوھەدا (زانکۆ)، نەخۆشخانەی ئیمام ڕەزا (تەموینی کۆمەڵایەتی) ئەمانە ناوەندی پزیشکی ورمێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://avab.behdasht.gov.ir/hospital/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6P3Z9z6yE?url=http://avab.behdasht.gov.ir/hospital/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== ڕاگەیاندن (میدیا) ==
=== وەشان ===
ڕایەڵەی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا لە ورمێ وەک یەکەمین ڕایەڵەی ناوخۆیی ئێران لە ساڵی (١٩٦٨ز) دا دەستی بە کاری خۆی کرد. کارکردنی ئەم ڕایەڵەیە ڕۆژانە (٣) کاتژمێر بوو تاوەکو ساڵی (١٩٧٢ز)، دواتر کارکردنی گەشتە (٧) کاتژمێر لە ڕۆژێکدا. بەدانانی وێستگەی بەھێزکردنی شەپۆلەکان لە [[میاندواو]] و [[سێرۆ]] جگەلە پارێزگای ورمێ، شەپۆلەکانی ئەم ڕایەڵەیە دەگەشتە [[تورکیا]] و [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات]].

=== بڵاوکراوە ===
یەکەم گۆڤاری ناوخۆیی کە بڵاوکرابێتەوە لە شاری ورمێ، بەزمانی ئاشووری بڵاوکراوەتەوە بەناوی گۆڤاری (زاھیر یرادی باھرە) کە واتای ''تیشکی ڕووناکی''، کە بڵاوکرایەوە لەلایەن (جەستن پرکینزی ئەمریکی) لە ساڵی (١٨٦٥ز) دا. ئەم گۆڤارە دووەم بڵاوکراوە بوو لە ئێراندا دوای بڵاوکراوەی ''کاغز ئەلئەخبار''، لە ساڵی (١٩٠٧ز) ھەتاوەکوو سەردەمی [[شۆڕشی دەستووری ئێران]] لە ورمێ نزیکی (١٠٠) بڵاوکراوە دەردەچوون، لە سەردەمی [[شۆڕشی دەستووری ئێران]] لە ورمێ گۆڤاری ''فریاد'' دەردەچوو کە سەرنووسەرەکەی (میرزا حەبیبی ئاغازادە) و خاوەنی ئیمتیاز (مەحموود غەنی زادە) بوون کە بە ھەردوو زمانی فارسی و ئازەربایجانی دەردەچوو کە بۆ وریا کردنەوە و ڕۆشنبیرکردنی خەڵک و پشتگیریکردنی شۆڕشی دەستووری ئێران بوو. [[کورد]]انی دانیشتووی ئازەربایجانی ڕۆژاوا لەم سەردەمەدا چەندین بڵاوکراوەیان بڵاودەکردەوە کە گرنگترینیان '''گۆڤاری کوردستان''' بوو کە لە نێوان ساڵەکانی (١٩١٢–١٩١٤) بڵاودەکرایەوە کە خاوەنی ئیمتیازی گۆڤارەکە [[عەبدولڕەزاق بەدرخان]] بوو و بڕێوەبەرەکەشی [[سمکۆ|سمکۆی شکاک]] بوو، کە بەزمانی کوردی و زمانی ئازەربایجانی دەردەچوو. کاتێک [[سمکۆ]] لە ساڵی (١٩١٩ز) دا ورمێی ڕزگارکرد، شایانی باسە شاری ورمێ ماوەی (چوار ساڵ) لەژێر دەسەلاتی کورددا بوو. لەماوەی ئەو چوار ساڵەدا کە ورمێ بەدەست کوردەوە بوو، ڕۆژنامەیەکی کوردی بەنێوی '''ڕۆژی کورد و شەوی عەجەم''' بڵاودەکرایەوە کە سەرنووسەرەکەی ناوی (محەممەدی تورجانیزادە) بوو. لەژێر چاودێری پۆلیس و خەفاندنی ڕادەربڕیندا لە سەردەمی پەھلەیدا لە ورمێ چوار بڵاوکراوە دەردەچوون، پێش شۆڕشی ئیسلامی ئێران بڵاوکراوەکان کاریان دەکرد و پشتگیری سۆڕشیان دەکرد ھەتاوەکوو ئێستا دوو لەو بڵاوکراوانە بەردەوامیان ھەیە لە کارکردن. یەکەمین ڕۆژنامە لە ورمێدا دەردەچێت بەزمانی فارسی بە ناوی (ئازاری ئازەربایجان) لە ساڵی (٢٠١١ز)ەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mehrnews.com/detail/News/1714252 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6Lt7Lhxlt?url=http://www.mehrnews.com/detail/News/1714252 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== گەشتیاری ==
=== تەلار ===
لە ورمێ چەندەھا تەلاری مێژووی ھەیە. وەکوو بینای پۆلیسی ورمێیە، کۆشکی سێ گومەز (سە گنبد)، مۆزەخانەی ورمێ، یەخچاڵی نۆ پلە، پردی باراندوز، خانی ورمێ(کاروان سەرا)، بازاڕی کۆنی ورمێ، گەرماوی مەلا، تەلاری زانکۆی جیھاد، تەلاری شارەوانی ورمێ .... چەندانی تر.&lt;ref name=&quot;وەشانی ئەرشیڤکراو&quot;/&gt;
&lt;gallery&gt;
پەڕگە:KILESHIN.jpg|[[کێلەشین (کێل)|نەخشی کێلەشین]] کە دۆزراوەتەوە لە خواکوڕک و ئێستا پارێزراوە لە مۆزەخانەی ورمێ
پەڕگە:Museum of Anthropology Urmia.jpg|مۆزەخانەی ورمێ
پەڕگە:Urmiabazar.jpg|بازاڕی کۆنی ورمێ
پەڕگە:Urmia Bazaar-03.JPG|بازاڕی کۆنی ورمێ
پەڕگە:Ruins in Urmia.jpg|کەلاوەکانی ورمێ
پەڕگە:Urmia Bazaar 13970126 02.jpg|دەروازەی بازاڕی ورمێ
پەڕگە:Doqquz pellah front Urmia Iran.jpg|یەخچاڵی نۆ پلە
پەڕگە:3Gonbad Urmia-Kheiri.Ali.jpg|کۆشکی سێ گومەز
&lt;/gallery&gt;

=== مزگەوتەکان ===
لە ورمێدا چەند مزگەوتێکی دێرین ھەیە، مزگەوتی گەورەی ورمێ کە لەسەر کەلاوەکانی پەرستگای ئاگرپەرستەکان دروست کراوە لە سەدەی (١٣ز) دا لەلایەن (ئیلیخانییەکان)ەوە کە سەر بە مەغۆلەکان بوون پاش ئەوەی بوون بە [[ئیسلام]]، مزگەوتی سەردار، مزگەوتی منارە، مزگەوتی سەید شوھەدا، و چەندان مزگەوتی دێرین لە شاری ورمێدا.
&lt;gallery&gt;
پەڕگە:Jame mosque-Urmia (2).JPG|مزگەوتی گەورەی ورمێ
پەڕگە:Jāme Mosque of Urmia 13960108 01.jpg|ناوەوەی مزگەوتی گەورەی ورمێ
پەڕگە:Sardar mosque.jpg|مزگەوتی سەردار
پەڕگە:Masjed sardar.jpg|ناوەوەی مزگەوتی سەردار
پەڕگە:MenAre 01.JPG|مزگەوتی منارە
پەڕگە:MenAre 02.JPG|منارەی مزگەوتی منارە
پەڕگە:Seyyedoshshohada Mosque22.jpg|مزگەوتی سەید شوھەدا
&lt;/gallery&gt;

=== دێر (کڵێسا) ===
زۆرینەی کڵێساکانی ورمێ پەیوەستن بە ئاشوورییەکانەوە، ھەرچەندە کڵێسای پەیوەست بە ئەرمەنییەکانیشی لێیییە. ئەمەش دێرە گرنگەکانی ورمێیە، کڵێسای نەنە مریەم، کڵێسای ماریوخەنە، کڵێسای حەزرەتی مریەم.&lt;ref&gt;https://www.mehrnews.com/news/2021329/&lt;/ref&gt;
&lt;gallery&gt;
پەڕگە:Urmia Synagogue.jpg|کڵێسای کەلیمیان
پەڕگە:Saint Stephen church (Urmia).jpg|دێری قەشە ستیپانۆسی ئەرمەنی
&lt;/gallery&gt;

=== خانەکان ===
کۆنترین خان دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی قاجاڕەکان کە وەک ناوچەیەکی گەشتیاری ورمێ دەژمێردرێن، کە ئەم خانانەن، خانی جەنەراڵ، خانی ئەنساری، خانی ئیتیحادی، خانی دیزج سیاوەش کە تۆمارکراوە لە لیستی شوێنە دێرینەکانی نەتەوەی ئێراندا.

=== دەروازەکان ===
شاری ورمێ کە لە کۆندا شوێنێکی ستراتیجی ھەبووە و ھەشت دەرگای ھەبووە، کەلەژێر دەستی سوپادا بوون، ئەمەش ناوی دەروازەکان، دەروازەی باڵو یا سەڵماس، دەروازەی تۆپراق قەڵا، دەروازەی سویق بوڵاق یا ھەزاران یا گازوران، دەروازەی بازاڕباش، دەروازەی ئارک، دەروازەی یوردشا، دەروازەی نۆچرینۆ.&lt;ref&gt;http://urmia.ir/منوی-اصلی/اخبار/ArtMID/438/ArticleID/409/نائب-رییس-شورای-اسلامی-شھر-ارومیھ-ھشت-دروازھ-شھر-با-تلفیقی-از-ھنر-معماری-قدیم-و-معاصر-احداث-می-شود{{بەستەری مردوو|url=http://urmia.ir/منوی-اصلی/اخبار/ArtMID/438/ArticleID/409/نائب-رییس-شورای-اسلامی-شھر-ارومیھ-ھشت-دروازھ-شھر-با-تلفیقی-از-ھنر-معماری-قدیم-و-معاصر-احداث-می-شود |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;

=== میوانخانەکان ===
لە ناوەندی نیشتەجێ بوونی ورمێدا ئەم چەند ھۆتێلە گرنگە ھەیە:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ناو !! پلە (ژمارەی ئەستێرە) !! ژمارەی ژوور
|-
| ئانا || ٥ || ٢٠٠
|-
| دەنیز || ٥ || ٥٤
|-
| ساحل || ٤ || ٧٠
|-
| پارک || ٤ || ٧٥
|-
| جیھانگردی|| ٤ || ٧٤
|-
| دەریا || ٣ || ٤٥
|-
| مرواری || ٣ || ٣٤
|-
| ئاریا || ٣ || ٣٧
|-
| ئازران || ٢ || -
|-
| خورەم || ٢ || -
|-
| ڕەزا || ٢ || -
|-
| جیھانگردی فانۆس || ٢ || -
|-
| ئارگ || ١ || -
|-
| تک ستارە || ١ || -
|}

=== خواردەمەنی خۆماڵی ===
خواردنی خۆماڵی ورمێ خۆی دەبینێتەوە لە چەندەھا خواردندا بەھۆی تێکەڵ بوونی کلتورەکان کە لەم شارەدا جەند نەتەوەیەکی جیاوازی تیادایە و شارێکی سنوورییە ئەمەش چەند نموونەیەکی خواردنەکان، [[یاپراخ|یاپراخی گەڵامێو]]، [[کفتە]]، یەتمیچە، [[کەشک]]، [[دۆخوا]] (دۆکوڵیو)، چێشتی ئاماج.
&lt;gallery&gt;
پەڕگە:Koofteh tabrizi.jpg|کفتە
پەڕگە:Greek dolmades.jpg|یاپراخی گەڵامێو
&lt;/gallery&gt;

=== شیرینی ===
'''نوقوڵ''' گرنگترین شیرینی شاری ورمێیە کە لەم جۆرانە پێکھاتووە: شابی، گوێزی، زەعفەرانی، بستەیی، بادامی. ھەروەھا '''نوقوڵی شابی''' بەناوبانگترین نوقوڵی ورمێیە، نوقوڵی شابی کە بە ئاوی شابی دروست دەکرێت لە ورمێ، و ئاوی یا عارەقی ڕیحانۆکە دروست دەکرێت و دەکرێتە شەربەت لە ورمێ، '''[[حەڵوا]]ی''' گوێز و گوێزەر دروست دەکرێت کە یەکێکە لە شیرینییە تایبەتەکانی ورمێ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://orumiyeh.isna.ir/Default.aspx?NSID=5 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6Lt7SGSKO?url=http://orumiyeh.isna.ir/Default.aspx?NSID=5 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
&lt;gallery&gt;
پەڕگە:Noghl.png|گرنگترین نوقڵی ورمێ
پەڕگە:حلوا.JPG|حەڵوا
&lt;/gallery&gt;

=== ئیشی دەست ===
ئیشی دەستی دار و وردەکاری و ناسک و جوانکاری دار یەکێکە لە کارە جوانەکانی شاری ورمێ لە دارتاشیدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hamshahrionline.ir/details/194253 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6Lt7PcRIS?url=http://www.hamshahrionline.ir/details/194253 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== پەیوەندی نێونەتەوەیی ==
=== دەستە خوشک ===
[[پەڕگە:Trabzon,Kizlar1.jpg|وێنۆک|[[ترابزۆن]] دەستە خوشکی ورمێ]]
[[پەڕگە:Varna Cathédrale.jpg|وێنۆک|[[ڤارنا]] دەستە خوشکی ورمێ]]
[[پەڕگە:Erzurum view.jpg|وێنۆک|[[ئەرزیڕۆم]] دەستە خوشکی ورمێ]]
شاری ورمێ لەگەڵ سێ شاران لە جیھاندا دەستە خوشکە کە ئەوانیش ئەمانەن:
{|class=&quot;sortable wikitable&quot;
|-
!ئاڵا
!ناوی وڵات
!دەستە خوشک
|-
|{{flagicon|تورکیا}}
|[[تورکیا]]
|[[ترابزۆن]]
|-
|{{flagicon|بولگاریا}}
|[[بولگاریا]]
|[[ڤارنا]]
|-
|{{flagicon|کوردستان}}
|[[باکووری کوردستان]]
|[[ئەرزیڕۆم]]
|}

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
* [[پارێزگای ورمێ]]
* [[شارستانی ورمێ]]
* [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ]]
* [[شارەکانی کوردستان]]
* [[شارەکانی ئێران]]
* [[گەورەشارەکانی ئێران]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٤}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Urmia}}
* {{وێبگەی فەرمی|http://www.urmia.ir/}}

{{شارستانی ورمێ}}
{{پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا}}
{{شارەکانی کوردستان}}
{{ناوەندی پارێزگاکانی ئێران}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئێران|کوردستان}}

[[پۆل:شارەکانی ئێران]]
[[پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]
[[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان‏]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]]
[[پۆل:ناوەندەکانی پارێزگاکانی ئێران]]
[[پۆل:کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم]]
[[پۆل:ورمێ]]</text>
      <sha1>357d3lrzszltydjyxwmzf5pglnnwz31</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەردەڵانی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>735</id>
    <revision>
      <id>1581529</id>
      <parentid>1476557</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T06:40:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* فۆنۆلۆژیکی و فۆنێتیکی کوردی ئەردەڵانی */</comment>
      <origin>1581529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5549" sha1="ts2868o0n27bcoftts1gniyukf1cunm" xml:space="preserve">'''ئەردەڵانی''' یەکێک لە شێوەزارەکانی [[کوردیی ناوەندی|کوردیی ناوەندییە]] کە لە [[سنە]] و شارەکانی دەوروبەری وەک [[کامێران]]، [[دیواندەرە]]، [[دێولان]] ، [[ڕوانسەر]] ، [[بیجاڕ]] و بەشێک لە [[سەقز]]، [[مەریوان]] و [[تکاب]] و [[قوروە]]  قسەی پێ دەکرێ. شێوەزاری ئەردەڵانی بە بۆنەی نزیکبوونی سنە بە ناوچەی [[ھەورامان]]ەوە، ھەروەھا بەو بۆنەیەوە کە حاکمانی ئەردەڵان بەر لەوەی سنە بکەنە پایتەختی خۆیان، ناوەندی حکوومەتییان ھەورامان بووە، کاریگەریی تا ڕادەیەک زۆری [[ھۆرامی|زاری ھەورامی]] بە سەرییەوە دەبینرێت.

==  دەنگناسی و جۆرەنووسی کوردیی ئەردەڵانی ==

[[فۆنت|جۆرەنووس]]ە تایبەتییەکانی کوردی ئەردەڵانی ڕاستیەکە نمونەیەکی زۆر گرنگن لە پاراستنی جیاوازییەکانی زمانە کوردیەکان. ئەم نووسینە بە شێوەیەکی زانستی و ڕوون ڕووناکی دەداتەوە لەسەر:

'''گرنگی جۆرەنووسە تایبەتییەکانی ئەردەڵانی '''
- '''ڴ، ݩ، ۊ '''نیشانەیەکەن لە ڕەنگی تایبەتیی زمانی ئەردەڵانی، کە زۆرجار لە سۆرانی یان گۆڕاوەتەوە یان ونبوون.
- ئەم جۆرەنووسانە بە شێوەیەکی دەنگناسی و فۆنێتیکی جیاوازن.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! نیشانە نووسراو !! فۆنتەک !! جۆری ئاوا !! تایبەتمەندییەکان !! نموونە !! دۆخ لە گەیشتەکانی دیکە / وردەکارییەکان
|-
| ڴ || /ğ/ || هاوچەرخ || لەمازیدا – نەرمکامی، سەیشانی، بەواک || ڕەگ /rağ/ || پاراستووە زور تر لە ناوچەی دیواندرە و لیلاخ و گرووسی؛ لە ناوچەی سنە زۆرجار  /g/ &lt;ref&gt;McKenzie, D. N. (1961). *The Kurdish Dialects of Kurdistan*. London: Oxford University Press.&lt;/ref&gt;
|-
| ݩ || /ŋ/ || هاوچەرخ || خێشدانی، لەمازیدا، بەکارھێنانی بەھێز، بەواک || دەنگ /daŋ/ || پاراستووە بە تەواوی لە ئەردەلانی، گرووسی و ڕۆژئاوای سەنە ، بەڵام لە سۆرانی بۆ /ng/ گۆڕاوەتەوە&lt;ref&gt;Henning, W. B. (1933). *Zoroastrian Middle Persian Texts*. London.&lt;/ref&gt;
|-
| ۊ || /ü/ || واکەی درێژ || نێو واکە، دوو لیوی، لیوکان بە دایستراو، پێش دە م || گول /gül/ || پاراستووە لە ئەردەلانی، دیواندرە، لەیلاخ و گرووس؛ وشەی گۊل/gul/&lt;ref&gt;Salemann, J. (1895-1901). *Beiträge zur Kenntnis des Zend*. Leipzig.&lt;/ref&gt;
|}

لە هەردوو زمانی ([[پاڵەوی]] و ئەردەڵانی)دا، گول/گوڵ (گوڵ) بە بزوێن /ü/ دەخوێندرێتەوە و ئەم دەنگە بزوێنێکی تاکە و تێکەڵنەکراوە. ئەمەش بەردەوامی فۆنێتیک لە زمانەکانی ئەردەڵانیدا نیشان دەدات. 

لە زاراوەی ئەردەڵانی کوردیدا وشەی &quot;ڕەنگ&quot; بە ڕێنگ دەبێژرێت و بزوێن /ن/ پارێزراوە. ئەم وشەیە لە ڕووی فۆنێتیکییەوە زۆر لە دەنگی بزوێن لە پاڵەویدا دەچێت و /ŋ/ وەک بزوێنێک لە کۆتایی وشەکەدا دەردەکەوێت. بۆ نموونە: reng (رنگ) لە زمانی ئەردەڵانیدا بە واتای &quot;ڕەنگ&quot; دێت، و /ŋ/ بە ڕوونی دەبیسترێت.
/ŋ/ فۆنێمێکی سەربەخۆ بووە لە زمانی پاڵەویدا و لە وشەکانی وەک ڕەنگ (ڕەنگ)، زەنگ، زنگ (ئەڵقە)دا دەدۆزرێتەوە. ئەمەش هاوشێوەی ئینگلیزی و ئەڵمانییە کە /ŋ/ وەک فۆنێمێکی سەربەخۆیان هەیە.

نموونەی باو: rang بە زمانی پاڵەوی (ڕەنگ) لە ڕووی دەنگییەوە هاوشێوەی ring ([[ئینگلیزی]]) و Ring ([[ئەڵمانی]])ە (هەرچەندە لە ڕووی واتاییەوە ڕەنگە جیاواز بن).

لە زمانی کوردی ئەردەڵانیدا /ŋ/ لە وشەکانی وەک reng (ڕەنگ) و zangیشدا دەبینرێت و کۆی فۆنێتیکی ng هاوشێوەی پاڵەوییە. ئەمەش ئاماژەیە بۆ بەردەوامی فۆنێتیک لە زمانی ساسانی و ئەردەڵانی دا. 
لە شێوەزاری ئەردەڵانیدا، وەک پاڵەوی /ŋ/ فۆنێمێکی سەربەخۆیە نەک تەنیا ئالۆفۆن.

== کاریگەریی زمانی ھەورامی لە سەر شێوەزاری ئەردەڵانی ==
&lt;div style=&quot;clear:both&quot;/&gt;
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse&quot;
|- bgcolor=&quot;#ADD8E6&quot;
![[سۆرانی]]
!'''ئەردەڵانی'''
![[ھەورامی]]
|--
|بووک ||وەوی ||وەیوە
|--
|پشیلە ||کتک ||کتە
|--
|تا ||یاو ||یاو
|--
|سپی ||چەرمگ ||چەرمە
|--
|}


== سەرچاوەکان ==


{{لقوپۆپی زمانی کوردی}}
{{زمانی کوردی}}
{{کۆلکە}}

{{تووڵی دەروازە|کوردستان}}

&lt;references/&gt;</text>
      <sha1>ts2868o0n27bcoftts1gniyukf1cunm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581530</id>
      <parentid>1581529</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T06:41:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1581530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5579" sha1="hqsqpnny8xbrvsneg6bgefgw06vob7a" xml:space="preserve">'''ئەردەڵانی''' یەکێک لە شێوەزارەکانی [[کوردیی ناوەندی|کوردیی ناوەندییە]] کە لە [[سنە]] و شارەکانی دەوروبەری وەک [[کامێران]]، [[دیواندەرە]]، [[دێولان]] ، [[ڕوانسەر]] ، [[بیجاڕ]] و بەشێک لە [[سەقز]]، [[مەریوان]] و [[تکاب]] و [[قوروە]]  قسەی پێ دەکرێ. شێوەزاری ئەردەڵانی بە بۆنەی نزیکبوونی سنە بە ناوچەی [[ھەورامان]]ەوە، ھەروەھا بەو بۆنەیەوە کە حاکمانی ئەردەڵان بەر لەوەی سنە بکەنە پایتەختی خۆیان، ناوەندی حکوومەتییان ھەورامان بووە، کاریگەریی تا ڕادەیەک زۆری [[ھۆرامی|زاری ھەورامی]] بە سەرییەوە دەبینرێت.

==  دەنگناسی و جۆرەنووسی کوردیی ئەردەڵانی ==

[[فۆنت|جۆرەنووس]]ە تایبەتییەکانی کوردی ئەردەڵانی ڕاستیەکە نمونەیەکی زۆر گرنگن لە پاراستنی جیاوازییەکانی زمانە کوردیەکان. ئەم نووسینە بە شێوەیەکی زانستی و ڕوون ڕووناکی دەداتەوە لەسەر:

'''گرنگی جۆرەنووسە تایبەتییەکانی ئەردەڵانی '''
- '''ڴ، ݩ، ۊ '''نیشانەیەکەن لە ڕەنگی تایبەتیی زمانی ئەردەڵانی، کە زۆرجار لە سۆرانی یان گۆڕاوەتەوە یان ونبوون.
- ئەم جۆرەنووسانە بە شێوەیەکی دەنگناسی و فۆنێتیکی جیاوازن.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! نیشانە نووسراو !! فۆنتەک !! جۆری ئاوا !! تایبەتمەندییەکان !! نموونە !! دۆخ لە گەیشتەکانی دیکە / وردەکارییەکان
|-
| ڴ || /ğ/ || هاوچەرخ || لەمازیدا – نەرمکامی، سەیشانی، بەواک || ڕەگ /rağ/ || پاراستووە زور تر لە ناوچەی دیواندرە و لیلاخ و گرووسی؛ لە ناوچەی سنە زۆرجار  /g/ &lt;ref&gt;McKenzie, D. N. (1961). *The Kurdish Dialects of Kurdistan*. London: Oxford University Press.&lt;/ref&gt;
|-
| ݩ || /ŋ/ || هاوچەرخ || خێشدانی، لەمازیدا، بەکارھێنانی بەھێز، بەواک || دەنگ /daŋ/ || پاراستووە بە تەواوی لە ئەردەلانی، گرووسی و ڕۆژئاوای سەنە ، بەڵام لە سۆرانی بۆ /ng/ گۆڕاوەتەوە&lt;ref&gt;Henning, W. B. (1933). *Zoroastrian Middle Persian Texts*. London.&lt;/ref&gt;
|-
| ۊ || /ü/ || واکەی درێژ || نێو واکە، دوو لیوی، لیوکان بە دایستراو، پێش دە م || گول /gül/ || پاراستووە لە ئەردەلانی، دیواندرە، لەیلاخ و گرووس؛ وشەی گۊل/gul/&lt;ref&gt;Salemann, J. (1895-1901). *Beiträge zur Kenntnis des Zend*. Leipzig.&lt;/ref&gt;
|}

لە هەردوو زمانی ([[پاڵەوی]] و ئەردەڵانی)دا، گول/گوڵ (گوڵ) بە بزوێن /ü/ دەخوێندرێتەوە و ئەم دەنگە بزوێنێکی تاکە و تێکەڵنەکراوە. ئەمەش بەردەوامی فۆنێتیک لە زمانەکانی ئەردەڵانیدا نیشان دەدات. 

لە زاراوەی ئەردەڵانی کوردیدا وشەی &quot;ڕەنگ&quot; بە ڕێنگ دەبێژرێت و بزوێن /ن/ پارێزراوە. ئەم وشەیە لە ڕووی فۆنێتیکییەوە زۆر لە دەنگی بزوێن لە پاڵەویدا دەچێت و /ŋ/ وەک بزوێنێک لە کۆتایی وشەکەدا دەردەکەوێت. بۆ نموونە: reng (رنگ) لە زمانی ئەردەڵانیدا بە واتای &quot;ڕەنگ&quot; دێت، و /ŋ/ بە ڕوونی دەبیسترێت.
/ŋ/ فۆنێمێکی سەربەخۆ بووە لە زمانی پاڵەویدا و لە وشەکانی وەک ڕەنگ (ڕەنگ)، زەنگ، زنگ (ئەڵقە)دا دەدۆزرێتەوە. ئەمەش هاوشێوەی ئینگلیزی و ئەڵمانییە کە /ŋ/ وەک فۆنێمێکی سەربەخۆیان هەیە.

نموونەی باو: rang بە زمانی پاڵەوی (ڕەنگ) لە ڕووی دەنگییەوە هاوشێوەی ring ([[ئینگلیزی]]) و Ring ([[ئەڵمانی]])ە (هەرچەندە لە ڕووی واتاییەوە ڕەنگە جیاواز بن).

لە زمانی کوردی ئەردەڵانیدا /ŋ/ لە وشەکانی وەک reng (ڕەنگ) و zangیشدا دەبینرێت و کۆی فۆنێتیکی ng هاوشێوەی پاڵەوییە. ئەمەش ئاماژەیە بۆ بەردەوامی فۆنێتیک لە زمانی ساسانی و ئەردەڵانی دا. 
لە شێوەزاری ئەردەڵانیدا، وەک پاڵەوی /ŋ/ فۆنێمێکی سەربەخۆیە نەک تەنیا ئالۆفۆن.

== کاریگەریی زمانی ھەورامی لە سەر شێوەزاری ئەردەڵانی ==
&lt;div style=&quot;clear:both&quot;/&gt;
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse&quot;
|- bgcolor=&quot;#ADD8E6&quot;
![[سۆرانی]]
!'''ئەردەڵانی'''
![[ھەورامی]]
|--
|بووک ||وەوی ||وەیوە
|--
|پشیلە ||کتک ||کتە
|--
|تا ||یاو ||یاو
|--
|سپی ||چەرمگ ||چەرمە
|--
|}


== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{لقوپۆپی زمانی کوردی}}
{{زمانی کوردی}}

{{تووڵی دەروازە|کوردستان|زمانی کوردی}}

&lt;references/&gt;</text>
      <sha1>hqsqpnny8xbrvsneg6bgefgw06vob7a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581531</id>
      <parentid>1581530</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T06:42:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە</comment>
      <origin>1581531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5589" sha1="65kns6exqxadiy5neeihxlyiof7ehxt" xml:space="preserve">'''ئەردەڵانی''' یەکێک لە شێوەزارەکانی [[کوردیی ناوەندی|کوردیی ناوەندییە]] کە لە [[سنە]] و شارەکانی دەوروبەری وەک [[کامێران]]، [[دیواندەرە]]، [[دێولان]]، [[ڕوانسەر]]، [[بیجاڕ]] و بەشێک لە [[سەقز]]، [[مەریوان]] و [[تکاب]] و [[قوروە]] قسەی پێ دەکرێ. شێوەزاری ئەردەڵانی بە بۆنەی نزیکبوونی سنە بە ناوچەی [[ھەورامان]]ەوە، ھەروەھا بەو بۆنەیەوە کە حاکمانی ئەردەڵان بەر لەوەی سنە بکەنە پایتەختی خۆیان، ناوەندی حکوومەتییان ھەورامان بووە، کاریگەریی تا ڕادەیەک زۆری [[ھۆرامی|زاری ھەورامی]] بە سەرییەوە دەبینرێت.

== دەنگناسی و جۆرەنووسی کوردیی ئەردەڵانی ==
[[فۆنت|جۆرەنووس]]ە تایبەتییەکانی کوردی ئەردەڵانی ڕاستییەکە نموونەیەکی زۆر گرنگن لە پاراستنی جیاوازییەکانی زمانە کوردییەکان. ئەم نووسینە بە شێوەیەکی زانستی و ڕوون ڕووناکی دەداتەوە لەسەر:

'''گرنگی جۆرەنووسە تایبەتییەکانی ئەردەڵانی'''
- '''ڴ، ݩ، ۊ '''نیشانەیەکەن لە ڕەنگی تایبەتیی زمانی ئەردەڵانی، کە زۆرجار لە سۆرانی یان گۆڕاوەتەوە یان ونبوون.
- ئەم جۆرەنووسانە بە شێوەیەکی دەنگناسی و فۆنێتیکی جیاوازن.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! نیشانە نووسراو !! فۆنتەک !! جۆری ئاوا !! تایبەتمەندییەکان !! نموونە !! دۆخ لە گەیشتەکانی دیکە / وردەکارییەکان
|-
| ڴ || /ğ/ || ھاوچەرخ || لەمازیدا – نەرمکامی، سەیشانی، بەواک || ڕەگ /rağ/ || پاراستووە زور تر لە ناوچەی دیواندرە و لیلاخ و گرووسی؛ لە ناوچەی سنە زۆرجار /g/&lt;ref&gt;McKenzie, D. N. (1961). *The Kurdish Dialects of Kurdistan*. London: Oxford University Press.&lt;/ref&gt;
|-
| ݩ || /ŋ/ || ھاوچەرخ || خێشدانی، لەمازیدا، بەکارھێنانی بەھێز، بەواک || دەنگ /daŋ/ || پاراستووە بە تەواوی لە ئەردەلانی، گرووسی و ڕۆژاوای سەنە، بەڵام لە سۆرانی بۆ /ng/ گۆڕاوەتەوە&lt;ref&gt;Henning, W. B. (1933). *Zoroastrian Middle Persian Texts*. London.&lt;/ref&gt;
|-
| ۊ || /ü/ || واکەی درێژ || نێو واکە، دوو لیوی، لیوکان بە دایستراو، پێش دە م || گول /gül/ || پاراستووە لە ئەردەلانی، دیواندرە، لەیلاخ و گرووس؛ وشەی گۊل/gul/&lt;ref&gt;Salemann, J. (1895-1901). *Beiträge zur Kenntnis des Zend*. Leipzig.&lt;/ref&gt;
|}

لە ھەردوو زمانی ([[پاڵەوی]] و ئەردەڵانی) دا، گول/گوڵ (گوڵ) بە بزوێن /ü/ دەخوێندرێتەوە و ئەم دەنگە بزوێنێکی تاکە و تێکەڵنەکراوە. ئەمەش بەردەوامی فۆنێتیک لە زمانەکانی ئەردەڵانیدا نیشان دەدات.

لە زاراوەی ئەردەڵانی کوردیدا وشەی «ڕەنگ» بە ڕێنگ دەبێژرێت و بزوێن /ن/ پارێزراوە. ئەم وشەیە لە ڕووی فۆنێتیکییەوە زۆر لە دەنگی بزوێن لە پاڵەویدا دەچێت و /ŋ/ وەک بزوێنێک لە کۆتایی وشەکەدا دەردەکەوێت. بۆ نموونە: reng (ڕنگ) لە زمانی ئەردەڵانیدا بە واتای «ڕەنگ» دێت، و /ŋ/ بە ڕوونی دەبیسترێت.
/ŋ/ فۆنێمێکی سەربەخۆ بووە لە زمانی پاڵەویدا و لە وشەکانی وەک ڕەنگ (ڕەنگ)، زەنگ، زنگ (ئەڵقە) دا دەدۆزرێتەوە. ئەمەش ھاوشێوەی ئینگلیزی و ئەڵمانییە کە /ŋ/ وەک فۆنێمێکی سەربەخۆیان ھەیە.

نموونەی باو: rang بە زمانی پاڵەوی (ڕەنگ) لە ڕووی دەنگییەوە ھاوشێوەی ring ([[ئینگلیزی]]) و Ring ([[ئەڵمانی]])ە (ھەرچەندە لە ڕووی واتایییەوە ڕەنگە جیاواز بن).

لە زمانی کوردی ئەردەڵانیدا /ŋ/ لە وشەکانی وەک reng (ڕەنگ) و zangیشدا دەبینرێت و کۆی فۆنێتیکی ng ھاوشێوەی پاڵەوییە. ئەمەش ئاماژەیە بۆ بەردەوامی فۆنێتیک لە زمانی ساسانی و ئەردەڵانی دا.
لە شێوەزاری ئەردەڵانیدا، وەک پاڵەوی /ŋ/ فۆنێمێکی سەربەخۆیە نەک تەنیا ئالۆفۆن.

== کاریگەریی زمانی ھەورامی لەسەر شێوەزاری ئەردەڵانی ==
&lt;div style=&quot;clear:both&quot;/&gt;
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse&quot;
|- bgcolor=&quot;#ADD8E6&quot;
![[سۆرانی]]
!'''ئەردەڵانی'''
![[ھەورامی]]
|--
|بووک ||وەوی ||وەیوە
|--
|پشیلە ||کتک ||کتە
|--
|تا ||یاو ||یاو
|--
|سپی ||چەرمگ ||چەرمە
|--
|}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{لقوپۆپی زمانی کوردی}}
{{زمانی کوردی}}

{{تووڵی دەروازە|کوردستان|زمانی کوردی}}

{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>65kns6exqxadiy5neeihxlyiof7ehxt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581532</id>
      <parentid>1581531</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T06:43:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* دەنگناسی و جۆرەنووسی کوردیی ئەردەڵانی */</comment>
      <origin>1581532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5591" sha1="4xbzlivhpzrz1cx4ubpbujlfnr8cdg5" xml:space="preserve">'''ئەردەڵانی''' یەکێک لە شێوەزارەکانی [[کوردیی ناوەندی|کوردیی ناوەندییە]] کە لە [[سنە]] و شارەکانی دەوروبەری وەک [[کامێران]]، [[دیواندەرە]]، [[دێولان]]، [[ڕوانسەر]]، [[بیجاڕ]] و بەشێک لە [[سەقز]]، [[مەریوان]] و [[تکاب]] و [[قوروە]] قسەی پێ دەکرێ. شێوەزاری ئەردەڵانی بە بۆنەی نزیکبوونی سنە بە ناوچەی [[ھەورامان]]ەوە، ھەروەھا بەو بۆنەیەوە کە حاکمانی ئەردەڵان بەر لەوەی سنە بکەنە پایتەختی خۆیان، ناوەندی حکوومەتییان ھەورامان بووە، کاریگەریی تا ڕادەیەک زۆری [[ھۆرامی|زاری ھەورامی]] بە سەرییەوە دەبینرێت.

== دەنگناسی و جۆرەنووسی کوردیی ئەردەڵانی ==
[[فۆنت|جۆرەنووس]]ە تایبەتییەکانی کوردی ئەردەڵانی ڕاستییەکە نموونەیەکی زۆر گرنگن لە پاراستنی جیاوازییەکانی زمانە کوردییەکان. ئەم نووسینە بە شێوەیەکی زانستی و ڕوون ڕووناکی دەداتەوە لەسەر:

'''گرنگی جۆرەنووسە تایبەتییەکانی ئەردەڵانی'''
- '''ڴ، ݩ، ۊ '''نیشانەیەکەن لە ڕەنگی تایبەتیی زمانی ئەردەڵانی، کە زۆرجار لە سۆرانی یان گۆڕاوەتەوە یان ونبوون.
- ئەم جۆرەنووسانە بە شێوەیەکی دەنگناسی و فۆنێتیکی جیاوازن.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! نیشانە نووسراو !! فۆنتەک !! جۆری ئاوا !! تایبەتمەندییەکان !! نموونە !! دۆخ لە گەیشتەکانی دیکە / وردەکارییەکان
|-
| ڴ || /ğ/ || ھاوچەرخ || لەمازیدا – نەرمکامی، سەیشانی، بەواک || ڕەگ /rağ/ || پاراستووە زور تر لە ناوچەی دیواندرە و لیلاخ و گرووسی؛ لە ناوچەی سنە زۆرجار /g/&lt;ref&gt;McKenzie, D. N. (1961). *The Kurdish Dialects of Kurdistan*. London: Oxford University Press.&lt;/ref&gt;
|-
| ݩ || /ŋ/ || ھاوچەرخ || خێشدانی، لەمازیدا، بەکارھێنانی بەھێز، بەواک || دەنگ /daŋ/ || پاراستووە بە تەواوی لە ئەردەلانی، گرووسی و ڕۆژاوای [[سنە]]، بەڵام لە سۆرانی بۆ /ng/ گۆڕاوەتەوە&lt;ref&gt;Henning, W. B. (1933). *Zoroastrian Middle Persian Texts*. London.&lt;/ref&gt;
|-
| ۊ || /ü/ || واکەی درێژ || نێو واکە، دوو لیوی، لیوکان بە دایستراو، پێش دە م || گول /gül/ || پاراستووە لە ئەردەلانی، دیواندرە، لەیلاخ و گرووس؛ وشەی گۊل/gul/&lt;ref&gt;Salemann, J. (1895-1901). *Beiträge zur Kenntnis des Zend*. Leipzig.&lt;/ref&gt;
|}

لە ھەردوو زمانی ([[پاڵەوی]] و ئەردەڵانی) دا، گول/گوڵ (گوڵ) بە بزوێن /ü/ دەخوێندرێتەوە و ئەم دەنگە بزوێنێکی تاکە و تێکەڵنەکراوە. ئەمەش بەردەوامی فۆنێتیک لە زمانەکانی ئەردەڵانیدا نیشان دەدات.

لە زاراوەی ئەردەڵانی کوردیدا وشەی «ڕەنگ» بە ڕێنگ دەبێژرێت و بزوێن /ن/ پارێزراوە. ئەم وشەیە لە ڕووی فۆنێتیکییەوە زۆر لە دەنگی بزوێن لە پاڵەویدا دەچێت و /ŋ/ وەک بزوێنێک لە کۆتایی وشەکەدا دەردەکەوێت. بۆ نموونە: reng (ڕنگ) لە زمانی ئەردەڵانیدا بە واتای «ڕەنگ» دێت، و /ŋ/ بە ڕوونی دەبیسترێت.
/ŋ/ فۆنێمێکی سەربەخۆ بووە لە زمانی پاڵەویدا و لە وشەکانی وەک ڕەنگ (ڕەنگ)، زەنگ، زنگ (ئەڵقە) دا دەدۆزرێتەوە. ئەمەش ھاوشێوەی ئینگلیزی و ئەڵمانییە کە /ŋ/ وەک فۆنێمێکی سەربەخۆیان ھەیە.

نموونەی باو: rang بە زمانی پاڵەوی (ڕەنگ) لە ڕووی دەنگییەوە ھاوشێوەی ring ([[ئینگلیزی]]) و Ring ([[ئەڵمانی]])ە (ھەرچەندە لە ڕووی واتایییەوە ڕەنگە جیاواز بن).

لە زمانی کوردی ئەردەڵانیدا /ŋ/ لە وشەکانی وەک reng (ڕەنگ) و zangیشدا دەبینرێت و کۆی فۆنێتیکی ng ھاوشێوەی پاڵەوییە. ئەمەش ئاماژەیە بۆ بەردەوامی فۆنێتیک لە زمانی ساسانی و ئەردەڵانی دا.
لە شێوەزاری ئەردەڵانیدا، وەک پاڵەوی /ŋ/ فۆنێمێکی سەربەخۆیە نەک تەنیا ئالۆفۆن.

== کاریگەریی زمانی ھەورامی لەسەر شێوەزاری ئەردەڵانی ==
&lt;div style=&quot;clear:both&quot;/&gt;
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse&quot;
|- bgcolor=&quot;#ADD8E6&quot;
![[سۆرانی]]
!'''ئەردەڵانی'''
![[ھەورامی]]
|--
|بووک ||وەوی ||وەیوە
|--
|پشیلە ||کتک ||کتە
|--
|تا ||یاو ||یاو
|--
|سپی ||چەرمگ ||چەرمە
|--
|}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{لقوپۆپی زمانی کوردی}}
{{زمانی کوردی}}

{{تووڵی دەروازە|کوردستان|زمانی کوردی}}

{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>4xbzlivhpzrz1cx4ubpbujlfnr8cdg5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:وێنەی ھەڵبژێردراو</title>
    <ns>10</ns>
    <id>848</id>
    <revision>
      <id>1581565</id>
      <parentid>1571125</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T09:10:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <origin>1581565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="548" sha1="kbnnt40jfv6ktbs024ikl4j7y43ws2v" xml:space="preserve">&lt;!--&lt;templatestyles src=&quot;وێنەی ھەڵبژێردراو/styles.css&quot;/&gt;&lt;div id=&quot;fit-video&quot;&gt;--&gt;
&lt;div id=&quot;mp-fp&quot;&gt;
[[پەڕگە:Fields Hazy Mountains Marlimund Ooty Nilgiris Aug25 A7CR 07258.jpg|ناوەڕاست|800px|سنوور]]
&lt;/div&gt;
&lt;!--&lt;/div&gt;--&gt;
{{چینی ناوەند}}کێڵگە و چیا تەمومژاوییەکان لە ڕووناکیی بەرەبەیاندا، دیمەن بەرەو باکووری ڕۆژھەڵات لە ڕێگەی مارلیموند، ئوتی، نیلگیریس، تامیڵ نادو، ھیندستان.{{کۆتایی}}</text>
      <sha1>kbnnt40jfv6ktbs024ikl4j7y43ws2v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کۆمپیوتەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1496</id>
    <revision>
      <id>1581542</id>
      <parentid>1432726</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T07:16:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8858" sha1="86r4kznft1xrnf6payuzjle064jcuco" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Acer Aspire 8920 Gemstone by Georgy.JPG|وێنۆک|[[لاپتۆپ]]ێکی [[ئەیسەر]].]]
[[پەڕگە:Personal Computer Pentium I 586.svg|وێنۆک|[[کۆمپیوتەری کەسی|کۆمپیوتەرێکی کەسی.]]]]
'''كۆمپيوتەر'''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=computer|ناونیشان=http://www.webopedia.com/TERM/C/computer.html|ڕەوشی ناونیشان=dead|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئابی ٢٠١٧|archive-url=https://web.archive.org/web/20170824114822/http://www.webopedia.com/TERM/C/computer.html}}&lt;/ref&gt; [[ئامێر|ئامێرێكى]] ئەليكتڕۆنى [[بەرنامەسازی|پڕۆگرام]] پێدراوە كاردەكات بە مەبەستى چارەسەركردن و [[شیکردنەوە|شيكردنەوەى]] [[داتا]] و گەڕاندنەوەيان بە شێوەى [[زانیاری|زانيارى]] جۆراوجۆرى بەسوود و پێدانى زانيارى ھەمەجۆر و بەسوود. واتا كۆمپيوتەر زانيارى دروست ناكات،بەلكو هەڵدەستێ بە هەژماركردن و تۆماركردن و ڕێكخستن و هەندێ گۆڕانكارى لەو داتايەى كە پێى دراوە. وە ''كۆمپيوتەر پۆلێن دەكرێ بە پێی بوارى بەكارهێنانى،تايبەتمەنديەكانى،جۆرى پڕۆسێسەرەكەى.''

بەگشتی کۆمپیوتەر دەکرێتە دوو بەش: [[ڕەقامێر]] (ھاردوێر) و [[نەرمامێر]] (سۆفتوێر)

== ڕەقامێر ==
{{سەرەکی|ڕەقامێر}}
[[ڕەقامێر]] بریتییە لەو پارچانەی کە کۆمپیوتەر پێک دێنن وەک مۆنیتەر، [[تەختەکلیلی کۆمپیوتەر|تەختەکلیل]]، [[ماوس]]، [[کەیسی کۆمپیوتەر|کەیس]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.coolnerds.com/newbies/hardware/hardware.htm |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130721070743/http://www.coolnerds.com/newbies/hardware/hardware.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;[[پەڕگە:Personal computer, exploded 6.svg|وێنۆک|پارچەکانی کۆمپیوتەر.]]

== ماوس (مشک) ==
{{سەرەکی|ماوس}}
''ماوس''' [[ئامراز]]ی نیشانکردنە. بە شێوەیەکی فیزیکی، ماوس پێک دێت لە ئامرازێک کەوا دەگیرێت لەژێر یەکێک لە دەستەکانی بەکارھێنەر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cefls.org/esenior_1_4_mouse.htm |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170905141956/http://cefls.org/esenior_1_4_mouse.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170905141956/http://cefls.org/esenior_1_4_mouse.htm |date= ٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

== بۆردی سەرەکی (Mainboard) مەین بۆڕد ==
گرنگترین بەشی ھەر کۆمپیوتەرێک ئەم بۆردەیە کە زۆربەی بەشەکانی دیکەی کۆمپیوتەر لەسەر ئەم بۆردە دادەمەزرێن لەوانە دەتوانین ئاماژە بە ڕام، کارتی گرافیکی، کارتی ڕایەڵە، یەکەی چارەسەری ناوەندی ([[یەکەی ناوەندیی پێوەئاژۆیی|CPU]])، کارتی دەنگ، کارتی تیڤی، کارتی سەتەلایت، مۆدێمی ناوەکی… ھەروەھا ھەندێکیش لە بەشەکانی کۆمپیوتەر بە کێبل بەو بۆردە پەیوەند دەدرێن لەوانە ھارد دیسک، فلاپی درایڤ، [[پەپکی پەستێنراو|سی دی]] [[درایڤی پەپکی بینایی|درایڤ]]، [[دی ڤی دی]] [[درایڤی پەپکی بینایی|درایڤ]] [[پەپکی پەستێنراو|سی دی]] [[درایڤی پەپکی بینایی|درایڤ]]، سەرچاوەی وزە، پانکە و دەرچەی ماوس و [[تەختەکلیلی کۆمپیوتەر|تەختەکلیل]] و دەرچەی ڕام (Ram)

== نەرمامێر ==
{{سەرەکی|نەرمامێر}}
[[نەرمامێر]] بریتییە لەو بەرنامانەی کە یارمەتی بەکارھێنەر دەدەن کە کار بە کۆمپیوتەر بکەن و کارەکانیان ئاساتر بێت&lt;ref&gt;http://searchsoa.techtarget.com/definition/software {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161118221751/http://searchsoa.techtarget.com/definition/software |date=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ }}&lt;/ref&gt;

== مایکرۆپرۆسێسۆر ==
تا ئێستە لەنێوان شارەزایاندا لە مشت و مڕدایە.
خاڵی سەرەکی دەرکەوتنی کۆمپیوتەری کەسی (PC) مایکرۆپرۆسێسۆرە، کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٦٨ لەلایەن ئەندازیارێکەوە کە لە Texas Instroments کاری دەکرد دۆزرایەوە، بەڵام لەبەرئەوەی نەیتوانی متمانەی لێپرسراوەکانی بەدەست بھێنێت لە سوودەکانی ھەروا مایەوە و دوای ٣ ساڵ بۆ جارێکی تر دۆزرایەوە.
مایکرۆپرۆسیسۆر بۆ یەکەم جار لەلایەن Intel –ەوە کەوتە بواری بازرگانییەوە و شانازی دەکەن بەوەی کە دۆزەرەوەین.&lt;ref&gt;http://www.wisegeek.org/what-is-a-microprocessor.htm&lt;/ref&gt;

== پۆلێنكردنى کۆمپيوتەر ==
دەكرێت كۆمپيوتەر پۆلێن بكرێ بە پێى بوارەكەى يان تايبەتمەنديەكەى يانيش جۆرى پڕۆسێسەرەكەى يانيش نەوەى بەرهەمهێنانەكەى

'''پۆلێنكردنى کۆمپيوتەر بە پێی قەبارەو تواناكەى لە چارەسەركردنى داتا:-'''

# '''super computer (کۆمپيوتەرى ناياب):-''' كۆمپيوتەرى زۆر گەورەن كە توانايەكى يەكجار زۆريان هەيە لە چارەسەركردن و شيكردنەوەى داتا هەڵگرتنى بڕێكى زۆر لە داتا و زانيارى كە لەسەر ئاستى [[حکوومەت|حكومەتى]] [[وڵات|وڵاتان]] بەكاردێ وەك لە [[ئینتەرنێت|تۆڕی جيهانى ئينتەرنێت]] Internet
# '''Mainframe (کۆمپيوتەرى گەورە):'''- ئەمانەش زۆر بەتوانان كە لەسەر ئاستى [[شار]] و [[کۆمپانیا|كۆمپانيا]] گەورەكان بەكاردێن. 
# '''Mini computer (کۆمپيوتەرى ناوەند):-''' ئەمانەش لەسەر ئاستى [[کۆمپانیا|كۆمپانياى]] بچووك بەكاردێن.
# '''Home computer (کۆمپيوتەرى ماڵەوە):-''' ئەم كۆمپيوتەرانەن بەزۆرى [[مناڵ|منداڵ]] بەكارى دێنێ.                    
# '''Micro computer (کۆمپيوتەرى بچووك):-''' پێشيان دەگوترێ '''Personal Computer-PC''' كە دروستكراون بۆ كارى كەسى و تەنها يەك CPU يان هەيە ئەم جۆرە كۆمپيوتەرانە زۆر بەكاردێن لەبەر كەمى بەهاكەى،بچوكى [[قەبارە|قەبارەى]]،ئاسان بەكارهێنانى بەردەوامبوون لە [[پێشکەوتخوازی|پێشكەوتن]] و دروست بوونى نەوەى نوێ لێيان،هەندێكيان لەسەر مێز دادەنرێن و لە پارچە پێكدێن پێيان دەوترێ '''Desktop''' كە لە [[ماوس]] و [[کیبۆردی کۆمپیوتەر|كيبۆرد]] و مۆنيتۆر و كەيس پێكدێن وە هەندێكيان پێيان دەوترێ '''Laptop''' كە هەموو پارچەكانى Desktop لە خۆ دەگرێ و ئاسانتر هەڵدەگيرێ و ئاسانتر كارى پێدەكرێ وە بۆ ئەو كەسانە باشن كە كارەكانيان وا دەخوازێت كە جێگۆڕكێ بكەن و [[لاپتۆپ|لاپتۆپەكەشيان]] لەگەڵ دابێ. 

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}{{کۆمپیوتەر-کۆلکە}}
{{بنچینە سەرەتاییەکانی کۆمپیوتەر}}


{{تووڵی دەروازە|کۆمپیوتەر|تەکنۆلۆژیا|کایەی ڤیدیۆیی|زانستی کۆمپیوتەر}}
{{پۆلی کۆمنز|Computers}}

[[پۆل:کۆمپیوتەرەکان]]
[[پۆل:ئەلکترۆنی بەکاربەر]]
[[پۆل:ئامێرە زیرەکەکان]]</text>
      <sha1>86r4kznft1xrnf6payuzjle064jcuco</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:لە ھەواڵەکاندا</title>
    <ns>10</ns>
    <id>1544</id>
    <revision>
      <id>1581473</id>
      <parentid>1580962</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:22:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1581473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4456" sha1="fxxz5obvarhiobfp3adj9evopcdxpc0" xml:space="preserve">{{لە ھەواڵەکاندا/وێنە
| وێنە       = ناسر بەکرزادە.png
&lt;!--تێبینی: پەڕگەی نەپارێزراوی کۆمنز بەکار مەھێنە. پاراستنە تاڤگەیییەکەی ئێمە پەسەندی ناکەن. --&gt;
| پانی       = 140px&lt;!--بەگشتی 120 بۆ وێنە ستوونییەکان، 160 بۆ وێنە ئاسۆیییەکان و 140 بۆ وێنە چوارگۆشەیییەکان--&gt;
| شرۆڤە      = ناسر بەکرزادە
| جێگری وێنە  = ناسر بەکرزادە
| بەستەر     =
| لێوار      = no
| بەری شرۆڤە = ڕاست
}}
&lt;!--
* بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتایی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێک ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە.
--&gt;
&lt;!-- تکایە نوێترینی ھەواڵەکان لە خوارووی ئێرە دابنێ. نابێت زیاتر لە ٥ ھەواڵ دابنرێن و پێویستە ھەواڵە کۆنەکان ئەرشیڤ بکرێن. --&gt;
* [[٢ی ئایار]] – لە درێژەی شەپۆلی نوێی [[سزای مەرگ|لەسێدارەدانەکان]] لە [[ئێران]]، '''[[ناسر بەکرزادە]]''' ''(لە وێنەکەدا)''، بەندکراوی سیاسیی کورد لەسێدارە درا.
* [[٢٧ی نیسان]] – '''[[عەلی زەیدی]]''' وەک [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] ھەڵبژێردرا و لە جێگای [[محەممەد شیاع سوودانی]] داندرا.
* [[١٤ی نیسان]] – '''[[کوژرانی غەزال مەولان]]'''، پێشمەرگەیەکی [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان|کۆمەڵە]] لە کەمپی سوورداش بەھۆی ھێرشی درۆنیی ئێرانەوە کاردانەوەی زۆری لێکەوتەوە، بەتایبەتی ئەوەیکە [[نەخۆشخانەی بەخشین]] وەرگرتن و چارەسەرکردنی غەزالی ڕەت کردەوە.
* [[١٢ی نیسان]] – '''[[نزار ئامێدی]]''' وەک [[سەرۆک کۆماری عێراق]] دەستبەکار بوو و جێگای [[لەتیف ڕەشید]]ی گرتەوە.
* [[١ی نیسان]] – [[ناسا]] ئەرکی [[فڕین لە نزیک (فڕینی بۆشایی)|فڕین لە نزیک]] مانگی '''[[ئارتێمیس ٢]]''' ڕەوانە دەکات، کە یەکەم ئەرکی مرۆڤھەڵگرە بۆ ئەو دیوی [[خولگەی نزیکی زەوی|خولگەی نزیکی زەوی]] لە دوای [[ئەپۆلۆ ١٧]] لە ساڵی ١٩٧٢ەوە.

&lt;!--کۆتاییی ھەواڵەکان--&gt;

{{لە ھەواڵەکاندا/پێپەڕە
|nocurrenteventslink = {{{nocurrenteventslink|}}}
|currentevents =
&lt;!-- ڕووداوەکانی «بەردەوامە» لێرە دەبن. بەپێی کاتی ڕوودانیان لە تازەوە بۆ کۆن پێڕستیان بکە. سوود لە جیاکردنەوە بە * ببینە ئەگەر زۆر بوون. --&gt;
* &lt;!-- ١٢ی ئازاری ٢٠٢٦ --&gt; [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ئێران]] ([[شەڕی ٢٠٢٦ی لوبنان]])
* &lt;!-- ١٥ی نیسانی ٢٠٢٣ --&gt; [[ململانێی سوودان (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی سوودان]]
* &lt;!-- ٩ی ئازاری ٢٠٢٢ --&gt; [[ھێرشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا]]

&lt;!--*--&gt;&lt;!--ڕێکەوت--&gt; &lt;!--[[ڕووداو]]--&gt;
|recentdeaths =
&lt;!-- «دوایین مردنەکان» لێرە دەبن. * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتاییی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێکی مردن ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. پێویستە ئەوپەڕی ٦ دوایین مردوو لێرە بن. ھەر ھەواڵێکی کۆنتر لە ٣٠ ڕۆژ لاببە. --&gt;
* &lt;!-- ٢٨ی نیسان --&gt; [[فارووق ڕەفیق]]
* &lt;!-- ٤ی نیسان --&gt; [[وەحید بەنی عامریان]]
* &lt;!-- ٢٦ی ئازار --&gt; [[عەلیڕەزا تەنگسیری]]
* &lt;!-- ١٨ی ئازار --&gt; [[ئیسماعیل خەتیب]]
* &lt;!-- ١٧ی ئازار --&gt; [[عەلی لاریجانی]]
* &lt;!-- ١١ی ئازار --&gt; [[ساڵح موسلیم]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{active editnotice}}
{{بەڵگەنامە}}
&lt;/noinclude&gt;
[[پۆل:ویکیپیدیا لە ھەواڵەکاندا]]</text>
      <sha1>fxxz5obvarhiobfp3adj9evopcdxpc0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581479</id>
      <parentid>1581473</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:26:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1581479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4478" sha1="0h8cynoz7d9firqcgc0wc3hw5sn5n7r" xml:space="preserve">{{لە ھەواڵەکاندا/وێنە
| وێنە       = ناسر بەکرزادە.png
&lt;!--تێبینی: پەڕگەی نەپارێزراوی کۆمنز بەکار مەھێنە. پاراستنە تاڤگەیییەکەی ئێمە پەسەندی ناکەن. --&gt;
| پانی       = 140px&lt;!--بەگشتی 120 بۆ وێنە ستوونییەکان، 160 بۆ وێنە ئاسۆیییەکان و 140 بۆ وێنە چوارگۆشەیییەکان--&gt;
| شرۆڤە      = ناسر بەکرزادە
| جێگری وێنە  = ناسر بەکرزادە
| بەستەر     =
| لێوار      = no
| بەری شرۆڤە = ڕاست
}}
&lt;!--
* بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتایی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێک ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە.
--&gt;
&lt;!-- تکایە نوێترینی ھەواڵەکان لە خوارووی ئێرە دابنێ. نابێت زیاتر لە ٥ ھەواڵ دابنرێن و پێویستە ھەواڵە کۆنەکان ئەرشیڤ بکرێن. --&gt;
* [[٢ی ئایار]] – لە درێژەی شەپۆلی نوێی [[سزای مەرگ|لەسێدارەدانەکان]] لە [[ئێران]]، '''[[ناسر بەکرزادە]]''' ''(لە وێنەکەدا)''، بەندکراوی سیاسیی کورد لەسێدارە درا.
* [[٢٧ی نیسان]] – '''[[عەلی زەیدی]]''' وەک [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] ھەڵبژێردرا و لە جێگای [[محەممەد شیاع سوودانی]] داندرا.
* [[١٤ی نیسان]] – '''[[کوژرانی غەزال مەولان]]'''، پێشمەرگەیەکی [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان|کۆمەڵە]] لە کەمپی سوورداش بەھۆی ھێرشی درۆنیی ئێرانەوە کاردانەوەی زۆری لێکەوتەوە، بەتایبەتی ئەوەیکە [[نەخۆشخانەی بەخشین]] وەرگرتن و چارەسەرکردنی غەزالی ڕەت کردەوە.
* [[١٢ی نیسان]] – '''[[نزار ئامێدی]]''' وەک [[سەرۆک کۆماری عێراق]] دەستبەکار بوو و جێگای [[لەتیف ڕەشید]]ی گرتەوە.
* [[١ی نیسان]] – [[ناسا]] ئەرکی [[فڕین لە نزیک (فڕینی بۆشایی)|فڕین لە نزیک]] مانگی '''[[ئارتێمیس ٢]]''' ڕەوانە دەکات، کە یەکەم ئەرکی مرۆڤھەڵگرە بۆ ئەو دیوی [[خولگەی نزیکی زەوی|خولگەی نزیکی زەوی]] لە دوای [[ئەپۆلۆ ١٧]] لە ساڵی ١٩٧٢ەوە.

&lt;!--کۆتاییی ھەواڵەکان--&gt;

{{لە ھەواڵەکاندا/پێپەڕە
|nocurrenteventslink = {{{nocurrenteventslink|}}}
|currentevents =
&lt;!-- ڕووداوەکانی «بەردەوامە» لێرە دەبن. بەپێی کاتی ڕوودانیان لە تازەوە بۆ کۆن پێڕستیان بکە. سوود لە جیاکردنەوە بە * ببینە ئەگەر زۆر بوون. --&gt;
* &lt;!-- ١٢ی ئازاری ٢٠٢٦ --&gt; [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ئێران]] ([[شەڕی ٢٠٢٦ی لوبنان|شەڕی لوبنان]])
* &lt;!-- ١٥ی نیسانی ٢٠٢٣ --&gt; [[ململانێی سوودان (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی سوودان]]
* &lt;!-- ٩ی ئازاری ٢٠٢٢ --&gt; [[ھێرشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا]]

&lt;!--*--&gt;&lt;!--ڕێکەوت--&gt; &lt;!--[[ڕووداو]]--&gt;
|recentdeaths =
&lt;!-- «دوایین مردنەکان» لێرە دەبن. * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتاییی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێکی مردن ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. پێویستە ئەوپەڕی ٦ دوایین مردوو لێرە بن. ھەر ھەواڵێکی کۆنتر لە ٣٠ ڕۆژ لاببە. --&gt;
* &lt;!-- ٢٨ی نیسان --&gt; [[فارووق ڕەفیق]]
* &lt;!-- ٤ی نیسان --&gt; [[وەحید بەنی عامریان]]
* &lt;!-- ٢٦ی ئازار --&gt; [[عەلیڕەزا تەنگسیری]]
* &lt;!-- ١٨ی ئازار --&gt; [[ئیسماعیل خەتیب]]
* &lt;!-- ١٧ی ئازار --&gt; [[عەلی لاریجانی]]
* &lt;!-- ١١ی ئازار --&gt; [[ساڵح موسلیم]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{active editnotice}}
{{بەڵگەنامە}}
&lt;/noinclude&gt;
[[پۆل:ویکیپیدیا لە ھەواڵەکاندا]]</text>
      <sha1>0h8cynoz7d9firqcgc0wc3hw5sn5n7r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581490</id>
      <parentid>1581479</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:46:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1581490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4476" sha1="95iim04d1kdm6rqw6kjf3l8i1z61lgj" xml:space="preserve">{{لە ھەواڵەکاندا/وێنە
| وێنە       = ناسر بەکرزادە.png
&lt;!--تێبینی: پەڕگەی نەپارێزراوی کۆمنز بەکار مەھێنە. پاراستنە تاڤگەیییەکەی ئێمە پەسەندی ناکەن. --&gt;
| پانی       = 140px&lt;!--بەگشتی 120 بۆ وێنە ستوونییەکان، 160 بۆ وێنە ئاسۆیییەکان و 140 بۆ وێنە چوارگۆشەیییەکان--&gt;
| شرۆڤە      = ناسر بەکرزادە
| جێگری وێنە  = ناسر بەکرزادە
| بەستەر     =
| لێوار      = no
| بەری شرۆڤە = ڕاست
}}
&lt;!--
* بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتایی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێک ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە.
--&gt;
&lt;!-- تکایە نوێترینی ھەواڵەکان لە خوارووی ئێرە دابنێ. نابێت زیاتر لە ٥ ھەواڵ دابنرێن و پێویستە ھەواڵە کۆنەکان ئەرشیڤ بکرێن. --&gt;
* [[٢ی ئایار]] – لە درێژەی شەپۆلی نوێی [[سزای مەرگ|لەسێدارەدانەکان]] لە [[ئێران]]، '''[[ناسر بەکرزادە]]''' ''(لە وێنەکەدا)''، بەندکراوی سیاسیی کورد لەسێدارە درا.
* [[٢٧ی نیسان]] – '''[[عەلی زەیدی]]''' وەک [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] ھەڵبژێردرا و لە جێگای [[محەممەد شیاع سوودانی]] داندرا.
* [[١٤ی نیسان]] – '''[[کوژرانی غەزال مەولان]]'''، پێشمەرگەیەکی [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان|کۆمەڵە]] لە کەمپی سوورداش بەھۆی ھێرشی درۆنیی ئێرانەوە کاردانەوەی زۆری لێکەوتەوە، بەتایبەتی ئەوەیکە [[نەخۆشخانەی بەخشین]] وەرگرتن و چارەسەرکردنی غەزالی ڕەت کردەوە.
* [[١٢ی نیسان]] – '''[[نزار ئامێدی]]''' وەک [[سەرۆک کۆماری عێراق]] دەستبەکار بوو و جێگای [[لەتیف ڕەشید]]ی گرتەوە.
* [[١ی نیسان]] – [[ناسا]] ئەرکی [[فڕین لە نزیک (فڕینی بۆشایی)|فڕین لە نزیک]] مانگی '''[[ئارتێمیس ٢]]''' ڕەوانە دەکات، کە یەکەم ئەرکی مرۆڤھەڵگرە بۆ ئەو دیوی [[خولگەی نزیکی زەوی|خولگەی نزیکی زەوی]] لە دوای [[ئەپۆلۆ ١٧]] لە ساڵی ١٩٧٢ەوە.

&lt;!--کۆتاییی ھەواڵەکان--&gt;

{{لە ھەواڵەکاندا/پێپەڕە
|nocurrenteventslink = {{{nocurrenteventslink|}}}
|currentevents =
&lt;!-- ڕووداوەکانی «بەردەوامە» لێرە دەبن. بەپێی کاتی ڕوودانیان لە تازەوە بۆ کۆن پێڕستیان بکە. سوود لە جیاکردنەوە بە * ببینە ئەگەر زۆر بوون. --&gt;
* &lt;!-- ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ --&gt; [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ئێران]] ([[شەڕی ٢٠٢٦ی لوبنان|شەڕی لوبنان]])
* &lt;!-- ١٥ی نیسانی ٢٠٢٣ --&gt; [[ململانێی سوودان (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی سوودان]]
* &lt;!-- ٩ی ئازاری ٢٠٢٢ --&gt; [[ھێرشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا]]

&lt;!--*--&gt;&lt;!--ڕێکەوت--&gt; &lt;!--[[ڕووداو]]--&gt;
|recentdeaths =
&lt;!-- «دوایین مردنەکان» لێرە دەبن. * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتاییی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێکی مردن ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. پێویستە ئەوپەڕی ٦ دوایین مردوو لێرە بن. ھەر ھەواڵێکی کۆنتر لە ٣٠ ڕۆژ لاببە. --&gt;
* &lt;!-- ٢٨ی نیسان --&gt; [[فارووق ڕەفیق]]
* &lt;!-- ٤ی نیسان --&gt; [[وەحید بەنی عامریان]]
* &lt;!-- ٢٦ی ئازار --&gt; [[عەلیڕەزا تەنگسیری]]
* &lt;!-- ١٨ی ئازار --&gt; [[ئیسماعیل خەتیب]]
* &lt;!-- ١٧ی ئازار --&gt; [[عەلی لاریجانی]]
* &lt;!-- ١١ی ئازار --&gt; [[ساڵح موسلیم]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{active editnotice}}
{{بەڵگەنامە}}
&lt;/noinclude&gt;
[[پۆل:ویکیپیدیا لە ھەواڵەکاندا]]</text>
      <sha1>95iim04d1kdm6rqw6kjf3l8i1z61lgj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕادیۆی کوردیی تاران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1991</id>
    <revision>
      <id>1581314</id>
      <parentid>1529524</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T20:11:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5704" sha1="lgk81yo3vjmwfvepv1esijdfwg7bhmn" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ڕادیۆ کوردیی تاران''' لە تشرینی دووەمی [[١٩٤٦]] پەخشی بەرنامەکانی خۆی بە [[زمانی کوردی]] دەسپێکرد، ھۆی سەرەکیی دامەزراندنی ئەم ڕادیۆیە، ڕووداوەکانی پاش [[ئەیلوول]]ی [[١٩٤١]] بوو لە [[ئازەربایجان]] و [[کوردستان]].

پاییزی [[١٩٤٨]] ڕادیۆ کوردیی تاران بە دوو زاراوەی [[کورمانجی]] و [[سۆرانی]] بەرنامەی پەخش دەکرد، ھەرچەند کە لەو کاتەدا کاتی بەرنامە کەم بوو بەڵام بەرەبەرە لەگەڵ زۆر بوونی کاتی بەرنامە لایەنە فەرھەنگی و کۆمەڵایەتی و ھونەرییەکانی سەرنجێکی زیاتریان پێدا.

لە کۆتایی یەکانی ئەم قۆناغە دا، (١٩٦٠–١٩٦١) بەرنامەکان لە [[تاران]] ئامادە دەکران و بۆ بڵاوبوونەوە بەڕێ دەکران بۆ [[کرماشان]]. لەگەڵ گواستنەوەی کارگێڕانی ڕادیۆ لە تارانەوە بۆ کرماشان، قۆناغی سێھەمی، (١٩٦٢ تا ١٩٧٩) دەبێ بە دەورەیەکی زۆر گرینگی ڕادیۆ کوردی بزانین چوونکو لەم قۆناغە دا جگە لە پێشکەوتنی بواری تەکنیکی، لەڕووی چەندایەتی و چۆنایەتیشەوە ڕادیۆ کوردی گەشەیەکی چاکی کرد، بە جۆرێک کە ماوەی بەرنامەکان لە ٥ کاتژمێرەوە لە سەرەتای ئەو قۆناغە، گەیشتە ١٨ کاتژمێر لە کۆتایی ئەو قۆناغەدا. شەڕی چەکدارانەی [[کوردانی باشووری کوردستان]] لەگەڵ حکوومەتی [[بەغدا]]، زۆر بوونی ماوەی بەرنامەکانی ڕادیۆ کوردی بەغدا لە ٦ سەعاتەوە بۆ ١٦ سەعات لە لایەکەوە و پێویستیی شوێندانان لەسەر بیروڕای گشتی کوردەکان لە [[باشووری کوردستان]]، لە لایەکی دیکەوە بوونە ھۆی پەرەی ڕادیۆ کوردیی تاران لە ڕووی چەندایەتی و چۆنایەتییەوە.

جۆر بە جۆربوونیی بابەتەکان، سەرنج دان بە بابەتە فەرھەنگی و کۆمەڵایەتی وھۆنەرییەکان بۆ وێنە ھۆی ھۆگر بوونی ژمارێکی زۆری خەڵک بە ڕادیۆ کوردی تاران بوو.

دوای سەرکەوتنی [[شۆڕشی ئیسلامیی ئێران]] (ساڵی [[١٩٧٩]]) لەگەڵ بە دی ھاتنی گۆڕانکارییەکان لە ڕادیۆ و گۆرانی ئامانجە میدیایییەکان، ڕادیۆ کوردیی تاران خولێکی نوێی چالاکییەکانی خۆی لە تاران دەسپێکرد. ھاوکات ماوەی بەرنامەکان لە کرماشان کەم بووە و و تا ساڵی [[١٩٨٣]] پەخشی بەرنامەکان لە کرماشان ڕاگیردرا.

یەکێک لە گرینگترین ئامانجە میدیایییەکان زاڵ بوونی ڕوانگەی ئیسلامی بە سەر ڕادیۆ کوردیی تاران دا بوو، بەڵام ئەم بۆچوونە نەک ھەر لەسەر پێکھاتەی ڕادیۆ و ڕەوتی بەرنامەکان بەڵکوو لەسەر چۆنییەتی ڕەوتی ھەواڵ، فێرکاری و ڕێنوێنییەکان و ھتد شوێنێکی یەکجار زۆری داناوە بە جۆرێک کە ئێستا بابەت و چەمکی دینی و مەزھەبی لە ھەموو بەرنامەکاندا جێگایەکی تایبەتی ھەیە.

کارمەندە بەناوبانگەکانی ڕادیۆ کوردی تاران بریتین لە [[حەسەن زیرەک]]، [[مەزھەر خالقی]]، [[مەلا محەممەد ڕەبیعی]]، میدیا زەندی، [[شوکروڵڵا بابان]]، سەید عەزیز عەلەوی کورانێ، ھۆشەنگ شێخی، سەید جەلال نیزامی کورانێ، [[جەعفەر شێخولئیسلامی]]، خوسرەوخان شێخکانلو، سەید نیزام نیزامی کورانێ، ئەمیر ئەسلان شێخەکانلو و نەشیمیل نیزامی کورانێ.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ڕادیۆی کوردیی کرماشان]]
* [[ڕادیۆ سنە]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
[https://kurdish.sahartv.ir/radio ڕادیۆی کوردیی تاران-بەشی سۆرانی]{{بەستەری مردوو|url=https://kurdish.sahartv.ir/radio |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}
[https://kurmanci.sahartv.ir/radio ڕادیۆی کوردیی تاران-بەشی کرمانجی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200625000000/https://udn.com/news/story/121424/4659358 |date=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{تووڵی دەروازە|کوردستان|ڕادیۆ|ئێران}}

https://fa.wikipedia.org/wiki/رادیو_کردی_تهران
[https://kurdish.sahartv.ir/radio/ بەشی سۆرانی ڕادیۆی کوردی تاران] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200625000000/https://udn.com/news/story/121424/4659358 |date=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}
[https://kurmanci.sahartv.ir/radio/ بەشی کورمانجی ڕادیۆی کوردی تاران] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200625000000/https://udn.com/news/story/121424/4659358 |date=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}

[[پۆل:ڕادیۆکان بە زمانی کوردی]]</text>
      <sha1>lgk81yo3vjmwfvepv1esijdfwg7bhmn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:داخوازی وتارێکی نوێ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>3713</id>
    <revision>
      <id>1581496</id>
      <parentid>1575358</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T01:19:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SHAHO Ahmad</username>
        <id>76169</id>
      </contributor>
      <origin>1581496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16770" sha1="0hgyoetm1xdstqno7wy4v524sxvvs5c" xml:space="preserve">{{/سەرپەڕە}}
{{بۆکسی ئەرشیڤ|
*[[ویکیپیدیا:داخوازی وتارێکی نوێ/ئەرشیڤی ١|ئەرشیڤی ١]]
}}
&lt;!--تکایە دەستکاری هێڵی سەرەوە مەکەن--&gt;

== ژیاننامە ==
'''ڤینۆس فایەق'''کەسایەتییەکی کوردی نیشتەجێی ھۆڵەندایە وتارەکەی لە [https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D9%8A%D9%86%D9%88%D8%B3_%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%82 ویکیپیدیای عەرەبیدا] ھەیە. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ‏١١:١٧، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:درووستم کرد، بڕوانە [[ڤینۆس فایەق|وتارەکە]].
:ھەرچەندە ٣ بۆ ٤ بەشی وتارەکەم نەنووسی، ئەگەر لە تواناتدا بوو، زیاتر پەرەی پێبدە. ئەگینا گەر کاتم ھەبوو، ئەوانیش دەنووسم. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٨:٥٥، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] سپاس بۆ دروستکردنی وتارەکە، بەڵام تکایە لەکاتی وەڵامدانەوە بانگی بەکارھێنەرەکە بکە ئەگینا ئەستەمە پێی بزانێت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٩:٥٠، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
:::شایەنی نی یە، جاری داھاتوو ئاگادار دەکەمەوە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٠:٥٨، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٢١:٠٠، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

== زانستی پراکتیک و تەکنۆلۆجیا ==

== زانستی سروشتی ==

ڕێکا و سزاکانی منداڵان بۆ ڕێگری کردن لە دڕۆ کردن

ڕێکا و سزاکانی منداڵان بۆ ڕێگری کردن لە دڕۆ کردن
ئەگەر بەدوای ڕێنمایی و ستراتیژی گونجاودا دەگەڕێیت بۆ ڕاگرتنی منداڵەکەت لە درۆکردن، و هەروەها دەتەوێت چەند سزای گونجاو بدۆزیتەوە کە جیاوازن لەو جۆرە سزایانەی زیان بە کەسایەتی منداڵ دەگەیەنن، ئەمە چەندین بیرۆکە و ڕێنماییە کە بۆ دایک و باوک و مامۆستایان گونجاون و کارا دەبن! دڵنیابە لەوەی درۆکردن بەشێکی ئاساییە لە گەشەی منداڵیدا

بِسْمِ‌ اللَّهِ ‌الرَّحْمَنِ ‌الرَّحِيمِ‌ 
به‌ ناوی خوای به‌خشنده‌ی میهره‌بان .به‌ ناوی ئه‌و خوایه‌ی كانگای ڕه‌حمه‌ت و سۆزو به‌زه‌ییه‌

بۆچی منداڵان درۆ دەکەن؟


کاتێک منداڵەکەت درۆ دەکات، گرنگە بزانین کە زۆربەی کات ئەمە بەشێکە لە هەڵسوکەوتی ئاسایی منداڵی و لەوانەیە پەیوەندی بە شێوازی پەروەردەی تۆوە نەبێت. بەڵام ئەگەر هەستت کرد درۆکردنەکەی لە ڕادەبەدەرە، پێویستە هۆکارەکەی بدۆزیتەوە بۆ ئەوەی بڕیار بدەیت کە ئایا پێویستت بە دەستێوەردانە


لێرەدا پێنج هۆکاری جیاواز هەن کە لەوانەیە منداڵەکەت بەهۆیانەوە درۆ بکات:

​⚠️ دوورکەوتنەوە لە سزا (تەمبێ کردن):

درۆکردن بۆ ئەوەی تووشی کێشە نەبن زۆر باوە.

​⚠️ خۆ دەربازکردن یان بەرزکردنەوەی کەسایەتی:

هەندێک جار منداڵان درۆ دەکەن چونکە نایانەوێت تۆ دڵتەنگ بکەن، یان دەیانەوێت لە بەردەم هاوڕێ و کەسانی گەورەتر باش دەربکەون. ئەمە لەو منداڵانەدا باوترە کە متمانە بەخۆبوونیان کەمە.

​⚠️ خۆبەدوورگرتن لە گفتوگۆی ناخۆش:

منداڵەکەت لەوانەیە درۆ بکات بۆ ئەوەی خۆی لە گفتوگۆکردن دەرباز بکات لەسەر بابەتێکی ناڕەحەت یان سەخت. لە جیاتی ئەوەی تەنها سەرنج بخەیتە سەر درۆکە، سەرنج بدەیتە سەر ئەوەی کە ئەو درۆیانە دەیانەوێت چیت پێ بڵێن دەربارەی ئەو شتەی منداڵەکەت بەدەستییەوە دەناڵێنێت.

​⚠️ پەلەکردن:

منداڵێک کە مەیلی پەلەکردنی هەیە، لەوانەیە درۆ بکات وەک ڕێگەیەک بۆ داپۆشینی هەڵەکانی یان توانای نەبوونی بۆ تەواوکردنی ئەرکەکان، بۆ ئەوەی خۆی لە سزای زیاتر بەدوور بگرێت.

​٩ ڕێنمایی بۆ ڕاگرتنی منداڵەکەت لە درۆکردن

​١🔸 کاردانەوەی توند نیشان مەدە: کاتێک منداڵەکەت بە درۆکردن دەگریت، هەناسەیەکی قووڵ بدە و جۆری درۆکە هەڵسەنگێنە پێش ئەوەی باشترین کاردانەوە دیاری بکەیت. لەوانەیە باشتر بێت ئیهمالی بکەیت و سەرنجی منداڵەکەت بۆ شتێکی تر بگوازیتەوە، یان قسە لەسەر هۆکاری سەرەکی درۆکە بکەیت لە کاتێکی تردا.

​٢🔸 هێمن بە: چ کاتێک لەگەڵ منداڵەکەت قسە دەکەیت، گرنگە هێمن بیت. ئەگەر بە شێوەیەکی نەرێنی کاردانەوەت هەبێت و قیژاندت، منداڵەکەت لە داهاتوودا زیاتر درۆ دەکات بۆ ئەوەی دووبارە تووشی هەمان کاردانەوە نەبێتەوە. تۆ دەتەوێت ڕاستگۆیی هان بدەیت، بەڵام لە هەمان کاتدا دەتەوێت منداڵەکەت هەست بە سەلامەتی بکات لەوەی کە هەڵەیەکی کردووە.

​٣🔸 قووڵ بڕۆ (The Iceberg Model): ئەو هەڵسوکەوتە خراپانەی لە منداڵەکەماندا دەیبینین (وەکوو درۆکردن) تەنها &quot;لووتکەی شاخە سەهۆڵینەکەن&quot;. هۆکارەکانی شاردراوەی هەڵسوکەوتی منداڵەکەت لە ژێر ڕووی ئاوەکەن. کات تەرخان بکە بۆ گوێگرتن لەوەی منداڵەکەت نایلێت.

​٤🔸 یاسای ڕوون و جێگیر دابنێ: کۆمەڵێک یاسای ماڵەوە دابنێ کە تێیدا بە ڕوونی ئاستی چاوەڕوانییەکانت دەربارەی ڕاستگۆیی دیاری دەکەیت. ئەگەر منداڵەکەت بە ئاسانی یاساکان جێبەجێ ناکات، دەتوانیت بیخەیتە سەر خشتەی خەڵاتکردن کە لە بەرامبەر پابەندبوون بە یاساکان خەڵاتی بچووک وەردەگرێت.

​٥🔸 ببە بە نموونەیەکی باش: ئەگەر دەتەوێت منداڵەکەت ڕاستگۆ بێت، گرنگە خۆشت بە هەمان شێوە هەڵسوکەوت بکەیت. لە درۆکردن یان چیرۆکی درۆ لە بەردەم منداڵەکەتدا دووربکەوەرەوە.

​٦🔸 گفتوگۆی لەگەڵدا بکە: ئەگەر گومانت هەیە یان منداڵەکەت دانی بە درۆکەیدا ناوە، هێڵی پەیوەندی بە کراوەیی بهێڵەرەوە. گفتوگۆ بکەن لەسەر ئەوەی چی ڕوویداوە و با بەیەکەوە ڕێگە چارە بۆ هەڵسوکەوتی جیاواز لە داهاتوودا بدۆزنەوە. متمانە شتێکی دوولایەنەیە!

​٧🔸 خۆت لە هەوڵدانی گرتنی لە درۆدا بەدوور بگرە: لە جیاتی ئەوەی بە ئەنقەست هەوڵی گرتنی منداڵەکەت بدەیت لە درۆدا، ڕێبازێکی جیاواز بگرەبەر. بە شێوەیەکی ئەرێنی پرسیارەکە بکەیتەوە: &quot;نانی ئێوارە بە ٣٠ خولەکی تر ئامادە دەبێت. پلانی تۆ چییە بۆ ڕێکخستنی ژوورەکەت پێش نان خواردن وەک ئەوەی داوام کردبوو؟ ئایا دەتوانم هیچ یارمەتییەکت بدەم بۆ دەستپێکردن؟&quot; مەبەست ئەوەیە کە بیری بهێنیتەوە و یارمەتی پێشکەش بکەیت.

​٨🔸 ستایشی ڕەفتاری ڕاستگۆیانە بکە: ستایش و خەڵاتکردنی منداڵەکەت کاتێک ڕاستگۆیی دەکات، بە تایبەت کاتێک قورسە بۆی، یارمەتیدەرە بۆ بەرزکردنەوەی متمانە بەخۆبوونی و هاندانی بۆ دووبارە کردنەوەی ئەو هەڵسوکەوتە ئەرێنییە.

​٩🔸 دەرفەتێکی دووەمی پێ بدە: ئەگەر منداڵەکەت شتێکت پێ دەڵێت کە دڵنیایت درۆیە، دەرفەتێکی دووەمی پێ بدە. بڵێ: &quot;پێم وانییە ئەمە بە تەواوی دروست بێت. چەند خولەکێکت پێ دەدەم بۆ ئەوەی بیر لەوە بکەیتەوە کە پێم ووتووە و دواتر دووبارە قسە دەکەین.&quot; هەستەکانت لە قسەکردنەکە دوور بخەرەوە و ستایشی بکە ئەگەر بۆ جاری دووەم ڕاستگۆ بوو.


چۆن سزای گونجاو بۆ منداڵانی درۆزن بەکاربهێنیت

سزا (Consequence) جیاوازە لە تەمبێ کردن (Punishment)؛ سزا دەرفەتێکە بۆ منداڵان بۆ ئەوەی لە هەڵەکانیانەوە فێر بن و بەرپرسیارێتی و چارەسەرکردنی کێشە فێر ببن.

مەیکە....

ڕەخنە مەگرە: ئامانج لە سزادان فێرکردنە، نەک کەمکردنەوەی متمانە بەخۆبوونی منداڵ.

​شتی بچووک گەورە مەکە: هەناسەیەکی قووڵ بدە و بیربکەوە پێش ئەوەی کاردانەوەت هەبێت.

​سزا دوامەخە: سزاکان دەبێت دەستبەجێ دوای هەڵسوکەوتە نەخوازراوەکە جێبەجێ بکرێن بۆ ئەوەی کارا بن.


بیکە...

هەڵسوکەوتی خراپ پشتگوێ بخە: ئەگەر هەڵسوکەوتەکە مەترسیدار نییە، پشتگوێی بخە و سەرنجی مەنێ تا کاتێک هەڵسوکەوتێکی گونجاوتر دەکات، پاشان ستایشی بکە.

​سزا پەیوەندیدار بێت: سزا دەبێت بە شێوەیەکی سروشتی یان لۆژیکی پەیوەندی بە هەڵسوکەوتەکەوە هەبێت.

​سزای سروشتی (Natural consequences): ئەوانەن کە بە شێوەیەکی حەتمی وەک ئەنجامی ڕەفتارێک ڕوودەدەن (بۆ نموونە: ئەگەر منداڵێک نان نەخوات، برسی دەبێت).

​سزای لۆژیکی (Logical consequences): بۆ یارمەتیدانی منداڵان داڕێژراون بۆ ئەوەی هەڵسوکەوتی گونجاوتر جێگەی هەڵسوکەوتی خراپ بگرێتەوە. (بۆ نموونە: ئەگەر لە درۆکردندا بگریت کە کاری ماڵەوەت تەواو کردووە بەڵام نەیکردووە، سزای لۆژیکی ئەوەیە کە مافی بەکارهێنانی ئایپادەکەت لێ وەربگیرێتەوە بۆ ماوەیەک چونکە ئەو مافەت بە خراپی بەکارهێناوە).

​جێگیر بە و بەدواداچوون بکە: بۆ ئەوەی سزاکان کارا بن، دەبێت هەمیشە جێبەجێیان بکەیت و خۆت لە دەستێوەردان بپارێزیت.

​دوو بژاردەی پێ بدە: ئەگەر منداڵەکەت درۆ دەکات، دەتوانیت دوو بژاردەی پێشکەش بکەیت بۆ هاندانی بۆ داننان بە هەڵەکەیدا. بۆ نموونە: &quot;دڵنیانیم کاری ماڵەوەت تەواو کردبێت. ٥ خولەک بە تەنها جێتدێڵم، کاتێک گەڕامەوە پرسیارەکەت لێ دەکەمەوە. ئەگەر بە 'بەڵێ' وەڵام بدەیتەوە و بۆم دەرکەوت درۆت کردووە، ئایپادەکەت لێ وەردەگرم. ئەگەر بڵێی 'نەخێر' و بچیت تەواوی بکەیت، دوای نانی ئێوارە دەتوانیت ئایپادەکەت وەرگریتەوە.&quot; ئەمە ئەنجامی داننان بە هەڵەکەدا کەمتر دەکاتەوە.

​داوای لێبوردن جێبەجێ بکە: ئەگەر درۆکە کاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەر کەسێکی تر هەبوو، داوای لێبوردنێکی نووسراو یان زارەکی جێبەجێ بکە. ئەم کارە فێری دەکات کە چۆن کاتێک هەڵە دەکات داوای لێبوردن بکات و چاکیان بکاتەوە وەک هەڵکرتنی بەرپرسیارێتی.

​با منداڵەکەت خۆی سزا هەڵبژێرێت: ئەگەر هیلاک بوویت و ناتوانیت ڕێگە چارەیەک بدۆزیتەوە، داوا لە منداڵەکەت بکە کە خۆی سزایەک هەڵبژێرێت کە هەستی پێ بکات هاندەری دەبێت بۆ ئەوەی درۆ نەکات.

هیوادارم ئەم ڕێنمایی و ستراتیژیانە یارمەتیت بدەن لە تێگەیشتن لەوەی بۆچی منداڵان درۆ دەکەن، و هانت بدات بۆ دۆزینەوەی ڕێگە بۆ جێگۆڕکێی هەڵسوکەوتی خراپ بە باش. بیرت بێت کە قووڵ بچیت، یاسا و چاوەڕوانی ڕوون دابنێیت، هاندەری ئەرێنی بەکاربهێنیت لە جیاتی سزای نەرێنی، ببیتە نموونەیەکی باش، سزا بەکاربهێنیت لە جیاتی تەمبێ کردن، و ئەوەش بزانە کە ڕێز شتێکی دوولایەنەیە!

سەرچاوە
https://www.merakilane.com/kids-lying-20-tips-and-consequences-to-get-children-to-stop-lying/?hl=en-US

== ھونەر ==

== '''درامای چیڕۆکی زستان''' ==
درامایەکی تورکیە باسی چیرۆکە خۆشەویستیەکان دەکات لە یەکێک لە گوندەکانی تورکیا کە ڕۆڵی سەرەکی و خۆشەویستە سەرەکیەکان بریتین لە (عەلی و سەحەر ) کە چەندین ئاستەنگ و بەربەست دێتە بەردەم خۆشەویستیەکەیان و تێی دەپەڕێنن بەڵام لە کۆتایدا بەیەک دەگەن کە بەیەک گەیشتنەکەیان بەمردنی مامۆستا عەلی کۆتایی پێدێت &lt;!-- داڕێژە:واژوونەکراو --&gt;&lt;small class=&quot;autosigned&quot;&gt;—&amp;nbsp;ئەم لێدوانە لەلایەن [[بەکارھێنەر:Kurdistanler|Kurdistanler]] [[ویکیپیدیا:واژوو|واژوونەکراوە]]. ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurdistanler#top|لێدوان]] • [[تایبەت:بەشدارییەکان/Kurdistanler|بەشدارییەکان]]) ٠٠:٤٢، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)&lt;/small&gt;
:دوای ماوەیەک خۆی دروستی کردووە. بڕوانە [[چیرۆکی زستان]]. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٩:٥٣، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

== ئابووری و بازرگانی ==

== وەرزش ==

== بۆ وێنەیەک ==
''(وێنەکە بە شێوەی وێنۆک یان لینک لێرە دابنێ)''

==دەروازەکان==

''ھەروەھا دەتوانیت لە یەکێک لە دەروازەکانی خوارەوەدا داوای بکەیت:''
{{پێرستی دەروازەکان}}

[[پۆل:یارمەتیی ویکیپیدیا]]</text>
      <sha1>0hgyoetm1xdstqno7wy4v524sxvvs5c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581544</id>
      <parentid>1581496</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T07:19:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>دەستکاریی [[Special:Contributions/SHAHO Ahmad|SHAHO Ahmad]] ([[User talk:SHAHO Ahmad|لێدوان]]) بۆ دوایین پێداچوونەوەی [[User:-Haryad|-Haryad]] گەڕێندرایەوە</comment>
      <origin>1575011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4297" sha1="cc8ie9lwjyek26fixfm12zrfcxjcsf9" xml:space="preserve">{{/سەرپەڕە}}
{{بۆکسی ئەرشیڤ|
*[[ویکیپیدیا:داخوازی وتارێکی نوێ/ئەرشیڤی ١|ئەرشیڤی ١]]
}}
&lt;!--تکایە دەستکاری هێڵی سەرەوە مەکەن--&gt;

== ژیاننامە ==
'''ڤینۆس فایەق'''کەسایەتییەکی کوردی نیشتەجێی ھۆڵەندایە وتارەکەی لە [https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D9%8A%D9%86%D9%88%D8%B3_%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%82 ویکیپیدیای عەرەبیدا] ھەیە. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ‏١١:١٧، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:درووستم کرد، بڕوانە [[ڤینۆس فایەق|وتارەکە]].
:ھەرچەندە ٣ بۆ ٤ بەشی وتارەکەم نەنووسی، ئەگەر لە تواناتدا بوو، زیاتر پەرەی پێبدە. ئەگینا گەر کاتم ھەبوو، ئەوانیش دەنووسم. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٨:٥٥، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] سپاس بۆ دروستکردنی وتارەکە، بەڵام تکایە لەکاتی وەڵامدانەوە بانگی بەکارھێنەرەکە بکە ئەگینا ئەستەمە پێی بزانێت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٩:٥٠، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
:::شایەنی نی یە، جاری داھاتوو ئاگادار دەکەمەوە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٠:٥٨، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٢١:٠٠، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

== زانستی پراکتیک و تەکنۆلۆجیا ==

== زانستی سروشتی ==

== زانستی کۆمەڵایەتی ==

== ھونەر ==

== '''درامای چیڕۆکی زستان''' ==
درامایەکی تورکیە باسی چیرۆکە خۆشەویستیەکان دەکات لە یەکێک لە گوندەکانی تورکیا کە ڕۆڵی سەرەکی و خۆشەویستە سەرەکیەکان بریتین لە (عەلی و سەحەر ) کە چەندین ئاستەنگ و بەربەست دێتە بەردەم خۆشەویستیەکەیان و تێی دەپەڕێنن بەڵام لە کۆتایدا بەیەک دەگەن کە بەیەک گەیشتنەکەیان بەمردنی مامۆستا عەلی کۆتایی پێدێت &lt;!-- داڕێژە:واژوونەکراو --&gt;&lt;small class=&quot;autosigned&quot;&gt;—&amp;nbsp;ئەم لێدوانە لەلایەن [[بەکارھێنەر:Kurdistanler|Kurdistanler]] [[ویکیپیدیا:واژوو|واژوونەکراوە]]. ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurdistanler#top|لێدوان]] • [[تایبەت:بەشدارییەکان/Kurdistanler|بەشدارییەکان]]) ٠٠:٤٢، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC)&lt;/small&gt;
:دوای ماوەیەک خۆی دروستی کردووە. بڕوانە [[چیرۆکی زستان]]. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٩:٥٣، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

== ئابووری و بازرگانی ==

== وەرزش ==

== بۆ وێنەیەک ==
''(وێنەکە بە شێوەی وێنۆک یان لینک لێرە دابنێ)''

==دەروازەکان==

''ھەروەھا دەتوانیت لە یەکێک لە دەروازەکانی خوارەوەدا داوای بکەیت:''
{{پێرستی دەروازەکان}}

[[پۆل:یارمەتیی ویکیپیدیا]]</text>
      <sha1>cc8ie9lwjyek26fixfm12zrfcxjcsf9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>فۆنت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4430</id>
    <revision>
      <id>1581533</id>
      <parentid>1552077</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T06:45:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1581533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1873" sha1="i9v41f9soh6s4rwhty2d3bs74v0oace" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Databox}}
'''فۆنت''' یان '''جۆرەنووس''' ({{بە ئینگلیزی|Font}}) لە [[کۆمپیوتەر]]دا، پەڕگەیەکە کە کۆمەڵێک ھێما (glyph)، کەسایەتی یان نیشانەی تێدایە.

== جۆرەکان ==
جۆری سەرەکیی فۆنتەکان:

* نەخشەبیت (Bitmap): لە کۆمەڵێک [[وێنەخاڵ]] pixel پێک ھاتوون کە ھێماکان لە ئەندازە جیاوازەکاندا نیشان دەدەن.
*Outline: فۆنتی ڤێکتۆریشی پێ دەگوترێت.
* Stroke-based

== ڕێساکانی نێو فۆنت ==
لە بنەماڵەی ویندۆزەکانی NT دا پەڕگەیەک بە ناوی USP10.DLL وەک کتێبخانەیەک لە ڕێساکان چۆنیەتیی لەلای یەکتر دانرانی یونیکۆدەکان ئاشکرا دەکات. بۆ نموونە لەم ڕێسایانەدا ھەیە کە پیتی «ی» چوار حاڵەتی ھەیە و پیتی «و» دوو حاڵەت. کاتێک ی لە دوای و تایپ بکرێ ئەوا ھەر دوویان حاڵەتی جوداکەیانن (وی). بەڵام کاتێک و لەدوای ی بێت ئەوا حاڵەتەکانیان ئەگۆڕدرێت (یو). لەھەر فۆنتێکدا کۆمەڵێک ڕێسا ھەیە بەناوی GSUB، کە مەعلووم دەکات بۆ ھەر حاڵەتێک کە USP10.DLL دەڵێت دەبێ کام ھێمایەی فۆنتەکە نیشان بدرێت. لە وەشانەکانی ھەر فۆنتێکدا لەوانەیە ئەم ڕێسایانە و شکڵی پیتەکان بگۆڕدرێن.

== سەرچاوەکان ==


{{کۆڵکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Fonts}}
{{تووڵی دەروازە|نووسین|زانستی کۆمپیوتەر}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</text>
      <sha1>i9v41f9soh6s4rwhty2d3bs74v0oace</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پارێزگای کەرکووک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4793</id>
    <revision>
      <id>1581598</id>
      <parentid>1564205</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T10:02:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>62</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Flag_of_Kirkuk_Governorate.svg&quot; سڕاوە؛ [[c:User:Yann|Yann]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: Copyright violation, see [[:c:Commons:Licensing|]].</comment>
      <origin>1581598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133839" sha1="sm9p23j949bb8nd3inbllem5zotgt1f" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو   = پارێزگای کەرکووک
| ناوی_فەرمی            = {{lang-ar|محافظة کرکوک}}{{ھن}}{{lang-en|Kirkuk Governorate}}{{ھن}}{{lang-syr|ܟܪܟ ܣܠܘܟ}}
| ناوی_خۆماڵی  =
| زمانی_ناوی_خۆماڵی =
| ناوەکانی_تر  =
| جۆری_نیشتنگە  = [[پارێزگا]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  {{Photomontage
| photo1a = قەڵای کەرکووک ٢.jpg
| photo2a = Shrine of the Prophet Daniel at the citadel in Kirkuk 03.jpg

| photo2b = Kerkuk Coloured stone Mosque.jpg
| photo3a = Eternal Fire of Baba Gurgur, Kirkuk, Iraq - P3110004.jpg
| photo3b = Dibis Dam Regulator USACE NWD.jpg
| photo4a = Kirkuk City.jpg
| photo4b = 
| photo5a = 
| spacing = 2
| size = 280
| foot_montage = ئاڕاستەی میللی کاتژمێر:{{ھن}}[[قەڵای کەرکووک]]، مەزاری پێغەمبەر [[دانیال]]، ئاگری [[بابە گوڕگوڕ]]، شاری [[کەرکووک]] لە ساڵی ١٩٧٠دا، [[بەنداوی دووبز]]، وێنەی مزگەوتێک لە شاری [[کەرکووک]] لە ساڵی ١٩٢٦دا.
}}
| شرۆڤەی_وێنە		= 
| وێنەی_ئاڵا		=
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		=  
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=7|type=shape&lt;!--line--&gt;|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.36667|frame-long=44.13333|frame-width=250|frame-height=300}}
| قەبارەی_نەخشە  = 300px
| شرۆڤەی_نەخشە		= '''پارێزگای کەرکووک'''
| وێنەی_نەخشە١ = {{Photomontage
| photo1a = Kirkuk in Iraq.svg
| photo2a = Disputed areas in Iraq.svg
| photo2b =  [[File:Kirkuk Province.png|thumb|Kirkuk Province]]
| photo3a = 
| photo3b = 
| photo4a = 
| photo4b = 
| photo5a = 
| spacing = 2
| size = 280
| foot_montage =  
}} 
| قەبارەی_نەخشە١  = 300px
| شرۆڤەی_نەخشە١		= نەخشەی سەرەوە:{{ھن}} نەخشەی پارێزگای کەرکووک لە [[عێراق]]دا{{ھن}}نەخشەی لای ڕاست:{{ھن}} پارێزگاری کەرکووک لە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]]دا{{ھن}}نەخشەی لای چەپ{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی پارێزگای کەرکووک
| وێنەی_نەخشە٢ = Kurdistan_governorates_2015.png 
| قەبارەی_نەخشە٢  = 300px
| شرۆڤەی_نەخشە٢		= &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.krso.net/Default.aspx?page=article&amp;id=1142&amp;l=1 |سەردێڕ=Map of area of Kurdistan Region &amp; its Governorates |بڵاوکەرەوە=www.krso.net}}&lt;/ref&gt;
| دەرزیی_نەخشە		= 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| دەرزیی_نەخشە١	=  
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	=
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}{{ھن}}{{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} ([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|جێناکۆک]])
| جۆری_دابەشکراو١ =[[پایتەخت|ناوەند]]
| ناوی_دابەشکراو١ =[[کەرکووک]]
| جۆری_دابەشکراو٢ = ژمارەی [[قەزا]]کان
| ناوی_دابەشکراو٢ = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;٤&lt;/span&gt;
| جۆری_دابەشکراو٣ = ژمارەی [[ناحیە]]کان
| ناوی_دابەشکراو٣ = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;١٦&lt;/span&gt;
| جۆری_دابەشکراو٤ = [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق|ژمارەی ئەندامانی پەرلەمان]]
| ناوی_دابەشکراو٤ = &lt;span style=&quot;color: #090;&quot;&gt;١٢&lt;/span&gt;
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[پارێزگا]]
| ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٢٤]]
| سەردێڕی_دامەزران١ =
| ڕێکەوتی_دامەزران١ =
| سەردێڕی_لەناوچوون =
| ڕێکەوتی_لەناوچوون =
| دامەزرێنەر  =
| ھۆکاری_ناونران =
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات = حکوومەتی خۆجییی
| جۆری_دەسەڵات  = ئەنجومەنی پارێزگای کەرکووک
| حیزبی_سەرۆک  =
| سەرناوی_سەرۆک  = پارێزگار
| ناوی_سەرۆک  = [[ڕێبوار تەھا]] ([[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەنەکە]])
| سەرناوی_سەرۆک١        = ژ. ئەندامانی ئەنجومەن
| ناوی_سەرۆک١    = ٢٨
| سەرناوی_سەرۆک٢        =
| ناوی_سەرۆک٢    =
&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ =  ١٠٬٣٦٠
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ =
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = ٣٠٠
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ٢
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = ٣٫٤٠٤
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ =
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م   = ٢٢٥
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م  = ٣٦٠٧
| نزمترین_بەرزایی_بە_م  = ٢٥٠
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان  =   ١٬٧٢٦٬٤٠٩
| دانیشتووان_لە   = [[٢٠٢١]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢  = ١٦٦
| مەزندەی_دانیشتووان  =
| مەزندەی_دانیشتووان_لە =
| دانیشتووانی_شاری  =
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ =
| دانیشتووانی_لادێیی =
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ =
| سەرناوی_دانیشتووان  = کەرکووکی
| ئاگاداریی_دانیشتووان  =
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt;
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = زۆرینە: [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]، [[زمانی تورکی|تورکمانی]]{{ھن}}کەمینە: [[زمانی سوریانی|سوریانی]]
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]] و [[شیعە]]){{ھن}}کەمینە: [[مەسیحییەت]] و [[یارسان]]
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧)
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     = ٠٫٧٠٦&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}{{color|#0c0|بەرز}} · [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|٢ەم بۆ ١٧]]
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١  = [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST  = [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە =
| کۆدی_پۆستە  = ٤٣٠٠٠
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢ =
| کۆدی_پۆستە٢  =
| جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە  = ٩٦٤+
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە  = https://www.kirkuk.gov.iq/
| پەراوێزەکان  =
}}

'''پارێزگای کەرکووک''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''محافظة کرکوک''،&lt;ref&gt;https://www.kirkuk.gov.iq/&lt;/ref&gt; بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Kirkuk Governorate'',&lt;ref&gt;http://www.rupelanu.com/hevpeymaniya-kurdistani-bi-96-namzedan-dikeve-hilbijartinan-7371h.htm&lt;/ref&gt; بە [[زمانی تورکمانی|تورکمانی]]: ''Kerkük ili'' ,&lt;ref&gt;https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/421937 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220922111908/https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/421937 |date=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ }}&lt;/ref&gt;بە [[زمانی سوریانی|سوریانی]]:''ܣܠܘܟ ܣܠܘܟ'')یەکێکە لە پارێزگاکانی [[عێراق]] و [[ھەرێمی کوردستان]] دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]]. ناوەندەکەی [[شار]]ی [[کەرکووک]]ە. بەسەر چوار [[قەزا]]دا دابەشکراوە. ڕووبەری ئەم پارێزگایە ٩٬٦٧٩ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە (٣٬٧٣٧ میل چوارگۆشە). لە ساڵی ٢٠١٧ ژمارەی دانیشتووانی مەزەندەکراو ١٬٢٥٩٬٥٦١ کەس بووە.&lt;ref&gt;statement
Wikimedia FoundationPowered by MediaWiki
Central Organization for Statistics and Information Technology, Iraq&lt;/ref&gt;

پارێزگاکە تا ساڵی ١٩٧٦ ناوی پارێزگای کەرکووک بووە، دواتر ناوی پارێزگاری ئەل تەئمیم بووە، بە واتای «نیشتمانبوون»، کە ئاماژەیە بۆ خاوەندارێتی نیشتمانی لە یەدەگی [[نەوت]] و [[گازی سروشتی]] ناوچەکە. لە ساڵی ٢٠٠٦ ناوی «پارێزگاری کەرکوک» گەڕێنرایەوە.

== ناو ==
ناوی پارێزگای کەرکووک لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شاری [[کەرکووک]]ە.

سەبارەت بە ناوی کەرکووک، ھەر لە دێرینەوە بە چەندین شێوە ھاتووە، چەندین قۆناغی دەسەڵاتدارێتی ناوخۆ و دەرەکی بە سەر ئەم شارە و ناوچەکەدا ھاتووە، ئەمەش وەھای لێکردووە کە چەندین ناوی ھەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = أصول أسماء المدن و المواقع العراقیة؛ الجزء الاول | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2019/369547.PDF?ver=132115590250000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = جەمال بابان  |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
* ئارابخا: کۆنترین ناوی کەرکووکە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ھەزارەی دووەمی پێش زایین. کە بە زمانی [[گۆتی]] پێیان وتووە ئارابخا و ھەروەھا پایتەختی میرنشینەکەیان بووە.
* ئامابجە: [[ئەکەد]]یەکان وایان پێ وتووە.
* کنھار: [[سۆمەر]]ییەکان وایان پێ وتووە.
* کارمای و کارکا: سامییەکان وایان پێ وتووە. 
* کارکۆک: واتا ئیشی زۆر چاک و باش.
* کوڕکوڕا: لە سەردەمی [[ئەسکەندەری مەزن]] ئەم ناوەی ھەبووە گوایە لە گڕی [[بابە گوڕگوڕ]]ەوە ھاتووە.
* کورکوراک: لە سەردەمی [[سوباریەکان]]دا وایان پێ وتووە.
* کەرخ سلۆق: واتا شاری [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی|سلوقییەکان]].
* کەرخاوسلۆق: واتا شاری شورەدار.
* کرکر: واتا ناوەندێکی ئاگرینی.
* گەمرەکان: لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانییەکان]] وایان پێ وتووە.
* باجرمێ و باگرمێ: لە سەردەمی [[خەلافەتی ڕاشدین|خەلافەتی ئیسلامیدا]] وای پێ وتراوە.
* کەرکووک: بۆ یەکەین جار لە سەردەمی [[تەیمووری لەنگ]]دا لە لایەن (شەرەفەدین عەلی یەزیدی)ەوە بەکارھێنراوە، لە پەرتووکی(تاریخ تیمور یا زەفەرنامە) تیایداھاتووە لە ساڵی (٨٠٦ک/١٤٠٣ز).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کەرکووک لە سەردەمی دەوڵەتی عوسمانیدا | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/wp-content/uploads/2016/03/60149.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = گۆران ئیبراھیم ساڵەح |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

تا ساڵی ١٩٧٦ ئەو پارێزگایە ناونرا پارێزگای تەئمیم، ئەمەش وەک ئاماژەیەک بۆ بڕیاری بە نیشتمانیکردنی نەوتی عێراق لە سەرەتای حەفتاکانی سەدەی بیستەمدا، تاوەکو بڕیارێک لەلایەن ئەنجومەنی وەزیرانی عێراقەوە بە سەرۆکایەتی نوری مالیکی دەرچوو بۆ گەڕانەوە ناوەکە بۆ کەرکووک.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180620213027/http://journals.sagepub.com/action/cookieAbsent&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
پارێزگای کەرکووک دەکەوێتە باشووری ڕۆژاوای [[باشووری کوردستان]] و باکووری [[عێراق]]. ئەم پارێزگایە ھاوسنوورە لەگەڵ:
* لە باکوورەوە [[پارێزگای ھەولێر]].
* لە باشوورەوە [[پارێزگای سەلاحەددین]].
* لە ڕۆژھەڵاتەوە [[پارێزگای سلێمانی]].
* لە ڕۆژاواوە [[پارێزگای سەلاحەددین]].&lt;ref&gt;https://www.openstreetmap.org/relation/2969788&lt;/ref&gt;

پارێزگای کەرکووک ھاوسنوورە لەگەڵ [[پارێزگای ھەولێر]] و [[پارێزگای سەلاحەددین]] و [[پارێزگای سلێمانی]]. لە ساڵی ١٩٤٧ پارێزگای کەرکووک بە ڕووبەری ٢٠٣٥٥ کیلۆمەتر دووجا لە ڕووی ئیدارییەوە بەسەر [[قەزای چەمچەماڵ]] و [[قەزای داقووق]] و [[قەزای کەرکووک]] و [[قەزای کفری]] دابەشکرا. لە ساڵی ١٩٦٢ دا دابەشکردنی خاکی پارێزگاکە گۆڕدرا و ئێستا لە قەزاکانی چەمچەماڵ و حەویجە و کەرکووک و کفری و توزخورماتوو پێکھاتبوو. لە ساڵی ١٩٧٠ەوە دەست پێدەکات، ھەندێک قەزا لە بازنەی کەرکووک دابڕێنران و پەیوەست بوون بە پارێزگاکانی دراوسێ. لە ساڵی ١٩٧٥ [[قەزای چەمچەماڵ]] و [[قەزای کەلار]] لە پارێزگای کەرکووک جیاکرانەوە و بە [[پارێزگای سلێمانی]] بەسترانەوە و [[قەزای کفری]] بە [[پارێزگای دیالە]] و [[قەزای دووزخورماتوو]] بە [[پارێزگای سەلاحەددین]] یەکتریان گرتەوە. لە ساڵی ١٩٩٧دا خاکی پارێزگای کەرکووک بە شێوەیەکی بەرچاو کەمکرایەوە بۆ ٩٦٧٩ کیلۆمەتر دووجا، ئێستا ڕووبەری پارێزگاکە ١٠٢٨٢ کیلۆمەتر دووجایە، ناوەندی ئیداری شاری [[کەرکووک]]ە.

=== دابەشی کارگێڕی ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! قەزاکان
! دانیشتووان، ٢٠٠٣
|-
| '''[[قەزای کەرکووک]]'''
| ٦٢٢٬٢٤٩
|-
| '''[[قەزای حەویجە]]'''
| ١٥١٬٢٦٧
|-
| '''[[قەزای داقووق]]'''
| ٤٠٬٢٣٧
|-
| '''[[قەزای دووبز]]'''
| ٣٤٬٢٥٤
|-
| '''سەرجەم'''
| ٨٤٨٬٠٠٧&lt;ref name=&quot;Administrative units the Republic of Iraq - Kirkuk&quot;&gt;'''GeoHive''' (Global Statistics is a collection of tables and graphs providing a statistical look at countries, their population, area, capital, main cities, etc.):[http://www.geohive.com/cntry/iraq.aspx?levels=Kirkuk Administrative units the Republic of Iraq — Kirkuk] {{Vebarxiv|url=https://web.archive.org/web/20110819002332/http://www.geohive.com/cntry/iraq.aspx?levels=Kirkuk |date=2011-08-19}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== دەسەڵاتی پارێزگا ==
* پارێزگار:ڕێبوار تەها مستەفا.
* سەرۆکی ئەنجومەنی پارێزگا (PCC): محمد حافز.&lt;ref&gt;http://en.aswataliraq.info/Default.aspx?page=article_page&amp;c=slideshow&amp;id=141690 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728003704/http://en.aswataliraq.info/Default.aspx?page=article_page&amp;c=slideshow&amp;id=141690 |date=٢٨ی تەممووزی ٢٠١١}}&lt;/ref&gt;

== قەزاکان ==
[[File:Kirkuk Province.png|thumb|Kirkuk Province]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! قەزا
! دانیشتووان لە ٢٠١٨دا
|-
| [[قەزای کەرکووک|کەرکووک]]
| align=&quot;right&quot; |٩٧٤٬٨٢٤
|-
| [[قەزای دووبز|دووبز]]
| align=&quot;right&quot; |٥٠٬٢٤١
|-
| [[قەزای داقووق|داقووق]]
| align=&quot;right&quot; |٦٦٬٤٣٣
|-
| [[قەزای حەویجە|حەویجە]]
| align=&quot;right&quot; |١٢٠٬٦٧٩
|}

== پیشەسازی نەوت ==
بە بەرھەمھێنانی [[نەوت]] بەناوبانگە، بەو پێیەی شەش کێڵگەی نەوتی تێدایە، گەورەترینیان لە شاری [[کەرکووک]]ە، کە یەدەگی نەوتی نزیکەی ١٣ ملیار بەرمیلە. نەوتی باکوور لە ڕێگەی بۆری نەوتی باکوورەوە ھەناردەی بەندەری جەیھانی [[تورکیا]] دەکرێت.

== مێژوو ==
سەبارەت بە مێژووی پارێزگای کەرکووک، ئەم سنوورەی ئێستا ئەم پارێزگایە پێکدەھێنێت، بە ھۆی ھەڵکەوتەی جوگرافیاکەی کە کەوتووەتە ناوچەی [[مێزۆپۆتامیا]]وە لەبەرئەوە مێژوویەکی دێرینی ھەیە. 

* لە مێژووی [[قەڵای کەرکووک]]ەوە کە شارێکی کۆن بووە و ناوی [[ئەرەپخا]] بووە. یەکەم تۆماری نووسراوی ئەرەپخا لە سێیەم [[سێیەم ئیمپراتۆریەتی ئور|ئیمپراتۆریەتی سۆمەرییە نوێیەکانەوە]] (نزیکەی سەدەی بیست و دووەم تا بیست و یەکەمی پێش زایین) پشتڕاستکراوەتەوە.&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?id=E1aF0hq1GR8C&amp;pg=PA67&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false&lt;/ref&gt; ئەرەپخای کۆن بەشێک بووە لە [[ئەکەد|ئیمپراتۆریەتی ئەکەدی]] [[سارگۆنی گەورە]](٢٣٣٥-٢١٥٤ پێش زایین)،&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?id=HPPgAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y&lt;/ref&gt; و شارەکە لە سەردەمی (نارام سین)دا بەر ھێرشی [[لۆلۆبی]]ەکان کەوت.&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?id=HPPgAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Meso2mil-English.JPG|200px|وێنۆک|ناوەڕاست|[[ئەرەپخا]] و شارەکانی تری [[مێزۆپۆتامیا]] لە ھەزارەی دووەمی پێش زایین]]

* شارەکە لە دەوروبەری ساڵی ٢١٥٠ پێش زایین لەلایەن [[گۆتی]]ەکانەوە داگیرکرا. ئەرەپخا پایتەختی شانشینی [[گۆتی]] کە تەمەنی کورت بوو پێش ئەوەی لەناو بچێن و گۆتییەکان کە لەلایەن [[سێیەم ئیمپراتۆریەتی ئور|ئیمپراتۆریەتی سۆمەرییە نوێیەکانەوە]] لە [[مێزۆپۆتامیا]] دەرکراون لە ساڵی٢٠٩٠ پێش زایین.&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?id=klZX8B_RzzYC&amp;redir_esc=y&lt;/ref&gt;

* [[ئەرەپخا]] ناوەندێکی گرنگی بازرگانی بووە لە سەدەی( ١٨)ی پێش زایین لە ژێر دەسەڵاتی ئاشووری و بابلیدا.&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?id=E1aF0hq1GR8C&amp;pg=PA67&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false&lt;/ref&gt; بەڵام لە ماوەی سەدەی ١٥ و سەرەتای سەدەی ١٤ی پێش زایین، دیسانەوە شارێکی [[حووری]]یەکان بووە، پایتەختی شانشینی بچووکی حوریەکانی ئەرەپخا، کە بە درێژایی لێواری باشووری ڕۆژھەڵاتی ناوچەکە لە ژێر ھەژموونی [[میتانی]]دا ھەڵکەوتووە، تا لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتی ئاشووری ناوەڕاست (١٣٦٥-١٠٥٠ پێش زایین) دوای ئەوەی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور|ئاشوورییەکان]]، ئیمپراتۆریەتی حوری-میتانییان ڕووخاند، بە تەواوی ھاتە ناو ئاشوورەوە.&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?id=E1aF0hq1GR8C&amp;pg=PA67&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Carte du Mitanni.png|200px|وێنۆک|ناوەڕاست|شانشینی میتانی لە گەورەترین ئاستیدا لە سەردەمی باراتارنا ج. ساڵی ١٤٩٠ پێش زایین]]

* شارەکە لە سەدەی ١١ و ١٠ پێش زایین وەک بەشێک لە ئاشوور گەیشتە ناوبانگێکی گەورە. لە ساڵی ٦١٥ پێش زایین، بە ھۆی کێشەناوخۆییەکانی  ئاشوورییەکان لەگەڵ بابلییەکان، پاشای [[ماد]]، [[ھەڤەخشترە|کەیخوسرەو]] بە سەرکەوتوویی ھێرشی کردە سەر ئەرەبخا کە یەکێک بوو لە دوا قەڵاکانی ئیمپراتۆریەتی ئاشووری نوێ. دواتر ئەم ناوچەیە بوو بە بەشێک لە پارێزگای ئەثورە کە لەلایەن فارسەکانەوە بەڕێوەدەبرا.&lt;ref&gt;Martin Sicker. The Pre-Islamic Middle East, Page 68.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;I. E. S. Edwards, John Boardman, John B. Bury, S. A. Cook. The Cambridge Ancient History. p. 178–179.&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Median Empire.png|200px|وێنۆک|ناوەڕاست|دەسەڵاتی [[ماد]]ەکان لەوپەڕی فەرمانڕەوایەتیدا]]

* پاشان ئەرەپخا کەوتە دەستی [[شانشینی مەقدۆنیا]]، لەوێ بوو بە بەشێک لە [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی|سوریای سێلۆسی]] لە [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی]] دوای خۆیدا.&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?id=79wj2hj4wKUC&amp;redir_esc=y&lt;/ref&gt; ئەرەبخا تا سەردەمی [[ماوەی ھێلینیستی|ھێلینیستی]] بەو شێوەیە باس کراوە، لەو کاتەدا نیشتەجێبوونەکە لە ژێر ناوی سریانی کارکا (ܟܪܟܐ) دامەزراوە.
[[پەڕگە:Seleucid Empire alternative map.jpg|200px|وێنۆک|ناوەڕاست|ئیمپراتۆریەتی سلووکی (شینێکی کاڵ) لە ساڵی ٢٨١ پێش زاییندا.]]

* لە نێوان ناوەڕاستی سەدەی دووەمی پێش زایین و ناوەڕاستی سەدەی سێیەمی زایینی، لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]] و سەرەتای [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]]دا شوێنەکە لە ڕێنووسی سریانی قەشە مەسیحییەکاندا بە ناوی [[گەرمیان|بێت گەرمای]] باسکراوە، جگە لە حوکمڕانییەکی کورت لە سەرەتای سەدەی دووەمی زایینیدا کاتێک بووە بەشێک لە پارێزگای ڕۆمانی کۆردین.&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?id=VfYnu5F20coC&amp;pg=PA135&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Map of the Parthian Empire under Mithridates II.svg|200px|وێنۆک|ناوەڕاست|[[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]] لە ساڵی ٩٤ پێش زایین لە گەورەترین ئاستیدا،(١٢٤-٩١ پێش زایین)]]
 

* [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]] لە ناوەڕاست تا کۆتایی سەدەی ٣ی زایینی پەچەی دەوڵەتە سەربەخۆکانی ئاشووریان داگیرکرد و ئەرەپخا خرایە ناو ھەرێمی گەرمکانی ژێر دەسەڵاتی ساسانییەکانەوە تا فەتحی ئیسلامی عەرەب لە ناوەڕاستی سەدەی حەوتەمی زایینی، کاتێک ئاسۆریستان ھەڵوەشایەوە و ئەرەپخا یان کەرکە لە کۆتاییدا بوو بە کەرکووک.&lt;ref&gt;https://brill.com/display/title/59859&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:The Sasanian Empire at its apex under Khosrow II.svg|200px|وێنۆک|ناوەڕاست|ئیمپراتۆریەتی ساسانی لە گەورەترین ئاستدا ٦٢٠، لە سەردەمی خوسرەوی دووەم]]

* موسڵمانانی عەرەب لە سەدەی حەوتەمی زایینی شەڕی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]]ان کرد و ناوچەکەیان داگیرکرد. شارەکە تا سەدەی دەیەم بەشێک بووە لە [[خەلافەت|خەلافەتی ئیسلامی]].
[[File:Map of expansion of Caliphate.svg|thumb|upright=1.6|left|بڵاوبوونەوەی ئیسلام ٦٢٢–٧٥٠:
{{legend|#a1584e|فراوانبوون لە سەردەمی محمد(د.خ), ٦٢٢-٦٣٢}}
{{legend|#ef9070|فراوانبوون لە سەردەمی خەلافەتی ڕاشیدون,٦٣٢-٦٦١}}
{{legend|#fad07d|فراوانبوون لە سەردەمی خەلافەتی ئومەویدا,٦٦١-٧٥٠}}
]] 

* پاشان کەرکووک و ناوچەکانی دەوروبەری لە ساڵی ١٠١٤ تا ١١٢٠ی زایینی لەلایەن کوردانی [[دەوڵەتی حەسنەویان]] و کوردانی [[عەننازی]]ەوە حوکمڕانی کرا.&lt;ref&gt;https://www.cgie.org.ir/fa/article/237629/آل-حسنویھ&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Hasanwayhids map.png|150px|وێنۆک|ناوەڕاست|حکومڕانی حەسنەوییەکان]]

* پاشان کەرکووک و ناوچەکە لە ساڵی ١٠٦٢ی زاینی لەلایەن [[دەوڵەتی بوەیھی]]ەکانەوە حکومڕانی کرا.&lt;ref&gt;https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-islamica/buyids-COM_05000055&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Buyids 970.png|200px|وێنۆک|ناوەڕاست|حکومڕانی دەوڵەتی بوەیھیەکان]]

* پاشان بۆ چەندین ساڵ لەلایەن [[دەوڵەتی سەلجووقی]] دەستی بەسەردا گیرا. دوای داڕمانی ئیمپراتۆریەتی دابەشکراو، جارێکی دیکە شارەکە کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[خەلافەتی عەباسی]]، (سلێمان شا) کە والی شارەکە بوو تا لە ساڵی ١٢٥٨ لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل|مەغۆلەکانەوە]] دەستی بەسەردا گیرا.
[[پەڕگە:Seljuk Empire locator map.svg|200px|وێنۆک|ناوەڕاست|دەوڵەتی سەلجووقی لە فراوانترین ئاستیدا ساڵی ١٠٩٢ز]]

* دوای لەشکرکێشی [[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل|مەغۆلەکان]] ئیلخانات لە ناوچەکەدا دامەزرا و شارەکە بوو بە بەشێک لێی.&lt;ref&gt;Danilenko, Nadja (2020). &quot;In Persian, Please! The Translations of al-Iṣṭakhrī's Book of Routes and Realms&quot;. Picturing the Islamicate World: The Story of al-Iṣṭakhrī's Book of Routes and Realms. Brill. p. 101. Connecting to īrān as illustrated in the Shāhnāma, 'land of Iran' rose to the official name for the Ilkhanid realm.&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Historical Atlas of Iran - Plate No. 17 (cropped).jpg|150px|وێنۆک|ناوەڕاست|سەردەمی ئیلیخانەکان]]

* دەسەڵاتی ئیلخانییەکان کۆتایی ھات کاتێک لە ساڵی ١٣٣٦، [[میرنشینی ئەردەڵان|ئەردەڵانەکان]] دەستیان بەسەر شارەکەدا گرت.

* [[قەرەقۆینلۆ]] دەستیان گرت بەسەر ناوچەکەدا، ھۆزێکی [[تورکمان]] کە لە ساڵی ١٣٧٥ی زایینی وڵاتەکەیان دامەزراند، و فەرمانڕەوایی ڕۆژھەڵاتی [[ئەنادۆڵ]] و [[ئازەربایجان]] و [[قەوقاز|قەفقاز]] و ھەندێک ناوچەی [[ئێران]] [[عێراق|و عێراقیان]] کرد، لە نێوان ساڵانی [[١٣٨٠]]ی زایینی تا [[١٤٦٩]] ی زایینی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زانیاری دەربارەی قەرەقۆینلۆ لە سایتەکەدا universalis.fr|ناونیشان=https://www.universalis.fr/encyclopedie/moutons-noirs-kara-koyunlu/|بڵاوکەرەوە=universalis.fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زانیاری دەربارەی قەرەقۆینلۆ لە سایتەکەدا britannica.com|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/Kara-Koyunlu|بڵاوکەرەوە=britannica.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زانیاری دەربارەی قەرەقۆینلۆ لە سایتەکەدا nomisma.org|ناونیشان=http://nomisma.org/id/qara_qoyunlu|بڵاوکەرەوە=nomisma.org|ڕێکەوتی سەردان= ١ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180707123207/http://nomisma.org/id/qara_qoyunlu|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Qaraqoyunlu Dynasty AZƏRBAYCAN.png|200px|وێنۆک|ناوەڕاست|تورکمانە قەرەقۆینلۆکان، شینێکی کاڵ، گەورەترین ڕادەی خۆیان لە عێراق و کەناری ڕۆژھەڵاتی عەرەبی بۆ ماوەیەکی کەم نیشان دەدەن]]

* [[ئاق قۆینلۆ]] دەستیان گرت بەسەر ناوچەکەدا، ھۆزێکی تورکمان و لە «خێڵی بێندەر»ن لە نێوان ساڵانی [[١٤٦٧]] - [[١٥٠٢|١٥٠٢ی زایینی]] لە ڕۆژھەڵاتی [[ئەنادۆڵ]] و [[ئازەربایجان]] و فارس و [[عێراق]] و [[ئەفغانستان]] [[شینجیانگ|و تورکستان]] فەرمانڕەواییان کردووە. و لە ساڵی ١٤٦٩ی زایینی توانی وڵاتی [[قەرەقۆینلۆ]] لەناو ببات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Wayback Machine|ناونیشان=http://elibrary.bsu.az/kitablar/895.pdf|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131020105336/http://elibrary.bsu.az/kitablar/895.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Map Aq Qoyunlu 1478-en.png|200px|وێنۆک|ناوەڕاست|کۆنفیدراسیۆنی ئاق قۆینلۆ لە گەورەترین ئاستدا لە سەردەمی ئوزون حەسەن]]

* لە ساڵی ١٥٠٩دا شاری کەرکووک و ناوچەکە لەلایەن [[شانشینی سەفەوی|سەفەوییەکانەوە]] داگیرکرا و بووە بەشێک لە فەرمانڕەواییان. یەکێک بوو لە گەورەترین ئیمپراتۆرییەتەکانی ئێران دوای لەشکرکێشی عەرەبەکان کە لەلایەن [[سەفەوییەکان|بنەماڵەی سەفەوییەکانەوە]] لە ساڵی ١٥٠١ تا ١٧٣٦ حوکمڕانی کرا.&lt;ref&gt;Helen Chapin Metz. ''Iran, a Country study''. 1989. University of Michigan, p. 313.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Emory C. Bogle. ''Islam: Origin and Belief''. University of Texas Press. 1989, p. 145.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Stanford Jay Shaw. History of the Ottoman Empire. Cambridge University Press. 1977, p. 77.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Andrew J. Newman, ''Safavid Iran: Rebirth of a Persian Empire'', IB Tauris (March 30, 2006).&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Safavid Iran.png|200px|وێنۆک|ناوەڕاست|ئیمپراتۆریەتی سەفەوی لە سەردەمی شا عەباسدا]]

* دوای [[شەڕی چاڵدێران]] لە ساڵی ١٥١٤ شارەکە [[ھەڵمەتی سۆران بۆ سەر ھەولێر و کەرکووک|کەوتە ژێر کۆنترۆڵی]] [[میرنشینی سۆران]] تا لە ساڵی ١٦٩٤ لەلایەن [[میرنشینی بابان|بابانیدەکانەوە]] دەستی بەسەردا گیرا.&lt;ref&gt;https://iranicaonline.org/articles/baban-2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/3676/GhalibS.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221217162456/https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/3676/GhalibS.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y |date=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ }}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Kurdish states 1835.png|200px|وێنۆک|ناوەڕاست|میرنشینە کوردیەکان لە ساڵی ١٨٣٥ دا.]]

* لە ساڵی ١٨٥١ کەوتە ژێر کۆنترۆڵی ڕاستەوخۆی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]].

=== سەردەمی عوسمانی(١٥٥٤-١٩١٨) ===
* لە ساڵی [[١٥٥٤]] کە عوسمانییەکان ئەو ناوچەیەیان داگیر کرد، دەسەڵاتی ناوچەکەیان بەخشی بەو میرە [[کورد]]انە کە لەگەڵ [[حکوومەتی ناوەندی]]ی عوسمانییەکاندا ھاوکارییان ھەبوو. ھەروەھا [[ئەیالەتی شارەزوور]]یان درووستکرد. کە ئێستا. بەنزیکەیی سنووری [[باشووری کوردستان]] دەناسرێت. [[کەرکووک]] پایتەختی ئەم ئەیالەتە بووە. بۆیە ڕاستەوخۆ نەخراوەتە ناو سیستەمی کارگێڕی عوسمانیەوە. فەرمانڕەواکان ئەندامی [[ھۆز]]ە [[کورد]]ییەکان بوون و تەنیا بە دەگمەن سەربازی عوسمانی لە ئەیالەتەکەدا ھەبوون.&lt;ref&gt; https://archive.org/details/bub_gb_66hCAAAAcAAJ &lt;/ref&gt;

* لە سەدەی ١٨ و نۆزدەھەمدا، ئەیالەتەکە کەوتە ژێر دەستی [[میرنشینی بابان|بنەماڵەی بابان]]. ئەندامانی ئەم بنەماڵەیە توانیان بە گەرەنتیکردنی ئاسایشی سنوورە ناجێگیرەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لەگەڵ [[ئێران]] لە بەرامبەر ئۆتۆنۆمی تەواودا، دەسەڵاتی خۆیان بپارێزن. سنجاقی بابان کە شاری [[کەرکووک]]ی لەخۆگرتبوو، بەناوی ئەو بنەماڵەیەوە ناونراوە.&lt;ref&gt; https://books.google.iq/books?id=QjzYdCxumFcC&amp;pg=PA70&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false &lt;/ref&gt;

* بابانەکان چاویان لە میرە کوردەکانی [[میرنشینی ئەردەڵان]] دەکرد کە بەشەکانی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]یان  لە ژێر دەستدابوو، بۆ ئەوەی ببنە ڕکابەری سروشتییان، و لە ساڵی ١٦٩٤ سلێمان بەگ ھێرشی کردە سەر [[ئێران]] و شکستی بە میری ئەردەڵانی ھێنا. دوای ساڵی ١٧٨٤،بابانەکان پایتەختەکەیان گواستەوە بۆ شاری نوێی [[سلێمانی]] کە بەناوی دامەزرێنەری خانەدانەکەوە ناونرا. لە ساڵی ١٨٥٠دا دواجار دەسەڵاتی بابانەکان کۆتایی پێھات. ھەرێمەکە لە ساڵی ١٨٦٢دا خرایە ژێر کۆنترۆڵی ڕاستەوخۆی [[ئەیالەتی بەغدا]]وە، کەرکووک بووە سنجاقێکی ئەم ئەیالەتە.
[[پەڕگە:Shehrizor Eyalet, Ottoman Empire (1609).png|200px|وێنۆک|ناوەڕاست|ئەیالەتی شارەزوور لە ١٦٠٩]]

==== قۆناغی یەکەم: لە نێوان ساڵانی(١٨٥١-١٨٦٩) ====
سیستەمی کارگێڕی ئەم قۆناغە لەژێر ھەژموونی دابەشبوونی جوگرافیای [[ھۆز]]ەکاندا بووە، سنووری ئەم لیوایە و لیوا ھاوسنوورەکانی میراسی ناکۆکی نێوان ھەردوو [[میرنشینی بابان]] و [[میرنشینی سۆران]] بوو، لەکاتێکدا دەسەڵاتی [[میر محەممەد]]ی ڕەواندوز ھەردەھات فراوانتر دەبوو تاگەیشتە سنووری [[کۆیە]] و [[ڕانیە]] و دەربازی دەستە چەپی [[زێی بچووک]]یش بوو. چەندین ناحییەی [[ئەیالەتی شارەزوور]]ی خستە سەر [[میرنشین]]ەکەی لەوانە ناحیەکانی([[عەسکەر]]، [[ئاغجەلەر]]، کێوەچەرمەڵە، [[چیاسەوز، ئاغجەلەر|چیاسەوز]]، [[گڵناغاجی گەورە|گڵناغاج]]، [[قەسرۆک، ئاغجەلەر|قەسرۆک]]، [[گردخەبەر]]، جبق قلعە و [[ناحیەی شوان|شوان]]) لەگەڵ مەنگوڕایەتیدا.

ناکۆکی نێوان میرانی بابان ھەر بەردەوام بوو، [[میر محەممەد]] بە ھەلی زانی ھێرش بکاتە سەر [[میرنشینی بابان]]، وەزیر (عەلی پاشا-والی [[بەغدا]]) لەگەڵ حکومەتی ئێراندا ھاوپەیمانییەکی دژی [[میرنشینی سۆران]] بەست و ھەردووکیان ھاوکاری سڵێمان پاشای بابانیان کرد، ئەمە لە کاتێکدا ھێزی سۆران لە پێشڕەویدا بوون و گەیشتبوونە [[سورداش]] سوپای ھەردوولا لە [[قەمچوغە]] گەیشتنە یەک و شەڕێکی قورس لە نێوانیاندا ڕوویدا و سوپای سۆران ناچار بوو پاشەکشێ بکات بۆ [[کۆیە]] و ھێزی سڵێمان پاشای بابان کەوتە دوای و لە نزیک کۆیە جارێکیتر [[شەڕ]] ڕوویدا، ھێزی بابان و ھاوپەیمانەکانی زیانی زۆریان بەرکەوت و ھەردوولا گەیشتنە ڕێکەوتن کە ھێڵی [[ڕانیە]]، بتوێن، [[خەلەکان]]، چناران تا زێی بچووک و دەربەند ببێتە سنووری نێوانیان. دوای لە ناوچوونی ھەردوو میرنشینەکە(سۆران لە ١٨٣٦) و (بابان لە ١٨٥١)دا ئەم سنوورە وەک خۆی مایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =عشائر العراق  | ناونیشان = https://www.noor-book.com/en/ebook-History-موسوعھ-عشائر-العراق-ج-1-عباس-العزاوی-pdf |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = عباس العزاوی |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;

[[ئەیالەتی شارەزوور]](١٥٥٤-١٨٦٢) لە چوار لیوا پێکھاتبوو، '''لیوای کەرکووک'''، [[قەزای کفری|لیوای زەنگاباد]]، [[قەزای ڕەواندز|لیوای ڕەواندز]]و [[پارێزگای سلێمانی|لیوای سلێمانی]]. لیوای کەرکووک لەم سەردەمەدا لە (٨) [[قەزا]] پێکھاتبوو ([[قەزای کەرکووک]]، [[ناحیەی پردێ|قەزای ئاڵتون کۆپری]] و ھۆزی عوبێد، کە ئەم ھۆزە دەوارنشین بوون، [[قەزای ھەولێر|قەزای ئەربیل]]، [[ناحیەی بالیسان|قەزای بالیسان]]، [[قەزای کۆیە]]، ھۆزی سن و ئاکۆ و خۆشناو، ھۆزی بڵباس).

دوای ھەڵوەشاندنەوەی [[ئەیالەتی شارەزوور]] لە ساڵی ١٨٦٦دا ناوی لیوای کەرکووک بوو بە لیوای شارەزوور، وەئەم لیوایەش چووە سەر [[ویلایەتی بەغدا]]. لە ساڵی ١٨٦٨دا ناوی یەکەی کارگێڕی (لیوا) گۆڕدرا بە (سنجاغ).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت بغداد | ناونیشان = https://www.dig-doc.org/index.php?page=Ym9vaw%3D%3D&amp;op=ZGlzcGxheV9ib29rX2RldGFpbHNfdQ%3D%3D&amp;book_id=NjE4&amp;lan=YXI%3D |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;

{|class= wikitable  style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;&quot;
|+ ناو و جێکەوتی قەزاکانی لیوای کەرکووک لە نێوان ساڵانی(١٨٥١-١٨٦٩) 
|-
! ژ !! ناوی قەزا !! یەکەی کارگێڕی
|-
|١ || [[قەزای کەرکووک]] || قەرەحەسەن، گوک تەپە، شوان، تازە خورماتوو، داقووق، بەشیر، جەباری، گل، قەڵخانلوو، ھەفتەغار
|-
|٢ || [[ناحیەی پردێ|قەزای ئاڵتون کۆپری]] || مەڵحە
|-
|٣ || ھۆزی عوبێد || دەوار نشین بوون
|-
|٤ || [[قەزای ھەولێر|قەزای ئەربیل]] || قوشتەپە، خەبات، گوێر، کەندیناوە، مەخموور
|-
| ٥ || [[ناحیەی بالیسان|قەزای بالیسان]] || بەشێک لە [[قەزای شەقڵاوە]]
|-
| ٦ || [[قەزای کۆیە]] || تەقتەق، چناران، بەشێک لە [[قەزای ڕانیە]]
|-
|٧ || ھۆزی سن و ئاکۆ و خۆشناو || بەشێک لە [[قەزای ڕانیە]]
|-
|٨ || ھۆزی بڵباس || بەشێک لە [[قەزای ڕانیە]]، [[قەزای شەقڵاوە]] و [[ناحیەی ناودەشت]]
|-

|}

==== قۆناغی دووەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٨٦٩-١٨٧٢)دا ====
قۆناغی (مەدحەت پاشا)یە کە بۆ ماوەی سێ ساڵ والی [[ویلایەتی بەغدا]] بوو، ھەرچەندە تەمەنی ئەم قۆناغە کەم بوو، بەڵام تێیدا گۆڕانکاری جەوھەری ئەنجامدرا لەوانە:
# ھەڵوەشاندنەوی فرە ناوەندی [[قەزا]]کان: بەشێکی زۆری قەزاکان فرە ناوەند بوون و بەشێکی ئەم ناوەندانە بەناوی [[ھۆز]]ەکانەوە بوو، لەم قۆناغەدا فرە ناوەندەکان ھەڵوەشێنرانەوە و لە جیاتی ئەوە یەک ناوی بۆ دانرا.
# کۆکردنەوەی قەزاکان: بەشێک لە قەزاکان کۆکرانەوە لە یەک قەزادا، و یەک ناوی بۆ داندرا.
# دابەشکردنی قەزاکان: بەھۆی فراوانبوونی ڕووبەری قەزای([[ناحیەی پردێ|ئاڵتون کۆپری]]) حکومەت ئەم قەزاییەی دابەشکردە سەر ھەردوو قەزای [[ناحیەی پردێ|ئاڵتون کۆپری]] و [[قەزای حەویجە|مەڵحە]].
# ھەڵوەشاندنەوەی [[قەزای کفری|لیوای زەنگاباد]]، کردنیان بە سێ قەزای([[قەزای کفری|قەزای زەنگاباد]]، [[قەزای قەرەتەپە]] و [[قەزای دووزخورماتوو]].
# گۆڕینی ناوی قەزای دەلۆ بۆ [[سەنگاو]] ھۆکارەکەشی لەوانەیە بۆ گواستنەوەی زۆرەملێی ھۆزی دەلۆ بۆ ناوچەی [[کفری]] بێت.
# ھێنانەکایەی [[ناحیەی نەوجول|قەزای داودە]] بەدابڕاندنی ڕووبەرێک لە [[قەزای دووزخورماتوو]].
# ھێنانەکایەی قەزای شبیجە لە ئێستادا ڕووبەرێک دەکات لە [[قەزای داقووق]] و [[قەزای حەویجە]].
# ئاڵوگۆڕی نێوان ھەرسێ لیواکانی [[سلێمانی]]، [[کەرکووک]] و [[ڕەواندز]]. [[قەزای پشدەر]] لە لیوای سلێمانی دابڕێندراو خرایە سەر لیوای [[ڕەواندز]] و لەبری ئەو [[ناحیەی شوان|قەزای شوان]] لە لیوای [[کەرکووک]] دابڕێندراو خرایە سەر لیوای [[سلێمانی]]، ھەر سێ ([[قەزای ھەولێر|قەزای ئەربیل]]،  [[قەزای کۆیە]] و [[قەزای ڕانیە]]) لە لیوای کەرکووک دابڕێنران و خرانە سەر [[قەزای ڕەواندز|لیوای ڕەواندز]].
ئەم گۆڕانکاریانە لە ناوەڕۆکی ھەردوو ساڵنامەی دەوڵەتی عوسمانی ژمارە(٢٤) و (٢٧)ی ساڵانی (١٢٨٦ک-١٨٦ۆز) و (١٢٨٩ک-١٨٧٢ز)دا ھاتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&amp;lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

{|class= wikitable  style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;&quot;
|+ ناو و جێکەوتی قەزاکانی لیوای کەرکووک لە نێوان ساڵانی(١٨٦٩-١٨٧٢) 
|-
! ژ !! ناوی قەزا !! ناوەندەکەی
|-
|١ || [[قەزای کەرکووک]] || [[کەرکووک]]
|-
|٢ || [[ناحیەی پردێ|قەزای ئاڵتون کۆپری]] || [[پردێ]]
|-
|٣ || [[قەزای حەویجە|قەزای مەڵحە]] || [[مەڵحەی کۆن]]
|-
|٤ || قەزای شبیجە || دەروار نشین بوون
|-
| ٥ || [[ناحیەی نەوجول|قەزای داودە]] ||  [[قەڵغانلوی گەورە]]
|-
| ٦ || [[قەزای دووزخورماتوو]] ||  [[دووزخورماتوو]]
|-
|٧ || [[قەزای کفری|قەزای زەنگاباد]] ||  [[کفری]]
|-
|٨ || [[قەزای قەرەتەپە]] || [[قەرەتەپە]]
|-

|}

==== قۆناغی سێیەم لەنێوان ساڵانی(١٨٧٣-١٩١٨)دا ====
لەم قۆناغەدا چەندین گۆڕانکاری سازدرا، لەوانە لیواکانی دەوڵەتی [[عێراق]]ی ئێستا کەمکرایەوە بۆ (٨)سنجاغ-لیوا، لیواکانی کەش کران بە [[قەزا]] و بەشێکی زۆری قەزاکانیش کرانە [[ناحیە]]. یەکە کارگێڕییەکانی [[باشووری کوردستان]] دەکەونە سنووری سنجاغەکانی(مووسڵ و شارەزوور و بەغدا). تا پێکھێنانی [[ویلایەتی مووسڵ]] لە ساڵی(١٢٩٦ک-١٨٧٩ز)دا ھەموو سنجاغەکانی سەرەوە سەر بە [[ویلایەتی بەغدا]] بوون و دوای ئەو بەروارە ھەردوو لیوای سلێمانی و شارەزوور خرایە سەر [[ویلایەتی مووسڵ]]. خاڵی گرنگی ئەم قۆناغە لەوەدایە کە تۆماری زانیاری وردی یەکە کارگێڕییەکان لە ساڵنامەی ویلایەتەکاندایە، لە قۆناغی دووەمی سەردەمی عوسمانیدا [[زێی بچووک]] کرابووە سنوری نێوان ھەردوو لیوای سلێمانی و ڕەواندز، لەم قۆناغەدا چەمی ژاراوە و زێی بچووک بووە سنووری نێوان سنجاغی شارەزوور و سلێمانی، بە واتایەکی تر [[ناحیەی ناوەندی قەزای پشدەر|ناحیەی پشدەر]] خرایە سەر لیوای سلێمانی و شوێنی ھۆزەکانی(مەنگوڕ و مامش و ڕەمەک) لە پشدەر جیاکرایەوە و خرایە سەر [[قەزای ڕانیە]] و [[ناحیەی شوان]]یش گەڕایەوە سەر سنجاغی شارەزوور، ھەرچەندە ماوەی ئەم قۆناغە درێژترە و زانیارییەکانیشی لە ئاستی بەرزدایە، گرنگترین ئەم گۆڕانکاریانە ھەڵوەشاندنەوەی [[قەزای ڕەواندز|سنجاغی ڕەواندز]] ھەروەھا سنجاغی ڕەواند بووە [[قەزای ڕەواندز]] و قەزاکانی([[ناحیەی سیدەکان|سیدەکان]]، [[قەزای چۆمان|باڵەک]] و [[ناحیەی ھەریر|ھەریر]]) کرانە ناحیە و خرانە سەر [[قەزای ڕەواندز]]، قەزاکانی([[ناحیەی شوان|شوان]]، [[ناحیەی پردێ|ئاڵتوون کۆپری]]، [[قەزای حەویجە|مەڵحە]] و [[قەزای دووزخورماتوو|دووزخورماتوو]]) کرانە ناحیە و خرانە سەر [[قەزای کەرکووک]]، قەزای([[ناحیەی نەوجول|داودە]] و [[ناحیەی قەرەتەپە|قەرەتەپە]]) کرانە ناحیە و خرانە سەر [[قەزای کفری|قەزای سەلاحیە]] لەم سەردەمەدا ناوی قەزای کفری گۆڕدرا بە قەزای صەلاحیە.  &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت بغداد | ناونیشان = https://www.dig-doc.org/index.php?page=Ym9vaw%3D%3D&amp;op=ZGlzcGxheV9ib29rX2RldGFpbHNfdQ%3D%3D&amp;book_id=NjE4&amp;lan=YXI%3D |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;

* '''یەکە کارگێڕییەکان لە ساڵی ١٨٧٥دا:'''
# یەکەی ناحیەی ھاتە ناو یەکە کارگێڕییەکانی دەوڵەتی عوسمانییەوە، یەکە کارگێڕییەکان بەم شێوەیە بوون([[گوند]]، [[ناحیە]]، [[قەزا]]، [[پارێزگا|لیوا(سنجاغ)]] و [[ویلایەت]]).
# [[قەزای کەرکووک]] لە ([[ناحیەی شوان]]، [[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتوون کۆپری]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە|ناحیەی مەڵحە]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووزخورماتوو|ناحیەی دووزخورماتوو]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]]) پێکھاتبوو.
# [[قەزای کفری|قەزای سەڵاحیە]] لە ([[ناحیەی نەوجول|ناحیەی داودە]]، [[ناحیەی قەرەتەپە]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای کفری]]) پێکھاتبوو. 
# [[قەزای ھەولێر|قەزای ئەربیل]] لە ([[ناحیەی زاب|ناحیەی سوڵتانیە]] و [[ناحیەی قوشتەپە]]) پێکھاتبوو.
# [[قەزای کۆیە]] یەک ناحیەی ھەبوو ئەویش [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]] بوو.
# [[قەزای ڕەواندز]] لە ([[ناحیەی سیدەکان]]، [[ناحیەی ھەریر]]، [[ناحیەی گەڵاڵە|ناحیەی باڵەک]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕەواندز]]) پێکھاتبوو.
# [[قەزای ڕانیە]] تەنھا [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]]ی ھەبووە.

{|class= wikitable  style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;&quot;
|+ یەکە کارگێڕییەکانی سنجاغی شارەزوور لە ساڵی(١٢٩٢ک-١٨٧٥ز)دا
|-
! ژ !! قەزا !! ناحیە
|-
| rowspan=4 |١
| rowspan=4 | [[قەزای کەرکووک]]
| [[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]]
&lt;!-- column 3 of this row occupied by cell B (which is to the left) --&gt;
|-
| [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە|ناحیەی مەڵحە]]
|-
| [[ناحیەی شوان]]
|-
| [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووزخورماتوو|ناحیەی دووزخورماتوو]]

|-
| rowspan=3 | ٢
| rowspan=3 | [[قەزای کفری|قەزای سەلاحیە]]
| [[ناحیەی ناوەندی قەزای کفری]]
&lt;!-- column 3 of this row occupied by cell B (which is to the left) --&gt;
|-
| [[ناحیەی قەرەتەپە]]
|-
| [[ناحیەی نەوجول|ناحیەی داودە]]
|-
| rowspan=2 | ٣ 
| rowspan=2 | [[قەزای ھەولێر|قەزای ئەربیل]]
| [[ناحیەی زاب|ناحیەی سوڵتانیە]]
|-
| [[ناحیەی قوشتەپە]]
&lt;!-- columns 2 and 3 of this row occupied by cell F (above) --&gt;
|-
| ٤
| [[قەزای کۆیە]]
| [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]]
|-
&lt;!-- columns 2 and 3 of this row occupied by cell H (to the left) --&gt;
| rowspan=3 | ٥ 
| rowspan=3 | [[قەزای ڕەواندز]]
| [[ناحیەی سیدەکان]]
|-
| [[ناحیەی ھەریر]]
|-
| [[ناحیەی گەڵاڵە|ناحیەی باڵەک]]
|-
| ٦
| [[قەزای ڕانیە]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | —
|-
|}

* '''یەکە کارگێڕییەکان لە ساڵی ١٨٩٠دا:'''
# ھێنانە کایەی [[ناحیەی قادرکەرەم|ناحیەی گل]] لە سنووری [[قەزای کەرکووک]].
# ھەڵوەشاندنەوەی [[ناحیەی نەوجول|ناحیەی داودە]] لە سنووری [[قەزای کفری|قەزای سەڵاحیە]].
# ھێنانە کایەی ناحیەی دزەیی لە [[قەزای ھەولێر|قەزای ئەربیل]].
# ھێنانە کایەی [[قەزای شەقڵاوە|ناحیەی شەقڵاوە]] و [[ناحیەی بالیسان]] لە [[قەزای کۆیە]].

* لە دوای ھێنانەکایەی [[ویلایەتی مووسڵ]] و ھەڵوەشاندنەوەی [[قەزای قەرەداغ]] لە سنووری سنجاغی سلێمانیدا، گۆڕانکاری لە سنووری ھەردوو سنجاغدا ئەنجامدرا، پێشتر ھەر یەک لە [[ناحیەی سەنگاو]] و [[ناحیەی قادرکەرەم|ناحیەی زەنگەنە]] سەر بە [[قەزای قەرەداغ]] بوون، دوای ھەڵوەشاندنەوەی ئەو قەزایە، [[ناحیەی سەنگاو]] بە [[قەزای بازیان]]ەوە بەسترایەوە، ناحیەی زەنگەنەش ھەڵوەشێنرایەوە و ھەر چوار یەکەی(بناری گل، قەڵغانلوو، جەباری) [[ناحیەی لەیلان|ناحیەی گل]]یان پێکھێنا و بە [[قەزای کەرکووک]]ەوە بەسترانەوە، ناوەندی ئەم ناحیەیەش گوندی [[کۆشکی سەرو]] بوو. [[ناحیەی نەوجول|ناحیەی داودە]]ش ھەڵوەشێنرایەوە و بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووزخورماتوو|ناحیەی دووزخورماتوو]]ەوە بەسترایەوە. لە [[قەزای ھەولێر|قەزای ئەربیل]] [[قەزای مەخموور|ناحیەی دزەیی]] ھاتە کایەوە. لە [[قەزای کۆیە]]، [[قەزای شەقڵاوە|ناحیەی شەقڵاوە]] ھاتە کایەوە.

{|class= wikitable  style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;&quot;
|+ یەکە کارگێڕییەکانی سنجاغی شارەزوور لە ساڵی(١٣٠٨ک-١٨٩٠ز)دا
|-
! ژ !! قەزا !! ناحیە
|-
| rowspan=6 |١
| rowspan=6 | [[قەزای کەرکووک]]
|[[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]]
|-
| [[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]]
&lt;!-- column 3 of this row occupied by cell B (which is to the left) --&gt;
|-
| [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە|ناحیەی مەڵحە]]
|-
| [[ناحیەی شوان]]
|-
| [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووزخورماتوو|ناحیەی دووزخورماتوو]]
|-
| [[ناحیەی لەیلان|ناحیەی گل]]
|-
| rowspan=2 | ٢
| rowspan=2 | [[قەزای کفری|قەزای سەلاحیە]]
| [[ناحیەی ناوەندی قەزای کفری]]
&lt;!-- column 3 of this row occupied by cell B (which is to the left) --&gt;
|-
| [[ناحیەی قەرەتەپە]]
|-
| rowspan=3 | ٣ 
| rowspan=3 | [[قەزای ھەولێر|قەزای ئەربیل]]
| [[ناحیەی زاب|ناحیەی سوڵتانیە]]
|-
| [[ناحیەی قوشتەپە]]
|-
| [[قەزای مەخموور|ناحیەی دزەیی]]
&lt;!-- columns 2 and 3 of this row occupied by cell F (above) --&gt;
|-
|  rowspan=3 | ٤
|  rowspan=3 | [[قەزای کۆیە]]
| [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]]
|-
| [[قەزای شەقڵاوە|ناحیەی شەقڵاوە]]
|-
| [[ناحیەی بالیسان]]
|-
&lt;!-- columns 2 and 3 of this row occupied by cell H (to the left) --&gt;
| rowspan=4 | ٥ 
| rowspan=4 | [[قەزای ڕەواندز]]
|[[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕەواندز]]
|-
| [[ناحیەی سیدەکان]]
|-
| [[ناحیەی ھەریر]]
|-
| [[ناحیەی گەڵاڵە|ناحیەی باڵەک]]
|-
| ٦
| [[قەزای ڕانیە]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | —
|-
|}

* لە دوای ساڵی ١٨٩٠ز چەندین گۆڕانکاری کارگێڕی لە سنوورەکەدا ڕوویدا. ناوی سنجاغی شارەزوور گۆڕدرا بە سنجاغی کەرکووک، [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق|ناحیەی داقووق]] لە سنووری [[قەزای کەرکووک]] ھاتە کایەوە، [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووزخورماتوو|ناحیەی دووزخورماتوو]] بە [[قەزای کفری|قەزای سەلاحیە]]وە بەسترا، لە سنووری [[قەزای ڕەواندز]] [[ناحیەی شێروان]] ھاتەکایەوە و [[ناحیەی مزووری باڵا]] لکێندرا بە [[قەزای ڕەواندز]]ەوە.

{|class= wikitable  style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;&quot;
|+ یەکە کارگێڕییەکانی سنجاغی کەرکووک لە ساڵی(١٨٩٢-١٩١٢)دا
|-
! ژ !! قەزا !! ناحیە !! گوند
|-
| rowspan=6 |١
| rowspan=6 | [[قەزای کەرکووک]]
|[[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]] || ١٣٣
|-
| [[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]] || ٢٧
&lt;!-- column 3 of this row occupied by cell B (which is to the left) --&gt;
|-
| [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە|ناحیەی مەڵحە]] || ٣٧
|-
| [[ناحیەی شوان]] || ٦٦
|-
| [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق|ناحیەی داقووق]] || ٣٣
|-
| [[ناحیەی لەیلان|ناحیەی گل]] || ٦٧
|-
| rowspan=3 | ٢
| rowspan=3 | [[قەزای کفری|قەزای سەلاحیە]]
| [[ناحیەی ناوەندی قەزای کفری]] || ٩١
&lt;!-- column 3 of this row occupied by cell B (which is to the left) --&gt;
|-
| [[ناحیەی قەرەتەپە]] || ٥٣
|-
| [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووزخورماتوو|ناحیەی دووزخورماتوو]] || ١٢
|-
| rowspan=4 | ٣ 
| rowspan=4 | [[قەزای ھەولێر|قەزای ئەربیل]]
| [[ناحیەی ناوەندی قەزای ھەولێر|ناحیەی ناوەندی قەزای ئەربیل]] || ٧٠
|-
| [[ناحیەی زاب|ناحیەی سوڵتانیە]] || ٤٨
|-
| [[ناحیەی قوشتەپە]] || ١٢٢
|-
| [[قەزای مەخموور|ناحیەی دزەیی]] || ٦٠
&lt;!-- columns 2 and 3 of this row occupied by cell F (above) --&gt;
|-
|  rowspan=3 | ٤
|  rowspan=3 | [[قەزای کۆیە]]
| [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]] || ١٢٠
|-
| [[قەزای شەقڵاوە|ناحیەی شەقڵاوە]] || ١٠٠
|-
| [[ناحیەی بالیسان]] || ٣٢
|-
&lt;!-- columns 2 and 3 of this row occupied by cell H (to the left) --&gt;
| rowspan=6 | ٥ 
| rowspan=6 | [[قەزای ڕەواندز]]
|[[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕەواندز]] || ١١٩
|-
| [[ناحیەی سیدەکان]] || ٦٤
|-
| [[ناحیەی ھەریر]] || ٤٠
|-
| [[ناحیەی گەڵاڵە|ناحیەی باڵەک]] || ٦٠
|-
| [[ناحیەی شێروان]] || ٥٨
|-
| [[ناحیەی مزووری باڵا]] || ٥٠
|-
| ٦
| [[قەزای ڕانیە]]
| style=&quot;text-align: center;&quot; | [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە]] || ٢٥٠
|-
|}

=== لیوای کەرکووک لەسەردەمی ئینگلیز و پاشایەتییدا(١٩١٨ - ١٩٥٨) ===

یەکێک لە ئەنجامەکانی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، دەوڵەتی عوسمانی زۆربەی ویلایەتەکانی لەدەست دا، لەوانە [[ویلایەتی بەسڕە]]، [[ویلایەتی بەغدا]] و [[ویلایەتی مووسڵ]]، ئینگلیزەکان لە ماوەی ئەو جەنگەدا توانیان خاکی ئەم ویلایەتانە کۆنتڕۆڵ بکەن. لە دەوڵەتی نوێی [[عێراق]]دا کۆیان بکەنەوە و حکومەتێک دابمەزرێنن. حکومەتی تازە پێکھێنراو ھەستا بەڕێکخستنەوەی یەکە کارگێڕییەکانی دەوڵەتی [[عێراق]]، یەکە کارگێڕییەکانی لیوای کەرکووک وەک پێشووی خۆی بوو بە دەستکارییەکی کەمەوە.

==== قۆناغی یەکەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩١٨-١٩٢٥)دا ====
# بە بەیانی وەزارەتی ناوخۆ ژمارە(١١٢) لە ١٥-١٠-١٩٢٢دا یەکە کارگێڕییەکانی عێراقی سەر لە نوێ ڕێکخستەوە.
# ناوەندی [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە|ناحیەی مەڵحە]] لە گوندی [[مەڵحەی کۆن]]ەوە گواسترایەوە بۆ گوندی [[تەل عەلی]].
# ھەر لە سەرەتاوە بەشی باکووری لیوای کەرکووک کە دەکەوێتە سەروو زێی بچووک لە لیوای ئەربیلدا کۆکرایەوە، نوسراوی ڕەسمی بڕیاری ئەنجوومەنی وەزیران بەلیوا بوونی ئەربیل دەکات، جیابوونەوەکەشی لە لیوای کەرکووک لە بەرواری ١/٤/١٩٢٣دا کەوتە بواری جێبەجێکردنەوە.&lt;ref&gt;https://iraqld.e-sjc-services.iq/LoadLawBook.aspx?SC=130920055053577{{بەستەری مردوو|url=https://iraqld.e-sjc-services.iq/LoadLawBook.aspx?SC=130920055053577 |date=ئابی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;
# لەم قۆناغەدا ناحیەی گل ھەڵوەشایەوە.
# ھاتنە کایەی [[ناحیەی لەیلان|ناحیەی قەرەحەسەن]] لە [[قەزای کەرکووک]].
# [[قەزای ھەڵەبجە]] و [[قەزای قەرەداغ]] و [[قەزای بازیان]] بەسترابوون بە لیوای کەرکووکەوە.
# ڕێکخستنەوەی سنوری نێوان ھەردوو لیوای کەرکووک و سلێمانی بە شێوەیەک زنجیرە چیای قەرەداغ و بازیان بوو بە سنووری نێوانیان، بەمەش [[قەزای بازیان]] کە ناوەندەکەی [[چەمچەماڵ]] بوو، کرا بە دوو بەشەوە بەشی یەکەم [[قەزای چەمچەماڵ]] بە ھەردوو ناحیەی([[ناحیەی ئاغجەلەر| ناحیەی قەڵاسێوکە]] و [[ناحیەی سەنگاو]]) و بەشی دووەم [[ناحیەی ناوەندی قەزای بازیان|ناحیەی بازیان]]، یەکەم بەشیان لە لیوای سلێمانی دابڕێنرا و خرایە سەر لیوای کەرکووک، دووەمیان لەسەر لیوای سلێمانی مایەوە، ھەروەھا بەشی خواری [[ناحیەی زەڕایەن|ناحیەی وارماوا]]ش کە دواتر بوو بە [[ناحیەی پێباز]] خرایە سەر [[قەزای کفری]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = الکورد فی الوثائق البریطانیة | ناونیشان = https://www.noor-book.com/کتاب-الکورد-فی-الوثائق-البریطانیھ-pdf |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عثمان علی |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
# دوای جێگیر بوونەوەی ڕەوشی لیوای سلێمانی ئەنجوومەنی وەزیران لە سەرەتای ساڵی ١٩٢٥دا بڕیاری گەڕانەوەی ئەو یەکە کارگێڕییانەی لیوای سلێمانی دا کە لەلایەن لیوای کەرکووکەوە سەرپرشتی دەکرا بۆ لیوا ڕەسنەکەی، ھەردوو [[قەزای ھەڵەبجە]] و [[قەزای قەرەداغ]] بە ئیرادەی مەلەکی ژمارە(٤٨٣) لە ١٩/٢/١٩٢٥دا، و [[ناحیەی ناوەندی قەزای بازیان|ناحیەی بازیان]] بە بەلاغی وەزارەتی ناوخۆ ژمارە(٧٣٨) لە ساڵی ١٩٢٦دا گەڕێنرانەوە بۆ [[پارێزگای سلێمانی|لیوای سلێمانی]].&lt;ref&gt;https://lib.cihanuniversity.edu.iq/index.php?p=show_detail&amp;id=10016&lt;/ref&gt;

==== قۆناغی دووەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩٢٦-١٩٣٦)دا ====
# گواستنەوەی ناوەندی [[ناحیەی قادرکەرەم|ناحیەی گل]] لە گوندی [[کۆشکی سەرو]] بۆ گوندی [[قادرکەرەم]]. دواتر بە ئیرادەی مەلەکی ژمارە(٩٤٧) لە ١٤\١٢\١٩٢٦دا کرا بە قەزای گل و [[ناحیەی سەنگاو]]ی پێوە گرێدرا.
# بە ئیرادەی مەلەکی ژمارە(١١٧٥) لە ١٨\٨\١٩٢٧دا ناحیەی شێروانە ھاتە کایەوە.
# [[ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ]] بە ئیرادەی مەلەکی ژمارە(١١٧) لە ٥\٥\١٩٣١دا ھەڵوەشێنرایەوە.
# بە ئیرادەی مەلەکی ژمارە(٢٠٠) لە ٢٩\٦\١٩٣٣دا [[ناحیەی شوان]] لە [[قەزای کەرکووک]] و [[ناحیەی سەنگاو]] لە [[ناحیەی لەیلان|قەزای گل]] دابڕێنران و بە [[قەزای چەمچەماڵ]]ەوە لکێندران. [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق|ناحیەی داقووق]] لە [[قەزای کەرکووک]] دابڕێنراو بە [[ناحیەی لەیلان|قەزای گل]]ەوە لکێنرا، ھەروەھا ناوەندی [[ناحیەی لەیلان|قەزای گل]] لە [[قادرکەرەم]]ەوە گواسترایەوە بۆ [[لەیلان]].
# دوای دروست بوونی [[ناحیەی لەیلان|قەزای گل]]، ناحیەی گل ناوی بووە [[ناحیەی قادرکەرەم]]، بە بەیانی وەزارەتی ناوخۆ ژمارە(٣٢٩) لە بەرواری ١\١\١٩٣٤دا.
# [[ناحیەی ناوەندی قەزای کفری]] و ناحیەی قەرەحەسەن بە بەیانی حکومی ژمارە(٥٣٣٥) لە ساڵی ١٩٣٣دا ھەڵوەشێنرانەوە.

{|class= wikitable  style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;&quot;
|+ یەکە کارگێڕییەکانی لیوای کەرکووک لە ساڵی(١٩٣٦)دا&lt;ref&gt; https://www.noor-book.com/tag/دلیل-الجمھوریة-العراقیة-لسنة-1960&lt;/ref&gt;
! ژ
! [[قەزا]]
! ناوەند
! [[ناحیە]]
! ناوەند
! تێبینی
|- 
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot;  | ١
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot; | [[قەزای کەرکووک]]
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot; |[[کەرکووک]]
| style=&quot;text-align: center | [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]]
| style=&quot;text-align: center | [[کەرکووک]]
| style=&quot;text-align: center | -
|-
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]]
| style=&quot;text-align: center | [[پردێ]]
| style=&quot;text-align: center | -
|-
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە|ناحیەی مەڵحە]]
| style=&quot;text-align: center | [[تەل عەلی]]
| style=&quot;text-align: center | لە سەرەتادا ناوەندەکەی گوندی مەڵحە بوو
|-
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot; | ٢
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot; | [[قەزای کفری]]
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot;| [[کفری]]
| style=&quot;text-align: center | [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووزخورماتوو|ناحیەی تازەخورماتوو]]
| style=&quot;text-align: center | [[تازەخورماتوو]]
| style=&quot;text-align: center | -
|-
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی قەرەتەپە]]
| style=&quot;text-align: center | [[قەرەتەپە]]
| style=&quot;text-align: center | -
|-
| style=&quot;text-align: center | [[ناحیەی سەرقەڵا|ناحیەی قەڵای شێروانە]]
| style=&quot;text-align: center | [[سەرقەڵا]]
| style=&quot;text-align: center | سەرەتا لە قەڵای شێروانە بووە
|-
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot; | ٣
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot; | [[قەزای چەمچەماڵ]]
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot; | [[چەمچەماڵ]]
| style=&quot;text-align: center | [[ناحیەی ئاغجەلەر]]
| style=&quot;text-align: center | [[ئاغجەلەر]]
| style=&quot;text-align: center | -
|-
| style=&quot;text-align: center|[[ناحیەی شوان]]
| style=&quot;text-align: center | [[ڕێدار]]
| style=&quot;text-align: center | لە حاجی بەیخانی سەرووە وە گواسترایەوە بۆ ڕێدار
|-
| style=&quot;text-align: center|[[ناحیەی سەنگاو]]
| style=&quot;text-align: center | [[سەنگاو]]
| style=&quot;text-align: center | -
|-
| rowspan=2 style=&quot;text-align: center;&quot; | ٤
| rowspan=2 style=&quot;text-align: center;&quot; | [[ناحیەی لەیلان|قەزای گل]]
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot; |[[لەیلان]]
| style=&quot;text-align: center | [[ناحیەی قادرکەرەم]]
| style=&quot;text-align: center | [[قادرکەرەم]]
| style=&quot;text-align: center | -
|-
| style=&quot;text-align: cente |[[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق|ناحیەی داقووق]]
| style=&quot;text-align: center | [[داقووق]]
| style=&quot;text-align: center | -
|-
|}

====  قۆناغی سێیەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩٣٦-١٩٤٧)دا ====
# بە ئیرادەی مەلەکی ژمارە(٥٨) لە بەرواری ٢٧\١\١٩٣٧دا، [[قەزای داقووق]] ھاتە کایەوە.
# قەزای گل ھەڵوەشایەوە، لە بری [[ناحیەی لەیلان|ناحیەی قەرە حەسەن]] ھاتە کایەوە و لکێندرا بە [[قەزای کەرکووک]]ەوە.
# بە ئیرادەی مەلەکی ژمارە(٥٨) لە ٢٧\١\١٩٣٧دا [[ناحیەی پێباز]] ھاتە کایەوە بەدابڕانی لە [[ناحیەی سەرقەڵا|ناحیەی شێروانە]] لە سنووری [[قەزای کفری]] لە پارێزگای کەرکووک.
# بە ئیرادەی مەلەکی ژمارە(٥٦٤) لە ٢٧\١١\١٩٤٥دا، قەزای کەرکووک لەم ناحیەیانە پێکھاتبوو([[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە|ناحیەی مەڵحە]]، [[ناحیەی لەیلان|ناحیەی قەرەحەسەن]] و [[ناحیەی شوان]]).
# دابڕانی [[قەزای دووزخورماتوو|ناحیەی دووزخوورماتوو]] لە [[قەزای کفری]] و لکاندنی بە [[قەزای داقووق]]ەوە. ھەروەھا [[ناحیەی قادرکەرەم]]یش لکێندرا بە [[قەزای داقووق]]ەوە.
# ناوەندی [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە|ناحیەی مەڵحە]] لە گوندی [[تەل عەلی]]یەوە گواسترایەوە بۆ [[حەویجە|پڕۆژەی حەویجە]]، بە بەیانی وەزارەتی ناوخۆ ژمارە(٥٧١٤) لە ساڵی ١٩٤٣دا.&lt;ref&gt;https://lib.cihanuniversity.edu.iq/index.php?p=show_detail&amp;id=10016&lt;/ref&gt;

{|class= wikitable  style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;&quot;
|+ یەکە کارگێڕییەکانی لیوای کەرکووک لە ساڵی(١٩٤٧)دا&lt;ref&gt; https://www.noor-book.com/tag/دلیل-الجمھوریة-العراقیة-لسنة-1960&lt;/ref&gt;
! ژ
! [[قەزا]]
! ناوەند
! [[ناحیە]]
! ناوەند
! ڕووبەر/کم&lt;small&gt;٢&lt;/small&gt;
|- 
| rowspan=5 style=&quot;text-align: center;&quot;  | ١
| rowspan=5 style=&quot;text-align: center;&quot; | [[قەزای کەرکووک]]
| rowspan=5 style=&quot;text-align: center;&quot; |[[کەرکووک]]
| style=&quot;text-align: center | [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]]
| style=&quot;text-align: center | [[کەرکووک]]
| style=&quot;text-align: center | ١٤٤٩
|-
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]]
| style=&quot;text-align: center | [[پردێ]]
| style=&quot;text-align: center | ٨٠٤
|-
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە|ناحیەی مەڵحە]]
| style=&quot;text-align: center | [[حەویجە]]
| style=&quot;text-align: center | ١٣٥٣
|-
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی لەیلان|ناحیەی قەرەحەسەن]]
| style=&quot;text-align: center | [[لەیلان]]
| style=&quot;text-align: center | ١٠٩٣
|-
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی شوان]]
| style=&quot;text-align: center | [[ڕێدار]]
| style=&quot;text-align: center | ١٠٠٣
|-
| rowspan=4 style=&quot;text-align: center;&quot; | ٢
| rowspan=4 style=&quot;text-align: center;&quot; | [[قەزای کفری]]
| rowspan=4 style=&quot;text-align: center;&quot;| [[کفری]]
| style=&quot;text-align: center | [[ناحیەی ناوەندی قەزای کفری]]
| style=&quot;text-align: center | [[کفری]]
| style=&quot;text-align: center | ١٢٦٩
|-
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی قەرەتەپە]]
| style=&quot;text-align: center | [[قەرەتەپە]]
| style=&quot;text-align: center | ١٦١٤
|-
| style=&quot;text-align: center | [[ناحیەی سەرقەڵا|ناحیەی قەڵای شێروانە]]
| style=&quot;text-align: center | [[سەرقەڵا]]
| style=&quot;text-align: center | ١٠١٩
|-
| style=&quot;text-align: center | [[ناحیەی پێباز]]
| style=&quot;text-align: center | [[باوەنور]]
| style=&quot;text-align: center | ١٣١٩
|-
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot; | ٣
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot; | [[قەزای چەمچەماڵ]]
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot; | [[چەمچەماڵ]]
| style=&quot;text-align: center|[[ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ]]
| style=&quot;text-align: center | [[چەمچەماڵ]]
| style=&quot;text-align: center | ٨٩٧
|-
| style=&quot;text-align: center | [[ناحیەی ئاغجەلەر]]
| style=&quot;text-align: center | [[ئاغجەلەر]]
| style=&quot;text-align: center | ٧٢٥
|-
| style=&quot;text-align: center|[[ناحیەی سەنگاو]]
| style=&quot;text-align: center | [[سەنگاو]]
| style=&quot;text-align: center | ٨٣٣
|-
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot; | ٤
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot; | [[قەزای داقووق]]
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot; |[[داقووق]]
| style=&quot;text-align: cente |[[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]]
| style=&quot;text-align: center | [[داقووق]]
| style=&quot;text-align: center | ٣٣٥٢
|-
| style=&quot;text-align: center | [[ناحیەی قادرکەرەم]]
| style=&quot;text-align: center | [[قادرکەرەم]]
| style=&quot;text-align: center | ١٥٢٨
|-
| style=&quot;text-align: cente |[[ناحیەی ناوەندی قەزای دووزخورماتوو|ناحیەی دووزخورماتوو]]
| style=&quot;text-align: center | [[دووزخورماتوو]]
| style=&quot;text-align: center | ٢١١٨
|-
|}

==== قۆناغی چوارەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩٤٧-١٩٥٨)دا ====
# بە بڕیاری ئەنجوومەنی وەزیران لە ٢٢\١٢\١٩٥١دا، [[قەزای دووزخورماتوو]] ھاتە کایەوە.
# بە ئیرادەی مەلەکی ژمارە(٨٢٨) لە ٢٦\١٢\١٩٥١دا، [[قەزای داقووق]] ھەڵوەشێنرایەوە و [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق|ناحیەی داقووق]] جێیگرتەوە و لکێندرا بە [[قەزای دووزخورماتوو]]ەوە.
# لە ساڵی ١٩٥٦دا، ناوی ناحیەی مەڵحە گۆڕدرا بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە|ناحیەی حەویجە]] لە [[قەزای کەرکووک]]دا.

{|class= wikitable  style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;&quot;
|+ یەکە کارگێڕییەکانی لیوای کەرکووک لە ساڵی(١٩٥٨)دا&lt;ref&gt; https://www.noor-book.com/tag/دلیل-الجمھوریة-العراقیة-لسنة-1960&lt;/ref&gt;
! ژ
! [[قەزا]]
! ناوەند
! [[ناحیە]]
! ناوەند
! ژمارەی کەرت
|- 
| rowspan=5 style=&quot;text-align: center;&quot;  | ١
| rowspan=5 style=&quot;text-align: center;&quot; | [[قەزای کەرکووک]]
| rowspan=5 style=&quot;text-align: center;&quot; |[[کەرکووک]]
| style=&quot;text-align: center | [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]]
| style=&quot;text-align: center | [[کەرکووک]]
| style=&quot;text-align: center | ٦٧
|-
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]]
| style=&quot;text-align: center | [[پردێ]]
| style=&quot;text-align: center | ٥٢
|-
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە|ناحیەی مەڵحە]]
| style=&quot;text-align: center | [[حەویجە]]
| style=&quot;text-align: center | ٣٢
|-
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی لەیلان|ناحیەی قەرەحەسەن]]
| style=&quot;text-align: center | [[لەیلان]]
| style=&quot;text-align: center | ٥٣
|-
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی شوان]]
| style=&quot;text-align: center | [[ڕێدار]]
| style=&quot;text-align: center | ٧١
|-
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot; | ٢
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot; | [[قەزای کفری]]
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot;| [[کفری]]
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی قەرەتەپە]]
| style=&quot;text-align: center | [[قەرەتەپە]]
| style=&quot;text-align: center | ٩٥
|-
| style=&quot;text-align: center | [[ناحیەی سەرقەڵا|ناحیەی قەڵای شێروانە]]
| style=&quot;text-align: center | [[سەرقەڵا]]
| style=&quot;text-align: center | ١٢٥
|-
| style=&quot;text-align: center | [[ناحیەی پێباز]]
| style=&quot;text-align: center | [[باوەنور]]
| style=&quot;text-align: center | ٦٧
|-
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot; | ٣
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot; | [[قەزای چەمچەماڵ]]
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot; | [[چەمچەماڵ]]
| style=&quot;text-align: center|[[ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ]]
| style=&quot;text-align: center | [[چەمچەماڵ]]
| style=&quot;text-align: center | ٦٥
|-
| style=&quot;text-align: center | [[ناحیەی ئاغجەلەر]]
| style=&quot;text-align: center | [[ئاغجەلەر]]
| style=&quot;text-align: center | ٦٠
|-
| style=&quot;text-align: center|[[ناحیەی سەنگاو]]
| style=&quot;text-align: center | [[سەنگاو]]
| style=&quot;text-align: center | ٥٧
|-
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot; | ٤
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot; | [[قەزای دووزخورماتوو]]
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot; |[[دووزخورماتوو]]
| style=&quot;text-align: cente |[[ناحیەی ناوەندی قەزای دووزخورماتوو]]
| style=&quot;text-align: center | [[دووزخورماتوو]]
| style=&quot;text-align: center | ٧٢
|-
| style=&quot;text-align: center | [[ناحیەی قادرکەرەم]]
| style=&quot;text-align: center | [[قادرکەرەم]]
| style=&quot;text-align: center | ٩٠
|-
| style=&quot;text-align: cente |[[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق|ناحیەی داقووق]]
| style=&quot;text-align: center | [[داقووق]]
| style=&quot;text-align: center | ٨١
|-
|}

=== پارێزگای کەرکووک لە سەردەمی کۆماریدا (١٩٥٨ - ١٩٩٠)دا ===
سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتی چل ساڵی خایەند، تێیدا پەیکەری کارگێڕی یەکە کارگێڕییەکانی دەوڵەت جێگیرکرایەوە و زۆربەی گۆڕانکارییە کارگێڕییەکانی بە مەبەستی کارگێڕی بوو. لە بەرواری ١٤\٧\١٩٥٨دا سەردەمێکی نوێ لە عێراقدا دەستی پێکرد، سیستەمی پاشایەتی گۆڕدرا بە کۆماری، لەم سەردەمەدا زۆرترین گۆڕانکاری لەم وڵاتەدا ئەنجامدرا، لە بواری فکری و سیاسی و ئابووری و کۆمەڵایەتی. ئەم گۆڕانکارییانەش ڕاستەوخۆ ڕەنگدانەوەی بە سەر بواری کارگێڕیدا ھەبوو، زۆرترین ڕەنگدانەوەشی لە لیوای کەرکووکدا ھەبوو، بۆیە زۆرترین گۆڕانکاری کارگێڕی تیایدا ئەنجامدرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(پارێزگای کەرکووک، دیالە و کووت)  | ناونیشان = https://kurdipedia.org/?lng=1&amp;q=20220828221134430932 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

ئەم سەردەمە پڕە لە گۆڕانکاری سیاسی، حکومی [[عەبدولکەریم قاسم]] (٥) ساڵ، نەتەوە پەرستەکان بە سەرکردایەتی [[عەبدولسەلام عارف]]، دواتر براکەی [[عەبدولڕەحمان عارف]] (٥) ساڵ، دەسەڵاتی [[حیزبی بەعس|بەعسییەکان]] لە دوو قۆناغدا، [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] (١٩٦٨ - ١٩٧٩) و [[سەددام حوسێن]] (١٩٧٩ - ٢٠٠٣). کاریگەری ئەم فرە دەسەڵاتە و دەستتێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە [[سیاسەت]]ی عێراق،  لەسەر گۆڕاکارییە کارگێڕییەکان بە زەقی دەردەکەوێت، زۆربەی زۆری ئەو گۆڕانکارییانە سیاسی بوو، ئامانجی لە ناوبردنی بزوتنەوەی سیاسی کوردستان بوو، وە گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە ستراتیژییەکان بوو، بەتایبەت ئەوانەی دەوڵەمەند بوون بە سامانە سروشتییەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&amp;lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

==== قۆناغی یەکەم؛ لەنێوان ساڵانی(١٩٥٨-١٩٦٥)دا ====
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٤٥) لە ٣\٩\١٩٥٨دا، (٣٠)کەرتی [[ناحیەی قەرەتەپە]]ی سەر بە [[قەزای کفری]] دابڕێنرا بۆ ھێنانە کایەی [[ناحیەی جەلەولا]] لە سنووری [[قەزای خانەقین]] لە [[پارێزگای دیالە]].
# بەیانی وەزارەتی ناوخۆ لە ساڵی ١٩٥٩دا، (٥)کەرتی [[ناحیەی پێباز]]ی سەر بە [[قەزای کفری]] بە [[ناحیەی سەرقەڵا|ناحیەی شێروانە]]ی ھەمان قەزاوە لکێندرا.
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٨٦) لە ١٤\٨\١٩٦٠دا، (١٨)کەرتی [[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]]، (٨)کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە|ناحیەی حەویجە]] و (٨)کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]]، دابڕێنران بۆ ھێنانە کایەی [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز|ناحیەی دووبز]] لە سنووری [[قەزای کەرکووک]]دا و ناوەندەکەی گوندی [[دووبز]] بوو.&lt;ref&gt;http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/200.html&lt;/ref&gt;
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٦٣٥) لە ٢٦\١٠\١٩٦٠دا، (٣٥)کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]] و (١٧)کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق|ناحیەی داقووق]]، دابڕێنران بۆ ھێانەکایەی [[ناحیەی تازەخورماتوو]] لە سنووری [[قەزای کەرکووک]] ناوەندەکەشی شارەدێی [[تازەخورماتوو]] بوو.&lt;ref&gt;http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/210.html&lt;/ref&gt;
# (٩)کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق|ناحیەی داقووق]] و کەرتێکی [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]] بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە|ناحیەی حەویجە]]وە لکێندرا.
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٣٢٨) لە ٢٩\٦\١٩٦١دا، (١١) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]] و (١٩)کەرتی [[ناحیەی تازەخورماتوو]] دابڕێنران بۆ ھێنانە کایەی [[ناحیەی ڕیاز]] لە سنووری [[قەزای کەرکووک]]، ناوەندەکەی گوندی [[ڕیاز، کەرکووک|خسێفی]] بوو کە لە دوایدا ناوی گۆڕدرا بە [[ڕیاز، کەرکووک|ڕیاز]].&lt;ref&gt;http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/479.html&lt;/ref&gt;
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٣٧٨) لە ٢٩\٧\١٩٦١دا، [[قەزای حەویجە]] لە سنووری پارێزگای کەرکووکدا ھاتە کایەوە و ھەردوو [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە|ناحیەی حەویجە]] و [[ناحیەی ڕیاز]]ی پێوە گرێدرا و ناوەندەکەشی شارۆچکەی [[حەویجە]] بوو.&lt;ref&gt;http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/481.html&lt;/ref&gt;
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٨٩) لە ١٣\٩\١٩٦٢دا، (٨) کەرتی [[ناحیەی قەرەتەپە]]ی سەر بە [[قەزای کفری]] بە [[ناحیەی جەلەولا]]ی سەر بە [[قەزای خانەقین]] گرێدرا.

{| class=&quot;wikitable collapsible collapsed&quot; style=&quot;width:100%; font-size:90%;&quot;
|-
|+ یەکە کارگێڕییەکانی لیوای کەرکووک لە ساڵی(١٩٦٥)دا&lt;ref&gt; https://www.noor-book.com/tag/دلیل-الجمھوریة-العراقیة-لسنة-1960&lt;/ref&gt;
! ژ
! [[قەزا]]
! ناوەند
! [[ناحیە]]
! ناوەند
! ژمارەی کەرت
|- 
| rowspan=6 style=&quot;text-align: center;&quot;  | ١
| rowspan=6 style=&quot;text-align: center;&quot; | [[قەزای کەرکووک]]
| rowspan=6 style=&quot;text-align: center;&quot; |[[کەرکووک]]
| style=&quot;text-align: center | [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]]
| style=&quot;text-align: center | [[کەرکووک]]
| style=&quot;text-align: center | ٢٣
|-
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]]
| style=&quot;text-align: center | [[پردێ]]
| style=&quot;text-align: center | ٣٤
|-
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز|ناحیەی دووبز]]
| style=&quot;text-align: center | [[دووبز]]
| style=&quot;text-align: center | ٣٤
|-
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی لەیلان|ناحیەی قەرەحەسەن]]
| style=&quot;text-align: center | [[لەیلان]]
| style=&quot;text-align: center | ٥٣
|-
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی شوان]]
| style=&quot;text-align: center | [[ڕێدار]]
| style=&quot;text-align: center | ٧١
|-
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی تازەخورماتوو]]
| style=&quot;text-align: center | [[تازەخورماتوو]]
| style=&quot;text-align: center | ٧١
|-
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot; | ٢
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot; | [[قەزای کفری]]
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot;| [[کفری]]
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی قەرەتەپە]]
| style=&quot;text-align: center | [[قەرەتەپە]]
| style=&quot;text-align: center | ٥٧
|-
| style=&quot;text-align: center | [[ناحیەی سەرقەڵا|ناحیەی شێروانە]]
| style=&quot;text-align: center | [[سەرقەڵا]]
| style=&quot;text-align: center | ١٣٠
|-
| style=&quot;text-align: center | [[ناحیەی پێباز]]
| style=&quot;text-align: center | [[باوەنور]]
| style=&quot;text-align: center | ٦٢
|-
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot; | ٣
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot; | [[قەزای چەمچەماڵ]]
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot; | [[چەمچەماڵ]]
| style=&quot;text-align: center|[[ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ]]
| style=&quot;text-align: center | [[چەمچەماڵ]]
| style=&quot;text-align: center | ٦٥
|-
| style=&quot;text-align: center | [[ناحیەی ئاغجەلەر]]
| style=&quot;text-align: center | [[ئاغجەلەر]]
| style=&quot;text-align: center | ٦٠
|-
| style=&quot;text-align: center|[[ناحیەی سەنگاو]]
| style=&quot;text-align: center | [[سەنگاو]]
| style=&quot;text-align: center | ٥٧
|-
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot; | ٤
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot; | [[قەزای دووزخورماتوو]]
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot; |[[دووزخورماتوو]]
| style=&quot;text-align: center|[[ناحیەی ناوەندی قەزای دووزخورماتوو]]
| style=&quot;text-align: center | [[دووزخورماتوو]]
| style=&quot;text-align: center | ٧٢
|-
| style=&quot;text-align: center | [[ناحیەی قادرکەرەم]]
| style=&quot;text-align: center | [[قادرکەرەم]]
| style=&quot;text-align: center | ٩٠
|-
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق|ناحیەی داقووق]]
| style=&quot;text-align: center | [[داقووق]]
| style=&quot;text-align: center | ٥٥
|-
| rowspan=2 style=&quot;text-align: center;&quot; | ٥
| rowspan=2 style=&quot;text-align: center;&quot; | [[قەزای حەویجە]]
| rowspan=2 style=&quot;text-align: center;&quot;| [[حەویجە]]
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە]]
| style=&quot;text-align: center | [[حەویجە]]
| style=&quot;text-align: center | ٢٣
|-
| style=&quot;text-align: center | [[ناحیەی ڕیاز]]
| style=&quot;text-align: center | [[ڕیاز، کەرکووک|خسێفی]]
| style=&quot;text-align: center | ٣٠
|-
|}

==== قۆناغی دووەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩٦٥-١٩٧٧)دا ====
زۆرترین گۆڕانکاری لە پارێزگای کەرکووکدا لەم قۆناغەدا کرا:
# دابڕانی (٥)کەرت لە [[ناحیەی تازەخورماتوو]]، لکاندنیان بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]]ەوە.
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٠٣) لە ٣٠-٣-١٩٦٩دا، (٢٥) کەرتی [[ناحیەی سەرقەڵا|ناحیەی شێروانە]] دابڕان بۆ ھێنانە کایەی [[ناحیەی جەبارە]] لە سنووری [[قەزای کفری]]دا ناوەندەکەی گوندی [[جەبارە]] بوو.
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٣٩) لە ٣-٤-١٩٦٩دا، (٢٥) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووزخورماتوو]] دابڕێنرا بۆ ھێنانە کایەی [[ناحیەی ئامرلی]] لە سنووری [[قەزای دووزخورماتوو]]دا ناوەندەکەی گوندی [[ئامرلی]] بوو.&lt;ref&gt;http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/19801.html&lt;/ref&gt;
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٤٠) لە ٥-٤-١٩٦٩دا، (٢٧) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووزخورماتوو]] دابڕێنرا بۆ ھێنانە کایەی [[ناحیەی سلێمان بەگ]] لە سنووری [[قەزای دووزخورماتوو]]دا ناوەندەکەی گوندی [[سلێمان بەگ]] بوو.&lt;ref&gt;http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/19802.html&lt;/ref&gt;
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(١٣٦) لە ٢٨-٢-١٩٧٠دا، (٥)کەرتی [[ناحیەی قادرکەرەم]] بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووزخورماتوو]]ەوە لکێندرایەوە.
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(١٣٧) لە ٢٨-٢-١٩٧٠دا، [[قەزای کەلار]] لە سنووری پارێزگای کەرکووکدا ھێنرایە کایەوە و ناوەندەکەی شارۆچکەی [[کەلار]] بوو، ھەردوو [[ناحیەی سەرقەڵا|ناحیەی شێروانە]] و [[ناحیەی پێباز]]ی پێوە گرێدرا.&lt;ref&gt;http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/6337.html&lt;/ref&gt;
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٦) لە ٢-١-١٩٧٢دا، (٨)کەرتی [[ناحیەی ڕیاز]]ی سەر بە [[قەزای حەویجە]] لکێندرا بە [[ناحیەی تازەخورماتوو]]ی سەر بە [[قەزای کەرکووک]].
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٣٨٤) لە ٤-٩-١٩٧٢دا، (٧) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]]، (١١)کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز|ناحیەی دووبز]]، (٨)کەرتی [[ناحیەی تازەخورماتوو]] و (٢)کەرتی [[ناحیەی ڕیاز]] دابڕێنران بۆ ھێنانەکایەی [[ناحیەی یایچی]] لە سنووری [[قەزای کەرکووک]]، ناوەندەکەی گوندی [[یایچی]] بوو.&lt;ref&gt;http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/5976.html&lt;/ref&gt;
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٦٠) لە ٢٥-١٠-١٩٧٢دا، (١١) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووزخورماتوو]] و (١٧)کەرتی [[ناحیەی سلێمان بەگ]] دابڕێنران بۆ ھێنانەکایەی [[ناحیەی نەوجول]] لە سنووری [[قەزای دووزخورماتوو]]، ناوەندەکەی گوندی [[نەوجول]] بوو.&lt;ref&gt;http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/5977.html&lt;/ref&gt;
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٦١) لە ٢٥-١٠-١٩٧٢دا، (٦) کەرتی [[ناحیەی جەبارە]] و (٩)کەرتی [[ناحیەی قەرەتەپە]] دابڕێنران بۆ ھێنانەکایەی [[ناحیەی کۆکس]] لە سنووری [[قەزای کفری]]، ناوەندەکەی گوندی [[کۆکس]] بوو.&lt;ref&gt;http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/5978.html&lt;/ref&gt;
# کەرتی (٧٨/[[کاکۆڵ، سەرقەڵا|کاکۆڵی]]) [[ناحیەی جەبارە]] بە [[ناحیەی سەرقەڵا|ناحیەی شێروانەوە]] بەسترا.
# بە بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ لە ساڵی ١٩٧٤دا، (١٣)کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە]] دابڕێنرا بۆ پێکھێنانی [[ناحیەی عەباسی]] لە سنووری [[قەزای حەویجە]]، ناوەندەکەشی گوندی [[عەباسی]] بوو.&lt;ref&gt;http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/11688.html&lt;/ref&gt;
# بە بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ ژمارە(٢٦٣٦٣) لە ساڵی ١-١٢-١٩٧٥دا، ناوی ناحیەی شێروانە گۆردرا بە [[ناحیەی سەرقەڵا]]، (٢١)کەرتی [[ناحیەی سەرقەڵا]] لکێندرا بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەلار]]ەوە.
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٦٠٦) لە ٦-١١-١٩٧٥دا، (٦١) کەرتی [[ناحیەی سەرقەڵا]] دابڕێنرا بۆ ھێنانە کایەی [[ناحیەی ڕزگاری|ناحیەی تیلەکۆ]] لە سنووری [[قەزای کەلار]]دا ناوەندەکەی گوندی [[تیلەکۆی گەورە]] بوو.&lt;ref&gt;http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/11361.html&lt;/ref&gt;
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٦٠٧) لە ٦-١١-١٩٧٥دا، [[ناحیەی سەرقەڵا]] کە بریتیە لە (٢٤)کەرت لە [[قەزای کەلار]] دابڕێنراو بە [[قەزای کفری]]یەوە لکێندرا.
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٦٠٨) لە ٦-١١-١٩٧٥دا، [[قەزای کەلار]] و [[قەزای چەمچەماڵ]] دابڕێنران لە پارێزگای کەرکووک و لکێندران بە [[پارێزگای سلێمانی]]یەوە ھەروەھا بە ھەمان فەرمان [[قەزای کفری]] دابڕێنرا لە پارێزگای کەرکووک و لکێندرا بە [[پارێزگای دیالە]]وە.&lt;ref&gt;http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/11359.html&lt;/ref&gt;
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٤١) لە ٢٩-١-١٩٧٦دا، [[پارێزگای سەلاحەددین]] ھێنرایە کایەوە و ناوەندەکەی شاری [[تکریت]] بوو. ھەر چوار([[قەزای تکریت]]، [[قەزای سامەڕا]]، [[قەزای بەلەد]] و [[قەزای دووزخورماتوو]])ی پێوە گرێدرا. ناوی پارێزگای کەرکووکیش گۆڕدرا بۆ پارێزگای تەئمیم(محافظة التأمیم).&lt;ref&gt;http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/11481.html&lt;/ref&gt;
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٣٢) لە ٢٤-١-١٩٧٦دا، (٦) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ]] بە [[ناحیەی لەیلان|ناحیەی قەرەحەسەن]]ەوە لە [[قەزای کەرکووک]] بەسترایەوە.
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٣٣) لە ٢٥-١-١٩٧٦دا، (٢٩) کەرتی ناحیەی کەندێناوە و (١١) کەرتی [[ناحیەی قەراج]]ی [[قەزای مەخموور]] بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز|ناحیەی دووبز]]ەوە بەستران. ھەروەھا (٢) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە|ناحیەی قوشتەپە]]ی [[قەزای ھەولێر]] بە [[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]] [[قەزای کەرکووک]]ەوە بەسترا.
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٧٢) لە ١٥-٢-١٩٧٦دا، [[قەزای دووبز]] ھاتە کایەوە و شارۆچکەی [[دووبز]] ناوەندی بوو، ھەروەھا ھەردوو([[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز]] و [[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]] پێوە گرێدرا.
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٥٦) لە ١٨-٥-١٩٧٦دا، [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق|ناحیەی داقووق]] لە [[قەزای دووزخورماتوو]]ی [[پارێزگای سەلاحەددین]] دابڕێنرا و بە [[قەزای کەرکووک]]ەوە لکێندرا.&lt;ref&gt;http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/11721.html&lt;/ref&gt;
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٣٤٥) لە ٢٢-٦-١٩٧٦دا، (٢) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق|ناحیەی داقووق]] سەر بە [[قەزای کەرکووک]] دابڕێنرا بۆ ھێنانە کایەی [[ناحیەی حەمرین]] لە [[قەزای دۆر]]ی سەر بە [[پارێزگای سەلاحەددین]].&lt;ref&gt;http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/12310.html&lt;/ref&gt;
# (٥) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووز]] بە [[ناحیەی نەوجول]]ەوە گرێدرا.
# ھەرسێ کەرت(گوند)ی ([[حەسەن خانە]]، [[حەمک]]، [[حەفتاچەشمە]])ی [[ناحیەی قادرکەرەم]] بە [[ناحیەی لەیلان|ناحیەی قەرەحەسەن]]ەوە لکێندرا. ھەروەھا گوندی [[عەلی میکایل]]ی [[ناحیەی شوان]] بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ]]ەوە لکێندرا.
{| class=&quot;wikitable collapsible collapsed&quot; style=&quot;width:100%; font-size:90%;&quot;
|-
|+ یەکە کارگێڕییەکانی لیوای کەرکووک لە ساڵی(١٩٧٧)دا&lt;ref&gt; https://www.noor-book.com/tag/دلیل-الجمھوریة-العراقیة-لسنة-1960&lt;/ref&gt;
! ژ
! [[قەزا]]
! ناوەند
! [[ناحیە]]
! ناوەند
! ژمارەی کەرت
! ڕووبەر/کم&lt;small&gt;٢&lt;/small&gt;
|- 
| rowspan=6 style=&quot;text-align: center;&quot;  | ١
| rowspan=6 style=&quot;text-align: center;&quot; | [[قەزای کەرکووک]]
| rowspan=6 style=&quot;text-align: center;&quot; |[[کەرکووک]]
| style=&quot;text-align: center | [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]]
| style=&quot;text-align: center | [[کەرکووک]]
| style=&quot;text-align: center | ٢١
| style=&quot;text-align: center | ٢٦٠
|-
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی یایچی]]
| style=&quot;text-align: center | [[یایچی]]
| style=&quot;text-align: center | ٢٨
| style=&quot;text-align: center | ٥٥٥
|-
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق|ناحیەی داقووق]]
| style=&quot;text-align: center | [[داقووق]]
| style=&quot;text-align: center | ٥٣
| style=&quot;text-align: center | ١٢١٢
|-
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی لەیلان|ناحیەی قەرەحەسەن]]
| style=&quot;text-align: center | [[لەیلان]]
| style=&quot;text-align: center | ٦٢
| style=&quot;text-align: center | ١١٣٢
|-
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی شوان]]
| style=&quot;text-align: center | [[ڕێدار]]
| style=&quot;text-align: center | ٧٠
| style=&quot;text-align: center | ٩١٥
|-
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی تازەخورماتوو]]
| style=&quot;text-align: center | [[تازەخورماتوو]]
| style=&quot;text-align: center | ٢٨
| style=&quot;text-align: center | ١١٣٧
|-
| rowspan=2 style=&quot;text-align: center;&quot; | ٢
| rowspan=2 style=&quot;text-align: center;&quot; | [[قەزای دووبز]]
| rowspan=2 style=&quot;text-align: center;&quot;| [[دووبز]]
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز]]
| style=&quot;text-align: center | [[دووبز]]
| style=&quot;text-align: center | ٦٣
| style=&quot;text-align: center | ١٢١٧
|-
| style=&quot;text-align: center | [[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]]
| style=&quot;text-align: center | [[پردێ]]
| style=&quot;text-align: center | ٣٦
| style=&quot;text-align: center | ٤٧٥
|-
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot; | ٣
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot; | [[قەزای حەویجە]]
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot;| [[حەویجە]]
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە]]
| style=&quot;text-align: center | [[حەویجە]]
| style=&quot;text-align: center | ١٠
| style=&quot;text-align: center | -
|-
| style=&quot;text-align: center | [[ناحیەی ڕیاز]]
| style=&quot;text-align: center | [[ڕیاز، کەرکووک|ڕیاز]]
| style=&quot;text-align: center | ٢٠
| style=&quot;text-align: center | ١٠٣٥
|-
| style=&quot;text-align: center | [[ناحیەی عەباسی]]
| style=&quot;text-align: center | [[عەباسی|جبور]]
| style=&quot;text-align: center | ١٣
| style=&quot;text-align: center | ١٣٨٨
|-
|}

==== قۆناغی سێیەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩٧٧-١٩٨٦)دا ====
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٦٥٢) لە ٣-١١-١٩٧٧دا، (٢١)کەرتی [[ناحیەی لەیلان|ناحیەی قەرەحەسەن]] و (٩)کەرتی [[ناحیەی شوان]] دابڕێنران بۆ ھێنانە کایەی [[ناحیەی قەرەھەنجیر|ناحیەی ئەلڕەبیع]] و ناوەندەکەی گوندی [[قەرەھەنجیر]]ە و بە [[قەزای کەرکووک]]ەوە گرێدران.&lt;ref&gt;http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/9609.html&lt;/ref&gt;
# بە بڕیاری وەزارەتی ناوخۆ ژمارە(١٧٨٠٣) لە ساڵی ١٩٧٨دا، (٤٠) کەرتی [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز]] دابڕێنرا بۆ ھێنانە کایەی [[ناحیەی سەرگەڕان|ناحیەی ئەلقودس]]، ناوەندەکەی گوندی [[سەرگەڕان]] و لە [[قەزای دووبز]] بوو.&lt;ref&gt;http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/12482.html&lt;/ref&gt;
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٣٢) لە ٦-٥-١٩٧٩دا، کەرتێکی [[ناحیەی شوان]] بە [[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]]یەوە بەسترا و (٣)کەرتی [[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]]ش بە [[ناحیەی شوان]]ەوە بەسترا.
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٣٢) لە ٦-٥-١٩٧٩دا، کەرتێکی [[ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ]] بە [[ناحیەی قەرەھەنجیر|ناحیەی ئەلڕەبیع]]ەوە بەسترا.
# بە بڕیاری حکومی مەحەلی ژمارە(٢١٤٢١) لە ساڵی ١٩٧٩دا، کەرتێکی [[ناحیەی لەیلان|ناحیەی قەرەحەسەن]] بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق|ناحیەی داقووق]]ەوە لکێندرا.
# بە بڕیاری حکومی مەحەلی ژمارە(١٨٤٦) لە ساڵی ١٩٨١دا، کەرتێکی [[ناحیەی عەباسی]] بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە]]وە لکێندرا.
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٥١٤) لە ٢٢-٨-١٩٨٤دا، [[ناحیەی زاب]] لە [[قەزای شەرقات]]ی [[پارێزگای نەینەوا]] دابڕێنرا و بە [[قەزای حەویجە]]ی پارێزگای کەرکووکەوە لکێندرا.&lt;ref&gt;http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/7091.html&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable collapsible collapsed&quot; style=&quot;width:100%; font-size:90%;&quot;
|-
|+ یەکە کارگێڕییەکانی لیوای کەرکووک لە ساڵی(١٩٨٦)دا&lt;ref&gt; https://www.noor-book.com/tag/دلیل-الجمھوریة-العراقیة-لسنة-1960&lt;/ref&gt;
! ژ
! [[قەزا]]
! ناوەند
! [[ناحیە]]
! ناوەند
! ژمارەی کەرت
|- 
| rowspan=7 style=&quot;text-align: center;&quot;  | ١
| rowspan=7 style=&quot;text-align: center;&quot; | [[قەزای کەرکووک]]
| rowspan=7 style=&quot;text-align: center;&quot; |[[کەرکووک]]
| style=&quot;text-align: center | [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]]
| style=&quot;text-align: center | [[کەرکووک]]
| style=&quot;text-align: center | ٢١
|-
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی یایچی]]
| style=&quot;text-align: center | [[یایچی]]
| style=&quot;text-align: center | ٢٨
|-
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق|ناحیەی داقووق]]
| style=&quot;text-align: center | [[داقووق]]
| style=&quot;text-align: center | ٥٤
|-
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی لەیلان|ناحیەی قەرەحەسەن]]
| style=&quot;text-align: center | [[لەیلان]]
| style=&quot;text-align: center | ٤٠
|-
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی شوان]]
| style=&quot;text-align: center | [[ڕێدار]]
| style=&quot;text-align: center | ٦٣
|-
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی تازەخورماتوو]]
| style=&quot;text-align: center | [[تازەخورماتوو]]
| style=&quot;text-align: center | ٢٨
|-
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی قەرەھەنجیر|ناحیەی ئەلڕەبیع]]
| style=&quot;text-align: center | [[قەرەھەنجیر]]
| style=&quot;text-align: center | ٢٨
|-
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot; | ٢
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot; | [[قەزای دووبز]]
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot;| [[دووبز]]
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز]]
| style=&quot;text-align: center | [[دووبز]]
| style=&quot;text-align: center | ٢٣
|-
| style=&quot;text-align: center | [[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]]
| style=&quot;text-align: center | [[پردێ]]
| style=&quot;text-align: center | ٣٤
|-
| style=&quot;text-align: center | [[ناحیەی سەرگەڕان|ناحیەی ئەلقودس]]
| style=&quot;text-align: center | [[سەرگەڕان]]
| style=&quot;text-align: center | ٤٠
|-
| rowspan=4 style=&quot;text-align: center;&quot; | ٣
| rowspan=4 style=&quot;text-align: center;&quot; | [[قەزای حەویجە]]
| rowspan=4 style=&quot;text-align: center;&quot;| [[حەویجە]]
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە]]
| style=&quot;text-align: center | [[حەویجە]]
| style=&quot;text-align: center | ١١
|-
| style=&quot;text-align: center | [[ناحیەی ڕیاز]]
| style=&quot;text-align: center | [[ڕیاز، کەرکووک|ڕیاز]]
| style=&quot;text-align: center | ٢٠
|-
| style=&quot;text-align: center | [[ناحیەی عەباسی]]
| style=&quot;text-align: center | [[عەباسی|جبور]]
| style=&quot;text-align: center | ١٢
|-
| style=&quot;text-align: center | [[ناحیەی زاب]]
| style=&quot;text-align: center | [[شەک]]
| style=&quot;text-align: center | ٢٤
|-
|}

==== قۆناغی چوارەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩٨٧-١٩٩٠)دا ====
لەم قۆناغەدا بەشێکی زۆری ناحیەکانی ئەم پارێزگایە ھەڵوەشێنران، [[قەزای دووبز]] بچووک کریەوە بۆ ناحیە و ھەموو کەرتەکانی سەروو [[زێی بچووک]] بە [[پارێزگای ھەولێر]]ەوە لکێندران. [[قەزای داقووق]] ھاتە کایەوە و لە سنووریدا [[ناحیەی ڕەشاد]]یش درووستکرا. جێگۆڕکێی کەرتەکان لە نێوان یەکە کارگێڕییەکاندا کرا.
# دابڕانی کەرتێکی [[ناحیەی قادرکەرەم]] و لکاندنی بە [[ناحیەی لەیلان]]ەوە.
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٣٢١) لە ١١-٦-١٩٨٧دا، ناحیەکانی([[ناحیەی لەیلان|قەرەحەسەن]]، [[ناحیەی شوان|شوان]]، [[ناحیەی یایچی|یایچی]]، [[ناحیەی قەرەھەنجیر|ئەلڕەبیع]] و [[ناحیەی سەرگەڕان|ئەلقودس]])ی سەر بە پارێزگای کەرکووک ھەڵوەشێنران.
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٩١١) لە ١٦-٦-١٩٨٧دا، ھەر دوو ناحیەی [[قەزای حەویجە]]([[ناحیەی زاب]] و [[ناحیەی عەباسی]]) ھەڵوەشێنران و ھە موو کەرتەکانیان بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە]]وە لکێندران.
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٤٣٤) لە ١١-٩-١٩٨٩دا، گۆڕانکاری گەورە لە سنووری پارێزگای کەرکووکدا ئەنجامدرا و بریتییەلە: '''أ:-''' [[قەزای دووبز]] ھەڵوەشێنراو لە بری ئەو [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز|ناحیەی دووبز]] پێکھێنرا.'''ب:-''' [[قەزای داقووق]] پێکھێنرا و لە سنووردا [[ناحیەی ڕەشاد]] ھاتە کایەوە.'''ت:-''' ھەموو کەرتەکانی [[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]]، کەرتەکانی خوارووی [[زێی بچووک]] بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز|ناحیەی دووبز]]ەوە لکێندران و کەرتەکانی سەرووی [[زێی بچووک]] بە [[پارێزگای ھەولێر]]ەوە لکێندران.'''ج:-''' (٤٢) کەرتی [[قەزای دووبز]] ھەڵوەشێنران و دابڕێنران، (٣٨)کەرتی بە بە [[قەزای ھەولێر]] و (٤)کەرتی بە [[قەزای حەویجە]]وە لکێندران.'''ح:-''' (١١) کەرتی [[ناحیەی تازەخورماتوو]] و (٤)کەرتی [[ناحیەی ڕیاز]] بە [[ناحیەی ڕەشاد]]ەوە لکێندران.'''خ:-''' (٨١) کەرتی [[قەزای کەرکووک]] دابڕێنرا، (٢٩)کەرتی بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز|ناحیەی دووبز]]، (٤٨)کەرتی بە [[ناحیەی تازەخورماتوو]]، کەرتێکی بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە]] و (٣)کەرتی بە [[ناحیەی ڕیاز]]ەوە لکێندران.&lt;ref&gt;http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/15066.html&lt;/ref&gt;

{|class= wikitable  style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;&quot;
|+ یەکە کارگێڕییەکانی لیوای کەرکووک لە ساڵی(١٩٨٩)دا&lt;ref&gt; https://www.noor-book.com/tag/دلیل-الجمھوریة-العراقیة-لسنة-1960&lt;/ref&gt;
! ژ
! [[قەزا]]
! ناوەند
! [[ناحیە]]
! ناوەند
! ژمارەی کەرت
|- 
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot;  | ١
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot; | [[قەزای کەرکووک]]
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot; |[[کەرکووک]]
| style=&quot;text-align: center | [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]]
| style=&quot;text-align: center | [[کەرکووک]]
| style=&quot;text-align: center | ١٠٢
|-
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی تازەخورماتوو]]
| style=&quot;text-align: center | [[تازەخورماتوو]]
| style=&quot;text-align: center | ٦٥
|-
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز|ناحیەی دووبز]]
| style=&quot;text-align: center | [[دووبز]]
| style=&quot;text-align: center | ٨٠
|-
| rowspan=2 style=&quot;text-align: center;&quot; | ٢
| rowspan=2 style=&quot;text-align: center;&quot; | [[قەزای حەویجە]]
| rowspan=2 style=&quot;text-align: center;&quot;| [[حەویجە]]
| style=&quot;text-align: center |[[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە]]
| style=&quot;text-align: center | [[حەویجە]]
| style=&quot;text-align: center | ٥٣
|-
| style=&quot;text-align: center | [[ناحیەی ڕیاز]]
| style=&quot;text-align: center | [[ڕیاز، کەرکووک|ڕیاز]]
| style=&quot;text-align: center | ١٩
|-
| rowspan=2 style=&quot;text-align: center;&quot; | ٣
| rowspan=2 style=&quot;text-align: center;&quot; | [[قەزای داقووق]]
| rowspan=2 style=&quot;text-align: center;&quot; | [[داقووق]]
| style=&quot;text-align: center|[[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]]
| style=&quot;text-align: center | [[داقووق]]
| style=&quot;text-align: center | ٥٤
|-
| style=&quot;text-align: center | [[ناحیەی ڕەشاد]]
| style=&quot;text-align: center | [[ڕەشاد|صدریەئەبو شەحمە]]
| style=&quot;text-align: center | ١٥
|-
|}

=== یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگای کەرکووک لە نێوان ساڵانی(١٩٥٨ - ١٩٨٩)دا ===
{| class=&quot;wikitable collapsible collapsed&quot; style=&quot;width:100%; font-size:90%;&quot;
|+ یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگای کەرکووک لە نێوان ساڵانی(١٩٥٨ - ١٩٨٩)دا&lt;ref&gt; https://www.noor-book.com/tag/دلیل-الجمھوریة-العراقیة-لسنة-1960&lt;/ref&gt;
! rowspan=2 |ژ
! rowspan=2 | [[قەزا]]
! rowspan=2 | [[ناحیە]]
! colspan=6 | ژمارەی کەرتەکان
|-
! ساڵی{{ھن}}١٩٥٨ !! ساڵی{{ھن}}١٩٦٥ !! ساڵی{{ھن}}١٩٧٧ !! ساڵی{{ھن}}١٩٨٦ !! ساڵی{{ھن}}١٩٨٩ 
! تێبینی
|- 
| rowspan=10 | ١
| rowspan=10 style=&quot;text-align: center;&quot; | [[قەزای کەرکووک]]{{ھن}}([[کەرکووک]])
| [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]]
| style=&quot;text-align: center| ٦٧
| style=&quot;text-align: center| ٢٣
| style=&quot;text-align: center| ٢١
| style=&quot;text-align: center| ٢١
| style=&quot;text-align: center| ١٠٢
|
|-
| [[ناحیەی لەیلان]]
| style=&quot;text-align: center | ٥٣
| style=&quot;text-align: center | ٥٣
| style=&quot;text-align: center| ٦٢
| style=&quot;text-align: center| ٤٠
| style=&quot;text-align: center| ٠
|
|-
| [[ناحیەی پردێ]]
| style=&quot;text-align: center | ٥٢
| style=&quot;text-align: center | ٣٤
| style=&quot;text-align: center| ٠
| style=&quot;text-align: center| ٠
| style=&quot;text-align: center| ٠
|
|-
| [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە]]
| style=&quot;text-align: center | ٣٢
| style=&quot;text-align: center | ٠
| style=&quot;text-align: center| ٠
| style=&quot;text-align: center| ٠
| style=&quot;text-align: center| ٠
|
|-
| [[ناحیەی شوان]]
| style=&quot;text-align: center | ٧١
| style=&quot;text-align: center | ٧١
| style=&quot;text-align: center| ٧٠
| style=&quot;text-align: center| ٦٣
| style=&quot;text-align: center| ٠
|
|-
| [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز]]
| style=&quot;text-align: center | ٠
| style=&quot;text-align: center | ٣٤
| style=&quot;text-align: center| ٠
| style=&quot;text-align: center| ٠
| style=&quot;text-align: center| ٨٠
|
|-
| [[ناحیەی تازەخورماتوو]]
| style=&quot;text-align: center | ٠
| style=&quot;text-align: center | ٣٣
| style=&quot;text-align: center| ٢٨
| style=&quot;text-align: center| ٢٨
| style=&quot;text-align: center| ٦٥
|
|-
| [[ناحیەی یایچی]]
| style=&quot;text-align: center | ٠
| style=&quot;text-align: center | ٠
| style=&quot;text-align: center| ٢٨
| style=&quot;text-align: center| ٢٨
| style=&quot;text-align: center| ٠
|
|-
| [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]]
| style=&quot;text-align: center | ٠
| style=&quot;text-align: center | ٠
| style=&quot;text-align: center| ٥٣
| style=&quot;text-align: center| ٥٤
| style=&quot;text-align: center| ٠
|
|-
| [[ناحیەی قەرەھەنجیر]]
| style=&quot;text-align: center | ٠
| style=&quot;text-align: center | ٠
| style=&quot;text-align: center| ٠
| style=&quot;text-align: center| ٣١
| style=&quot;text-align: center| ٠
|

|-
| rowspan=4 | ٢
| rowspan=4 style=&quot;text-align: center;&quot; | [[قەزای حەویجە]]{{ھن}}([[حەویجە]])
| [[ناحیەی ناوەندی قەزای حەویجە]]
| style=&quot;text-align: center| ٠
| style=&quot;text-align: center| ٢٣
| style=&quot;text-align: center| ١٠
| style=&quot;text-align: center| ١١
| style=&quot;text-align: center| ٥٣
|
|-
| [[ناحیەی ڕیاز]]
| style=&quot;text-align: center | ٠
| style=&quot;text-align: center | ٣٠
| style=&quot;text-align: center| ٢٠
| style=&quot;text-align: center| ٢٠
| style=&quot;text-align: center| ١٩
|
|-
| [[ناحیەی عەباسی]]
| style=&quot;text-align: center | ٠
| style=&quot;text-align: center | ٠
| style=&quot;text-align: center| ١٣
| style=&quot;text-align: center| ١٢
| style=&quot;text-align: center| ٠
|
|-
| [[ناحیەی زاب]]
| style=&quot;text-align: center | ٠
| style=&quot;text-align: center | ٠
| style=&quot;text-align: center| ٤٣
| style=&quot;text-align: center| ٢٤
| style=&quot;text-align: center| ٠
| لە ساڵی ١٩٦١دا پێکھێنرا
|-
| rowspan=3 | ٣
| rowspan=3 style=&quot;text-align: center;&quot; | [[قەزای دووبز]]{{ھن}}([[دووبز]])
| [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز]]
| style=&quot;text-align: center | ٠
| style=&quot;text-align: center | ٠
| style=&quot;text-align: center | ٦٣
| style=&quot;text-align: center | ٢٣
| style=&quot;text-align: center | ٠
| لە ساڵی ١٩٧٦دا پێکھێنرا و لە ساڵی ١٩٨٩دا ھەڵوەشێنرایەوە
|-
| [[ناحیەی پردێ]]
| style=&quot;text-align: center | ٠
| style=&quot;text-align: center | ٠
| style=&quot;text-align: center | ٣٦
| style=&quot;text-align: center | ٣٤
| style=&quot;text-align: center | ٠
|
|-
| [[ناحیەی سەرگەڕان]]
| style=&quot;text-align: center | ٠
| style=&quot;text-align: center | ٠
| style=&quot;text-align: center | ٠
| style=&quot;text-align: center | ٤٠
| style=&quot;text-align: center | ٠
|
|-
| rowspan=2 | ٤
| rowspan=2 style=&quot;text-align: center;&quot; | [[قەزای داقووق]]{{ھن}}([[داقووق]])
| [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]]
| style=&quot;text-align: center | ٠
| style=&quot;text-align: center | ٠
| style=&quot;text-align: center | ٠
| style=&quot;text-align: center | ٠
| style=&quot;text-align: center | ٥٤
| لە ساڵی ١٩٨٩دا پێکھێنرا
|-
| [[ناحیەی ڕەشاد]]
| style=&quot;text-align: center | ٠
| style=&quot;text-align: center | ٠
| style=&quot;text-align: center | ٠
| style=&quot;text-align: center | ٠
| style=&quot;text-align: center | ١٥
|
|-
|}

=== پارێزگای کەرکووک لە نێوان ساڵانی(١٩٩٠ - ٢٠٠٣)دا ===
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٣٥) لە بەرواری ١-١-١٩٩٦دا، دابڕانی (٣٨) کەرت لە [[پارێزگای ھەولێر]] و لکاندنیان بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز|ناحیەی دووبز]] لە پارێزگای کەرکووک.&lt;ref&gt;http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/2161.html&lt;/ref&gt;
# بە فەرمانی کۆماری لە بەرواری ١-١-١٩٩٧دا، گەڕانەوە و سەر لە نوێ پێکھێنانەوەی [[ناحیەی زاب]] لە [[قەزای حەویجە]].&lt;ref&gt;http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/16758.html&lt;/ref&gt;
# بە فەرمانی کۆماری لە بەرواری ١-١-١٩٩٩دا، گەڕانەوە و سەر لە نوێ پێکھێنانەوەی [[ناحیەی لەیلان]] لە [[قەزای کەرکووک]]. بە ناوی (ناحیەی أم المعارک).&lt;ref&gt;http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/8782.html&lt;/ref&gt;
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٢٥) لە بەرواری ١-١-١٩٩٩دا، (٦٥) کەرتی [[پارێزگای سەلاحەددین]] دابڕێنرا و لکێندران بە [[ناحیەی زاب]]ی پارێزگای کەرکووکەوە.&lt;ref&gt;http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/9219.html&lt;/ref&gt;
# بە فەرمانی کۆماری لە بەرواری ١-١-٢٠٠٢دا، گەڕانەوەی [[ناحیەی یایچی]] و سەر لە نوێ پێکھێنانەوەی بە ناوی (ناحیەی الملتقی).&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20221003234508/http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/15902.html&lt;/ref&gt;

== دیمۆگرافی ==
سنوورەکانی پارێزگای کەرکووک لە ساڵی ١٩٧٦ دەستکاری کران؛ کاتێک ٤ [[قەزا]] زیادکرا بۆ [[پارێزگای سلێمانی]] و [[پارێزگای دیالە]] و [[پارێزگای سەلاحەددین]]. بەم ٤ قەزایە، لە پارێزگای کەرکووک [[کورد]] زۆرینەیەکی ڕوونی پێکدەھێنا.&lt;ref&gt;statement
Wikimedia FoundationPowered by MediaWiki
Mohammed, Ihsan (2017). Nation Building in Kurdistan. London: Routledge. p. 34.&lt;/ref&gt; پارێزگاری کەرکووک لە [[پارێزگای نەینەوا]]، [[ناحیەی زاب]]ی [[عەرەب]]ی خرایە سەر.&lt;ref&gt;statement
Wikimedia FoundationPowered by MediaWiki
Mohammed, Ihsan (2017). Nation Building in Kurdistan. London: Routledge. p. 33&lt;/ref&gt;

لەگەڵ سیاسەتەکانی [[عەرەباندن|بەعەرەبکردنی]] [[حیزبی بەعس]]، ژمارەی [[عەرەب]]ەکان لە سەرژمێرییە فەرمییەکان لە ماوەی ٤٠ ساڵدا پێنج ھێندە زیادی کردووە، بەڵام جێی متمانەترین زانیارییەکان کە ئاماژەن بۆ دابەشبوونی نەتەوەیی پارێزگاکە بریتین لە سەرژمێری ساڵی ١٩٥٧.&lt;ref&gt;https://books.google.iq/books?id=zSy2Njz0jWYC&amp;pg=PA43&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false&lt;/ref&gt; ژمارەی [[کورد]] لە ساڵی ١٩٥٧ تا ساڵی ١٩٧٧ تاڕادەیەک بە بەردەوامی ماوەتەوە، کەمبوونەوەی ژمارەیان ھاوکاتە لەگەڵ پرۆسەی [[عەرەباندن|بەعەرەبکردنی]] لە ساڵانی نەوەدەکاندا. [[تورکمان]]ەکان کاریگەری جدییان لەسەر بوو بەھۆی گۆڕینی سنوورەکانی کەرکووک لەلایەن بەعسەوە ڕێژەکەیان لە ٢١٪ بۆ ٧٪ دابەزی.

لە ساڵی ١٩٧٧ەوە ٢٠٠٠ [[مەسیحی]] (ئاشووری) وەک [[عەرەب]] تۆمارکراون. لە کۆتایی [[شەڕی کەنداو]] تا ساڵی ١٩٩٩ نزیکەی ١١ ھەزار خێزانی [[کورد]] لە [[کەرکووک]] ڕاگوێزراون.&lt;ref&gt;https://www.economist.com/unknown/1999/02/18/an-ancient-tragedy&lt;/ref&gt; لەدوای لەشکرکێشی ٢٠٠٣ بۆ سەر [[عێراق]] تا ئێستا ١٠٠ ھەزار [[کورد]] گەڕاونەتەوە شاری [[کەرکووک]].&lt;ref&gt;https://www.themilitant.com/2005/6912/691204.html&lt;/ref&gt;

بەپێی سەرژمێری ساڵی ١٩٩٧، [[عەرەب]] ٤٥٪ی دانیشتووانی پارێزگای کەرکووک پێکدەھێنن، و لە: قەزای حەویجە، قەزای داقوق، قەزای دیبس، ناحیەی ئەلملتەقە لە قەزای کەرکووک، و بەشێکیشیان لەناو شارەکەدان لە کەرکووک و قەزای کەرکووک. لەکاتێکدا [[کورد]] ٣٨٪ی دانیشتووانی پارێزگاکە پێکدەھێنێت، زۆربەیان دەکەونە شاری کەرکووک و بەشێک لە قەزای داقوق و قەزای دووبز، ھاوتەریب لەگەڵ ئەوەشدا، [[تورکمان]] ١٧٪ی دانیشتووانی پارێزگاکە پێکدەھێنن و لە شاری کەرکووک و قەزای داقوق چڕبوونەتەوە.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190611210241/https://books.google.com/books?id=zSy2Njz0jWYC&amp;pg=PA43&lt;/ref&gt;

=== ئامارەکان ===
داتای نەتەوەیی لە ڕاپۆرتێکی [[کۆمەڵەی نەتەوەکان]] لە ساڵی ١٩٢٥ و داتای بەریتانی لە ساڵانی ١٩٢٤ و ١٩٣٠ و ١٩٣١:

ڕاپۆرتێکی گرووپی قەیرانی نێودەوڵەتی ئاماژە بەوە دەکات کە ئامارەکانی سەرژمێری ساڵانی ١٩٧٧ و ١٩٩٧ «ھەموویان بە کێشەیەکی زۆر دادەنرێت، بەھۆی گومانی دەستکاریکردنی ڕژێمەوە» لەبەرئەوەی ھاووڵاتیانی [[عێراق]] تەنیا ڕێگەیان پێدرابوو ئاماژە بە سەر بە نەتەوە [[عەرەب]]ەکان یان [[کورد]]ەکان بکەن؛ لە ئەنجامدا، ئەمەش ژمارەی کەمینە نەتەوەیییەکانی دیکەی لاواز کرد، وەک سێیەم گەورەترین گرووپی نەتەوەیی عێراق – تورکمانەکانی عێراق.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190808043240/http://www.genocidewatch.org/images/Iraq_08_11_13_Turkey_and_Iraqi_Kurds_Conflict_or_Cooperation.pdf&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- bgcolor=&quot;#DDDDDD&quot;
| colspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; | داتای نەتەوەیی بۆ پارێزگای کەرکووک (لیوا)
|- bgcolor=&quot;#f0f0f0&quot; align=&quot;center&quot;
! نەتەوە
! ١٩٢٤&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر١=Fuat Dundar|ڕێکەوت=٢٠١٢|سەردێڕ=British Use of Statistics in the Iraqi Kurdish Question (1919–1932)|ناونیشان=https://www.brandeis.edu/crown/publications/papers/pdfs/cp7.pdf|پەڕە=٤٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;
!٪
! ١٩٢٥&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر١=Fuat Dundar|ڕێکەوت=٢٠١٢|سەردێڕ=British Use of Statistics in the Iraqi Kurdish Question (1919–1932)|ناونیشان=https://www.brandeis.edu/crown/publications/papers/pdfs/cp7.pdf|پەڕە=٣٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;
! ٪
!١٩٣٠&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر١=Fuat Dundar|ڕێکەوت=٢٠١٢|سەردێڕ=British Use of Statistics in the Iraqi Kurdish Question (1919–1932)|ناونیشان=https://www.brandeis.edu/crown/publications/papers/pdfs/cp7.pdf|پەڕە=٣٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;
! ٪
!١٩٣١&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
! ٪
|-
| [[کورد]] || ٧٩٬٦٤٦ || ٥٤٫٤٪||٤٧٬٥٠٠ || ٤٢٫٥٪|| ٦٧٬٧٠٣|| ٤٩٫٥٪|| ٧٧٬٦٠٨||٥٦٫٧٪
|-
| [[تورکمان]] || ٢٨٬٣٩٥|| ١٩٫٣٪|| ٢٦٬١٠٠ || ٢٣٫٤٪ || ٢٨٬٧٤١|| ٢١٪|| ٢٨٬٧٤١||٢١٪
|-
| [[عەرەب]] || ٣٥٬٦٤٩|| ٢٤٫٤٪|| ٣٥٬٦٥٠ || ٣١٫٩٪|| ٢٦٬٥٦١|| ١٩٫٤٪|| ٢٦٬٥٦١||١٩٫٤٪
|-
| [[جوو]]|| ١٬٧٠٣|| ١٫٢٪|| - || || ٦٬٧٤٢|| ٤٫٩٪|| ٢٬٤٧٢||١٫٨٪
|-
| [[مەسیحی]] || ١٬٠٠٠ || ٠٫٧٪|| ٢٬٤٠٠ || ٢٫١٪|| ١٬٢٢٨|| ٠٫٩٪|| ١٬٢٢٨|||٠٫٩٪
|-
| '''ئی تر''' || - || || - || || -|| || ١٩٢||٠٫١٪
|-
| '''سەرجەم''' ||١٤٦٬٣٩٣ || || ١١١٬٦٥٠ || || ١٣٦٬٧٠٥|| || ١٣٦٬٨٠٢||
|}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- bgcolor=#DDDDDD
| colspan=9 align=&quot;center&quot; | ئەنجامی سەرژمێری بۆ پارێزگای کەرکووک
|- bgcolor=#f0f0f0 align=&quot;center&quot;
! زمانی دایک
! ١٩٤٧ (نەتەوە)
! ڕێژەی سەدی
! ١٩٥٧
! ڕێژەی سەدی
! ١٩٧٧
! ڕێژەی سەدی
! ١٩٩٧
! ڕێژەی سەدی
|-
| [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] || || || ١٠٩٬٦٢٠ || ٢٨٪ || ٢١٨٬٧٥٥ || ٤٥٪ || ٥٤٤٬٥٩٦ || ٧٢٪
|-
| [[زمانی کوردی|کوردی]] || ١٥١٬٥٧٥&lt;ref name=&quot;1947census&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=C. J. Edmonds |پەڕە=٤٣٨|سەردێڕ=Kurds, Turks and Arabs, Politics, Travel and Research in North-Eastern Iraq, 1919-1925 |ڕێکەوت=١٩٥٧|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Qm26AAAAIAAJ}}&lt;/ref&gt; || ٥٣٪||١٨٧٬٥٩٣ || ٤٨٪ || ١٨٤٬٨٧٥ || ٣٨٪ || ١٥٥٬٨٦١ || ٢١٪
|-
| [[زمانی تورکمانی |تورکمانی]] || || || ٨٣٬٣٧١ || ٢١٪ || ٨٠٬٣٤٧ || ١٧٪ || ٥٠٬٠٩٩ || ٧٪
|-
| [[زمانی سوریانی|سوریانی]]|| || || ١٬٦٠٥ || ٠٫٤٪ || بەردەست نییە || بەردەست نییە || بەردەست نییە || بەردەست نییە
|-
| [[زمانی عیبری|عیبری]] || ٤٬٠٤٢&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Abbas Shiblak |سەردێڕ=The lure of Zion: the case of the Iraqi Jews |ناونیشان=https://archive.org/details/lureofzionca00shib |ڕێکەوت=١٩٨٦|پەڕە=[https://archive.org/details/lureofzionca٠٠shib/page/٢١ ٢١]}}&lt;/ref&gt; || {{pct|4042|385900|2}}|| ١٢٣ || ٠٫٠٠٣٪ || بەردەست نییە || بەردەست نییە || بەردەست نییە || بەردەست نییە
|-
| '''ئی تر''' || || || ٦٬٥٤٥ || ١٫٧٧٪ || بەردەست نییە || بەردەست نییە || بەردەست نییە || بەردەست نییە
|-
| '''سەرجەم''' ||٢٨٥٬٩٠٠&lt;ref name=&quot;1947census&quot;/&gt; || || ٣٨٨٬٨٢٩ || || ٤٨٣٬٩٧٧ || || ٧٥٢٬٧٤٥ ||
|}

== پارێزگارەکانی کەرکووک ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!پارێزگار
!لە
!بۆ
!تێبینی
|-
|عەبدولرەحمان مستەفا فەتاح
|٢٠٠٣
|٢٠١١
|
|-
|نەجمەدین عومەر کەریم 
|٢٠١١
|٢٠١٧
|
|-
|ڕاکان سەعید عەلی ( بە وەکالەت )
|٢٠١٧
|تا ئێستا
|جێگری پارێزگارە دوای ڕووداوەکانی ١٦ی ئۆکتۆبەری ٢٠١٧ بە فەرمانی سەرۆک وەزیرانی عێراق حەیدەر عەبادی کرایە پارێزگاری کەرکووک بە وەکالەت ، دواتر بەھۆی ناکۆکیە سیاسیەکانی نێوان لیستی برایەتی نەگەیشتنە ڕێککەوتن بۆ دانانی پارێزگارێکی کورد بۆ پارێزگاکە دواتر دوای خۆپیشاندانەکانی تشرینی ٢٠١٩ لە ناوەراست و باشووری عێراق ئەنجومەنی پارێزگاکان ھەڵوەشایەوە، ئەنجومەنی پارێزگای کەرکووکش کارەکانی دەسەڵاتەکانی لەدەستد.
|}

== ئەنجامی ھەڵبژاردنەکانی ٢٠١٨ ==
ئەمەی خوارەوە ئەنجامی [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠١٨]] لە پارێزگای کەرکووک. زۆرجار ئەنجامی ھەڵبژاردن بۆ خەمڵاندنی دیمۆگرافیای ھەرێم بەکاردەھێنرێت؛ بەڵام ھاووڵاتیانی [[عێراق]] پێویست ناکات دەنگ بە حیزبەکان بدەن بە پشت بەستن بە نەتەوایەتییەکەی.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;border:1px solid #8888aa; background:#f8f8f8; padding:0; font-size:90%;&quot;
|- style=&quot;background:#e9e9e9;&quot;
! colspan=2|حیزب
! کۆی گشتی دەنگەکان&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IHEC results - Kirkuk|ناونیشان=http://iheciraq.net/2018/kerkuk.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئایاری ٢٠١٨|زمان=ar|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180523011153/http://iheciraq.net/2018/kerkuk.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
!ڕێژەی سەدی
!کورسی
|-
| style=&quot;background:#32cd32;&quot;|
|یەکێتی نیشتیمانی کوردستان ||١٨٣٬٢٨٣|| ٣٧٫٨٪||٦
|-
| style=&quot;background:#fff;&quot;|
| ھاوپەیمانی عەرەبی کەرکووک ||٨٤٬١٠٢|| ١٧٫٤٪ ||٣
|-
| style=&quot;background:#00CCFF;&quot;|
| بەرەی تورکمانی کەرکووک ||٧٩٬٦٩٤|| ١٦٫٤٪ ||٣
|-
| style=&quot;background:#005bf9;&quot;|
| ھاوپەیمانی سەرکەوتن ||٢٤٬٣٢٨|| ٥٪||٠
|-
| style=&quot;background:olive;&quot;|
| ھاوپەیمانی فەتح ||١٨٬٤٢٧||٣٫٨٪ ||٠
|-
| style=&quot;background:#b5ca7f;&quot;|
| ھاوپەیمانی نیشتمانی ||١٤٬٩٧٩|| ٣٫١٪||٠
|-
|bgcolor=&quot;#&quot;|
| ھاوپەیمانی نیشتمان{{ھن}}&lt;sub&gt; بزووتنەوەی گۆڕان{{ھن}}ھاوپەیمانی بۆ دیموکراسی و دادپەروەری{{ھن}}گرووپی ئیسلامی کوردستان &lt;/sub&gt; ||١٤٬١١٨ ||٢٫٩٪||٠
|-
| style=&quot;background:#ff4500;&quot;|
| بزووتنەوەی نەوەی نوێ ||١٣٬٠٩٦|| ٢٫٧٪||٠
|-
| style=&quot;background:#ffffff;&quot;|
| ھاوپەیمانی کلدانەکان{{ھن}}'''کورسی مەسیحی تەرخان کراوە''' ||٤٬٨٦٤||١٪ || ١
|-
| style=&quot;background:#654321;&quot;|
| گرووپی ئیسلامی کوردستان ||٤٬٦٣١|| ١٪||٠
|-
| style=&quot;background:#ffffff;&quot;|
| ئەنجومەنی جەماوەریی ئاشووری کلدانی سریانی ||٣٬٨١٠||٠٫٨ز || ٠
|-
| style=&quot;background:#ffffff;&quot;|
|ئیتر ||٣٩٬٢٨٦||٨٫١٪ || ٠
|-
!colspan=2|سەرجەم||٤٨٤٬٦١٨||١٠٠٪||١٢(+١)
|}

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پارێزگاکانی کوردستان]]
* [[پارێزگاکانی عێراق]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٣}}
{{پارێزگای کەرکووک}}
{{پارێزگاکانی کوردستان}}
{{پارێزگاکانی عێراق}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق|پارێزگای کەرکووک|دەیەی ١٩٢٠|کۆمەڵگا}}
{{پۆلی کۆمنز|Kirkuk Governorate}}

[[پۆل:پارێزگای کەرکووک|*]]
[[پۆل:پارێزگاکانی کوردستان]]
[[پۆل:پارێزگاکانی عێراق]]
[[پۆل:پارێزگاکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>sm9p23j949bb8nd3inbllem5zotgt1f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>٢ی ئایار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5399</id>
    <revision>
      <id>1581311</id>
      <parentid>1580948</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T20:02:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1581311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2458" sha1="f4h482ht8pn5rby9uska9blqwwzzkr1" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
{{ڕۆژژمێر}}
{{ڕۆژ}}

== ڕووداوەکان ==
* [[١٩٨٢|۱۹۸۲]]: خوێندکارانی [[زانکۆی سەڵاحەدین]] لە کۆلێژەکانی [[ئەندازیاری]]، [[پەروەردە]] و چەند کۆلێژیکی تر بە دەم دروشم و سروود وتنەوە، ڕێپێوانێکیان بۆ ناو شار ئەنجام دا دژی [[ڕژێمی بەعس]]، کە چەندین خوێندکار لە ئەنجامدا دەستبەسەر کران.
* [[١٩٨٢|۱۹۸۲]]: لە [[ڕانیە]] ھه‌شت ھه‌زار که‌س له ‌جه‌ماوه‌ری‌ شۆڕشگێری‌ شار ‌و گونده‌کانی‌ ده‌وروبه‌ری‌ خۆپیشاندانێکی‌ گه‌وره‌یان سازکرد و ده‌ستیان به‌سه‌ر گۆڕه‌پان، شه‌قامه‌ گشتییه‌کان‌ و ده‌زگا حکوومییه‌کاندا گرت.

== لەدایکبوون ==
* [[١٩٣١]]: [[فەیسەڵی دووەم]]، شای عێراق (مردن [[١٩٥٨]])
* [[١٩٧٥]]: [[دەیڤد بێکام]]، یاریزانی [[تۆپی پێ]]ی ئینگلیزی

== مردنەکان ==
* [[٢٠١١]]: [[ئوسامە بن لادەن]]، جیھادیی عەرەب و ڕێبەری [[ئەلقاعیدە]]
* [[٢٠٢٦]]: [[ناسر بەکرزادە]]، بەندکراوی سیاسیی کورد&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hanahr.org/ku/%D9%87%DB%95%D9%88%D8%A7%DA%B5/%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95%DA%86%D9%88%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%86%D9%87%DB%8E%D9%86%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D8%B2%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8E%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%95%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%B1/|سەردێڕ=بەڕێوەچوونی نهێنیی سزای سێدارەی ناسر بەکرزادە و یەعقووب کەریم‌پوور|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوەی مافەکانی مرۆڤی ھانا|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== بۆنەکان ==
* [[ڕۆژی ئاڵا]] لە [[پۆڵەندا]]
* [[ڕۆژی نیشتیمانیی فێرکردن]] لە [[ئیندۆنیزیا]]
* [[ڕۆژی مامۆستا]] لە [[ئێران]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{ڕۆژەکانی ساڵ}}
{{پۆلی کۆمنز|2 May}}
{{تووڵی دەروازە|ڕۆژژمێر|کات}}

[[پۆل:ئایار]]
[[پۆل:ڕۆژەکانی ساڵ]]</text>
      <sha1>f4h482ht8pn5rby9uska9blqwwzzkr1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پەیمانی ئاشتی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9187</id>
    <revision>
      <id>1581199</id>
      <parentid>1581039</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:07:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8438" sha1="9h8ik72ditxqoaboum5wwxu4zzgj87t" xml:space="preserve">{{Databox}}'''پەیمانی ئاشتی''' ڕێککەوتنێکی ناوبەری دوو لایەنی تێکھەڵچووە (زۆربەی جار دوو [[وڵات]]) کە بە فەرمی شەڕ یان تێکھەڵچوونی چەکدارانە کۆتایی دێنێت. پەیمانی ئاشتی نە [[خۆبەدەستەوەدان]]ە و نە [[ئاگربەست]] و [[داماڵین لە چەک]]. لە ئاگربەستدا، ھەر دوو لا بۆ ماوەیەکی دیاریکراو یان لە دەڤەرێکی دیاریکراودا شەڕ ڕادەگرن. لە داماڵین لە چەکیشدا، ھەردوولا شەڕ ڕادەگرن تا [[دانوستان]] بۆ ڕێککەوتن دەست پێ بکەن. بەڵام، لە خۆبەدەستەوەداندا، لەشکری لایەنێک یان حکوومەتی ئەو وڵاتە چەک دادەنێت و خۆی دەخاتە بەر بەزەییی لایەنی سەرکەوتوو.
==ڕۆڵی نەتەوە یەکگرتووەکان==
لەوەتەی دامەزراندنی لە دوای [[جەنگی جیھانیی دووەم]]، [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] ھەوڵی داوە وەک سەکۆیەک بۆ چارەسەرکردن لە پرسەکانی ململانێی نێونەتەوەییدا کار بکات. ژمارەیەک [[پەیماننامەی نێونەتەوەیی]] و ئەرک تێیدا بەشدارن کە تێیدا دەوڵەتانی ئەندام ھەوڵ دەدەن ھەڵسوکەوتەکان لە کاتی جەنگدا سنووردار و کۆنترۆڵ بکەن. کردەی [[ڕاگەیاندنی جەنگ]] ئێستا زۆر کەم ئەگەرە ئەنجام بدرێت.

===پەیماننامەی ئاشتی لەژێر سایەی نەتەوە یەکگرتووەکان===
لەوەتەی کۆتاییھاتنی جەنگی جیھانیی دووەم، ماددەی ٢ی [[میساقی نەتەوە یەکگرتووەکان]] بەکارھێنانی ھێزی [[سەربازی]] سنووردار دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lesaffer, Randall C.H.|سەردێڕ=Too much History: From War as Sanction to the Sanctioning of War|پەڕە=٣٧|oclc=٩٠٧٤٧١١٨٦}}&lt;/ref&gt; میساقی نەتەوە یەکگرتووەکان تەنھا دوو ئیستیسنا ڕێگە پێ دەدات: «ڕێوشوێنە سەربازییەکان بەپێی بڕیارنامەکانی [[ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان]]» و «پەیڕەوکردنی [[بەرگری لە خۆکردن]]» لەو وڵاتانەی کە ڕووبەڕووی ھێرشی چەکداری دەبنەوە لە پێوەندی لەگەڵ بەکارھێنانی ھێز لە لایەن دەوڵەتانەوە. لەژێر سیستمى ئێستای نەتەوە یەکگرتووەکاندا، جەنگ تەنھا بەھۆی [[جێبەجێکردن]]ی ڕێوشوێنە سەربازییەکان لەژێر بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان یان پەیڕەوکردنی مافەکانی بەرگری لە خۆکردن دژی ھێرشە چەکدارییە نایاسایییەکان ھەڵدەگیرسێت.

بۆیە، ئەگەر بەکارھێنانی ھێزی سەربازی بێتە ئاراوە، لە جیاتی «جەنگ» پێی دەوترێت «ململانێی چەکداریی نێونەتەوەیی». ئەو ڕاستییەی کە سیستمی ئێستای [[یاسای نێونەتەوەیی]] خۆی لە بەکارھێنانی زاراوەی «جەنگ» بەدوور دەگرێت، ھەروەھا لە ئەنجامدانی پەیماننامەی ئاشتی لەسەر بنەمای بوونی جەنگ بەدوور دەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Karoubi, Mohammad Taghi|سەردێڕ=Just or unjust war?: international law and unilateral use of armed force by states at the turn of the 20th century|ساڵ=٢٠١٧|ژپنک=٩٧٨-١-٣٥١-١٥٤٦٨-٠|پەڕە=١٠٣|بڵاوکەرەوە=Routledge, Taylor &amp; Francis |oclc=١٠١٤٣٦٣٢٠٣}}&lt;/ref&gt; پەیماننامەی ئاشتی لە دوای کۆتاییھاتنی [[جەنگی عێراق]] لە ٢٠٠٣ واژوو نەکرا، و تەنھا [[بڕیارنامەی ١٤٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]]ی نەتەوە یەکگرتووەکان، کە لە ٢٢ی ئایاری ٢٠٠٣ پەسەند کرا، ڕژێمی دوای جەنگی بۆ سەقامگیری و ئاسایشی [[عێراق]] بە تەنھا دیاری کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.asaninst.org/contents/%ED%95%9C%EB%B0%98%EB%8F%84-%ED%8F%89%ED%99%94%ED%98%91%EC%A0%95-%EC%B2%B4%EA%B2%B0-%EA%B3%BC%EC%97%B0-%ED%95%84%EC%9A%94%ED%95%9C%EA%B0%80 |سەردێڕ=Is it necessary to sign the &quot;Peace Agreement&quot; on the Korean peninsula? |پەڕەکان=٢–٣|بڵاوکەرەوە=The Asian Institute for Policy Studies |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٧|زمان=ko |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180711093526/http://www.asaninst.org/contents/%ed%95%9c%eb%b0%98%eb%8f%84-%ed%8f%89%ed%99%94%ed%98%91%ec%a0%95-%ec%b2%b4%ea%b2%b0-%ea%b3%bc%ec%97%b0-%ed%95%84%ec%9a%94%ed%95%9c%ea%b0%80/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== ھەڵبژاردنەکانی دوای ململانێ ===
یەکێک لە ڕۆڵەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان لە پڕۆسەکانی ئاشتیدا ئەنجامدانی ھەڵبژاردنەکانی دوای ململانێیە، بەڵام لە کۆی گشتیدا، وا بیر دەکرێتەوە کە ھیچ کاریگەرییەکیان نەبێت، یان تەنانەت کاریگەرییەکی نەرێنییان لەسەر ئاشتیی دوای جەنگی ناوخۆ ھەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Collier, Paul.|سەردێڕ=Wars, guns, and votes: democracy in dangerous places|ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=HarperCollins e-Books|ژپنک=٩٧٨-٠-٠٦-١٩٧٧٢٠-٦|oclc=٨٧٧٩٨٤١٠٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Flores|یەکەم١=Thomas Edward|دوایین٢=Nooruddin|یەکەم٢=Irfan|سەردێڕ=The Effect of Elections on Post-Conflict Peace and Reconstruction|journal=Journal of Politics|بەرگ=٧٤|issue=2 |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠١٢|پەڕەکان=٥٥٨–٥٧٠|doi=10.1017/s0022381611001733|jstor=10.1017/s0022381611001733|s2cid=73607070}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Brancati|یەکەم١=Dawn|دوایین٢=Snyder|یەکەم٢=Jack|s2cid=154951436|سەردێڕ=Time to Kill: The Impact of Election Timing and Sequencing on Post-Conflict Stability|journal=Journal of Conflict Resolution |بەرگ=٥٧|issue=5 |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|پەڕەکان=٨٢٢–٨٥٣|doi=10.1177/0022002712449328}}&lt;/ref&gt;

بەڵام کاتێک ڕێککەوتننامەکانی ئاشتی [[گرووپ]]ە یاخیبووەکان دەگۆڕن بۆ [[پارت]]ە [[ڕامیاری]]یەکان، کاریگەرییەکە لەسەر ئاشتی ئەرێنییە، بەتایبەتی ئەگەر دەستێوەردەرە نێونەتەوەیییەکان کاتەکانی دابەشکردنی [[دەسەڵات]] بەکار بھێنن بۆ ناچارکردنی شەڕکەرانی پێشوو بە پابەندبوون بە مەرجەکانی ڕێککەوتننامەی ئاشتییەکەیان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Matanock|یەکەم١=Aila M.|s2cid=57565200|سەردێڕ=Bullets for Ballots: Electoral Participation Provisions and Enduring Peace after Civil Conflict|journal=International Security|ڕێکەوت=بەھاری ٢٠١٧|بەرگ=٤١|issue=4|پەڕەکان=٩٣–١٣٢|doi=10.1162/ISEC_a_00275|ناونیشان=https://escholarship.org/content/qt02s816bx/qt02s816bx.pdf?t=p2cc65}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Matanock|یەکەم١=Aila M.|سەردێڕ=Electing Peace: From Civil Conflict to Political Participation|ڕێکەوت=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|شوێن=Cambridge|ژپنک=٩٧٨١١٠٧١٨٩١٧١}}&lt;/ref&gt;
==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Peace treaties}}

[[پۆل:یاسای نێونەتەوەیی]]
[[پۆل:پەیماننامەکانی ئاشتی]]</text>
      <sha1>9h8ik72ditxqoaboum5wwxu4zzgj87t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەتینا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10186</id>
    <revision>
      <id>1581523</id>
      <parentid>1488062</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T06:16:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1581523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10613" sha1="18zbn35qgeeyw13d0gtragi5hqzm9tq" xml:space="preserve">{{داتابۆکس-جوگرافیا}}
'''ئەتینا''' (بە [[یۆنانی]]: Αθήνα، {{بە ئینگلیزی|Athens}}) گەورەترین شار و پایتەختی وڵاتی [[یۆنان]]ە. یەکێکە لە ھەرە شارە کۆنەکانی [[جیھان]] مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ٣،٤٠٠ ساڵ. بە پێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١ دانیشتووانی ئەم شارە بریتییە لە ٧٤٥،٥١٤ کەس.

== ڕەگناسی و ناو ==
لە [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانیی کۆن]]دا، ناوی شارەکە {{lang|grc|Ἀθῆναι}} (''ئەتێنای''، {{IPA|grc|atʰɛ̂ːnai̯|pron}} لە [[یۆنانیی ئاتیکی|ئاتیکیی کلاسیک]]) بوو، کە وشەیەکی کۆیە. لە یۆنانیی پێشتردا، وەک [[یۆنانیی ھۆمیرۆسی]]، ناوەکە بە شێوەی تاک باو بووە، وەک {{lang|grc|Ἀθήνη}} (''ئەتێنێ'').&lt;ref&gt;As for example in [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Hom.+Od.+7&amp;fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0135 Od.7.80] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210418015639/https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Hom.+Od.+7&amp;fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0135 |date=18 April 2021 }}&lt;/ref&gt; پێدەچێت دواتر بە شێوەی کۆ دانرابێت، وەک ئەوانەی {{lang|grc|Θῆβαι}} ([[تیبس، یۆنان|تیبس]]) و {{lang|grc|Μυκῆναι}} ([[مایسینی]]). ڕەگی وشەکە پێدەچێت لە بنەچەیەکی یۆنانی یان [[زمانە ھیندوئەورووپایییەکان|ھیندوئەورووپایی]] نەبێت،&lt;ref name=&quot;Beekes2009&quot;&gt;{{Citation |last=Beekes |first=Robert S. P. |title=Etymological Dictionary of Greek |date=2009 |page=29 |place=Leiden and Boston |publisher=Brill |author-link=Robert Beekes}}&lt;/ref&gt; و ڕەنگە پاشماوەی [[ژێرخانە پێشیۆنانییەکە]]ی ئاتیکا بێت.&lt;ref name=&quot;Beekes2009&quot; /&gt;

لە [[سەردەمی کلاسیک]]دا مشتومڕ لەسەر ئەوە بوو کە ئایا ئەتینا ناوەکەی لە خوداوەندی پارێزەری خۆی [[ئەتینا (خوداوەند)|ئەتینا]] ([[یۆنانیی ئاتیکی|ئاتیکی]] {{lang|grc|Ἀθηνᾶ}}، ''ئەتینا''، [[یۆنانیی ئایۆنی|ئایۆنی]] {{lang|grc|Ἀθήνη}}، ''ئەتێنێ''، و [[یۆنانیی دۆری|دۆری]] {{lang|grc|Ἀθάنا}}، ''ئەتانا'') وەرگرتووە یان ئەتینا ناوەکەی لە شارەکە وەرگرتووە.&lt;ref name=&quot;Burkert1985&quot;&gt;{{Citation |last=Burkert |first=Walter |title=Greek Religion |date=1985 |url=https://archive.org/details/greekreligion0000burk/page/139 |page=[https://archive.org/details/greekreligion0000burk/page/139 139] |place=Cambridge, Massachusetts |publisher=Harvard University Press |isbn=0-674-36281-0 |author-link=Walter Burkert}}&lt;/ref&gt; زانایانی سەردەم ئێستا بە گشتی کۆکن لەسەر ئەوەی کە خوداوەندەکە ناوەکەی لە شارەکە وەرگرتووە،&lt;ref name=&quot;Burkert1985&quot; /&gt; چونکە پاشگری -''ene'' لە ناوی شوێنەکاندا باوە، بەڵام بۆ ناوی کەسی دەگمەنە.&lt;ref name=&quot;Burkert1985&quot; /&gt;

بەگوێرەی [[ئەفسانەی دامەزراندن]]ی ئەتینای کۆن، ئەتینا، خوداوەندی دانایی و جەنگ، لەگەڵ [[پۆسایدۆن]]، خوداوەندی دەریاکان، کێبڕکێیان کرد بۆ پارێزگاریی شارە ھێشتا بێناوەکە؛&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot;&gt;{{Citation |last=Kerényi |first=Karl |title=The Gods of the Greeks |date=1951 |url=https://archive.org/details/godsofgreeks00kerrich/page/124 |page=[https://archive.org/details/godsofgreeks00kerrich/page/124 124] |place=London, England |publisher=Thames and Hudson |author-link=Károly Kerényi |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; ئەوان ڕێککەوتن کە ھەرکەسێک دیارییەکی باشتر بداتە ئەتینایییەکان ببێتە پارێزەریان&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt; و [[سیکرۆپس|سیکرۆپس]]، پاشای ئەتینا، وەک دادوەر دەستنیشان کرا.&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt; بەپێی ئەو گێڕانەوەیەی لەلایەن [[پەرتووکخانە (پسیودۆ-ئەپۆلۆدۆرس)|پسیودۆ-ئەپۆلۆدۆرس]] دراوە، پۆسایدۆن بە [[سێچکەی پۆسایدۆن|سێچکەکەی]] کێشای بە زەویدا و کانییەکی ئاوی سوێر ھەڵقوڵا.&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt; لە وەشانێکی تری ئەفسانەکە لە ھۆنراوەی [[جۆرجیک]]ی [[ڤێرجیل]]، پۆسایدۆن لە جیاتی ئەوە یەکەم ئەسپ بە ئەتینایییەکان بەخشی.&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt; لە ھەردوو وەشانەکەدا، ئەتینا یەکەم [[درەختی زەیتوون]]ی ماڵیکراوی پێشکەش بە ئەتینایییەکان کرد.&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Garland2008&quot;&gt;{{Cite book |last=Garland |first=Robert |title=Ancient Greece: Everyday Life in the Birthplace of Western Civilization |date=2008 |publisher=Sterling |isbn=978-1-4549-0908-8 |location=New York}}&lt;/ref&gt;

سیکرۆپس ئەم دیارییەی قبووڵ کرد&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt; و ئەتینای وەک خوداوەندی پارێزەری ئەتینا ڕای گەیاند.&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Garland2008&quot; /&gt; ھەشت ڕەگناسی جیاواز، کە ئێستا بە گشتی ڕەتکراونەتەوە، لە سەدەی ١٧ھەمەوە پێشنیار کراون. [[کریستیان لۆبێک]] وشەی {{lang|grc|ἄθος}} (''ئاتووس'') یان {{lang|grc|ἄνθος}} (''ئانتووس'')ی بە واتای «گوڵ» وەک ڕەگی ناوەکە پێشنیار کرد، بۆ ئەوەی ئاماژە بە ئەتینا بکات وەک «شاری گوڵگرتوو». [[لۆدویگ ڤۆن دۆدەرلاین]] ڕەگی کرداری {{lang|grc|θάω}}، ڕەگی -θη (''تاو''، ''تێ-''، «دەمژێت»)ی پێشنیار کرد بۆ ئەوەی ئاماژە بەوە بکات کە ئەتینا خاوەنی خاکێکی بەپیتە.&lt;ref&gt;''[[Great Greek Encyclopedia]]'', vol. II, Athens 1927, p. 30.&lt;/ref&gt;

ئەتینایییەکان بە لەبەرکەرانی [[سیسکە]] ({{langx|grc|Τεττιγοφόροι|links=no|engvar=gb}}) ناو دەبران چونکە پێشتر دەرزی سیسکەی زێڕینیان لەبەر دەکرد. ھێمایەک بۆ [[ڕەسەن (یۆنانی کۆن)|ڕەسەن]] بوون (لە زەوی لەدایکبوو)، چونکە دامەزرێنەری ئەفسانەیی ئەتینا، [[ئێریختیوس]] ڕەسەن بووە یان بۆ مۆسیقاژەن بوون، چونکە سیسکە مێروویەکی «مۆسیقاژەنە».&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ToposText |url=https://topostext.org/work/240#tau.377 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225005003/https://topostext.org/work/240#tau.377 |archive-date=25 February 2021 |access-date=27 March 2020 |website=topostext.org}}&lt;/ref&gt; لە وێژەی کلاسیکدا شارەکە ھەندێک جار وەک [[شاری تاجی وەنەوشەیی]] ئاماژەی پێ دەکرا، کە یەکەمجار لە ἰοστέφανοι Ἀθᾶναι (''ئایۆستێفانۆی ئەتانای'')ی [[پیندار]]دا بەڵگە کراوە، یان وەک {{lang|grc|τὸ κλεινὸν ἄστυ}} (''تۆ کلینۆن ئاستی''، «شاری شکۆدار»).

لە ماوەی [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا، ناوی شارەکە جارێکی دیکە بە شێوەی تاک بە {{lang|el|Ἀθήνα}} دانرایەوە. ناوە جیاوازەکان پێکھاتبوون لە سێتینس، ساتین، و ئەستینس، کە ھەموویان وەرگیراون و پەیوەندییان بە [[کەرتبوونی ھەڵە]]ی دەستەواژە ئامرازییەکانەوە ھەیە.&lt;ref name=&quot;Bourne1887&quot;&gt;{{Cite journal |last=Bourne, Edward G. |year=1887 |title=The Derivation of Stamboul |journal=American Journal of Philology |publisher=The Johns Hopkins University Press |volume=8 |issue=1 |pages=78–82 |doi=10.2307/287478 |jstor=287478| issn=0002-9475 }}&lt;/ref&gt; پاشا [[ئالفۆنسۆی دەھەم|ئالفۆنسۆی دەھەمی کاستیل]] [[ڕەگناسیی ھەڵە]]ی «شوێنی بێ مردن» دەگەڕێنێتەوە بۆ ئۆڤید بەھۆی ھونەر و زانستەکانی ئەتینا «کە ھەرگیز نامرن».&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Alfonso X |first= |title=General estoria: antologia |date=1984 |publisher=Plaza &amp; Janes Ed |isbn=978-84-01-90545-2 |editor-last=Villar Rubio |editor-first=Milagros |edition=1st |series=Clásicos Plaza &amp; [y] Janés |location=Barcelona |pages=96, 98 |language=es |trans-title=General History: Anthology}}&lt;/ref&gt; لە [[تورکیی عوسمانی]]دا، بە {{Script|Arab|آتينا}} «ئاتینا» ناو دەبرا.&lt;ref&gt;''Osmanlı Yer Adları'', Ankara 2017, ''s.v.'' [https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/genel-mudurluk-yayinlar/osmanli_yer_adlari.pdf full text] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200731234949/https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/genel-mudurluk-yayinlar/osmanli_yer_adlari.pdf |date=31 July 2020 }}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پایتەختی دەوڵەتانی جیھان]]
* [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئەتینا]]
* [[گۆڕەپانی کۆتزیا]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{Commons category|Athens}}

{{پایتەختەکانی ئەورووپا}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئەورووپا|یۆنان|ئۆڵۆمپیاد|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}}
{{یۆنان-کۆلکە}}

[[پۆل:ئەتینا| ]]
[[پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن]]
[[پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە یۆنان]]
[[پۆل:گەشتیاری لە یۆنان]]
[[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە یۆنان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٣یەمی پ.ز]]
[[پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا]]
[[پۆل:شارەکانی یۆنان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٥ەمی پ.ز]]</text>
      <sha1>18zbn35qgeeyw13d0gtragi5hqzm9tq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581524</id>
      <parentid>1581523</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T06:18:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1581524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10682" sha1="tdvwjlqplfojinq20gpyvyzsmvgdrpy" xml:space="preserve">{{داتابۆکس-جوگرافیا}}
'''ئەتینا''' (بە [[یۆنانی]]: Αθήνα، {{بە ئینگلیزی|Athens}}) گەورەترین شار و پایتەختی وڵاتی [[یۆنان]]ە. یەکێکە لە ھەرە شارە کۆنەکانی [[جیھان]] مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ٣،٤٠٠ ساڵ. بە پێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٢١ دانیشتووانی ئەم شارە بریتییە لە ٦٤٣،٤٥٢ کەس.&lt;ref&gt;https://elstat-outsourcers.statistics.gr/Census2022_GR.pdf&lt;/ref&gt;

== ڕەگناسی و ناو ==
لە [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانیی کۆن]]دا، ناوی شارەکە {{lang|grc|Ἀθῆναι}} (''ئەتێنای''، {{IPA|grc|atʰɛ̂ːnai̯|pron}} لە [[یۆنانیی ئاتیکی|ئاتیکیی کلاسیک]]) بوو، کە وشەیەکی کۆیە. لە یۆنانیی پێشتردا، وەک [[یۆنانیی ھۆمیرۆسی]]، ناوەکە بە شێوەی تاک باو بووە، وەک {{lang|grc|Ἀθήνη}} (''ئەتێنێ'').&lt;ref&gt;As for example in [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Hom.+Od.+7&amp;fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0135 Od.7.80] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210418015639/https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Hom.+Od.+7&amp;fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0135 |date=18 April 2021 }}&lt;/ref&gt; پێدەچێت دواتر بە شێوەی کۆ دانرابێت، وەک ئەوانەی {{lang|grc|Θῆβαι}} ([[تیبس، یۆنان|تیبس]]) و {{lang|grc|Μυκῆναι}} ([[مایسینی]]). ڕەگی وشەکە پێدەچێت لە بنەچەیەکی یۆنانی یان [[زمانە ھیندوئەورووپایییەکان|ھیندوئەورووپایی]] نەبێت،&lt;ref name=&quot;Beekes2009&quot;&gt;{{Citation |last=Beekes |first=Robert S. P. |title=Etymological Dictionary of Greek |date=2009 |page=29 |place=Leiden and Boston |publisher=Brill |author-link=Robert Beekes}}&lt;/ref&gt; و ڕەنگە پاشماوەی [[ژێرخانە پێشیۆنانییەکە]]ی ئاتیکا بێت.&lt;ref name=&quot;Beekes2009&quot; /&gt;

لە [[سەردەمی کلاسیک]]دا مشتومڕ لەسەر ئەوە بوو کە ئایا ئەتینا ناوەکەی لە خوداوەندی پارێزەری خۆی [[ئەتینا (خوداوەند)|ئەتینا]] ([[یۆنانیی ئاتیکی|ئاتیکی]] {{lang|grc|Ἀθηνᾶ}}، ''ئەتینا''، [[یۆنانیی ئایۆنی|ئایۆنی]] {{lang|grc|Ἀθήνη}}، ''ئەتێنێ''، و [[یۆنانیی دۆری|دۆری]] {{lang|grc|Ἀθάنا}}، ''ئەتانا'') وەرگرتووە یان ئەتینا ناوەکەی لە شارەکە وەرگرتووە.&lt;ref name=&quot;Burkert1985&quot;&gt;{{Citation |last=Burkert |first=Walter |title=Greek Religion |date=1985 |url=https://archive.org/details/greekreligion0000burk/page/139 |page=[https://archive.org/details/greekreligion0000burk/page/139 139] |place=Cambridge, Massachusetts |publisher=Harvard University Press |isbn=0-674-36281-0 |author-link=Walter Burkert}}&lt;/ref&gt; زانایانی سەردەم ئێستا بە گشتی کۆکن لەسەر ئەوەی کە خوداوەندەکە ناوەکەی لە شارەکە وەرگرتووە،&lt;ref name=&quot;Burkert1985&quot; /&gt; چونکە پاشگری -''ene'' لە ناوی شوێنەکاندا باوە، بەڵام بۆ ناوی کەسی دەگمەنە.&lt;ref name=&quot;Burkert1985&quot; /&gt;

بەگوێرەی [[ئەفسانەی دامەزراندن]]ی ئەتینای کۆن، ئەتینا، خوداوەندی دانایی و جەنگ، لەگەڵ [[پۆسایدۆن]]، خوداوەندی دەریاکان، کێبڕکێیان کرد بۆ پارێزگاریی شارە ھێشتا بێناوەکە؛&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot;&gt;{{Citation |last=Kerényi |first=Karl |title=The Gods of the Greeks |date=1951 |url=https://archive.org/details/godsofgreeks00kerrich/page/124 |page=[https://archive.org/details/godsofgreeks00kerrich/page/124 124] |place=London, England |publisher=Thames and Hudson |author-link=Károly Kerényi |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; ئەوان ڕێککەوتن کە ھەرکەسێک دیارییەکی باشتر بداتە ئەتینایییەکان ببێتە پارێزەریان&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt; و [[سیکرۆپس|سیکرۆپس]]، پاشای ئەتینا، وەک دادوەر دەستنیشان کرا.&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt; بەپێی ئەو گێڕانەوەیەی لەلایەن [[پەرتووکخانە (پسیودۆ-ئەپۆلۆدۆرس)|پسیودۆ-ئەپۆلۆدۆرس]] دراوە، پۆسایدۆن بە [[سێچکەی پۆسایدۆن|سێچکەکەی]] کێشای بە زەویدا و کانییەکی ئاوی سوێر ھەڵقوڵا.&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt; لە وەشانێکی تری ئەفسانەکە لە ھۆنراوەی [[جۆرجیک]]ی [[ڤێرجیل]]، پۆسایدۆن لە جیاتی ئەوە یەکەم ئەسپ بە ئەتینایییەکان بەخشی.&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt; لە ھەردوو وەشانەکەدا، ئەتینا یەکەم [[درەختی زەیتوون]]ی ماڵیکراوی پێشکەش بە ئەتینایییەکان کرد.&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Garland2008&quot;&gt;{{Cite book |last=Garland |first=Robert |title=Ancient Greece: Everyday Life in the Birthplace of Western Civilization |date=2008 |publisher=Sterling |isbn=978-1-4549-0908-8 |location=New York}}&lt;/ref&gt;

سیکرۆپس ئەم دیارییەی قبووڵ کرد&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt; و ئەتینای وەک خوداوەندی پارێزەری ئەتینا ڕای گەیاند.&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Garland2008&quot; /&gt; ھەشت ڕەگناسی جیاواز، کە ئێستا بە گشتی ڕەتکراونەتەوە، لە سەدەی ١٧ھەمەوە پێشنیار کراون. [[کریستیان لۆبێک]] وشەی {{lang|grc|ἄθος}} (''ئاتووس'') یان {{lang|grc|ἄνθος}} (''ئانتووس'')ی بە واتای «گوڵ» وەک ڕەگی ناوەکە پێشنیار کرد، بۆ ئەوەی ئاماژە بە ئەتینا بکات وەک «شاری گوڵگرتوو». [[لۆدویگ ڤۆن دۆدەرلاین]] ڕەگی کرداری {{lang|grc|θάω}}، ڕەگی -θη (''تاو''، ''تێ-''، «دەمژێت»)ی پێشنیار کرد بۆ ئەوەی ئاماژە بەوە بکات کە ئەتینا خاوەنی خاکێکی بەپیتە.&lt;ref&gt;''[[Great Greek Encyclopedia]]'', vol. II, Athens 1927, p. 30.&lt;/ref&gt;

ئەتینایییەکان بە لەبەرکەرانی [[سیسکە]] ({{langx|grc|Τεττιγοφόροι|links=no|engvar=gb}}) ناو دەبران چونکە پێشتر دەرزی سیسکەی زێڕینیان لەبەر دەکرد. ھێمایەک بۆ [[ڕەسەن (یۆنانی کۆن)|ڕەسەن]] بوون (لە زەوی لەدایکبوو)، چونکە دامەزرێنەری ئەفسانەیی ئەتینا، [[ئێریختیوس]] ڕەسەن بووە یان بۆ مۆسیقاژەن بوون، چونکە سیسکە مێروویەکی «مۆسیقاژەنە».&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ToposText |url=https://topostext.org/work/240#tau.377 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225005003/https://topostext.org/work/240#tau.377 |archive-date=25 February 2021 |access-date=27 March 2020 |website=topostext.org}}&lt;/ref&gt; لە وێژەی کلاسیکدا شارەکە ھەندێک جار وەک [[شاری تاجی وەنەوشەیی]] ئاماژەی پێ دەکرا، کە یەکەمجار لە ἰοστέφανοι Ἀθᾶναι (''ئایۆستێفانۆی ئەتانای'')ی [[پیندار]]دا بەڵگە کراوە، یان وەک {{lang|grc|τὸ κλεινὸν ἄστυ}} (''تۆ کلینۆن ئاستی''، «شاری شکۆدار»).

لە ماوەی [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا، ناوی شارەکە جارێکی دیکە بە شێوەی تاک بە {{lang|el|Ἀθήνα}} دانرایەوە. ناوە جیاوازەکان پێکھاتبوون لە سێتینس، ساتین، و ئەستینس، کە ھەموویان وەرگیراون و پەیوەندییان بە [[کەرتبوونی ھەڵە]]ی دەستەواژە ئامرازییەکانەوە ھەیە.&lt;ref name=&quot;Bourne1887&quot;&gt;{{Cite journal |last=Bourne, Edward G. |year=1887 |title=The Derivation of Stamboul |journal=American Journal of Philology |publisher=The Johns Hopkins University Press |volume=8 |issue=1 |pages=78–82 |doi=10.2307/287478 |jstor=287478| issn=0002-9475 }}&lt;/ref&gt; پاشا [[ئالفۆنسۆی دەھەم|ئالفۆنسۆی دەھەمی کاستیل]] [[ڕەگناسیی ھەڵە]]ی «شوێنی بێ مردن» دەگەڕێنێتەوە بۆ ئۆڤید بەھۆی ھونەر و زانستەکانی ئەتینا «کە ھەرگیز نامرن».&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Alfonso X |first= |title=General estoria: antologia |date=1984 |publisher=Plaza &amp; Janes Ed |isbn=978-84-01-90545-2 |editor-last=Villar Rubio |editor-first=Milagros |edition=1st |series=Clásicos Plaza &amp; [y] Janés |location=Barcelona |pages=96, 98 |language=es |trans-title=General History: Anthology}}&lt;/ref&gt; لە [[تورکیی عوسمانی]]دا، بە {{Script|Arab|آتينا}} «ئاتینا» ناو دەبرا.&lt;ref&gt;''Osmanlı Yer Adları'', Ankara 2017, ''s.v.'' [https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/genel-mudurluk-yayinlar/osmanli_yer_adlari.pdf full text] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200731234949/https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/genel-mudurluk-yayinlar/osmanli_yer_adlari.pdf |date=31 July 2020 }}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پایتەختی دەوڵەتانی جیھان]]
* [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئەتینا]]
* [[گۆڕەپانی کۆتزیا]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{Commons category|Athens}}

{{پایتەختەکانی ئەورووپا}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئەورووپا|یۆنان|ئۆڵۆمپیاد|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}}
{{یۆنان-کۆلکە}}

[[پۆل:ئەتینا| ]]
[[پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن]]
[[پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە یۆنان]]
[[پۆل:گەشتیاری لە یۆنان]]
[[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە یۆنان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٣یەمی پ.ز]]
[[پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا]]
[[پۆل:شارەکانی یۆنان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٥ەمی پ.ز]]</text>
      <sha1>tdvwjlqplfojinq20gpyvyzsmvgdrpy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581525</id>
      <parentid>1581524</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T06:19:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* بەستەرە دەرەکییەکان */</comment>
      <origin>1581525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10656" sha1="gb7gegp8iak7sp0cgebqlyr0leu6wye" xml:space="preserve">{{داتابۆکس-جوگرافیا}}
'''ئەتینا''' (بە [[یۆنانی]]: Αθήνα، {{بە ئینگلیزی|Athens}}) گەورەترین شار و پایتەختی وڵاتی [[یۆنان]]ە. یەکێکە لە ھەرە شارە کۆنەکانی [[جیھان]] مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ٣،٤٠٠ ساڵ. بە پێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٢١ دانیشتووانی ئەم شارە بریتییە لە ٦٤٣،٤٥٢ کەس.&lt;ref&gt;https://elstat-outsourcers.statistics.gr/Census2022_GR.pdf&lt;/ref&gt;

== ڕەگناسی و ناو ==
لە [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانیی کۆن]]دا، ناوی شارەکە {{lang|grc|Ἀθῆναι}} (''ئەتێنای''، {{IPA|grc|atʰɛ̂ːnai̯|pron}} لە [[یۆنانیی ئاتیکی|ئاتیکیی کلاسیک]]) بوو، کە وشەیەکی کۆیە. لە یۆنانیی پێشتردا، وەک [[یۆنانیی ھۆمیرۆسی]]، ناوەکە بە شێوەی تاک باو بووە، وەک {{lang|grc|Ἀθήνη}} (''ئەتێنێ'').&lt;ref&gt;As for example in [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Hom.+Od.+7&amp;fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0135 Od.7.80] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210418015639/https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Hom.+Od.+7&amp;fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0135 |date=18 April 2021 }}&lt;/ref&gt; پێدەچێت دواتر بە شێوەی کۆ دانرابێت، وەک ئەوانەی {{lang|grc|Θῆβαι}} ([[تیبس، یۆنان|تیبس]]) و {{lang|grc|Μυκῆναι}} ([[مایسینی]]). ڕەگی وشەکە پێدەچێت لە بنەچەیەکی یۆنانی یان [[زمانە ھیندوئەورووپایییەکان|ھیندوئەورووپایی]] نەبێت،&lt;ref name=&quot;Beekes2009&quot;&gt;{{Citation |last=Beekes |first=Robert S. P. |title=Etymological Dictionary of Greek |date=2009 |page=29 |place=Leiden and Boston |publisher=Brill |author-link=Robert Beekes}}&lt;/ref&gt; و ڕەنگە پاشماوەی [[ژێرخانە پێشیۆنانییەکە]]ی ئاتیکا بێت.&lt;ref name=&quot;Beekes2009&quot; /&gt;

لە [[سەردەمی کلاسیک]]دا مشتومڕ لەسەر ئەوە بوو کە ئایا ئەتینا ناوەکەی لە خوداوەندی پارێزەری خۆی [[ئەتینا (خوداوەند)|ئەتینا]] ([[یۆنانیی ئاتیکی|ئاتیکی]] {{lang|grc|Ἀθηνᾶ}}، ''ئەتینا''، [[یۆنانیی ئایۆنی|ئایۆنی]] {{lang|grc|Ἀθήνη}}، ''ئەتێنێ''، و [[یۆنانیی دۆری|دۆری]] {{lang|grc|Ἀθάنا}}، ''ئەتانا'') وەرگرتووە یان ئەتینا ناوەکەی لە شارەکە وەرگرتووە.&lt;ref name=&quot;Burkert1985&quot;&gt;{{Citation |last=Burkert |first=Walter |title=Greek Religion |date=1985 |url=https://archive.org/details/greekreligion0000burk/page/139 |page=[https://archive.org/details/greekreligion0000burk/page/139 139] |place=Cambridge, Massachusetts |publisher=Harvard University Press |isbn=0-674-36281-0 |author-link=Walter Burkert}}&lt;/ref&gt; زانایانی سەردەم ئێستا بە گشتی کۆکن لەسەر ئەوەی کە خوداوەندەکە ناوەکەی لە شارەکە وەرگرتووە،&lt;ref name=&quot;Burkert1985&quot; /&gt; چونکە پاشگری -''ene'' لە ناوی شوێنەکاندا باوە، بەڵام بۆ ناوی کەسی دەگمەنە.&lt;ref name=&quot;Burkert1985&quot; /&gt;

بەگوێرەی [[ئەفسانەی دامەزراندن]]ی ئەتینای کۆن، ئەتینا، خوداوەندی دانایی و جەنگ، لەگەڵ [[پۆسایدۆن]]، خوداوەندی دەریاکان، کێبڕکێیان کرد بۆ پارێزگاریی شارە ھێشتا بێناوەکە؛&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot;&gt;{{Citation |last=Kerényi |first=Karl |title=The Gods of the Greeks |date=1951 |url=https://archive.org/details/godsofgreeks00kerrich/page/124 |page=[https://archive.org/details/godsofgreeks00kerrich/page/124 124] |place=London, England |publisher=Thames and Hudson |author-link=Károly Kerényi |url-access=registration}}&lt;/ref&gt; ئەوان ڕێککەوتن کە ھەرکەسێک دیارییەکی باشتر بداتە ئەتینایییەکان ببێتە پارێزەریان&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt; و [[سیکرۆپس|سیکرۆپس]]، پاشای ئەتینا، وەک دادوەر دەستنیشان کرا.&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt; بەپێی ئەو گێڕانەوەیەی لەلایەن [[پەرتووکخانە (پسیودۆ-ئەپۆلۆدۆرس)|پسیودۆ-ئەپۆلۆدۆرس]] دراوە، پۆسایدۆن بە [[سێچکەی پۆسایدۆن|سێچکەکەی]] کێشای بە زەویدا و کانییەکی ئاوی سوێر ھەڵقوڵا.&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt; لە وەشانێکی تری ئەفسانەکە لە ھۆنراوەی [[جۆرجیک]]ی [[ڤێرجیل]]، پۆسایدۆن لە جیاتی ئەوە یەکەم ئەسپ بە ئەتینایییەکان بەخشی.&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt; لە ھەردوو وەشانەکەدا، ئەتینا یەکەم [[درەختی زەیتوون]]ی ماڵیکراوی پێشکەش بە ئەتینایییەکان کرد.&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Garland2008&quot;&gt;{{Cite book |last=Garland |first=Robert |title=Ancient Greece: Everyday Life in the Birthplace of Western Civilization |date=2008 |publisher=Sterling |isbn=978-1-4549-0908-8 |location=New York}}&lt;/ref&gt;

سیکرۆپس ئەم دیارییەی قبووڵ کرد&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt; و ئەتینای وەک خوداوەندی پارێزەری ئەتینا ڕای گەیاند.&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Garland2008&quot; /&gt; ھەشت ڕەگناسی جیاواز، کە ئێستا بە گشتی ڕەتکراونەتەوە، لە سەدەی ١٧ھەمەوە پێشنیار کراون. [[کریستیان لۆبێک]] وشەی {{lang|grc|ἄθος}} (''ئاتووس'') یان {{lang|grc|ἄνθος}} (''ئانتووس'')ی بە واتای «گوڵ» وەک ڕەگی ناوەکە پێشنیار کرد، بۆ ئەوەی ئاماژە بە ئەتینا بکات وەک «شاری گوڵگرتوو». [[لۆدویگ ڤۆن دۆدەرلاین]] ڕەگی کرداری {{lang|grc|θάω}}، ڕەگی -θη (''تاو''، ''تێ-''، «دەمژێت»)ی پێشنیار کرد بۆ ئەوەی ئاماژە بەوە بکات کە ئەتینا خاوەنی خاکێکی بەپیتە.&lt;ref&gt;''[[Great Greek Encyclopedia]]'', vol. II, Athens 1927, p. 30.&lt;/ref&gt;

ئەتینایییەکان بە لەبەرکەرانی [[سیسکە]] ({{langx|grc|Τεττιγοφόροι|links=no|engvar=gb}}) ناو دەبران چونکە پێشتر دەرزی سیسکەی زێڕینیان لەبەر دەکرد. ھێمایەک بۆ [[ڕەسەن (یۆنانی کۆن)|ڕەسەن]] بوون (لە زەوی لەدایکبوو)، چونکە دامەزرێنەری ئەفسانەیی ئەتینا، [[ئێریختیوس]] ڕەسەن بووە یان بۆ مۆسیقاژەن بوون، چونکە سیسکە مێروویەکی «مۆسیقاژەنە».&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ToposText |url=https://topostext.org/work/240#tau.377 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225005003/https://topostext.org/work/240#tau.377 |archive-date=25 February 2021 |access-date=27 March 2020 |website=topostext.org}}&lt;/ref&gt; لە وێژەی کلاسیکدا شارەکە ھەندێک جار وەک [[شاری تاجی وەنەوشەیی]] ئاماژەی پێ دەکرا، کە یەکەمجار لە ἰοστέφανοι Ἀθᾶναι (''ئایۆستێفانۆی ئەتانای'')ی [[پیندار]]دا بەڵگە کراوە، یان وەک {{lang|grc|τὸ κλεινὸν ἄστυ}} (''تۆ کلینۆن ئاستی''، «شاری شکۆدار»).

لە ماوەی [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا، ناوی شارەکە جارێکی دیکە بە شێوەی تاک بە {{lang|el|Ἀθήνα}} دانرایەوە. ناوە جیاوازەکان پێکھاتبوون لە سێتینس، ساتین، و ئەستینس، کە ھەموویان وەرگیراون و پەیوەندییان بە [[کەرتبوونی ھەڵە]]ی دەستەواژە ئامرازییەکانەوە ھەیە.&lt;ref name=&quot;Bourne1887&quot;&gt;{{Cite journal |last=Bourne, Edward G. |year=1887 |title=The Derivation of Stamboul |journal=American Journal of Philology |publisher=The Johns Hopkins University Press |volume=8 |issue=1 |pages=78–82 |doi=10.2307/287478 |jstor=287478| issn=0002-9475 }}&lt;/ref&gt; پاشا [[ئالفۆنسۆی دەھەم|ئالفۆنسۆی دەھەمی کاستیل]] [[ڕەگناسیی ھەڵە]]ی «شوێنی بێ مردن» دەگەڕێنێتەوە بۆ ئۆڤید بەھۆی ھونەر و زانستەکانی ئەتینا «کە ھەرگیز نامرن».&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Alfonso X |first= |title=General estoria: antologia |date=1984 |publisher=Plaza &amp; Janes Ed |isbn=978-84-01-90545-2 |editor-last=Villar Rubio |editor-first=Milagros |edition=1st |series=Clásicos Plaza &amp; [y] Janés |location=Barcelona |pages=96, 98 |language=es |trans-title=General History: Anthology}}&lt;/ref&gt; لە [[تورکیی عوسمانی]]دا، بە {{Script|Arab|آتينا}} «ئاتینا» ناو دەبرا.&lt;ref&gt;''Osmanlı Yer Adları'', Ankara 2017, ''s.v.'' [https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/genel-mudurluk-yayinlar/osmanli_yer_adlari.pdf full text] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200731234949/https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/genel-mudurluk-yayinlar/osmanli_yer_adlari.pdf |date=31 July 2020 }}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پایتەختی دەوڵەتانی جیھان]]
* [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئەتینا]]
* [[گۆڕەپانی کۆتزیا]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{Commons category|Athens}}

{{پایتەختەکانی ئەورووپا}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئەورووپا|یۆنان|ئۆڵۆمپیاد|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}}

[[پۆل:ئەتینا| ]]
[[پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن]]
[[پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە یۆنان]]
[[پۆل:گەشتیاری لە یۆنان]]
[[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە یۆنان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٣یەمی پ.ز]]
[[پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا]]
[[پۆل:شارەکانی یۆنان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٥ەمی پ.ز]]</text>
      <sha1>gb7gegp8iak7sp0cgebqlyr0leu6wye</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەبخازیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10285</id>
    <revision>
      <id>1581511</id>
      <parentid>1274521</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T04:25:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1581511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19599" sha1="emwfskvq6rcvtf8zxq4xghp04e9av9l" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = کۆماری ئەبخازیا
| native_name            = {{unbulleted list
 | {{native name|ab|Аԥсны Аҳәынҭ|italic=no}}
 | {{resize|90%|{{nobold|{{transliteration|engvar=gb|ab|Aṕsny Aħəynţķarra}}}}}}
 | {{native name|ru|Республика Абхазия|italic=no}}
 | {{resize|90%|{{nobold|{{transliteration|engvar=gb|ru|Respublika Abkhaziya}}}}}}
}}
| common_name            = ئەبخازیا
| status                 = «دی فاکتۆ» [[پێڕستی ئەو وڵاتانەی کە دانپێدانانی سنوورداریان ھەیە|وڵاتێک بە دانپێدانانی سنووردارەوە]]، لە ئاستی نێونەتەوەییدا وەک خاکی [[گورجستان]] ناسراوە
| national_motto         = 
| national_anthem        = {{native phrase|ab|Аиааиرا|italics=off|nolink=on}}&lt;br /&gt;{{transliteration|engvar=gb|ab|[[ئایایرا]]}}&lt;br /&gt;«سەرکەوتن»{{parabr}}{{center|[[پەڕگە:National anthem of Abkhazia – Aiaaira (Аиааиرا) (orchestral vocal version).ogg]]}}
| image_flag             = Flag of Abkhazia.svg
| flag_type              = [[ئاڵای ئەبخازیا|ئاڵا]]
| image_coat             = Coat of arms of Abkhazia.svg
| symbol_type            = [[نیشانی ئەبخازیا|نیشان]]
| image_map              = Abkhaziaorthographicprojection.svg
| map_width              = 250px
| map_caption            = ئەبخازیا (سەوز) لە ناو [[گورجستان]] (خۆڵەمێشیی تۆخ)
| capital                = [[سوخومی]]
| coordinates            = {{Coord|43|0|13|N|41|1|9|E|type:city}}
| largest_city           = پایتەخت
| official_languages     = {{hlist | [[زمانی ئەبخازی|ئەبخازی]]|[[زمانی ڕووسی|ڕووسی]]}}&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Useful information |url=https://mfaapsny.org/en/helpful-information/general_information/ |access-date=2024-11-29 |website=mfaapsny.org |language=en }}&lt;/ref&gt;
| languages_type         = [[زمانی ئاخێوراو|زمانە ئاخێوراوەکان]]
| languages              = {{hlist | ئەبخازی|ڕووسی|[[زمانی گورجی|گورجی]]|[[زمانی مینگریلی|مینگریلی]]|[[زمانی سڤانی|سڤانی]]|[[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]]}}
| ethnic_groups          = {{unbulletedlist
|٥١.٤٪ [[ئەبخازییەکان]]
|١٧.٩٪ [[گورجییەکان]]
|١٧.٠٪ [[ئەرمەنییەکان]]
|٩.١٪ [[ڕووسەکان]]
|٤.٧٪ ئەوانی تر
}}
| ethnic_groups_ref      = &lt;ref&gt;{{cite web |title=2021 — Национальный состав наличного населения |url=https://cgsra.org/statistics/185/ |website=Государственный комитет Республики Абхазия по статистике |access-date=15 November 2025 |language=ru }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year     = ٢٠٢١
| demonym                = [[ئەبخازییەکان|{{hlist|style=white-space:nowrap; |ئەبخازی|ئەبخازیایی}}]]
| government_type        = [[کۆماری سەرۆکایەتی|کۆماری سەرۆکایەتیی]] یەکگرتوو
| leader_title1          = [[سەرۆکی ئەبخازیا|سەرۆک]]
| leader_name1           = [[بادرا گونبا]]
| leader_title2          = [[جێگری سەرۆکی ئەبخازیا|جێگری سەرۆک]]
| leader_name2           = [[بێسلان بیگڤاڤا]]
| leader_title3          = [[سەرۆک وەزیرانی ئەبخازیا|سەرۆک وەزیران]]
| leader_name3           = [[ڤلادیمیر دێلبا]]
| legislature            = [[ئەنجومەنی گەلی ئەبخازیا|ئەنجومەنی گەل]]
| sovereignty_type       = 
| established_event1     = [[خۆسەریی ئەبخازیا]]
| established_date1      = ٢٠ی ئازاری ١٩١٩
| established_event2     = [[کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەتی ئەبخازیا]]
| established_date2      = ٣١ی ئازاری ١٩٢١
| established_event3     = [[کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەتی خۆسەری ئەبخازیا]]
| established_date3      = ١٩ی شوباتی ١٩٣١
| established_event4     = ڕاگەیاندنی سەروەریی ئەبخازیا
| established_date4      = ٢٥ی ئابی ١٩٩٠
| established_event5     = ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ئەبخازیا
| established_date5      = ٢٣ی تەممووزی ١٩٩٢
| established_event6     = یاسای سەربەخۆیی دەوڵەت
| established_date6      = ١٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٩
| area_km2               = ٨٬٦٦٤٫٥٩&lt;ref name=EB&gt;{{cite encyclopedia |editor-first=Dale H. |editor-last=Hoiberg |encyclopedia=Encyclopedia Britannica |title=Abkhazia |edition=15th |year=2010 |publisher=Encyclopedia Britannica Inc. |volume=I: A-ak Bayes |location=Chicago, IL |isbn=978-1-59339-837-8 |pages=[https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency/page/33 33] |url=https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency/page/33 }}&lt;/ref&gt;
| area_sq_mi             = ٣٬٣٤٤ &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| area_rank              = 
| area_magnitude         = 
| population_census      = ٢٤٠٬٧٠٥
| population_census_year = ٢٠١١
| population_estimate    = ٢٤٤,٠٠٠&lt;ref&gt;{{cite web |title=Population in Abkhazia |url=https://datareportal.com/reports/digital-2025-abkhazia |publisher=DataReportal |date=3 March 2025 }}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = 2025
| population_estimate_rank = ١٨٠ھەم
| population_density_km2 = ٢٨,٢
| population_density_sq_mi = 
| population_density_rank = ١٦٠ھەم
| GDP_nominal            = ٢٧٠ ملیۆن دۆلار&lt;ref&gt;{{citation |title=Moscow Says Abkhazia, S. Ossetia Shall be Less Dependent on Russia |date=10 March 2022 |url=https://civil.ge/archives/478378/ }}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_rank       = 
| GDP_nominal_year       = ٢٠٢١
| GDP_nominal_per_capita = ١,١٠٠ دۆلار
| GDP_nominal_per_capita_rank = 
| GDP_PPP_year           = 
| GDP_PPP                = 
| GDP_PPP_rank           = 
| GDP_PPP_per_capita     = 
| GDP_PPP_per_capita_rank = 
| Gini_year              = 
| Gini_change            = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini                   = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_ref               = 
| Gini_rank              = 
| HDI_year               = 
| HDI_change             = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI                    = &lt;!--number only--&gt;
| HDI_ref                = 
| HDI_rank               = 
| currency               = {{unbulleted list ||[[ئەپساری ئەبخازی]] &lt;br /&gt;[[ڕووبڵی ڕووسی]]}}
| currency_code          = RUB
| time_zone              = MSK
| utc_offset             = +٣
| time_zone_DST          = 
| utc_offset_DST         = 
| drives_on              = ڕاست
| calling_code           = [[کۆدە تەلەفۆنییەکانی ڕووسیا|+٧]] ٨٤٠{{\}}٩٤٠ (پێشتر، [[کۆدە تەلەفۆنییەکانی ئەبخازیا|+٩٩٥ ٤٤]])&lt;ref&gt;{{cite web |title=Abkhazia remains available by Georgian phone codes |url=http://www.today.az/print/news/georgia/58953.html |date=6 January 2010 |access-date=20 January 2010 |publisher=today.az |archive-url=https://web.archive.org/web/20120712005819/http://www.today.az/print/news/georgia/58953.html |archive-date=12 July 2012 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.wtng.info/wtng-995-ge.html |title=Georgia +995 |date=2 June 2011 |work=World Telephone Numbering Guide |access-date=23 June 2014 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220025759/http://www.wtng.info/wtng-995-ge.html |archive-date=20 December 2013 }}&lt;/ref&gt;
| iso3166code            = 
| today                  = 
}}
'''ئەبخازیا'''،{{efn|{{IPAc-en|audio=Abkhazia pronunciation.mp3|æ|b|ˈ|k|ɑː|z|i|ə}} {{respell|ab|KAH|zee|ə}} یان {{IPAc-en|audio=Abkhazia alternate pronunciation.mp3|æ|b|ˈ|k|eɪ|z|i|ə}} {{respell|ab|KAY|zee|ə}}&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.lexico.com/definition/abkhazia |archive-url=https://web.archive.org/web/20200325154956/https://www.lexico.com/definition/abkhazia |archive-date=25 March 2020 |title=Abkhazia {{!}} Meaning of Abkhazia by Lexico |website=Lexico Dictionaries {{!}} English |language=en |access-date=25 March 2020 }}&lt;/ref&gt;}}{{efn|{{bulleted list|{{langx|ab|Аԥсны|Apsny|engvar=gb}}, {{IPA|ab|apʰsˈnɨ|label=IPA}} {{langx|ru|Абха́зия|Abkhaziya|engvar=gb}}, {{IPA|ru|ɐˈpxazʲɪjə|IPA}} {{langx|ka|აფხაზეთი|Apkhazeti|engvar=gb}}, {{IPA|ka|ˈapʰχazetʰi|IPA}} {{langx|xmf|აბჟუა|Abzhua|engvar=gb}}, یان {{lang|xmf|ساაფخازو}} {{transliteration|engvar=gb|xmf|Saapkhazo}} {{langx|hy|Աբխազիա|Abkhazia|engvar=gb}}, {{IPA|hy|ɑpʰχɑˈziɑ|IPA}}
}}}} بە فەرمی '''کۆماری ئەبخازیا'''،{{efn|{{bulleted list|{{langx|ab|Аԥсны Аҳәынҭқاررا|Apsny Ahwyntqarra|engvar=gb}}|{{langx|ru|Республика Абхазия|Respublika Abkhaziya|engvar=gb}}}}}} [[پێڕستی ئەو وڵاتانەی کە دانپێدانانی سنوورداریان ھەیە|وڵاتێکی بەشێک ناسراوە]] لە [[قەوقازی باشوور]]. لەسەر کەناراوەکانی ڕۆژھەڵاتی [[دەریای ڕەش]] ھەڵکەوتووە، لە یەکتربڕینی [[ئەورووپای ڕۆژھەڵات]] و [[ڕۆژاوای ئاسیا]]. ڕووبەرەکەی ٨٦٦٥ کیلۆمەتر دووجایە و دانیشتووانەکەی نزیکەی ٢٤٥٬٠٠٠ کەسە. پایتەخت و گەورەترین شاری [[سوخومی]]یە.

بارودۆخی ڕامیاریی ئەبخازیا بابەتی سەرەکیی [[ململانێی ئەبخازیا]] و [[پەیوەندییەکانی گورجستان–ڕووسیا]]یە. دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٩٢ بە یەکلایەنە سەربەخۆیی خۆی لە گورجستان ڕاگەیاند، ئەبخازیا [[دانپێدانانی نێونەتەوەیی بە ئەبخازیا و ئۆسێتیای باشوور|بە فەرمی وەک دەوڵەتێکی سەربەخۆ دەناسرێت]] تەنھا لەلایەن پێنج وڵاتی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە (دوو دەوڵەتی تر پێشتر دانیان پێدا نابوو بەڵام دواتر دانپێدانانی خۆیان کێشایەوە): [[ڕووسیا]]، [[ڤێنیزوێلا]]، [[نیکاراگوا]]، [[ناورو]]، و [[سووریا]]؛ باقی کۆمەڵگەی نێونەتەوەیی ئەبخازیا وەک بەشێکی «دی یوورێ» لە [[گورجستان]] دەناسن. بەھۆی نەبوونی کۆنترۆڵی کاریگەر بەسەر خاکی ئەبخازیادا، گورجستان [[حکوومەتی کۆماری خۆسەری ئەبخازیا|حکوومەتێکی ئەبخازیا لە تاراوگە]] ڕادەگرێت.

ناوچەکە خۆسەریی ھەبوو وەک [[کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەتی خۆسەری ئەبخازیا]] لە ناو [[کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەتی گورجستان]] لەو کاتەی کە [[ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتیی سۆڤیەت دەستی بە ھەڵوەشاندنەوە کرد]] لە کۆتایییەکانی ھەشتاکاندا. گرژییە ڕەگەزییەکان لە نێوان [[ئەبخازییەکان|ئەبخازەکان]]، نەتەوەی خاوەن ناوی ناوچەکە، و [[گورجییەکان]]، گەورەترین گرووپی ڕەگەزیی تاقانە لەو کاتەدا، گەیشتە لووتکە لە [[شەڕی ئەبخازیا (١٩٩٢–١٩٩٣)]]، کە بووە ھۆی لەدەستدانی کۆنترۆڵی گورجستان بەسەر زۆربەی ئەبخازیادا و دواتر سەربەخۆیی ئەبخازیا «دی فاکتۆ» و [[پاکتاوی ڕەگەزیی گورجییەکان لە ئەبخازیا|پاکتاوی ڕەگەزیی گورجییەکان لە ئەبخازیا]]. سەرەڕای [[ڕێککەوتنی ئاگربەست و جیاکردنەوەی ھێزەکان|ڕێککەوتنی ئاگربەستی ١٩٩٤]] و چەندین ساڵ دانوستان، ناکۆکییەکە بە چارەسەرنەکراوی ماوەتەوە. ئامادەبوونی درێژخایەنی [[نێردەی چاودێریی نەتەوە یەکگرتووەکان لە گورجستان|نێردەی چاودێریی نەتەوە یەکگرتووەکان]] و ھێزێکی ئاشتیپارێزی [[کۆمەڵەی دەوڵەتە سەربەخۆکان]] بە ڕێبەرایەتیی ڕووسیا نەیانتوانی لە چەندین بۆنەدا ڕێگری لە سەرھەڵدانەوەی توندوتیژی بکەن. لە ئابی ٢٠٠٨دا، [[ھێزە چەکدارەکانی ئەبخازیا|ھێزە ئەبخازییەکان]] و [[ھێزە چەکدارەکانی ڕووسیا|ھێزە ڕووسییەکان]] [[شەڕی ڕووسیا و گورجستان|جەنگی ڕووسیا–گورجستانیان]] دژی [[ھێزەکانی بەرگریی گورجستان|ھێزە گورجییەکان]] ئەنجام دا، کە بووە ھۆی دانپێدانانی فەرمیی ئەبخازیا لەلایەن ڕووسیاوە، ھەڵوەشاندنەوەی ڕێککەوتنی ئاگربەستی ١٩٩٤ و کۆتاییھێنان بە نێردەی نەتەوە یەکگرتووەکان. لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨دا، [[پەرلەمانی گورجستان]] ئەبخازیای وەک [[ناوچە داگیرکراوەکانی ڕووسیا لە گورجستان|خاکێکی داگیرکراوی ڕووسیا]] ڕاگەیاند.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Georgia/Russia, Independent International Fact-Finding Mission on the Conflict in South Ossetia {{!}} How does law protect in war? - Online casebook |url=https://casebook.icrc.org/case-study/georgiarussia-independent-international-fact-finding-mission-conflict-south-ossetia |access-date=5 March 2024 |website=casebook.icrc.org |archive-date=4 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004173607/https://casebook.icrc.org/case-study/georgiarussia-independent-international-fact-finding-mission-conflict-south-ossetia |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== ڕەچەڵەکی ناو ==
ناوی [[ڕووسی]]ی {{lang|ru|Абхазия}} (''ئەبخازیا'') لە زمانی [[زمانی گورجی|گورجیی]] {{lang|ka|აფხაზეთი}} (''ئەپخازێتی'') وەرگیراوە.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Abkhazia _ AcademiaLab |url=https://academia-lab.com/encyclopedia/abkhazia/ |access-date=2026-04-29 |website=academia-lab.com}}&lt;/ref&gt;

ناوی ئەبخازیی {{lang|ab-Latn|Apsny}} ({{langx|ab|Аԥсны}}، {{IPA|ab|apʰsˈnɨ|label=IPA}}) وەک «خاکی ڕۆح» لێک دەدرێتەوە؛&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://poli.vub.ac.be/publi/ContBorders/eng/ch0103.htm |title=Contested Borders in the Caucasus: Chapter I (3/4) |work=vub.ac.be |access-date=10 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121127185336/http://poli.vub.ac.be/publi/ContBorders/eng/ch0103.htm |archive-date=27 November 2012 }}&lt;/ref&gt; بەڵام واتای فەرھەنگییەکەی «وڵاتی فانییەکان»ە.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Ozgan |first=Konstantin |author-link=Konstantin Ozgan |editor=Ole Høiris, Sefa Martin Yürükel |title=Contrasts and Solutions in the Caucasus |chapter-url=http://www.abkhazalliance.com/ozganp.html |year=1998 |publisher=Aarhus University Press |isbn=978-87-7288-708-1 |page=184 |chapter=Abkhazia: Problems and the Paths to their Resolution  |access-date=27 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150227150801/http://www.abkhazalliance.com/ozganp.html |archive-date=27 February 2015 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; پێدەچێت بۆ یەکەمجار لە سەدەی حەوتەمدا لە دەقێکی ئەرمەنیدا دەرکەوتبێت، کە ڕەنگە ئاماژە بێت بۆ [[ئەپسیلە|ئەپسیلییە]] کۆنەکان.&lt;ref name=&quot;Hewitt2013&quot;&gt;{{cite book |last=Hewitt |first=George B. |title=Discordant Neighbours: A Reassessment of the Georgian-Abkhazian and Georgian-South Ossetian Conflicts |url=https://books.google.com/books?id=eshhfkTqkXkC&amp;pg=PA9 |year=2013 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-24893-9 |page=9 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161117204359/https://books.google.com/books?id=eshhfkTqkXkC&amp;pg=PA9 |archive-date=17 November 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

لە سەرچاوە سەرەتایییە ئیسلامییەکاندا، زاراوەی «ئەبخازیا» بەگشتی بۆ واتای خاکی گورجستان بەکاردەھات.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.amsi.ge/istoria/div/m.lordkiPaniZe_abkh.html |author=Prof. Lordkipanidze M. |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225231434/http://www.amsi.ge/istoria/div/m.lordkiPaniZe_abkh.html |title=The Abkhazians and Abkhazia |archive-date=25 February 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;For all practical purposes the term ''Abkhdz'' or ''Afkhdz'', in early Muslim sources covers Georgia and Georgians. [[Vasily Bartold|Barthold, Wasil]] &amp; [[Vladimir Minorsky|Minorsky, Vladimir]], &quot;Abkhaz&quot;, in ''[[The Encyclopaedia of Islam]]'', Vol. 1, 1960.&lt;/ref&gt;

بە ئەگەرێکی زۆرەوە وەک شوێنگرەوەی [[لازیکا|شانشینی «لازیکا»]] ({{lang|ka-Latn|ئیگریسی}} لە سەرچاوە گورجییەکاندا) دادەنرێت، ئەم قەوارە ڕامیارییە نوێیە لە ھەندێک لە ڕووداونامە گورجی و ئەرمەنییەکانی سەردەمی بیزەنتیندا بەردەوام بە [[کۆڵخیس|ئیگریسی]] ناودەبرا (بۆ نموونە «ژیانی پاشا گورجییەکان» لەلایەن [[لیۆنتی مرۆڤێلی]] و [[مێژووی ئەرمەنستان (پەرتووک)|''مێژووی ئەرمەنستان'']] لەلایەن [[ھۆڤانیس دراسخاناکێرتتسی]]).&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Lortkipanidze |first1=Mariam |last2=Otkhmezuri |first2=Giorgi |title=Abkhazia's status as part of Georgia: historical perspective |journal=Central Asia and the Caucasus |url=https://cyberleninka.ru/article/n/abkhazia-s-status-as-part-of-georgia-historical-perspective |year=2010 |volume=4 |issue=1–2 |page=175 }}&lt;/ref&gt;

دەستووری ئەبخازیا دەڵێت ناوەکانی «کۆماری ئەبخازیا» و «ئەپسنی» ھاوتان و دەکرێت لەبری یەکتر بەکاربھێنرێن.&lt;ref name=&quot;Constitution&quot;&gt;{{cite web |url=http://abkhazworld.com/aw/reports-and-key-texts/607-constitution-of-the-republic-of-abkhazia-apsny |title=Constitution of the Republic of Abkhazia (Apsny) |date=22 October 2008 |publisher=Abkhazworld.com |access-date=31 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624045315/http://abkhazworld.com/aw/reports-and-key-texts/607-constitution-of-the-republic-of-abkhazia-apsny |archive-date=24 June 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Constitution of Abkhazia - Wikisource, the free online library |url=https://en.m.wikisource.org/wiki/Constitution_of_Abkhazia |access-date=2024-12-12 |website=en.wikisource.org |language=en }}&lt;/ref&gt;

پێش سەدەی ٢٠ەم، ناوچەکە ھەندێک جار لە سەرچاوەکانی زمانی [[ئینگلیزی]]دا بە «ئەباسییا» ناودەبرا.&lt;ref&gt;''The British and Foreign Review: Or, European Quarterly''. 1838, p. 422.;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Edmund Ollier. ''Cassell's illustrated history of the Russo-Turkish''. 1885&lt;/ref&gt;

== تێبینییەکان==
{{تێبینییەکان}}</text>
      <sha1>emwfskvq6rcvtf8zxq4xghp04e9av9l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581512</id>
      <parentid>1581511</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T04:26:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* تێبینییەکان */</comment>
      <origin>1581512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19794" sha1="dr0ogeqpc32nl48nq9e2j273a36o8vh" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = کۆماری ئەبخازیا
| native_name            = {{unbulleted list
 | {{native name|ab|Аԥсны Аҳәынҭ|italic=no}}
 | {{resize|90%|{{nobold|{{transliteration|engvar=gb|ab|Aṕsny Aħəynţķarra}}}}}}
 | {{native name|ru|Республика Абхазия|italic=no}}
 | {{resize|90%|{{nobold|{{transliteration|engvar=gb|ru|Respublika Abkhaziya}}}}}}
}}
| common_name            = ئەبخازیا
| status                 = «دی فاکتۆ» [[پێڕستی ئەو وڵاتانەی کە دانپێدانانی سنوورداریان ھەیە|وڵاتێک بە دانپێدانانی سنووردارەوە]]، لە ئاستی نێونەتەوەییدا وەک خاکی [[گورجستان]] ناسراوە
| national_motto         = 
| national_anthem        = {{native phrase|ab|Аиааиرا|italics=off|nolink=on}}&lt;br /&gt;{{transliteration|engvar=gb|ab|[[ئایایرا]]}}&lt;br /&gt;«سەرکەوتن»{{parabr}}{{center|[[پەڕگە:National anthem of Abkhazia – Aiaaira (Аиааиرا) (orchestral vocal version).ogg]]}}
| image_flag             = Flag of Abkhazia.svg
| flag_type              = [[ئاڵای ئەبخازیا|ئاڵا]]
| image_coat             = Coat of arms of Abkhazia.svg
| symbol_type            = [[نیشانی ئەبخازیا|نیشان]]
| image_map              = Abkhaziaorthographicprojection.svg
| map_width              = 250px
| map_caption            = ئەبخازیا (سەوز) لە ناو [[گورجستان]] (خۆڵەمێشیی تۆخ)
| capital                = [[سوخومی]]
| coordinates            = {{Coord|43|0|13|N|41|1|9|E|type:city}}
| largest_city           = پایتەخت
| official_languages     = {{hlist | [[زمانی ئەبخازی|ئەبخازی]]|[[زمانی ڕووسی|ڕووسی]]}}&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Useful information |url=https://mfaapsny.org/en/helpful-information/general_information/ |access-date=2024-11-29 |website=mfaapsny.org |language=en }}&lt;/ref&gt;
| languages_type         = [[زمانی ئاخێوراو|زمانە ئاخێوراوەکان]]
| languages              = {{hlist | ئەبخازی|ڕووسی|[[زمانی گورجی|گورجی]]|[[زمانی مینگریلی|مینگریلی]]|[[زمانی سڤانی|سڤانی]]|[[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]]}}
| ethnic_groups          = {{unbulletedlist
|٥١.٤٪ [[ئەبخازییەکان]]
|١٧.٩٪ [[گورجییەکان]]
|١٧.٠٪ [[ئەرمەنییەکان]]
|٩.١٪ [[ڕووسەکان]]
|٤.٧٪ ئەوانی تر
}}
| ethnic_groups_ref      = &lt;ref&gt;{{cite web |title=2021 — Национальный состав наличного населения |url=https://cgsra.org/statistics/185/ |website=Государственный комитет Республики Абхазия по статистике |access-date=15 November 2025 |language=ru }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year     = ٢٠٢١
| demonym                = [[ئەبخازییەکان|{{hlist|style=white-space:nowrap; |ئەبخازی|ئەبخازیایی}}]]
| government_type        = [[کۆماری سەرۆکایەتی|کۆماری سەرۆکایەتیی]] یەکگرتوو
| leader_title1          = [[سەرۆکی ئەبخازیا|سەرۆک]]
| leader_name1           = [[بادرا گونبا]]
| leader_title2          = [[جێگری سەرۆکی ئەبخازیا|جێگری سەرۆک]]
| leader_name2           = [[بێسلان بیگڤاڤا]]
| leader_title3          = [[سەرۆک وەزیرانی ئەبخازیا|سەرۆک وەزیران]]
| leader_name3           = [[ڤلادیمیر دێلبا]]
| legislature            = [[ئەنجومەنی گەلی ئەبخازیا|ئەنجومەنی گەل]]
| sovereignty_type       = 
| established_event1     = [[خۆسەریی ئەبخازیا]]
| established_date1      = ٢٠ی ئازاری ١٩١٩
| established_event2     = [[کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەتی ئەبخازیا]]
| established_date2      = ٣١ی ئازاری ١٩٢١
| established_event3     = [[کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەتی خۆسەری ئەبخازیا]]
| established_date3      = ١٩ی شوباتی ١٩٣١
| established_event4     = ڕاگەیاندنی سەروەریی ئەبخازیا
| established_date4      = ٢٥ی ئابی ١٩٩٠
| established_event5     = ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ئەبخازیا
| established_date5      = ٢٣ی تەممووزی ١٩٩٢
| established_event6     = یاسای سەربەخۆیی دەوڵەت
| established_date6      = ١٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٩
| area_km2               = ٨٬٦٦٤٫٥٩&lt;ref name=EB&gt;{{cite encyclopedia |editor-first=Dale H. |editor-last=Hoiberg |encyclopedia=Encyclopedia Britannica |title=Abkhazia |edition=15th |year=2010 |publisher=Encyclopedia Britannica Inc. |volume=I: A-ak Bayes |location=Chicago, IL |isbn=978-1-59339-837-8 |pages=[https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency/page/33 33] |url=https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency/page/33 }}&lt;/ref&gt;
| area_sq_mi             = ٣٬٣٤٤ &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| area_rank              = 
| area_magnitude         = 
| population_census      = ٢٤٠٬٧٠٥
| population_census_year = ٢٠١١
| population_estimate    = ٢٤٤,٠٠٠&lt;ref&gt;{{cite web |title=Population in Abkhazia |url=https://datareportal.com/reports/digital-2025-abkhazia |publisher=DataReportal |date=3 March 2025 }}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = 2025
| population_estimate_rank = ١٨٠ھەم
| population_density_km2 = ٢٨,٢
| population_density_sq_mi = 
| population_density_rank = ١٦٠ھەم
| GDP_nominal            = ٢٧٠ ملیۆن دۆلار&lt;ref&gt;{{citation |title=Moscow Says Abkhazia, S. Ossetia Shall be Less Dependent on Russia |date=10 March 2022 |url=https://civil.ge/archives/478378/ }}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_rank       = 
| GDP_nominal_year       = ٢٠٢١
| GDP_nominal_per_capita = ١,١٠٠ دۆلار
| GDP_nominal_per_capita_rank = 
| GDP_PPP_year           = 
| GDP_PPP                = 
| GDP_PPP_rank           = 
| GDP_PPP_per_capita     = 
| GDP_PPP_per_capita_rank = 
| Gini_year              = 
| Gini_change            = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini                   = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_ref               = 
| Gini_rank              = 
| HDI_year               = 
| HDI_change             = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI                    = &lt;!--number only--&gt;
| HDI_ref                = 
| HDI_rank               = 
| currency               = {{unbulleted list ||[[ئەپساری ئەبخازی]] &lt;br /&gt;[[ڕووبڵی ڕووسی]]}}
| currency_code          = RUB
| time_zone              = MSK
| utc_offset             = +٣
| time_zone_DST          = 
| utc_offset_DST         = 
| drives_on              = ڕاست
| calling_code           = [[کۆدە تەلەفۆنییەکانی ڕووسیا|+٧]] ٨٤٠{{\}}٩٤٠ (پێشتر، [[کۆدە تەلەفۆنییەکانی ئەبخازیا|+٩٩٥ ٤٤]])&lt;ref&gt;{{cite web |title=Abkhazia remains available by Georgian phone codes |url=http://www.today.az/print/news/georgia/58953.html |date=6 January 2010 |access-date=20 January 2010 |publisher=today.az |archive-url=https://web.archive.org/web/20120712005819/http://www.today.az/print/news/georgia/58953.html |archive-date=12 July 2012 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.wtng.info/wtng-995-ge.html |title=Georgia +995 |date=2 June 2011 |work=World Telephone Numbering Guide |access-date=23 June 2014 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220025759/http://www.wtng.info/wtng-995-ge.html |archive-date=20 December 2013 }}&lt;/ref&gt;
| iso3166code            = 
| today                  = 
}}
'''ئەبخازیا'''،{{efn|{{IPAc-en|audio=Abkhazia pronunciation.mp3|æ|b|ˈ|k|ɑː|z|i|ə}} {{respell|ab|KAH|zee|ə}} یان {{IPAc-en|audio=Abkhazia alternate pronunciation.mp3|æ|b|ˈ|k|eɪ|z|i|ə}} {{respell|ab|KAY|zee|ə}}&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.lexico.com/definition/abkhazia |archive-url=https://web.archive.org/web/20200325154956/https://www.lexico.com/definition/abkhazia |archive-date=25 March 2020 |title=Abkhazia {{!}} Meaning of Abkhazia by Lexico |website=Lexico Dictionaries {{!}} English |language=en |access-date=25 March 2020 }}&lt;/ref&gt;}}{{efn|{{bulleted list|{{langx|ab|Аԥсны|Apsny|engvar=gb}}, {{IPA|ab|apʰsˈnɨ|label=IPA}} {{langx|ru|Абха́зия|Abkhaziya|engvar=gb}}, {{IPA|ru|ɐˈpxazʲɪjə|IPA}} {{langx|ka|აფხაზეთი|Apkhazeti|engvar=gb}}, {{IPA|ka|ˈapʰχazetʰi|IPA}} {{langx|xmf|აბჟუა|Abzhua|engvar=gb}}, یان {{lang|xmf|ساაფخازو}} {{transliteration|engvar=gb|xmf|Saapkhazo}} {{langx|hy|Աբխազիա|Abkhazia|engvar=gb}}, {{IPA|hy|ɑpʰχɑˈziɑ|IPA}}
}}}} بە فەرمی '''کۆماری ئەبخازیا'''،{{efn|{{bulleted list|{{langx|ab|Аԥсны Аҳәынҭқاررا|Apsny Ahwyntqarra|engvar=gb}}|{{langx|ru|Республика Абхазия|Respublika Abkhaziya|engvar=gb}}}}}} [[پێڕستی ئەو وڵاتانەی کە دانپێدانانی سنوورداریان ھەیە|وڵاتێکی بەشێک ناسراوە]] لە [[قەوقازی باشوور]]. لەسەر کەناراوەکانی ڕۆژھەڵاتی [[دەریای ڕەش]] ھەڵکەوتووە، لە یەکتربڕینی [[ئەورووپای ڕۆژھەڵات]] و [[ڕۆژاوای ئاسیا]]. ڕووبەرەکەی ٨٦٦٥ کیلۆمەتر دووجایە و دانیشتووانەکەی نزیکەی ٢٤٥٬٠٠٠ کەسە. پایتەخت و گەورەترین شاری [[سوخومی]]یە.

بارودۆخی ڕامیاریی ئەبخازیا بابەتی سەرەکیی [[ململانێی ئەبخازیا]] و [[پەیوەندییەکانی گورجستان–ڕووسیا]]یە. دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٩٢ بە یەکلایەنە سەربەخۆیی خۆی لە گورجستان ڕاگەیاند، ئەبخازیا [[دانپێدانانی نێونەتەوەیی بە ئەبخازیا و ئۆسێتیای باشوور|بە فەرمی وەک دەوڵەتێکی سەربەخۆ دەناسرێت]] تەنھا لەلایەن پێنج وڵاتی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە (دوو دەوڵەتی تر پێشتر دانیان پێدا نابوو بەڵام دواتر دانپێدانانی خۆیان کێشایەوە): [[ڕووسیا]]، [[ڤێنیزوێلا]]، [[نیکاراگوا]]، [[ناورو]]، و [[سووریا]]؛ باقی کۆمەڵگەی نێونەتەوەیی ئەبخازیا وەک بەشێکی «دی یوورێ» لە [[گورجستان]] دەناسن. بەھۆی نەبوونی کۆنترۆڵی کاریگەر بەسەر خاکی ئەبخازیادا، گورجستان [[حکوومەتی کۆماری خۆسەری ئەبخازیا|حکوومەتێکی ئەبخازیا لە تاراوگە]] ڕادەگرێت.

ناوچەکە خۆسەریی ھەبوو وەک [[کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەتی خۆسەری ئەبخازیا]] لە ناو [[کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەتی گورجستان]] لەو کاتەی کە [[ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتیی سۆڤیەت دەستی بە ھەڵوەشاندنەوە کرد]] لە کۆتایییەکانی ھەشتاکاندا. گرژییە ڕەگەزییەکان لە نێوان [[ئەبخازییەکان|ئەبخازەکان]]، نەتەوەی خاوەن ناوی ناوچەکە، و [[گورجییەکان]]، گەورەترین گرووپی ڕەگەزیی تاقانە لەو کاتەدا، گەیشتە لووتکە لە [[شەڕی ئەبخازیا (١٩٩٢–١٩٩٣)]]، کە بووە ھۆی لەدەستدانی کۆنترۆڵی گورجستان بەسەر زۆربەی ئەبخازیادا و دواتر سەربەخۆیی ئەبخازیا «دی فاکتۆ» و [[پاکتاوی ڕەگەزیی گورجییەکان لە ئەبخازیا|پاکتاوی ڕەگەزیی گورجییەکان لە ئەبخازیا]]. سەرەڕای [[ڕێککەوتنی ئاگربەست و جیاکردنەوەی ھێزەکان|ڕێککەوتنی ئاگربەستی ١٩٩٤]] و چەندین ساڵ دانوستان، ناکۆکییەکە بە چارەسەرنەکراوی ماوەتەوە. ئامادەبوونی درێژخایەنی [[نێردەی چاودێریی نەتەوە یەکگرتووەکان لە گورجستان|نێردەی چاودێریی نەتەوە یەکگرتووەکان]] و ھێزێکی ئاشتیپارێزی [[کۆمەڵەی دەوڵەتە سەربەخۆکان]] بە ڕێبەرایەتیی ڕووسیا نەیانتوانی لە چەندین بۆنەدا ڕێگری لە سەرھەڵدانەوەی توندوتیژی بکەن. لە ئابی ٢٠٠٨دا، [[ھێزە چەکدارەکانی ئەبخازیا|ھێزە ئەبخازییەکان]] و [[ھێزە چەکدارەکانی ڕووسیا|ھێزە ڕووسییەکان]] [[شەڕی ڕووسیا و گورجستان|جەنگی ڕووسیا–گورجستانیان]] دژی [[ھێزەکانی بەرگریی گورجستان|ھێزە گورجییەکان]] ئەنجام دا، کە بووە ھۆی دانپێدانانی فەرمیی ئەبخازیا لەلایەن ڕووسیاوە، ھەڵوەشاندنەوەی ڕێککەوتنی ئاگربەستی ١٩٩٤ و کۆتاییھێنان بە نێردەی نەتەوە یەکگرتووەکان. لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨دا، [[پەرلەمانی گورجستان]] ئەبخازیای وەک [[ناوچە داگیرکراوەکانی ڕووسیا لە گورجستان|خاکێکی داگیرکراوی ڕووسیا]] ڕاگەیاند.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Georgia/Russia, Independent International Fact-Finding Mission on the Conflict in South Ossetia {{!}} How does law protect in war? - Online casebook |url=https://casebook.icrc.org/case-study/georgiarussia-independent-international-fact-finding-mission-conflict-south-ossetia |access-date=5 March 2024 |website=casebook.icrc.org |archive-date=4 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004173607/https://casebook.icrc.org/case-study/georgiarussia-independent-international-fact-finding-mission-conflict-south-ossetia |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== ڕەچەڵەکی ناو ==
ناوی [[ڕووسی]]ی {{lang|ru|Абхазия}} (''ئەبخازیا'') لە زمانی [[زمانی گورجی|گورجیی]] {{lang|ka|აფხაზეთი}} (''ئەپخازێتی'') وەرگیراوە.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Abkhazia _ AcademiaLab |url=https://academia-lab.com/encyclopedia/abkhazia/ |access-date=2026-04-29 |website=academia-lab.com}}&lt;/ref&gt;

ناوی ئەبخازیی {{lang|ab-Latn|Apsny}} ({{langx|ab|Аԥсны}}، {{IPA|ab|apʰsˈnɨ|label=IPA}}) وەک «خاکی ڕۆح» لێک دەدرێتەوە؛&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://poli.vub.ac.be/publi/ContBorders/eng/ch0103.htm |title=Contested Borders in the Caucasus: Chapter I (3/4) |work=vub.ac.be |access-date=10 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121127185336/http://poli.vub.ac.be/publi/ContBorders/eng/ch0103.htm |archive-date=27 November 2012 }}&lt;/ref&gt; بەڵام واتای فەرھەنگییەکەی «وڵاتی فانییەکان»ە.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Ozgan |first=Konstantin |author-link=Konstantin Ozgan |editor=Ole Høiris, Sefa Martin Yürükel |title=Contrasts and Solutions in the Caucasus |chapter-url=http://www.abkhazalliance.com/ozganp.html |year=1998 |publisher=Aarhus University Press |isbn=978-87-7288-708-1 |page=184 |chapter=Abkhazia: Problems and the Paths to their Resolution  |access-date=27 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150227150801/http://www.abkhazalliance.com/ozganp.html |archive-date=27 February 2015 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; پێدەچێت بۆ یەکەمجار لە سەدەی حەوتەمدا لە دەقێکی ئەرمەنیدا دەرکەوتبێت، کە ڕەنگە ئاماژە بێت بۆ [[ئەپسیلە|ئەپسیلییە]] کۆنەکان.&lt;ref name=&quot;Hewitt2013&quot;&gt;{{cite book |last=Hewitt |first=George B. |title=Discordant Neighbours: A Reassessment of the Georgian-Abkhazian and Georgian-South Ossetian Conflicts |url=https://books.google.com/books?id=eshhfkTqkXkC&amp;pg=PA9 |year=2013 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-24893-9 |page=9 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161117204359/https://books.google.com/books?id=eshhfkTqkXkC&amp;pg=PA9 |archive-date=17 November 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

لە سەرچاوە سەرەتایییە ئیسلامییەکاندا، زاراوەی «ئەبخازیا» بەگشتی بۆ واتای خاکی گورجستان بەکاردەھات.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.amsi.ge/istoria/div/m.lordkiPaniZe_abkh.html |author=Prof. Lordkipanidze M. |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225231434/http://www.amsi.ge/istoria/div/m.lordkiPaniZe_abkh.html |title=The Abkhazians and Abkhazia |archive-date=25 February 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;For all practical purposes the term ''Abkhdz'' or ''Afkhdz'', in early Muslim sources covers Georgia and Georgians. [[Vasily Bartold|Barthold, Wasil]] &amp; [[Vladimir Minorsky|Minorsky, Vladimir]], &quot;Abkhaz&quot;, in ''[[The Encyclopaedia of Islam]]'', Vol. 1, 1960.&lt;/ref&gt;

بە ئەگەرێکی زۆرەوە وەک شوێنگرەوەی [[لازیکا|شانشینی «لازیکا»]] ({{lang|ka-Latn|ئیگریسی}} لە سەرچاوە گورجییەکاندا) دادەنرێت، ئەم قەوارە ڕامیارییە نوێیە لە ھەندێک لە ڕووداونامە گورجی و ئەرمەنییەکانی سەردەمی بیزەنتیندا بەردەوام بە [[کۆڵخیس|ئیگریسی]] ناودەبرا (بۆ نموونە «ژیانی پاشا گورجییەکان» لەلایەن [[لیۆنتی مرۆڤێلی]] و [[مێژووی ئەرمەنستان (پەرتووک)|''مێژووی ئەرمەنستان'']] لەلایەن [[ھۆڤانیس دراسخاناکێرتتسی]]).&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Lortkipanidze |first1=Mariam |last2=Otkhmezuri |first2=Giorgi |title=Abkhazia's status as part of Georgia: historical perspective |journal=Central Asia and the Caucasus |url=https://cyberleninka.ru/article/n/abkhazia-s-status-as-part-of-georgia-historical-perspective |year=2010 |volume=4 |issue=1–2 |page=175 }}&lt;/ref&gt;

دەستووری ئەبخازیا دەڵێت ناوەکانی «کۆماری ئەبخازیا» و «ئەپسنی» ھاوتان و دەکرێت لەبری یەکتر بەکاربھێنرێن.&lt;ref name=&quot;Constitution&quot;&gt;{{cite web |url=http://abkhazworld.com/aw/reports-and-key-texts/607-constitution-of-the-republic-of-abkhazia-apsny |title=Constitution of the Republic of Abkhazia (Apsny) |date=22 October 2008 |publisher=Abkhazworld.com |access-date=31 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624045315/http://abkhazworld.com/aw/reports-and-key-texts/607-constitution-of-the-republic-of-abkhazia-apsny |archive-date=24 June 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Constitution of Abkhazia - Wikisource, the free online library |url=https://en.m.wikisource.org/wiki/Constitution_of_Abkhazia |access-date=2024-12-12 |website=en.wikisource.org |language=en }}&lt;/ref&gt;

پێش سەدەی ٢٠ەم، ناوچەکە ھەندێک جار لە سەرچاوەکانی زمانی [[ئینگلیزی]]دا بە «ئەباسییا» ناودەبرا.&lt;ref&gt;''The British and Foreign Review: Or, European Quarterly''. 1838, p. 422.;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Edmund Ollier. ''Cassell's illustrated history of the Russo-Turkish''. 1885&lt;/ref&gt;

== تێبینییەکان==
{{تێبینییەکان}}
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{تد|ئەبخازیا|ئەورووپا|گورجستان|ئاسیا|یەکێتیی سۆڤیەت}}</text>
      <sha1>dr0ogeqpc32nl48nq9e2j273a36o8vh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581513</id>
      <parentid>1581512</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T04:36:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* ڕەچەڵەکی ناو */</comment>
      <origin>1581513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29346" sha1="nsq8romxzjp131vr88mqnchfj6atm3g" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = کۆماری ئەبخازیا
| native_name            = {{unbulleted list
 | {{native name|ab|Аԥсны Аҳәынҭ|italic=no}}
 | {{resize|90%|{{nobold|{{transliteration|engvar=gb|ab|Aṕsny Aħəynţķarra}}}}}}
 | {{native name|ru|Республика Абхазия|italic=no}}
 | {{resize|90%|{{nobold|{{transliteration|engvar=gb|ru|Respublika Abkhaziya}}}}}}
}}
| common_name            = ئەبخازیا
| status                 = «دی فاکتۆ» [[پێڕستی ئەو وڵاتانەی کە دانپێدانانی سنوورداریان ھەیە|وڵاتێک بە دانپێدانانی سنووردارەوە]]، لە ئاستی نێونەتەوەییدا وەک خاکی [[گورجستان]] ناسراوە
| national_motto         = 
| national_anthem        = {{native phrase|ab|Аиааиرا|italics=off|nolink=on}}&lt;br /&gt;{{transliteration|engvar=gb|ab|[[ئایایرا]]}}&lt;br /&gt;«سەرکەوتن»{{parabr}}{{center|[[پەڕگە:National anthem of Abkhazia – Aiaaira (Аиааиرا) (orchestral vocal version).ogg]]}}
| image_flag             = Flag of Abkhazia.svg
| flag_type              = [[ئاڵای ئەبخازیا|ئاڵا]]
| image_coat             = Coat of arms of Abkhazia.svg
| symbol_type            = [[نیشانی ئەبخازیا|نیشان]]
| image_map              = Abkhaziaorthographicprojection.svg
| map_width              = 250px
| map_caption            = ئەبخازیا (سەوز) لە ناو [[گورجستان]] (خۆڵەمێشیی تۆخ)
| capital                = [[سوخومی]]
| coordinates            = {{Coord|43|0|13|N|41|1|9|E|type:city}}
| largest_city           = پایتەخت
| official_languages     = {{hlist | [[زمانی ئەبخازی|ئەبخازی]]|[[زمانی ڕووسی|ڕووسی]]}}&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Useful information |url=https://mfaapsny.org/en/helpful-information/general_information/ |access-date=2024-11-29 |website=mfaapsny.org |language=en }}&lt;/ref&gt;
| languages_type         = [[زمانی ئاخێوراو|زمانە ئاخێوراوەکان]]
| languages              = {{hlist | ئەبخازی|ڕووسی|[[زمانی گورجی|گورجی]]|[[زمانی مینگریلی|مینگریلی]]|[[زمانی سڤانی|سڤانی]]|[[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]]}}
| ethnic_groups          = {{unbulletedlist
|٥١.٤٪ [[ئەبخازییەکان]]
|١٧.٩٪ [[گورجییەکان]]
|١٧.٠٪ [[ئەرمەنییەکان]]
|٩.١٪ [[ڕووسەکان]]
|٤.٧٪ ئەوانی تر
}}
| ethnic_groups_ref      = &lt;ref&gt;{{cite web |title=2021 — Национальный состав наличного населения |url=https://cgsra.org/statistics/185/ |website=Государственный комитет Республики Абхазия по статистике |access-date=15 November 2025 |language=ru }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year     = ٢٠٢١
| demonym                = [[ئەبخازییەکان|{{hlist|style=white-space:nowrap; |ئەبخازی|ئەبخازیایی}}]]
| government_type        = [[کۆماری سەرۆکایەتی|کۆماری سەرۆکایەتیی]] یەکگرتوو
| leader_title1          = [[سەرۆکی ئەبخازیا|سەرۆک]]
| leader_name1           = [[بادرا گونبا]]
| leader_title2          = [[جێگری سەرۆکی ئەبخازیا|جێگری سەرۆک]]
| leader_name2           = [[بێسلان بیگڤاڤا]]
| leader_title3          = [[سەرۆک وەزیرانی ئەبخازیا|سەرۆک وەزیران]]
| leader_name3           = [[ڤلادیمیر دێلبا]]
| legislature            = [[ئەنجومەنی گەلی ئەبخازیا|ئەنجومەنی گەل]]
| sovereignty_type       = 
| established_event1     = [[خۆسەریی ئەبخازیا]]
| established_date1      = ٢٠ی ئازاری ١٩١٩
| established_event2     = [[کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەتی ئەبخازیا]]
| established_date2      = ٣١ی ئازاری ١٩٢١
| established_event3     = [[کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەتی خۆسەری ئەبخازیا]]
| established_date3      = ١٩ی شوباتی ١٩٣١
| established_event4     = ڕاگەیاندنی سەروەریی ئەبخازیا
| established_date4      = ٢٥ی ئابی ١٩٩٠
| established_event5     = ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ئەبخازیا
| established_date5      = ٢٣ی تەممووزی ١٩٩٢
| established_event6     = یاسای سەربەخۆیی دەوڵەت
| established_date6      = ١٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٩
| area_km2               = ٨٬٦٦٤٫٥٩&lt;ref name=EB&gt;{{cite encyclopedia |editor-first=Dale H. |editor-last=Hoiberg |encyclopedia=Encyclopedia Britannica |title=Abkhazia |edition=15th |year=2010 |publisher=Encyclopedia Britannica Inc. |volume=I: A-ak Bayes |location=Chicago, IL |isbn=978-1-59339-837-8 |pages=[https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency/page/33 33] |url=https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency/page/33 }}&lt;/ref&gt;
| area_sq_mi             = ٣٬٣٤٤ &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| area_rank              = 
| area_magnitude         = 
| population_census      = ٢٤٠٬٧٠٥
| population_census_year = ٢٠١١
| population_estimate    = ٢٤٤,٠٠٠&lt;ref&gt;{{cite web |title=Population in Abkhazia |url=https://datareportal.com/reports/digital-2025-abkhazia |publisher=DataReportal |date=3 March 2025 }}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = 2025
| population_estimate_rank = ١٨٠ھەم
| population_density_km2 = ٢٨,٢
| population_density_sq_mi = 
| population_density_rank = ١٦٠ھەم
| GDP_nominal            = ٢٧٠ ملیۆن دۆلار&lt;ref&gt;{{citation |title=Moscow Says Abkhazia, S. Ossetia Shall be Less Dependent on Russia |date=10 March 2022 |url=https://civil.ge/archives/478378/ }}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_rank       = 
| GDP_nominal_year       = ٢٠٢١
| GDP_nominal_per_capita = ١,١٠٠ دۆلار
| GDP_nominal_per_capita_rank = 
| GDP_PPP_year           = 
| GDP_PPP                = 
| GDP_PPP_rank           = 
| GDP_PPP_per_capita     = 
| GDP_PPP_per_capita_rank = 
| Gini_year              = 
| Gini_change            = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini                   = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_ref               = 
| Gini_rank              = 
| HDI_year               = 
| HDI_change             = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI                    = &lt;!--number only--&gt;
| HDI_ref                = 
| HDI_rank               = 
| currency               = {{unbulleted list ||[[ئەپساری ئەبخازی]] &lt;br /&gt;[[ڕووبڵی ڕووسی]]}}
| currency_code          = RUB
| time_zone              = MSK
| utc_offset             = +٣
| time_zone_DST          = 
| utc_offset_DST         = 
| drives_on              = ڕاست
| calling_code           = [[کۆدە تەلەفۆنییەکانی ڕووسیا|+٧]] ٨٤٠{{\}}٩٤٠ (پێشتر، [[کۆدە تەلەفۆنییەکانی ئەبخازیا|+٩٩٥ ٤٤]])&lt;ref&gt;{{cite web |title=Abkhazia remains available by Georgian phone codes |url=http://www.today.az/print/news/georgia/58953.html |date=6 January 2010 |access-date=20 January 2010 |publisher=today.az |archive-url=https://web.archive.org/web/20120712005819/http://www.today.az/print/news/georgia/58953.html |archive-date=12 July 2012 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.wtng.info/wtng-995-ge.html |title=Georgia +995 |date=2 June 2011 |work=World Telephone Numbering Guide |access-date=23 June 2014 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220025759/http://www.wtng.info/wtng-995-ge.html |archive-date=20 December 2013 }}&lt;/ref&gt;
| iso3166code            = 
| today                  = 
}}
'''ئەبخازیا'''،{{efn|{{IPAc-en|audio=Abkhazia pronunciation.mp3|æ|b|ˈ|k|ɑː|z|i|ə}} {{respell|ab|KAH|zee|ə}} یان {{IPAc-en|audio=Abkhazia alternate pronunciation.mp3|æ|b|ˈ|k|eɪ|z|i|ə}} {{respell|ab|KAY|zee|ə}}&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.lexico.com/definition/abkhazia |archive-url=https://web.archive.org/web/20200325154956/https://www.lexico.com/definition/abkhazia |archive-date=25 March 2020 |title=Abkhazia {{!}} Meaning of Abkhazia by Lexico |website=Lexico Dictionaries {{!}} English |language=en |access-date=25 March 2020 }}&lt;/ref&gt;}}{{efn|{{bulleted list|{{langx|ab|Аԥсны|Apsny|engvar=gb}}, {{IPA|ab|apʰsˈnɨ|label=IPA}} {{langx|ru|Абха́зия|Abkhaziya|engvar=gb}}, {{IPA|ru|ɐˈpxazʲɪjə|IPA}} {{langx|ka|აფხაზეთი|Apkhazeti|engvar=gb}}, {{IPA|ka|ˈapʰχazetʰi|IPA}} {{langx|xmf|აბჟუა|Abzhua|engvar=gb}}, یان {{lang|xmf|ساაფخازو}} {{transliteration|engvar=gb|xmf|Saapkhazo}} {{langx|hy|Աբխազիա|Abkhazia|engvar=gb}}, {{IPA|hy|ɑpʰχɑˈziɑ|IPA}}
}}}} بە فەرمی '''کۆماری ئەبخازیا'''،{{efn|{{bulleted list|{{langx|ab|Аԥсны Аҳәынҭқاررا|Apsny Ahwyntqarra|engvar=gb}}|{{langx|ru|Республика Абхазия|Respublika Abkhaziya|engvar=gb}}}}}} [[پێڕستی ئەو وڵاتانەی کە دانپێدانانی سنوورداریان ھەیە|وڵاتێکی بەشێک ناسراوە]] لە [[قەوقازی باشوور]]. لەسەر کەناراوەکانی ڕۆژھەڵاتی [[دەریای ڕەش]] ھەڵکەوتووە، لە یەکتربڕینی [[ئەورووپای ڕۆژھەڵات]] و [[ڕۆژاوای ئاسیا]]. ڕووبەرەکەی ٨٦٦٥ کیلۆمەتر دووجایە و دانیشتووانەکەی نزیکەی ٢٤٥٬٠٠٠ کەسە. پایتەخت و گەورەترین شاری [[سوخومی]]یە.

بارودۆخی ڕامیاریی ئەبخازیا بابەتی سەرەکیی [[ململانێی ئەبخازیا]] و [[پەیوەندییەکانی گورجستان–ڕووسیا]]یە. دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٩٢ بە یەکلایەنە سەربەخۆیی خۆی لە گورجستان ڕاگەیاند، ئەبخازیا [[دانپێدانانی نێونەتەوەیی بە ئەبخازیا و ئۆسێتیای باشوور|بە فەرمی وەک دەوڵەتێکی سەربەخۆ دەناسرێت]] تەنھا لەلایەن پێنج وڵاتی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە (دوو دەوڵەتی تر پێشتر دانیان پێدا نابوو بەڵام دواتر دانپێدانانی خۆیان کێشایەوە): [[ڕووسیا]]، [[ڤێنیزوێلا]]، [[نیکاراگوا]]، [[ناورو]]، و [[سووریا]]؛ باقی کۆمەڵگەی نێونەتەوەیی ئەبخازیا وەک بەشێکی «دی یوورێ» لە [[گورجستان]] دەناسن. بەھۆی نەبوونی کۆنترۆڵی کاریگەر بەسەر خاکی ئەبخازیادا، گورجستان [[حکوومەتی کۆماری خۆسەری ئەبخازیا|حکوومەتێکی ئەبخازیا لە تاراوگە]] ڕادەگرێت.

ناوچەکە خۆسەریی ھەبوو وەک [[کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەتی خۆسەری ئەبخازیا]] لە ناو [[کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەتی گورجستان]] لەو کاتەی کە [[ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتیی سۆڤیەت دەستی بە ھەڵوەشاندنەوە کرد]] لە کۆتایییەکانی ھەشتاکاندا. گرژییە ڕەگەزییەکان لە نێوان [[ئەبخازییەکان|ئەبخازەکان]]، نەتەوەی خاوەن ناوی ناوچەکە، و [[گورجییەکان]]، گەورەترین گرووپی ڕەگەزیی تاقانە لەو کاتەدا، گەیشتە لووتکە لە [[شەڕی ئەبخازیا (١٩٩٢–١٩٩٣)]]، کە بووە ھۆی لەدەستدانی کۆنترۆڵی گورجستان بەسەر زۆربەی ئەبخازیادا و دواتر سەربەخۆیی ئەبخازیا «دی فاکتۆ» و [[پاکتاوی ڕەگەزیی گورجییەکان لە ئەبخازیا|پاکتاوی ڕەگەزیی گورجییەکان لە ئەبخازیا]]. سەرەڕای [[ڕێککەوتنی ئاگربەست و جیاکردنەوەی ھێزەکان|ڕێککەوتنی ئاگربەستی ١٩٩٤]] و چەندین ساڵ دانوستان، ناکۆکییەکە بە چارەسەرنەکراوی ماوەتەوە. ئامادەبوونی درێژخایەنی [[نێردەی چاودێریی نەتەوە یەکگرتووەکان لە گورجستان|نێردەی چاودێریی نەتەوە یەکگرتووەکان]] و ھێزێکی ئاشتیپارێزی [[کۆمەڵەی دەوڵەتە سەربەخۆکان]] بە ڕێبەرایەتیی ڕووسیا نەیانتوانی لە چەندین بۆنەدا ڕێگری لە سەرھەڵدانەوەی توندوتیژی بکەن. لە ئابی ٢٠٠٨دا، [[ھێزە چەکدارەکانی ئەبخازیا|ھێزە ئەبخازییەکان]] و [[ھێزە چەکدارەکانی ڕووسیا|ھێزە ڕووسییەکان]] [[شەڕی ڕووسیا و گورجستان|جەنگی ڕووسیا–گورجستانیان]] دژی [[ھێزەکانی بەرگریی گورجستان|ھێزە گورجییەکان]] ئەنجام دا، کە بووە ھۆی دانپێدانانی فەرمیی ئەبخازیا لەلایەن ڕووسیاوە، ھەڵوەشاندنەوەی ڕێککەوتنی ئاگربەستی ١٩٩٤ و کۆتاییھێنان بە نێردەی نەتەوە یەکگرتووەکان. لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨دا، [[پەرلەمانی گورجستان]] ئەبخازیای وەک [[ناوچە داگیرکراوەکانی ڕووسیا لە گورجستان|خاکێکی داگیرکراوی ڕووسیا]] ڕاگەیاند.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Georgia/Russia, Independent International Fact-Finding Mission on the Conflict in South Ossetia {{!}} How does law protect in war? - Online casebook |url=https://casebook.icrc.org/case-study/georgiarussia-independent-international-fact-finding-mission-conflict-south-ossetia |access-date=5 March 2024 |website=casebook.icrc.org |archive-date=4 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004173607/https://casebook.icrc.org/case-study/georgiarussia-independent-international-fact-finding-mission-conflict-south-ossetia |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== ڕەچەڵەکی ناو ==
ناوی [[ڕووسی]]ی {{lang|ru|Абхазия}} (''ئەبخازیا'') لە زمانی [[زمانی گورجی|گورجیی]] {{lang|ka|აფხაზეთი}} (''ئەپخازێتی'') وەرگیراوە.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Abkhazia _ AcademiaLab |url=https://academia-lab.com/encyclopedia/abkhazia/ |access-date=2026-04-29 |website=academia-lab.com}}&lt;/ref&gt;

ناوی ئەبخازیی {{lang|ab-Latn|Apsny}} ({{langx|ab|Аԥсны}}، {{IPA|ab|apʰsˈnɨ|label=IPA}}) وەک «خاکی ڕۆح» لێک دەدرێتەوە؛&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://poli.vub.ac.be/publi/ContBorders/eng/ch0103.htm |title=Contested Borders in the Caucasus: Chapter I (3/4) |work=vub.ac.be |access-date=10 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121127185336/http://poli.vub.ac.be/publi/ContBorders/eng/ch0103.htm |archive-date=27 November 2012 }}&lt;/ref&gt; بەڵام واتای فەرھەنگییەکەی «وڵاتی فانییەکان»ە.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Ozgan |first=Konstantin |author-link=Konstantin Ozgan |editor=Ole Høiris, Sefa Martin Yürükel |title=Contrasts and Solutions in the Caucasus |chapter-url=http://www.abkhazalliance.com/ozganp.html |year=1998 |publisher=Aarhus University Press |isbn=978-87-7288-708-1 |page=184 |chapter=Abkhazia: Problems and the Paths to their Resolution  |access-date=27 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150227150801/http://www.abkhazalliance.com/ozganp.html |archive-date=27 February 2015 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; پێدەچێت بۆ یەکەمجار لە سەدەی حەوتەمدا لە دەقێکی ئەرمەنیدا دەرکەوتبێت، کە ڕەنگە ئاماژە بێت بۆ [[ئەپسیلە|ئەپسیلییە]] کۆنەکان.&lt;ref name=&quot;Hewitt2013&quot;&gt;{{cite book |last=Hewitt |first=George B. |title=Discordant Neighbours: A Reassessment of the Georgian-Abkhazian and Georgian-South Ossetian Conflicts |url=https://books.google.com/books?id=eshhfkTqkXkC&amp;pg=PA9 |year=2013 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-24893-9 |page=9 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161117204359/https://books.google.com/books?id=eshhfkTqkXkC&amp;pg=PA9 |archive-date=17 November 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

لە سەرچاوە سەرەتایییە ئیسلامییەکاندا، زاراوەی «ئەبخازیا» بەگشتی بۆ واتای خاکی گورجستان بەکاردەھات.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.amsi.ge/istoria/div/m.lordkiPaniZe_abkh.html |author=Prof. Lordkipanidze M. |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225231434/http://www.amsi.ge/istoria/div/m.lordkiPaniZe_abkh.html |title=The Abkhazians and Abkhazia |archive-date=25 February 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;For all practical purposes the term ''Abkhdz'' or ''Afkhdz'', in early Muslim sources covers Georgia and Georgians. [[Vasily Bartold|Barthold, Wasil]] &amp; [[Vladimir Minorsky|Minorsky, Vladimir]], &quot;Abkhaz&quot;, in ''[[The Encyclopaedia of Islam]]'', Vol. 1, 1960.&lt;/ref&gt;

بە ئەگەرێکی زۆرەوە وەک شوێنگرەوەی [[لازیکا|شانشینی «لازیکا»]] ({{lang|ka-Latn|ئیگریسی}} لە سەرچاوە گورجییەکاندا) دادەنرێت، ئەم قەوارە ڕامیارییە نوێیە لە ھەندێک لە ڕووداونامە گورجی و ئەرمەنییەکانی سەردەمی بیزەنتیندا بەردەوام بە [[کۆڵخیس|ئیگریسی]] ناودەبرا (بۆ نموونە «ژیانی پاشا گورجییەکان» لەلایەن [[لیۆنتی مرۆڤێلی]] و [[مێژووی ئەرمەنستان (پەرتووک)|''مێژووی ئەرمەنستان'']] لەلایەن [[ھۆڤانیس دراسخاناکێرتتسی]]).&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Lortkipanidze |first1=Mariam |last2=Otkhmezuri |first2=Giorgi |title=Abkhazia's status as part of Georgia: historical perspective |journal=Central Asia and the Caucasus |url=https://cyberleninka.ru/article/n/abkhazia-s-status-as-part-of-georgia-historical-perspective |year=2010 |volume=4 |issue=1–2 |page=175 }}&lt;/ref&gt;

دەستووری ئەبخازیا دەڵێت ناوەکانی «کۆماری ئەبخازیا» و «ئەپسنی» ھاوتان و دەکرێت لەبری یەکتر بەکاربھێنرێن.&lt;ref name=&quot;Constitution&quot;&gt;{{cite web |url=http://abkhazworld.com/aw/reports-and-key-texts/607-constitution-of-the-republic-of-abkhazia-apsny |title=Constitution of the Republic of Abkhazia (Apsny) |date=22 October 2008 |publisher=Abkhazworld.com |access-date=31 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624045315/http://abkhazworld.com/aw/reports-and-key-texts/607-constitution-of-the-republic-of-abkhazia-apsny |archive-date=24 June 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Constitution of Abkhazia - Wikisource, the free online library |url=https://en.m.wikisource.org/wiki/Constitution_of_Abkhazia |access-date=2024-12-12 |website=en.wikisource.org |language=en }}&lt;/ref&gt;

پێش سەدەی ٢٠ەم، ناوچەکە ھەندێک جار لە سەرچاوەکانی زمانی [[ئینگلیزی]]دا بە «ئەباسییا» ناودەبرا.&lt;ref&gt;''The British and Foreign Review: Or, European Quarterly''. 1838, p. 422.;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Edmund Ollier. ''Cassell's illustrated history of the Russo-Turkish''. 1885&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
{{سەرەکی|جوگرافیای ئەبخازیا}}

[[پەڕگە:Agepsta.jpg|وێنۆک|[[چیای ئەگێپستا]] وەک لە [[زنجیرەچیای ئایبگا]]وە دەبینرێت]]
[[File:რიწის ტბა.jpg|وێنۆک|[[دەریاچەی ڕیتسا]]]]
ئەبخازیا ڕووبەرێکی نزیکەی ٨٦٦٥ کم٢یە لە کۆتاییی ڕۆژاوای [[گورجستان]].&lt;ref name=EB/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |first=David |last=Cutler |url=http://reliefweb.int/report/georgia/factbox-key-facts-georgias-breakaway-abkhazia |title=Factbox – Key facts on Georgia's breakaway Abkhazia |agency=Reuters |publisher=reliefweb.int |date=29 April 2008 |access-date=29 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161129233638/http://reliefweb.int/report/georgia/factbox-key-facts-georgias-breakaway-abkhazia |archive-date=29 November 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/1358/Abkhazia |title=Abkhazia |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |access-date=7 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100602193245/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/1358/Abkhazia |archive-date=2 June 2010 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; چیاکانی [[قەوقاز]] لە باکوور و باکووری ڕۆژھەڵات ئەبخازیا و [[ڕووسیا]] لە یەکتر جیا دەکەنەوە. لە ڕۆژھەڵات و باشووری ڕۆژھەڵاتەوە، ئەبخازیا ھاوسنوورە لەگەڵ ناوچەی گورجیی [[سامێگرێلۆ-زێمۆ سڤانێتی|سامێگرێلۆ-زێمۆ سڤانێتی]]؛ و لە باشوور و باشووری ڕۆژاوا لەگەڵ [[دەریای ڕەش]].

ئەبخازیا لە ڕووی جوگرافییەوە ھەمەجۆرە بە دەشتایییە نزمەکان کە درێژ دەبنەوە تا باکوورە زۆر شاخاوییەکە. زنجیرەچیای قەوقازی مەزن بەدرێژاییی سنووری باکووری ناوچەکە دەڕوات، بە لقەکانییەوە—زنجیرەچیاکانی گاگرا، [[زنجیرەچیای بزیب|بزیب]] و کۆدۆری—کە ناوچەکە بۆ چەندین دۆڵی قووڵ و پڕاو دابەش دەکەن. بەرزترین لووتکەکانی ئەبخازیا لە باکووری ڕۆژھەڵات و ڕۆژھەڵاتدان و چەند دانەیەکیان لە {{convert|4000|m|ft|0}} [[سەرووی ئاستی دەریا]] بەرزترن. دیمەنی ئەبخازیا لە دارستانە کەناراوەکان و کێڵگەکانی میوە مزرەمەنییەکانەوە دەست پێ دەکات تا بەفرە ھەمیشەیییەکان و [[سەھۆڵبەندان|سەھۆڵبەندانەکان]] لە باکووری ناوچەکەدا. ئەگەرچی دۆخی تۆپۆگرافیی ئاڵۆزی ئەبخازیا زۆربەی خاکەکەی لە گەشەپێدانی بەرچاوی مرۆیی پاراستووە، بەڵام زەوییە بەپیتە چێندراوەکانی [[چا]]، [[تووتن]]، [[شەراب]] و [[میوە]] بەرھەم دەھێنن، کە کۆڵەکەیەکی کەرتی کشتوکاڵی ناوخۆیین.

ئەبخازیا بە شێوەیەکی دەوڵەمەند لەلایەن ڕووبارە بچووکەکانەوە کە لە چیاکانی قەوقازەوە سەرچاوە دەگرن ئاودێری دەکرێت. سەرەکیترینیان بریتین لە: [[ڕووباری کۆدۆری|کۆدۆری]]، [[ڕووباری بزیب|بزیب]]، [[ڕووباری غالیدزگا|غالیدزگا]]، و [[ڕووباری گومیستا|گومیستا]]. [[ڕووباری پسۆ]] ناوچەکە لە ڕووسیا جیا دەکاتەوە، و [[ڕووباری ئینگوری|ئینگوری]] وەک سنوورێک لە نێوان ئەبخازیا و خودی گورجستاندا کار دەکات. چەندین دەریاچەی [[دەوروبەری سەھۆڵبەندان]] و [[دەریاچەی کانیی ئاگرپژێن|کانیی ئاگرپژێن]] لە ئەبخازیای شاخاویدا ھەن. [[دەریاچەی ڕیتسا]] گرنگترینیانە.

[[پەڕگە:Ridge view from pitsunda cape.jpg|وێنۆک|چەپ|دیمەنێک لە کەناری [[پیتسوندا]]]]
بەھۆی نزیکیی ئەبخازیا لە [[دەریای ڕەش]] و قەڵغانی چیاکانی قەوقاز، کەشوھەوای ناوچەکە زۆر نەرمە. ناوچە کەناراوەکانی کۆمارەکە کەشوھەوایەکی نیمچە-خولگەیییان ھەیە، کە تێکڕای پلەی گەرمیی ساڵانە لە زۆربەی ناوچەکاندا نزیکەی {{convert|15|°C}}، و تێکڕای پلەی گەرمیی کانوونی دووەم لە سەرووی پلەی بەستنەوە دەمێنێتەوە.&lt;ref name=EB/&gt; [[کەشوھەوا]] لە شوێنە بەرزەکاندا لە شاخاویی دەریایییەوە دەگۆڕێت بۆ سارد و بێ ھاوین. ھەروەھا بەھۆی شوێنەکەی لەسەر لێژایییە بەرەو بایەکانی قەوقاز، ئەبخازیا بڕێکی زۆر لە [[بارین|بارینی]] پێ دەگات، ھەرچەندە شێ لە ناوەوەی وڵاتدا کەم دەبێتەوە. بارینی ساڵانە دەگۆڕێت لە {{cvt|1200|-|1400|mm|in|1}}&lt;ref name=EB/&gt; بەدرێژاییی کەناراوەکان بۆ {{cvt|1700|-|3500|mm|in|1}} لە ناوچە شاخاوییە بەرزەکاندا. چیاکانی ئەبخازیا بڕێکی بەرچاو لە [[بەفر]] وەردەگرن.

قووڵترین [[ئەشکەوت]]ی ناسراوی جیھان، [[ئەشکەوتی ڤێریۆڤکینا]]، لە چیاکانی قەوقازی ڕۆژاوای ئەبخازیادا ھەڵکەوتووە. تازەترین ڕووپێوی (تا ئازاری ٢٠١٨) مەودای ستوونیی ئەم سیستمە ئەشکەوتییەی بە {{convert|2212|m|ft|0}} لە نێوان بەرزترین و نزمترین خاڵە گەڕان بۆ کراوەکانیدا پێوانە کردووە.

ناوچە دەشتایییەکان پێشتر بە پانایییەکانی [[داربەڕوو]]، [[داربووک]]، و [[مەرەزە]] داپۆشرابوون، کە لەو کاتەوە بڕدراونەتەوە.&lt;ref name=EB/&gt;

دوو دەروازەی سەرەکی بۆ ناو ئەبخازیا ھەن. دەروازەی باشوور لە پردی [[ئینگوری]]یە، کە دوورییەکی کەم لە شاری [[زوگدیدی]]یەوە دوورە. دەروازەی باکوور («پسۆ») لە شارۆچکەی [[لێسێلیدزێ (شارۆچکە)|لێسێلیدزێ]]یە. بەھۆی دۆخی مشتومڕی دانپێدانانەوە، زۆرێک لە حکوومەتە بیانییەکان ئامۆژگاریی ھاووڵاتییەکانیان دەکەن کە گەشت بۆ ئەبخازیا نەکەن.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/georgia |title=Travel advice by country: Georgia |work=United Kingdom [[Foreign and Commonwealth Office]] |access-date=28 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161128185700/https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/georgia |archive-date=28 November 2016 |url-status=live}}&lt;br /&gt;{{cite web |url=https://travel.state.gov/content/passports/en/country/georgia.html |title=Passports &amp; International Travel: Country Information: Georgia: Embassy Messages |work=[[U.S. Department of State]] |access-date=28 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161203082432/https://travel.state.gov/content/passports/en/country/georgia.html |archive-date=3 December 2016 |url-status=live}}&lt;br /&gt;{{cite web |url=https://www.safetravel.govt.nz/georgia |title=Official advice for New Zealanders living and travelling overseas: Georgia |work=New Zealand Government via safetravel.govt.nz |access-date=28 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161128195115/https://www.safetravel.govt.nz/georgia |archive-date=28 November 2016 |url-status=live}}&lt;br /&gt;{{cite web |url=http://smartraveller.gov.au/Countries/europe/eastern/Pages/georgia.aspx |title=Travel advice: Georgia |work=[[Australian Government]], Department of Foreign Affairs and Trade via smartraveller.gov.au |access-date=28 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161128041054/http://smartraveller.gov.au/Countries/europe/eastern/Pages/georgia.aspx |archive-date=28 November 2016 |url-status=live}}&lt;br /&gt;{{cite web |url=https://www.dfa.ie/travel/travel-advice/a-z-list-of-countries/georgia/ |title=Travel advice: Georgia |work=Irish Government, Department of Foreign Affairs and Trade |access-date=28 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161128041920/https://www.dfa.ie/travel/travel-advice/a-z-list-of-countries/georgia/ |archive-date=28 November 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; بەپێی وتەی سەرۆک ڕائول خاجیمبا، بەدرێژاییی ھاوینی ٢٠١٥، ھەزاران گەشتیار سەردانی ئەبخازیایان کردووە.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.vz.ru/news/2015/8/27/763607.html |script-title=ru:Число туристов в Абхазии побиلو рекорды советских времен |trans-title=The number of tourists in Abkhazia broke the records of Soviet times |language=ru |publisher=vz.ru |date=27 August 2015 |access-date=22 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160411060240/http://www.vz.ru/news/2015/8/27/763607.html |archive-date=11 April 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== تێبینییەکان==
{{تێبینییەکان}}
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{تد|ئەبخازیا|ئەورووپا|گورجستان|ئاسیا|یەکێتیی سۆڤیەت}}</text>
      <sha1>nsq8romxzjp131vr88mqnchfj6atm3g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581514</id>
      <parentid>1581513</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T04:39:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1581514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29363" sha1="7cjyl0lnl3m2asp0id28uxcmzizjxek" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = کۆماری ئەبخازیا
| native_name            = {{unbulleted list
 | {{native name|ab|Аԥсны Аҳәынҭ|italic=no}}
 | {{resize|90%|{{nobold|{{transliteration|engvar=gb|ab|Aṕsny Aħəynţķarra}}}}}}
 | {{native name|ru|Республика Абхазия|italic=no}}
 | {{resize|90%|{{nobold|{{transliteration|engvar=gb|ru|Respublika Abkhaziya}}}}}}
}}
| common_name            = ئەبخازیا
| status                 = «دی فاکتۆ» [[پێڕستی ئەو وڵاتانەی کە دانپێدانانی سنوورداریان ھەیە|وڵاتێک بە دانپێدانانی سنووردارەوە]]، لە ئاستی نێونەتەوەییدا وەک خاکی [[گورجستان]] ناسراوە
| national_motto         = 
| national_anthem        = {{native phrase|ab|Аиааиرا|italics=off|nolink=on}}&lt;br /&gt;{{transliteration|engvar=gb|ab|[[ئایایرا]]}}&lt;br /&gt;«سەرکەوتن»{{parabr}}{{center|[[پەڕگە:National anthem of Abkhazia – Aiaaira (Аиааиرا) (orchestral vocal version).ogg]]}}
| image_flag             = Flag of Abkhazia.svg
| flag_type              = [[ئاڵای ئەبخازیا|ئاڵا]]
| image_coat             = Coat of arms of Abkhazia.svg
| symbol_type            = [[نیشانی ئەبخازیا|نیشان]]
| image_map              = Abkhaziaorthographicprojection.svg
| map_width              = 250px
| map_caption            = ئەبخازیا (سەوز) لە ناو [[گورجستان]] (خۆڵەمێشیی تۆخ)
| capital                = [[سوخومی]]
| coordinates            = {{Coord|43|0|13|N|41|1|9|E|type:city}}
| largest_city           = پایتەخت
| official_languages     = {{hlist | [[زمانی ئەبخازی|ئەبخازی]]|[[زمانی ڕووسی|ڕووسی]]}}&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Useful information |url=https://mfaapsny.org/en/helpful-information/general_information/ |access-date=2024-11-29 |website=mfaapsny.org |language=en }}&lt;/ref&gt;
| languages_type         = [[زمانی ئاخێوراو|زمانە ئاخێوراوەکان]]
| languages              = {{hlist | ئەبخازی|ڕووسی|[[زمانی گورجی|گورجی]]|[[زمانی مینگریلی|مینگریلی]]|[[زمانی سڤانی|سڤانی]]|[[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]]}}
| ethnic_groups          = {{unbulletedlist
|٥١.٤٪ [[ئەبخازییەکان]]
|١٧.٩٪ [[گورجییەکان]]
|١٧.٠٪ [[ئەرمەنییەکان]]
|٩.١٪ [[ڕووسەکان]]
|٤.٧٪ ئەوانی تر
}}
| ethnic_groups_ref      = &lt;ref&gt;{{cite web |title=2021 — Национальный состав наличного населения |url=https://cgsra.org/statistics/185/ |website=Государственный комитет Республики Абхазия по статистике |access-date=15 November 2025 |language=ru }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year     = ٢٠٢١
| demonym                = [[ئەبخازییەکان|{{hlist|style=white-space:nowrap; |ئەبخازی|ئەبخازیایی}}]]
| government_type        = [[کۆماری سەرۆکایەتی|کۆماری سەرۆکایەتیی]] یەکگرتوو
| leader_title1          = [[سەرۆکی ئەبخازیا|سەرۆک]]
| leader_name1           = [[بادرا گونبا]]
| leader_title2          = [[جێگری سەرۆکی ئەبخازیا|جێگری سەرۆک]]
| leader_name2           = [[بێسلان بیگڤاڤا]]
| leader_title3          = [[سەرۆک وەزیرانی ئەبخازیا|سەرۆک وەزیران]]
| leader_name3           = [[ڤلادیمیر دێلبا]]
| legislature            = [[ئەنجومەنی گەلی ئەبخازیا|ئەنجومەنی گەل]]
| sovereignty_type       = 
| established_event1     = [[خۆسەریی ئەبخازیا]]
| established_date1      = ٢٠ی ئازاری ١٩١٩
| established_event2     = [[کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەتی ئەبخازیا]]
| established_date2      = ٣١ی ئازاری ١٩٢١
| established_event3     = [[کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەتی خۆسەری ئەبخازیا]]
| established_date3      = ١٩ی شوباتی ١٩٣١
| established_event4     = ڕاگەیاندنی سەروەریی ئەبخازیا
| established_date4      = ٢٥ی ئابی ١٩٩٠
| established_event5     = ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ئەبخازیا
| established_date5      = ٢٣ی تەممووزی ١٩٩٢
| established_event6     = یاسای سەربەخۆیی دەوڵەت
| established_date6      = ١٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٩
| area_km2               = ٨٬٦٦٤٫٥٩&lt;ref name=EB&gt;{{cite encyclopedia |editor-first=Dale H. |editor-last=Hoiberg |encyclopedia=Encyclopedia Britannica |title=Abkhazia |edition=15th |year=2010 |publisher=Encyclopedia Britannica Inc. |volume=I: A-ak Bayes |location=Chicago, IL |isbn=978-1-59339-837-8 |pages=[https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency/page/33 33] |url=https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency/page/33 }}&lt;/ref&gt;
| area_sq_mi             = ٣٬٣٤٤ &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| area_rank              = 
| area_magnitude         = 
| population_census      = ٢٤٠٬٧٠٥
| population_census_year = ٢٠١١
| population_estimate    = ٢٤٤,٠٠٠&lt;ref&gt;{{cite web |title=Population in Abkhazia |url=https://datareportal.com/reports/digital-2025-abkhazia |publisher=DataReportal |date=3 March 2025 }}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = 2025
| population_estimate_rank = ١٨٠ھەم
| population_density_km2 = ٢٨,٢
| population_density_sq_mi = 
| population_density_rank = ١٦٠ھەم
| GDP_nominal            = ٢٧٠ ملیۆن دۆلار&lt;ref&gt;{{citation |title=Moscow Says Abkhazia, S. Ossetia Shall be Less Dependent on Russia |date=10 March 2022 |url=https://civil.ge/archives/478378/ }}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_rank       = 
| GDP_nominal_year       = ٢٠٢١
| GDP_nominal_per_capita = ١,١٠٠ دۆلار
| GDP_nominal_per_capita_rank = 
| GDP_PPP_year           = 
| GDP_PPP                = 
| GDP_PPP_rank           = 
| GDP_PPP_per_capita     = 
| GDP_PPP_per_capita_rank = 
| Gini_year              = 
| Gini_change            = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini                   = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_ref               = 
| Gini_rank              = 
| HDI_year               = 
| HDI_change             = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI                    = &lt;!--number only--&gt;
| HDI_ref                = 
| HDI_rank               = 
| currency               = {{unbulleted list ||[[ئەپساری ئەبخازی]] &lt;br /&gt;[[ڕووبڵی ڕووسی]]}}
| currency_code          = RUB
| time_zone              = MSK
| utc_offset             = +٣
| time_zone_DST          = 
| utc_offset_DST         = 
| drives_on              = ڕاست
| calling_code           = [[کۆدە تەلەفۆنییەکانی ڕووسیا|+٧]] ٨٤٠{{\}}٩٤٠ (پێشتر، [[کۆدە تەلەفۆنییەکانی ئەبخازیا|+٩٩٥ ٤٤]])&lt;ref&gt;{{cite web |title=Abkhazia remains available by Georgian phone codes |url=http://www.today.az/print/news/georgia/58953.html |date=6 January 2010 |access-date=20 January 2010 |publisher=today.az |archive-url=https://web.archive.org/web/20120712005819/http://www.today.az/print/news/georgia/58953.html |archive-date=12 July 2012 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.wtng.info/wtng-995-ge.html |title=Georgia +995 |date=2 June 2011 |work=World Telephone Numbering Guide |access-date=23 June 2014 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220025759/http://www.wtng.info/wtng-995-ge.html |archive-date=20 December 2013 }}&lt;/ref&gt;
| iso3166code            = 
| today                  = 
}}
'''ئەبخازیا'''،{{efn|{{IPAc-en|audio=Abkhazia pronunciation.mp3|æ|b|ˈ|k|ɑː|z|i|ə}} {{respell|ab|KAH|zee|ə}} یان {{IPAc-en|audio=Abkhazia alternate pronunciation.mp3|æ|b|ˈ|k|eɪ|z|i|ə}} {{respell|ab|KAY|zee|ə}}&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.lexico.com/definition/abkhazia |archive-url=https://web.archive.org/web/20200325154956/https://www.lexico.com/definition/abkhazia |archive-date=25 March 2020 |title=Abkhazia {{!}} Meaning of Abkhazia by Lexico |website=Lexico Dictionaries {{!}} English |language=en |access-date=25 March 2020 }}&lt;/ref&gt;}}{{efn|{{bulleted list|{{langx|ab|Аԥсны|Apsny|engvar=gb}}, {{IPA|ab|apʰsˈnɨ|label=IPA}} {{langx|ru|Абха́зия|Abkhaziya|engvar=gb}}, {{IPA|ru|ɐˈpxazʲɪjə|IPA}} {{langx|ka|აფხაზეთი|Apkhazeti|engvar=gb}}, {{IPA|ka|ˈapʰχazetʰi|IPA}} {{langx|xmf|აბჟუა|Abzhua|engvar=gb}}, یان {{lang|xmf|ساაფخازو}} {{transliteration|engvar=gb|xmf|Saapkhazo}} {{langx|hy|Աբխազիա|Abkhazia|engvar=gb}}, {{IPA|hy|ɑpʰχɑˈziɑ|IPA}}
}}}} بە فەرمی '''کۆماری ئەبخازیا'''،{{efn|{{bulleted list|{{langx|ab|Аԥсны Аҳәынҭқاررا|Apsny Ahwyntqarra|engvar=gb}}|{{langx|ru|Республика Абхазия|Respublika Abkhaziya|engvar=gb}}}}}} [[پێڕستی ئەو وڵاتانەی کە دانپێدانانی سنوورداریان ھەیە|وڵاتێکی بەشێک ناسراوە]] لە [[قەوقازی باشوور]]. لەسەر کەناراوەکانی ڕۆژھەڵاتی [[دەریای ڕەش]] ھەڵکەوتووە، لە یەکتربڕینی [[ئەورووپای ڕۆژھەڵات]] و [[ڕۆژاوای ئاسیا]]. ڕووبەرەکەی ٨٦٦٥ کیلۆمەتر دووجایە و دانیشتووانەکەی نزیکەی ٢٤٥٬٠٠٠ کەسە. پایتەخت و گەورەترین شاری [[سوخومی]]یە.

بارودۆخی ڕامیاریی ئەبخازیا بابەتی سەرەکیی [[ململانێی ئەبخازیا]] و [[پەیوەندییەکانی گورجستان–ڕووسیا]]یە. دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٩٢ بە یەکلایەنە سەربەخۆیی خۆی لە گورجستان ڕاگەیاند، ئەبخازیا [[دانپێدانانی نێونەتەوەیی بە ئەبخازیا و ئۆسێتیای باشوور|بە فەرمی وەک دەوڵەتێکی سەربەخۆ دەناسرێت]] تەنھا لەلایەن پێنج وڵاتی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە (دوو دەوڵەتی تر پێشتر دانیان پێدا نابوو بەڵام دواتر دانپێدانانی خۆیان کێشایەوە): [[ڕووسیا]]، [[ڤێنیزوێلا]]، [[نیکاراگوا]]، [[نائووروو|ناورو]]، و [[سووریا]]؛ باقی کۆمەڵگەی نێونەتەوەیی ئەبخازیا وەک بەشێکی «دی یوورێ» لە [[گورجستان]] دەناسن. بەھۆی نەبوونی کۆنترۆڵی کاریگەر بەسەر خاکی ئەبخازیادا، گورجستان [[حکوومەتی کۆماری خۆسەری ئەبخازیا|حکوومەتێکی ئەبخازیا لە تاراوگە]] ڕادەگرێت.

ناوچەکە خۆسەریی ھەبوو وەک [[کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەتی خۆسەری ئەبخازیا]] لە ناو [[کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەتی گورجستان]] لەو کاتەی کە [[ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتیی سۆڤیەت دەستی بە ھەڵوەشاندنەوە کرد]] لە کۆتایییەکانی ھەشتاکاندا. گرژییە ڕەگەزییەکان لە نێوان [[ئەبخازییەکان|ئەبخازەکان]]، نەتەوەی خاوەن ناوی ناوچەکە، و [[گورجییەکان]]، گەورەترین گرووپی ڕەگەزیی تاقانە لەو کاتەدا، گەیشتە لووتکە لە [[شەڕی ئەبخازیا (١٩٩٢–١٩٩٣)]]، کە بووە ھۆی لەدەستدانی کۆنترۆڵی گورجستان بەسەر زۆربەی ئەبخازیادا و دواتر سەربەخۆیی ئەبخازیا «دی فاکتۆ» و [[پاکتاوی ڕەگەزیی گورجییەکان لە ئەبخازیا|پاکتاوی ڕەگەزیی گورجییەکان لە ئەبخازیا]]. سەرەڕای [[ڕێککەوتنی ئاگربەست و جیاکردنەوەی ھێزەکان|ڕێککەوتنی ئاگربەستی ١٩٩٤]] و چەندین ساڵ دانوستان، ناکۆکییەکە بە چارەسەرنەکراوی ماوەتەوە. ئامادەبوونی درێژخایەنی [[نێردەی چاودێریی نەتەوە یەکگرتووەکان لە گورجستان|نێردەی چاودێریی نەتەوە یەکگرتووەکان]] و ھێزێکی ئاشتیپارێزی [[کۆمەڵەی دەوڵەتە سەربەخۆکان]] بە ڕێبەرایەتیی ڕووسیا نەیانتوانی لە چەندین بۆنەدا ڕێگری لە سەرھەڵدانەوەی توندوتیژی بکەن. لە ئابی ٢٠٠٨دا، [[ھێزە چەکدارەکانی ئەبخازیا|ھێزە ئەبخازییەکان]] و [[ھێزە چەکدارەکانی ڕووسیا|ھێزە ڕووسییەکان]] [[شەڕی ڕووسیا و گورجستان|جەنگی ڕووسیا–گورجستانیان]] دژی [[ھێزەکانی بەرگریی گورجستان|ھێزە گورجییەکان]] ئەنجام دا، کە بووە ھۆی دانپێدانانی فەرمیی ئەبخازیا لەلایەن ڕووسیاوە، ھەڵوەشاندنەوەی ڕێککەوتنی ئاگربەستی ١٩٩٤ و کۆتاییھێنان بە نێردەی نەتەوە یەکگرتووەکان. لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨دا، [[پەرلەمانی گورجستان]] ئەبخازیای وەک [[ناوچە داگیرکراوەکانی ڕووسیا لە گورجستان|خاکێکی داگیرکراوی ڕووسیا]] ڕاگەیاند.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Georgia/Russia, Independent International Fact-Finding Mission on the Conflict in South Ossetia {{!}} How does law protect in war? - Online casebook |url=https://casebook.icrc.org/case-study/georgiarussia-independent-international-fact-finding-mission-conflict-south-ossetia |access-date=5 March 2024 |website=casebook.icrc.org |archive-date=4 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004173607/https://casebook.icrc.org/case-study/georgiarussia-independent-international-fact-finding-mission-conflict-south-ossetia |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== ڕەچەڵەکی ناو ==
ناوی [[ڕووسی]]ی {{lang|ru|Абхазия}} (''ئەبخازیا'') لە زمانی [[زمانی گورجی|گورجیی]] {{lang|ka|აფხაზეთი}} (''ئەپخازێتی'') وەرگیراوە.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Abkhazia _ AcademiaLab |url=https://academia-lab.com/encyclopedia/abkhazia/ |access-date=2026-04-29 |website=academia-lab.com}}&lt;/ref&gt;

ناوی ئەبخازیی {{lang|ab-Latn|Apsny}} ({{langx|ab|Аԥсны}}، {{IPA|ab|apʰsˈnɨ|label=IPA}}) وەک «خاکی ڕۆح» لێک دەدرێتەوە؛&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://poli.vub.ac.be/publi/ContBorders/eng/ch0103.htm |title=Contested Borders in the Caucasus: Chapter I (3/4) |work=vub.ac.be |access-date=10 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121127185336/http://poli.vub.ac.be/publi/ContBorders/eng/ch0103.htm |archive-date=27 November 2012 }}&lt;/ref&gt; بەڵام واتای فەرھەنگییەکەی «وڵاتی فانییەکان»ە.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Ozgan |first=Konstantin |author-link=Konstantin Ozgan |editor=Ole Høiris, Sefa Martin Yürükel |title=Contrasts and Solutions in the Caucasus |chapter-url=http://www.abkhazalliance.com/ozganp.html |year=1998 |publisher=Aarhus University Press |isbn=978-87-7288-708-1 |page=184 |chapter=Abkhazia: Problems and the Paths to their Resolution  |access-date=27 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150227150801/http://www.abkhazalliance.com/ozganp.html |archive-date=27 February 2015 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; پێدەچێت بۆ یەکەمجار لە سەدەی حەوتەمدا لە دەقێکی ئەرمەنیدا دەرکەوتبێت، کە ڕەنگە ئاماژە بێت بۆ [[ئەپسیلە|ئەپسیلییە]] کۆنەکان.&lt;ref name=&quot;Hewitt2013&quot;&gt;{{cite book |last=Hewitt |first=George B. |title=Discordant Neighbours: A Reassessment of the Georgian-Abkhazian and Georgian-South Ossetian Conflicts |url=https://books.google.com/books?id=eshhfkTqkXkC&amp;pg=PA9 |year=2013 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-24893-9 |page=9 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161117204359/https://books.google.com/books?id=eshhfkTqkXkC&amp;pg=PA9 |archive-date=17 November 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

لە سەرچاوە سەرەتایییە ئیسلامییەکاندا، زاراوەی «ئەبخازیا» بەگشتی بۆ واتای خاکی گورجستان بەکاردەھات.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.amsi.ge/istoria/div/m.lordkiPaniZe_abkh.html |author=Prof. Lordkipanidze M. |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225231434/http://www.amsi.ge/istoria/div/m.lordkiPaniZe_abkh.html |title=The Abkhazians and Abkhazia |archive-date=25 February 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;For all practical purposes the term ''Abkhdz'' or ''Afkhdz'', in early Muslim sources covers Georgia and Georgians. [[Vasily Bartold|Barthold, Wasil]] &amp; [[Vladimir Minorsky|Minorsky, Vladimir]], &quot;Abkhaz&quot;, in ''[[The Encyclopaedia of Islam]]'', Vol. 1, 1960.&lt;/ref&gt;

بە ئەگەرێکی زۆرەوە وەک شوێنگرەوەی [[لازیکا|شانشینی «لازیکا»]] ({{lang|ka-Latn|ئیگریسی}} لە سەرچاوە گورجییەکاندا) دادەنرێت، ئەم قەوارە ڕامیارییە نوێیە لە ھەندێک لە ڕووداونامە گورجی و ئەرمەنییەکانی سەردەمی بیزەنتیندا بەردەوام بە [[کۆڵخیس|ئیگریسی]] ناودەبرا (بۆ نموونە «ژیانی پاشا گورجییەکان» لەلایەن [[لیۆنتی مرۆڤێلی]] و [[مێژووی ئەرمەنستان (پەرتووک)|''مێژووی ئەرمەنستان'']] لەلایەن [[ھۆڤانیس دراسخاناکێرتتسی]]).&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Lortkipanidze |first1=Mariam |last2=Otkhmezuri |first2=Giorgi |title=Abkhazia's status as part of Georgia: historical perspective |journal=Central Asia and the Caucasus |url=https://cyberleninka.ru/article/n/abkhazia-s-status-as-part-of-georgia-historical-perspective |year=2010 |volume=4 |issue=1–2 |page=175 }}&lt;/ref&gt;

دەستووری ئەبخازیا دەڵێت ناوەکانی «کۆماری ئەبخازیا» و «ئەپسنی» ھاوتان و دەکرێت لەبری یەکتر بەکاربھێنرێن.&lt;ref name=&quot;Constitution&quot;&gt;{{cite web |url=http://abkhazworld.com/aw/reports-and-key-texts/607-constitution-of-the-republic-of-abkhazia-apsny |title=Constitution of the Republic of Abkhazia (Apsny) |date=22 October 2008 |publisher=Abkhazworld.com |access-date=31 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624045315/http://abkhazworld.com/aw/reports-and-key-texts/607-constitution-of-the-republic-of-abkhazia-apsny |archive-date=24 June 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Constitution of Abkhazia - Wikisource, the free online library |url=https://en.m.wikisource.org/wiki/Constitution_of_Abkhazia |access-date=2024-12-12 |website=en.wikisource.org |language=en }}&lt;/ref&gt;

پێش سەدەی ٢٠ەم، ناوچەکە ھەندێک جار لە سەرچاوەکانی زمانی [[ئینگلیزی]]دا بە «ئەباسییا» ناودەبرا.&lt;ref&gt;''The British and Foreign Review: Or, European Quarterly''. 1838, p. 422.;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Edmund Ollier. ''Cassell's illustrated history of the Russo-Turkish''. 1885&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
{{سەرەکی|جوگرافیای ئەبخازیا}}

[[پەڕگە:Agepsta.jpg|وێنۆک|[[چیای ئەگێپستا]] وەک لە [[زنجیرەچیای ئایبگا]]وە دەبینرێت]]
[[File:რიწის ტბა.jpg|وێنۆک|[[دەریاچەی ڕیتسا]]]]
ئەبخازیا ڕووبەرێکی نزیکەی ٨٦٦٥ کم٢یە لە کۆتاییی ڕۆژاوای [[گورجستان]].&lt;ref name=EB/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |first=David |last=Cutler |url=http://reliefweb.int/report/georgia/factbox-key-facts-georgias-breakaway-abkhazia |title=Factbox – Key facts on Georgia's breakaway Abkhazia |agency=Reuters |publisher=reliefweb.int |date=29 April 2008 |access-date=29 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161129233638/http://reliefweb.int/report/georgia/factbox-key-facts-georgias-breakaway-abkhazia |archive-date=29 November 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/1358/Abkhazia |title=Abkhazia |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |access-date=7 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100602193245/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/1358/Abkhazia |archive-date=2 June 2010 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; چیاکانی [[قەوقاز]] لە باکوور و باکووری ڕۆژھەڵات ئەبخازیا و [[ڕووسیا]] لە یەکتر جیا دەکەنەوە. لە ڕۆژھەڵات و باشووری ڕۆژھەڵاتەوە، ئەبخازیا ھاوسنوورە لەگەڵ ناوچەی گورجیی [[سامێگرێلۆ-زێمۆ سڤانێتی|سامێگرێلۆ-زێمۆ سڤانێتی]]؛ و لە باشوور و باشووری ڕۆژاوا لەگەڵ [[دەریای ڕەش]].

ئەبخازیا لە ڕووی جوگرافییەوە ھەمەجۆرە بە دەشتایییە نزمەکان کە درێژ دەبنەوە تا باکوورە زۆر شاخاوییەکە. زنجیرەچیای قەوقازی مەزن بەدرێژاییی سنووری باکووری ناوچەکە دەڕوات، بە لقەکانییەوە—زنجیرەچیاکانی گاگرا، [[زنجیرەچیای بزیب|بزیب]] و کۆدۆری—کە ناوچەکە بۆ چەندین دۆڵی قووڵ و پڕاو دابەش دەکەن. بەرزترین لووتکەکانی ئەبخازیا لە باکووری ڕۆژھەڵات و ڕۆژھەڵاتدان و چەند دانەیەکیان لە {{convert|4000|m|ft|0}} [[سەرووی ئاستی دەریا]] بەرزترن. دیمەنی ئەبخازیا لە دارستانە کەناراوەکان و کێڵگەکانی میوە مزرەمەنییەکانەوە دەست پێ دەکات تا بەفرە ھەمیشەیییەکان و [[سەھۆڵبەندان|سەھۆڵبەندانەکان]] لە باکووری ناوچەکەدا. ئەگەرچی دۆخی تۆپۆگرافیی ئاڵۆزی ئەبخازیا زۆربەی خاکەکەی لە گەشەپێدانی بەرچاوی مرۆیی پاراستووە، بەڵام زەوییە بەپیتە چێندراوەکانی [[چا]]، [[تووتن]]، [[شەراب]] و [[میوە]] بەرھەم دەھێنن، کە کۆڵەکەیەکی کەرتی کشتوکاڵی ناوخۆیین.

ئەبخازیا بە شێوەیەکی دەوڵەمەند لەلایەن ڕووبارە بچووکەکانەوە کە لە چیاکانی قەوقازەوە سەرچاوە دەگرن ئاودێری دەکرێت. سەرەکیترینیان بریتین لە: [[ڕووباری کۆدۆری|کۆدۆری]]، [[ڕووباری بزیب|بزیب]]، [[ڕووباری غالیدزگا|غالیدزگا]]، و [[ڕووباری گومیستا|گومیستا]]. [[ڕووباری پسۆ]] ناوچەکە لە ڕووسیا جیا دەکاتەوە، و [[ڕووباری ئینگوری|ئینگوری]] وەک سنوورێک لە نێوان ئەبخازیا و خودی گورجستاندا کار دەکات. چەندین دەریاچەی [[دەوروبەری سەھۆڵبەندان]] و [[دەریاچەی کانیی ئاگرپژێن|کانیی ئاگرپژێن]] لە ئەبخازیای شاخاویدا ھەن. [[دەریاچەی ڕیتسا]] گرنگترینیانە.

[[پەڕگە:Ridge view from pitsunda cape.jpg|وێنۆک|چەپ|دیمەنێک لە کەناری [[پیتسوندا]]]]
بەھۆی نزیکیی ئەبخازیا لە [[دەریای ڕەش]] و قەڵغانی چیاکانی قەوقاز، کەشوھەوای ناوچەکە زۆر نەرمە. ناوچە کەناراوەکانی کۆمارەکە کەشوھەوایەکی نیمچە-خولگەیییان ھەیە، کە تێکڕای پلەی گەرمیی ساڵانە لە زۆربەی ناوچەکاندا نزیکەی {{convert|15|°C}}، و تێکڕای پلەی گەرمیی کانوونی دووەم لە سەرووی پلەی بەستنەوە دەمێنێتەوە.&lt;ref name=EB/&gt; [[کەشوھەوا]] لە شوێنە بەرزەکاندا لە شاخاویی دەریایییەوە دەگۆڕێت بۆ سارد و بێ ھاوین. ھەروەھا بەھۆی شوێنەکەی لەسەر لێژایییە بەرەو بایەکانی قەوقاز، ئەبخازیا بڕێکی زۆر لە [[بارین|بارینی]] پێ دەگات، ھەرچەندە شێ لە ناوەوەی وڵاتدا کەم دەبێتەوە. بارینی ساڵانە دەگۆڕێت لە {{cvt|1200|-|1400|mm|in|1}}&lt;ref name=EB/&gt; بەدرێژاییی کەناراوەکان بۆ {{cvt|1700|-|3500|mm|in|1}} لە ناوچە شاخاوییە بەرزەکاندا. چیاکانی ئەبخازیا بڕێکی بەرچاو لە [[بەفر]] وەردەگرن.

قووڵترین [[ئەشکەوت]]ی ناسراوی جیھان، [[ئەشکەوتی ڤێریۆڤکینا]]، لە چیاکانی قەوقازی ڕۆژاوای ئەبخازیادا ھەڵکەوتووە. تازەترین ڕووپێوی (تا ئازاری ٢٠١٨) مەودای ستوونیی ئەم سیستمە ئەشکەوتییەی بە {{convert|2212|m|ft|0}} لە نێوان بەرزترین و نزمترین خاڵە گەڕان بۆ کراوەکانیدا پێوانە کردووە.

ناوچە دەشتایییەکان پێشتر بە پانایییەکانی [[داربەڕوو]]، [[داربووک]]، و [[مەرەزە]] داپۆشرابوون، کە لەو کاتەوە بڕدراونەتەوە.&lt;ref name=EB/&gt;

دوو دەروازەی سەرەکی بۆ ناو ئەبخازیا ھەن. دەروازەی باشوور لە پردی [[ئینگوری]]یە، کە دوورییەکی کەم لە شاری [[زوگدیدی]]یەوە دوورە. دەروازەی باکوور («پسۆ») لە شارۆچکەی [[لێسێلیدزێ (شارۆچکە)|لێسێلیدزێ]]یە. بەھۆی دۆخی مشتومڕی دانپێدانانەوە، زۆرێک لە حکوومەتە بیانییەکان ئامۆژگاریی ھاووڵاتییەکانیان دەکەن کە گەشت بۆ ئەبخازیا نەکەن.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/georgia |title=Travel advice by country: Georgia |work=United Kingdom [[Foreign and Commonwealth Office]] |access-date=28 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161128185700/https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/georgia |archive-date=28 November 2016 |url-status=live}}&lt;br /&gt;{{cite web |url=https://travel.state.gov/content/passports/en/country/georgia.html |title=Passports &amp; International Travel: Country Information: Georgia: Embassy Messages |work=[[U.S. Department of State]] |access-date=28 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161203082432/https://travel.state.gov/content/passports/en/country/georgia.html |archive-date=3 December 2016 |url-status=live}}&lt;br /&gt;{{cite web |url=https://www.safetravel.govt.nz/georgia |title=Official advice for New Zealanders living and travelling overseas: Georgia |work=New Zealand Government via safetravel.govt.nz |access-date=28 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161128195115/https://www.safetravel.govt.nz/georgia |archive-date=28 November 2016 |url-status=live}}&lt;br /&gt;{{cite web |url=http://smartraveller.gov.au/Countries/europe/eastern/Pages/georgia.aspx |title=Travel advice: Georgia |work=[[Australian Government]], Department of Foreign Affairs and Trade via smartraveller.gov.au |access-date=28 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161128041054/http://smartraveller.gov.au/Countries/europe/eastern/Pages/georgia.aspx |archive-date=28 November 2016 |url-status=live}}&lt;br /&gt;{{cite web |url=https://www.dfa.ie/travel/travel-advice/a-z-list-of-countries/georgia/ |title=Travel advice: Georgia |work=Irish Government, Department of Foreign Affairs and Trade |access-date=28 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161128041920/https://www.dfa.ie/travel/travel-advice/a-z-list-of-countries/georgia/ |archive-date=28 November 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; بەپێی وتەی سەرۆک ڕائول خاجیمبا، بەدرێژاییی ھاوینی ٢٠١٥، ھەزاران گەشتیار سەردانی ئەبخازیایان کردووە.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.vz.ru/news/2015/8/27/763607.html |script-title=ru:Число туристов в Абхазии побиلو рекорды советских времен |trans-title=The number of tourists in Abkhazia broke the records of Soviet times |language=ru |publisher=vz.ru |date=27 August 2015 |access-date=22 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160411060240/http://www.vz.ru/news/2015/8/27/763607.html |archive-date=11 April 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== تێبینییەکان==
{{تێبینییەکان}}
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{تد|ئەبخازیا|ئەورووپا|گورجستان|ئاسیا|یەکێتیی سۆڤیەت}}</text>
      <sha1>7cjyl0lnl3m2asp0id28uxcmzizjxek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11786</id>
    <revision>
      <id>1581516</id>
      <parentid>1561262</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T04:48:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78655" sha1="mmea1ny4srstbf2leo1ffkbh8vjis07" xml:space="preserve">{{ئز}}
{{Infobox football biography
| name           =کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ
| وێنە         = Cristiano Ronaldo 2018.jpg
| image_size     = 250px
| caption        = ڕۆناڵدۆ لەگەڵ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پورتوگال|پورتوگال ]] لە [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨]]
| fullname       = کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ دۆس سانتۆس ئاڤیرۆ&lt;ref name=FIFA&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.fifadata.com/documents/fcwc/2017/pdf/fcwc_2017_squadlists.pdf|سەردێڕ=FIFA Club World Cup UAE 2017: List of players: Real Madrid CF|بڵاوکەرەوە=FIFA|پەڕە=٥|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171223004345/http://www.fifadata.com/documents/FCWC/2017/pdf/FCWC_2017_Squadlists.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
| birth_date     = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٨٥|٢|٥}}
| birth_place    = [[فونچال]]، [[مادێرا]]، [[پورتوگال]]
| height         =١٨٧ سانتیمەتر
| position       =ھێڕشبەر
| currentclub    = [[یانەی تۆپی پێی ئەڵنەسڕ]]
| clubnumber     = ٧
| youthyears1    = ١٩٩٣–١٩٩٥
| youthclubs1    = [[یانە ئاندۆرینھا]]
| youthyears2    = ١٩٩٥–١٩٩٧
| youthclubs2    = [[دێپۆرتیڤۆ ناسیۆنال]]
| youthyears3    = ١٩٩٧–٢٠٠٢
| youthclubs3    = [[یانەی تۆپی پێی سپۆرتینگ|سپۆرتینگ]]
| years1         = ٢٠٠٢–٢٠٠٣
| clubs1         = [[سپۆرتینگ لیشبۆنە]]
| caps1          = ٢
| goals1         = ٠
| years2         = ٢٠٠٢–٢٠٠٣
| clubs2         = [[یانەی تۆپی پێی سپۆرتینگ|سپۆرتینگ]]
| caps2          = ٢٥
| goals2         = ٣
| years3         = ٢٠٠٣–٢٠٠٩
| clubs3         = [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد|مانچستەر یونایتد]]
| caps3          = ١٩٦
| goals3         = ٨٤
| years4         = ٢٠٠٩–٢٠١٨
| clubs4         = [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیال مەدرید]]
| caps4          = ٢٩٢
| goals4         = ٣١١
| years5         = ٢٠١٨–٢٠٢١
| clubs5         = [[یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس|یوڤێنتوس]]
| caps5          = ٩٨
| goals5         = ٨١
| years6       = ٢٠٢١-٢٠٢٢
| clubs6         = [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد|مانچستەر یونایتد]] 
| caps6          =٤٠
| goals6         =١٩
| years7       = ٢٠٢٣-
| clubs7         = [[یانەی تۆپی پێی نەسر|نەسر]] 
| caps7          =٩٥
| goals7         =٩١
| nationalyears1 = ٢٠٠١
| nationalteam1  = خوار ١٥ ساڵ پورتوگال
| nationalcaps1  = ٩
| nationalgoals1 = ٧
| nationalyears2 = ٢٠٠١–٢٠٠٢
| nationalteam2  = [[خوار ١٧ ساڵ پورتوگال]]
| nationalcaps2  = ٧
| nationalgoals2 = ٥
| nationalyears3 = ٢٠٠٣
| nationalteam3  = [[خوار ٢٠ ساڵ پورتوگال]]
| nationalcaps3  = ٥
| nationalgoals3 = ١
| nationalyears4 = ٢٠٠٢–٢٠٠٣
| nationalteam4  = [[خوار ٢١ ساڵ پورتوگال]]
| nationalcaps4  = ١٠
| nationalgoals4 = ٣
| nationalyears5 = ٢٠٠٤
| nationalteam5  = [[خوار ٢٣ ساڵ پورتوگال]]
| nationalcaps5  = ٣
| nationalgoals5 = ٢
| nationalyears6 = ٢٠٠٣–
| nationalteam6  = [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پورتوگال|پورتوگال]]
|nationalcaps6  = ٢٢٦
|nationalgoals6 = ١٤٣
}}

'''کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ دۆس سانتۆس ئاڤێرۆ'''(لەدایکبووی ٥ی شوباتی ١٩٨٥) یاریزانێکی پیشەگەری [[تۆپی پێ|تۆپی پێی]] [[پورتوگال|پورتوگالییە]] و وەک [[ھێرشبەر (تۆپی پێ)|ھێرشبەرێک]] بۆ یانەی نەسر لە [[خولی پیشەگەری سعودی|خولی پیشەگەری سعودیە]] یاری دەکات و [[کاپتن (تۆپی پێی کۆمەڵە)|کاپتنی]] [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پورتوگال|ھەڵبژاردەی نیشتمانی پورتوگالە]] . وەک یەکێک لە گەورەترین یاریزانەکانی ھەموو سەردەمێک دادەنرێت، ڕۆناڵدۆ پێنج [[باڵۆن دۆر|خەڵاتی باڵۆن دۆر]] {{Refn|The terminology for the award has varied. Ronaldo received three Ballons d'Or as awarded by ''[[France Football]]'' magazine ([[2008 Ballon d'Or|2008]], [[2016 Ballon d'Or|2016]], [[2017 Ballon d'Or|2017]]) and two [[FIFA Ballon d'Or|FIFA Ballons d'Or]] ([[2013 FIFA Ballon d'Or|2013]], [[2014 FIFA Ballon d'Or|2014]]) as well as the [[2008 FIFA World Player of the Year]] and [[The Best FIFA Football Awards 2016|2016]] and [[The Best FIFA Football Awards 2017|2017]] [[The Best FIFA Men's Player|Best FIFA Men's Player]] awards.}} و چوار [[پێڵاوی زێڕینی ئەوروپی]] بەدەستھێناوە،کە زۆرترین خەڵاتی یاریزانێکی ئەوروپییە. لە ژیانی وەرزشیدا ٣٤ نازناوی بەدەستھێناوە ، لەوانە حەوت نازناوی و پێنج نازناوی [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوروپا]] ،[[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا]] و [[خولی نەتەوەکانی ئەورووپا|خولی نەتەوەکانی ئەوروپا]] . ڕۆناڵدۆ خاوەنی ژمارەی پێوانەیی زۆرترین یاری (١٨٣)، گۆڵ (١٤٠)، و (٤٢) ئەسیست لە چامپیۆنزلیگ. ئەو یەکێکە لەو یاریزانە کەمانەی کە زیاتر لە ١١٠٠ یاری پیشەگەرانەی ئەنجامداوە ، و زیاتر لە ٩٢٠ گۆڵی فەرمی لە ژیانی وەرزشیدا بۆ یانەکان و وڵات تۆمارکردووە. تاکە یاریزانە لە پێنج پاڵەوانێتی مۆندیالی فیفا گۆڵی تۆمارکردووە &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Ronaldo, Messi, Pele: The GOAT debate is unending, and shouldn't matter|دوایین=Heta|یەکەم=Marco|ئیش=[[Football Paradise]]|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.footballparadise.com/greatest-debate-silly-ronaldo-messi-pele/|وتەگێڕانەوە=The quartet, Pelé, Diego Maradona, [Lionel] Messi and [Cristiano] Ronaldo, have now formed the armature for the debate.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180902185408/https://www.footballparadise.com/greatest-debate-silly-ronaldo-messi-pele/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Rob|دوایین=Knight|سەردێڕ=Pelé has been voted the greatest footballer of all time|newspaper=The Independent|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/sport/football/pele-greatest-footballer-brazil-messi-ronaldo-maradona-voted-a8371576.html|وتەگێڕانەوە=Just a handful of votes separated Lionel Messi and Cristiano Ronaldo who finished second and third respectively [...] in the poll commissioned by the History television channel to mark its History of Football season|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180716235713/https://www.independent.co.uk/sport/football/pele-greatest-footballer-brazil-messi-ronaldo-maradona-voted-a8371576.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theglobeandmail.com/sports/soccer/ubcs-star-studded-stereotype-study-the-sociology-of-cristiano-ronaldo/article23786125/|سەردێڕ=UBC's star-studded stereotype study: the sociology of Cristiano Ronaldo|ئیش=The Globe and Mail|دوایین=Ebner|یەکەم=David|وتەگێڕانەوە=[Ronaldo] is, some have argued of late, the best to have ever played the game.|شوێن=Kelowna, British Columbia, Canada|ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180518063846/https://www.theglobeandmail.com/sports/soccer/ubcs-star-studded-stereotype-study-the-sociology-of-cristiano-ronaldo/article23786125/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ڕۆناڵدۆ لە [[یانەی تۆپی پێی سپۆرتینگ|سپۆرتینگ لیشبۆنە]]&lt;nowiki/&gt;ی پوڕتوگاڵی دەستی کرد بەیاریکردن ، پێش ئەوەی لە ساڵی ٢٠٠٣ گرێبەست لەگەڵ [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد|یانەی مانچستەر یونایتد]]&lt;nowiki/&gt;ی [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] بکات، لە یەکەم وەرزیدا نازناوی جامی یەکێتی ئینگلتەرای بەدەستھێنا. ھەروەھا سێ نازناوی لەسەریەکی [[پرێمیەرلیگ|پرێمیەرلیگی]] بەدەستھێنا، لە تەمەنی ٢٣ ساڵیدا یەکەم تۆپی ئاڵتونی بەدەستھێنا.ڕۆناڵدۆ بووە باسی گرانترین گواستنەوەی تۆپی پێی لە جیھاندا کاتێک لە ساڵی ٢٠٠٩ گرێبەستی لەگەڵ [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|یانەی ڕیاڵ مەدرید]] کرد بە بەھای ٩٤ ملیۆن یۆرۆ (٨٠ ملیۆن پاوەند). بووە یاریزانی ھێڵی ھێرشبەری یانەکە لەگەڵ [[کەریم بێنزیما|کەریم بنزیما]] و [[گارێس بەیل|گاریس بەیڵ]] . وە بووە بەشێکی دانەبڕاو لە پێکھاتەی یانەکە بۆ بردنەوەی چوارنازناوی چامپیۆنزلیگ لە ساڵی ٢٠١٤ تا ٢٠١٨ . لە ساڵانی [[٢٠١٣ تۆپی ئاڵتونی فیفا|٢٠١٣]] و [[٢٠١٤ تۆپی ئاڵتونی فیفا|٢٠١٤]] دا یەک لە دوای یەک خەڵاتی باڵۆن دۆری بەدەستھێنا، و دووبارە لە ساڵانی [[تۆپی ئاڵتونی ٢٠١٦|٢٠١٦]] و [[تۆپی ئاڵتونی ٢٠١٧|٢٠١٧]] ، و سێ جار لە دوای [[لیۆنێل مێسی]] پلەی دووەمی بەدەستھێنا،کە بە ڕکابەری وەرزشی دادەنرێن .ھەروەھا بووە گۆڵکاری مێژوویی یانەی ڕیال مەدرید و گۆڵکاری چامپیۆنزلیگ. ڕۆناڵدۆ لەگەڵ ڕیاڵ دوو نازناوی [[لا لیگا|لالیگا]] و دوو نازناوی [[جامی شای ئیسپانیا|جامی شا]] و چوار نازناوی چامپیۆنزلیگ و سێ [[جامی سووپەری ئەورووپا|جامی سوپەری ئەوروپا]] و سێ [[جامی جیھانیی یانەکانی فیفا|جامی جیھانی یانەکانی]] بەدەستھێنا.لە ساڵی ٢٠١٨ گرێبەستی لەگەڵ [[یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس|یوڤێنتوس]] واژۆکرد بە بەھای ١٠٠ ملیۆن یۆڕۆ (٨٨ ملیۆن پاوەند)، ئەمەش گرانترین گواستنەوەیە بۆ یانەیەکی ئیتاڵی و ھەروەھا بۆ یاریزانێکی سەروو ٣٠ ساڵ. دوو نازناوی [[خولی تۆپی پێی ئیتالیا|خولی ئیتاڵیا]] و دوو نازناوی [[سوپەرکۆپا ئیتاڵیا|سوپەرکۆپا]](جامی) ئیتاڵیا و [[جامی ئیتاڵیا|جامی ئیتاڵیایەکی]] بەدەستھێنا، بووە یەکەم یاریزانی تۆپی پێ کە وەک گۆڵکاری خولەکانی ئینگلیزی و ئیسپانیا و ئیتاڵیا دیاریبکرێت، پێش ئەوەی لە ساڵی ٢٠٢١ یونایتد. لە ساڵی ٢٠٢٣ گرێبەستەکەی ھەڵوەشایەوە لە [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد|مانچستەر یونایتد]] بەھۆی ململانێی نێوان خۆی و ڕاھێنەڕی بەڕەگەز ھۆڵەندی ئێرێک تێن ھاخ یانەکەی جێھێشت و دواتر ڕووی کردە یانەی نەسڕی سعوودی.

ڕۆناڵدۆ لە ساڵی ٢٠٠٣ لە تەمەنی ١٨ ساڵیدا یەکەم یاری نێودەوڵەتی خۆی لەگەڵ پورتوگال ئەنجامدا و لەو کاتەوە زیاتر لە ١٩٠ یاری ئەنجامداوە. بە تۆمارکردنی زیاتر لە ١٠٠ گۆڵ لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی،گۆڵکاری ھەڵبژاردەکە و ھەڵبژاردەکانی جیھانە. ڕۆناڵدۆ لە ١١ پاڵەوانێتی گەورەدا یاری کردووە و گۆڵی تۆمارکردووە؛ یەکەم گۆڵی نێودەوڵەتی لە [[یۆرۆی ٢٠٠٤ی ئەوروپا|یۆرۆی ٢٠٠٤]] تۆمارکرد و لەوێ یارمەتی پورتوگالی دا بۆ گەیشتن بە [[یاریی کۆتاییی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٠٤|یاری کۆتایی]]. لە مانگی تەمموزی ٢٠٠٨ بووە کاپتنی ھەڵبژاردەی پورتوگال. لە ساڵی ٢٠١٥ ڕۆناڵدۆ لەلایەن [[فیدراسیۆنی تۆپی پێی پورتوگال|یەکێتی تۆپی پێی پورتوگالەوە]] وەک باشترین یاریزانی پورتوگالی ھەموو سەردەمێک دەستنیشانکرا. ساڵی ٢٠١٦ سەرکردایەتی پورتوگالی کرد بۆ بردنەوەی یەکەم نازناوی خۆی لەگەڵ ھەڵبژاردەکەی کە نازناوەی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦|یۆرۆی ٢٠١٦]], و [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦|پێڵاوی زیوینی]] وەرگرت وەک دووەم گۆڵکاری پاڵەوانێتییەکە. ئەم دەستکەوتە دەبێتە ھۆی ئەوەی [[تۆپی ئاڵتونی ٢٠١٦|چوارەمین تۆپی ئاڵتونی]] وەربگرێت. ھەروەھا سەرکردایەتیان کرد بۆ بەدەستھێنانی پلەی سێیەم لە [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٧|جامی کیشوەرەکانی ٢٠١٧]], بۆ سەرکەوتن لە یەکەم [[خولی نەتەوەکانی ئەوروپا ٢٠١٨-١٩|خولی نەتەوەکانی ئەوروپا]] لە ٢٠١٩، دواتر [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠|پێڵاوی زێڕینی]] وەرگرت وەک گۆڵکاری پاڵەوانیەتی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠|یۆرۆی ٢٠٢٠]] .

== ژیانی تاکەکەسی ==
ڕۆناڵدۆ لە گەرەکی سان ئەنتۆنیۆ لە شاری فونچال سەر بە پارێزگای مادەیرا لە دایک بووە. ھەروەھا دوو خوشکیشی ھەیە بە ناوەکانی (ڕۆیاڕ و لییانا) ئەو بچووکتری مندال بووە لە ناو خێزانەکەیدا. ڕۆناڵدۆ لەسەر ناوی سەرۆکی پێشووی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] ڕۆنالد ڕیگان کە باوکی ڕۆناڵدۆ زۆر پێی سەرسام بوو ناو نراوە.&lt;ref&gt;http://www.biography.com/people/cristiano-ronaldo-555730&lt;/ref&gt; لە تەمەنی منداڵیدا، جارێکیان سەری مامۆستاکەی بە کورسی شکاند&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kidzworld.com/article/5235-cristiano-ronaldo-biography |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170621154720/http://www.kidzworld.com/article/5235-cristiano-ronaldo-biography |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; چونکە مامۆستاکە گاڵتەی بە ڕەگەزی ڕۆناڵدۆ کردبوو کە خەڵکی شاری مادێریانە و ناوچەیەکی ھەژارنشینە.باوکی ڕۆناڵدۆ خۆزێ دینیس بەھۆی ئالوودەبوون بە [[زۆر خواردنەوە]]ی مەی تووشی نەخۆشی جگەر ھات و کۆچی دوایی کرد&lt;ref&gt;http://bleacherreport.com/articles/1321563-cristiano-ronaldo-superstar-is-sad-at-fathers-death&lt;/ref&gt; کاتێک ڕۆناڵدۆ تەمەنی ٢٠ ساڵ بوو. لە ساڵی ٢٠٠٧ ڕۆناڵدۆ پەڕتوکی ژیاننامەی خۆی بڵاوکردەوە بە ناوی ''ساتەکان''.&lt;ref&gt;http://books.google.iq/books/about/Moments.html?id=s85rYuI4MFMC&amp;redir_esc=y&lt;/ref&gt; لەگەڵ یەکێک لە خوشکەکانی دوکانێکی بۆتیکیان کردەوە (پۆشاک) بە ناوی ” CR7 ”&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://wagsandgossip.com/2012/07/19/cristiano-ronaldo-sisters-to-open-a-new-cr7-store-in-luxembourg/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131210111944/http://wagsandgossip.com/2012/07/19/cristiano-ronaldo-sisters-to-open-a-new-cr7-store-in-luxembourg/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131210111944/http://wagsandgossip.com/2012/07/19/cristiano-ronaldo-sisters-to-open-a-new-cr7-store-in-luxembourg/ |date=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt; کە ئێستا ئەو دوکانە دوو لقی ھەیە و ھەردووکیان لە پرتوگالە لە شارەکانی لیشبۆنە و مێدیرا، جوانترین خانمەکتەر لای ڕۆناڵدۆ [[ئەنجلینا جۆولی]]ە ھەمیشە ئارەزووی لەکارەکانی ئەو ھونەرمەندەیە و ڕۆناڵدۆ زۆر ئارەزوو لەکڕینی ئۆتۆمبێڵ دەکات تا ئێستا چەندەھا ئووتمبێلی تایبەت و گرانبەھای کڕیوە لەوانە فیڕاڕی و ئۆدی و ھیتر،&lt;ref&gt;http://www.ronaldo7.net/extra/cars/cristiano-ronaldo-cars.html&lt;/ref&gt; جگە لە پۆرتوگالی زمانەکانی ئیسپانی و ئینگلیزی بە باشی دەزانێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.chacha.com/question/how-many-languages-does-christiano-ronaldo-speak |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131001075747/http://www.chacha.com/question/how-many-languages-does-christiano-ronaldo-speak |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001075747/http://www.chacha.com/question/how-many-languages-does-christiano-ronaldo-speak |date= ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt;

== پەیوەندی خۆشەویستی ==
ڕۆناڵدۆ پێشتر پەیوەندی سۆزدار لەگەڵ ھەریەکە لە لوانا بیلێتی،&lt;ref&gt;http://www.totalprosports.com/2009/06/03/cristiano-ronaldos-new-wag-is-chelsea-players-sister/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305011124/http://www.totalprosports.com/2009/06/03/cristiano-ronaldos-new-wag-is-chelsea-players-sister/ |date= ٥ی ئازاری ٢٠١٦ }}&lt;/ref&gt; ئیمۆجین تۆماس،&lt;ref&gt;http://www.digitalspy.co.uk/showbiz/news/a316189/imogen-thomas-in-love-with-cristiano-ronaldo.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140428120203/http://www.digitalspy.co.uk/showbiz/news/a316189/imogen-thomas-in-love-with-cristiano-ronaldo.html |date=٢٨ی نیسانی ٢٠١٤ }}&lt;/ref&gt; نێریدا گالاردۆ،&lt;ref&gt;http://cristianoronaldofan.net/nereida-gallardo-claims-she-know-cristiano-ronaldo-jr-biological-mother/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161101163744/http://www.cristianoronaldofan.net/nereida-gallardo-claims-she-know-cristiano-ronaldo-jr-biological-mother/ |date= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ }}&lt;/ref&gt; نیکی گازیان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://thedirty.com/2008/07/exclusive_interview_with_niki_ghazian_on_cristiano_ronaldo/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140906050735/http://thedirty.com/2008/07/exclusive_interview_with_niki_ghazian_on_cristiano_ronaldo/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٤}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140906050735/http://thedirty.com/2008/07/exclusive_interview_with_niki_ghazian_on_cristiano_ronaldo/ |date= ٦ی ئەیلوولی ٢٠١٤ }}&lt;/ref&gt; کارینا باچی،&lt;ref&gt;http://www.complex.com/sports/2013/02/catchin-bodies-a-history-of-cristiano-ronaldos-alleged-female-conquests/karina-bacchi {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160830080904/http://www.complex.com/sports/2013/02/catchin-bodies-a-history-of-cristiano-ronaldos-alleged-female-conquests/karina-bacchi |date=٣٠ی ئابی ٢٠١٦ }}&lt;/ref&gt; مێرکۆ ڕۆمێرۆ، میرێلا گریسلاس،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.machacas.org/todas-las-fotos-de-mirella-grisales-la-amante-de-cristiano-ronaldo |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140428122937/http://www.machacas.org/todas-las-fotos-de-mirella-grisales-la-amante-de-cristiano-ronaldo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.interviu.es/galerias/galerias-chicas-de-portada/mirella-grisales-la-amante-de-cristiano-ronaldo |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170306130634/http://www.interviu.es/galerias/galerias-chicas-de-portada/mirella-grisales-la-amante-de-cristiano-ronaldo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئازاری ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; پاریس ھیڵتۆن،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/showbiz/bizarre/2476901/Ronaldo-scores-with-Paris-Hilton-in-LA-night-club.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130415235902/http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/showbiz/bizarre/2476901/Ronaldo-scores-with-Paris-Hilton-in-LA-night-club.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی نیسانی ٢٠١٣}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130415235902/http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/showbiz/bizarre/2476901/Ronaldo-scores-with-Paris-Hilton-in-LA-night-club.html |date=١٥ی نیسانی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt; کیم کارداشیان ڕافایلۆ فیکۆ و ئەلایس گۆدوین و جیما ئەتکینسن و ماریا شەراپۆڤا ھەبووە، و لە سەرەتاکانی ساڵی ٢٠١٠ پەیوەندی لەگەڵ ئایرینا شایکی کچە نمایشکاری ڕووسی ھەبوو، دواتر لە ٢٠١٥ لێک جیابوونەوە. لە ئێستادا لەگەڵ جۆرجینا ڕۆدریگز ھاوسەرگیریان کردووە و خاوەن دوو منداڵن.

لە ٣ی تەممووزی ٢٠١٠ ڕۆناڵدۆ لەسەر تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانی فەیسبووک و تویتەر ئاشکرایکرد کە بووەتە باوک&lt;ref&gt;http://www.ronaldo7.net/extra/son/cristiano-ronaldo-son-cristiano-ronaldo-jr.html&lt;/ref&gt; و کوڕەکەی ناونا جۆنیور ھەروەھا کە جونیور بوو بە (٤) سال ئاشکرای کرد کەوا جۆنیوری ھەلگرتوەتەوەو کوری خۆی نییە.لەساڵی ٢٠١٧ کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ بوەە خاوەنی کچ وکوڕێکی دوانە بە ناوی ئێڤا ماریاو ماتیۆ کە نازاندرێت دایکیان کێیە ھەر لە ھەمان ساڵدا لەگەڵ جۆرجینادا بوونە خاوەنی کچێک بە ناوی ئالانا مارتینا. لە ساڵی ٢٠٢٢ بوونە خاوەنی کچێک بە ناوی بێلا ئیسمێرلدا. ڕۆناڵدۆ یەکەم کەسی نا ئەمریکی بوو کە ژمارەی ھاندەرەکانی لە فەیسبووک لە ١٠ ملیۆن کەس تێپەڕێت. ژمارەی ھاندەرانی ڕۆناڵدۆ لە [[فەیسبووک]] لە ئێستادا زیاد لە ١٢٠ ملیۆنە و بە بێ ڕکابەر لە پێش گشت یانە و یاریزانە وەرزشییەکان دێت.

== ژیانی وەرزشی لەگەڵ یانەکان ==
ڕۆناڵدۆ لە تەمەنی ٨ ساڵیدا پەیوەندی کرد بە یانەی ئەندۆرینھا&lt;ref&gt;http://desportugal.blogspot.com/2009/07/fotogaleria-de-cristiano-ronaldo-desde.html&lt;/ref&gt; کە باوکی لەو یانەیە وەک باخەوان کاری دەکرد، لە ساڵی ١٩٩٥ پەیوەندی کرد بە یانەی لۆکاڵی ناسیۆناڵ&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/C.D._Nacional#Est.C3.A1dio_da_Madeira&lt;/ref&gt; و نازناوی خولەکەی لەگەڵ ئەو یانەیە بەدەست ھێنا. ڕۆناڵدۆ چانسی تاقیکردنەوەی پیدرا لە یانەی سپۆرتینگ لیشبۆنە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cristianoronaldo.org.uk/sporting-lisbon/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131216161255/http://www.cristianoronaldo.org.uk/sporting-lisbon/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131216161255/http://www.cristianoronaldo.org.uk/sporting-lisbon/ |date=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt; و بۆ ماوەی سێ ڕۆژ لەژێر تاقیکردنەوەدابوو. دوای ئەو سێ ڕۆژە ڕاستەوخۆ لە ئەکادیمیای سپۆرتینگ وەرگیرا، ڕۆناڵدۆ بووە یەکەم یاریزانی لە مێژووی ئەکادیمیاکە کە یاری بۆ سپۆرتینگی خوار ١٦ ساڵ و خوار ١٧ ساڵ و تیپی دووەمی سپۆرتینگ و تیمی یەکەمیش ئەنجام بدات.کاتێک تەمەنی ١٥ ساڵ بوو ڕۆناڵدۆ تووشی نەخۆشی دڵەڕاوکێ ھاتبوو، کە دوورنەبوو بەو ھۆیەوە بەیەکجاری لە یاریکردن دوورکەوتایەتەوە، دوای ئەوە نەشتەرگەرییەکی بۆ ئەنجامدرا بە لێزەر. دوای ٣ ڕۆژ لە نەشتەرگەرییەکە ڕۆناڵدۆ گەڕایەوە مەشقەکان. لە یەکەم یاری خۆیدا لەگەڵ تیپی یەکەمی سپۆرتینگ دوو گۆڵی بۆ یانەکەی تۆمارکرد لەو یارییەی سپۆرتینگ ٣–٠ لە مۆریێرێنسی بردەوە.

=== لەگەڵ سپۆرتینگ لیشبۆنەی پرتووگالی ===
سەرەڕای بچووکی تەمەنی لە نیوان ساڵانی ٢٠٠١ بۆ ٢٠٠٣ ڕۆناڵدۆ ٢٥ یاری بۆ سپۆرتینگ ئەنجامدا.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Cristiano_Ronaldo#Sporting_Clube_de_Portugal&lt;/ref&gt; جیرارد ھۆولییەری ڕاھێنەری لیڤەرپوول یەکەم کەس بوو درکی بە تواناکانی کرد کاتێک تەمەنی ١٦ ساڵ بوو بەڵام بەرپرسانی یانەکە داواکەی ھۆولییەریان ڕەتکردەوە بە بیانووی ئەوەی تەمەنی بچووکە و زۆری ماوە گەشە بکات.
لە ھاوینی ٢٠٠٣ سپۆرتینگ لیشبۆنە ٣–١ شکستی بە مانچێستەر یونایتد ھێنا و ڕۆناڵدۆ ئاستێکی بەرزی لەگەڵ سپۆرتینگ پێشکەش کرد. ئەوەش سەرنجی سێر ئەلێکس فێرگسۆنی ڕاھێنەری ڕاکێشا و خودی یاریزانەکانی مانچستەریش داوایان لە یانەکەیان کرد پەلە بکەن لە کڕینی ڕۆناڵدۆ.

=== ڕۆناڵدۆ لەگەڵ مانچستەر یوونایتدی ئینگلیزی ===
[[پەڕگە:Cristiano Ronaldo (cropped).jpg|وێنۆک|ڕۆناڵدۆ بە درێسی یانەی مانچێستەر یونایتدی ئنگلیزی]]
ڕۆناڵدۆ بووە یەکەم یاری پرتوگالی لە مێژووی مانچێستەر یونایتد کاتێک بەرامبەر بە ١٥ ملیۆن یۆرۆ گوێزرایەوە بۆ ئینگلتەرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://home.skysports.com/player.aspx?plid=14937&amp;clid=1&amp;cpid=8 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070716214014/http://home.skysports.com/player.aspx?plid=14937&amp;clid=1&amp;cpid=8 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070716214014/http://home.skysports.com/player.aspx?plid=14937&amp;clid=1&amp;cpid=8 |date=١٦ی تەممووزی ٢٠٠٧ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://web3.cmvm.pt/english/sdi2004/emitentes/docs/fsd6380.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303194558/http://web3.cmvm.pt/english/sdi2004/emitentes/docs/fsd6380.pdf |date= ٣ی ئازاری ٢٠١٦ }}&lt;/ref&gt; ڕۆناڵدۆ سەرەتا داوای درێسی ژمارە ٢٨ی کرد ھەمان ئەو ژمارەیەی کە لە سپۆرتینگ دەیبۆشی ئەمەش بۆ ئەوەی فشاری زیاتر نەخاتە سەرخۆی لەگەڵ مانچێستەر چونکە ئەو ژمارەیە پێشتر ئەفسانە مێژوویییەکانی وەک جۆرج بێست و برایان ڕۆبسۆن و ئێریک کانتۆنا و دەیڤد بێکھام پۆشیبوویان.
ڕۆناڵدۆ لەوبارەیەوە دەڵێت ” کاتێک چوومە مانچێستەر، فێرگسۆن لێی پرسیم چ ژمارەیەکت دەوێت و وتم ٢٨، بەڵام ئەو وتی نەخێر. تۆ ژمارە ٧ دەپۆشیت، لەو کاتەوە ناچارکرام کە ھەموو ھەوڵێکم بخەمەگەڕ بۆ ئەوەی ئەو ژمارەیە بە بەرزی ڕابگرم و ئەو شانازییە نەشێوێنم کە پیم بەخشرابوو. ڕۆناڵدۆ یەکەم یاری خۆی لەگەڵ مانچێستەر لە یاری بۆڵتۆن بوو کاتێک لە خولەکی ٦٠ بەشداریکرد و مانچستەر یارییەکەی ٤–٠ بردەوە.&lt;ref&gt;http://www.youtube.com/watch?v=wvmVH2ieK94&lt;/ref&gt; یەکەم گۆڵی خۆشی بەرامبەر بە پۆرتسمۆث تۆمارکرد لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لە ڕێگای لێدانی ڕاستەوخۆ.&lt;ref&gt;http://www.youtube.com/watch?v=DwcwApKkkSs&lt;/ref&gt; لە ٢٩ی ئابی ٢٠٠٥ گۆڵی ژمارە ١٠٠٠ی یانەی مانچێستەری تۆمارکرد لەو یارییەی مانچیستەر ٤–١ دۆڕا بە میدڵزبرۆو. دوای تۆمارکردنی ١٠ گۆڵ لەلایەن خەڵاتی تایبەتی ” فیفپرۆ ” ی پێبەخشرا وەکو باشترین یاریزانی لاوی ساڵی ٢٠٠٥.&lt;ref&gt;http://bleacherreport.com/articles/392014-10-things-you-should-know-about-cristiano-ronaldo&lt;/ref&gt; لە وەرزی [[٢٠٠٦]]-[[٢٠٠٧]] ڕۆناڵدۆ بۆ یەکەمجار زیاد لە ٢٠ گۆڵی تۆمارکرد و یەکەم نازناوی خولی ئینگلیزی لەگەڵ مانچێستەر بەرزکردەوە. لە ھەردوو مانگی ١١ و ١٢ی ٢٠٠٦ خەلاتی باشترین یاریزانی مانگی پریمەرلیگی پێبەخشرا.

دوابەدوای پروپاگندەکان کە باس لە گواستنەوەی دەکرا بۆ ڕیاڵ مەدرید بەرامبەر بە ٨٠ ملیۆن یۆرۆ لە ساڵی ٢٠٠٧، ڕۆناڵدۆ بۆ پێنج ساڵ گرێبەستەکەی لەگەڵ مانچستەر تازەکردەوە بەرامبەر بە مووچەیەکی ١٢٠ ھەزار پاوەندی لە یەک ھەفتەدا. کە بە ھەر پێنج ساڵەکە دەیکرا ٣١ ملیۆن پاوەند. بەوەش بووە خاوەن زۆرترین مووچە لە مێژووی یانەکەدا.

ڕۆناڵدۆ ھەر لەو ساڵەدا خەڵاتی باشترین یاریزانی فیدراسیۆنی یاریزانە پیشەگەرەکان و باشترین یاریزانی لاوی فیدراسیۆنی یاریزانە پیشەگەرەکانی پێبەخشرا کە بووە دووەم یاریزان لە یەک ساڵدا ھەردوو خەڵاتەکەی پێببەخشرێت لە دوای ئاندی گرەی کە لە ساڵی [[١٩٧٧]] بەدەستی ھێنابوو. دوای ئەو دوو خەڵاتە ڕۆناڵدۆ خەڵاتی ھاندەرانی فیدراسیۆنی یاریزانە پیشەگەرەکانیشی وەرگرت و بووە یەکەم یاریزان ھەر سێ خەڵاتەکەی فیدراسیۆنەکە وەربگرێت. ڕۆناڵدۆ وەرزی ٢٠٠٧–٢٠٠٨ ی بە کارتێکی سوور دەست پێکرد کاتێک لیدانێکی سەری ئاڕاستەی ڕیچارد ھیوزی یاریزانی یانەی پۆرتسمۆز کرد و ڕۆناڵدۆ سێ یاری سڕکرا، دوای ئەوە ڕۆناڵدۆ وتی لەو ڕووداوەوە فێرە ئەزموونێکی باش بووە و جارێکی دیکە ڕێگە نادات یاریزانی یانەی بەرامبەر ھەڵیبخەڵەتێنن و بە دەرکردنی بدەن.

ڕۆناڵدۆ پلەی دووەمی تۆپی ئاڵتوونی بەدەست ھێنا لە ساڵی ٢٠٠٧ کاتێک [[ڕیکاردۆ کاکا]] تۆپەکەی بەرز کردەوە، ھەروەھا پلەی سێھەمی باشترین یاریزانی فیفای پیبەخشرا لە دوای کاکا و میسی. کریس یەکەم ھاتریکی خۆی لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٠٨ تۆمارکرد کاتێک مانچستەر ٦–٠ نیوکاسڵی بردەوە و پێشەنگی خولی ئینگلیزی گرتەدەست.

لە ١٩ی ئازاری ٢٠٠٨ بۆ یەکەمجار ڕۆناڵدۆ شارەی کاپتنی وەرگرت لە یاری بەرامبەر بۆڵتۆن کە مانچستەر ٢–٠ یارییەکەی بردەوە و ھەردوو گۆڵەکەش ڕۆناڵدۆ تۆماری کرد. بەو دوو گۆڵە ژمارەی گۆڵەکانی گەیاندە ٣٣ گۆڵ و بووە یەکەم یاریزان لە مێژووی یانەکە ئەو ژمارەیە تۆماربکات لە یەک وەرزەدا و ڕیکۆردی جۆرج بێستی شکاند کە ٣٢ گۆڵ بوو. بەوەش وازی نەھێنا و کۆی گۆڵەکانی گەیاندە ٣٥ گۆڵ لە ٣٧ یاری ناوخۆیی ئینگلتەرا و خەڵاتی قاچی زێڕینی ئەو ساڵەی پیبەخشرا.

لە ٥/٢١ یاری کۆتایی خولی پاڵەوانەکان ئەنجامدرا لە نێوان مانچستەر یونایتد و چێلسی، ڕۆناڵدۆ گۆڵی پێشکەوتنی تۆمارکرد بەڵام چێلسی ئەنجامەکەی یەکسانکردەوە و یارییەکە ١–١ بەکۆتاھات. لە کاتی لێدانە سزا یەکلاکەرەوەکاندا ڕۆناڵدۆ گۆڵی تۆمارنەکرد و چێلسی یەک ھەنگاو دووربوو لەبەدەست ھێنانی نازناوەکە بەڵام جۆن تێریش تۆپەکەی فڕیدایە دەرەوەی یاریگا و مانچستەر نازناوەکەی بەرزکردەوە.

لە ھاوینی [[٢٠٠٨]] سکای سپۆرت ئاشکرایکرد ڕۆناڵدۆ دەیەوێت ڕووبکاتە ڕیاڵ مەدرید ئەگەر یانەکە ھەمان ئەو برە پارەیەی پێشکەش بکەن کە بەڵێنیان دابوو، پاشان مانچستەر یونایتد سکاڵای لەسەر ڕیاڵ تۆمارکرد بە تۆمەتی گفتوگۆی نھێنی لەگەڵ ڕۆناڵدۆ بەڵام فیفا ڕەتیکردەوە ھیچ کاردانەوەیەکی ھەبیت دژی ڕیاڵ. لە ٧/٧ نەشتەرگەرییەکی لەسەر ئاستی پاژنەی پێ بۆ ئەنجامدرا و تاوەکو مانگ٩ لە یاریگاکان دابڕا. بەڵام لە یاری جامی خولی ئینگلیزیدا بەرامبەر بە میدڵزبرۆو دوو گۆڵی تۆمارکرد گەڕایەوە سەر سکەی گۆڵ تۆمارکرد. لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨ ڕۆناڵدۆ لە یاری بەرامبەر بە ستۆک ستی گۆڵی ژمارە ١٠٠ و ١٠١ی خۆی بۆ شەیتانە سوورەکان تۆمارکرد لەو یارییەی مانچستەر ٥–٠ یارییەکەی بردەوە. کە بەوە توانی گۆڵ لە ھەر ١٩ یانەکەی خولی ئینگلیزی تۆماربکات.

لە ١٢/٢ ڕۆناڵدۆ بووە یەکەم یاریزانی مانچستەر خەڵاتی تۆپی ئاڵتوونی پێببەخشرێت لەوەتەی ساڵی ١٩٦٨ کاتێک جۆرج بێست ئەو نازناوەی پێدرابوو. ڕۆناڵدۆ ٤٤٦ خاڵی کۆکردەوە بە جیاوازی ١٦٥ خاڵ لەگەڵ [[لیۆنێل مێسی]] خاوەن پلەی دووەم. پاشانیش خەڵاتی باشترین یاریزانی فیفای پێبەخشرا و بووە دووەم پرتوگالی لە دوای لویس فیگۆ وەک باشترین یاریزان ھەلبژێردرێت. لە میانەی ئەو ساڵەدا و لە خولی پاڵەوانەکان ڕۆناڵدۆ لە دووری ٤٠ یاردە گۆڵی لە یانەی پۆرتۆ تۆمارکرد و ئەو گۆلەش وەکو جوانترین گۆڵی ساڵ دەستنیشانکرا.ھەرچەندە لەو وەرزەدا ٤ یاری لە وەرزی ڕابردوو زیاتر ئەنجامدابوو بەڵام ڕێژەی گۆڵەکانی دابەزی و ٢٦ گۆڵی تۆمارکرد. لە ١١ی حوزەیرانی ٢٠٠٩ مانچێستەر یونایتد گرێبەستێکی ڕیاڵ مەدریدی پەسەند کرد بە بری ٨٠ ملیۆن پاوەند بۆ فرۆشتنی کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ، کە بەوە بووە گرانترین یاریزان لە مێژووی تۆپی پێ دا تاوەکو ئێستا.

=== ڕۆناڵدۆ لەگەڵ ڕیاڵ مەدریدی ئیسپانی ===
لە ٦/٢٦ ڕیاڵ مەدرید بە فەرمی ڕای گەیاند ڕۆناڵدۆیان کڕیووە بەبڕی ٨٠ ملیۆن پاوەند&lt;ref&gt;http://www.theguardian.com/football/2009/jun/11/cristiano-ronaldo-manchester-united-real-madrid1&lt;/ref&gt; و لە لە ٧/١ پێشکەش بە ھاندەرانیان کرد. لەو ڕێکەوتەدا و لە ڕۆژێکی مێژوویدا ٨٠ ھەزار ھاندەر لە ناو یاریگای [[یاریگای سانتیاگۆ بەرنابیۆ|سانتیاگۆ بێرنابیۆ]] ئامادەبوون بۆ پێشوازی لە کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ.&lt;ref&gt;http://www.youtube.com/watch?v=s2u1teWaxW8&lt;/ref&gt; گرێبەستەکەی ڕۆناڵدۆ لەگەڵ ڕیاڵ بۆ ماوەی ٦ ساڵە و سزای ھەڵوەشاندنەوەشی ١ ملیارد یۆرۆیە. لە ٧/٦ درێسی ژمارەی ٩ی لەلایەن ئەلفرید دی ستیفانۆوە پێبەخشرا و بۆ ماوەیەکی کاتی بووە CR9 بەھۆی ڕاول گۆنزالیسی ئەفسانەی یانەکەوە کە درێسی ژمارە ٧ی دەپۆشی، بەڵام لە دوای ڕۆیشتنی ڕاول جارێکی دیکە CR7 گەڕایەوە.
[[پەڕگە:Cristiano Ajax.jpg|وێنۆک|ڕۆناڵدۆ بە درێسی یانەی شاھانە]]

لە ٨/٢٩ ڕۆناڵدۆ یەکەم یاری لە لایگا ئەنجامدا و گۆڵی تۆمارکرد. لە یەکەم یاری خۆیشیدا لە خولی پاڵەوانەکان لەگەڵ ڕیاڵ دوو گۆڵی تۆمارکرد لەو یارییەی مەدرید ٥–٢ لە زیورخی بردەوە.
دوای تۆمارکردنی گۆڵێک لە ڤیاڕیاڵ بووە یەکەم یاریزان کە لە یەکەم چوار یاری خۆیدا لەگەڵ یانەکە گۆڵ لە ھەرچواریدا گۆڵ تۆماربکات.
لە یاری نێودەوڵەتی پرتوگال و ھەنگاریا لە ١٠/١٠ ڕۆناڵدۆ پێکرا و تاوەکو ١١/٢٥ نەگەڕایەوە. ڕۆناڵدۆ بۆ یاری کلاسیکۆی بەرامبەر بەرشلۆنە گەڕایەوە و ڕیاڵ ئەو یارییەی دۆڕاند. لە یاری بەرامبەر بە ئەلمێریا کە ٤–٢ بردیانەوە یەکەم کارتی سووری لەگەڵ ڕیاڵ وەرگرت و لێدانێکی سزاشی لەدەستدا. لە ٢٠١٠ی ئایاری ٥ ڕۆناڵدۆ یەکەم ھاتریکی خۆی لەگەڵ ڕیاڵ تۆمارکرد. لە کۆتایی وەرزدا ڕۆناڵدۆ و ھیگواین پیکەوە ٥٣ گۆڵیان بۆ مێرەنگی تۆمارکرد کە ئەوەش بەرزترین ڕێژەی گۆڵ تۆمارکردنی دوو یاریزانە لە مێژوودا.
لە وەرزی ٢٠١٠ – ٢٠١١ ڕاول ڕیاڵی جێھێشت و جارێکی تر درێسی ژمارە ٧ی پۆشی. لە ٢٣ی تشرینی یەکەم لە یاری بەرامبەر ڕاسینگ چوار گۆڵی تۆمارکرد و بۆ یەکەمجار ڕۆناڵدۆ سوپەر ھاتریکی تۆمارکرد و لەو مانگەدا بە تەنیا ١١ گۆڵی تۆمارکرد.
لە سەرەتای ساڵی ٢٠١١ ەوە ڕێژەی گۆڵەکانی ڕۆناڵدۆ بە شێوەیەکی خەیاڵی ڕوو لە زیادی کرد، بە چەشنێک ھەرزوو بە گۆڵکارە مێژوویییەکانی ڕیاڵ مەدرید بەراورد کرا وەکو ڕاول و دی ستیفانۆ و ھوگۆ سانچێز. ئەو ئاستە بێ وێنەی ڕۆناڵدۆ لە یاری بەرامبەر بە خیتافی دەستی پێکرد، کاتێک دوو گۆڵی تۆمارکرد لەو یارییەی ٣–٢ بردیانەوە. دوای ئەو یارییە ھاتریکێکی دیکەی تۆمارکردو گۆڵێکی بۆ ڕیکاردۆ کاکا دروست کرد کە یەکەم گۆڵی کاکا بوو لە دوای چاک بوونەوەی لە پێکانەکەی، بە تێپەڕبوونی کات زیاتر نزیک دەبووەوە لە ژمارە پێوانەیییەکەی ھوگۆ سانچێز و تیلمۆ زارا کە ٣٨ گۆڵیان لە خولی ئیسپانی تۆمارکردبوو، دواجار بەتۆمارکردنی ٤١ گۆل ئەو ڕیکۆردەشی شکاند سەرەڕای دوو جار دوورکەوتنەوەی لە پێکان و تۆمارکردنی تەنیا ٢ گۆڵ لە مانگێکدا، ڕۆناڵدۆ لە مانگی چوار بە گڕوتینێکی زۆرەوە گەڕایەوە و بە گۆڵبارانکردنی یانەکان کۆی گۆڵەکانی گەیاندە ٤٢گۆڵ پاشان لە تێکشکاندنی سیڤیلیا جارێکی تر سوپەرھاتریکی تۆمارکرد و کۆی گۆڵەکانی لە گشت بۆنەکان گەیاندە ٤٦ گۆڵ و ژمارە پێوانەیییەکەی ڕابردووی لەگەڵ مانچێستەر تێپەڕاند کە ٤٢ گۆڵ بوو. لە ٥/١٥ لە یاری بەرامبەر بە ڤیاڕیاڵ کە ڕیاڵ مەدرید ٣–١ بردییەوە لە دوایین یاری وەرزی ٢٠١٠–٢٠١١ شدا بەرامبەر بە ئەلمیریا دوو گۆڵی دیکەی تۆمارکرد و بووە یەکەم یاریزان لە مێژووی لالیگا ٤٠ گۆڵ تۆماربکات کە زۆرێک دەڵێن ٤١ بەھۆی ئەو گۆڵەی لە یاری بەرامبەر بە ڕاسینگ سانتاندێر تۆمارکرا و بە ناوی پیپی بەرگریکار نوسرا. جارێکی دیکە خەڵاتی پێلاوی ئاڵتوونی پێدرا کە دەدرێت بەو یاریزانەی زۆرترین گۆڵ لە یارییە ئەورووپییەکان تۆماردەکات و بووە یەکەم یاریزانیش کە ئەو نازناوە لە دوو خولی جیاوازدا بەدەست بھێنێت. ڕۆناڵدۆ لەو وەرزەدا ٥٣ گۆڵی لە یارییە فەرمییەکاندا تۆمارکرد.

لە خۆئامادەکارییەکان بۆ وەرزی ٢٠١١–٢٠١٢ لە یاریبەرامبەر بە چیڤاز گوادالاخارا لە نیوەی دووەم بەشداری کرد و ھاتریکی تۆمارکرد. ستایشێکی زۆری یاریزانەکە کرا لە میانەی یارییە خۆ ئامادەکارییاکان و ھەموو بە پەرۆشەوە چاوەڕوانی دەستپیکردنی وەرزی و گۆڵەکانی ڕۆناڵدۆ بوون. ڕۆناڵدۆ لە ١٧ی ئابی ٢٠١١ لە یاری گەڕانەوەی جامی سوپەری ئیسپانیا بەرامبەر بە بەرشلۆنە کۆی گۆڵەکانی لەگەڵ ڕیاڵ مەدرید گەیاندە ١٠٠ گۆڵ لە تەنھا ٢ ساڵدا. لە یەکەم یاری وەرزی تازەشدا بەرامبەر ڕیاڵ زاراگۆزا ھاتریکی تۆمارکرد و زلھێزی خۆی لەم وەرزەشدا دووپاتکردەوە. کاسترۆڵ کە ڕیزبەندییەکی فەرمییە بۆ وەرزشکاران ڕاپۆرتێکی ڤیدیۆیی بڵاوکردەوە بە ناوی ” ڕۆناڵدۆ: تاقیکراوەتەوە بۆ سنووردارکردن ” تێیدا گشت لایەنەکانی شێوازی یاریکردنی ڕۆناڵدۆ و گشت ئەو پێگانەی کە یاری تێدا کردووە خرایە ڕوو. پاشان ئەو تاقیکردنەوەیە وەکو باشترین یاریزان کە زۆرترین تایبەتمەندی ھەیە و دەتوانێت لە زۆرترین شوێن و بارودۆخدا یاری بکات دەستنیشانکرا. ناوبراو تاوەکو کۆتایی ھەفتەی دەیەم بە تۆمارکردنی ١٠ گۆڵ لە پێشەنگی گۆڵکارانی لالیگا دێت.

=== یوڤێنتوس ===
{{واڵا}}

=== گەڕانەوە بۆ مانچستەر یوونایتد ===
{{واڵا}}

=== یانەی نەسر ===
لە ٣٠ی کانونی یەکەمی ٢٠٢٢ یانەی [[یانەی تۆپی پێی نەسر|ناسری]] [[عەرەبستانی سعوودی]] گەیشتە ڕێککەوتنێک بۆ ئەوەی ڕۆناڵدۆ لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ەوە پەیوەندی بە یانەکەیەوە بکات و گرێبەستەکەی تا ساڵی ٢٠٢٥ واژۆکرد &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Cristiano Ronaldo: Former Manchester United forward signs for Saudi Arabian club Al-Nassr|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/11095/12777056/cristiano-ronaldo-former-manchester-united-forward-signs-for-saudi-arabian-club-al-nassr|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Sky Sports]]}}&lt;/ref&gt; ، بە موچەی ساڵانەی ٢٠٠ ملیۆن یۆرۆی بووە گرانترین گرێبەست لە مێژووی تۆپی پێدا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Romano|یەکەم=Fabrizio|authorlink=Fabrizio Romano|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Cristiano Ronaldo completes deal to join Saudi Arabian club Al Nassr|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2022/dec/30/cristiano-ronaldo-al-nassr-saudi-arabia|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Cristiano Ronaldo joins Saudi Arabian side Al Nassr until 2025|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/63805297|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[BBC Sport]]}}&lt;/ref&gt; ئەمەش مووچەی ساڵانەی تۆپی پێی گەرەنتیکراوی ٩٠ ملیۆنێک یۆرۆی لەخۆگرتبوو، لەگەڵ گرێبەستە بازرگانی و سپۆنسەرییەکان کە بریتی بوون لە گەیاندنی کۆی مووچەی ساڵانەی بۆ ٢٠٠ ملیۆن یۆرۆ. ھەروەھا دەوترێت لە گرێبەستەکەدا ڕۆناڵدۆ بڕی ١٠٠ ملیۆن یۆرۆ  وەردەگرێت.. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Brennan|یەکەم=Feargal|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Cristiano Ronaldo considers Al Nassr offer: Salary, contract details as star moves on from Man United|ناونیشان=https://www.sportingnews.com/us/soccer/news/cristiano-ronaldo-al-nassr-offer-salary-contract-man-united/j07nftskqnfqudolp3zpi2y0|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[The Sporting News]]}}&lt;/ref&gt; لە سەرەتادا چوونی یاریزانەکە بۆ یانەی نەسر ڕەتکرایەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Ronaldo video: Fabrizio Romano reveals ONE other club that bid for CR7|ناونیشان=https://www.planetfootball.com/videos/cristiano-ronaldo-transfer-al-nassr-fabrizio-romano-mls-man-utd/|وێبگە=Planet Football}}&lt;/ref&gt;

'''براوەی جامی شا سەلمان بۆ یانە عەرەبییەکان'''

ڕۆناڵدۆ یەکەم گۆڵی خۆی لە وەرزی ٢٠٢٣-٢٠٢٤تۆمارکرد و لە ٣١ی تەممووز لە جامی شا سەلمان بۆ یانە عەرەبییەکان بە ئەنجامی ٤-١ لە لە یانەی مۆناستیری تونسی  بردەوە. &lt;ref&gt;https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2023-07-31/us-monastir-vs-al-nassr-saudi-club/3014175/&lt;/ref&gt; لە یاری داھاتووی جامی شا سەلمان لە ٣ی ئاب، ڕۆناڵدۆ لە کۆتا خولەکدا گۆڵی یەکسان بوونەوەی تۆمارکرد بەرامبەر بە  زەمالەک,بەم ئەنجامە پلەی دووەمی کۆمەڵەکەیان بەدەستھێنا و یارمەتی یانەکەی دا بگاتە قۆناغی چارەکی کۆتایی. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McAuley|یەکەم=John|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Cristiano Ronaldo rescues Al Nassr's King Salman Cup bid as Sadio Mane makes debuts|ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/sport/football/2023/08/04/cristiano-ronaldo-rescues-al-nassrs-king-salman-cup-bid-as-sadio-mane-makes-debuts/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=The National}}&lt;/ref&gt; لە قۆناغی پێش کۆتایی لە ٩ی ئاب، ڕۆناڵدۆ تاکە گۆڵی بردنەوەی لە یانەی شورتەی عێراقی تۆمارکرد و یارمەتی ناسریدا بۆ ئەوەی بگاتە یەکەم یاریی کۆتاییی جامی پاڵەوانانی یانەکانی عەرەبی لە مێژووی یانەکەدا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Banerjee|یەکەم=Ritabrata|ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=WATCH: Cristiano Ronaldo does it again! CR7 fires Al-Nassr to Arab Club Champions Cup final with clinical penalty against Al-Shorta|ناونیشان=https://www.goal.com/en/news/cristiano-ronaldo-fires-al-nassr-arab-club-champions-cup-final-penalty-al-shorta/blt2df6f21edc3906cb|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=Goal}}&lt;/ref&gt; لە یاری کۆتاییی کە لە ١٢ی ئابی ٢٠٢٣ بەڕێوەچوو، ڕۆناڵدۆ ھەردوو گۆڵەکەی بۆ یانەی ناسر تۆمارکرد، کاتێک دوای کاتی زیادکراو بە دوو گۆڵ بەرامبەر بە گۆڵێک لە یانەی ھیلالیان بردەوە و بۆ یەکەمجار لە مێژووی خۆیاندا پاڵەوانێتیەکەیان بردەوە. ڕۆناڵدۆ بە تۆمارکردنی شەش گۆڵ خەڵاتی گۆڵکاری پێبەخشرا.یەکەم نازناوی خۆی لەگەڵ یانەکە بەدەستھێنا &lt;ref name=&quot;accc&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Summerscales|یەکەم=Robert|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Cristiano Ronaldo Wins First Trophy Since 2021 After Scoring Two Goals For 10-Man Al Nassr In Arab Club Champions Cup Final|ناونیشان=https://www.si.com/fannation/soccer/futbol/news/cristiano-ronaldo-wins-1st-al-nassr-trophy-after-2-goals-in-final|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=Sports Illustrated}}&lt;/ref&gt;

== ژیانی وەرزشی لەگەڵ ھەڵبژاردەی پرتووگال ==
ناوبراو بۆ یەکەمجار لە ٢٠ی ئابی ٢٠٠٣ بانگھێشتی ڕیزەکانی ھەڵبژاردەی پرتوگال کرا لە یاری بردنەوە بەرامبەر کازاخستان.
[[پەڕگە:Cristiano Ronaldo – Portugal vs. Argentina, 9th February 2011 (1).jpg|وێنۆک|ڕۆناڵدۆ لەیارییەکی ھەڵبژاردەی پرتووگال]]

=== ڕۆناڵدۆ لە یۆرۆی ٢٠٠٤ ===
ڕۆناڵدۆ بانگھێشتی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٠٤ کرا، یەکەم گۆڵی خۆی بەرامبەر بە یۆنان تۆمارکرد لەو یارییەی ٢–١ دۆڕان، و ھەروەھا لە بردنەوەش بەسەر ھۆڵەندا ٢–١ لە قۆناغی چارەگی کۆتایی گۆڵی دووەمی تۆمارکرد. سەرەڕای تۆمارکردنی تەنیا دوو گۆڵ لە پێکھاتەی نموونەیی پاڵەوانێتییەکەدا ھەڵبژێردرا.

=== ڕۆناڵدۆ لە جامی جیھانی ٢٠٠٦ ===
لە پاڵاوتنەکانی جامی جیھانی ٢٠٠٦ دا ڕۆناڵدۆ گۆڵکاری دووەمی پاڵاوتنەکانی کیشووەری ئەورووپا بوو بە تۆمارکردنی ٧ گۆڵ. و یەکەم گۆڵی خۆی لە جامی جیھانیدا بەرامبەر بە ئێران تۆمارکرد لە ڕێگای لێدانی سزا.

لە میانەی یاری ١ی تەممووزی ٢٠٠٦ لە نێوان پرتوگال و ئینگلتەرا واین ڕوونی ھاوڕێی گیانی بە گیانی ڕۆناڵدۆ کە ئەوکات پێکەوە لە مانچێستەر یونایتد یاری دەکرد بە کارتی سوور لە یارییەکە دەکرا دوای فاوڵێک لەسەر ڕیکاردۆ کارڤالیۆ. پاش ئەو ڕووداوە ڕۆژنامەکانی ئینگلتەرا ڕۆناڵدۆیان بە ھۆکاری دەرکردنی ڕوونیزانی چونکە دوای فاوڵەکە ڕۆناڵدۆ ڕاستەوخۆ ڕوویکردە ناوبژیوان و لە پاش ئاخاوتنەکەی ئەو ناوبژیوان ڕوونی دەرکرد. دوای یارییەکە ڕۆناڵدۆ دووپاتی کردەوە ئەو و ڕوونی ھەر ھاوڕێن بەڵام ڕوونی ڕۆناڵدۆی بە دوژمن ناوبرد و بۆ ماوەیەک پەیوەندی نێوانیان بارگرژی تێکەوت. بەھۆی فشاری بەردەوامی ڕۆژنامەکان لەسەر ڕۆناڵدۆ و تۆمەتبارکردنی یاریزانەکە بڕیاری جێھێشتنی مانچستەریدا و لە لێدوانێکدا بۆ مارکا ڕای گەیاند دەیەوێت ڕووبکاتە ڕیاڵ مەدرید. بەڵام پاشان سێر ئەلێکس فێرگسۆن، کارلۆس کیرۆشی ڕاھینەری یاریدەدەری خۆی کە ھاووڵاتی ڕۆناڵدۆیە ناردە لای یاریزانەکە و بارودۆخەکە ھێورکرایەوە و ڕۆناڵدۆ و ڕوونیش ئاشت بوونەوە.

لە دوای جامی جیھانی
یەک ڕۆژ لە دوای ئەوەی بوو بە ٢٢ ساڵ لە ڕێکەوتی ٢ی شوباتی ٢٠٠٧ بۆ یەکەمجار بووە کاپتنی پرتوگال لە یاری دۆستانەی بەرامبەر بە بەڕازیل ھۆکاری بوون بە کاپتنی ڕۆناڵدۆ ئەوە بوو سەرۆکی پێشووی تۆپی پێی پرتوگال کارلۆس سیلڤا کە پێش ٢ ڕۆژ بەر لە یارییەکە مرد وەسێتی کردبوو ڕۆناڵدۆ لەو یارییەدا کاپتن بێت سەرەڕای بچووکی تەمەنی.
[[پەڕگە:Cristiano Ronaldo (L), Lionel Messi (R) – Portugal vs. Argentina, 9th February 2011 (1).jpg|وێنۆک|ڕۆناڵدۆ و مێسی لەکاتی وەرگرتنی دیارییەک]]

=== یۆرۆی ٢٠٠٨ ===
لە میاننەی پاڵاوتنەکانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٠٨ ڕۆناڵدۆ ٨ گۆڵی تۆمارکرد و گۆڵکاری دووەمی پاڵەوانێتییەکە بوو. بەڵام لە میانەی یۆرۆی ٢٠٠٨ تەنیا یەک گۆڵی تۆمارکرد&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/UEFA_Euro_2008#Statistics&lt;/ref&gt; و لە قۆناغی چارەگی کۆتایی بەرامبەر بە ئەلمانیا تووشی شکست ھاتن… دوای ئەوەی لە مانگی حەوتی ٢٠٠٨ کارلۆس کیرۆش بووە ڕاھینەری پرتوگال ڕۆناڵدۆی وەک کاپتنی یەکەمی تیمەکەی دەستنیشانکرد.

=== جامی جیھانی٢٠١٠ ===
لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٠ لە یاری یەکەمی پرتوگال بەرامبەر بە کۆتدیڤوار ڕۆناڵدۆ بە توندی لێیدرا لەلایەن گای دیمێلی ئیڤواری، پاش ئەوەی ھەردوو یاریزانەکە بووە دەمەقاڵێیان ھەردووکیان بە کارت لەلایەن ناوبژیوانەوە وەڵامیان درایەوە. ھەرچەندە تۆپی پێی پرتوگال داوای سڕینەوەی کارتەکەی ڕۆناڵدۆی کرد بەو پێیەی فاوڵی لێ گیراوە بەڵام داواکەیان ڕەتکرایەوە.

کریس ئاستێکی باشی لە جامی جیھانی پێشکێش نەکرد. تاکە گۆڵی لە پاڵەوانێتییەکە لە یاری بردنەوە بوو بەسەر کۆریای باکوور بە ئەنجامی ٧–٠. کە یەکەم گۆڵی بوو بۆ پۆرتوگال لە دوای ١٦ مانگ. لە قۆناغی ١٦ پرتوگال لەلایەن ئیسپانیای پاڵەوانی جامەکە کرایە دەرەوە.

=== یۆرۆی ٢٠١٢ ===
لە یۆڕۆی ٢٠١٢ەش ڕۆناڵدۆ و ھەڵبژاردەی پۆرتوگال گەیشتنە یاری پێش کۆتایی و لەوێدا بە ھەڵبژاردەی نیشتمانی ئیسپانیا بە لێدانی یەکلاکەرەوەی سزا دووچاری شکست ھاتن و لەپاڵەوانییەتییەکە ھاتنە دەرەوە&lt;ref&gt;http://en.wikipedia.org/wiki/UEFA_Euro_2012#Semi-finals&lt;/ref&gt; و ڕۆناڵدۆ لەم پاڵەوانییەتییە سێ گۆڵی کرد و بەھاوبەشی لەگەڵ پێنج یاریکەری دی بوونە گۆڵکار.&lt;ref&gt;http://en.wikipedia.org/wiki/UEFA_Euro_2012#Statistics&lt;/ref&gt;

=== جامی جیھانی٢٠١٤ ===
تیمی پورتوگال لە مۆندیالی ٢٠١٤ی بەرازیل بەختێکی باشی نەبوو ھەر لە قۆناغی کۆمەلەکان کرایە دەرەوە

'''جامی یۆرۆی ٢٠١٦'''

ھەڵبژاردەی پۆرتوگال دوای گەیشتنی بە یۆرۆی ٢٠١٦. لە قۆناغی کۆمەڵەکان ئاستێکی بەرزی پێشکەش نەکرد. بە سێ یەکسان بوون کە ڕۆناڵدۆ لەو قۆناغەدا دوو گۆڵی تۆمار کرد گەیشتنە قۆناغی ١٦ لە قۆناغی ١٦ بەر ھەڵبژاردەی کرواتیا کەوتن بە تاکە گۆڵێکی کواریزما کە ڕۆناڵدۆ بۆی دروست کرد یارییەکەیان بردەوە.
دواتر و لە قۆناغی ٨ بەرامبەر ھەڵبژاردەی پۆڵەندا بە ئەنجامی ١–١ بۆ ھەردوولا یەکسان بوون و بە لێدانی یەککلاکەرەوە پۆرتوگال ٣–٥ بردییەوە. لە قۆناغی ٤ کاتێک بەرامبەر بە ھەڵبژاردەی وێڵز یارییان کرد لەو یارییەشدا ڕۆناڵدۆ ئاستێکی بەرزی پێشکەش کردوو گۆڵێکی سەرنجراکێشی تۆمارکردوو، دووای دوو خولەک گۆڵێکیشی بۆ نانی ھاوڕێی دروست کردوو یارییەکەیان ٠–٢ بردەوە
لە یاریی کۆتایی بەرامبەر فەڕەنسا (دۆن) دووچاری پێکانێکی سەخت ھات و یاریگای جێھێشت بەڵام پۆرتوگال ھەر نازناوەکەی لە فەڕەنسا بردەوە بە ئەنجامی ٠–١ بەمەش ڕۆناڵدۆ نازناوی لەگەڵ پورتوگالیش بەدەست ھێنا

ڕۆناڵدۆ لە یۆرۆی ٢٠١٦ بە سێ گۆڵ و سێ ئەسیست خەڵاتی پێڵاوی زیوی بەدەست ھێنا.

== دەستکەوت و سەر ژمێرییەکان ==
# لەگەڵ سپۆرتینگ لیشبۆنە: ٢٥ یاری ئەنجامداوە – ٣ گۆڵی تۆمارکردووە.
# لەگەڵ مانچستەر یونایتد: ١٩٦ یاری ئەنجامداوە – ١١٨ گۆڵی تۆمارکردووە.
# لەگەڵ ڕیاڵ مەدرید = ٣١٠ یاری ئەنجامداوە – ٣٦٧ گۆڵی تۆمارکردووە. (بەردەوامە) کۆی گشتی یارییەکان: ٨٠٧ – کۆی گشت گۆڵەکان: ٥٦٢. (بەردەوامە) لەگەڵ ھەڵبژاردەی یەکەمی پرتوگال: ٦١ گۆڵ لە ١٢٠ یاری (بەردەوامە)
* بەپێی یارییە فەرمییەکانە

=== نازناو و شانازییەکان ===
# نازناوی خولی ئینگلیزی (٣ جار): ٢٠٠٦، ٢٠٠٧، ٢٠٠٨
# جامی ئینگلتەرا (١ جار):٢٠٠٣
# جامی خولی ئینگلیزی (٢ جار): ٢٠٠٥، ٢٠٠٨
# جامی قەڵغانی یەکێتی ئینگلتەرا (١ جار): ٢٠٠٧
# خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا (١ جار): ٢٠٠٨
# جامی جیھانی یانەکان (١ جار): ٢٠٠٨.
* لەگەڵ ھەڵبژاردەی پورتوگال:
# ناززناوی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا]] (١ جار): ([[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦|٢٠١٦]]).

=== لەگەڵ ڕیاڵ مەدرید ===
# کۆپا دێل ڕەی (٢ جار): ٢٠١٠–٢٠١٤
# خولی ئیسپانیا ناسراو بە لالیگا دوو جار [[٢٠١١]] - [[٢٠١٢]]، ٢٠١٦–٢٠١٧
# جامی سوپەری ئیسپانیا دوو جار ٢٠١٢، ٢٠١٧
# خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا چوار جار ٢٠١٣–٢٠١٤، ٢٠١٥–٢٠١٦، ٢٠١٦–٢٠١٧، ٢٠١٧–٢٠١٨
# جامی جیھانی یانەکان ٣ جار، ٢٠١٤، ٢٠١٦، ٢٠١٧

=== یانەی یۆڤینتۆس ===
# خولی ئیتاڵی یەک جار وەرزی ٢٠١٨–٢٠١٩
# سوپەرکۆپای ئیتاڵی ٢٠١٨

=== نازناوە تاکە کەسییەکان ===
# پێکھاتەی نموونەیی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا: ٢٠٠٤
# خەڵاتی براڤۆ: ٢٠٠٤
# خەڵاتی تایبەتی باشترین یاریزانی گەنجی فیفپرۆ (٢ جار):٢٠٠٤، ٢٠٠٥
# باشترین یاریزانی پرتوگالی: ٢٠٠٦
# پێکھاتەی نموونەیی خولی پاڵەوانەکان (٥ جار): ٢٠٠٣، ٢٠٠٦، ٢٠٠٧، ٢٠٠٨، ٢٠٠٩
# یاریزانی سێر مات بەسبی ساڵ (٣ جار): ٢٠٠٣، ٢٠٠٦، ٢٠٠٧
# پێکھاتەی نموونەیی جیھانی فیفپرۆ (٤ جار): ٢٠٠٦، ٢٠٠٧، ٢٠٠٨، ٢٠٠٩.
# خەڵاتی فیدراسیۆنی یاریزانە پیشەگەرانی ئینگلتەرا بۆ باشترین یاریزانی لاوی ساڵ: ٢٠٠٦
# خەڵاتی فیدراسیۆنی یاریزانە پیشەگەرانی ئینگلتەرا بۆ باشترین یاریزانی ساڵ (٢ جار): ٢٠٠٦، ٢٠٠٧
# خەڵاتی فیدراسیۆنی یاریزانە پیشەگەرانی ئینگلتەرا بەگوێرەی دەنگ ھاندەران (٢ جار): ٢٠٠٦، ٢٠٠٧
# خەڵاتی فیدراسیۆنی یاریزانە پیشەگەرانی ئینگلتەرا بۆ پێکھاتەی نموونەیی: ٢٠٠٥، ٢٠٠٦، ٢٠٠٧، ٢٠٠٨.
# باشترین یاریزانی خولی ئینگلیزی (٢ جار): ٢٠٠٦ – ٢٠٠٧
# باشترین یاریزانی مانگ لە خولی ئینگلیزی: یازدەی ٢٠٠٦، دوازدەی ٢٠٠٦، یەکی ٢٠٠٨، سێی ٢٠٠٨.
# پێڵاوی ئاڵتوونی پریمەرلیگ: ٢٠٠٧
# گۆڵکاری خولی پاڵەوانەکان: ٢٠٠٧
# پێلاوی ئاڵتوونی ئەورووپا – ٢٠٠٧ – ٢٠١٠
# باشترین ھێرشبەری ئەورووپای ساڵ: ٢٠٠٧
# باشترین یاریزان لە یانەیەکی ئەورووپی: ٢٠٠٧
# باشترین یاریزانی جیھانی فیفپرۆ: ٢٠٠٧
# دووەم باشترین یاریزانی جیھانی فیفا: ٢٠٠٨
# خەڵاتی تۆپی پێی ئاڵتوونی: ٢٠٠٨
# خوڵاتی پۆشکاش بۆ جوانترین گۆڵ: ٢٠٠٩
# گۆڵکاری جامی شای ئیسپانیا: ٢٠١٠
# گۆڵکاری خولی ئیسپانی: ٢٠١٠.
# گۆڵکاری خولی یانەپاڵەوانەکانی ئەورووپای وەرزی ٢٠١٢–٢٠١٣ بەتۆمارکردنی ١٢ گۆڵ
# باشترین یاریزانی جیھانی ساڵی ٢٠١٣ (بالۆن دۆر ٢٠١٣)
# باشترین یاریزانی جیھانی ساڵی ٢٠١٤ (بالۆن دۆر ٢٠١٤)
# پێڵاوی ئاڵتوونی بۆ گۆڵکار ٢٠١٢–٢٠١٤
# باشترین یاریزانی جیھانی ساڵی ٢٠١٦ (باڵۆن دۆر ٢٠١٦)
# باشترین یاریزانی ئەورووپا ٢٠١٦
# باشترین یاریزانی جیھانی ساڵی ٢٠١٧ (باڵۆن دۆر ٢٠١٧)
# باشترین یاریزانی ئەورووپا ٢٠١٧
# باشترین یاریزانی ساڵی [[خولی تۆپی پێی ئیتالیا]] ٢٠١٩
* خشتەی ژمارەی گۆلەکانی ڕۆناڵدۆ لەگەڵ ھەڵبژاردەکەی بەپێی ساڵەکانی یاریکردنی

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! rowspan=&quot;2&quot; |یانە
! rowspan=&quot;2&quot; |وەرز
! colspan=&quot;3&quot; |خوول
! colspan=&quot;2&quot; |خوول
! colspan=&quot;2&quot; |جامەکان
! colspan=&quot;2&quot; |ئەورووپا
! colspan=&quot;2&quot; |ئیتر
! colspan=&quot;2&quot; |گشتی
|-
!ئاست
!یاری
!گۆڵ
!یاری
!گۆڵ
!یاری
!گۆڵ
!یاری
!گۆڵ
!یاری
!گۆڵ
!یاری
!گۆڵ
|-
|سپۆرتینگ لیشبۆنە | rowspan=&quot;2&quot;
|٢٠٠٢–٠٣&lt;sup&gt;[٥٨٧]&lt;/sup&gt;
|خوولی پورتوگال ئاستی پلە دوو
|٢|٠
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|٢
|٠
|-
|سپۆرتینگ لیشبۆنە
|٢٠٠٢–٠٣&lt;sup&gt;[٥٨٧]&lt;/sup&gt;
|خوولی پورتوگال
|٢٥
|٣
|٣
|٢
| colspan=&quot;2&quot; |—
|٣&lt;sup&gt;[d]&lt;/sup&gt;
|٠
|٠
|٠
|٣١
|٥
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |[[یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد|مانچێستەر یونایتد]]
|٢٠٠٣–٠٤
|خوولی ئینگلیزی
|٢٩
|٤
|٥
|٢
|١
|٠
|٥
|٠
|٠
|٠
|٤٠
|٦
|-
|٢٠٠٤–٠٥
|خوولی ئینگلیزی
|٣٣
|٥
|٧
|٤
|٢
|٠
|٨
|٠
|٠
|٠
|٥٠
|٩
|-
|٢٠٠٥–٠٦
|خوولی ئینگلیزی
|٣٣
|٩
|٢
|٠
|٤
|٢
|٨
|١&lt;sup&gt;[e]&lt;/sup&gt;
| colspan=&quot;2&quot; |—
|٤٧
|١٢
|-
|٢٠٠٦–٠٧
|خوولی ئینگلیزی
|٣٤
|١٧
|٧
|٣
|١
|٠
|١١
|٣
| colspan=&quot;2&quot; |—
|٥٣
|٢٣
|-
|٢٠٠٧–٠٨
|خوولی ئینگلیزی
|٣٤
|٣١
|٣
|٣
|٠
|٠
|١١
|٨
|١&lt;sup&gt;[f]&lt;/sup&gt;
|٠
|٤٩
|٤٢
|-
|٢٠٠٨–٠٩
|خوولی ئینگلیزی
|٣٣
|١٨
|٢
|١
|٤
|٢
|١٢
|٤
|٢&lt;sup&gt;[g]&lt;/sup&gt;
|١
|٥٣
|٢٦
|-
! colspan=&quot;2&quot; |گشتی
!١٩٦
!٨٤
!٢٦
!١٣
!١٢
!٤
!٥٥
!١٦
!٣
!١
!٢٩٢
!١١٨
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |[[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیال مەدرید]]
|٢٠٠٩–١٠&lt;sup&gt;[١٢٦]&lt;/sup&gt;
|خوولی ئیسپانی
|٢٩
|٢٦
|٠
|٠
| colspan=&quot;2&quot; |—
|٦
|٧
| colspan=&quot;2&quot; |—
|٣٥
|٣٣
|-
|٢٠١٠–١١&lt;sup&gt;[١٣٤]&lt;/sup&gt;
|خوولی ئیسپانی
|٣٤
|٤٠&lt;sup&gt;[h]&lt;/sup&gt;
|٨
|٧
| colspan=&quot;2&quot; |—
|١٢
|٦
| colspan=&quot;2&quot; |—
|٥٤
|٥٣
|-
|٢٠١١–١٢&lt;sup&gt;[٥٩٠]&lt;/sup&gt;
|خوولی ئیسپانی
|٣٨
|٤٦
|٥
|٣
| colspan=&quot;2&quot; |—
|١٠
|١٠
|٢&lt;sup&gt;[i]&lt;/sup&gt;
|١
|٥٥
|٦٠
|-
|٢٠١٢–١٣&lt;sup&gt;[٥٩١]&lt;/sup&gt;
|خوولی ئیسپانی
|٣٤
|٣٤
|٧
|٧
| colspan=&quot;2&quot; |—
|١٢
|١٢
|٢&lt;sup&gt;[i]&lt;/sup&gt;
|٢
|٥٥
|٥٥
|-
|٢٠١٣–١٤&lt;sup&gt;[٥٩٢]&lt;/sup&gt;
|خوولی ئیسپانی
|٣٠
|٣١
|٦
|٣
| colspan=&quot;2&quot; |—
|١١
|١٧
| colspan=&quot;2&quot; |—
|٤٧
|٥١
|-
|٢٠١٤–١٥&lt;sup&gt;[٥٩٣]&lt;/sup&gt;
|خوولی ئیسپانی
|٣٥
|٤٨
|٢
|١
| colspan=&quot;2&quot; |—
|١٢
|١٠
|٥&lt;sup&gt;[j]&lt;/sup&gt;
|٢
|٥٤
|٦١
|-
|٢٠١٥–١٦&lt;sup&gt;[٥٩٣]&lt;/sup&gt;
|خوولی ئیسپانی
|٣٦
|٣٥
|٠
|٠
| colspan=&quot;2&quot; |—
|١٢
|١٦
| colspan=&quot;2&quot; |—
|٤٨
|٥١
|-
|٢٠١٦–١٧&lt;sup&gt;[٥٩٣]&lt;/sup&gt;
|خوولی ئیسپانی
|٢٩
|٢٥
|٢
|١
| colspan=&quot;2&quot; |—
|١٣
|١٢
|٢&lt;sup&gt;[g]&lt;/sup&gt;
|٤
|٤٦
|٤٢
|-
|٢٠١٧–١٨&lt;sup&gt;[٥٩٣]&lt;/sup&gt;
|خوولی ئیسپانی
|٢٧
|٢٦
|٠
|٠
| colspan=&quot;2&quot; |—
|١٣
|١٥
|٤&lt;sup&gt;[k]&lt;/sup&gt;
|٣
|٤٤
|٤٤
|-
! colspan=&quot;2&quot; |گشتی
!٢٩٢
!٣١١
!٣٠
!٢٢
! colspan=&quot;2&quot; |—
!١٠١
!١٠٥
!١٥
!١٢
!٤٣٨
!٤٥٠
|-
|rowspan=3|[[یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس|یوڤێنتوس]]
|٢٠١٨–١٩&lt;sup&gt;[٥٩٣]&lt;/sup&gt;
|[[خولی تۆپی پێی ئیتالیا]]
|٣١||٢١||٢||٠||colspan=&quot;2&quot;|—||٩||٦||1&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot; name=&quot;SI&quot;&gt;Appearance in [[Supercoppa Italiana]]&lt;/ref&gt;||١||٤٣||٢٨
|-
|٢٠١٩–٢٠&lt;sup&gt;[٥٩٣]&lt;/sup&gt;
|خولی تۆپی پێی ئیتالیا
|٢٢||٢١||٢||٢||colspan=&quot;2&quot;|—||٧||٢||1&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot; name=&quot;SI&quot;/&gt;||٠||٣٢||٢٥
|-
!colspan=2|گشتی
!٥٣!!٤٢!!٤!!٢!!colspan=2|—!!١٦!!٨!!٢!!١!!٧٥!!٥٣
|-
! colspan=&quot;3&quot; |کۆی گشتی
!٥٦٨
!٤٤٠
!٦٣
!٣٩
!١٢
!٤
!١٧٥
!١٢٩
!٢٠
!١٤
!٨٣٨
!٦٢٦
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |ھەڵبژاردەی نێودەوڵەتی!! rowspan=&quot;2&quot; |ساڵ!! colspan=&quot;2&quot; |فەرمی
! colspan=&quot;2&quot; |دۆستانە
! colspan=&quot;2&quot; |گشتی
|-
!یاری
!گۆڵ
!یاری
!گۆڵ
!یاری
!گۆڵ
|-
|rowspan=17|'''ھەڵبژاردەی پرتووگال'''
|٢٠٠٣||٠||٠
|٢
|٠
|٢
|٠
|-
|٢٠٠٤||١١||٧
|٥
|٠
|١٦
|٧
|-
|٢٠٠٥||٧||٢
|٤
|٠
|١١
|٢
|-
|٢٠٠٦||١٠||٤
|٤
|٢
|١٤
|٦
|-
|٢٠٠٧||٩||٥
|١
|٠
|١٠
|٥
|-
|٢٠٠٨||٥||١
|٣
|٠
|٨
|١
|-
|٢٠٠٩||٥||٠
|٢
|١
|٧
|١
|-
|٢٠١٠||٦||٣
|٥
|٠
|١١
|٣
|-
|٢٠١١||٦||٥
|٢
|٢
|٨
|٧
|-
|٢٠١٢||٩||٤
|٤
|١
|١٣
|٥
|-
|٢٠١٣||٦||٧
|٣
|٣
|٩
|١٠
|-
|٢٠١٤||٥||٣
|٤
|٢
|٩
|٥
|-
|٢٠١٥||٤||٣
|١
|٠
|٥
|٣
|-
|٢٠١٦||١٠||١٠
|٣
|٣
|١٣
|١٣
|-
|٢٠١٧||١٠||١٠
|١
|١
|١١
|١١
|-
|٢٠١٨||٤||٤
|٣
|٢
|٧
|٦
|-
|٢٠١٩||١٠||١٤
|٠
|٠
|١٠
|١٤
|-
! colspan=2|کۆی گشتی
!١١٧
!٨٢
!٤٧
!١٧
!١٦٤
!٩٩
|}

== پێشانگا ==
&lt;gallery&gt;
پەڕگە:2009-3-14 ManUtd vs LFC Ronaldo Freekick Front.JPG|ڕۆناڵدۆ لەکاتی لێدانی ڕاستەوخۆ
پەڕگە:Cristiano Ronaldo Real Madrid Gareth Bale Tottenham.jpg|ڕۆناڵدۆ لەگەڵ گارێس بێڵی یاریکەری تۆتنھامی ئنگلیز لەخولی یانەکانی ئەوڕووپی
پەڕگە:Cristiano Ronaldo y Diego Forlán.jpg|ڕۆناڵدۆ لەگەڵ دیگۆ فۆڕلان لە خوولی لالیگای ئیسپانی
پەڕگە:Cristiano Ronaldo 48609.jpg|ڕۆناڵدۆ لەکاتی مەشقەکان لەگەڵ یانەی ڕیال مەدرید
پەڕگە:Cristiano Tevez Anderson.jpg|ڕۆناڵدۆ لەگەڵ تێڤز و ئەندەرسۆن لەکاتی یاریکردن لەگەڵ مانچستەر یونایتد
پەڕگە:Madrid Cristiano Ronaldo 2010-02-20.jpg|پەیکەری ڕۆناڵدۆ لەشاری مەدرید
پەڕگە:Cristiano Ronaldo, 2011.jpg|لەکاتی جمووجۆڵێکی جوان
پەڕگە:Cristiano Ronaldo – Portugal vs. Argentina, 9th February 2011 (1).jpg|لەکاتی تۆپ ڕاگرتن ڕۆناڵدۆ لەیارییەکی ھەڵبژاردەکەی
پەڕگە:Cristiano Ronaldo en cruz.jpg|ڕۆناڵدۆ لەکاتی گۆل تۆمارکردن
پەڕگە:Cristiano Ronaldo - Dagur Brynjólfsson.jpg|ڕۆناڵدۆ بەدرێسی ھەڵبژاردەکەی
&lt;/gallery&gt;

== کریستیانۆ و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان ==
ھەژماری کریستیانۆ لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان کە تەنیا لە فەیس بووک زیاتر لە ١٦٦ ملیۆن و ڵایکی کۆکردووەتەوە ئەوەش ژمارەیەکی پێوانەیییە لەڕیزی پێشەوەی پەڕەکانی فەیسبووک دێت، و لە توویتەریش زۆرتر لە ١١٠ ملیۆن ھاوڕێی ھەیە، جگە لە پەڕی ئینستاگرامی نزیکەی ٦٠٠ ملیۆن شوێنکەوتووی ھەیە.
* [https://www.facebook.com/Cristiano ھەژماری فەرمی ڕۆناڵدۆ لە تۆڕی کۆمەڵایەتی فەیس بووک]
* [https://twitter.com/#!/cristiano ھەژماری ڕۆناڵدۆ لەسەر تۆڕی کۆمەڵایەتی توویتەر]
* [https://www.instagram.com/cristiano/ ھەژماری ڕۆناڵدۆ لەسەر تۆڕی کۆمەڵایەتی ئینستاگرام]

== ئەمانەش ببینە ==
{{بەتاڵ}}

== تێبینییەکان ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{پەراوێز}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Cristiano Ronaldo|کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ}}
* [https://web.archive.org/web/20180626092931/https://www.cristianoronaldo.com/ ماڵپەڕی فەرمی کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ]
* [http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1193041476158/1202773887674/jugador/Jugador/Cristiano_Ronaldo.htm پڕۆفایلی ڕۆناڵدۆ | ماڵپەڕی فەرمی ڕیال مەدرید]
* [http://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player%3D63706/profile/index.html پڕۆفایلی ڕۆناڵدۆ | ماڵپەڕی یوفا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120414045439/http://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player=63706/profile/index.html |date=١٤ی نیسانی ٢٠١٢}}
* [http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=201200/ پڕۆفایل و ڕیکۆردەکانی ڕۆناڵدۆ | ماڵپەڕی فەرمی فیفا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120506032928/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=201200/ |date= ٦ی ئایاری ٢٠١٢}}

{{پێکھاتەی یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس}}

{{تووڵی دەروازە|وەرزش|ژیاننامە|تۆپی پێ|فیفا|وەرزش|تۆپی پێ|ئۆڵۆمپیاد|ئیسپانیا|پورتوگال|عەرەبستانی سعوودی}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:کڵابی سەدەی فیفا]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٤]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٤]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٨]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠١٢]]
[[پۆل:یاریزانانی لا لیگا]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی یوڤێنتوس]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا]]
[[پۆل:براوەکانی باشترین یاریزانی تۆپی پێی جیھان]]
[[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]]
[[پۆل:Articles with پورتوگالی-language sources (pt)]]
[[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئینگلتەرا]]
[[پۆل:کەسایەتییە وەرزشیییەکانی بی بی سی کە براوەی ئەستێرەی وەرزشی جیھانیین]]
[[پۆل:براوەکانی گۆڵدن گڵۆبس (پورتوگال)]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد]]
[[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]]
[[پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤]]</text>
      <sha1>mmea1ny4srstbf2leo1ffkbh8vjis07</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئاڤێستا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17704</id>
    <revision>
      <id>1581309</id>
      <parentid>1581030</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T20:02:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1581309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13174" sha1="3jptyhqoqsnib1jwora1a4ekionsm12" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
{{Databox}}
[[پەڕگە:Bodleian J2 fol 175 Y 28 1.jpg|وێنۆک|250px|یەسنا ٢٨٫١]]
'''ئاڤێستا'''، '''ئەڤێستا''' یان '''ئەوێستا''' (بە [[زمانی ئاڤێستایی|ئاڤێستایی]]: awēsta) کۆمەڵێک دەقی ئایینییە کە بە [[زمانی ئاڤێستایی]] نووسراوە و بۆ [[ئایینی زەردەشتی|زەردەشتییەکان]] پیرۆزە. وشەی ئاڤێستاش بە واتای بنچینە و بینای پتەوە. ئەم کتێبە کە بە زمانی ئاڤێستایی نووسراوە، ئەمەشیان زمانێکی کۆنە کە پەیوەندییەکی زۆری ھەیە بە [[زمانی فارسی]]، [[زمانی سانسکریت]] و [[زمانی کوردی]]. زۆر جار مەترسی لەناوچوونی بووە. مێژوونوسە کۆنەکان دەڵێن کە ئاڤێستا لەسەر ١٢٠٠٠ پارچە لە پێستی [[چێل]] نووسرابوو بەڵام لە چەندین ڕووداودا، ھەر جار کەمێکی لێ ون بوو تا ٣٨٠٠٠ وشەی لێ ماوە. ھەندێک سەرچاوەش دەڵێن کە ٣٤٥٬٧٠٠ وشە بوو، لە ١١ بەش پێک ھاتبوو بە ھەمووشی ٥ شێعر بوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Kellens|یەکەم=Jean|سەردێڕ=Qui était Zarathustra ?|ناونیشان=https://www.academia.edu/1628927/Qui_était_Zarathustra_}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
زاراوەی «ئاڤێستا» لە کارەکانی سەدەی نۆیەم/دەیەمی نەریتی [[زەردەشتی]]یەوە سەرچاوە دەگرێت کە تێیدا وشەکە وەک [[فارسیی ناوەڕاستی زەردەشتی|فارسیی ناوەڕاستی]] «ئەبێستاگ» دەردەکەوێت،{{sfn|Kellens|1987a|p=239}}{{sfn|Cantera|2015a}} [[پاڵەوی|پەرتووکی پاڵەوی]] «ئەپستاک». لەو چوارچێوەیەدا، دەقەکانی «ئەبێستاگ» وەک زانیاریی وەرگیراو وێنا دەکرێن و لە لێدوانە [[تەفسیر|تەفسیرییەکان]] (یان [[زەند]]) جیادەکرێنەوە. واتای فەرھەنگیی وشەی «ئەبێستاگ» نادیارە؛ بە گشتی وەک خواستنێکی زانستی لە ئەڤێستایی دانراوە، بەڵام ھیچ کام لەو ڕەگ و ڕیشە پێشنیارکراوانە بە گشتی قبووڵ نەکراون. ئەو وەرگیراوەی کە زۆر دووبارە دەبێتەوە لە «ئوپا-ستاڤاکا» لە لایەن [[کریستیان بارتۆلۆما|بارتۆلۆما]]وەیە، کە «ئەبێستاگ»ی وەک نەوەی وشەیەکی ئێرانیی کۆنی [[ئاوەزسازیی زمانەوانی|ئاوەزسازیی بۆ کراو]] بۆ «گۆرانیی ستایش» لێکداوەتەوە (بارتۆلۆما: «[[ویکتۆنەری:لۆبگێسانگ|لۆبگێسانگ]]»)؛{{sfn|Bartholomae|1904}} بەڵام ئەم وشەیە لە ڕاستیدا لە ھیچ دەقێکدا نەسەلمێنراوە.

== توێژینەوە ئەڤێستایییەکان ==
{{وتاری سەرەکی|توێژینەوە ئەڤێستایییەکان}}
دەستنووسە ئەڤێستایییەکان بە شێوەیەکی ڕێژەیی درەنگ گەیشتنە دەست لێکۆڵینەوە ئەورووپییەکان، بۆیە توێژینەوە لەسەر [[زەردەشتییەت]] لە وڵاتانی ڕۆژاوادا تەنھا بۆ سەدەی ١٨ەم دەگەڕێتەوە.{{sfn|Boyce|1984|p=x}} [[ئەبراھام ئایاسینت ئەنکێتیل دوپێرۆن]] لە ١٧٥٥ گەشتی بۆ [[ھیندستان]] کرد، و دەقەکانی لە نێوان کۆمەڵگە زەردەشتییە ھیندییەکاندا دۆزییەوە. ئەو کۆمەڵە وەرگێڕانێکی فەڕەنسیی لە ١٧٧١ بڵاو کردەوە. لە سەرەتادا وەک ساختەیەک بە [[سانسکریت]]ێکی لاواز ڕەت کرانەوە، بەڵام لە کۆتاییدا ڕاستییەکەیان پشتڕاست کرایەوە. 

لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا، ئەفسانەی زەردەشتیی کۆکردنەوەی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی|سەردەمی ئەشکانی]] گەڕانێکی بۆ «نموونەی سەرەکیی ئەشکانی»ی ئەڤێستا دروست کرد. بەپێی تیۆریی [[فریدریش کارڵ ئەندریاس]] (١٩٠٢)، وا دەزانرا سروشتی دێرینی دەقە ئەڤێستایییەکان بەھۆی پاراستنیان بووە لە ڕێگەی گواستنەوەی نووسراوەوە، و وا دەزانرا ڕێنووسە نائاسایییەکان یان چاوەڕواننەکراوەکان لە دەقە ماوەکاندا، ڕەنگدانەوەی ئەو ھەڵانەن کە لە کاتی لەبەرگرتنەوەی سەردەمی ساسانیدا لە [[ڕێنووسە پاڵەوییەکان]]ی وەرگیراو لە [[ئەلفوبێی ئارامی]]یەوە دروست بوون.{{refn|بۆ کورتەیەک لە تیۆرییەکەی ئەندریاس، بڕوانە {{harvp|Schlerath|1987|pp=29–30}}.|group=&quot;n&quot;}} گەڕان بەدوای «نموونەی سەرەکیی ئەشکانی» لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا زیاتر ڕەخنەی لێ گیرا و لە کۆتاییدا لە پەنجاکاندا وازی لێ ھێنرا، دوای ئەوەی [[کارڵ ھۆفمان (زمانناس)|کارڵ ھۆفمان]] سەلماندی کە ئەو ناڕێکییانەی ئەندریاس تێبینیی کردبوون لە ڕاستیدا بەھۆی گۆڕانکارییە بێئاگایییەکان بوون کە لە ڕێگەی گواستنەوەی زارەکییەوە دروست بوون.{{sfn|Humbach|1991|p=57}} ھۆفمان ئاماژە بەوە دەکات{{sfn|Hoffmann|1958|pp=7ff}} کە ئەم گۆڕانکارییانە بەشێکیان بەھۆی{{sfn|Humbach|1991|pp=56–63}} ئەو دەستکارییانەوە بووە کە لە کاتی خوێندنەوەدا دروست بوون؛{{refn|بۆ نموونە، دووبارەبوونەوەی پێشگر وەک لە e.g. ''paitī ... paitiientī'' بەرامبەر ''paiti ... aiienī'' (''[[Yasna|Y.]]'' 49.11 بەرامبەر 50.9)، یان پرۆسەکانی [[ساندھی]] لەسەر سنووری وشە و بڕگەکان، بۆ نموونە ''adāiš'' بۆ ''*at̰.āiš'' (48.1)، ''ahiiāsā'' بۆ ''ahiiā yāsā''، ''gat̰.tōi'' بۆ ''*gatōi'' (43.1)، ''ratūš š́iiaoθanā'' بۆ ''*ratū š́iiaoθanā'' (33.1).{{sfn|Humbach|1991|pp=59–61}}|group=&quot;n&quot;}} بەشێکیان بەھۆی کاریگەریی زمانە ئێرانییەکانی دیکەوە بووە کە لە ڕێڕەوی گواستنەوەدا لە شوێنێکی ڕۆژھەڵاتی ئێرانەوە (واتا ئاسیای ناوەندی) لە ڕێگەی ئاراکۆسیا و سیستانەوە بۆ فارس وەرگیراون؛{{refn|بۆ نموونە، ناڕێکی ناوخۆیی ''hw'' &gt; ''x&lt;sup&gt;v&lt;/sup&gt;'' وەک ئەوەی لە e.g. ''harax&lt;sup&gt;v&lt;/sup&gt;ati'' – 'ئاراکۆسیا' و ''sāx&lt;sup&gt;v&lt;/sup&gt;an-'' 'ڕێنمایی' دەبینرێت، لەجیاتی ئاسایی ناوخۆیی ''hw'' &gt; ''ŋ&lt;sup&gt;v&lt;/sup&gt;h'' وەک ئەوەی لە e.g. ''aojōŋ&lt;sup&gt;v&lt;/sup&gt;hant'' – 'بەھێز'دا دەبینرێت.{{sfn|Humbach|1991|p=58}}|group=&quot;n&quot;}} و بەشێکی بەھۆی کاریگەریی گەشەسەندنی دەنگی لە خودی زمانی ئەڤێستاییدا بووە.{{refn|بۆ نموونە YAv. ''-ō'' لەجیاتی OAv. چاوەڕوانکراوی ''-ə̄'' بۆ Ir. ''-ah'' لە نزیکەی ھەموو فرەبڕگەکاندا.{{sfn|Humbach|1991|p=61}}|group=&quot;n&quot;}}

== دەستنووسەکان ==
{{وتاری سەرەکی|دەستنووسە ئەڤێستایییەکان}}
[[File:Stemmatics yasna pahlavi.png|thumb|alt=Stemmatics yasna pahlavi|ستیماتیکی دەستنووسەکانی [[پاڵەوی]] و [[سانسکریت]]ی [[یەسنا]] کە لەلایەن [[کارڵ فریدریش گێڵدنەر|گێڵدنەر]]ەوە بەکارھێنراون]]
دوای لەدەستچوونی [[ئاڤێستای ساسانی]]، کۆمەڵە ئەڤێستایییەکە لە ڕێگەی ژمارەیەک لە نەریتەکانی دەستنووسەوە ڕزگاری بوو.{{sfn|Cantera|2013|loc=p. 345: &quot;Es gibt keine Handschrift die &quot;das Avesta&quot; enthält. Avesta wird die Gesamtheit von zoroastrischen Texten in altiranischer Sprache genannt, die in vielen einzelnen Handschriften überliefert sind&quot;}} ئەم دەستنووسانە بە شێوەیەکی زۆر لەگەڵ ئەو لیتوورجییە (ڕێوڕەسمی ئاینی) تایبەتانەدا دەگونجێن کە تێیاندا بەکاردەھێنرێن،{{sfn|Cantera|2013|loc=p. 345: &quot;Die meisten dieser Handschriften enthalten Sprechgesang zoroastrischer Liturgien&quot;}} و وا دادەنرێت کە ئەم بەکارھێنانە لیتوورجییە ڕزگاربوونیانی مسۆگەر کردووە.{{sfn|Cantera |2022|loc=&quot;Most non-ritual Avestan texts were therefore lost at an unspecified time}} کۆنترین پارچەی ماوەی دەستنووسێک بۆ ساڵی ١٣٢٣ی زایینی دەگەڕێتەوە بەڵام زۆربەی دەستنووسە ماوەکان بۆ دوای سەدەی ١٧ەم دەگەڕێنەوە.{{sfn|Boyce|1984}} ئەمڕۆ، زیاتر لە ٣٠٠ دەستنووسی لەو جۆرە پێڕست کراون.{{sfn|Cantera|2013|loc=p. 345: &quot;Die Zahl erhaltener avestischer Handschriften beträgt mehr als 300&quot;}} گرینگترین شیکاریی دەستنووسە ئەڤێستایییەکان لەلایەن [[کارڵ فریدریش گێڵدنەر|گێڵدنەر]]ەوە لە چاپەکەیدا بۆ ئاڤێستا پێشکەش کراوە. لە [[پێشەکی (نووسین)|پێشەکیی]] چاپەکەیدا، [[دەزگایەکی ڕەخنەیی]] دابین کردووە، کە تێیدا وردەکاریی ستیماتیکی ئەو دەستنووسانەی بەکارھێناون خستووەتە ڕوو.{{sfn|Geldner|1886}}

لە چاپە نوێیەکاندا، دەستنووسە تایبەتەکان بە شێوەیەکی ئاسایی بەپێی چەند پێوەرێک پۆلێن دەکرێن. یەکێک لە پێوەرەکان لیتوورجییە، وەک [[یەسنا]]، [[ڤێندیداد]] یان [[ڤیسپێراد]]، کە تێیاندا بەکاردەھێنرێن.{{sfn|Kellens|1987|loc=&quot;[T]he names of the manuscript families indicate the text (Yasna, Visprad, etc.)&quot;}} پێوەرێکی دیکە ئەوەیە کە ئایا لە نێو کۆمەڵگە زەردەشتییە [[زەردەشتییەت لە ئێران|ئێرانییەکان]] یان [[زەردەشتییەت لە ھیندستان|ھیندییەکان]]ەوە سەرچاوەیان گرتووە.{{sfn|Kellens|1987|loc=&quot;their origin (Indian or Iranian)&quot;}} جگە لەوەش، دەستنووسەکان بەپێی بەکارھێنانیان پۆلێن دەکرێن.{{sfn|Cantera|2015b|loc=p. 41: &quot;The manuscripts can be further classified according to their use&quot;}} ئەو دەستنووسانەی بۆ مەبەستی لیتوورجی بەکاردێن، دەقی [[ئەڤێستایی]] و ڕێنماییی لیتوورجییان تێدایە. پێیان دەوترێت «سادە» یان «سادە»، کە بە واتای «پاک» دێت.{{sfn|Kellens|1987|loc=&quot;The manuscripts that contain only the Avestan text are called sāda 'pure'&quot;}} لە لایەکی دیکەوە، ئەو دەستنووسانەی بۆ مەبەستی [[تەفسیر لە زەردەشتییەتدا|تەفسیری]] بەکاردێن، دەقی ئەڤێستایی لەگەڵ وەرگێڕانێکدا لەخۆ دەگرن. زۆربەی دەستنووسە تەفسیرییەکان وەرگێڕانیان بۆ سەر [[فارسیی ناوەڕاست]] ھەیە، کە پێی دەوترێت «[[نووسینە پاڵەوییەکان|پاڵەوی]].»{{sfn|Cantera|2015a|loc=&quot;The manuscripts transmitting the preserved Avestan texts often also include their translation into Pahlavi [PT], the Zoroastrian Middle Persian language&quot;}} بەڵام ھەندێک دەستنووسیش ھەن کە وەرگێڕانیان بۆ سەر [[فارسیی نوێ|فارسیی مۆدێرن]]، [[سانسکریت]] و [[زمانی گوجاراتی|گوجاراتی]] ھەیە.

== خوێندنەوەی زۆرتر ==
* ''ئەوێستا، نامەی مینەوی زەردەشت''، وەرگێڕی فارسی: جەلیل دووستخاھ، وەرگێڕی بۆ کوردی: [[عومەر فارووقی]]، ھەولێر: بڵاوکراوەی ئاراس، ٢٠٠٢.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== یەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://web.archive.org/web/20120423063733/http://www.aariaboom.com/content/blogsection/13/82 دەقی ئەوێستا]

{{پۆلی کۆمنز|Zoroastrianism}}
{{تووڵی دەروازە|ئێران|ئایین}}

[[پۆل:دەقە زەردەشتییەکان]]
[[پۆل:ئەوێستا]]
[[پۆل:سەرچاوەی ئایینی کۆنی ئێران]]</text>
      <sha1>3jptyhqoqsnib1jwora1a4ekionsm12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٢٧٩ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21599</id>
    <revision>
      <id>1581376</id>
      <parentid>1492374</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2378" sha1="c6qu42x0qwsss7ju9cgz7utq507nnoj" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٢٧٩
|ڕێکەوت = ١٢ی ئایاری
|ساڵ ع= ١٩٧٠
|کۆبوونەوە = ١٬٥٣٧ 
|کۆد =S/RES/279 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/260/30/IMG/NR026030.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1970
|وێنە = 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٢٧٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[١٢ی ئایار]]ی [[١٩٧٠]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٥٣٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٧٠}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|سیاسەت|ڕۆژھەڵاتی ناوین|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٠]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٧٠]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٧٠]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>c6qu42x0qwsss7ju9cgz7utq507nnoj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٢٨٠ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21600</id>
    <revision>
      <id>1581377</id>
      <parentid>1492376</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2378" sha1="jp9cmr972lrwu9kq3jvqvqkf2zg85ok" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٢٨٠
|ڕێکەوت = ١٩ی ئایاری
|ساڵ ع= ١٩٧٠
|کۆبوونەوە = ١٬٥٤٢ 
|کۆد =S/RES/280 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/260/31/IMG/NR026031.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١١ 
|بێ‌لایەن =٤ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1970
|وێنە = 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٢٨٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[١٩ی ئایار]]ی [[١٩٧٠]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٥٤٢‌ەم، بە ١١ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٤ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٧٠}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|سیاسەت|ڕۆژھەڵاتی ناوین|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٠]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٧٠]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٧٠]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>jp9cmr972lrwu9kq3jvqvqkf2zg85ok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٢٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21605</id>
    <revision>
      <id>1581378</id>
      <parentid>1492381</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2382" sha1="r8zeru97brdj6idvjrck8rd0qj394dt" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٢٨٥
|ڕێکەوت = ٥ی ئەیلوولی
|ساڵ ع= ١٩٧٠
|کۆبوونەوە = ١٬٥٥١ 
|کۆد =S/RES/285 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/260/36/IMG/NR026036.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٤ 
|بێ‌لایەن =١ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1970
|وێنە = 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٢٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٥ی ئەیلوول]]ی [[١٩٧٠]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٥٥١‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٧٠}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|سیاسەت|ڕۆژھەڵاتی ناوین|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٠]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٧٠]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٧٠]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>r8zeru97brdj6idvjrck8rd0qj394dt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٣١٦ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21636</id>
    <revision>
      <id>1581379</id>
      <parentid>1492417</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2475" sha1="1eit7ep74nfbzn1cmxnv2kllhoi2k7l" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٣١٦
|ڕێکەوت = ٢٦ی حوزەیرانی
|ساڵ ع= ١٩٧٢
|کۆبوونەوە = ١٬٦٥٠ 
|کۆد =S/RES/316 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/275/47/IMG/NR027547.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٣ 
|بێ‌لایەن =٢ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =کێشەی قوبرس
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1972
|وێنە = 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٣١٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٢٦ی حوزەیران]]ی [[١٩٧٢]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ کێشەی قوبرس. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٦٥٠‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٧٢}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|سیاسەت|ڕۆژھەڵاتی ناوین|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٢]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٧٢]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٧٢]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>1eit7ep74nfbzn1cmxnv2kllhoi2k7l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٣١٧ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21637</id>
    <revision>
      <id>1581380</id>
      <parentid>1492418</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2473" sha1="t1exnh6xa2ktomdcucna78q2dvy4zqk" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٣١٧
|ڕێکەوت = ٢١ی  تەمموزی
|ساڵ ع= ١٩٧٢
|کۆبوونەوە = ١٬٦٥٣ 
|کۆد =S/RES/317 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/275/48/IMG/NR027548.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٤ 
|بێ‌لایەن =١ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1972
|وێنە = 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٣١٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٢١ی  تەمموز]]ی [[١٩٧٢]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٦٥٣‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٧٢}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|سیاسەت|ڕۆژھەڵاتی ناوین|سووریا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٢]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٧٢]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٧٢]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>t1exnh6xa2ktomdcucna78q2dvy4zqk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٣٣٢ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21652</id>
    <revision>
      <id>1581381</id>
      <parentid>1492436</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2432" sha1="rbu2umhh4ywv0c8bgpwmeubid5w36us" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٣٣٢
|ڕێکەوت = ٢١ی نیسانی
|ساڵ ع= ١٩٧٣
|کۆبوونەوە = ١٬٧١١ 
|کۆد =S/RES/332 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/288/59/IMG/NR028859.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١١ 
|بێ‌لایەن =٤ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =بارودۆخی [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]]
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1973
|وێنە = 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٣٣٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٢١ی نیسان]]ی [[١٩٧٣]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ بارودۆخی [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]]. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٧١١‌ەم، بە ١١ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٤ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٧٣}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٣]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٧٣]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٧٣]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>rbu2umhh4ywv0c8bgpwmeubid5w36us</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٣٣٧ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21657</id>
    <revision>
      <id>1581382</id>
      <parentid>1492441</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2446" sha1="b50hrrprommk7x0l1qx0ozgxugo5vvi" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٣٣٧
|ڕێکەوت = ١٥ی ئابی
|ساڵ ع= ١٩٧٣
|کۆبوونەوە = ١٬٧٤٠ 
|کۆد =S/RES/337 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/288/64/IMG/NR028864.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =فڕۆکەڕفێنی لە [[لوبنان]]دا
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1973
|وێنە = 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٣٣٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[١٥ی ئاب]]ی [[١٩٧٣]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ فڕۆکەڕفێنی لە [[لوبنان]]دا. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ١٬٧٤٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٧٣}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|سیاسەت|ڕۆژھەڵاتی ناوین|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٣]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٧٣]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٧٣]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>b50hrrprommk7x0l1qx0ozgxugo5vvi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٤٢٥ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21745</id>
    <revision>
      <id>1581384</id>
      <parentid>1492541</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2441" sha1="5u5y1il7ker5fn5x6oohzzuu8yxlkvl" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٤٢٥
|ڕێکەوت = ١٩ی ئازاری
|ساڵ ع= ١٩٧٨
|کۆبوونەوە = ٢٬٠٧٤
|کۆد =S/RES/425
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/368/70/IMG/NR036870.pdf?OpenElement
|لەگەڵ =١٢
|بێ‌لایەن =٢
|دژ =٠
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = ١٩٧٨
|وێنە =Middle East (orthographic projection).svg
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٤٢٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[١٩ی ئازار]]ی [[١٩٧٨]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٠٧٤ەم، بە ١٢ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ئەنجومەنی ئاسایش]]
* [[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٧٨}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|شەڕی نێوخۆیی}}

[[پۆل:لوبنان لە ١٩٧٨]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٧٨]]
[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٨]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]</text>
      <sha1>5u5y1il7ker5fn5x6oohzzuu8yxlkvl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٤٢٦ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21746</id>
    <revision>
      <id>1581385</id>
      <parentid>1492542</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2294" sha1="tm16yimde18c0qcqgizt2jimbbqcy2n" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٤٢٦
|ڕێکەوت = ١٩ی ئازاری
|ساڵ ع= ١٩٧٨
|کۆبوونەوە = ٢٬٠٧٥ 
|کۆد =S/RES/426 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/368/71/IMG/NR036871.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٢ 
|بێ‌لایەن =٢ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1978
|وێنە =BlueLine.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٤٢٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[١٩ی ئازار]]ی [[١٩٧٨]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٠٧٥‌ەم، بە ١٢ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٧٨}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل]]
[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٨]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>tm16yimde18c0qcqgizt2jimbbqcy2n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٤٢٧ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21747</id>
    <revision>
      <id>1581383</id>
      <parentid>1552681</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2334" sha1="dwmtvyvzvh4b3t4ts5scsozwf5u8vkr" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٤٢٧
|ڕێکەوت = ٣ی ئایاری
|ساڵ ع= ١٩٧٨
|کۆبوونەوە = ٢٬٠٧٦ 
|کۆد =S/RES/427 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/368/72/IMG/NR036872.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٢ 
|بێ‌لایەن =٢ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1978
|وێنە =BlueLine.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٤٢٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٣ی ئایار]]ی [[١٩٧٨]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٠٧٦‌ەم، بە ١٢ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٧٨}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|ئیسرائیل|سیاسەت|شەڕی نێوخۆیی|شەڕ}}

[[پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل]]
[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٨]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>dwmtvyvzvh4b3t4ts5scsozwf5u8vkr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٤٣٤ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21755</id>
    <revision>
      <id>1581386</id>
      <parentid>1552679</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2367" sha1="0msrw7madjfyv45ocro940rkvcdxy8r" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٤٣٤
|ڕێکەوت = ١٨ی  ئەیلوولی
|ساڵ ع= ١٩٧٨
|کۆبوونەوە = ٢٬٠٨٥ 
|کۆد =S/RES/434 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/368/79/IMG/NR036879.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٢ 
|بێ‌لایەن =٢ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1978
|وێنە =BlueLine.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٤٣٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[١٨ی  ئەیلوول]]ی [[١٩٧٨]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٠٨٥‌ەم، بە ١٢ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٧٨}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|شەڕی نێوخۆیی|شەڕ}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٨]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٧٨]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٧٨]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>0msrw7madjfyv45ocro940rkvcdxy8r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٤٤٤ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21764</id>
    <revision>
      <id>1581387</id>
      <parentid>1492561</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2380" sha1="3ju72yxe425d6ond7ntx9m3tr1b78st" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٤٤٤
|ڕێکەوت = ١٩ی کانوونی دووەمی
|ساڵ ع= ١٩٧٩
|کۆبوونەوە = ٢٬١١٣ 
|کۆد =S/RES/444 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/370/58/IMG/NR037058.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٢ 
|بێ‌لایەن =٢ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1979
|وێنە =BlueLine.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٤٤٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[١٩ی کانوونی دووەم]]ی [[١٩٧٩]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬١١٣‌ەم، بە ١٢ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٧٩}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|شەڕی نێوخۆیی}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٩]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٧٩]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٧٩]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>3ju72yxe425d6ond7ntx9m3tr1b78st</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٤٥٠ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21770</id>
    <revision>
      <id>1581388</id>
      <parentid>1492568</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2382" sha1="ajw67svhggpyhxs9zqo3f0ta5kvaafo" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٤٥٠
|ڕێکەوت = ١٤ی حوزەیرانی
|ساڵ ع= ١٩٧٩
|کۆبوونەوە = ٢٬١٤٩ 
|کۆد =S/RES/450 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/370/64/IMG/NR037064.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٢ 
|بێ‌لایەن =٢ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1979
|وێنە =UNIFIL in lebanon 1981.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٤٥٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[١٤ی حوزەیران]]ی [[١٩٧٩]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬١٤٩‌ەم، بە ١٢ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٧٩}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|سیاسەت|ڕۆژھەڵاتی ناوین|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٩]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٧٩]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٧٩]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>ajw67svhggpyhxs9zqo3f0ta5kvaafo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٤٥٩ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21779</id>
    <revision>
      <id>1581389</id>
      <parentid>1492577</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2357" sha1="tql1u6bxmabi8qx923pqmihnyy5rysg" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٤٥٩
|ڕێکەوت = ١٩ی کانوونی یەکەمی
|ساڵ ع= ١٩٧٩
|کۆبوونەوە = ٢٬١٨٠ 
|کۆد =S/RES/459 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/370/73/IMG/NR037073.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٢ 
|بێ‌لایەن =٢ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1979
|وێنە =UNIFIL Peugeot P4.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٤٥٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[١٩ی کانوونی یەکەم]]ی [[١٩٧٩]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬١٨٠‌ەم، بە ١٢ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٧٩}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|سیاسەت|ڕۆژھەڵاتی ناوین|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٧٩]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٧٩]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>tql1u6bxmabi8qx923pqmihnyy5rysg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٤٦٧ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21788</id>
    <revision>
      <id>1581390</id>
      <parentid>1492586</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2235" sha1="0q7aprx2ywz1uoj5jgsy1sxw6chtp17" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٤٦٧
|ڕێکەوت = ٢٤ی نیسانی
|ساڵ ع= ١٩٨٠
|کۆبوونەوە = ٢٬٢١٨ 
|کۆد =S/RES/467 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/399/60/IMG/NR039960.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٢ 
|بێ‌لایەن =٣ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1980
|وێنە =Israel Lebanon Locator.PNG 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٤٦٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٢٤ی نیسان]]ی [[١٩٨٠]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٢١٨‌ەم، بە ١٢ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٣ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨٠}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٠]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٠]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>0q7aprx2ywz1uoj5jgsy1sxw6chtp17</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٤٧٤ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21795</id>
    <revision>
      <id>1581391</id>
      <parentid>1492594</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2314" sha1="boki99pats8q57c1onzlsh0q8gd4thn" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٤٧٤
|ڕێکەوت = ١٧ی حوزەیرانی
|ساڵ ع= ١٩٨٠
|کۆبوونەوە = ٢٬٢٣٢ 
|کۆد =S/RES/474 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/399/67/IMG/NR039967.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٢ 
|بێ‌لایەن =٢ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1980
|وێنە =UNIFIL in lebanon 1981.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٤٧٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[١٧ی حوزەیران]]ی [[١٩٨٠]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٢٣٢‌ەم، بە ١٢ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨٠}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٠]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٠]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>boki99pats8q57c1onzlsh0q8gd4thn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٤٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21805</id>
    <revision>
      <id>1581392</id>
      <parentid>1492604</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2265" sha1="a28rjad6dpordi9235j55v5ht5leb4q" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٤٨٣
|ڕێکەوت = ١٧ی کانوونی یەکەمی
|ساڵ ع= ١٩٨٠
|کۆبوونەوە = ٢٬٢٥٨ 
|کۆد =S/RES/483 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/399/76/IMG/NR039976.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٢ 
|بێ‌لایەن =٢ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1981
|وێنە =UNIFIL in lebanon 1981.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٤٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[١٧ی کانوونی یەکەم]]ی [[١٩٨٠]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٢٥٨‌ەم، بە ١٢ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨٠}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٠]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٠]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>a28rjad6dpordi9235j55v5ht5leb4q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٤٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21810</id>
    <revision>
      <id>1581393</id>
      <parentid>1492609</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2247" sha1="iwcycxdggi5wbxg1xml6u6xg3noa062" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٤٨٨
|ڕێکەوت = ١٩ی حوزەیرانی
|ساڵ ع= ١٩٨١
|کۆبوونەوە = ٢٬٢٨٩ 
|کۆد =S/RES/488 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/418/75/IMG/NR041875.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٢ 
|بێ‌لایەن =٢ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1981
|وێنە =UNIFIL in lebanon 1981.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٤٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[١٩ی حوزەیران]]ی [[١٩٨١]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٢٨٩‌ەم، بە ١٢ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨١}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨١]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨١]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>iwcycxdggi5wbxg1xml6u6xg3noa062</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٤٩٠ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21812</id>
    <revision>
      <id>1581394</id>
      <parentid>1492612</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2393" sha1="b3lz7bq3vgqlycrlz0btcm7jcoag5m8" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٤٩٠
|ڕێکەوت = ٢١ی  تەمموزی
|ساڵ ع= ١٩٨١
|کۆبوونەوە = ٢٬٢٩٣ 
|کۆد =S/RES/490 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/418/77/IMG/NR041877.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1981
|وێنە =Lebanon location map.svg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٤٩٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٢١ی تەممووز|٢١ی  تەمموزی]] [[١٩٨١]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٢٩٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨١}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨١]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨١]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>b3lz7bq3vgqlycrlz0btcm7jcoag5m8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٤٩٨ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21820</id>
    <revision>
      <id>1581395</id>
      <parentid>1492620</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2343" sha1="06rv701qq4scw5y9abm326unq8w97bh" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٤٩٨
|ڕێکەوت = ١٨ی کانوونی یەکەمی
|ساڵ ع= ١٩٨٠
|کۆبوونەوە = ٢٬٣٢٠ 
|کۆد =S/RES/498 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/418/85/IMG/NR041885.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٢ 
|بێ‌لایەن =٢ 
|دژ =١ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1982
|وێنە =UNIFIL in lebanon 1981.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٤٩٨ی ئەنجومەنی ئاسایش'''ی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[١٨ی کانوونی یەکەم]]ی [[١٩٨٠]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٣٢٠‌ەم، بە ١٢ دەنگی لەگەڵ، ١ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨٠}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|مێژوو|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨١]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨١]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>06rv701qq4scw5y9abm326unq8w97bh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٥٠١ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21823</id>
    <revision>
      <id>1581396</id>
      <parentid>1492625</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2259" sha1="5crumks402g83m4nb2j3958xj3yiz0h" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٥٠١
|ڕێکەوت = ٢٥ی شوباتی
|ساڵ ع= ١٩٨٢
|کۆبوونەوە = ٢٬٣٣٢ 
|کۆد =S/RES/501 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/435/25/IMG/NR043525.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٣ 
|بێ‌لایەن =٢ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1982
|وێنە =BlueLine.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٥٠١ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٢٥ی شوبات]]ی [[١٩٨٢]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٣٣٢‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨٢}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٢]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٢]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٨٢]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>5crumks402g83m4nb2j3958xj3yiz0h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٥٠٨ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21830</id>
    <revision>
      <id>1581398</id>
      <parentid>1492632</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2355" sha1="4a85ahi1u78nvbolv5kqsxfsd31nybh" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٥٠٨
|ڕێکەوت = ٥ی حوزەیرانی
|ساڵ ع= ١٩٨٢
|کۆبوونەوە = ٢٬٣٧٤ 
|کۆد =S/RES/508 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/435/32/IMG/NR043532.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1982
|وێنە =Checkpoint 4, Beirut 1982.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٥٠٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٥ی حوزەیران]]ی [[١٩٨٢]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٣٧٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨٢}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|فەلەستین}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٢]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٢]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٨٢]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>4a85ahi1u78nvbolv5kqsxfsd31nybh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٥٠٩ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21831</id>
    <revision>
      <id>1581397</id>
      <parentid>1492633</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2351" sha1="l20ab7f53og9cry37wd2sk0aogsfu9m" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٥٠٩
|ڕێکەوت = ٦ی حوزەیرانی
|ساڵ ع= ١٩٨٢
|کۆبوونەوە = ٢٬٣٧٥ 
|کۆد =S/RES/509 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/435/33/IMG/NR043533.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1982
|وێنە =Map of Lebanon.png 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٥٠٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٦ی حوزەیران]]ی [[١٩٨٢]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٣٧٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨٢}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|مێژوو|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٢]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٢]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٨٢]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>l20ab7f53og9cry37wd2sk0aogsfu9m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٥١١ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21833</id>
    <revision>
      <id>1581400</id>
      <parentid>1492636</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2349" sha1="g5n75n2wj6qva3izg6o57ht5n7fm1r9" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٥١١
|ڕێکەوت = ١٨ی حوزەیرانی
|ساڵ ع= ١٩٨٢
|کۆبوونەوە = ٢٬٣٧٩ 
|کۆد =S/RES/511 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/435/35/IMG/NR043535.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٣ 
|بێ‌لایەن =٢ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1982
|وێنە =BlueLine.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٥١١ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[١٨ی حوزەیران]]ی [[١٩٨٢]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٣٧٩‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨٢}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|مێژوو|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٢]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٢]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٨٢]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>g5n75n2wj6qva3izg6o57ht5n7fm1r9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٥١٢ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21834</id>
    <revision>
      <id>1581399</id>
      <parentid>1492637</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2335" sha1="ky3ur0lfmhrxuqm3jxd5tu9ehw5pv79" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٥١٢
|ڕێکەوت = ١٩ی حوزەیرانی
|ساڵ ع= ١٩٨٢
|کۆبوونەوە = ٢٬٣٨٠ 
|کۆد =S/RES/512 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/435/36/IMG/NR043536.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1982
|وێنە =Lebanese Army, Beirut, Lebanon 1982.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٥١٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[١٩ی حوزەیران]]ی [[١٩٨٢]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٣٨٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨٢}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|فەلەستین}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٢]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٢]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٨٢]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>ky3ur0lfmhrxuqm3jxd5tu9ehw5pv79</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٥١٣ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21835</id>
    <revision>
      <id>1581402</id>
      <parentid>1492638</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2320" sha1="99trthp4u88mcvvydycemfiz0itrhx2" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٥١٣
|ڕێکەوت = ٤ی  تەمموزی
|ساڵ ع= ١٩٨٢
|کۆبوونەوە = ٢٬٣٨٢ 
|کۆد =S/RES/513 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/435/37/IMG/NR043537.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1982
|وێنە =Green Line, Beirut 1982.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٥١٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٤ی  تەمموز]]ی [[١٩٨٢]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٣٨٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨٢}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|مێژوو|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٢]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٢]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٨٢]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>99trthp4u88mcvvydycemfiz0itrhx2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٥١٥ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21837</id>
    <revision>
      <id>1581401</id>
      <parentid>1492640</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2300" sha1="t9hw3d94j81ht41r6zt09x0uq87nywd" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٥١٥
|ڕێکەوت = ٢٩ی  تەمموزی
|ساڵ ع= ١٩٨٢
|کۆبوونەوە = ٢٬٣٨٥ 
|کۆد =S/RES/515 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/435/39/IMG/NR043539.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٤ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1982
|وێنە =Green Line, Beirut 1982.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٥١٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٢٩ی  تەمموز]]ی [[١٩٨٢]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٣٨٥‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨٢}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٢]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٢]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٨٢]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>t9hw3d94j81ht41r6zt09x0uq87nywd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٥١٦ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21839</id>
    <revision>
      <id>1581403</id>
      <parentid>1492642</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2340" sha1="llynqtzqdxuqfwjtmwez7ho9fan6zfz" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٥١٦
|ڕێکەوت = ١ی ئابی
|ساڵ ع= ١٩٨٢
|کۆبوونەوە = ٢٬٣٨٦ 
|کۆد =S/RES/516 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/435/40/IMG/NR043540.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1982
|وێنە =Green Line, Beirut 1982.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٥١٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[١ی ئاب]]ی [[١٩٨٢]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٣٨٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨٢}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|مێژوو|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٢]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٢]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٨٢]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>llynqtzqdxuqfwjtmwez7ho9fan6zfz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٥١٧ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21840</id>
    <revision>
      <id>1581404</id>
      <parentid>1492644</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2342" sha1="ca5bendcugpwbkampccd23wsp6iioto" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٥١٧
|ڕێکەوت = ٤ی ئابی
|ساڵ ع= ١٩٨٢
|کۆبوونەوە = ٢٬٣٨٩ 
|کۆد =S/RES/517 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/435/41/IMG/NR043541.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٤ 
|بێ‌لایەن =١ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1982
|وێنە =Camille Chamoun Sports City Stadium 1982 - Aerial.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٥١٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٤ی ئاب]]ی [[١٩٨٢]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٣٨٩‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨٢}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٢]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٢]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٨٢]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>ca5bendcugpwbkampccd23wsp6iioto</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٥١٨ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21841</id>
    <revision>
      <id>1581405</id>
      <parentid>1492645</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2346" sha1="mp7jx3fvhsb1pxuyj1ouggc0ktispou" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٥١٨
|ڕێکەوت = ١٢ی ئابی
|ساڵ ع= ١٩٨٢
|کۆبوونەوە = ٢٬٣٩٢ 
|کۆد =S/RES/518 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/435/42/IMG/NR043542.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1982
|وێنە =Checkpoint 4, Beirut 1982.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٥١٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[١٢ی ئاب]]ی [[١٩٨٢]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٣٩٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨٢}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|مێژوو|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٢]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٢]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٨٢]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>mp7jx3fvhsb1pxuyj1ouggc0ktispou</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٥١٩ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21842</id>
    <revision>
      <id>1581407</id>
      <parentid>1492646</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2355" sha1="sa3r8fg8dnpszc3kxqquu25riefgtvl" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٥١٩
|ڕێکەوت = ١٧ی ئابی
|ساڵ ع= ١٩٨٢
|کۆبوونەوە = ٢٬٣٩٣ 
|کۆد =S/RES/519 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/435/43/IMG/NR043543.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٣ 
|بێ‌لایەن =٢ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1982
|وێنە =BlueLine.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٥١٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[١٧ی ئاب]]ی [[١٩٨٢]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٣٩٣‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨٢}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ڕۆژھەڵاتی ناوین|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|سیاسەت|ئیسرائیل|مێژوو}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٢]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>sa3r8fg8dnpszc3kxqquu25riefgtvl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٥٢٠ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21843</id>
    <revision>
      <id>1581406</id>
      <parentid>1492648</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2377" sha1="gu1oh7vfr3s3aqgk6vheyhrrj1llah3" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٥٢٠
|ڕێکەوت = ١٧ی  ئەیلوولی
|ساڵ ع= ١٩٨٢
|کۆبوونەوە = ٢٬٣٩٥ 
|کۆد =S/RES/520 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/435/44/IMG/NR043544.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1982
|وێنە =Israeli troops in south Lebanon (1982).jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٥٢٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[١٧ی  ئەیلوول]]ی [[١٩٨٢]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٣٩٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨٢}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|مێژوو|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٢]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٢]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٨٢]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>gu1oh7vfr3s3aqgk6vheyhrrj1llah3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٥٢١ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21844</id>
    <revision>
      <id>1581408</id>
      <parentid>1492649</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2291" sha1="nykhwkir8qxwulew2d03b7bn3h5qn98" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٥٢١
|ڕێکەوت = ١٩ی  ئەیلوولی
|ساڵ ع= ١٩٨٢
|کۆبوونەوە = ٢٬٣٩٦ 
|کۆد =S/RES/521 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/435/45/IMG/NR043545.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1982
|وێنە =Lebanese Army APC, Beirut 1982.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٥٢١ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[١٩ی  ئەیلوول]]ی [[١٩٨٢]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٣٩٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨٢}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٢]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٢]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٨٢]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>nykhwkir8qxwulew2d03b7bn3h5qn98</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٥٢٣ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21846</id>
    <revision>
      <id>1581409</id>
      <parentid>1492651</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2402" sha1="juo0ec2j4lb384so81nyimab3aa8tn6" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٥٢٣
|ڕێکەوت = ١٨ی تشرینی یەکەمی
|ساڵ ع= ١٩٨٢
|کۆبوونەوە = ٢٬٤٠٠ 
|کۆد =S/RES/523 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/435/47/IMG/NR043547.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٣ 
|بێ‌لایەن =٢ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1982
|وێنە =DAF YP 408 UNIFIL.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٥٢٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[١٨ی تشرینی یەکەم]]ی [[١٩٨٢]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٤٠٠‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨٢}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|مێژوو|سیاسەت|ڕۆژھەڵاتی ناوین|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٢]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٢]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٨٢]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>juo0ec2j4lb384so81nyimab3aa8tn6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٥٢٩ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21852</id>
    <revision>
      <id>1581410</id>
      <parentid>1492657</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2303" sha1="bfk7baxukxfnc4uj1ajssv399hvn91c" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٥٢٩
|ڕێکەوت = ١٨ی کانوونی دووەمی
|ساڵ ع= ١٩٨٣
|کۆبوونەوە = ٢٬٤١١ 
|کۆد =S/RES/529 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/453/87/IMG/NR045387.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٣ 
|بێ‌لایەن =٢ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1983
|وێنە =Lebanon history UNIFIL.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٥٢٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[١٨ی کانوونی دووەم]]ی [[١٩٨٣]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٤١١‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨٣}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٣]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٣]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٨٣]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>bfk7baxukxfnc4uj1ajssv399hvn91c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٥٣٦ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21859</id>
    <revision>
      <id>1581411</id>
      <parentid>1492667</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2303" sha1="3ffcjkia6slrsycrmbo3bepmzss6sd5" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٥٣٦
|ڕێکەوت = ١٨ی  تەمموزی
|ساڵ ع= ١٩٨٣
|کۆبوونەوە = ٢٬٤٥٦ 
|کۆد =S/RES/536 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/453/94/IMG/NR045394.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٣ 
|بێ‌لایەن =٢ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1983
|وێنە =Lebanon history UNIFIL.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٥٣٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[١٨ی  تەمموز]]ی [[١٩٨٣]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٤٥٦‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨٣}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|مێژوو|سیاسەت}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٣]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٣]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٨٣]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>3ffcjkia6slrsycrmbo3bepmzss6sd5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٥٣٨ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21861</id>
    <revision>
      <id>1581412</id>
      <parentid>1492669</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2350" sha1="73o3spert1nwi0jfkk6xiph5z0jc1kr" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٥٣٨
|ڕێکەوت = ١٨ی تشرینی یەکەمی
|ساڵ ع= ١٩٨٣
|کۆبوونەوە = ٢٬٤٨٠ 
|کۆد =S/RES/538 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/453/96/IMG/NR045396.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٣ 
|بێ‌لایەن =٢ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1983
|وێنە =Un-southern-lebanon.png 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٥٣٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[١٨ی تشرینی یەکەم]]ی [[١٩٨٣]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٤٨٠‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨٣}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٣]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٣]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٨٣]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>73o3spert1nwi0jfkk6xiph5z0jc1kr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٥٤٩ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21872</id>
    <revision>
      <id>1581413</id>
      <parentid>1492682</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2274" sha1="rdlmjqjcf18pq4yv28d0oai5gummg6u" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٥٤٩
|ڕێکەوت = ١٩ی نیسانی
|ساڵ ع= ١٩٨٤
|کۆبوونەوە = ٢٬٥٣٠ 
|کۆد =S/RES/549 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/487/79/IMG/NR048779.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٣ 
|بێ‌لایەن =٢ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1984
|وێنە =Un-southern-lebanon.png 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیاری ٥٤٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[١٩ی نیسان]]ی [[١٩٨٤]]دا پەسند کرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٥٣٠‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨٤}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|سیاسەت}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٤]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٤]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٨٤]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>rdlmjqjcf18pq4yv28d0oai5gummg6u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٥٥٥ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21878</id>
    <revision>
      <id>1581414</id>
      <parentid>1492689</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2363" sha1="ja23h0crbiqfedfprb27jgz8mhyhnzz" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٥٥٥
|ڕێکەوت = ١٢ی تشرینی یەکەمی
|ساڵ ع= ١٩٨٤
|کۆبوونەوە = ٢٬٥٥٩ 
|کۆد =S/RES/555 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/487/85/IMG/NR048785.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٣ 
|بێ‌لایەن =٢ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1984
|وێنە =Un-southern-lebanon.png 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٥٥٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[١٢ی تشرینی یەکەم]]ی [[١٩٨٤]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٥٥٩‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨٤}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٤]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٤]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٨٤]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>ja23h0crbiqfedfprb27jgz8mhyhnzz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٥٦١ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21884</id>
    <revision>
      <id>1581415</id>
      <parentid>1492696</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2337" sha1="s7rbkidde5cd809ro53lf4dpgwwhtv6" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٥٦١
|ڕێکەوت = ١٧ی نیسانی
|ساڵ ع= ١٩٨٥
|کۆبوونەوە = ٢٬٥٧٥ 
|کۆد =S/RES/561 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/488/98/IMG/NR048898.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٣ 
|بێ‌لایەن =٢ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1985
|وێنە =Un-southern-lebanon.png 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٥٦١ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[١٧ی نیسان]]ی [[١٩٨٥]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٥٧٥‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨٥}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٥]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٥]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٨٥]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>s7rbkidde5cd809ro53lf4dpgwwhtv6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٥٦٤ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21887</id>
    <revision>
      <id>1581417</id>
      <parentid>1492700</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2298" sha1="7pggh9ll8rxaandwhks8yhq0tjy0plw" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٥٦٤
|ڕێکەوت = ٣١ی ئایاری
|ساڵ ع= ١٩٨٥
|کۆبوونەوە = ٢٬٥٨٢ 
|کۆد =S/RES/564 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/489/01/IMG/NR048901.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1985
|وێنە =Map of Lebanon.png 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٥٦٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٣١ی ئایار]]ی [[١٩٨٥]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٥٨٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨٥}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٥]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٥]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٨٥]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>7pggh9ll8rxaandwhks8yhq0tjy0plw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٥٧٥ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21898</id>
    <revision>
      <id>1581416</id>
      <parentid>1492712</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2309" sha1="m8uyaodg54vo6ge36goqeqezw5s55ag" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٥٧٥
|ڕێکەوت = ١٧ی تشرینی یەکەمی
|ساڵ ع= ١٩٨٥
|کۆبوونەوە = ٢٬٦٢٣ 
|کۆد =S/RES/575 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/489/12/IMG/NR048912.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٣ 
|بێ‌لایەن =٢ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1985
|وێنە =Un-southern-lebanon.png 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٥٧٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[١٧ی تشرینی یەکەم]]ی [[١٩٨٥]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٦٢٣‌ەم، بە ١٣ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٢ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨٥}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|سیاسەت}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٥]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٥]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٨٥]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>m8uyaodg54vo6ge36goqeqezw5s55ag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٥٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21906</id>
    <revision>
      <id>1581418</id>
      <parentid>1492721</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2406" sha1="rb2g6tc1u4fuc9gee8zeo0y19qtsfvd" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٥٨٣
|ڕێکەوت = ١٨ی نیسانی
|ساڵ ع= ١٩٨٦
|کۆبوونەوە = ٢٬٦٢٣ 
|کۆد =S/RES/583 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/729/07/IMG/NR072907.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1986
|وێنە =Lebanon, Al Yatun 7-16 (1981).jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٥٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[١٨ی نیسان]]ی [[١٩٨٦]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٦٢٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨٦}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئیسرائیل|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٦]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٦]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٨٦]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>rb2g6tc1u4fuc9gee8zeo0y19qtsfvd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٥٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21909</id>
    <revision>
      <id>1581419</id>
      <parentid>1492724</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2410" sha1="nrss9or84stzhdo22736fkvr6afhv78" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٥٨٦
|ڕێکەوت = ١٨ی  تەمموزی
|ساڵ ع= ١٩٨٦
|کۆبوونەوە = ٢٬٦٩٩ 
|کۆد =S/RES/586 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/729/10/IMG/NR072910.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1986
|وێنە =Base ital . a sud di Tiro-1.JPG 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٥٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[١٨ی  تەمموز]]ی [[١٩٨٦]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٦٩٩‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨٦}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|ئیسرائیل}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٦]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٦]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٨٦]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>nrss9or84stzhdo22736fkvr6afhv78</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٥٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21910</id>
    <revision>
      <id>1581420</id>
      <parentid>1492725</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2415" sha1="emyc3g7bbxe5qgq2kg678j2pix1ux6e" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٥٨٧
|ڕێکەوت = ٢٣ی  ئەیلوولی
|ساڵ ع= ١٩٨٦
|کۆبوونەوە = ٢٬٧٠٨ 
|کۆد =S/RES/587 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/729/11/IMG/NR072911.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٤ 
|بێ‌لایەن =١ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1986
|وێنە =Destroyed UN base in Lebanon.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٥٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٢٣ی  ئەیلوول]]ی [[١٩٨٦]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٧٠٨‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ١ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨٦}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئیسرائیل|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٦]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٦]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٨٦]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>emyc3g7bbxe5qgq2kg678j2pix1ux6e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٥٩٤ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21917</id>
    <revision>
      <id>1581421</id>
      <parentid>1492733</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2430" sha1="tdxb6nyp3n2j4sx8ruy7qs59vgmok4o" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٥٩٤
|ڕێکەوت = ١٥ی کانوونی دووەمی
|ساڵ ع= ١٩٨٧
|کۆبوونەوە = ٢٬٧٣١ 
|کۆد =S/RES/594 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/524/66/IMG/NR052466.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1987
|وێنە =Lebanon history UNIFIL.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٥٩٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[١٥ی کانوونی دووەم]]ی [[١٩٨٧]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٧٣١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨٧}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}

{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئیسرائیل|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٧]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٧]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٨٧]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>tdxb6nyp3n2j4sx8ruy7qs59vgmok4o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٥٩٩ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21922</id>
    <revision>
      <id>1581422</id>
      <parentid>1492738</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2430" sha1="pcbg3vrmdbrpwuhf7qiu1yaago0thtk" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٥٩٩
|ڕێکەوت = ٣١ی  تەمموزی
|ساڵ ع= ١٩٨٧
|کۆبوونەوە = ٢٬٧٥١ 
|کۆد =S/RES/599 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/524/71/IMG/NR052471.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1987
|وێنە =DAF YP 408 UNIFIL.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٥٩٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٣١ی تەمموز]]ی [[١٩٨٧]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٧٥١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨٧}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}

{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئیسرائیل|ڕۆژھەڵاتی ناوین|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٧]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٧]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٨٧]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>pcbg3vrmdbrpwuhf7qiu1yaago0thtk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٦٠٩ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21932</id>
    <revision>
      <id>1581423</id>
      <parentid>1492750</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2303" sha1="qmk5nt1llopz2ylczjiekx0g9eex8ee" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٦٠٩
|ڕێکەوت = ٢٩ی کانوونی دووەمی
|ساڵ ع= ١٩٨٨
|کۆبوونەوە = ٢٬٧٨٨ 
|کۆد =S/RES/609 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/541/36/IMG/NR054136.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1988
|وێنە =Lebanon history UNIFIL.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٦٠٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٢٩ی کانوونی دووەم]]ی [[١٩٨٨]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٧٨٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨٨}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٨]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٨]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٨٨]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>qmk5nt1llopz2ylczjiekx0g9eex8ee</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٦١٧ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21940</id>
    <revision>
      <id>1581424</id>
      <parentid>1492759</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2274" sha1="a9lbs0ba3vdfgk28ek8bhng427aagj8" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٦١٧
|ڕێکەوت = ٢٩ی  تەمموزی
|ساڵ ع= ١٩٨٨
|کۆبوونەوە = ٢٬٨٢٢ 
|کۆد =S/RES/617 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/541/44/IMG/NR054144.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1988
|وێنە =UNIFIL Peugeot P4.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٦١٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٢٩ی  تەمموز]]ی [[١٩٨٨]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٨٢٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨٨}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٨]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٨]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٨٨]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>a9lbs0ba3vdfgk28ek8bhng427aagj8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٦١٨ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21941</id>
    <revision>
      <id>1581426</id>
      <parentid>1492760</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2399" sha1="9v1b3kvpqkqemqf2brmo6bm1eqwtb70" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٦١٨
|ڕێکەوت = ٢٩ی  تەمموزی
|ساڵ ع= ١٩٨٨
|کۆبوونەوە = ٢٬٨٢٢ 
|کۆد =S/RES/618 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/541/45/IMG/NR054145.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1988
|وێنە =HigginsWilliamR USMC.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٦١٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٢٩ی  تەمموز]]ی [[١٩٨٨]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٨٢٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

{{بڕیارنامە-کۆلکە}}

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]


{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨٨}}


== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==

{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:لوبنان لە ١٩٨٨]]
[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٨]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ تیرۆریزم]]</text>
      <sha1>9v1b3kvpqkqemqf2brmo6bm1eqwtb70</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٦٣٠ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21952</id>
    <revision>
      <id>1581425</id>
      <parentid>1492773</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2342" sha1="fh23e6p86srqr8s10y5j0napcos1hxh" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٦٣٠
|ڕێکەوت = ٣٠ی کانوونی دووەمی
|ساڵ ع= ١٩٨٩
|کۆبوونەوە = ٢٬٨٤٣ 
|کۆد =S/RES/630 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/557/67/IMG/NR055767.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1989
|وێنە =Khardala Bridge dec 1988.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٦٣٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٣٠ی کانوونی دووەم]]ی [[١٩٨٩]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٨٤٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨٩}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٩]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٩]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٨٩]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>fh23e6p86srqr8s10y5j0napcos1hxh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٦٣٩ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21961</id>
    <revision>
      <id>1581427</id>
      <parentid>1492782</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2392" sha1="azz69puuy268nxlzvcakdvisbfnbzpj" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٦٣٩
|ڕێکەوت = ٣٠ی  تەمموزی
|ساڵ ع= ١٩٨٩
|کۆبوونەوە = ٢٬٨٧٣ 
|کۆد =S/RES/639 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/557/76/IMG/NR055776.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1989
|وێنە =Lebanon history UNIFIL.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٦٣٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٣٠ی  تەمموز]]ی [[١٩٨٩]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٨٧٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٨٩}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٨٩]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٨٩]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٨٩]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>azz69puuy268nxlzvcakdvisbfnbzpj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٦٤٨ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21970</id>
    <revision>
      <id>1581428</id>
      <parentid>1492792</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2400" sha1="rg69p44s0g1pb58l2r28kn6q46i4tec" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ویکیسازی}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٦٤٨
|ڕێکەوت = ٣١ی کانوونی دووەمی
|ساڵ ع= ١٩٩٠
|کۆبوونەوە = ٢٬٩٠٦ 
|کۆد =S/RES/648 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/574/98/IMG/NR057498.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1990
|وێنە =Lebanon history UNIFIL.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٦٤٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٣١ی کانوونی دووەم]]ی [[١٩٩٠]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٩٠٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٩٠}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٠]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩٠]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٩٠]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>rg69p44s0g1pb58l2r28kn6q46i4tec</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٦٥٩ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21981</id>
    <revision>
      <id>1581429</id>
      <parentid>1492804</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2398" sha1="66ginpts40c19r3t01zt21y6qz2003q" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٦٥٩
|ڕێکەوت = ٣١ی  تەمموزی
|ساڵ ع= ١٩٩٠
|کۆبوونەوە = ٢٬٩٣١ 
|کۆد =S/RES/659 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/575/09/IMG/NR057509.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1990
|وێنە =BlueLine.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٦٥٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٣١ی  تەمموز]]ی [[١٩٩٠]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٩٣١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٩٠}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|دەیەی ١٩٩٠|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٠]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩٠]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٩٠]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>66ginpts40c19r3t01zt21y6qz2003q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٦٨٤ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22006</id>
    <revision>
      <id>1581430</id>
      <parentid>1492832</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2466" sha1="5lhqnmltld4u93fu3mtnfgq0vwxb6s7" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٦٨٤
|ڕێکەوت = ٣٠ی کانوونی دووەمی
|ساڵ ع= ١٩٩١
|کۆبوونەوە = ٢٬٩٧٥ 
|کۆد =S/RES/684 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/596/20/IMG/NR059620.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1991
|وێنە =Lebanon history UNIFIL.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٦٨٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٣٠ی کانوونی دووەم]]ی [[١٩٩١]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٩٧٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٩١}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|سیاسەت|دەیەی ١٩٩٠|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩١]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩١]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٩١]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>5lhqnmltld4u93fu3mtnfgq0vwxb6s7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٧٠١ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22023</id>
    <revision>
      <id>1581431</id>
      <parentid>1492852</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2352" sha1="oks9rp3cricoifq43lv6gaum1nqs669" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٧٠١
|ڕێکەوت = ٣١ی  تەمموزی
|ساڵ ع= ١٩٩١
|کۆبوونەوە = ٢٬٩٩٧ 
|کۆد =S/RES/701 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/596/37/IMG/NR059637.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1991
|وێنە =Un-southern-lebanon.png 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٧٠١ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٣١ی  تەمموز]]ی [[١٩٩١]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٢٬٩٩٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٩١}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩١]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩١]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٩١]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>oks9rp3cricoifq43lv6gaum1nqs669</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٧٣٤ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22056</id>
    <revision>
      <id>1581432</id>
      <parentid>1492888</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2280" sha1="lb42lo11vfggf7wdjhak8idfpjuxn6o" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٧٣٤
|ڕێکەوت = ٢٩ی کانوونی دووەمی
|ساڵ ع= ١٩٩٢
|کۆبوونەوە = ٣٬٠٤٠ 
|کۆد =S/RES/734 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/010/93/IMG/NR001093.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1992
|وێنە =Lebanon history UNIFIL.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٧٣٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٢٩ی کانوونی دووەم]]ی [[١٩٩٢]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٠٤٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٩٢}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|دەیەی ١٩٩٠}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩٢]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٩٢]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>lb42lo11vfggf7wdjhak8idfpjuxn6o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٧٦٨ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22090</id>
    <revision>
      <id>1581433</id>
      <parentid>1492928</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2317" sha1="cpj4qby6ujkhi5d4ivhvpae1dwu047q" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٧٦٨
|ڕێکەوت = ٣٠ی  تەمموزی
|ساڵ ع= ١٩٩٢
|کۆبوونەوە = ٣٬١٠٢ 
|کۆد =S/RES/768 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N92/351/62/IMG/N9235162.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1992
|وێنە =Israel Lebanon Border.JPG 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٧٦٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٣٠ی  تەمموز]]ی [[١٩٩٢]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬١٠٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٩٢}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|سیاسەت|دەیەی ١٩٩٠|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩٢]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٩٢]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>cpj4qby6ujkhi5d4ivhvpae1dwu047q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٨٠٣ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22125</id>
    <revision>
      <id>1581434</id>
      <parentid>1492972</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:13:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2446" sha1="qq0k2la8ko3qpolljgnpquxb1eu06ay" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٨٠٣
|ڕێکەوت = ٢٨ی کانوونی دووەمی
|ساڵ ع= ١٩٩٣
|کۆبوونەوە = ٣٬١٦٧ 
|کۆد =S/RES/803 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N93/059/62/IMG/N9305962.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1993
|وێنە =Lebanon history UNIFIL.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٨٠٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٢٨ی کانوونی دووەم]]ی [[١٩٩٣]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬١٦٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٩٣}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئیسرائیل}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩٣]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٩٣]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>qq0k2la8ko3qpolljgnpquxb1eu06ay</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٨٥٢ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22174</id>
    <revision>
      <id>1581435</id>
      <parentid>1493027</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:13:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2411" sha1="guxfb6q1zrteqv5pmzp7onphkzrafzj" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٨٥٢
|ڕێکەوت = ٢٨ی  تەمموزی
|ساڵ ع= ١٩٩٣
|کۆبوونەوە = ٣٬٢٥٨ 
|کۆد =S/RES/852 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N93/424/89/IMG/N9342489.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1993
|وێنە = 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٨٥٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٢٨ی  تەمموز]]ی [[١٩٩٣]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٢٥٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٩٣}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|سیاسەت|دەیەی ١٩٩٠|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:ھەوڵەکانی ئاشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوین]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٣]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩٣]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٩٣]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>guxfb6q1zrteqv5pmzp7onphkzrafzj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٨٩٥ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22218</id>
    <revision>
      <id>1581436</id>
      <parentid>1493076</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:13:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2384" sha1="os5nrcuvoyh9ll8yznoqe88uzipsh2v" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٨٩٥
|ڕێکەوت = ٢٨ی کانوونی دووەمی
|ساڵ ع= ١٩٩٤
|کۆبوونەوە = ٣٬٣٣١ 
|کۆد =S/RES/895 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N94/049/92/PDF/N9404992.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1994
|وێنە =Israel lebanon border.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٨٩٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٢٨ی کانوونی دووەم]]ی [[١٩٩٤]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٣٣١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٩٤}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|سیاسەت|دەیەی ١٩٩٠|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٤]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩٤]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٩٤]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>os5nrcuvoyh9ll8yznoqe88uzipsh2v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٩٣٨ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22261</id>
    <revision>
      <id>1581437</id>
      <parentid>1493124</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:13:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2274" sha1="00qrljba73pfkezmgnzn3cdyq5oh698" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٩٣٨
|ڕێکەوت = ٢٨ی  تەمموزی
|ساڵ ع= ١٩٩٤
|کۆبوونەوە = ٣٬٤٠٩ 
|کۆد =S/RES/938 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N94/307/74/PDF/N9430774.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٤ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1994
|وێنە =Israel Lebanon Locator.PNG 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٩٣٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٢٨ی  تەمموز]]ی [[١٩٩٤]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٤٠٩‌ەم، بە ١٤ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٩٤}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٤]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩٤]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٩٤]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>00qrljba73pfkezmgnzn3cdyq5oh698</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ٩٧٤ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22298</id>
    <revision>
      <id>1581438</id>
      <parentid>1493164</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:13:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2331" sha1="9vqxam3z83gp58abpkht5uxqdd84mo1" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ٩٧٤
|ڕێکەوت = ٣٠ی کانوونی دووەمی
|ساڵ ع= ١٩٩٥
|کۆبوونەوە = ٣٬٤٩٥ 
|کۆد =S/RES/974 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N95/027/10/PDF/N9502710.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1995
|وێنە =UN UNIFIL Medal ribbon.svg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ٩٧٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٣٠ی کانوونی دووەم]]ی [[١٩٩٥]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٤٩٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٩٥}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|سیاسەت|دەیەی ١٩٩٠}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٥]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩٥]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٩٥]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>9vqxam3z83gp58abpkht5uxqdd84mo1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ١٠٠٦ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22331</id>
    <revision>
      <id>1581439</id>
      <parentid>1491119</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:13:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2366" sha1="op5bv35ve92rnmqyalemgs0u4gwin7g" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ١٠٠٦
|ڕێکەوت = ٢٨ی  تەمموزی
|ساڵ ع= ١٩٩٥
|کۆبوونەوە = ٣٬٥٥٨ 
|کۆد =S/RES/1006 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N95/226/17/PDF/N9522617.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1995
|وێنە =Lebanon history UNIFIL.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ١٠٠٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٢٨ی  تەمموز]]ی [[١٩٩٥]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٥٥٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٩٥}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|سیاسەت|دەیەی ١٩٩٠|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٥]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩٥]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٩٥]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>op5bv35ve92rnmqyalemgs0u4gwin7g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ١٠٣٩ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22364</id>
    <revision>
      <id>1581440</id>
      <parentid>1491155</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:13:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2318" sha1="lr44sa0p9429yo7rg0to96clle5rl1p" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ١٠٣٩
|ڕێکەوت = ٢٩ی کانوونی دووەمی
|ساڵ ع= ١٩٩٦
|کۆبوونەوە = ٣٬٦٢٢ 
|کۆد =S/RES/1039 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N96/018/62/PDF/N9601862.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =ئیسرائیل-لوبنان
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1996
|وێنە =Italian Soldier UNIFIL 2 Lebanon 2007.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ١٠٣٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٢٩ی کانوونی دووەم]]ی [[١٩٩٦]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ ئیسرائیل-لوبنان. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٦٢٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٩٦}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٦]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩٦]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٩٦]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>lr44sa0p9429yo7rg0to96clle5rl1p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ١٠٥٢ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22377</id>
    <revision>
      <id>1581441</id>
      <parentid>1491170</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:13:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2474" sha1="4lqwkukn88f597x3wgdlqts7kqmbiy7" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ١٠٥٢
|ڕێکەوت = ١٨ی نیسانی
|ساڵ ع= ١٩٩٦
|کۆبوونەوە = ٣٬٦٥٤
|کۆد =S/RES/1052
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N96/099/05/PDF/N9609905.pdf?OpenElement
|لەگەڵ =١٥
|بێ‌لایەن =٠
|دژ =٠
|لەمەڕ =تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = ١٩٩٦
|وێنە =Beirut- building from before civil war.jpeg
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ١٠٥٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[١٨ی نیسان]]ی [[١٩٩٦]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٦٥٤ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ئەنجومەنی ئاسایش]]
* [[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٩٦}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|سیاسەت|دەیەی ١٩٩٠|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:لوبنان لە ١٩٩٦]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩٦]]
[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٦]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]</text>
      <sha1>4lqwkukn88f597x3wgdlqts7kqmbiy7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ١٠٦٨ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22393</id>
    <revision>
      <id>1581443</id>
      <parentid>1491187</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:13:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2408" sha1="271fyhv1wj0ltu6xjgw0ydsbwht4mli" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ١٠٦٨
|ڕێکەوت = ٣٠ی  تەمموزی
|ساڵ ع= ١٩٩٦
|کۆبوونەوە = ٣٬٦٨٥ 
|کۆد =S/RES/1068 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N96/192/00/PDF/N9619200.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1996
|وێنە =DAF YP 408 UNIFIL.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ١٠٦٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٣٠ی  تەمموز]]ی [[١٩٩٦]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٦٨٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٩٦}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٦]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩٦]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٩٦]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>271fyhv1wj0ltu6xjgw0ydsbwht4mli</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ١٠٩٥ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22420</id>
    <revision>
      <id>1581442</id>
      <parentid>1491217</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:13:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2375" sha1="fgfyxtpsasm67k0ip1pvqsqteh7grm7" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ١٠٩٥
|ڕێکەوت = ٢٨ی کانوونی دووەمی
|ساڵ ع= ١٩٩٧
|کۆبوونەوە = ٣٬٧٣٣ 
|کۆد =S/RES/1095 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N97/023/92/PDF/N9702392.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1997
|وێنە =Map of Lebanon.png 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ١٠٩٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٢٨ی کانوونی دووەم]]ی [[١٩٩٧]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٧٣٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٩٧}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٧]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩٧]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٩٧]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>fgfyxtpsasm67k0ip1pvqsqteh7grm7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ١١٢٢ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22448</id>
    <revision>
      <id>1581444</id>
      <parentid>1491250</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:13:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2341" sha1="2t3i0uosil1rxzorlpo8epldjrwh4yu" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ١١٢٢
|ڕێکەوت = ٢٩ی  تەمموزی
|ساڵ ع= ١٩٩٧
|کۆبوونەوە = ٣٬٨٠٤ 
|کۆد =S/RES/1122 
|بەڵگە =http://ods-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N97/205/44/PDF/N9720544.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1997
|وێنە =BlueLine.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ١١٢٢ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٢٩ی  تەمموز]]ی [[١٩٩٧]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٨٠٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٩٧}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٧]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩٧]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٩٧]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>2t3i0uosil1rxzorlpo8epldjrwh4yu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ١١٥١ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22478</id>
    <revision>
      <id>1581446</id>
      <parentid>1491282</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:13:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2466" sha1="459yrx7j3wt241441gkycw4xcec3d2x" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ١١٥١
|ڕێکەوت = ٣٠ی کانوونی دووەمی
|ساڵ ع= ١٩٩٨
|کۆبوونەوە = ٣٬٨٥٢ 
|کۆد =S/RES/1151 
|بەڵگە =http://ods-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N98/019/98/PDF/N9801998.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1998
|وێنە =Lebanon history UNIFIL.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ١١٥١ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٣٠ی کانوونی دووەم]]ی [[١٩٩٨]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٨٥٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٩٨}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|سیاسەت|دەیەی ١٩٩٠|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٨]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩٨]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٩٨]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>459yrx7j3wt241441gkycw4xcec3d2x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ١١٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22515</id>
    <revision>
      <id>1581445</id>
      <parentid>1552759</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:13:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2359" sha1="ldtxkzjr2z46dcw9di69cxirda6oxcx" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ١١٨٨
|ڕێکەوت = ٣٠ی  تەمموزی
|ساڵ ع= ١٩٩٨
|کۆبوونەوە = ٣٬٩١٣ 
|کۆد =S/RES/1188 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N98/222/95/PDF/N9822295.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1998
|وێنە =Sisu XA-180.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ١١٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٣٠ی  تەمموز]]ی [[١٩٩٨]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٩١٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٩٨}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|ژاپۆن}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٨]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩٨]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٩٨]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>ldtxkzjr2z46dcw9di69cxirda6oxcx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ١٢٢٣ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22550</id>
    <revision>
      <id>1581447</id>
      <parentid>1491363</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:13:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2442" sha1="7k9dvxxrr0xcrqnnf69v8eaz958mmnu" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ١٢٢٣
|ڕێکەوت = ٢٨ی کانوونی دووەمی
|ساڵ ع= ١٩٩٩
|کۆبوونەوە = ٣٬٩٧٠ 
|کۆد =S/RES/1223 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N99/020/55/PDF/N9902055.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1999
|وێنە =Camp Grotle.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ١٢٢٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٢٨ی کانوونی دووەم]]ی [[١٩٩٩]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٣٬٩٧٠‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٩٩}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ١٩٩٠|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٩]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩٩]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٩٩]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>7k9dvxxrr0xcrqnnf69v8eaz958mmnu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ١٢٥٤ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22581</id>
    <revision>
      <id>1581448</id>
      <parentid>1552755</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:13:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2374" sha1="91utyw84ruoo30x8kdic8gldpdmjy8h" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ١٢٥٤
|ڕێکەوت = ٣٠ی  تەمموزی
|ساڵ ع= ١٩٩٩
|کۆبوونەوە = ٤٬٠٢٨ 
|کۆد =S/RES/1254 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N99/223/98/PDF/N9922398.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 1999
|وێنە =Khardala Bridge dec 1988.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ١٢٥٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٣٠ی  تەمموز]]ی [[١٩٩٩]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٠٢٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ١٩٩٩}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|ڕووسیا}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ١٩٩٩]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٩٩]]
[[پۆل:لوبنان لە ١٩٩٩]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>91utyw84ruoo30x8kdic8gldpdmjy8h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ١٢٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22615</id>
    <revision>
      <id>1581449</id>
      <parentid>1491437</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:13:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2383" sha1="6m8ksfao63rnbh4iu0asn8nx2nv05l5" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ١٢٨٨
|ڕێکەوت = ٣١ی کانوونی دووەمی
|ساڵ ع= ٢٠٠٠
|کۆبوونەوە = ٤٬٠٩٥ 
|کۆد =S/RES/1288 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N00/270/61/PDF/N0027061.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 2000
|وێنە =Lebanon history UNIFIL.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ١٢٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٣١ی کانوونی دووەم]]ی [[٢٠٠٠]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٠٩٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ٢٠٠٠}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ٢٠٠٠]]
[[پۆل:لوبنان لە ٢٠٠٠]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>6m8ksfao63rnbh4iu0asn8nx2nv05l5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ١٣١٠ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22638</id>
    <revision>
      <id>1581450</id>
      <parentid>1491465</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:13:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2359" sha1="0tjb4dk9alkcw0oeg7rsrbky46i34rf" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ١٣١٠
|ڕێکەوت = ٢٧ی  تەمموزی
|ساڵ ع= ٢٠٠٠
|کۆبوونەوە = ٤٬١٧٧ 
|کۆد =S/RES/1310 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N00/555/43/PDF/N0055543.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 2000
|وێنە =UN UNIFIL Medal ribbon.svg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ١٣١٠ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٢٧ی  تەمموز]]ی [[٢٠٠٠]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬١٧٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ٢٠٠٠}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٠]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ٢٠٠٠]]
[[پۆل:لوبنان لە ٢٠٠٠]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>0tjb4dk9alkcw0oeg7rsrbky46i34rf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ١٣٣٧ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22665</id>
    <revision>
      <id>1581451</id>
      <parentid>1491496</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:13:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2462" sha1="2ycpcotxjbthcw3enumttgv0fm2zlbi" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ١٣٣٧
|ڕێکەوت = ٣٠ی کانوونی دووەمی
|ساڵ ع= ٢٠٠١
|کۆبوونەوە = ٤٬٢٦٧ 
|کۆد =S/RES/1337 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N01/231/38/PDF/N0123138.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 2001
|وێنە =Base ital . a sud di Tiro-1.JPG 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ١٣٣٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٣٠ی کانوونی دووەم]]ی [[٢٠٠١]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٢٦٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ٢٠٠١}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|دەیەی ٢٠٠٠|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠١]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ٢٠٠١]]
[[پۆل:لوبنان لە ٢٠٠١]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>2ycpcotxjbthcw3enumttgv0fm2zlbi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ١٣٦٥ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22693</id>
    <revision>
      <id>1581456</id>
      <parentid>1491528</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:13:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2422" sha1="bs55032bvkclsk9c874l75y1q7mw54u" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ١٣٦٥
|ڕێکەوت = ٣١ی  تەمموزی
|ساڵ ع= ٢٠٠١
|کۆبوونەوە = ٤٬٣٥٤ 
|کۆد =S/RES/1365 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N01/231/38/PDF/N0123138.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 2001
|وێنە =Camp Grotle.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ١٣٦٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٣١ی  تەمموز]]ی [[٢٠٠١]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٣٥٤‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ٢٠٠١}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|دەیەی ٢٠٠٠|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠١]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ٢٠٠١]]
[[پۆل:لوبنان لە ٢٠٠١]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>bs55032bvkclsk9c874l75y1q7mw54u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ١٣٩١ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22721</id>
    <revision>
      <id>1581452</id>
      <parentid>1491560</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:13:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2457" sha1="1nzycui0ttrsav2f4816925f0jp8d94" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ١٣٩١
|ڕێکەوت = ٢٨ی کانوونی دووەمی
|ساڵ ع= ٢٠٠٢
|کۆبوونەوە = ٤٬٤٥٨ 
|کۆد =S/RES/1391 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N02/233/04/PDF/N0223304.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 2002
|وێنە =Lebanon history UNIFIL.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ١٣٩١ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٢٨ی کانوونی دووەم]]ی [[٢٠٠٢]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٤٥٨‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ٢٠٠٢}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|دەیەی ٢٠٠٠|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٢]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ٢٠٠٢]]
[[پۆل:لوبنان لە ٢٠٠٢]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>1nzycui0ttrsav2f4816925f0jp8d94</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ١٤٢٨ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22759</id>
    <revision>
      <id>1581453</id>
      <parentid>1491602</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:13:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2435" sha1="gzo7lcym3mmc18pp2trlzr0sujw6cp0" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ١٤٢٨
|ڕێکەوت = ٣٠ی  تەمموزی
|ساڵ ع= ٢٠٠٢
|کۆبوونەوە = ٤٬٥٩٣ 
|کۆد =S/RES/1428 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N02/502/38/PDF/N0250238.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 2002
|وێنە =Khardala Bridge dec 1988.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ١٤٢٨ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٣٠ی  تەمموز]]ی [[٢٠٠٢]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٥٩٣‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ٢٠٠٢}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|دەیەی ٢٠٠٠|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٢]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ٢٠٠٢]]
[[پۆل:لوبنان لە ٢٠٠٢]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>gzo7lcym3mmc18pp2trlzr0sujw6cp0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ١٤٦١ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22793</id>
    <revision>
      <id>1581454</id>
      <parentid>1491639</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:13:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2380" sha1="qp1kxwjmkhqypqn5uyrtphn3ssm30aa" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ١٤٦١
|ڕێکەوت = ٣٠ی کانوونی دووەمی
|ساڵ ع= ٢٠٠٣
|کۆبوونەوە = ٤٬٦٩٦ 
|کۆد =S/RES/1461 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N03/231/10/PDF/N0323110.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 2003
|وێنە =Un-southern-lebanon.png 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ١٤٦١ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٣٠ی کانوونی دووەم]]ی [[٢٠٠٣]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٦٩٦‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ٢٠٠٣}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٣]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ٢٠٠٣]]
[[پۆل:لوبنان لە ٢٠٠٣]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>qp1kxwjmkhqypqn5uyrtphn3ssm30aa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ١٤٩٦ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22830</id>
    <revision>
      <id>1581455</id>
      <parentid>1491677</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:13:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2423" sha1="d5kz5jsgcsfjpyoiq6m196duek9iis0" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ١٤٩٦
|ڕێکەوت = ٣١ی تەممووزی
|ساڵ ع= ٢٠٠٣
|کۆبوونەوە = ٤٬٨٠٢
|کۆد =S/RES/1496
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N03/447/86/PDF/N0344786.pdf?OpenElement
|لەگەڵ =١٥
|بێ‌لایەن =٠
|دژ =٠
|لەمەڕ =تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = ٢٠٠٣
|وێنە =UN UNIFIL Medal ribbon.svg
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ١٤٩٦ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٣١ی تەممووز]]ی [[٢٠٠٣]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٨٠٢ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ئەنجومەنی ئاسایش]]
* [[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ٢٠٠٣}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٣]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ٢٠٠٣]]
[[پۆل:لوبنان لە ٢٠٠٣]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>d5kz5jsgcsfjpyoiq6m196duek9iis0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ١٥٢٥ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22860</id>
    <revision>
      <id>1581457</id>
      <parentid>1491710</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:13:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2423" sha1="dys5yoqmhn8q4fer80b55ahvdka44yq" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ١٥٢٥
|ڕێکەوت = ٣٠ی کانوونی دووەمی
|ساڵ ع= ٢٠٠٤
|کۆبوونەوە = ٤٬٩٠٧ 
|کۆد =S/RES/1525 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N04/225/85/PDF/N0422585.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 2004
|وێنە =BlueLine.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ١٥٢٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٣٠ی کانوونی دووەم]]ی [[٢٠٠٤]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٤٬٩٠٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ٢٠٠٤}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٤]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ٢٠٠٤]]
[[پۆل:لوبنان لە ٢٠٠٤]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>dys5yoqmhn8q4fer80b55ahvdka44yq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ١٥٥٣ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22888</id>
    <revision>
      <id>1581458</id>
      <parentid>1491740</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:13:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2402" sha1="hpvhxftoat7ok0tjvkx8181kl09s0x6" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ١٥٥٣
|ڕێکەوت = ٢٩ی  تەمموزی
|ساڵ ع= ٢٠٠٤
|کۆبوونەوە = ٥٬٠١٢ 
|کۆد =S/RES/1553 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N04/444/64/PDF/N0444464.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 2004
|وێنە =Sisu XA-180.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ١٥٥٣ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٢٩ی  تەمموز]]ی [[٢٠٠٤]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٠١٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ٢٠٠٤}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٤]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ٢٠٠٤]]
[[پۆل:لوبنان لە ٢٠٠٤]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>hpvhxftoat7ok0tjvkx8181kl09s0x6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ١٥٥٩ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22894</id>
    <revision>
      <id>1581459</id>
      <parentid>1491746</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:13:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2681" sha1="0ef0k9n6y2tgweqyv27e5q3uc093kqv" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ١٥٥٩
|ڕێکەوت = ٢ی  ئەیلوولی
|ساڵ ع= ٢٠٠٤
|کۆبوونەوە = ٥٬٠٢٨ 
|کۆد =S/RES/1559 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N04/498/92/PDF/N0449892.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =٩ 
|بێ‌لایەن =٦ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 2004
|وێنە =LocationLebanon.svg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ١٥٥٩ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٢ی  ئەیلوول]]ی [[٢٠٠٤]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٠٢٨‌ەم، بە ٩ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٦ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ٢٠٠٤}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|سیاسەت|سووریا|دەیەی ٢٠٠٠|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل]]
[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٤]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ٢٠٠٤]]
[[پۆل:لوبنان لە ٢٠٠٤]]
[[پۆل:سووریا لە ٢٠٠٤]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ سووریا]]</text>
      <sha1>0ef0k9n6y2tgweqyv27e5q3uc093kqv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ١٥٨٤ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22919</id>
    <revision>
      <id>1581460</id>
      <parentid>1491774</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:13:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2470" sha1="ghsjc4mc4frwstieviv92h3rouq5cku" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ١٥٨٣
|ڕێکەوت = ٢٨ی کانوونی دووەمی
|ساڵ ع= ٢٠٠٥
|کۆبوونەوە = ٥٬١١٧ 
|کۆد =S/RES/1583 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N05/223/90/PDF/N0522390.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 2005
|وێنە =Lebanon history UNIFIL.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ١٥٨٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٢٨ی کانوونی دووەم]]ی [[٢٠٠٥]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬١١٧‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ٢٠٠٥}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|سیاسەت|دەیەی ٢٠٠٠|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٥]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ٢٠٠٥]]
[[پۆل:لوبنان لە ٢٠٠٥]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>ghsjc4mc4frwstieviv92h3rouq5cku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ١٦١٤ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22949</id>
    <revision>
      <id>1581461</id>
      <parentid>1491813</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:13:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2413" sha1="sn8uyliwer9s5krsfeh6fli8plh8t1s" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ١٦١٤
|ڕێکەوت = ٢٩ی  تەمموزی
|ساڵ ع= ٢٠٠٥
|کۆبوونەوە = ٥٬٢٤١ 
|کۆد =S/RES/1614 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N05/446/00/PDF/N0544600.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 2005
|وێنە =UN UNIFIL Medal ribbon.svg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ١٦١٤ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٢٩ی  تەمموز]]ی [[٢٠٠٥]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٢٤١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ٢٠٠٥}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٥]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ٢٠٠٥]]
[[پۆل:لوبنان لە ٢٠٠٥]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>sn8uyliwer9s5krsfeh6fli8plh8t1s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ١٦٥٥ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22991</id>
    <revision>
      <id>1581462</id>
      <parentid>1491860</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:13:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2423" sha1="h46cl9l5n3qt7lqx3h0c6t7mze721ls" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ١٦٥٥
|ڕێکەوت = ٣١ی کانوونی دووەمی
|ساڵ ع= ٢٠٠٦
|کۆبوونەوە = ٥٬٣٦٢ 
|کۆد =S/RES/1655 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N06/228/74/PDF/N0622874.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 2006
|وێنە =BlueLine.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ١٦٥٥ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٣١ی کانوونی دووەم]]ی [[٢٠٠٦]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٣٦٢‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ٢٠٠٦}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٦]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ٢٠٠٦]]
[[پۆل:لوبنان لە ٢٠٠٦]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>h46cl9l5n3qt7lqx3h0c6t7mze721ls</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ١٦٩٧ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23035</id>
    <revision>
      <id>1581463</id>
      <parentid>1491906</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:13:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2333" sha1="6jvsurna9p3kw7nzltphv6n7zm0bfbl" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ١٦٩٧
|ڕێکەوت = ٣١ی  تەمموزی
|ساڵ ع= ٢٠٠٦
|کۆبوونەوە = ٥٬٥٠١ 
|کۆد =S/RES/1697 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N06/450/28/PDF/N0645028.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 2006
|وێنە = 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ١٦٩٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٣١ی  تەمموز]]ی [[٢٠٠٦]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٥٠١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ٢٠٠٦}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٦]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ٢٠٠٦]]
[[پۆل:لوبنان لە ٢٠٠٦]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>6jvsurna9p3kw7nzltphv6n7zm0bfbl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ١٧٠١ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23039</id>
    <revision>
      <id>1581464</id>
      <parentid>1491912</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:13:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2496" sha1="jj4pnjgxhcpdnnp4dvdosdem1i8ya3p" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ١٧٠١
|ڕێکەوت = ١١ی ئابی
|ساڵ ع= ٢٠٠٦
|کۆبوونەوە = ٥٬٥١١ 
|کۆد =S/RES/1701 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N06/465/03/PDF/N0646503.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 2006
|وێنە = 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ١٧٠١ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[١١ی ئاب]]ی [[٢٠٠٦]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٥٬٥١١‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ٢٠٠٦}}
{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|شەڕ|ئیسرائیل|دەیەی ٢٠٠٠|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|ڕۆژھەڵاتی ناوین}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:شەڕی لوبنان ٢٠٠٦]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠٠٦]]
[[پۆل:لوبنان لە ٢٠٠٦]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]
[[پۆل:ئاگربەستەکان]]</text>
      <sha1>jj4pnjgxhcpdnnp4dvdosdem1i8ya3p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بڕیارنامەی ١٩٣٧ی ئەنجومەنی ئاسایش</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23276</id>
    <revision>
      <id>1581470</id>
      <parentid>1492170</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:19:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <origin>1581470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2390" sha1="fek8ie0rpb0v6ba9okeyztlym1zrch9" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدان بڕیارنامەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان
|ژمارە = ١٩٣٧
|ڕێکەوت = ٣٠ی ئابی
|ساڵ ع= ٢٠١٠
|کۆبوونەوە = ٦٬٣٧٥ 
|کۆد =S/RES/1937 
|بەڵگە =http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N10/499/68/PDF/N1049968.pdf?OpenElement 
|لەگەڵ =١٥ 
|بێ‌لایەن =٠ 
|دژ =٠ 
|لەمەڕ =تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین
|ئاکام = پەسند
|ساڵ = 2010
|وێنە =BlueLine ver2.jpg 
|پانایی = 250px
|تێبینی =
}}
'''بڕیارنامەی ١٩٣٧ی ئەنجومەنی ئاسایشی''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کە لە ڕێکەوتی [[٣٠ی ئاب]]ی [[٢٠١٠]]دا پەسندکرا، بەڵگەیەکی نێونەتەوەیییە لەمەڕ تاوتوێکردنی بارودۆخی ڕۆژھەڵاتی ناوین. ئەم بڕیارنامەیە لە دوای کۆبوونەوەی ژمارەی ٦٬٣٧٥‌ەم، بە ١٥ دەنگی لەگەڵ، ٠ی دژ و ٠ی بێ‌لایەن پەسندکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان =http://www.un.org/documents/scres.htm|سەردێڕ =کۆبوونەوەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|بڵاوکەرەوە=[[ئەنجومەنی ئاسایش|SECURITY COUNCIL RESOLUTIONS]]|زمان= ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;

==ئەمانەش ببینە==
*[[ئەنجومەنی ئاسایش]]
*[[پێرستی بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش]]

==پەراوێز==
&lt;references/&gt;

{{بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ٢٠١٠}}
{{بڕیارنامە-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش نەتەوە یەکگرتووەکانی ٢٠١٠]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ٢٠١٠]]
[[پۆل:لوبنان لە ٢٠١٠]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ ئیسرائیل]]
[[پۆل:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان لەمەڕ لوبنان]]</text>
      <sha1>fek8ie0rpb0v6ba9okeyztlym1zrch9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:کۆمپیوتەر</title>
    <ns>1</ns>
    <id>33780</id>
    <revision>
      <id>1581543</id>
      <parentid>1077252</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T07:17:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12454" sha1="cm9cop8pl592sxqejjvy8zcm9q3wio1" xml:space="preserve">کاکە بۆ پوچەڵی دەکەیتەوە کۆمپیتەر کوردی نیــــــــــــــــــــــە...........................--[[بەکارھێنەر:Ferxwaz|Ferxwaz]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ferxwaz|لێدوان]]) ٠٥:٥٠, ٢٤ تشرینی یەکەم ٢٠١٢ (UTC)

::عەرەبیش ووتیان حاسوب کەچی تائێستاش پێی دەڵێن کۆمپیوتەر ، تۆ هەمیشە دەڵێی لە پەرتووکی وەزارەتی پەروەردە حکوومەتی هەرێم زمانزانی شارەزا نووسیویانە کەچی ئەمانیش بە کۆمپیوتەر نووسیویانە ، نموونەی سانا لە باشوور هەردەڵێین کیبۆرد کەچی بەکوردی تەختەکلیل 
‌بەڵام لەهەمان کاتیش دا ئامێرێکی میوزیک دەبێتە تەختەکلیل!! وە لە ووتوێژەکان باس لە هەڵەی ناوی تۆپی پێ کرا کەکوردی نیەو لاسای عەرەبانە منیش لەوکاتە دەڵێم گەربیکەین
‌بە فووتباڵ لاسایی فارسان دەکرێ!  گەربیشی کەین بە تۆپانێ و دووگۆڵی و تەپکانێ ئەوا بۆ یاری تۆپی دەست و باسکە و هۆکیش و ڕەکبی هەمان شتیان پێوە دەوترێ لەوکاتە ئەستەم دەبێ لێک جیا کرێنەوە[[بەکارھێنەر:Kushared|kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]])


کوڕی باش تۆ جیاوازی لە نێوان زمانی بازاڕ و زمانی نوسین ناکەیت ئێ منیش دەزانم ھەموو خەڵک دەڵێت کۆمپیتەر و کیبۆرد و تۆپان (لە خانەقین) تۆپانێ (لە شارەکانی تر) بەڵام لە نوسیندا دەبێت شتێک بنوسرێت کە ئەم سێ مەرجەی تێدا بێت ئاسان بێتە گۆ و مانای ڕوون بێت و لە ھەمووشی گرنگتر کوردی بێت. بۆ پەرتووکیش ئێ وایە ڕاست دەکەیت ئێستا ئەمانیش بە کۆمپیتەر نوسیویانە بەڵام کاتی خۆی لە پەرتووکە کۆنەکان بە بژمێر نوسرابوو. منیش دەزانم عەرەب ناڵێن حاسوب بەس بۆ نوسین قەت نانوسن کۆمپیتەر.--[[بەکارھێنەر:Ferxwaz|Ferxwaz]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ferxwaz|لێدوان]]) ٠٦:٢٦, ٢٤ تشرینی یەکەم ٢٠١٢ (UTC)

کاک فێرخواز بروانە [[ویکیپیدیا:شێواز#.D9.86.D8.A7.D9.88.DB.8C_.D9.88.D8.AA.D8.A7.D8.B1|ئێرە]]؛ سیاسەتی ناوی وتارەکان دەڵێت: «باوترین ناو بۆ ئەو بابەتە لە نێو کتێبەکان و بڵاوکراوەکان و کۆمەڵانی خەڵک بێت. ئەوەتان لە بەرچاو ببێت کە ئەگەر کەسێک ئەم بابەتەی بوێ بۆ چ وشەیەک دەگەڕێ». خوا دەزانێ من دوێشەو زانیم بژمێر کۆمپیوتەرە. دڵنیا بە کەس لە وشەی بژمێر ناگەڕێ و ھەموو کەس ھەر دەڵێن کۆمپیوتەر. ھەموو وشەیەکیش پێویست نییە بکرێتە کوردی.--[[بەکارھێنەر: Calak|چالاک]]&lt;sup&gt;[[قسەی بەکارھێنەر:Calak|Wьтуwеж]] &lt;/sup&gt; &lt;font size=&quot;0.5px&quot;&gt;(٣ی خەزەڵوەری ٢٧١٢)&lt;/font&gt; ٠٩:٣١, ٢٤ تشرینی یەکەم ٢٠١٢ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیم کرد لەسەر [[کۆمپیوتەر]]. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=541262 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستتە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130721070743/http://www.coolnerds.com/newbies/hardware/hardware.htm زیاد کرا بۆ http://www.coolnerds.com/newbies/hardware/hardware.htm

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٠:٢٩، ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٧ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[کۆمپیوتەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=563749 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170905141956/http://cefls.org/esenior_1_4_mouse.htm بۆ http://www.cefls.org/esenior_1_4_mouse.htm زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٠:١٢، ١١ی ئازاری ٢٠١٨ (UTC)

== ئای-پی-ئەی ==

تکایە ھاوڕێیان ئەم ئای-پی-ئەییە بە خراپی کاری کردووەتە سەر ناوەکان. با وای لێ نەیەت. بێگومان کۆمپیوتەر وەک وشەیەکی کوردی لێھاتووە و ناکرێت بکرێتە کۆمپیوتر! ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٠:٠٧، ٢٣ی ئازاری ٢٠١٨ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کۆمپیوتەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=829375 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160311195422/http://zkurd.org/proje/ferhengdev.pl?penase=program بۆ http://www.zkurd.org/proje/ferhengdev.pl?penase=program زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١٧:٥٣، ٢٥ی ئابی ٢٠٢١ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کۆمپیوتەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=844966 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170905141956/http://cefls.org/esenior_1_4_mouse.htm بۆ http://www.cefls.org/esenior_1_4_mouse.htm زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١٩:٥٦، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کۆمپیوتەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1077251 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161118221751/http://searchsoa.techtarget.com/definition/software بۆ http://searchsoa.techtarget.com/definition/software زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١٣:٤٧، ١٩ی ئایاری ٢٠٢٣ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کۆمپیوتەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1581542 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170824114822/http://www.webopedia.com/TERM/C/computer.html بۆ http://www.webopedia.com/TERM/C/computer.html زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٠٧:١٧، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>cm9cop8pl592sxqejjvy8zcm9q3wio1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پارێزگای کارجالی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36362</id>
    <revision>
      <id>1581178</id>
      <parentid>1581143</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:01:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4219" sha1="2rmc6gjr9qv122mxwunxft1110tbx4q" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = پارێزگای کارجالی
| native_name             = Област Кърджали{{ھن}}Kardzhali Province
| native_name_lang        = 
| settlement_type         = [[پارێزگاکانی بولگاریا|پارێزگا]]
| image_skyline           = KurdjaliArcheologyMuseum.jpg
| image_alt               = 
| image_caption           = شوێنێکی مێژوویی پارێزگای کارجالی
| image_flag              = 
| flag_alt                = 
| image_seal              = 
| seal_alt                = 
| image_shield            = 
| shield_alt              = 
| nickname                = 
| motto                   = 
| image_map               = Kardzhali in Bulgaria.svg
| map_alt                 = 
| map_caption             = جێگەی پارێزگای کارجالی لە [[بولگاریا]]دا
| pushpin_map             = 
| pushpin_label_position  = 
| pushpin_map_alt         = 
| pushpin_map_caption     = 
| latd  = 41 |latm  = 39 |lats  =  |latNS  = N
| longd = 25 |longm = 22 |longs =  |longEW = E
| coor_pinpoint           = 
| coordinates_type        = 
| coordinates_display     = inline,title
| coordinates_footnotes   = 
| subdivision_type        = [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]]
| subdivision_name        = {{BUL}}
| subdivision_type1       = [[پێڕستی شار و شارۆچکەکانی بولگاریا|ناوەند]]
| subdivision_name1       = 
| subdivision_type2       = شارستانەکان{{ھن}}(قەزاکان)
| subdivision_name2       = ٧
| subdivision_type3       = 
| subdivision_name3       = 
| established_title       = 
| established_date        = 
| founder                 = 
| seat_type               = 
| seat                    = 
| government_footnotes    = 
| leader_party            = 
| leader_title            = فەرماندار
| leader_name             = 
| unit_pref               = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_footnotes          = 
| area_total_km2          = 3,209 
| area_land_km2           = 
| area_water_km2          = 
| area_water_percent      = 
| area_note               = 
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = 
| population_footnotes    = 
| population_total        = ١٥٢،٨٠٨&lt;ref name=&quot;pop-stat-divisions&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm|سەردێڕ=&quot;pop-stat.mashke.org&quot;|ئیش=Mashke.org|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171113015521/http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
| population_as_of        = ۲۰۱۱
| population_density_km2  = auto
| population_demonym      = 
| population_note         = 
| timezone1               = EET
| utc_offset1             = +٢
| timezone1_DST           = EEST
| utc_offset1_DST         = +٣
| postal_code_type        = 
| postal_code             = 
| area_code_type          = 
| area_code               = ٣٦ ٣٥٩
| iso_code                = 
| blank_name_sec1         = کۆدی پلاک
| blank_info_sec1         = K
| website                 = {{URL|http://www.kj.government.bg/}}
| footnotes               = 
}}
'''پارێزگای کارجالی''' ({{بە بولگاری|Кърджалийска област}}، {{بە ئینگلیزی|Kardzhali Province}}) ناوی یەکێک لە پارێزگاکانی وڵاتی [[بولگاریا]]یە.

زۆربەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە [[تورک]]ن.&lt;ref&gt;http://www.nsi.bg/Census/Ethnos.htm&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پێڕستی پارێزگاکانی بولگاریا]]
* [[پێڕستی شار و شارۆچکەکانی بولگاریا]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا}}
{{بولگاریا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Kardzhali Province}}

[[پۆل:پارێزگای کارجالی]]
[[پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا]]
[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩٩]]</text>
      <sha1>2rmc6gjr9qv122mxwunxft1110tbx4q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>زمانی ئاڤێستایی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41295</id>
    <revision>
      <id>1581308</id>
      <parentid>1581033</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T20:02:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1581308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9426" sha1="cgaqf8djtozhvz73ppls9l4d618j8jr" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
{{Databox}}
[[پەڕگە:Bodleian J2 fol 175 Y 28 1.jpg|230px|وێنۆک|پەڕەیەک لە پەرتووکی [[ئاڤێستا]] کە بە نووسینی [[پاڵەوی]] نووسراوە]]
'''زمانی ئاڤێستایی''' زمانی پەرتووکی پیرۆزی [[ئایینی زەردەشتی]] واتە [[ئەوێستا]]یە. ئەم زمانە لەناوچووە و ئاخێوەری نەماوە، بەڵام ھێشتا لە ناو پەرستشەکانی زەردەشتییەکاندا بەکاردێت. ئاڤێستایی لەگەڵ [[زمانی سانسکریت]] و [[زمانی فارسیی کۆن]] پەیوەندییەکی زۆری ھەیە.

==ناو==
دەقە ئەڤێستایییەکان بە بەردەوامی زاراوەی [[ئاریا (ئێران)|ئاریا]]، «ئێرانی»، بۆ ئاخێوەرانی ئەڤێستایی بەکار دەھێنن.{{sfn|Bailey|1987|loc=&quot;ARYA, an ethnic epithet in the Achaemenid inscriptions and in the Zoroastrian Avestan tradition&quot;}} ھەمان زاراوە ھەروەھا لە سەرچاوە کۆنەکانی فارسی و یۆنانیدا وەک زاراوەیەکی گشتگیر بۆ زمانە ئێرانییەکان دەردەکەوێت.{{Sfn|Gnoli|1987|loc=p. 20}}{{Sfn|Gnoli|2002}} سەرەڕای ئەمە، دەقە ئەڤێستایییەکان ھەرگیز «ئاریا» یان ھەر زاراوەیەکی تر بە تایبەت بۆ ئاماژەکردن بە خودی زمانەکە بەکار ناھێنن، و بۆیە ناوی ڕەسەنی بە نەزانراوی ماوەتەوە.

ناوی مۆدێرنی «ئەڤێستایی» لە جیاتی ئەوە لە [[ئەڤێستا]] وەرگیراوە، کە ناوی کۆمەڵە نووسراوەکانی دەقە ئەڤێستایییەکانە.{{Sfn|Kellens|1987|p=35–44}} ئەم کۆمەڵەیە لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]] بۆ تەواوکردنی [[نەریتی زارەکی|نەریتە زارەکییە]] تەواوەکەی تا ئەو کاتە دروست کرا. وەک [[سانسکریتی ڤیدی|ڤیدی]]، بۆیە ئەڤێستایی زمانێکە کە بە ناوی ئەو جەستە دەقەیەوە ناونراوە کە تێیدا بەکار ھاتووە و بە سادەیی بە واتای «زمانی ئەڤێستا» دێت.{{Sfn|Schmitt|2000|loc=p. 21}} ناوی «ئەڤێستا» لە [[زمانی فارسی|فارسی]] ئەوێستا (avestâ) وەرگیراوە کە خۆی لە [[پاڵەوی|فارسیی ناوەڕاست]] «ئەبێستاگ» (abestāg) وەرگیراوە. لەوانەیە لە زاراوەیەکی گریمانەیی ئەڤێستایی «ئوپاستاڤاکا» (*upastāvaka) (گۆرانی ستایش) سەرچاوەی گرتبێت. زمانەکە لە کارە کۆنەکاندا ھەندێک جار بە «زەند» ناودەبرا، کە لە تێگەیشتنێکی ھەڵەی [[زەند]] (شیکردنەوە و لێکدانەوەکانی پەرتووکی پیرۆزی زەردەشتی) وەک ئاماژەیەک بۆ خودی ئەڤێستا سەرچاوەی دەگرت، بەھۆی ئەوەی زۆرجار ھەردووکیان پێکەوە بە «زەند-ئەڤێستا» کۆدەکرانەوە.

==پۆلێنکردن==
ئەڤێستایی بەزۆری بۆ دوو جۆرە پۆلێن دەکرێت: ئەڤێستاییی کۆن، کە بە ئەڤێستاییی گاتاش ناسراوە، و ئەڤێستاییی نوێ.{{Sfn|Hoffmann|1989a|loc=&quot;Avestan is attested in two forms, known respectively as Old Avestan (OAv.) or Gathic Avestan and Young Avestan (YAv.)&quot;}} لەم دواییانەدا، ھەندێک لە زانایان داکۆکییان لە قۆناغێکی سێیەمی ناوەندی کردووە کە پێی دەوترێت ئەڤێستاییی ناوەڕاست، بەڵام ئەمە ھێشتا بە شێوەیەکی گشتگیر پەیڕەو نەکراوە.{{Sfn|Cantera |Redard |2023 |loc=p. 3: &quot;Avestan has three language states: Old Avestan, Middle Avestan and Young Avestan&quot;}} ئەڤێستاییی کۆن زۆر کۆنترە لە ئەڤێستاییی نوێ، بەتایبەتی لە ڕووی مۆرفۆلۆژییەکەیەوە. وای بۆ دەچن کە چەند سەدەیەک لە نێوان ئەو دووانەدا ھەبێت.{{Sfn|Kellens|1989|loc=p. 36}} جگە لەوەش، ئەڤێستاییی کۆن لە ڕووی شێوەزارەوە جیاوازە، واتە پێشینەی ڕاستەوخۆی ئەڤێستاییی نوێ نییە بەڵکوو شێوەزارێکی نزیکە لێیەوە. سەرەڕای ئەم جیاوازییانە، ئەڤێستاییی کۆن و نوێ بەزۆری وەک دوو [[جۆرە (زمانەوانی)|جۆرەی]] جیاوازی ھەمان زمان لێک دەدرێنەوە لە جیاتی دوو زمانی جیاواز.{{Sfn|Hoffmann|1989a|loc=&quot;Avestan is attested in two forms, known respectively as Old Avestan (OAv.) or Gathic Avestan and Young Avestan (YAv.)&quot;}}{{Sfn|Schmitt|2000|loc=p. 25: &quot;Die Sprachform der avestischen Texte insgesamt ist nicht einheitlich; es lassen sich zwei Hauptgruppen unterscheiden, die nicht nur chronologisch, sondern in einzelnen Punkten auch dialektologisch voneinander zu trennen sind[.]&quot;}}{{Sfn|de Vaan|Martínez García|2014|loc=p. 3: &quot;Avestan, of which two varieties are known: Old Avestan (OAv.), also called Gathic Avestan or Avestan of the Gathas [Gāθās], and Young Avestan (YAv.)&quot;}}

ئەڤێستایی زمانێکی [[ئێرانیی کۆن|ئێرانیی کۆنە]] و لەگەڵ [[فارسیی کۆن|فارسیی کۆن]]، یەکێکن لەو دوو زمانەی ئەو سەردەمە کە دەقی درێژتریان بەردەستە.{{Sfn|Hoffmann|1989a}} زمانە ناسراوەکانی تری ئێرانیی کۆن، وەک [[زمانی مادی|مادی]] و [[زمانە ساکایییەکان|ساکاییی]] سەرەتا، تەنھا لە ڕێگەی وشەی دابڕاو و ناوی کەسییەوە ناسراون. ئەڤێستاییی نوێ لێکچوونی مۆرفۆلۆژی و سینتاکسی لەگەڵ فارسیی کۆن نیشان دەدات، کە لەوانەیە ئاماژە بێت بۆ ئەوەی ھەردووکیان لە دەوروبەری ھەمان کاتدا قسەیان پێ کراوە.{{Sfn|Skjaervø |2009 |loc=p. 43: &quot;Young Avestan must have been quite close to Old Persian, which suggests it was spoken in the first half of the first millennium BC&quot;}} لە لایەکی ترەوە، ئەڤێستاییی کۆن بە شێوەیەکی بەرچاو کۆنترە لە ھەر کام لەوانە و تا ڕادەیەکی زۆر لە ڕووی مۆرفۆلۆژییەوە لەگەڵ [[سانسکریتی ڤیدی|ڤیدی]]، واتە کۆنترین [[زمانە ھیندۆ-ئاریایییەکان|زمانی ھیندۆ-ئاریاییی]] ناسراو، یەک دەگرێتەوە.{{Sfn|Hoffmann|1989a|loc= &quot;The morphology of Avestan nouns, adjectives, pronouns, and verbs is, like that of the closely related Old Persian, inherited from Proto-Indo-European via Proto-Indo-Iranian (Proto-Aryan), and agrees largely with that of Vedic, the oldest known form of Indo-Aryan. The interpretation of the transmitted Avestan texts presents in many cases considerable difficulty for various reasons, both with respect to their contexts and their grammar. Accordingly, systematic comparison with Vedic is of much assistance in determining and explaining Avestan grammatical forms.&quot;}} ئەمە ئەوە پیشان دەدات کە تەنھا ماوەیەکی سنووردار تێپەڕیوە لەوەتەی ئەو دووانە لە باوانی ھاوبەشی [[زمانە ھیند و ئێرانییەکان|ھیندۆ ئێرانییان]] جیا بوونەتەوە.

زانایان بە شێوەیەکی نەریتی زمانە ئێرانییەکان بەپێی ھەندێک تایبەتمەندیی ڕێزمانی بۆ [[زمانە ئێرانییەکانی ڕۆژھەڵات|ڕۆژھەڵاتی]] یان [[زمانە ئێرانییەکانی ڕۆژاوا|ڕۆژاوایی]] پۆلێن دەکەن، و لەم چوارچێوەیەدا ئەڤێستایی ھەندێک جار وەک ئێرانیی کۆنی ڕۆژھەڵات پۆلێن دەکرێت. بەڵام، بۆ نموونە وەک [[نیکۆلاس سیمز ویلیامز|سیمز ویلیامز]] و [[ڕوودینگەر شمیت|شمیت]] ئاماژەیان پێ کردووە، جیاکاریی ڕۆژھەڵات-ڕۆژاوا بۆ ئەڤێستایی خاوەن واتایەکی سنووردارە، چونکە پەرەسەندنی زمانەوانی کە دواتر ئێرانیی ڕۆژھەڵات لە ڕۆژاوا جیا دەکاتەوە ھێشتا ڕوویان نەدابوو.{{Sfn|Sims-Williams|1996|loc=pp. 649-652}}{{Sfn|Schmitt |1989 |loc=pp. 27-28}} بەھۆی ھەندێک پەرەسەندنی ھاوبەش لەگەڵ مادی، زانایانی وەک [[پڕۆدز ئۆکتۆر شێروۆ|شێروۆ]] و [[گێرنۆت لودڤیگ ڤیندفوور|ڤیندفوور]] ئەڤێستایییان وەک زمانێکی ئێرانیی ناوەندی پۆلێن کردووە.{{Sfn|Skjaervø|2009 |loc=pp. 50-51}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Avestan language}}
{{تووڵی دەروازە|زمان|ئایین|ئێران}}

[[پۆل:زمانی ئەوێستایی]]
[[پۆل:زمانە کۆنەکان]]</text>
      <sha1>cgaqf8djtozhvz73ppls9l4d618j8jr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گاردیان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41392</id>
    <revision>
      <id>1581615</id>
      <parentid>1408005</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T11:19:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11664" sha1="8x78gfxrgppsprwnmrhbugy2etkdsjt" xml:space="preserve">{{Infobox newspaper
| name               = گاردیان
| logo               = [[پەڕگە:The Guardian.svg|بێچوارچێوە]]
| image              =
[[پەڕگە:The_Guardian_Building_Window_in_London.JPG|بێچوارچێوە]]
| caption            = پەنجەرەی بینای گاردییەن لە لەندەن
| type               = [[ڕۆژنامە]]
| format             = [[لاپەڕەی پان]] (١٨٢١–٢٠٠٥){{ھن}}بەرلینێر (٢٠٠٥–٢٠١٨){{ھن}}جەموجۆر (لە ٢٠١٨ەوە)
| owners             = گرووپی میدیایی گاردیان
| founder            = جۆن ئێدوارد تایلۆر
| publisher          = گرووپی میدیایی گاردیان
| editor             =
| chiefeditor        = کاترین ڤینەر
| assoceditor        =
| maneditor          =
| newseditor         =
| managingeditordesign =
| opeditor           =
| sportseditor       =
| photoeditor        =
| staff              =
| foundation         = {{start date and age|1821|5|5|df=yes}} (وەک''مانچستەر گاردیان''، لە ساڵی ١٩٥٩ ناوی گۆڕدرا بۆ ''گاردیان'')
| political          = چەپی ناوەندیی&lt;ref name=&quot;left-wing&quot;&gt;{{•}} {{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Tsang |یەکەم=Amie |سەردێڕ=The Guardian, Britain's Left-Wing News Power, Goes Tabloid |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2018/01/15/business/media/guardian-tabloid-uk.html |ئیش=[[The New York Times]] |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ }}
* {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/8282189.stm |سەردێڕ=The politics of UK newspapers |بڵاوکەرەوە=[[BBC News]] |ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ }}
* [https://yougov.co.uk/topics/politics/articles-reports/2017/03/07/how-left-or-right-wing-are-uks-newspapers &quot;How left or right-wing are the UK’s newspapers?&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190711060555/https://yougov.co.uk/topics/politics/articles-reports/2017/03/07/how-left-or-right-wing-are-uks-newspapers |date=١١ی تەممووزی ٢٠١٩ }}, MediaPolitics &amp; current affairs, YouGov, 7 March 2017.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;centre-left&quot;&gt;* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Payling |یەکەم=Daisy |ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠١٧|سەردێڕ=City limits: sexual politics and the new urban left in 1980s Sheffield |journal=Contemporary British Society |بەرگ=٣١|issue=2 |پەڕەکان=٢٥٦–٢٧٣|doi=10.1080/13619462.2017.1306194 |doi-access=free}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Villeneuve |یەکەم١=Jean-Patrick |ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ={{sic|Wh|o's|nolink=y|expecting=Whose}} fault is it? An analysis of the press coverage of football betting scandals in France and the United Kingdom |journal=Sport in Society: Cultures, Commerce, Media, Politics |بەرگ=١٩|issue=2 |پەڕەکان=١٩١|doi=10.1080/17430437.2015.1067772|s2cid=146330318}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Russell |یەکەم=Adrienne |سەردێڕ=Journalism and the Nsa Revelations: Privacy, Security and the Press |ساڵ=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing |شوێن=London |پەڕە=٥٣}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Copsy |یەکەم=Nathaniel |ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ=Rethinking Britain and the European Union: Politicians, the Media and Public Opinion Reconsidered |journal=Journal of Common Market Studies |بەرگ=٥٥|issue=4 |پەڕەکان=٧١٦|doi=10.1111/jcms.12527 |s2cid=151394355 |ناونیشان=https://publications.aston.ac.uk/id/eprint/30170/1/Rethinking_Britain_and_EU_politicians_media_and_public_opinion.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190726141742/https://publications.aston.ac.uk/id/eprint/30170/1/Rethinking_Britain_and_EU_politicians_media_and_public_opinion.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Harbisher |یەکەم١=Ben |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠١٦|سەردێڕ=The Million Mask March: Language, legitimacy, and dissent |journal=Critical Discourse Studies |بەرگ=١٣|issue=3 |پەڕەکان=٢٩٧|doi=10.1080/17405904.2016.1141696|s2cid=147508807}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Yuval-Davis |یەکەم١=Nira |دوایین٢=Varju |یەکەم٢=Viktor |ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Press discourses on Roma in the UK, Finland and Hungary |journal=European Roma |بەرگ=٤٠|issue=7 |پەڕەکان=١١٥٣|doi=10.1080/01419870.2017.1267379 |s2cid=151843450 |ناونیشان=http://eprints.bournemouth.ac.uk/28046/3/Roma%20paper%20draft%20for%20BURO.pdf}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Flew |یەکەم١=Terry |ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Digital communication, the crisis of trust, and the post-global |journal=Communication Research and Practice |بەرگ=٥|issue=1 |پەڕەکان=١١|doi=10.1080/22041451.2019.1561394 |s2cid=159032311 |ناونیشان=https://eprints.qut.edu.au/127256/2/Flew%20paper%20for%20CRP.pdf}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Helton |یەکەم١=Levy |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Reporting the 2014 World Cup: football first and social issues last |journal=Sport in Society: Cultures, Commerce, Media, Politics |بەرگ=٢٠|issue=5–6 |پەڕەکان=٥٧٤|doi=10.1080/17430437.2016.1158477|s2cid=147644706}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Gill |یەکەم١=Alisha K |دوایین٢=Harrison |یەکەم٢=Karen |ڕێکەوت=2015 |سەردێڕ=Child Grooming and Sexual Exploitation: Are South Asian Men the UK Media's New Folk Devils? |ناونیشان=https://www.crimejusticejournal.com/article/view/756/511 |journal=Crime Justice Journal |بەرگ=٤|issue=2 |پەڕەکان=٣٨|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١٩}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Painter |یەکەم١=James |دوایین٢=Neil T |یەکەم٢=Gavin |ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Climate Skepticism in British Newspapers, 2007–2011 |journal=Environmental Communication |بەرگ=١٠|issue=4 |پەڕەکان=٤٣٦|doi=10.1080/17524032.2014.995193|s2cid=143214856}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Harmer |یەکەم١=Emily |دوایین٢=Southern |یەکەم٢=Rosalynd | سەردێڕ=Political Communication in Britain | chapter=Alternative Agendas or More of the Same? Online News Coverage of the 2017 UK Election | بڵاوکەرەوە=Springer International Publishing | شوێنی بڵاوکردنەوە=Cham | ڕێکەوت=2019 | ژپنک=٩٧٨-٣-٠٣٠-٠٠٨٢١-٥| doi=10.1007/978-3-030-00822-2_7 | پەڕەکان=٩٩–١١٦| s2cid=158648099}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب| دوایین=Bączkowska | یەکەم=Anna | سەردێڕ=Second Language Learning and Teaching | chapter=A Corpus-Assisted Critical Discourse Analysis of &quot;Migrants&quot; and &quot;Migration&quot; in the British Tabloids and Quality Press | بڵاوکەرەوە=Springer International Publishing | شوێنی بڵاوکردنەوە=Cham | ساڵ=٢٠١٩| ژپنک=٩٧٨-٣-٠٣٠-٠٤٩٨٠-٥| issn=2193-7648 | doi=10.1007/978-3-030-04981-2_12 | پەڕەکان=١٦٣–١٨١| s2cid=150658204}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب| دوایین=Boukala | یەکەم=Salomi | سەردێڕ=European Identity and the Representation of Islam in the Mainstream Press | chapter=Introduction: Kafka in ‘Fortress Europe’—The ‘Other’ Within the Walls | بڵاوکەرەوە=Springer International Publishing | شوێنی بڵاوکردنەوە=Cham | ڕێکەوت=2019 | ژپنک=٩٧٨-٣-٣١٩-٩٣٣١٣-٩| doi=10.1007/978-3-319-93314-6_1 | پەڕەکان=١–١٧| s2cid=158203231}}
* Sancho Guinda, Carmen, ed. (2019). [https://books.google.co.uk/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=jz2SDwAAQBAJ&amp;oi=fnd&amp;pg=PA67&amp;dq=guardian+centre+left&amp;ots=TcrKGXRyol&amp;sig=fC9cI8CibLW--V5JK2hoCuzkOpk#v=onepage&amp;q=guardian%20centre%20left&amp;f=false ''Engagement in Professional Genres'']. John Benjamins Publishing Company.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guardian2003158&quot;/&gt;
| language           = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]
| ceased publication =
| headquarters       = [[Kings Place]], [[لەندەن]]
| circulation        = ١٠٥٬١٣٤
| sister newspapers  = ''[[The Observer]]''{{ھن}}''[[The Guardian Weekly]]''
| ISSN               = 0261-3077
| eISSN              = 1756-3224
| oclc               = ٦٠٦٢٣٨٧٨
| website            = {{url|https://www.theguardian.com/|theguardian.com}}
| circulation_ref    =&lt;ref name=&quot;circlead&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=National press ABCs: December distribution dive for freesheets Standard and City AM |ناونیشان=https://pressgazette.co.uk/media-audience-and-business-data/media_metrics/most-popular-newspapers-uk-abc-monthly-circulation-figures-2/ |دوایین١=Tobitt |یەکەم١=Charlotte |دوایین٢=Majid |یەکەم٢=Aisha |وێبگە=[[Press Gazette]] |ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;
| circulation_date   = تەممووز ٢٠٢١
| image_border       = yes
| publishing_country = United Kingdom
}}
'''گاردیان''' (بە [[ئینگلیزی]]: The Guardian) ڕۆژنامەیەکی بەریتانییە و بەزمانی ئینگلیزییە کە لە ساڵی ١٨٢١ دامەزراوە و دەستی بە وەشانی خۆی کردووە ھەتا ساڵی ١٩٥٩ بەنێوی '''مانچستەر گاردیان''' بووە ئینجا کراوە بە گاردیان، ڕۆژنامەکە لە ڕۆژانی یەکشەممە وەشاندەکرێت و ئایدیای ڕۆژنامەکە چەپی ناوەڕاستە و مایل بە [[لیبرالیزم]]ە و پێشتر سێ لە سەرنووسەرەکانی ڕۆژنامەکە ئەندامی حیزبی سۆشیالدیموکراتی بەریتانیا بوون و ماوەیەکیش ڕۆژنامەکە لەلایەن [[تۆنی بلێر]] ی سەرۆک وەزیرانی پێشووی بەریتانیا و سکرتێری حیزبی کرێکارانی بەریتانیا پاڵپشتی دەکرا.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
*[http://www.guardian.co.uk/ ماڵپەڕی فەرمی ڕۆژنامەی گاردیان]

{{کورت}}
{{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|ڕۆژنامەوانی|سیاسەت|لەندەن}}
{{پۆلی کۆمنز|The Guardian (newspaper)}}

[[پۆل:ڕۆژنامەکانی لەندەن]]
[[پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٢١ لە ئینگلستان]]
[[پۆل:مێژووی مەنچستەر]]
[[پۆل:بڵاڤۆکەکان، دامەزرانی ١٨٢١]]
[[پۆل:گاردیان]]
[[پۆل:ڕۆژنامەکانی ڕۆژانە کە لە بەریتانیا بڵاودەکرێنەوە]]
[[پۆل:ڕۆژنامە نێودەوڵەتییەکان کە لە بەریتانیا بڵاودەکرێنەوە]]
[[پۆل:ڕۆژنامەکانی رۆژانە کە لە بەریتانیا بڵاودەکرێنەوە]]</text>
      <sha1>8x78gfxrgppsprwnmrhbugy2etkdsjt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕووحوڵڵا خومەینی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43254</id>
    <revision>
      <id>1581212</id>
      <parentid>1580856</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:09:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104806" sha1="tugtns5hxiju7mauotdj1915ssxbd1u" xml:space="preserve">{{کەسایەتی
| ناو                  = سەید ڕووحوڵڵا خومەینی
| ناوی_خۆماڵی          = سید ڕوحاللە مصطفوی موسوی خمینی
| زمانی_ناوی_خۆماڵی    = فارسی
| وێنە                 =[[پەڕگە:Ruhollah_Khomeini_by_Jamaran_1.jpg|وێنۆک]]

| قەبارەی وێنە         = 230px
| جێگری_وێنە           =
| سەردێری وێنە         =
| ناوی کاتی لەدایکبوون =
| ڕێکەوتی لەدایکبوون   = ٢٤ی ئەیلوولی ١٩٠٢
| شوێنی لەدایکبوون     = [[خومەین]]، [[ئێران]]
| ڕێکەوتی_ونبوون       =
| شوێنی_ونبوون         =
| ڕەوشی_ونبوون         =
| ڕێکەوتی مردن         = ٣ی حوزەیرانی ١٩٨٩
| شوێنی مردن           = [[تاران]]، [[ئێران]]
| ھۆکاری مردن          = [[جەڵدەی دڵ]]
| شوێنی دۆزینەوەی تەرم =
| شوێنی گۆڕ            = مەزارگەی خومەینی
| مۆنۆمێنتەکان         =
| نیشتەجێ              =
| نەتەوە               = [[فارس]]
| ناوەکانی تر          =
| نەژاد                =
| شارومەندێتی          =
| ڕادەی خوێندەواری     =
| پیشە                 = [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]]
| ساڵانی چالاکی          = ١٩٧٩–١٩٨٩
| خاوەنکار             =
| ڕێکخراو              =
| ناسراو_بەناوی        =
| کارە_دیارەکان        =
| شێواز                =
| کاریگەر_بووە         =
| کاریگەری_بووە        =
| شار                  =
| مووچە                =
| دارایی               =
| باڵا                  =
| کێش                  =
| تەلەڤیزیۆن            =
| سەرناو               =
| وادە                 =
| پێشوو                =پۆستەکە دامەزرا -[[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] وەکوو شای ئێران
| جێگر                 =[[عەلی خامنەیی]]
| حیزب                 =
| بزاڤ                 =
| بەرامبەرەکان         =
| ئایین                = [[ئیسلام]] ([[شیعە]])
| سزای_تاوانباری       =
| ڕەوشی_تاوانباری      =
| ھاوسەر               = خەدیجە سەقەفی
| یار                  =
| منداڵەکان            = ٧ لەوانە مستەفا ٬زەھرا، فەریدە و ئەحمەد
| دایک و باوک          =
| خزمەکان              =
| خەڵاتەکان             =
| واژوو                = Ruhollah Khomeini signature.png
| جێگری_واژوو          =
| قەبارەی_واژوو        =
| ماڵپەڕ               ={{URL|imam-khomeini.ir}}
}}

'''سەید ڕووحوڵڵا موستەفەوی خومەینی''' ({{بە فارسی|سید ڕوحاللە موسوی خمینی}}؛ ٢٤ی ئەیلوولی ١٩٠٢ لە [[خومەین]] – ٣ی حوزەیرانی ١٩٨٩ لە [[تاران]])، ناسراو بە '''ئایەتوڵڵا خومەینی''' یان '''ئیمام خومەینی'''، پێشەوا، نووسەر، شاعیر و مەرجەعێکی تەقلیدی [[شیعە]]ی ئێرانی بوو، کە وەکوو دامەزرێنەر و یەکەمین [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران]] ھەتا دواڕۆژی ژیانی لەسەر کار بوو. خومەینی یەکێک لە ڕێبەرانی جەماوەری ئێران بوو کە لە ڕووخانی [[شانشینی پەھلەوی|ڕژێمی پەھلەوی]] و سەرکەوتنی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران]]دا ڕۆڵی سەرەکی ھەبوو.&lt;ref&gt;http://www.iranchamber.com/history/rkhomeini/ayatollah_khomeini.php&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.britannica.com/eb/article-32981&lt;/ref&gt;

خومەینی لە مەدرەسە فیقە و [[فەلسەفەی ئیسلامی]] و [[عیرفان]]ی خوێندووە و لە ساڵی ١٣١٣دا گەیشتووەتە ئیجتیھاد. بە گوتەی [[ساواک]] مۆڵەتی ئیجتیھادەکەی لە عەبدولکەریم حائری یەزدی وەرگرتووە بەپێی وەشانێکی دیکە نەیکردووە ئیجتیھاد لە ھیچ کەسێک داوای مۆڵەتی نەکردووە و مۆڵەتی لەو شێوەیەی بە کەس نەداوە. دژی سیاسەتەکانی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]] بەتایبەت [[شۆڕشی سپی]] و پێدانی مافی دەنگدان بە ژنان لەلایەن شاوە خەباتی کردووە و بەھۆی تۆمەتبارکردنی شا بە پەیڕەوکردنی سیاسەتەکانی [[ئیسرائیل]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] لە ساڵی ١٣٤٢، بۆ ماوەی ١٠ مانگ زیندانی کرا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=خبرگزاری باشگاە خبرنگاران | آخرین اخبار ایران و جھان ||دوایین١=YJC|سەردێڕ=از ماجرای دستگیری امام خمینی (ڕە) در 15 خرداد 42 تا قیامی کە ڕنگ خون گرفت|ناونیشان=https://www.yjc.ir/fa/news/6115389/از-ماجرای-دستگیری-امام-خمینیرھ-در-15-خرداد-42-تا-قیامی-کھ-رنگ-خون-گرفت|وێبگە=yjc.ir/fa|شوێن=تاران|زمان=fa}}&lt;/ref&gt; و ساڵی دواتر، بەھۆی وتارەکانی دژی تەسلیمبوون بە ڕاوێژکارە سەربازییەکانی ئەمریکا، دەربەدەر کرا، سەرکردایەتی ئیسلامییەکان و ئۆپۆزسیۆنی کرد و دەستی کرد بە داڕشتنی تیۆری دەسەڵاتی ئایینی - کە بنەماکانی تا شۆڕش بۆ خەڵک بە نادیاری مانەوە - لە ڕۆژانی کۆتاییدا کە بەرەو سەرکەوتنی شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران، وەک ڕێبەرەکەی، شورای شۆڕشگێڕی و حکوومەتی کاتی پێکھێنا. لە ١٢ی ڕێبەندان ١٣٥٧، خومەینی گەڕایەوە بۆ ئێران و لە ٢٢ی ڕێبەندان شۆڕشەکە سەرکەوتنی بەدەستھێنا.

== ساڵانی سەرەتایی ==
=== پاشخان ===
ڕوحوڵڵا خومەینی لە ڕەچەڵەکی خاوەن زەوییە بچووکەکان و پیاوانی ئایینی و بازرگانەکانەوە ھاتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Ervand |دوایین=Abrahamian |سەردێڕ=Radical Islam: The Iranian Mojahedin |ناونیشان=https://archive.org/details/radicalislamiran0000abra |بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris|ساڵ=١٩٨٩|ژپنک=١-٨٥٠٤٣-٠٧٧-٢|پەڕەکان=[https://archive.org/details/radicalislamiran٠٠٠٠abra/page/٢٠ ٢٠]}}&lt;/ref&gt; باوباپیرانی بەرەو کۆتایی سەدەی ١٨ لە ماڵە ڕەسەنەکەیانەوە لە نیشاپور لە پارێزگای خۆراسان لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئێران بۆ مانەوەیەکی کورت بۆ شانشینی ئاواد کە ناوچەیەکە لە ویلایەتی مۆدێرن ئۆتار پرادێش لە ھیندستان کە فەرمانڕەواکانی موسڵمانی [[شیعەی دوازدە ئیمام|شیعە دوازدە ئیمامی]] بە ڕەچەڵەک فارس بوون کۆچیان کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Algar|یەکەم١=Hamid|بەستەری نووسەر١=Hamid Algar|editor1-last=Koya|editor1-first=Abdar Rahman|سەردێڕ=Imam Khomeini: Life, Thought and Legacy|ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Islamic Book Trust|ژپنک=٩٧٨–٩٦٧٥٠٦٢٢٥٤|پەڕە=١٩|chapter=A short biography}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=ntarP5hrza0C&amp;dq=awadh+persian&amp;pg=PA8 Sacred space and holy war: the politics, culture and history of Shi'ite Islam] by Juan Ricardo Cole&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=7BaVwfpWZgUC&amp;dq=awadh+origin&amp;pg=RA2-PA17 Art and culture: endeavours in interpretation] by Ahsan Jan Qaisar, Som Prakash Verma, Mohammad Habib&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Avadh&quot;&gt;''Encyclopædia Iranica'', [http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i &quot;Avadh&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170517012521/http://www.iranicaonline.org/articles/avadh-english-also-audh-or-oudh-an-ancient-cultural-and-administrative-region-lying-between-the-himalayas-and-the-ganges-i |date=17 May 2017}}, E. Yarshater&lt;/ref&gt; لە ماوەی حوکمڕانییەکەیاندا بە شێوەیەکی بەرفراوان بانگھێشتی ژمارەیەکی بەردەوام لە زانایانی فارسی، شاعیر، دادوەر، تەلارساز و وێنەکێشیان کرد.&lt;ref name=&quot;Avadh&quot;/&gt; لە کۆتاییدا خێزانەکەی لە شارۆچکەیەکی بچووک لە کینتور، نزیک لوکناو پایتەختی ئاوەد نیشتەجێ بوون.&lt;ref name=&quot;Hamid&quot;&gt;Ruhollah Khomeini's brief biography by Hamid Algar&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iranian&quot;&gt;[http://www.iranian.com/Books/1999/June/Khomeini/index.html From Khomein, ''A biography of the Ayatollah''], 14 June 1999, The Iranian&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=rNrMilgHKKEC&amp;dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&amp;pg=PA199 The Columbia world dictionary of Islamism] by Olivier Roy, Antoine Sfeir&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Moin1999&quot;&gt;[https://books.google.com/books?id=B-ihPNR4iaoC&amp;dq=Seyyed+Ahmad+Musavi+Hindi&amp;pg=PA2 Khomeini: life of the Ayatollah, Volume 1999] by Baqer Moin&lt;/ref&gt; باپیرەی خومەینی، سەید ئەحمەد موسەوی ھیندی، لە کینتوور لەدایکبووە.&lt;ref name=&quot;Iranian&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Moin1999&quot;/&gt; لە ساڵی ١٨٣٠ لێنۆی بەجێھێشت بۆ سەردان کردنی گۆڕی [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب]] لە نەجەف، عێراقی عوسمانی (عێراقی ئێستا) و ھەرگیز نەگەڕایەوە. بە گوتەی مۆین ئەم کۆچکردنە بۆ دەربازبوون بوون لە بڵاوبوونەوەی دەسەڵاتی بەریتانیا لە ھیندستان بوو. لە ساڵی ١٨٣٤ سەید ئەحمەد موسەوی ھیندی سەردانی ئێرانی کرد و لە ساڵی ١٨٣٩ لە خومەین نیشتەجێ بوو. ھەرچەندە لە ئێران مایەوە و نیشتەجێ بوو، بەڵام بەردەوام بە ناوی ھیندی ناسراوە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ مانەوەی لە ھیندستان و تەنانەت ڕوحوڵڵا خومەینی لە ھەندێک لە غەزەلەکانیدا زمانی ھیندی وەک ناوی قەڵەم بەکارھێناوە. باپیری خومەینی، میرزا ئەحمەد موجتەھید خونساری، ئەو پیاوە ئایینییە بوو کە لە کاتی ناڕەزایەتی تووتندا فەتوای قەدەغەکردنی بەکارھێنانی [[تووتن]]ی دەرکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Staff writer |سەردێڕ=Imam Khomeini's Biography |ناونیشان=http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190403160844/http://english.khamenei.ir/news/2116/Imam-Khomeini-s-Biography |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Moin |یەکەم١=Baqer |سەردێڕ=Khomeini: Life of the Ayatollah |بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٥١١-٧٩٠-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=b2OL9IEXaAgC|orig-year=1999|ساڵ=٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;

=== منداڵی ===
بەپێی بەڵگەنامەی لەدایکبوونی، ڕوحوڵڵا موسەوی خومەینی کە ناوی یەکەمی بە واتای «ڕۆحی خوا» دێت، لە ١٧ی گوڵانی ١٩٠٠ لە خومەین سەر بە [[پارێزگای مەرکەزی]] لەدایک بووە ھەرچەندە مورتەزای برای (دواتر بە ئایەتوڵڵا پەسەندی دە ناسراوە) ڕۆژی لەدایکبوونی خۆی لە ٢٤ی ڕەزبەری ١٩٠٢ ساڵیادی لەدایکبوونی کچی محمد، فاتیمە دادەنێت .&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Researcher's Note: Ruhollah Khomeini's birth date|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Ruhollah-Khomeini/additional-info#Researchers-Note|وێبگە=[[Britannica.com]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230412021509/https://www.britannica.com/biography/Ruhollah-Khomeini/additional-info#Researchers-Note|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ayatollah Khomeini (1900–1989) |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/khomeini_ayatollah.shtml |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٣|وێبگە=BBC History}}&lt;/ref&gt; دوای کوژرانی باوکی، زیاتر لە دوو ساڵ دوای لەدایکبوونی لە ساڵی ١٩٠٣، لەلایەن خاڵۆزایییەوە پەروەردە کزا.
ڕووحوڵڵا لە تەمەنی شەش ساڵییەوە دەستی بە خوێندنی سەرەتایی قورئان و فارسی کرد. ساڵی دواتر دەستی کرد بە خوێندن لە قوتابخانەیەکی ناوچەکە، لەوێ فێری ئایین و نۆحە خانی (خوێندنەوەی ماتەمینی) و بابەتەکانی تری نەریتی بوو. بە درێژایی تەمەنی منداڵی بە ھاوکاری خزم و کەسوکاری لەوان جەعفەر ئامۆزای دایکی و مۆرتەزا پەسەندی دە برا گەورەکەی درێژە بە خوێندنی ئایینی دا.

=== پەروەردە و وانەوتنەوە ===
[[پەڕگە:خمینی و ھمدرسان.JPG|وێنۆک|خومەینی وەک خوێندکارێک لەگەڵ ھاوڕێکانی (دووەم لە ڕاستەوە)]]

لەدوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیھانی یەکەم]]، ڕێکخستن کرا بۆ ئەوەی لە مەدرەسەی ئیسلامی لە [[ئەسفەھان]] بخوێنێت، بەڵام لەبری ئەوە چوو بۆ مەدرەسەی [[ئەراک]]. خرایە ژێر سەرکردایەتی ئایەتوڵڵا عەبدولکەریم حائری یەزدی. خومەینی لە ساڵی ١٩٢٠دا ڕووی لە شاری ئەراک کرد و دەستی بە خوێندن کرد. ساڵی دواتر ئایەتوڵڵا حانری یەزدی گواسترایەوە بۆ مەدرەسەی ئیسلامی لە شاری قوم لە باشووری ڕۆژاوای [[تاران]] و قوتابییەکانی بانگھێشت کرد بۆ شوێنکەوتن. خومەینی بانگھێشتەکەی قبوڵ کرد و لە قوتابخانەی دار ئەلشەفا لە [[قوم]] نیشتەجێ بوو. لێکۆڵینەوەکانی خومەینی بریتی بوون لە شەریعەتی ئیسلامی ([[شەریعەتی ئیسلامی|شەریعەت]]) و فیقھی ([[فیقھی ئیسلامی|فیقھ]])، بەڵام تا ئەو کاتە خومەینی حەزێکی لە شیعر و [[فەلسەفە]] ([[عیرفان]])یشی بەدەستھێنابوو. کەواتە خومەینی لەگەڵ گەیشتن بە قوم داوای ڕێنوێنی لە میرزا عەلی ئەکبەر یەزدی زانای فەلسەفە و عیرفان دەکات. یەزدی لە ساڵی ١٩٢٤ کۆچی دوایی کرد، بەڵام خومەینی لەگەڵ دوو مامۆستای دیکە بە ناوەکانی جەواد عەقا مەلەکی تەبریزی و ڕافیعی [[قەزوین]] بەردەوام بوو لە پەیڕەوکردنی حەز و ئارەزووی [[فەلسەفە]]؛ بەڵام ڕەنگە گەورەترین کاریگەری لەسەر خومەینی مامۆستایەکی دیکە بووبێت بە ناوی میرزا محمد عەلی شەھابادی و عیرفانی مێژوویی سۆفی، لەوانە مەلا سەدرا و [[ئیبن عەرەبی]]. خومەینی فەلسەفەی یۆنانی کۆنی خوێندووە و ھەم لەژێر کاریگەری ھەردوو فەلسەفەی ئەرستۆ کە بە دامەزرێنەری [[ژیربێژی (مەنتیق)|ژیربێژی]] سەیری دەکرد&lt;ref name=&quot;imamreza&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Philosophy as Viewed by Ruhollah Khomeini |ناونیشان=http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?print=4250 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110614032732/http://www.imamreza.net/eng/imamreza.php?print=4250 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١١ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=www.imamreza.net}}&lt;/ref&gt; و ھەم [[ئەفلاتوون]] کە بۆچوونەکانی «لە بواری خودایی» دا بە «گۆڕ و پتەو» دەزانی بە شێوەیەکی سەرەکی لەژێر کاریگەری [[ئیبن سینا]] و [[مەلا سەدرا]] بوو.&lt;ref&gt;Kashful-Asrar, p. 33 by Ruhollah Khomeini.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;imamreza&quot;/&gt;

=== لایەنە سیاسییەکان ===
زۆرجار وانەوتنەوەکانی لە مەدرەسەدا لەسەر گرنگی ئایین بۆ پرسە کۆمەڵایەتی و سیاسییە پراکتیکییەکانی ئەو سەردەمە بوو، ھەروەھا لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا دژی سیکولاریزم کاری دەکرد.
خومەینی ھەروەھا بەھای دا بە ئامانجی ئیسلامییەکان وەک شێخ فەزلوڵڵا نوری و ئەبولقاسم کاشانی. خومەینی فەزلوڵڵا نوری وەک «کەسایەتییەکی پاڵەوان» دەبینی و ناڕەزایەتییەکانی خۆی بە دەستوور و دەسەڵاتی سیکولار لە ئەنجامی ناڕەزایەتییەکانی نوری دژی دەستووری ساڵی ١٩٠٧ دانا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان = https://books.google.com/books?id=AJ6i2-s7hoQC&amp;q=khomeini+pepsi+roast+in+the+fires+of+hell&amp;pg=PT107 |سەردێڕ=Khomeini's Ghost: Iran since 1979|نووسەر=Con Coughlin |ڕێکەوت= ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Pan MacMillan |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٧٤٣١٠-٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان = https://books.google.com/books?id=TteJzQyDS5kC&amp;q=khomeini+Shaikh+Fazlollah&amp;pg=PA45|سەردێڕ=Globalisation, Religion &amp; Development |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=International Journal of Politics &amp; Economics |پەڕە=٤٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٥٦٨٢٥٦-٠-٥}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان = https://books.google.com/books?id=OeqHjo6JkUsC&amp;q=khomeini+Shaikh+Fazlollah&amp;pg=PA159|سەردێڕ=A Social History of Iranian Cinema, Volume 3: The Islamicate Period, 1978–1984|نووسەر=Hamid Naficy |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Duke University Press Books |پەڕە=١٥٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٢٣-٤٨٧٧-١}}&lt;/ref&gt;

== چالاکیی سیاسی سەرەتایی ==
=== پاشبنەما ===
لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمدا، پیاوانی ئایینی خۆیان بە ھێزێکی سیاسی بەھێز لە ئێراندا نیشان دابوو کە دژی ئیمتیازێک بۆ بەرژەوەندییەکی بیانی (بەریتانی)، دەستپێشخەری ناڕەزایەتی تووتنیان کردبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Fischer|یەکەم١=Michael M. J.|سەردێڕ=Iran: From Religious Dispute to Revolution|ڕێکەوت=ی ی 2003|بڵاوکەرەوە=Univ of Wisconsin Press|شوێن=Wisconsin|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٩-١٨٤٧٣-٥|پەڕە=٣١|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/Iran.html?id=QzDMzTWRnFIC&amp;redir_esc=y|زمان=en}}&lt;/ref&gt; خومەینی لە تەمەنی ٦١ ساڵیدا دوای مردنی ئایەتوڵڵا سەید حوسێن بۆروجێردی (١٩٦١)، پێشەنگی ئایینی شیعەگۆڕەپانی سەرکردایەتی بە کراوەیی بینی، ھەرچەندە بێدەنگ بوو؛ چینی ڕۆحانیی ھەر لە بیستەکانی سەدەی ڕابردووەوە کە مۆدێرنیزەری [[سیکولاریزم|سێکۆلار]] و دژە ڕۆحانیی [[ڕەزا شا|ڕەزاشا پەھلەوی]] ھاتە سەر دەسەڵات، لە دۆخی بەرگریدا بوو. [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|محەممەد ڕەزاشا]] کوڕی ڕەزا [[شۆڕشی سپی]] ڕێکخست کە ئەمەش بەرەنگاربوونەوەکی دیکە بوو بۆ [[مەلا]]کان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ruhollah Musavi Khomeini, Ayatollah Summary|ناونیشان=http://www.bookrags.com/biography/ruhollah-musavi-khomeini-ayatollah/|وێبگە=bookrags.com|بڵاوکەرەوە=BookRags, Inc.|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== دژایەتی شۆڕشی سپی ===
شا لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٦٣ [[شۆڕشی سپی]] ڕاگەیاند، کە بەرنامەیەکی شەش خاڵیی چاکسازییە و داوای چاکسازی لە زەوی و زار و بە نیشتیمانیکردنی دارستانەکان و فرۆشتنی کارگە دەوڵەتییەکان بە بەرژەوەندییە تایبەتییەکان و گۆڕانکارییەکانی ھەڵبژاردن بۆ مافی مافی ژنان و ڕێگەدان بە غەیرە موسڵمانان دەکرد وەرگرتنی پۆست، ھاوبەشکردنی قازانج لە پیشەسازیدا، و ھەڵمەتێکی خوێندەواری لە قوتابخانەکانی وڵاتدا. ھەندێک لەو دەستپێشخەرییانە بە مەترسیدار سەیر دەکران، بەتایبەتی لەلایەن مەلا شیعەکانی (زانایانی ئایینی) بەھێز و ئیمتیازدارەوە، ھەروەھا وەک ڕەوتی ڕۆژاواییکردن لەلایەن نەریتخوازەکانەوە. خومەینی بە «ھێرشکردن بۆ سەر ئیسلام» سەیری ئەوانی دەکرد. خومەینی کۆبوونەوەی مەرجەعە باڵاکانی دیکەی [[قوم]] بانگھێشت کرد و ڕازییان کرد کە بڕیاری بایکۆتی ڕیفراندۆمی شۆڕشی سپی بدەن. خومەینی لە ٢٢ی ڕێبەندانی ١٩٦٣ بەیاننامەیەکی بە وشەی توند دەرکرد کە ھەم شا و ھەم پلانی چاکسازییەکەی شەرمەزار کرد. دوای دوو ڕۆژ شا ستوونێکی زرێپۆشی بردە قوم، وتارێکی پێشکەش کرد و بە توندی ھێرشی کردە سەر مەلاکان وەک چینێک.
خومەینی درێژەی بە ئیدانەکردنی بەرنامەکانی شا دا و مانیفێستێکی دەرکرد کە واژووی ھەشت زانای ئایینی باڵای شیعەی دیکەی لەسەر بوو. لە مانیفێستەکەی خومەینیدا ئاماژە بەوە کراوە کە شا بە شێوەی جۆراوجۆر دەستووری پێشێل کردووە، ئەو تەشەنەسەندنی گەندەڵی ئەخلاقی لەو وڵاتەدا شەرمەزار دەکات و شای بە ملکەچبوون بۆ ئەمریکا و ئیسرائیل تۆمەتبار کردووە. ھەروەھا فەرمانی دا کە ئاھەنگی نەورۆز بۆ ساڵی ١٣٤٢ی ئێران (کە کەوتە بەر ٢١ی ئازاری ١٩٦٣) وەک نیشانەی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سیاسەتەکانی حکوومەت ھەڵبوەشێتەوە.
پاشنیوەڕۆی ڕۆژی عاشورا (٣ی خەرمانانی ١٩٦٣) خومەینی لە مەدرەسەی فەیزییە وتارێکی پێشکەش کرد کە شای کێشا ھاوتەریبی خەلیفەی [[یەزید کوڕی معاویە|یەزید]] کە لەلایەن شیعەکانەوە وەک 'ستەمکار' ھەست پێدەکرێت و و شای بە &quot;بەدبەخت، &quot; پیاوی بەدبەخت&quot; و ئاگادارکردنەوەی ئەوەی کە ئەگەر ڕێگاکانی نەگۆڕێت ڕۆژێک دێت کە خەڵک سوپاسی ڕۆشتنی لە وڵات دەکەن. ڕێکەوتی ٥ی خەرمانانی ١٣٥٧ی ھەتاوی (١٥ی خورداد) کاتژمێر ٣:٠٠ی سەرلەبەیانی، دوو ڕۆژ دوای ئەم ئیدانەکردنی ئاشکرای شا، خومەینی لە شاری قوم ڕاگیرا و بۆ تاران ڕاگوێزرا. دوابەدوای ئەم چالاکییە، سێ ڕۆژ ئاژاوەی گەورە لە سەرتاسەری ئێران ڕوویدا و نزیکەی ٤٠٠ کەسیش گیانیان لەدەستدا. ئەو ڕووداوە ئێستا بە بزووتنەوەی ١٥ خورداد ناودەبرێت. خومەینی تا مانگی پووشپەڕ لەژێر دەستبەسەری ماڵەوەدا مایەوە.

== ژیان لە تاراوگەدا ==
[[پەڕگە:خمینی_در_ترکیه.JPG|وێنۆک|خومەینی لە دەربەدەری لە [[بورسا]]، تورکیا بەبێ جل و بەرگی مەلایەتی]]

خومەینی زیاتر لە ١٤ ساڵ لە تاراوگەدا بەسەر بردووە و زۆربەیان لە [[نەجەف|شاری نەجەف]]ی عێراق بووە. سەرەتا لە ٤ی تشرینی دووەمی ١٩٦٤ ڕەوانەی تورکیا کرا و لەوێ لە شاری [[بورسا]] لە ماڵی عەقید عەلی سێتینەری دەزگای زانیاری سەربازی [[تورکیا]] مایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Elaine|دوایین١=Sciolino|سەردێڕ=The People's Shah|ناونیشان=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E06E0D9153EF934A1575BC0A9669C8B63&amp;sec=&amp;pagewanted=all|وێبگە=The New York Times|زمان=en|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٠٠}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٦٥، دوای کەمتر لە ساڵێک، ڕێگەی پێدرا ڕوو لە نەجەف بکات، تا ساڵی ١٩٧٨ لەوێ مایەوە، دواتر لەلایەن [[سەددام حوسێن]] جێگری سەرۆکی ئەوکاتەوە دەرکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Fisk|یەکەم١=Robert|سەردێڕ=The Great War for Civilisation: The Conquest of the Middle East|ڕێکەوت=ی ی 2007|بڵاوکەرەوە=Knopf Doubleday Publishing Group|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٧-٤٢٨٧١-٤|پەڕە=١٦٢|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/The_Great_War_for_Civilisation.html?id=jp2mZr7BoGsC|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لەم کاتەدا ناڕازیبوون لە شا خەریک بوو چڕتر بووەوە و خومەینی لە ٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٨ بە [[ڤیزە]]ی گەشتیاری سەردانی نۆفلی شاتۆی کرد کە یەکێکە لە گەڕەکەکانی [[پاریس]]ی فەرەنسا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ruhollah Khomeini {{!}} Biography, Exile, Revolution, &amp; Facts {{!}} Britannica|ناونیشان=http://www.britannica.com/eb/article-9045329/Ruhollah-Khomeini|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

تا کۆتایییەکانی شەستەکان، خومەینی یەکێک بوو لە شەش مەرجەعی تەقلید (نموونە بۆ لاساییکردنەوە) بوو لە جیھانی شیعەدا بۆ «سەدان ھەزار» شیعە یان زیاتر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Mottahedeh|یەکەم١=Roy P.|سەردێڕ=The Mantle of the Prophet: Religion and Politics in Iran|ڕێکەوت=ی ی 1985|بڵاوکەرەوە=Simon and Schuster|شوێن=New York|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧١-٥٥١٩٧-١|پەڕە=٢٤٦|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/The_mantle_of_the_Prophet.html?id=KvprAAAAIAAJ|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لەکاتێکدا خومەینی لە چلەکانی سەدەی ڕابردوودا بیرۆکەی دەسەڵاتی پاشایەتی سنوورداری لەژێر دەستووری ساڵی ١٩٠٦دا قبوڵ کرد – وەک لە کتێبەکەیدا کەشف ئەلئەسرار بەڵگەی لەسەرە – دوای حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو ئەو بیرۆکەیەی ڕەتکردبووەوە. لە سەرەتای ساڵی ١٩٧٠ خومەینی زنجیرەیەک وتاری لە نەجەف سەبارەت بە حکوومەتی ئیسلامی پێشکەش کرد، دواتر وەک کتێبێک بە ناوی جۆراوجۆر حکوومەتی ئیسلامی یان حکوومەتی ئیسلامی: حوکمڕانی فەقیھ (حوکمەتی ئیسلامی: وەڵایەت فەقییە) بڵاوکرایەوە. ئەم پرەنسیپە، پێش شۆڕش بۆ خەڵک نەناسرابوو، لە دوای شۆڕشەوە بە دەستووری نوێی ئێرانەوە لکێنرا.&lt;ref&gt;Hamid Algar, &quot;Development of the Concept of velayat-i faqih since the Islamic Revolution in Iran&quot;, paper presented at London Conference on vilayat al-faqih, in June 1988, quoted in &quot;The Rule of the Religious Jurist in Iran&quot; by Abdulaziz Sachedina, p. 133 in ''Iran at the Crossroads'', edited by John Esposito and R. K. Ramazani&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NYU Law: A Guide to the Legal System of the Islamic Republic of Iran |ناونیشان=http://www.nyulawglobal.org/globalex/iran.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120107082546/http://www.nyulawglobal.org/globalex/Iran.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Nyulawglobal.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Moin, ''Khomeini'' (2000), p. 218&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Khomeini's House in Iraq-Najaf Ashraf by Samenp.jpg|150px|وێنۆک|alt=دەرگای ماڵی خومەینی لە نەجەف|دەرگای ماڵی خومەینی لە نەجەف]]

=== وەڵایەتی فەقییە (دەستەڵاتی زانای ئایینی) ===
ئەمە ناسراوترین و کاریگەرترین کاری خومەینی بوو، و بیرۆکەکانی خۆی لەسەر دەسەڵاتداری (لەو کاتەدا) داڕشت:
* یاساکانی کۆمەڵگا تەنھا دەبێت لە یاساکانی خودا (شەرع) پێک بھێنرێن، کە بەسە چونکە «ھەموو کاروباری مرۆڤایەتی» و «ڕێنمایی و دەستوور دابین دەکات ،» بۆ ھەر «بابەتێک» لە «ژیانی مرۆڤدا»&lt;ref&gt;''[[Islam and Revolution]]'' (1981), pp. 29–30.&lt;/ref&gt; دادەمەزرێنێت.
* لەبەر ئەوەی شەریعەت یاسایەکی گونجاوە، پێویستە ئەوانەی پۆستی حکومی دەگرن، زانیارییان لەسەر شەریعەت ھەبێت. بەو پێیەی زانایانی ئایینی ئیسلامی شارەزاترینن، فەرمانڕەوای وڵات دەبێ فەقیھێک بێت کە «لە زانست و دادپەروەری لە ھەموو ئەوانی تر بەرزتر بێت»،&lt;ref&gt;''Islam and Revolution'' (1981), p. 59.&lt;/ref&gt; (کە بە مەرجەع ناسراوە)، ھەروەھا ھەبوونی زیرەکی و توانای کارگێڕی. حوکمڕانی پاشا و یان کۆبوونەوەکان «ئەوانەی کە نوێنەری زۆرینەی خەڵک دەکەن» (واتە [[پەرلەمان]] و دەسەڵاتی ھەڵبژێردراوی یاسادانان) لەلایەن ئیسلامەوە بە «ھەڵە» ناسێنراوە.&lt;ref&gt;''Islam and Revolution'', (1981), pp. 31, 56.&lt;/ref&gt;
* ئەم سیستەمە دەسەڵاتدارییە بۆ ڕێگریکردن لە نادادپەروەری و گەندەڵی و چەوساندنەوەی دەسەڵاتداران بەسەر ھەژاران و لاوازەکان و کوفر و لادان لە ئیسلام و شەریعەت؛ ھەروەھا بۆ لەناوبردنی کاریگەری و پیلانەکانی دژە ئیسلام لەلایەن زلھێزە دەرەکییە غەیرە موسڵمانەکانەوە پێویستە.&lt;ref&gt;''Islam and Revolution'' (1981), p. 54.&lt;/ref&gt;

=== چالاکی سیاسی پێش شۆڕش ===
فۆرمێکی دەستکاریکراوی سیستەمی ویلایەتی فەقیھ دوای دەستبەکاربوونی خومەینی و شوێنکەوتووانی وەرگیرا و خومەینی یەکەمین «پاسەوان»یان «ڕێبەری مەزن»ی کۆماری ئیسلامی بوو؛ بەڵام لەم نێوەندەدا خومەینی تەنیا باسی «حکوومەتی ئیسلامی»ی دەکرد، ھەرگیز بە ڕستەیی نەیخستەڕوو کە بەڕاستی مانای چییە.&lt;ref name=&quot;Schirazi&quot;/&gt; ڕەنگە ئەوانەی دەوروبەری ئاگاداری پێویستیی دەستەڵاتداری فەقیھ بووبن بەڵام «لە چاوپێکەوتن، وتارەکان، پەیام و فەتواکان لەو ماوەیەدا یەک ئاماژە بە ولایەتی فەقیھ نەکراوە.»&lt;ref name=&quot;Schirazi&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Schirazi|یەکەم١=Asghar|سەردێڕ=The Constitution of Iran: Politics and the State in the Islamic Republic: Asghar Schirazi Translated by John O&amp;#39;Kane|journal=Digest of Middle East Studies|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|ناونیشان=https://www.academia.edu/7644699|زمان=en|issn=1060-4367}}&lt;/ref&gt; خومەینی ئاگادار بوو کە بیروبۆچوونەکانی بۆ دەستەڵاتی زانای ئایینیلە دەرەوەی تۆڕی ئیسلامی دژ بە شاکەی بڵاو نەکاتەوە و چینی مامناوەندی سێکۆلار لە بزووتنەوەکەی نەترسێنێت.
بزووتنەوەکەی جەختی لە پۆپۆلیزم دەکرد، باسی لە شەڕکردن بۆ مۆستەزعەفین دەکرد، کە زاراوەیەکی قورئانییە بۆ چەوساوەکان یان بێبەشەکان، کە لەم چوارچێوەیەدا بە مانای «لە ئێران ھەمووان جگە لە شا و دیوانی شا» ھاتە ئاراوە.&lt;ref name=&quot;Kepel&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Kepel|یەکەم١=Gilles|سەردێڕ=جیھاد: شوێنپێی ئیسلامی سیاسی: Jihad: the trail of political Islam|ڕێکەوت=ی ی 2002|بڵاوکەرەوە=Cambridge, Mass. : Harvard University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٠٠٨٧٧-٩|پەڕە=١١١|ناونیشان=https://www.hup.harvard.edu/books/9780674010901|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
لە ئێران، ژمارەیەک لە ھەنگاوە ھەڵەکانی شا، لەوانە سەرکوتکردنی ناڕەزایی دەربڕین، دژایەتی ڕژێمەکەی لێکەوتەوە.
کۆپی کاسێتی وتارەکانی، کە بە توندی ئیدانەی شا دەکرد، بۆ نموونە &quot;سیخوڕی جوولەکە، مارە ئەمریکییەکە کە دەبێت بە بەرد لە سەری بدرێت &quot; بوو بە کاڵایەکی باو لە ئێراندا و یارمەتیدەر بوو بۆ لابردنی ئەفسانەی شا و شکۆمەندی دەسەڵاتی لەبەرچاوی خەڵکدا.&lt;ref name=&quot;Kepel&quot;/&gt;

=== پەیوەندی خومەینی لەگەڵ ئەمریکا ===
بەگوێرەی بی بی سی، پەیوەندییەکانی خومەینی لەگەڵ ئەمریکا &quot;بەشێکە لە کۆکراوەی بەڵگەنامەکانی حکومەتی ئەمەریکا کە تازە ئاشکرا کراون، وەک بروسکەی دیپلۆماسی، تێبینی سیاسی، تۆماری کۆبوونەوەکان&quot;. بەڵگەنامەکان ئەوە دەردەخەن کە ئیدارەی [[جیمی کارتەر|کارتەر]] یارمەتی خومەینی داوە بۆ گەڕانەوە بۆ ئێران بە ڕێگریکردن لە کودەتای سەربازی لەلایەن سوپای ئێرانەوە و خومەینی بە ئەمریکییەکانی لە فەڕەنسا وتووە پەیامێک بە [[واشینگتن دی سی|واشینگتن]] بگەیەنێت کە نابێت ترسی نەوتیان ھەبێت. ئەم بابەتە ڕاست نییە کە ئێمە بە ئەمریکا نەوت نافرۆشین.&quot;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Two Weeks in January: America's secret engagement with Khomeini-دوو ھەفتەی مانگی ژانویە: پەیوەندییە نھێنییەکانی ئەمریکا لەگەڵ خومەینی|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-36431160|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ئیش=BBC News|agency=بی بی سی|بڵاوکەرەوە=bbc.com|ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦|زمان=En}}&lt;/ref&gt;

== ڕێبەری مەزنی ئێران ==
=== گەڕانەوە بۆ ئێران ===
[[پەڕگە:Imam Khomeini in Mehrabad.jpg|220px|وێنۆک|گەیشتنی خومەینی لە ١ی ڕەشەمەی ١٩٧٩ بە یاوەریی فڕۆکەوانێکی ئایر فرانس. کاتێک پرسیاری لەبارەی ھەستەکانی گەڕانەوەی لە دەربەدەری لە فڕۆکەکەدا لێکرا، وەڵامی ھیچ دایەوە؛ «ھیچ.»]]
شا لە ١٦ی ژانویەی ١٩٧٩ وڵاتی بەجێھێشت بۆ چارەسەری پزیشکی (بە ڕواڵەت &quot;لە پشوودا&quot;)، ھەرگیز نەگەڕایەوە. دوای دوو ھەفتە و لە ڕۆژی پێنجشەممە ١ی ڕەشەممەی ١٩٧٩ خومەینی بە سەرکەوتن گەڕایەوە بۆ ئێران و لەلایەن جەماوەرێکی دڵخۆشەوە پێشوازی لێکرا کە دەوترێت پێنج ملیۆن کەس بوون. لە گەشتە بەکرێگیراوەکەی ئایر فرانس بۆ گەڕانەوەی بۆ تاران، ١٢٠ ڕۆژنامەنووس یاوەری بوون کە سێیان ژن بوو.
یەکێک لە ڕۆژنامەنووسەکان بە ناوی پیتەر جێنینگز پرسیاری کرد: یەکێک لە ڕۆژنامەنووسان بەناوی پیتەر جێنینگز پرسیاری کرد: ئایەتوڵڵا، ئایا دەتوانیت پێمان بڵێیت ھەستت چۆنە سەبارەت بە گەڕانەوە بۆ ئێران؟
خومەینی لە ڕێگەی سادق قوتبزادەی یاریدەدەرییەوە وەڵامی دایەوە: &quot;ھیچی&quot; (ھیچ).
لێدوانەکەی - کە لەو کاتەدا زۆر باسی لێوەکرا و ھەروەھا لەو کاتەوە - لەلایەن ھەندێک کەسەوە بە ڕەنگدانەوەی بیروباوەڕە عیرفانییەکانی و وابەستەنەبوون بە خۆ دادەنرا.

=== شۆڕش ===
خومەینی بە توندی دژی حکوومەتی کاتی شاپوور بەختیار وەستایەوە و بەڵێنیدا «من بە دەمیاندا دەدەم، حکوومەت دادەمەزرێنم».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=متن، صوت و فیلم سخنرانی امام خمینی در 12 بھمن 57 - تسنیم|ناونیشان=https://tn.ai/650172|وێبگە=خبرگزاری تسنیم {{!}} Tasnim|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی تەسنیم|شوێن=تاران|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو|url=https://tn.ai/650172 |date=شوباتی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Taheri|یەکەم١=Amir|سەردێڕ=The Spirit of Allah: Khomeini and the Islamic Revolution|ڕێکەوت=ی ی 1986|بڵاوکەرەوە=Hutchinson|شوێن=Bethesda, Md|ژپنک=٩٧٨-٠-٩١٧٥٦١-٠٤-٧|پەڕە=٢٤١|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/The_Spirit_of_Allah.html?id=SQYPAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y|زمان=en}}&lt;/ref&gt; خومەینی لە ١١ی بەفرانبار (٢٢ی بەھمەن) دا، [[مەھدی بازرگان]]، سەرۆک وەزیرانی کاتیی ڕکابەری خۆی بۆ خۆی دەستنیشان کرد و داوای کرد «بەو پێیەی من ئەوم داناوە، دەبێت گوێڕایەڵی بن».
. ھۆشداریشی دا کە ئەوە «حکوومەتی خودایە»،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Moin|یەکەم١=Baqer|سەردێڕ=Khomeini: Life of the Ayatollah|ڕێکەوت=ی ی 1999|بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press|شوێن=England|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٠٤٣-١٢٨-٢|پەڕە=٢٠٤|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/Khomeini.html?id=b2OL9IEXaAgC&amp;redir_esc=y|زمان=en}}&lt;/ref&gt; و نافەرمانی دژی ئەو یان بازرگان بە «یاخیبوون لە خودا» دادەنرێت، و «یاخیبوون لە خودا کوفرە». لەگەڵ پەرەسەندنی بزووتنەوەی خومەینی، سەربازەکان دەستیان کرد بە لادان بۆ لای ئەو و خومەینی بەختی ناخۆشی لەسەر ئەو سەربازانە ڕاگەیاند کە خۆیان ڕادەست نەدەکرد.
لە ١١ی ڕەشەممەدا لەگەڵ بڵاوبوونەوەی شۆڕش و دەستبەسەرداگرتنی چەکخانەکان، سوپا بێلایەنی ڕاگەیاند و ڕژێمی بەختیار ڕووخا.
لە ١٢ی خاکەلێوە ٢٦٧٩ (٣٠ و ٣١ی ئازاری ١٩٧٩)دا ڕیفراندۆمێک بۆ جێگرتنەوەی دەسەڵاتی پاشایەتی بە کۆماری ئیسلامی- بە پرسیارێکەوە: &quot;ئایا دەبێت دەسەڵاتی پاشایەتی لە بەرژەوەندی حکومەتێکی ئیسلامی ھەڵبوەشێتەوە؟&quot;- بە دەنگی ٩٨٪ بە بەڵێ بۆ جێگرەوە تێپەڕی.

=== سەرەتای پتەوکردنی دەسەڵات ===
کاتێک خومەینی لە پاریس بوو، بەڵێنی «سیستەمێکی سیاسی دیموکراتی» بۆ ئێران دا، بەڵام کاتێک گەییشتە دەسەڵات، داکۆکی لە دروستکردنی دەوڵەتی ئایینی کرد&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=BBC News {{!}} Middle East {{!}} Analysis: The forces for change|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/269799.stm|وێبگە=news.bbc.co.uk|بڵاوکەرەوە=British Broadcasting Corporation|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٥|زمان=en}}&lt;/ref&gt; کە لەسەر بنەمای پارێزگای فەقییە وەرگیراوە. ئەم پرۆسەیە دەستی کرد بە سەرکوتکردنی گرووپەکانی ناو ھاوپەیمانێتییە فراوانەکە بەڵام لە دەرەوەی تۆڕەکەی کە ھیوایان بە خومەینی بەستبوو بەڵام چیتر خومەینی پێویستی بە پشتیوانی ئەوان نەبوو.
ھەروەھا ئەمەش بووە ھۆی پاکتاوکردن یان گۆڕینی زۆرێک لە سیاسەتمەدارانی سێکۆلار لە ئێران و خومەینی و کەسە نزیکەکانی ئەم ھەنگاوانەی خوارەوەیان گرتەبەر:دامەزراندنی دادگاکانی شۆڕشی ئیسلامی؛ جێگرتنەوەی ھێزی سەربازی و پۆلیسی پێشوو؛ دانانی زانایانی باڵای دینی و ڕۆشنبیرانی ئیسلامی ئێران بە بەرپرسی نووسینی دەستوورێکی دینی، لەگەڵ ڕۆڵێکی ناوەندی بۆ دەسەڵاتی فەقییە؛ دروستکردنی پارتی کۆماری ئیسلامی لە ڕێگەی مۆتجاھیدەکانی خومەینی بە ئامانجی دامەزراندنی حکوومەتێکی دینی و ڕووخاندنی ھەر ئۆپۆزسیۆنێکی سێکۆلار؛ گۆڕینی ھەموو یاسا سێکۆلارەکان بە یاسای ئیسلامی؛ و بێلایەنکردن یان سزادانی ئیلاھیناسە باڵاکان (&quot;ڕکابەرەکانی خومەینی لە پلەبەندی ئایینیدا&quot;)، کە بیرۆکەکانی لەگەڵ بیرۆکەکانی خومەینی ناکۆکی ھەبوو، لەوانە محەممەد کازم شەریعەتمەداری، حەسەن تەباتەبایی قۆمی و [[حوسێنعەلی مونتەزیری]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Cloninger|یەکەم١=Susan C.|دوایین٢=Leibo|یەکەم٢=Steven A.|سەردێڕ=Understanding Angry Groups: Multidisciplinary Perspectives on Their Motivations and Effects on Society|ڕێکەوت=ی ی 2017|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|شوێن=Santa Barbara, California|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٠٨-٣٣٥١-٩|پەڕەکان=٣٤٢–٣٥٣|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/Understanding_Angry_Groups_Multidiscipli.html?id=PiwRDgAAQBAJ&amp;redir_esc=y|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ھەندێک ڕۆژنامەکان داخران، ئەوانەی ناڕەزایەتیان دەربڕی بەرامبەر بە داخستنی ڕۆژنامەکان ھێرشیان کرایە سەر.&lt;ref&gt;Moin ''Khomeini'', (2000), p.219&lt;/ref&gt; گرووپە ئۆپۆزسیۆنەکانی وەک بەرەی دیموکراسی نیشتمانی و پارتی کۆماریخوازی گەلی موسڵمان ھێرشیان کرایە سەر و دواجار قەدەغە کران.&lt;ref&gt;Bakhash, Shaul, ''The Reign of the Ayatollahs'', p.68–69&lt;/ref&gt;

=== دەستووری ئیسلامی و بوون بە ڕێبەری مەزن ===
وەک بەشێک لە گواستنەوە لە سەرکردایەتی بزووتنەوەیەکی سیاسی بەرفراوان بۆ حوکومەتی توندوتیژی ئایینی، خومەینی بۆ یەکەم جار ڕای گەیاند کە پشتگیری لە دەستووری کاتی کۆماری ئیسلامی دەکات کە ھیچ پۆستێکی بۆ حوکمی باڵای زانای ئیسلامی تێدا نەبوو. دوای ئەوەی لایەنگرانی زۆرینەی ڕەھای کورسییەکانی ئەو لیژنەیەیان بەدەستھێنا کە گۆڕانکاریی کۆتاییان لە ڕەشنووسەکەدا (ئەنجومەنی شارەزایان)&lt;ref&gt;Schirazi, ''Constitution of Iran'' Tauris, 1997 p.22–23&lt;/ref&gt; ئەنجامدا، دەستووری پێشنیارکراویان نووسییەوە بۆ ئەوەی [[شەرعزان]]ێکی باڵای ئیسلامی سەرکردایەتی وڵات بکات، ھەروەھا [[ئەنجومەنی پارێزەران]]ی بەھێزتر بۆ [[ڤیتۆ]]کردنی یاسا نائیسلامییەکان و پشکنینی کاندیدەکان بۆ پۆستەکان و دوورخستنەوەی ناموسڵمانان.
ڕێبەری مەزنی ئینقلابی ئیسلامی لە کتێبەکەیدا بە ناوی حکوومەتی ئیسلامی: وەڵایەتی فەقییە (حکوومەتی ئیسلامی: حوکمڕانی فەقییە) لە ساڵی ١٩٧٠دا کە بەسەر لایەنگرانیدا دابەشکرابوو و لە خەڵک ڕاگیرابوو، لە نزیکەوە بەدواداچوونی بۆ بیرۆکەکانی خومەینی دەکرد بەڵام نە بە تەواوی. لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٧٩ دەستووری نوێی کۆماری ئیسلامی بە ڕیفراندۆمی نەتەوەیی پەسەند کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Sial|یەکەم١=Omar|سەردێڕ=A Guide to the Legal System of the Islamic Republic of Iran|journal=GlobaLex {{!}} Foreign and International Law Research|ناونیشان=http://www.nyulawglobal.org/globalex/iran.htm|بڵاوکەرەوە=New York University School of Law.|شوێن=New York|زمان=En}}&lt;/ref&gt;
خومەینی خۆی بە ڕێبەر دەستنیشان کرا و بە فەرمی بە «ڕێبەری شۆڕش» ناسێنرا. لە ٢ ی شوباتی ١٩٨١، [[ئەبوولحەسەن بەنیسەدر|ئەبولحەسەن بەنیسەدر]] وەک یەکەم سەرۆککۆماری ئێران ھەڵبژێردرا. ڕەخنەگران گلەییان لەوە دەکرد کە خومەینی بەڵێنەکەی بۆ ئامۆژگاریکردن لە جیاتی بەڕێوەبردنی وڵاتی شکاندووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Swenson|یەکەم١=Elmer|سەردێڕ=Khomeini's REVERSALS of Promises|journal=gemsofislamism.tripod.com|ناونیشان=http://gemsofislamism.tripod.com/khomeini_promises_kept.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=THE IRANIAN: Khomeini before &amp; after revolution|ناونیشان=https://www.iranian.com/Opinion/2003/August/Khomeini/|وێبگە=www.iranian.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== قەیرانی دیل گرتن ===
[[پەڕگە:Iran hostage crisis - Iraninan students comes up U.S. embassy in Tehran.jpg|302px|وێنۆک|خوێندکارانی ئێرانی لە باڵیۆزخانەی ئەمریکا، تاران داگیر دەکەن]]
پێش پەسەندکردنی دەستوور، لە ٢٢ ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٩، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شای]] دوورخراو و نەخۆشی ھێنا بۆ وڵاتەکە بۆ چارەسەری شێرپەنجە. لە ئێران دەستبەجێ خۆپیشاندان دەستی پێکرد و خومەینی و گرووپە چەپەکان داوایان کرد شا بۆ دادگاییکردن و لەسێدارەدان بگەڕێتەوە بۆ ئێران. لە ٤ ی تشرینی دووەمدا، گرووپێک لە خوێندکارانی ئێرانی کە خۆیان بە خوێندکارانی موسڵمانی شوێنگری ھێڵی ئیمام ناودەبرد، کۆنتڕۆڵی باڵیۆزخانەی ئەمریکایان لە تاران گرتە دەست و ٥٢ کارمەندی باڵیۆزخانەکەیان بۆ ماوەی ٤٤٤ ڕۆژ بە دیلی گرت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ١٩٨٠|سەردێڕ=The Mystic Who Lit The Fires of Hatred. 7 January 1980 |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |ناونیشان=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,923854,00.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071023031644/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,923854,00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; لە ئەمریکا دیل گرتن وەک پێشێلکارییەکی ئاشکرای یاسای نێودەوڵەتی تەماشا دەکرا و توڕەیی توند و ھەستی دژە ئێرانی لێکەوتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bowden|یەکەم١=Mark|سەردێڕ=Guests of the Ayatollah: The Iran Hostage Crisis: The First Battle in America's War with Militant Islam|ڕێکەوت=ی ی 2007|بڵاوکەرەوە=Open Road + Grove/Atlantic|شوێن=New York|ژپنک=٩٧٨-١-٥٥٥٨٤-٦٠٨-٤|ناونیشان=https://books.google.it/books/about/Guests_of_the_Ayatollah.html?id=5m0kyPc18l4C&amp;redir_esc=y|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

=== پەیوەندی لەگەڵ وڵاتانی ئیسلامی ===
خومەینی باوەڕی بە یەکڕیزی موسڵمانان، بە ھەناردەکردنی شۆڕشەکەی بۆ سەرتاسەری جیھان و دواجاریش یەکێک لە «ئامانجە گەورەکانی شۆڕش» بە «دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسلامی لەسەر ئاستی جیھان» بوو. ئەو پێیوابوو شیعە و موسڵمانانی سوننە کە ژمارەیان زیاترە، پێویستە «یەکگرتوو بن و بە توندی دژی [[زلھێز]]ە ڕۆژاوایی و خۆبەزلزانەکان بوەستن».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Imam Emphasized Unity Between Shia and Sunni: Ayatollah Mousawi Jazayeri|ناونیشان=http://en.imam-khomeini.ir/en/n6322/News/Imam_Emphasized_Unity_Between_Shia_and_Sunni_Ayatollah_Mousawi_Jazayeri|وێبگە=Imam Khomeini|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151208151025/http://en.imam-khomeini.ir/en/n6322/News/Imam_Emphasized_Unity_Between_Shia_and_Sunni_Ayatollah_Mousawi_Jazayeri|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
ھەفتەی لەدایکبوونی [[محەممەد]] (ھەفتەی نێوان ١٢ تا ١٧ی ڕەبیع الاول)ی وەک ھەفتەی یەکگرتوویی و کۆتا ھەینی ڕەمەزانی وەک [[ڕۆژی قودس]] لە ساڵی ١٩٨١ ناساند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.opendemocracy.net/article/iran-s-unfinished-crisis |سەردێڕ=Iran's unfinished crisis Nazenin Ansari, 16–09–2009 |بڵاوکەرەوە=Opendemocracy.net |ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141110165615/https://www.opendemocracy.net/article/iran-s-unfinished-crisis |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== شەڕی ئێران و عێراق ===
شەڕی ئێران و عێراق دوای ماوەیەکی کورت لە گەیشتنە دەسەڵات، خومەینی داوای شۆڕشی ئیسلامی لە سەرانسەری جیھانی ئیسلامی، وەکوو عێراق دراوسێی عەرەبی ئێران کرد. عێراق تاکە وڵاتی گەورەی دراوسێی ئێران بوو کە زۆرینەی دانیشتووانەکەی شیعە بوون.&lt;ref&gt;1980 April 8 – Broadcast call by Khomeini for the pious of Iraq to overthrow Saddam Hussein and his regime. Al-Dawa al-Islamiya party in Iraqi is the hoped for catalyst to start rebellion. From: Mackey, ''The Iranians'', (1996), p.317&lt;/ref&gt;لە ھەمان کاتدا [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرکردەی [[بەعسیزم|بەعسی عەرەبی عێراقی]] بە پەرۆش بوو بۆ سوود وەرگرتن لە لاوازی سوپای ئێران و ئاژاوەی شۆڕشگێڕانە بەتایبەت بۆ داگیرکردنی [[پارێزگای خووزستان]] کە دەوڵەمەندە بە [[نەوت]] و لاوازکردنی ھەوڵەکانی شۆڕشی ئیسلامی ئێران بۆ ھاندانی زۆرینەی شیعە لە وڵاتەکەیدا.
لە ئەیلوولی ١٩٨٠، عێراق ھێرشێکی تەواوی کردە سەر ئێران و سەرەتای جەنگی ئێران و عێراق (ئەیلوولی ١٩٨٠ - ئابی ١٩٨٨). تێکەڵەیەک لە بەرھەڵستکاری توند و ناکارامەیی سەربازی ھێزە عێراقییەکان زوو پێشڕەوی عێراقیان وەستاند و سەرەڕای ئیدانەکردنی نێودەوڵەتی بۆ بەکارھێنانی گازی ژەھراوی لەلایەن سەدامەوە، ئێران لە سەرەتای ساڵی ١٩٨٢ نزیکەی ھەموو ناوچە لەدەستچووەکانی لە ھێرشەکەدا بەدەست ھێنایەوە.

ئەم داگیرکارییە ئێرانییەکانی لە پشت ڕژێمی نوێوە کۆکردەوە، پێگەی خومەینی بەرز کردەوە و ڕێگەی دا سەرکردایەتی خۆی بەھێز بکات. دوای ئەم گۆڕانکارییە لە ھەڵوێستدا، خومەینی پێشنیاری ئاگربەستی عێراقی ڕەتکردەوە و لە جیاتی ئەوە داوای قەرەبووکردنەوە و لابردنی سەدام حوسێنی لە دەسەڵات کرد.&lt;ref&gt;Wright, ''In the Name of God'' (1989), p.126&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Smith |یەکەم=William E. |ناونیشان=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,950688,00.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071015110904/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,950688,00.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=The $150 Billion Question |magazine=Time |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ١٩٨٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٨٢، کودەتایەکی سەربازی سەرنەکەوتوو لە دژی خومەینی ڕوویدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRAN SAYS AN ATTEMPTED COUP BY ARMY GROUP WAS FOILED|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1982/06/28/world/iran-says-an-attempted-coup-by-army-group-was-foiled.html|وێبگە=The New York Times|بڵاوکەرەوە=nytimes.com|شوێن=New York|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

ھەرچەندە ژمارەی دانیشتووان و ئابووری ئێران سێ ئەوەندەی عێراق بوو، بەڵام عێراق سوودی لە پشتیوانی وڵاتانی کەنداوی عەرەبی دراوسێ و بلۆکی سۆڤیەت و وڵاتانی ڕۆژاوا وەرگرت.
وڵاتانی عەرەبی [[کەنداوی فارس]] و ڕۆژاوا دەیانویست دڵنیا بن کە شۆڕشی ئیسلامی لە کەنداو بڵاو نەبێتەوە، لەکاتێکدا یەکێتی سۆڤیەت نیگەران بوو لە ھەڕەشەیەکی شاراوە کە ڕژێمەکەی لە ئاسیای ناوەڕاست لە باکوور دەخاتە مەترسییەوە. ھەرچەندە ئێران لە سەردەمی شادا بڕێکی زۆر چەک و تەقەمەنی ھەبوو کە لەلایەن ئەمریکاوە دابین دەکرا و سەرەڕای سیاسەتەکانی خومەینی دژ بە ڕۆژاوا ئەمریکا لە ساڵانی ھەشتاکان بە نھێنی و نایاسایی چەکی بۆ ئێران قاچاخ دەکرد.

لە کاتی جەنگدا، ئێرانییەکان ھێرشی شەپۆلی مرۆڤیان بەکارھێنا (ئەو کەسانەی کە بە پێ دەڕۆیشتن بۆ مردنێکی دیاریکراو، سەربازانی منداڵیشیان لەخۆگرتبوو) و خومەینی بەڵێنی دا کە ئەگەر لە جەنگدا بمرن، خۆکارانە دەچنە بەھەشت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Mohammadi|یەکەم١=Kamin|سەردێڕ=The Cypress Tree|ڕێکەوت=ی ی 2012|بڵاوکەرەوە=A&amp;C Black|شوێن=London|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٨٨-٣٤٢٩-٩|ناونیشان=https://books.google.it/books?id=L_RqWaBZqLcC&amp;q=would+be+used+in+human—wave+attacks,+used+to+walk+over+minefields,+giving+their+lives+for+Khomeini,+brainwashed+into+thinking+that+it+was+sweeter+to+die,&amp;pg=PA205&amp;redir_esc=y|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Carol|یەکەم١=Steven|سەردێڕ=Understanding the Volatile and Dangerous Middle East: A Comprehensive Analysis|ڕێکەوت=ی ی 2015|بڵاوکەرەوە=iUniverse|ژپنک=٩٧٨-١-٤٩١٧-٦٦٥٨-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=iIy5CgAAQBAJ&amp;q=khomeini+human+wave+attack+promise+walking+to+certain+death&amp;pg=PT872|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
بەدواداچوونەکانی خومەینی بۆ سەرکەوتن دواجار بێھودە بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Shane Harris and Matthew M.|دوایین١=Aid|سەردێڕ=Exclusive: CIA Files Prove America Helped Saddam as He Gassed Iran|ناونیشان=https://foreignpolicy.com/articles/2013/08/25/secret_cia_files_prove_america_helped_saddam_as_he_gassed_iran|وێبگە=Foreign Policy|زمان=en|ڕێکەوت=18ی ئەیلوولی 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ruhollah Khomeini {{!}} Biography, Exile, Iranian Revolution, Family, Ayatollah, &amp; Facts {{!}}|ناونیشان=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/316812/Ruhollah-Khomeini|وێبگە=www.britannica.com|بڵاوکەرەوە=Britannica|زمان=en}}&lt;/ref&gt; تا مانگی ئازاری ساڵی ١٩٨٤ دوو ملیۆن لە خوێندەوارترین ھاووڵاتیانی ئێران وڵاتیان بەجێھێشتبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Ladan|دوایین١=Boroumand|سەردێڕ=Iranians Turn Away from the Islamic Republic|ناونیشان=https://www.journalofdemocracy.org/articles/iranians-turn-away-from-the-islamic-republic/|وێبگە=Journal of Democracy|بڵاوکەرەوە=journalofdemocracy.org|شوێن=Washington|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
خومەینی لە مانگی گەلاوێژی ساڵی ١٩٨٨، بە وتەی خۆی، «کوپەکەی ژەھری خواردەوە» و ئاگربەستێکی بە ناوبژیوانی نەتەوە یەکگرتووەکان قبوڵ کرد. سەرەڕای تێچووی زۆری شەڕەکە کە ٤٥٠ بۆ ٩٥٠ ھەزار قوربانیی ئێرانی و ٣٠٠ ملیار دۆلاری ئەمریکی بوو، بەڵام خومەینی پێداگری لەسەر ئەوە کرد کە درێژکردنەوەی شەڕ بۆ ناو عێراق لە ھەوڵێکدا بۆ ڕووخاندنی سەدام ھەڵە نەبووە. لە &quot;نامەیەکدا بۆ پیاوانی ئایینی&quot; نووسیویەتی &quot;تەوبە ناکەین، تەنانەت بۆ یەک ساتیش پەشیمان نابینەوە بۆ ئەدای کارکردنمان لە کاتی شەڕدا. ئایا لەبیرمان چووە کە شەڕمان کردووە بۆ جێبەجێکردنی ئەرکی ئایینی خۆمان و ئەنجامەکەی پرسێکی پەراوێزییە؟&quot;.&lt;ref&gt;Moin, ''Khomeini'' (2000), p. 285&lt;/ref&gt;

=== فەتوای دژی چەکی کیمیایی ===
موحسین ڕەفیقدۆست فەرماندەی سوپای پاسداران لە ساڵی ١٩٨٢ تا ١٩٨٩ لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ گارێس پۆرتەر جەختی لەوە کردەوە کە خومەینی دژایەتی پێشنیازەکەی کردووە بۆ دەستپێکردنی کارکردن لەسەر [[چەکی ناوکی|چەکی ئەتۆمی]] و کیمیایی بە فەتوایەک کە وردەکارییەکانی سەبارەت بە کات و دەرکردنی ھەرگیز ئاشکرا نەکراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Gareth|دوایین١=Porter|سەردێڕ=(کاتێک ئایەتوڵڵا وتی نەخێر بە ئەتۆم) When the Ayatollah Said No to Nukes|ناونیشان=https://foreignpolicy.com/2014/10/16/when-the-ayatollah-said-no-to-nukes/|وێبگە=Foreign Policy|بڵاوکەرەوە=Foreign Policy|شوێن=Washington|زمان=en|ڕێکەوت=2ی تشرینی یەکەمی 2025}}&lt;/ref&gt;

=== فەتوا لە دژی کوردەکان ===
لە ١٩ی ئابی ١٩٧٩، خومەینی فەتوایەکی (بڕیاری شەرعی) دەرکرد و تێیدا جیھادی (شەڕی) دژ بە گرووپە یاخیبووەکانی کورد ڕاگەیاند، بەتایبەتی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] (KDPI) و کۆمەڵە. ئەم بڕیارە دوای [[شەڕی پاوە]] ھات، کە تێیدا چەکدارانی کورد گەمارۆی پێگەکانی حکوومەتیان دابوو. خومەینی یاخیبووەکانی وەک موحاریب (ئەوانەی شەڕ لە دژی خودا دەکەن) ناساند. دوای بڕیارەکە، دادوەری شۆڕش [[سادق خەڵخاڵی]] دادگاییکردنی خێرا و کورتکراوەی لە سنە، پاوە، مەریوان، سەقز و مەھاباد ئەنجامدا، کە بووە ھۆی لەسێدارەدانی سەدان کەس بە تۆمەتی چالاکی دژە شۆڕش. بەپێی ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی، نزیکەی ١٠٬٠٠٠ کەس لە کاتی ململانێ فراوانەکەدا (١٩٧٩–١٩٨٣) کوژراون، و ھەزاران کەسیش لە دادگاییکردنە خێراکاندا سزای لەسێدارەدانیان بەسەردا سەپێنراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=IHRDC |ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Haunted Memories: The Islamic Republic’s Executions of Kurds in 1979 |ناونیشان=https://iranhrdc.org/haunted-memories-the-islamic-republics-executions-of-kurds-in-1979/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Iran Human Rights Documentation Center |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== ژیان لە سەردەمی خومەینیدا ===
لە وتارێکدا لە ١ی شوباتی ١٩٧٩، کە لەبەردەم ئاپۆرایەکی گەورەی جەماوەردا پاش گەڕانەوەی لە تاراوگە بۆ ئێران پێشکەشی کرد، خومەینی چەندین بەڵێنی بە ئێرانییەکان دا سەبارەت بە ڕژێمە ئیسلامییەکەی داھاتووی: حکوومەتێکی ھەڵبژێردراوی گەل کە نوێنەرایەتی خەڵکی ئێران بکات بێ ئەوەی پیاوانی ئایینی دەستوەردانی تێدا بکەن. ئەو بەڵێنیدا کە «نابێت ھیچ کەسێک لەم وڵاتەدا بێ ماڵ و حاڵ بمێنێتەوە»، ھەروەھا ئێرانییەکان لەبەردەم دەرگاکانیاندا خزمەتگوزارییەکانی تەلەفۆن، گەرمکەرەوە، کارەبا، پاس و نەوت بە بێبەرامبەر بەدەست دەھێنن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Moin |یەکەم١=Baqer |سەردێڕ=Khomeini: life of the Ayatollah |ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Thomas Dunne Books |شوێن=New York |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٢-٢٦٤٩٠-١|پەڕە=٢٥٨|edition=First U.S. |ناونیشان=https://www.goodreads.com/book/show/216746.Khomeini |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە سایەی دەسەڵاتی خومەینیدا، ئێران بەتەواوی بە ئیسلامی کرا. شەریعەتی ئیسلامی جێبەجێ کرا و پۆشاکی ئیسلامی بەسەر ژنان و پیاواندا لەلایەن سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی و گرووپە ئیسلامییەکانی دیکەوە سەپێندرا. ژنان ناچار کران قژیان دابپۆشن، و پۆشینی شۆرت بۆ پیاوان قەدەغە کرا. خواردنەوە کحولییەکان، زۆربەی فیلمە ڕۆژاوایییەکان، و تێکەڵاوبوونی ژنان و پیاوان لە کاتی مەلەکردن یان خۆدانە بەر ھەتاو قەدەغە کران. پرۆگرامی خوێندنی ئێران لە سەرجەم قۆناغەکاندا لە ڕێگەی «شۆڕشی ڕۆشنبیریی ئیسلامی»یەوە بە ئیسلامی کرا؛ ئەم پرۆسەیەش بەوردی لەلایەن «لیژنەی بەئیسلامیکردنی زانکۆکان»ەوە جێبەجێ کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iranculture.org/en/about/tarikh.php |سەردێڕ=Secretariat of the Supreme Council of the Cultural Revolution. Brief history of the SCCR |بڵاوکەرەوە=Iranculture.org |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20071230042759/http://www.iranculture.org/en/about/tarikh.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; لە تەممووزی ١٩٧٩، خومەینی پەخشکردنی ھەر جۆرە مۆسیقایەکی لە ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی ئێراندا قەدەغە کرد،&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt; جگە لە مۆسیقای سەربازی و ئایینی. ئەم قەدەغەکردنە بۆ ماوەی ١٠ ساڵ (واتە نزیکەی تا کۆتایی تەمەنی خومەینی) بەردەوام بوو.&lt;ref&gt;قەدەغەکردنەکە لە شۆڕشەوە دەستی پێکرد و ١٠ ساڵی خایاند. [http://www.iranian.com/History/2001/September/BBC/ Hossein Shahidi. 'BBC Persian Service 60 years on.'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211214010513/http://www.iranian.com/History/2001/September/BBC/ |date=14 December 2021}} The Iranian. 24 September 2001&lt;/ref&gt;

بە وتەی جانێت ئافاری: «ڕژێمە تازە دامەزراوەکەی ئایەتوڵڵا خومەینی، بە خێرایی دەستی کرد بە سەرکوتکردنی فێمینیستەکان، کەمینە نەتەوەیی و ئایینییەکان، لیبراڵەکان و چەپڕەوەکان – ھەموو ئەمانەش لەپێناو و بە ناوی ئیسلامەوە بوو.»&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Janet |دوایین=Afari|سەردێڕ=Foucault and the Iranian Revolution: Gender and the Seductions of Islamism|بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٠٠٧٨٦-١|پەڕە=١٦٣}}&lt;/ref&gt; بەڵام لە ڕووی ئابوورییەوە، ئەو خزمەتگوزارییە خۆڕاییانەی بەڵێنیان لەسەر درابوو جێبەجێ نەکرا. لەگەڵ بەرزبوونەوەی نرخەکاندا، داھاتی ڕاستەقینەی ئێرانییەکان بۆ خوار ئاستی بژێویی چینی ناوەڕاست دابەزی، ئەمەش وای کرد خەڵک بە کردەیی ڕووبەڕووی ھەژاری ببنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم١=Tara |دوایین١=Rahmani |سەردێڕ=Life on the Ground in Iran: From the View of the People |ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|journal=Wilson Center. MENA360 |ناونیشان=https://www.wilsoncenter.org/article/life-ground-iran-view-people |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

=== مافی ژنان و منداڵان ===
خومەینی لە کاتی ڕووخانی شا و گەڕانەوەی دواتری بۆ وڵات، پشتیوانییەکی بەرفراوان و چالاکانەی لە ژنان کرد، و داوای دەکرد ژنان بێنە ناو ھەموو بوارەکانی ژیانەوە، تەنانەت پێشبینی ئەوەشی دەکرد کە ژنێک ببێتە سەرۆکی دەوڵەت؛ بەڵام کاتێک گەڕایەوە، ھەڵوێستەکانی سەبارەت بە مافەکانی ژنان بە شێوەیەکی بەرچاو گۆڕانکارییان بەسەردا ھات. خومەینی یاسای جیابوونەوەی ساڵی ١٩٦٧ی ئێرانی ھەڵوەشاندەوە، و ھەر جیابوونەوەیەکی بەپێی ئەو یاسایە بە پووچەڵ دانا. سەرەڕای ئەوەش، خومەینی پشتیوانی لە مافی جیابوونەوەی ژنان دەکرد وەک ئەوەی لە شەریعەتی ئیسلامیدا ڕێگەی پێدراوە. خومەینی جەختی لەسەر ھەڵوێستی نەریتی دەستدرێژی سێکسی لە یاسای ئیسلامیدا کردەوە کە تێیدا دەستدرێژی سێکسی لەلایەن ھاوسەرەوە ھاوتای دەستدرێژی سێکسی یان زینا نەبوو لەژێر ھەندێک بارودۆخی دیاریکراودا. چەند فەتوایەکی ئەو سەبارەت بە پرسەکانی ژنان ئەمانە دەگرێتەوە:

مەسەلەی ٢٤١٢ – ئەو ژنەی کە گرێبەستی ھاوسەرگیری ھەمیشەیی کردووە، نابێت بەبێ مۆڵەتی مێردەکەی لە ماڵ بچێتە دەرەوە، و دەبێت ڕازی بێت بە ھەر چێژێک کە ئەو دەیەوێت و بەبێ بیانوویەکی شەرعی ڕێگری لێ نەکات لە خەوتن لەگەڵیدا. ئەگەر لەم بابەتانەدا گوێڕایەڵی مێردەکەی بێت، ئەوا لەسەر مێردەکە پێویستە خواردن، جلوبەرگ، ماڵ و ئەو شتەکانی تری بۆ دابین بکات کە لە پەڕتووکەکاندا باسکراون، و ئەگەر دابینی نەکات، ئەوا قەرزارباری ژنەکەیە، چ توانای ھەبێت یان نەبێت.

مەسەلەی ٢٤١٣ – ئەگەر ژن لەو بابەتانەی لە مەسەلەی پێشوودا باسکراون گوێڕایەڵی مێردەکەی نەکات، ئەوا گوناھبارە و مافی خواردن، جلوبەرگ، نیشتەجێبوون و پێکەوە خەوتنی نییە، بەڵام مارەیییەکەی لەدەست نادات.

مەسەلەی ٢٤١٤ – پیاو مافی ئەوەی نییە ژنەکەی ناچار بکات خزمەتی ماڵ بکات.

مەسەلەی ٢٤٢٠ – ئەگەر لە کاتی خوێندنەوەی مارەبڕینی ھەمیشەییدا کاتێکی دیاریکراویان بۆ پێدانی مارەیی دیاری نەکردبێت، ئەوا ژنەکە دەتوانێت ڕێگری لە مێردەکەی بکات لە خەوتن لەگەڵیدا پێش وەرگرتنی مارەیییەکە، چ مێردەکە توانای پێدانی مارەیییەکەی ھەبێت یان نەبێت؛ بەڵام ئەگەر پێش وەرگرتنی مارەیی ڕازی بێت بە جووتبوون و مێردەکەش جووتبوونی لەگەڵدا بکات، ئیتر ناتوانێت بەبێ بیانوویەکی شەرعی ڕێگری لە مێردەکەی بکات لە جووتبوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Khomeini |یەکەم=Ruhollah |سەردێڕ=رساله توضیح المسائل حضرت آیةالله العظمی امام خمینی قدس سره |بڵاوکەرەوە=Imam Khomeini (PBUH) Editing and Publishing Institute |ساڵ=٢٠٢٤|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٣٥-٠٢٥-٣|edition=2nd |شوێن=Iran-Tehran |ڕێکەوتی بڵاوکردنەوە=2013–2014 |پەڕەکان=٤٣٠–٤٣١|زمان=Persian |trans-title=A treatise explaining the verdicts of Grand Ayatollah Imam Khomeini (Quds Sera)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mousavi Khomeini |یەکەم=Sayed Rohullah |سەردێڕ=the resale of Ayatollah Khomeini |ناونیشان=https://www.leader.ir/fa/book/2?sn=544 |وێبگە=2412 Sentence |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180225074639/https://www.leader.ir/fa/book/2?sn=544 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Aghtaie|یەکەم=Nadia|سەردێڕ=Breaking the silence: rape law in Iran and controlling women's sexuality|chapter=Breaking the silence|ڕێکەوت=٢٠١١|زنجیرە=International Approaches to Rape|پەڕەکان=١٢١–١٤٦|editor-last=Westmarland|editor-first=Nicole|edition=1st|بڵاوکەرەوە=Bristol University Press|doi=10.2307/j.ctt9qgkd6.10|jstor=j.ctt9qgkd6.10|editor2-last=Gangoli|editor2-first=Geetanjali}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Khomeini|یەکەم=Ruhollah|سەردێڕ=A Clarification of Questions: An Unabridged Translation of Resaleh Towzih al-Masael|پەڕەکان=١–٣٩٣|ساڵ=٢٠١٩|orig-year=1984|no-pp=yes|ئەوانی تر=foreword by Michael M. J. Fischer and Mehdi Abedi|chapter=Resaleh Towzih al-Masael |بڵاوکەرەوە=Routledge|doi=10.4324/9780429047114-1|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٢٩-٠٤٧١١-٤|s2cid=197985749|translator-last=Borujerdi|translator-first=J.}}&lt;/ref&gt;

=== چەوساندنەوەی ھاوزایەندخوازان ===
ماوەیەکی کەم دوای گەیشتنی بە پۆستی ڕێبەری باڵا لە شوباتی ١٩٧٩دا، خومەینی سزای لەسێدارەدانی بەسەر [[ھاوزایەندخوازی|ھاوزایەندخواز]]اندا سەپاند. لە نێوان مانگەکانی شوبات و ئازاردا، ١٦ ئێرانی بەھۆی تاوانی پەیوەندیدار بە سەرپێچییە سێکسییەکانەوە لەسێدارە دران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Brian |دوایین=Whitaker |سەردێڕ=Unspeakable Love: Gay and Lesbian Life in the Middle East |بڵاوکەرەوە=Saqi Books|ساڵ=٢٠١١|ژپنک= ٩٧٨-٠-٨٦٣٥٦-٤٨٣-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=e0YhBQAAQBAJ&amp;q=Soon+after+coming+to+power+in+1979,+Ayatollah+Khomeini+established+the+death+penalty+for+homosexuality.+In+February+and+March+1979+there+were+16+executions+for+crimes+related+to+sexual+violatio&amp;pg=PT44}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا خومەینی [[دادگای شۆڕشی ئیسلامی|دادگای شۆڕش]]ی دامەزراند. بەپێی وتەی مێژوونووس ئێرڤاند ئەبراھامیان، خومەینی ھانی دادگا ئایینییەکانی دەدا بۆ بەردەوامبوون لە جێبەجێکردنی تێگەیشتنی خۆیان بۆ شەریعەت. وەک بەشێک لە ھەڵمەتی «پاککردنەوەی» کۆمەڵگا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Seliktar |یەکەم١=Ofira |سەردێڕ=Failing the Crystal Ball Test |بڵاوکەرەوە=Greenwood Publishing Group |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٧٥-٩٦٨٧٢-٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=LzjKeAekZL8C&amp;q=%22Revolutionary+Tribunals%22+Khomeini+after+the+revolution&amp;pg=PA135|ساڵ=٢٠٠٠|via=[[Google Books]]}}&lt;/ref&gt; ئەم دادگایانە زیاتر لە ١٠٠ کەسیان لە ئالوودەبووانی ماددە ھۆشبەرەکان، لەشفرۆشان، ھاوڕەگەزخوازان، دەستدرێژیکاران و داوێنپیسان بە تۆمەتی «بڵاوکردنەوەی گەندەڵی لەسەر زەوی» لەسێدارە دا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Ervand |دوایین=Abrahamian |سەردێڕ=Radical Islam: The Iranian Mojahedin |بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris|ساڵ=١٩٨٩|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٠٤٣-٠٧٧-٣|پەڕەکان=٥٣}}&lt;/ref&gt;بەپێی وتەی نووسەر ئارنۆ شمیت، &quot;خومەینی جەختی لەوە کردەوە کە دەبێت 'ھاوڕەگەزخوازان' لەناو ببرێن، چونکە ئەوان [[مشەخۆری|مشەخۆر]] و تێکدەری نەتەوەن لە ڕێگەی بڵاوکردنەوەی 'پەڵەی خراپەکارییەوە'.&quot; لە ساڵی ١٩٧٩دا، ڕای گەیاندبوو کە لەسێدارەدانی ھاوڕەگەزخوازان (ھەروەھا [[لەشفرۆشی|لەشفرۆش]]ان و داوێنپیسانیش) لە شارستانییەتێکی ئەخلاقیدا کارێکی گونجاوە، ڕێک بە ھەمان مانای بڕین و لێکردنەوەی پێستی ڕزیو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Arno |دوایین=Schmid |سەردێڕ=Sexuality and Eroticism Among Males in Moslem Societies |بڵاوکەرەوە=Routledge|ساڵ=١٩٩٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٩١٨٣٩٣-٩١-٣|پەڕەکان=١٨٥–١٨٦}}&lt;/ref&gt;

=== مافی ڕەگەزگۆڕاوەکان ===
بەڵام، [[ترانسجێندەر]] بوون لەلایەن خومەینییەوە وەک نەخۆشییەک دەستنیشانکرا کە دەتوانرێت لە ڕێگەی نەشتەرگەریی پەسەندکردنی ڕەگەزەوە چارەسەر بکرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.spiegel.de/international/world/the-gay-sons-of-allah-wave-of-homophobia-sweeps-the-muslim-world-a-647913-2.html|سەردێڕ=The Gay Sons of Allah: Wave of Homophobia Sweeps the Muslim World|یەکەم١=Juliane von|دوایین١=Mittelstaedt|یەکەم٢=Daniel|دوایین٢=Steinvorth|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|newspaper=Spiegel Online|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181230071424/http://www.spiegel.de/international/world/the-gay-sons-of-allah-wave-of-homophobia-sweeps-the-muslim-world-a-647913-2.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە ناوەڕاستی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردووەوە، حکوومەتی ئێران ئەنجامدانی نەشتەرگەریی گۆڕینی ڕەگەزی (لەژێر ڕەزامەندی پزیشکیدا) و گۆڕینی بەڵگەنامە یاسایییە پەیوەندیدارەکانی بۆ پیشاندانی ڕەگەزە نوێیەکە یاسایی کردووە. لە ساڵی ١٩٨٣دا، خومەینی فەتوایەکی دەرکرد کە تێیدا ڕێگەی بە نەشتەرگەرییەکانی گۆڕینی ڕەگەز دا وەک چارەسەرێک بۆ «ئەو کەسانەی وەک ترانسسێکسواڵ دەستنیشانکراون».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7259057.stm|سەردێڕ=Iran's 'diagnosed transsexuals'|دوایین=Barford|یەکەم=Vanessa|ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=BBC|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080229004936/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/7259057.stm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی شوباتی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Hays |یەکەم=Matthew |ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Film – Iran's gay plan |ناونیشان=https://www.cbc.ca/news/entertainment/iran-s-gay-plan-1.729253 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100222091444/http://www.cbc.ca/arts/film/story/2008/08/26/f-homosexuality-iran-sex-change.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی شوباتی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=CBC News}}&lt;/ref&gt;

=== کۆچ و ئابووری ===
دەوترێت خومەینی جەختی لەسەر «لایەنی ڕۆحی بەسەر لایەنی ماددیدا» کردووەتەوە.&lt;ref name=&quot;Sorenson&quot;/&gt;&lt;ref&gt;(Brumberg, ''Reinventing Khomeini'' (2001), p. &amp;nbsp;125)&lt;/ref&gt; شەش مانگ دوای یەکەم وتاری، بێزاری خۆی لە سکاڵاکان سەبارەت بە دابەزینی بەرچاوی ئاستی بژێوی ژیان لە ئێران دەربڕی: «ناتوانم باوەڕ بەوە بکەم کە ئامانجی ھەموو ئەم قوربانیدانانە بۆ ئەوە بووبێت کاڵەک ھەرزانتر بێت.» لە بۆنەیەکی تردا کە جەختی لە گرنگی شەھیدبوون دەکردەوە بەسەر خۆشگوزەرانی ماددیدا، وتی: «ئایا کەسێک دەتوانێت ئاواتەخواز بێت منداڵەکەی شەھید بێت بۆ ئەوەی خانووێکی باش بەدەست بھێنێت؟ مەسەلەکە ئەمە نییە. مەسەلەکە جیھانێکی ترە.» ھەروەھا دەوترێت وەڵامی پرسیارێکی داوەتەوە سەبارەت بە سیاسەتە ئابوورییەکانی بە ڕاگەیاندنی ئەوەی کە 'ئابووری بۆ کەرە'. ئەم بێباکییەیە لە سیاسەتی ئابووری دەوترێت «یەکێکە لەو ھۆکارانەی کە ڕوونکردنەوە دەدات لەسەر ئاستی ناتەواوی ئابووری ئێران لە دوای شۆڕشەوە.»&lt;ref name=&quot;Sorenson&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=Zrpmm4120OUC&amp;q=%22economics+is+for+donkeys%22+khomeini&amp;pg=PA206 |سەردێڕ= An Introduction to the Modern Middle East, By David S. Sorenson |ساڵ=٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان= ١٩ی ئازاری ٢٠١٠|ژپنک= ٩٧٨-٠-٨١٣٣-٤٣٩٩-٠|دوایین= Sorenson |یەکەم= David S. |بڵاوکەرەوە= Avalon}}{{Dead link|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt; ھۆکارەکانی تر بریتین لە شەڕی درێژخایەن لەگەڵ عێراق، کە تێچووەکەی بووە ھۆی قەرزی حکوومەت و ھەڵاوسان، دابەزینی داھاتی کەسی و بێکاری بێپێشینە، ناکۆکی ئایدۆلۆژی سەبارەت بە ئابووری، و «گوشار و گۆشەگیری نێودەوڵەتی» وەک سزاکانی ئەمریکا دوای قەیرانی بارمتەکان.&lt;ref name=Maloney-&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Maloney |یەکەم=Suzanne |سەردێڕ=The Iran Primer. The Revolutionary Economy |ناونیشان= http://iranprimer.usip.org/resource/revolutionary-economy |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20101028103217/http://iranprimer.usip.org/resource/revolutionary-economy |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[United States Institute of Peace]] |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ساڵ=٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;

بەھۆی شەڕی ئێران-عێراقەوە، دەوترێت ھەژاری لە نزیکەی ٤٥٪ زیاد بووە لە ماوەی شەش ساڵی یەکەمی دەسەڵاتی خومەینی. کۆچکردن لە ئێرانیش گەشەی کردووە، بەپێی ڕاپۆرتەکان بۆ یەکەمین جار لە مێژووی وڵاتەکەدا. لە دوای شۆڕش و شەڕ لەگەڵ عێراقەوە، خەمینەیەک &quot;دوو تا چوار ملیۆن کارئافرێن، پیشەیی، تەکنیکی، و پیشەکار ماھر (لەگەڵ سەرمایەیانەوە)&quot; کۆچیان کردووە بۆ وڵاتانی تر.&lt;ref&gt;However, a significant degree of this can be attributed to Iranians fleeing during the war.[http://www.washingtoninstitute.org/templateC04.php?CID=23 ''Iran's Economic Morass: Mismanagement and Decline under the Islamic Republic''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090617210433/http://www.washingtoninstitute.org/templateC04.php?CID=23 |date=17 June 2009}} {{ISBN|0-944029-67-1}}[https://archive.org/donate/ &lt;nowiki&gt; [Donate book to Archive.org]&lt;/nowiki&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Harrison |یەکەم=Frances |ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6240287.stm |سەردێڕ=Huge cost of Iranian brain drain By Frances Harrison |بڵاوکەرەوە=BBC News |ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091111081939/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6240287.stm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== سەرکوتکردنی ئۆپۆزیسیۆن ===
ستراتیژی خومەینی بۆ ڕووخاندنی شا بە کۆکردنەوەی ھاوپەیمانییەکی فراوان لە لایەنگرانی جیاواز (لیبراڵەکان، موسڵمانە میانڕەوەکان، موسڵمانە چەپەکان، [[مارکسیزم|مارکسییەکان]]، گەنجە ھەژارەکانی شار و ھتد) وەسف کراوە، بەبێ ئەوەی ھەرگیز بە تەواوی ڕوونی بکاتەوە کە دوای گەیشتن بە دەسەڵات چی دەکات، (و لە ڕاستیشدا بە پێدانی بەڵێنگەلێک کە نەیدەتوانی جێبەجێیان بکات). بەڵام دوای گرتنەدەستی دەسەڵات، نەک ھەر شا و دەزگاکانی دەسەڵاتەکەی لەناوبرد، بەڵکو دەستی کرد بە دوورخستنەوەی ھاوپەیمانە نەویستراو (و نەگونجاوەکانی)یەک لە دوای یەک (وەک بەرەی نەتەوەیی دیموکراتی، حکوومەتی کاتی، پاشان سەرۆک [[ئەبوولحەسەن بەنیسەدر]] و گەریلاکانی [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران|موجاھیدینی خەلق]] و ھتد)، بە بەکارھێنانی ھەرچەندە ھێزێک کە پێویست بوو. لە کۆتاییدا تەنھا یەک لایەن مایەوە—ئەویش بازرگانەکانی بازاڕ بوون، کە زۆرجار پەیوەست بوون بە پلەبەندی سیاسی-ئایینییەوە، و لە ڕووی دارایییەوە لە سیستەمە نوێیەکەدا گەشەیان دەکرد. لەم پرۆسەیەدا خەڵکێکی زۆر کوژران یان مافەکانی مرۆڤیان پێشێل کرا.

=== کەمینە نەتەوەیییەکان ===
لە وتارێکی ساڵی ١٩٧٩دا، خومەینی ئاماژەی بەوە کرد کە ھەڵوێستی حکوومەتی نوێ بەرامبەر بە نەتەوەکان لە ئێراندا، کەمکردنەوەی جیاوازییەکان بوو لەبری قبوڵکردنیان. لە خومەینییەوە گێڕدراوەتەوە کە وتویەتی: «ھەندێک جار وشەی کەمینەکان بەکاردێت بۆ ئاماژەدان بە خەڵکانێکی وەکو کورد، لوڕ، تورک، فارس، بەلۆچ و ھاوشێوەکانیان. ئەم کەسانە نابێت پێیان بوترێت کەمینە، چونکە ئەم دەستەواژەیە وا گریمانە دەکات کە جیاوازییەک لە نێوان ئەم برایانەدا ھەیە.»&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Castellino |یەکەم١=Joshua |دوایین٢=Cavanaugh |یەکەم٢=Kathleen A. |ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠١٣|chapter=Identities in the Middle East: Ethno-national and Other Minorities |سەردێڕ=Minority Rights in the Middle East |ناونیشان=https://academic.oup.com/book/6843/chapter/151042892 |زمان=en |پەڕە=١٦٣|doi=10.1093/acprof:oso/9780199679492.003.0003 |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٦٧٩٤٩-٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240605024120/https://academic.oup.com/book/6843/chapter/151042892 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٩٧٩دا، پێش ئەوەی خومەینی دەسەڵاتی خۆی بچەسپێنێت، شاندێکی کوردی سەردانی شاری قومیان کرد بۆ ئەوەی داواکارییەکانی کورد پێشکەش بە خومەینی بکەن. داواکارییەکانیان مافی زمانەوانی و دابینکردنی ئاستێک لە خۆبەڕێوەبەریی سیاسی (ئۆتۆنۆمی) لەخۆدەگرت. خومەینی لە وەڵامدا وتی کە ئەم جۆرە داواکارییانە جێگەی قبوڵ نین، چونکە دەبنە ھۆی دابەشبوونی نەتەوەی ئێران.&lt;ref name=&quot;Chaliand&quot;&gt;Gérard Chaliand, ''A People Without a Country: The Kurds and Kurdistan'', Interlink Books, 1993. (p. 212–213)&lt;/ref&gt; لە مانگەکانی دواتردا، چەندین پێکدادان لە نێوان گرووپە چەکدارە کوردییەکان و سوپای پاسداران ڕوویاندا. ڕیفراندۆم لەسەر کۆماری ئیسلامی لە کوردستاندا بە شێوەیەکی بەرفراوان بایکۆت کرا، بە جۆرێک مەزەندە دەکرا ٨٥ بۆ ٩٠٪ی دەنگدەران بەشدارییان تێدا نەکردبێت. دواتر لە ھەمان ساڵدا، خومەینی فەرمانی بە ھێرشی زیاتر دا، و تا مانگی ئەیلوول زۆربەی ناوچەکانی کوردستانی ئێران (ڕۆژھەڵاتی کوردستان) کەوتە ژێر حوکمی ڕاستەوخۆی سەربازی (حوکمی عورفی).

=== کەمینە ئایینییەکان ===
زەردەشتی، جوولەکە و مەسیحییەکان بە فەرمی لەلایەن حکوومەتەوە ناسێنراون و پارێزراون. ماوەیەکی کەم دوای گەڕانەوەی خومەینی لە تاراوگە لە ساڵی ١٩٧٩دا، فەتوایەکی دەرکرد و تێیدا فەرمانی دا کە بەباشی مامەڵە لەگەڵ جوولەکەکان و کەمینەکانی تر (جگە لە پەیڕەوانی ئایینی بەھائی) بکرێت.&lt;ref&gt;Wright, ''Last Revolution'' (2000), p.207&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sephardicstudies.org/iran.html |سەردێڕ=Iran: Life of Jews Living in Iran |بڵاوکەرەوە=Sephardicstudies.org |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090114102928/http://www.sephardicstudies.org/iran.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە کاتی دەسەڵاتیدا، خومەینی جیاوازی دەکرد لە نێوان زایۆنیزم وەک بزووتنەوەیەکی [[دنیاخوازی|سێکۆلار]] سیاسی کە ھێما و ئامانجە جوولەکەیییەکان بەکاردەھێنێت، لەگەڵ یەھودییەت وەک ئایینی موسا پێغەمبەر. پۆستە باڵاکانی حکوومەت تەنھا بۆ موسڵمانان تەرخان کرابوون. ئەو قوتابخانانەی کە لەلایەن جوولەکە، مەسیحی و زەردەشتییەکانەوە دادەمەزران، دەبوایە لەلایەن بەڕێوەبەری موسڵمانەوە بەڕێوەببرێن.

ھاندان ھەبوو بۆ چوونە ناو ئایینی ئیسلام لە ڕێگەی پێدانی مافی ئەوەی ئەو کەسەی دەبێتە موسڵمان تەواوی پشکی میراتی دایک و باوکی یان تەنانەت مامی بەربکەوێت، ئەگەر خوشک و برا یان ئامۆزاکانیان بە ناموسڵمانی بمێننەوە. ژمارەی دانیشتووانە ناموسڵمانەکەی ئێران کەمی کردووە. بۆ نموونە، ژمارەی دانیشتووانی جوولەکە لە ئێران لە ٨٠ ھەزارەوە بۆ ٣٠ ھەزار کەسی کەمی کرد. ژمارەی زەردەشتییەکانیش کەمی کردووە، ئەمەش بەھۆی چەشتنی ئازار لە چەوساندنەوەی نوێ و زیندووکردنەوەی جیاکارییە یاسایییەکانی نێوان موسڵمان و زەردەشتییەکان، کە ڕەنگدانەوەی ئەو یاسایانەیە کە زەردەشتییەکان لە سەردەمی ڕژێمە ئیسلامییەکانی پێشوودا ئەزموونیان کردبوو. ھەروەھا ئەو بۆچوونەش کە زەردەشتییەکان بە «نەجس» (پیس) دەزانێت، نوێکرایەوە.

بەپێی ئەو دەستوورە ئیسلامییەی کە خومەینی سەرپەرشتی دەکرد، چوار کورسی لە کۆی ٢٧٠ کورسییەکەی پەرلەمان بۆ ھەر سێ ئایینە کەمینە ناموسڵمانەکە تەرخان کرابوو. خومەینی ھەروەھا داوای یەکڕیزیی نێوان موسڵمانانی سوننە و شیعەی دەکرد. موسڵمانانی سوننە ٩٪ی کۆی گشتی دانیشتووانە موسڵمانەکەی ئێران پێکدەھێنن.

== سەرچاوەکان ==
== ئاماژەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

=== سەرچاوەکان ===
{{refbegin}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Ansari |یەکەم= Hamid |ناونیشان= http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |سەردێڕ= The Narrative of Awakening |بڵاوکەرەوە= The Institute for Compilation and publication of the work of Imam Khomeini|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20150514145122/http://www.ghadeer.org/english/imam/n_o_a/html/fehrest.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٤ی ئایاری ٢٠١٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Bakhash |یەکەم= Shaul |سەردێڕ= The Reign of the Ayatollahs: Iran and the Islamic Revolution |بڵاوکەرەوە=Basic Books |شوێن=New York |ساڵ=١٩٨٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Brumberg |یەکەم= Daniel |سەردێڕ= Reinventing Khomeini: The Struggle for Reform in Iran |بڵاوکەرەوە= University of Chicago Press |ژپنک= ٠-٢٢٦-٠٧٧٥٨-٦|ساڵ= ٢٠٠١}}
* {{cite encyclopedia |title = Zoroastrianism ii. Historical Review: from the Arab Conquest to Modern Times |last = Choksy |first = Jamsheed K. |author-link = Jamsheed Choksy |url = http://www.iranicaonline.org/articles/zoroastrianism-02-arab-conquest-to-modern |encyclopedia  = Encyclopaedia Iranica |year = 2015}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=sTFdNNQP4ewC&amp;q=intitle:%22Islamic+revolution%22  |دوایین= Dabashi |یەکەم= Hamid |سەردێڕ= Theology of Discontent: The Ideological Foundation of the Islamic Revolution in Iran|ساڵ= ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Transaction Publishers |ژپنک=١-٤١٢٨-٠٥١٦-٣}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Daniel |یەکەم= Elton L. |سەردێڕ= The History of Iran |ناونیشان= https://archive.org/details/historyofiran0000dani |دەستپێگەیشتنی ناونیشان= registration |بڵاوکەرەوە=Greenwood Press |ژپنک= ٠-٣١٣-٣٠٧٣١-٨|ساڵ=٢٠٠١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= DeFronzo |یەکەم=James |سەردێڕ= Revolutions And Revolutionary Movements |بڵاوکەرەوە=Westview Press |ژپنک= ٩٧٨-٠-٨١٣٣-٤٣٥٤-٩|ساڵ=٢٠٠٧|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ناونیشان= https://archive.org/details/revolutionsrevol0000defr_m6p2}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Harney |یەکەم= Desmond |سەردێڕ= The priest and the king: an eyewitness account of the Iranian revolution |بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris |ساڵ=١٩٩٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=bxJgsRRtDsoC&amp;q=intitle:%22Islamic+revolution%22  |دوایین= Hoveyda |یەکەم= Fereydoun |سەردێڕ= The Shah and the Ayatollah: Iranian Mythology and Islamic Revolution |ساڵ=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Praeger/Greenwood|ژپنک=٠-٢٧٥-٩٧٨٥٨-٣}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Karsh |یەکەم= Efraim |سەردێڕ=Islamic Imperialism: A History |بڵاوکەرەوە=Yale University Press |ژپنک= ٩٧٨-٠-٣٠٠-١٢٢٦٣-٣|ساڵ=٢٠٠٧}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Keddie |یەکەم=Nikkie R. |سەردێڕ= Modern Iran: Roots and Results of Revolution |بڵاوکەرەوە=Yale University Press |ژپنک= ٠-٣٠٠-٠٩٨٥٦-١|ساڵ=٢٠٠٣}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١= Khomeini |یەکەم١= Ruhollah |دوایین٢=Algar |یەکەم٢=Hamid |سەردێڕ= Islamic Government: Governance of the Jurist |بڵاوکەرەوە=Alhoda UK |ژپنک= ٩٦٤-٣٣٥-٤٩٩-٧|ساڵ=٢٠٠٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Khomeini |یەکەم= Ruhollah |editor = Algar, Hamid (translator and editor) |سەردێڕ= Islam and Revolution: Writing and Declarations of Imam Khomeini |ناونیشان= https://archive.org/details/islamrevolutionw00khom |دەستپێگەیشتنی ناونیشان= registration |بڵاوکەرەوە=Mizan Press |شوێن=Berkeley, CA |ساڵ=١٩٨١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Khomeini, Ruhollah |سەردێڕ= Sayings of the Ayatollah Khomeini: political, philosophical, social, and religious |بڵاوکەرەوە=Bantam |ساڵ=١٩٨٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=XgoNAAAAIAAJ&amp;q=intitle:%22khomeini%22 |دوایین= Lee |یەکەم= James |سەردێڕ= The Final Word!: An American Refutes the Sayings of Ayatollah Khomeini |ساڵ=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=Philosophical Library|ژپنک=٠-٨٠٢٢-٢٤٦٥-٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Mackey |یەکەم= Sandra |سەردێڕ= The Iranians: Persia, Islam and the Soul of a Nation |بڵاوکەرەوە=Dutton |ساڵ=١٩٩٦|ژپنک= ٠-٥٢٥-٩٤٠٠٥-٧}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Milani |یەکەم= Mohsen M. |سەردێڕ=The Making of Iran's Islamic Revolution: From Monarchy to Islamic Republic |بڵاوکەرەوە=Westview Press|ژپنک=٠-٨١٣٣-٨٤٧٦-١|ساڵ=١٩٩٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Moin |یەکەم= Baqer |سەردێڕ= Khomeini: Life of the Ayatollah |بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press |ژپنک= ٠-٣١٢-٢٦٤٩٠-٩|ساڵ=٢٠٠٠|ناونیشان= https://archive.org/details/khomeinilifeofay00moin}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Molavi, Afshin |سەردێڕ= The Soul of Iran: a Nation's Journey to Freedom |بڵاوکەرەوە= Norton paperbacks |شوێن=New York |ساڵ=٢٠٠٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Rāhnamā |یەکەم= 'Ali |سەردێڕ= Pioneers of Islamic Revival |بڵاوکەرەوە=Macmillan |ژپنک= ١-٨٥٦٤٩-٢٥٤-٠|ساڵ=١٩٩٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Reich |یەکەم= Bernard |سەردێڕ=Political Leaders of the Contemporary Middle East and North Africa: A Biographical Dictionary |بڵاوکەرەوە=Greenwood Press |ژپنک= ٠-٣١٣-٢٦٢١٣-٦|ساڵ=١٩٩٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Schirazi, Asghar |سەردێڕ= The Constitution of Iran |بڵاوکەرەوە=Tauris |شوێن=New York |ساڵ=١٩٩٧}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Taheri |یەکەم= Amir |سەردێڕ= The Spirit of Allah |بڵاوکەرەوە=Adler &amp; Adler |ساڵ=١٩٨٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=4Qt-zJ7V0v8C&amp;q=intitle:%22khomeini%22 |دوایین= Willett|یەکەم= Edward C. |سەردێڕ=Ayatollah Khomeini |ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=The Rosen Publishing Group|ژپنک=٠-٨٢٣٩-٤٤٦٥-٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Wright |یەکەم= Robin |سەردێڕ= In the Name of God: The Khomeini Decade |ناونیشان= https://archive.org/details/innameofgodkhome00wrig |دەستپێگەیشتنی ناونیشان= registration |بڵاوکەرەوە=Simon &amp; Schuster |شوێن=New York |ساڵ=١٩٨٩|ژپنک= ٩٧٨-٠-٦٧١-٦٧٢٣٥-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Wright |یەکەم= Robin |سەردێڕ= The Last Revolution |بڵاوکەرەوە=Knopf |شوێن=New York |ساڵ=٢٠٠٠}}
{{refend}}

{{S-start}}
{{S-off}}
{{S-bef|before = ناونیشانی نوێ}}
{{S-ttl|title = [[Supreme Leader of Iran]]|years=١٩٧٩–١٩٨٩}}
{{S-aft|after = [[عەلی خامنەیی]]}}
{{s-mil}}
{{S-bef|before=[[ئەبوولحەسەن بەنیسەدر|ئەبولحەسەن بەنیسەدر]]}}
{{S-ttl|title=[[فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکانی ئێران]]|years=١٩٨١–١٩٨٩}}
{{S-aft|after=[[عەلی خامنەیی]]}}
{{S-end}}

{{ئیسلامی سیاسی}}
{{کەسایەتیی ساڵی گۆڤاری تایم}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|سیاسەت|ئیسلام|شیعە|شەڕی سارد|ھیندستان|تۆپی پێ|زانستی سیاسەت}}
{{پۆلی کۆمنز|Ruhollah Khomeini}}

[[پۆل:ڕووحوڵڵا خومەینی|ڕووحوڵڵا خومەینی]]
[[پۆل:سەرکردەکانی شەڕی سارد]]
[[پۆل:سیایسەتوانە ئێرانییەکان]]
[[پۆل:شاعیرانی ئێرانی]]
[[پۆل:فەیلەسووفانی موسڵمان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٢]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٨٩]]
[[پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئێران]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٠]]
[[پۆل:شاعیرانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:شیعە ئێرانییەکان]]
[[پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی گەدە]]
[[پۆل:کەسایەتیی ساڵ (گۆڤاری تایم)]]</text>
      <sha1>tugtns5hxiju7mauotdj1915ssxbd1u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھاوزایەندخوازی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73329</id>
    <revision>
      <id>1581269</id>
      <parentid>1558880</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T18:00:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Épine</username>
        <id>19745</id>
      </contributor>
      <comment>/* تێبینییەکان */</comment>
      <origin>1581269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="241419" sha1="6aqwf7kfbug0a9rzmeu7660y2zk5agi" xml:space="preserve">{{پپ}}
{{ڕەوانەکەر|ھاوڕەگەزبازی||ھاوڕەگەزخوازی (ڕوونکردنەوە)}}
{{ئاڕاستەی زایەندی}}
{{زانیاریدانی ھاوزایەندخوازی|ڕووتێکردن}}

'''ھاوزایەندخوازی''' (پێشووتر '''ھاوڕەگەزخوازی'''؛ {{بە ئینگلیزی|Homosexuality}}) بریتییە لە پەیوەندییەکی [[ڕۆمانس (ئەوین)|ڕۆمانتیکی]] و سێکسی لە نێوان ئەندامانی ھەمان [[زایەند]]دا. ھاوزایەندخوازی «نەخشێکی ھەتاھەتایی سەرنجی سۆزداری و سێکسیی و ڕۆمانسییە» لە نێوان ئەندامانی ھاوزایەند. ھەروەھا «ئاماژەیەکە بۆ ھەستی شوناسی کەسێک لەسەر بنەمای ئەو سەرنج و ڕەفتارە پەیوەندیدارانە و ئەندامییەتی لە [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|کۆمەڵگەیەک]] کە ھەمان ھەست تیایاندا ھاوبەشە.»&lt;ref name=apahelp/&gt;&lt;ref name=amici/&gt;

لە پاڵ [[جیاڕەگەزخوازی]]{{تێبینی|جیاڕەگەزخوازی بە واتای ھێترۆسێکشواڵتی ھاتووە، واتە کەسێک کە پەیوەندی سۆزداری و سێکسی لەگەڵ [[زایەند]]ێکی جیا لەوەی خۆی دەبەستێت}} و [[دووڕەگەزخوازی]]دا، ھاوزایەندخوازی یەکێکە لە سێ پۆلە سەرەکییەی [[ئاڕاستەی زایەندی]]&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt; زاناکان ھۆکاری سەرەکیی ئاڕاستەی زایەندی نازانن، بەڵام پێیان وایە بەھۆی کاریگەرییەکی دوولایەنەی [[جێنەتیک|بۆماوەیی]] و [[ھۆرمۆن]]ییەوە دروست دەبێت، لە پاڵ ئەوانیشدا، کاریگەری کۆمەڵگا لەوانەیە ڕۆڵێک بگێڕێت.&lt;ref name=Frankowski/&gt;&lt;ref name=Lamanna/&gt;&lt;ref name=Stuart/&gt; زاناکان پێیان وانییە ھاوزایەندخوازی ھەڵبژاردەی کەسەکە خۆی بێت.&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kersey-Matusiak&quot;/&gt; ھەرچەندە ھیچکام لە بیردۆزەکان پاڵپشتییەکی گشتییان نییە، بەڵام زاناکان پشت بەو بیردۆزانە دەبەستن کە لە سایەی [[ژینناسی]]دا ھاتوونەتە ئاراوە&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt; و دەچنەوە سەر ھۆکارە بۆماوەیییەکان.&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Långström2010&quot;/&gt; ھیچ بەڵگەیەکی باوەڕپێکراو یان پشتگیراو لەلایەن زانستەوە نییە ئەوە بسەلمێنێت کە خێزان و تەمەنی منداڵی کاریگەرییان لەسەر ئاڕاستەی زایەندی ھەیە.&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt; ھەرچەندە ھەندێک خەڵک پێیان وایە کە ھاوزایەندخوازی کردارێکی نا-سروشتییە، بەدواداچوونی زانستی سەلماندوێتی کە ھاوزایەندخوازی جیاوازییەکی ئاسایی و سروشتییە و دەرئەنجامێکی خراپ یان نەخۆشیی دەروونی نییە،&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;&lt;ref name=PAHO/&gt; خۆیشی لە خۆیدا شتێکی خراپ نییە. بەڵگە و لێکۆڵینەوەی پێویست لەبەردەستدا نییە ئەوە بسەلمێنێت کە دەستێوەردانی دەروونی توانای گۆڕینی ئاڕاستەی زایەندی ھەیە.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt;

باوترین ئەو دەستەواژانەی کە بۆ کەسانی ھاوزایەندخواز بەرکاردەھێنرێن [[لێزبیەن|لێزبیان]]{{تێبینی|بۆ ھاوزایەندخوازە مێینەکان لێزبیان بەکاردێت}} و [[گەی]]ن،{{تێبینی|بۆ ھاوزایەندخوازە نێرینەکان گەی بەکاردێت}} بەڵام ''گەی'' بە شێوەیەکی بەرچاو و دیار بۆ ئاماژەکردن بە ھەردوو مێ و نێرە ھاوزایەندخوازەکان بەکاردەھێنرێت. ئەستەمە زاناکان بتوانن بە وردیی یاخود بە نزیککراوەیی ڕێژەی سەدیی کەسانی ھاوزایەندخواز یاخود ئەوانەی کرداری سێکسییان لەگەڵ ئەندامانی ھەمان دیاری بکەن، لەبەر چەند ھۆکارێک، لەوانە؛ کەسانی ھاوزایەندخواز نایانەوێت شوناسی خۆیان ئاشکرابکەن، بەھۆی ئەو [[ھۆمۆفۆبیا]] و جیاکاری و کینە و توندڕەوی کە لەوانەیە، بەتایبەتی لە دەوڵەتە [[ئیسلام]]ییەکاندا ڕووبەڕوویان ببێتەوە.&lt;ref name=&quot;levay&quot;/&gt; ڕەفتاری ھاوزایەندخوازی بە شێوەیەکی بەربڵاو لە ئاژەڵانیشدا بینراوە و دیاری کراوە.&lt;ref name=hawragazxwazi271927/&gt;&lt;ref name=hawragazxwazi371827/&gt;&lt;ref name=hawragazxwazi372937/&gt;&lt;ref name=Bagemihl/&gt;

زۆرێک لە گەی و لێزبیانەکان، ھەر وەک جیاڕەگەزخوازەکان، لە پەیوەندیی خۆشەویستی و ھاوسەرگیری پاک و دروست دان.{{تێبینی|پەیوەندی نێوان ھاوزایەندخوازان، بەتایبەتی پەیوەندی نێوان گەیەکان، ھەر بۆ [[سێکس]] نییە. ئەوانیش ئارەزووی پێکھێنانی پەیوەندی درێژخایەنیان ھەیە.}} ھەرچەندە ماوەیەکی کەمیشە [[سەرژمێریی دانیشتووان]] ئەوان لە ئاماری ھاوسەرگیری و پەیوەندییەکاندا پیشان دەدات.&lt;ref name=&quot;Committed&quot;/&gt; پەیوەندییەکانی نێوان ھاوزایەندخوازان لە ڕووی سایکۆلۆجییەوە ھەر وەک ھی جیاڕەگەزخوازەکان وایە و ھیچ جیاوازییەکیان تێدا بەدی ناکرێت.&lt;ref name=amici/&gt; کرداری ھاوزایەندخوازی بە درێژایی مێژوو ھەبووە و ھەندێک جار پەسەند کراوە و ھەندێک جاری تریش بەپێی ئەو کۆمەڵگەیەی ئەو کەسانەی تێدا ژیاون ئەم دیاردەیە نەفرینی لێکراوە.&lt;ref name=psych2010/&gt; لە کۆتایییەکانی سەدەی نۆزدەھەمەوە، جووڵە جیھانییەکان بۆ داواکردنی مافی یاسایی بۆ ھاوزایەندخوازان زیادی کرد. داواکارییەکانیان بریتیبوون لە دەستەبەرکردنی مافی [[ھاوسەرگیریی ھاوزایەند|شارستانی و ھاوسەرگیری]] و پاراستن و بەخێوکردنی مناڵە بێسەرپەرشتەکان و پاراستنیان لە توندوتیژی. لە ئێستادا ھیچ مافێک لەلایەن حکوومەتی [[عێراق|ئێراق]] و [[ھەرێمی کوردستان]]ەوە بە فەرمی بۆ ھاوزایەندخوازان دانەندراوە، [[ئێن ئاڕ تی]] لە ڕاپۆرتێکدا لەسەر ھاوزایەندخوازان ئەمەی دڵنیا کردووەتەوە.&lt;ref name=&quot;nrtsreport3619&quot;/&gt; لە کۆمەڵگەی کوردیدا، ھاوزایەندخوازان بە ھەڵە لەگەڵ [[لەشفرۆشی|لەشفرۆشەکان]] و [[مناڵبازی|مناڵباز]] و [[کوڕبازی|نێربازاندا]] تێکەڵ دەکرێن، بە تایبەتی ھاوزایەندخوازە نێرەکان یاخود [[گەی]]ەکان،&lt;ref name=nrtsreport3619/&gt; زۆرجار وەک سووکایەتییەک پێیان بە «ھەتیوباز»یان «دوودەگی» بانگ دەکرێن، بەڵام لەڕاستیدا ھاوزایەندخوازی ھیچ پەیوەندییەکی بە لەشفرۆشی و مناڵبازی و نێربازییەوە نییە و پەیوەندییەکی ڕۆمانسی و سۆزدارانەی نێوان دوو مرۆڤی پێگەیشتووە.

== وشەڕەتناسی ==
===زمانی کوردی ===
پێشووتر وشەی ھاوزایەندخوازی لە زمانی کوردیدا بەکار دەھات، لەبەر نەبوونی وشەیەکی باشتر. ئەم وشەیە لە ڕووی زمانەوانییەوە کێشەی ھەیە، لەبەر ئەوەی وشەی ڕەگەز بەرامبەر بە وشەی (race) بەکارھاتووە، بۆیە ھاوزایەندخواز دەقاودەق بە کەسێک دەوترێت کە ڕەگەزپەرستە (تەنیا ھاوزایەندی خۆی دەخوازێ). وشەی زایەند لە کوردیی باکووردا بەرامبەر بە وشەی (sex) بەکارھاتووە، وشەی (ھاوزایەندخواز) دەقاودەق مانای ئەوە دەدات کە کەسێک ھاوزایەندی خۆی (same-sex) لە ڕووی جنسییەوە دەخوازێت.

=== وشەی ھۆمۆسێکسیوال ===
[[پەڕگە:Erastes eromenos Staatliche Antikensammlungen 1468.jpg|وێنۆک|150px| پارچەیەک وێنەی مێژوویی کە دوو گەی پیشان دەدات، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ٥٤٠ی پێش مەسیح.]]
بەپێی زانستی [[وشەڕەتناسی]] وشەی ''ھۆمۆسێکشواڵ''، کە لە زمانە بیانییەکاندا بە واتای ھاوزایەندخواز دێت، تێکەڵەیەکی [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]] و [[زمانی لاتینی|لاتینییە]]، یەکەم پێکھاتەی لە گریکییەوە وەرگیراوە، ὁμός (ھۆمۆس) کە بەواتای «ھەمان» دێت، و بۆ وەسفکردنی کردار و سەرنجی سێکسی لە نێوان ئەندامانی ھەمان ڕەگەزدا بەکاردێت، و لێزبیانیزمیش دەگرێتەوە.&lt;ref name=homodef46198/&gt;&lt;ref name=homodef37193/&gt; یەکەم دەرکەوتنی وشەی ''ھۆمۆسێکشواڵ'' لە نووسیندا لە نامیلکەیییەکی ساڵی ١٨٦٩ی ڕۆماننووسی نەمسایی کارل-ماریا کێرتبێنیدایە، کە نازانرێت کێ بڵاوی کردووەتەوە.&lt;ref name=glbtq/&gt; نامیلکەکە دژی ھەندێک یاسای شانشینی پڕوسیا وەستاوەتەوە کە ھەندێک کرداری سێکسیی قەدەغە کردبوو.&lt;ref name=glbtq/&gt;&lt;ref name=homolegal3619/&gt; لە ١٨٨٦دا دەروونناس ڕیچارد ڤۆن کرافت-ئیبن لە کتێبەکەیدا بەناوی ''سایکۆپاتیا سێکسیوالیس'' ھەردوو ناوی ''ھۆمۆسێکشواڵ'' و ''ھێترۆسێکشواڵ''ی بەکارھێناوە. کتێبەکەی ئەو ھێندە بەناوبانگ بوو لە نێو خەڵکیدا، بوویە ھۆی ئەوەی ئەم دوو ناوە بە فەرمی بەکاربھێنرێن و ببن بە دوو ناوی گشتی.&lt;ref name=von-kraft3628/&gt;&lt;ref name=psexualis/&gt;

زۆرێک لە ڕێنیشاندەرەکانی نووسینی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] پێشنیاری ئەوە دەکەن کە کە ''ھۆمۆسێکشواڵ'' وەک ناو بۆ کەسێک بەکارنەھێنرێت و لەجێی ئەوە ''گەی'' یان ''لێزبیان'' بەکار بھێندرێت.&lt;ref name=glaad/&gt; ھەندێکی تر پێشنیازیان کردووە کە بە تەواوەتی دەست ھەڵبگیرێت لە بەکارھێنانی ئەو وشەیە لەبەر ئەوەی مێژوویەکی تاریکی ھەیە و وەک سووکایەتییەک وایە، چونکە دەستەواژەکە زیاتر بۆ خووڕەوشتی سێکسی کەسەکە بەکاردێت نەک ھەستە ڕۆمانسییەکانی. گەی و لێزبیان ناودارترین جێگرەوەی وشەکەن کە لە کۆمەڵگەدا بە شێوەیەکی خراپ بەکارنایەن.&lt;ref name=glaad/&gt; پیتی سەرەتای ھەر یەک لە وشەکانی لێزبیان، گەی، بایسێکشواڵ و ترانسسێکشواڵ بۆ دروستکردنی وشەی ''LGBT'' ([[ئێڵ جی بی تی]]) بەکارھێنراون، کە ئاماژەیە بۆ کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە.

''گەی'' خۆی ئاماژەیە بە ھاوزایەندخوازیی نێرینە،&lt;ref name=haiey3618/&gt; دەشکرێت بۆ ئاماژەکردن بە تەواوی کەسانی ئێڵ جی بی تی بەبێ گوێدان بە زایەندیان بەکاربھێنرێت. بەڵام ''لێزبیان'' تەنھا تایبەتە بە ھاوزایەندخوازانی مێینە. وشەی لێزبیان لە دوورگەی ''لێسبۆسی'' یۆنایییەوە وەرگیراوە، لەوێ ھۆزانڤانی یۆنانی [[سافۆ]] ھۆزانی سەبارەت بە پەیوەندییە سۆزدارییەکانی لەگەڵ کچانی گەنجدا دەھۆنییەوە.&lt;ref name=Mj3737/&gt;&lt;ref name=hayw26193/&gt;

[[پەڕگە:Hyakinthos.jpg|وێنۆک|زێفیرەس و ھاییسنت لەسەر کوپێکی ئاتیکی، ٤٥٠ی پ.م. کارەکە لە مۆزەخانەی ھونەرە جوانەکانی بۆستن دەدۆزرێتەوە|150px]]

ھەرچەندە نووسەرانی کۆن دەستەواژەی ''ھۆمۆسێکشواڵیان'' بۆ چوارچێوەیەک بەکارھێناوە کە تەنیا یەک ڕەگەزی تێدا بێت (بۆ نموونە قوتابخانەیەک تەنیا کچی تێدا بێت)، بەڵام لە ئێستادا وشەکە لە ڕێڕەوەکەی لای داوە و تەنھا بۆ ئاڕاستەی زایەندی و ھەستی سێکسیی کەسێک بەرامبەر بە ڕەگەزی خۆی بەکاردێت.

بە گشتی لەجێی وشەی ھۆمۆسێکشواڵێتی چەند وشەیەکی دیکە بەکارھێنراون، لەوانە؛ [[گەی|ئەو پیاوانەی سێکس لەگەڵ پیاو دەکەن]]، (MSM) کە لە پزیشکیدا بۆ ئاماژەکردن بە چالاکیی سێکسی بەکارھێنراوە. ''ھۆمۆئیرۆتیک،'' بۆ کاری [[ھونەر]]یی بەکاردێت.&lt;ref name=UNAIDS/&gt;&lt;ref name=hayiaj261862/&gt; چەند وشەیەکی دیکە کە وەک سووکایەتی بەکاردھاتوون: کویر، فاگێت، فەیری، پووف و ھۆمۆ.&lt;ref name=naown1726/&gt;&lt;ref name=haowm19364/&gt;&lt;ref&gt;{{harv|Dalzell|2008|p=1104}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=terms/&gt; لە سەرەتاکانی ١٩٩٠ەکاندا ئەم وشانە لەلایەن کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تییەوە ئاماژە خراپەکانیان لێکرایەوە، وشەی ''کویر'' لە ''لێکۆڵینەوەی کویر'' و ''بیردۆزەی کویر'' و تەنانەت لە زنجیرەی تەلیفیزیۆنی ''چاوێکی کویر بۆ کوڕێکی سترەیت''دا بەکارھاتووە.&lt;ref name=haownsh351937/&gt; (سترەیت بەو کەسانە دەوترێت کە ھاوزایەندخواز نین و جیاڕەگەزخوازن). ھەرچۆنێک بێت، گەر کەسێک مەبەستی خراپ بێت لە بەکارھێنانی ئەم وشەیە بە شێوازی لێدوانەکانیدا دیار دەبێت.&lt;ref name=ajowm36197/&gt;

ھەندێک جار، لەبری وشەی «ھاوزایەندخواز» (کە وشە ڕاستەکەیە)، «ھاوزایەندباز» بەکار دەھێندرێت. لە [[زمانی کوردی]]دا وشەی شیاوی پەیوەندیدار بە [[جێندەر]] و [[زایەند]]ەوە دانەندراوە، بۆیە ئەو ناوانەی ئێستا لە جێی ھاوزایەندخوازی بەکاردێن، دروست نین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://speemedia.com/dreja.aspx?Jmare=35775&amp;Jor=25 |سەردێڕ=ھاوزایەندباز |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160804214337/http://speemedia.com/dreja.aspx?Jmare=35775&amp;Jor=25 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئابی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
ڕەوشتی کۆمەڵگە بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان و مامەڵەکردن لەگەڵیان بەپێی کات و ناوچە جوگرافییاکان گۆڕاوە، شوێن ھەبووە کە ھەموو نێرەکان تێیدا بەشداری پەیوەندی ھاوزایەندیان کردووە، لە ھەندێک شوێنیش دیاردەکە پشتگوێ خراوە و پەسەند کراوە، لە ناوچە ئایینییەکانیش بە کفر ناوبراوە و سزای کوشتنی بۆ داندراوە.
[[پەڕگە:Gustave Courbet - Le Sommeil (1866), Paris, Petit Palais.jpg|ڕاست|وێنۆک|تابلۆی ''خەوتووەکان''، کێشراو لەلایەن گوستاڤ کۆربێرت، ساڵی ١٨٦٦]]
لە کۆکراوەیەکی مرۆڤناسی وردی مێژوویی تایبەتە بە وەسفی چاندی گەلانی پێش-پیشەسازیی، «ھاوزایەندخوازی بەبەھێزی پەسەندنەکراوە بە ڕێژەی ٤١٪‏ لە ٤٢ چانددا؛ پەسەند کراوە یانیش پشتگوێ خراوە لەلایەن ٢١٪‏ی خەڵکی و، ١٢٪‏ ئامارێکی وایان نەداوە لەسەر ئەو دیاردەیە. لە ٧٠ گرافی مرۆڤزانیدا، ٧٠٪‏ وا پیشانی دەدەن کە ھاوزایەندخوازی نادیارە یان دەگمەنە. ٤١٪‏ش وای نیشان دەدەن کە ھەیە و شتەکە دەگمەن نییە.&lt;ref&gt;Adolescence and puberty By John Bancroft, June Machover Reinisch, p.162&lt;/ref&gt;

لەو چاندانەی کە کاریگەری [[ئایینە ئیبراھیمییەکان]]یان لەسەرە، یاسا و کڵێساکان ھاوزایەندخوازیان بە لادان لە ئایین و وەستان دژی یاسا و سروشت ناوبرد. ناپەسەند کردن و خراپ سەیری کردنی سێکسی کۆم لە نێوان دوو پیاودا دەگەڕێتەوە بۆ پێش [[مەسیحییەت]] بەھەرحاڵ. ئەوە شتێکی دیار بووە لە [[یۆنان|یۆنانی کۆندا]]، ناو بردنیشی بە نائاسایی یان ناسروشتی دەگەڕێتەوە بۆ فەیلەسوفی یۆنانی بەناوبانگ [[ئەفلاتوون]].&lt;ref&gt;&quot;... sow illegitimate and bastard seed in courtesans, or sterile seed in males in defiance of nature.&quot; Plato in THE LAWS (Book VIII p.841 edition of Stephanus) or p.340, edition of Penguin Books, 1972.&lt;/ref&gt;

زۆرێک لە کەسایەتییە مێژوویییەکان وەک [[سوقرات]]، [[لۆرد بایرۆن]]، ئێدواردی دووەم و ھادریان&lt;ref&gt;Roman Homosexuality By Craig Arthur Williams, p.60&lt;/ref&gt; بە ''دووڕەگەزخواز'' یان ''گەی'' بانگ کراون؛ ھەندێک لە زاناکان، وەک [[میشێل فووکۆ|میشێل فوکۆ]]، ئەمەیان بە پێشەکییەکی نەگونجاوی مێژووی ناوبردووە کە ئاژۆکی ئاڕاستەی زایەندی بیانی دەخاتە مەترسییەوە.&lt;ref name=foucault&gt;{{harv|Foucault|1986}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر= Hubbard Thomas K |سەردێڕ= Review of David M. Halperin, ''How to Do the History of Homosexuality.'' | journal = Bryn Mawr Classical Review |ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٣}}&lt;/ref&gt;

=== ئەفریقا ===
کۆنترین تۆماری دوو خۆشەویستی ھاوزایەندخواز لە ئەفریقا دەگەڕێتەوە بۆ ٢٤٠٠ ساڵ پێش مەسیح لە لە [[میسر]]، ھەردووک [[:en:Khnumhotep and Niankhkhnum|خاناماوھاتپیو و نیەداناخاناماو]] بە کۆنترین کەپڵی ھاوزایەندخوازی ناوچەی ئەفریقیا داندراون. وێنەکەیان ئەوان پیشان دەدات کە لووتیان ناوە بە لووتی یەکەوە و خەریکە ماچ دەکەن، ئەمە یەکێکە لە ناودارترین ئەو شێوازی وێنانە کە ھونەری میسری پێی ناسراوە. لە وێنەکەدا وادیارە ئەوان دەورووبەریان گیراوە بە میراتگرەکانیان. ھەردوو ئاسترۆپۆلۆجیست ستیڤن مورەی و ویڵ ڕۆسکۆ دەڵێن کە ژنەکانی [[لیسۆتۆ]] پەیوەندی سێکسی و ئیرۆتیکیان بەستووە لەگەڵ یەکتری کە بە ماتزۆێل ناوبراوە.&lt;ref name=murrayroscoe&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Boy Wives and Female Husbands: Studies of African Homosexualities |ناونیشان=https://archive.org/details/boywivesfemalehu00murr |دوایین=Murray |یەکەم=Stephen (ed.) |authorlink=Stephen O. Murray |نووسەر٢=Roscoe, Will (ed.) |ساڵ=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press |شوێن=New York |ژپنک=٠-٣١٢-٢٣٨٢٩-٠}}&lt;/ref&gt; لە کۆنگۆی کۆنیش تۆمارکراوە کە شۆڕشگێڕانی ئازاندێ کوڕیان بە کرێ گرتووە بۆ ئەوەی یارمەتیان بدەن لە کاروباری گشتی ماڵەوە لەگەڵ [[سێکس]]کردن لەگەڵیان.&lt;ref name=evanspritchard&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Evans-Pritchard |یەکەم١= E. E. | authorlink = E. E. Evans-Pritchard |ساڵ= ١٩٧٠|سەردێڕ= Sexual Inversion among the Azande |ناونیشان=https://archive.org/details/sim_american-anthropologist_1970-12_72_6/page/1428| journal = American Anthropologist |بەرگ= ٧٢| issue = 6|پەڕەکان= ١٤٢٨–١٤٣٤| doi=10.1525/aa.1970.72.6.02a00170}}&lt;/ref&gt;

=== ئەمریکاکان ===
پێش داگیرکردنی لەلایەن [[ئەورووپا]]وە، لەنێوان [[سوورپێستەکان|ئەمریکییە سوورپێستەکاندا]] لە [[ئەمریکاکان]]دا شێوازێکی ھاوزایەندخوازی و سێکسی ھەمانڕەگەز بەرڵاوبووە لەلایەن کەسایەتییەکان. ئەوان کاتێک مناڵەکانیان پەروەردە دەکرد و گەورە دەکرد، لە تەمنێکی لاوێتیدا ھەڵبژاردنێکیان پێ دەدرا لەلایەن باوانەکانیانەوە کە ڕێگەیەک ھەڵبژێرێت تاکو ژیانی پێ بەسەر بەرێت، ئەگەر مناڵەکە ھەر کامێک لە دوو زایەندەکی ھەڵبژاردایە ئەوان بە پەروەردەیەکی تایبەت بەخێویان دەکرد و گەورەیان دەکرد و فێری خووڕەوشتی ئەو زایەندەیان دەکرد کە ھەڵی بژاردووە. ئەم کەسایەتییانە بە گشتی شامان بوون و واش بڵاوبوو کە گوایە ئەوان لە مرۆڤێکی ئاسایی بەھێزتر و باشتر بوون.

ھاوزایەندخوازان و ترانسجێندەرەکان لە شارستانێتەکانی تری [[ئەمریکای لاتینی]] زۆربوون پێش داگیرکردنیان، وەک [[ئەزتێک]]، [[شارستانیەتیی مایا|مایا]]، کوێنچاز، مۆچس، زاپۆتێکس و تەپینامبای [[بەڕازیل]].&lt;ref name=glbtqlatinamerica&gt;{{بیرخستنەوە|یەکەم=Ben |دوایین=Pablo |ساڵ=٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |سەردێڕ=Latin America: Colonial |periodical=glbtq.com |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071211012339/http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071211012339/http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |date=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=glbtqmex&gt;{{cite encyclopedia|last=Murray |first=Stephen |authorlink=Stephen O. Murray |editor=Claude J. Summers |encyclopedia=glbtq: An Encyclopedia of Gay, Lesbian, Bisexual, Transgender, and Queer Culture |title=Mexico |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html |accessdate=1 August 2007 |year=2004 |publisher=glbtq, Inc. |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071102132531/http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html |archivedate=2 November 2007 |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; داگیرکەرانی [[ئیسپانیا]] لەو ڕاستییە تۆقی بوون لە کرداری ھاوزایەندخوازی بە کراوەیی ئەنجام دەدرا لەلایەن دانیشتووانە ڕەسەنەکان، و ھەوڵی لەناوبردنی دیاردەکەیان دا بە ھەڕەشەکردن لەو کەسانە و ڕووبەڕووی کردنەوەیان لەگەڵ سزای سەخت وەک کوشتنی بە سووتان و سەگ تێ بەردان تێیان.&lt;ref name=coello&gt;Mártir de Anglería, Pedro. (1530). ''[http://www.udel.edu/LAS/Vol3-2Coello.html#Introduction Décadas del Mundo Nuevo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100529042703/http://www.udel.edu/LAS/Vol3-2Coello.html#Introduction |date=٢٩ی ئایاری ٢٠١٠}}''. Quoted by Coello de la Rosa, Alexandre. &quot;Good Indians&quot;, &quot;Bad Indians&quot;, &quot;What Christians?&quot;: The Dark Side of the New World in Gonzalo Fernández de Oviedo y Valdés (1478–1557), ''Delaware Review of Latin American Studies'', Vol. 3, No. 2, 2002.&lt;/ref&gt;
لە ساڵی ٢٠١٣دا ھاوسەرگیری ھاوزایەندخوازان یاسایی کرا لە ئەمریکا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ=Haw. Atty. Gen. Op. No. 13-1 | ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ناونیشان=http://ag.hawaii.gov/wp-content/uploads/2012/11/AG-Opinion-13-1.pdf | ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣| ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131112173620/http://ag.hawaii.gov/wp-content/uploads/2012/11/AG-Opinion-13-1.pdf | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== ئاسیا ===
[[پەڕگە:Suzuki Harunobu Shunga.jpg|وێنۆک|upright|چەپ| دوو [[گەی]] لە وێنەیەکی ژاپۆنیدا.]]
لە [[ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]]، ئەوین و سێکسی ھاوزایەند ئاماژەی پێ کراوە ھەر لە سەرەتای دەستپێکردنی نووسینەوەی مێژووەوە.

ھاوزایەندخوازی لە [[چین]] بیندراوە و ئەوان لای خۆیان چەند ناوێکی تایبەتیان بۆ داناوە، چەند حاڵەتێکی لەو شێوەیە تۆمار کراوە لە ٦٠٠ی پێش مەسیحەوە. ھاوزایەندخوازی لە چەندین کاری بەناوبانگی وێژەی چینیدا ناوی ھاتووە. بۆ نموونە، باسی سێکسی ھەمانڕەگەز کراوە لە [[ڕۆمان]]ی کلاسیکی ''خەون لە ھۆبە سوورەکە''، کە ھەر لەو دەمدا کتێبی ھاوشێوە لەسەر پەیوەندییە سێکسییەکان نووسراوەتەوە. [[کۆنفووشیزم]]، کە فەلسەفەیەکی کۆمەڵایەتی و ڕامیاری بوو، زۆر بە کەمی تیشکی خستبووە سەر ئاڕاستەی زایەندی، ئەمە ھاوزایەندخوازی و جیاڕەگەزخوازیش دەگرێتەوە. وێژەی مینگ دایناستی، وەک ''بیان ئێر چای'' (弁而釵/弁而钗)، بە شێوەیەک پەیوەندی سۆزداری نێوان ھاوزایەندخوازان پیشان دەدات کە ئارامتر و خۆشترە وەک لەوەی جیاڕەگەزخوازەکان.&lt;ref&gt;Kang, Wenqing. ''Obsession: male same-sex relations in China, 1900–1950'', Hong Kong University Press. Page 2&lt;/ref&gt;

دژایەتیکردنی ھاوزایەندخوازی لە دەمی [[ئیمپراتۆرییەتی تانگ|خانەدانی تانگدا]] دەستی پێ کرد (٦١٨–٩٠٧)، کە دراوەتە پاڵ بەرزبوونەوەی کاریگەرییەکانی [[ئیسلام]] و [[مەسیحییەت]].&lt;ref name=&quot;Hinsch, Bret 1990 p. 77-78&quot;&gt;Hinsch, Bret. (1990). ''Passions of the Cut Sleeve''. University of California Press. p. 77-78.&lt;/ref&gt; لە [[سینگاپوور|سینگاپور]]، لە حوزەیرانی ٢٠١٤دا ٢٠٬٠٠٠ کەس پشتگیری خۆیان پیشان دا بۆ دامەزرانی مافی تایبەت بۆ ھاوزایەندخوازەکان.

=== ئەورووپا ===
==== دەمی کلاسیکی ====
کۆنترین دۆکیومێنتی ڕۆژاوایی (لە شێوەی کاری وێژەیی، ھونەریی و شتومەکی میتۆگرافیکی) کە ھاوزایەندخوازی لەخۆ دەگرێت دەگەڕێتەوە بۆ [[یۆنانی کۆن]].
جگە لە ھاوزایەندخوازی، ئەو دۆکیومێنتانە وای پیشان دەدەن کە پەیوەندی سۆزداری لەگەڵ ژنان و گەنجان سەرەکیترین بنیاتنەری ژیانی ئەوینی پیاوێکی ئاسایی ئەو کاتە بووە. پەیوەندی سۆزداری ھەمانڕەگەزەکان دەروازەیەکی کۆمەڵایەتی ئەو کاتە بووە کە بە شێوەیەکی جۆراوجۆر بوونیاتنراوە بە تێپەڕبوونی کات و لە شارێکەوە بۆ ئەوی تر. ھاوزایەندخوازی لە یۆناندا بە نرخ داندراوە بە مەبەستی پارێزگاریکردن لە گەشەسەندنی مرۆڤایەتیی. [[ئەفلاتوون]] لە نووسینە کۆنەکانیدا باسی لە لایەنە باشەکانی کردووە،&lt;ref name=plato1&gt;Plato, Phaedrus in the ''Symposium''&lt;/ref&gt; بەڵام لە نووسینە نوێترەکانیشیدا لەگەڵ قەدەغەکردنی بووە.&lt;ref name=plato2&gt;Plato, Laws, 636D &amp; 835E&lt;/ref&gt; [[ئەرەستوو|ئەرستۆ]] لە کتێبی ''پۆلیتیکس'' بیرۆکەکەی ئەفلاتوون لە لەناوبردنی ھاوزایەندخوازی پشتگوێ خستووە (٢٫٤)؛ ئەو ڕوونی دەکاتەوە کە بەڕبەڕی وەک [[کێلتەکان]] بە بۆنەیەکی تایبەت دایان ناوە (٢٫٦٫٦) لەکاتێکدا کە [[کریت]]ەکان بۆ کۆنترۆڵکردنی دانیشتووان بەکاریان ھێناوە.&lt;ref name=boswell1&gt;{{harv|Boswell|1980}}&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:Lafond Sappho and Homer.jpg|ڕاست|وێنۆک|ژنانی گەنج دەبیندرێن کە دەوری سافۆیان داوە لەم وێنەیەی لافۆند، «سافۆ گۆرانی بۆ ھۆمەر دەڵێت»، ١٨٢٤.]]

کەمتر زانراوە لەسەر ھاوزایەندخوازی نێوان ژنان لە یۆنانی کۆندا. [[سافۆ]]، لەدایکبوو لە دوورگەی لێسبۆس، کاریگەری کردووەتە سەر ئەو ناوانەی کە بۆ ژنە ھاوزایەندخوازەکان بەکاردێن، سافیک و لێزبیان بوون بە دووناوی فەرمی بۆ بەکارھێنان لەگەڵ ھاوزایەندە ژنەکاندا لە سەرەتاکانی سەدەی نۆزدەھەمدا.&lt;ref name=lesbian&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.etymonline.com/index.php?term=lesbian|سەردێڕ=Lesbian|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Online Etymology Dictionary|ساڵ=٢٠٠١|نووسەر=Douglas Harper|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080430141341/http://www.etymonline.com/index.php?term=lesbian|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=sapphic&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.etymonline.com/index.php?term=Sapphic|سەردێڕ=Sapphic|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Online Etymology Dictionary|ساڵ=٢٠٠١|نووسەر=Douglas Harper|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170702034948/http://www.etymonline.com/index.php?term=Sapphic|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھۆنراوەکانی سافۆ تیشک دەخاتە سەر ئەوین و پەیوەندی سۆزداری بۆ ھەردوو زایەند. خوێنەرەوەکانی ھۆنراوەکانی ئەم ھۆزانڤانە بەناوبانگە باسی خۆشەویستی و پەیوەندییەکەی دەکەن لەگەڵ چەند ژنێک، بەڵام بەڵگە لەسەر پەیوەندی جەستەیی لەگەڵیان کەمە.&lt;ref&gt;Denys Page, ''Sappho and Alcaeus'', Oxford UP, 1959, pp. 142–146.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harv|Campbell|1982|p=xi–xii}}&lt;/ref&gt;

لە [[ڕۆمای کۆن]]دا، جەستەی نێرەکان ناوەندی سەرنجی سێکسی بووە، بەڵام پەیوەندی سۆزداری تەنھا لە نێوان پیاوی ئازادی پێگەیشتوو و کۆیلەکەی یان پیاوێکی گەورەتر و پیاوێکی گەنجی بەرەڵاکراو کە ڕۆڵی وەرگری ھەبووە لەکاتی سێکسدا ڕوویداوە. ئیمپڕاتۆری مەسیح تیۆدۆسییەسی یەکەم یاسایەکی دەرکرد لە ٦ی ئابی ٣٩٠ کە نێرە وەرگرەکان بسووتێندرێن. لە کۆتایی دەسەڵاتەکەی، جوستینیانی یەکەم قەدەغەکردنی ھاوزایەندخوازی زیاتر فراون کرد بەبیانووی ئەوەی کە دەبێتە ھۆی وێرانکردنی شارەکان و ئەویش «سزای خوا» دەبێت. دوای نەمانیشی لەسەر دەسەڵات سزادانی ھاوزایەندخوازان ھەر تا ماوەیەک بەردەوام بوو.

==== ڕێنێسانس ====
لە [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسدا]]، شارە دەوڵەمەندەکانی [[ئیتاڵیا]] – بەتایبەتی [[فلۆرێنس]] و [[ڤێنیز]] – ناسرابوون بەو ژمارە زۆرەی ھاوزایەندخوازان کە ھەیانە، کە زۆرێک لە نێرەکانی ئەو کاتەی گرتبۆوە و بەردەوامبوون لەو نەخشەی کە ڕۆمانییەکان و یۆنانییەکان بەخشیبوویان بە ھاوزایەندخوازی.&lt;ref&gt;Rocke, Michael, (1996), ''Forbidden Friendships: Homosexuality and male Culture in Renaissance Florence'', ISBN 0-19-512292-5&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ruggiero, Guido, (1985), ''The Boundaries of Eros'', ISBN 0-19-503465-1&lt;/ref&gt; ھەرچەندە ڕێژەیەکی زۆری پیاوەکان ھاوزایەندخواز بوون، دەسەڵاتدارەکان بڕیاریان دا کە دەست بکەن بە کوشتن و غەرامەکردنی ڕێژەیەکی ئەو دانیشتووانانە.

لە نیوەی دووەمی سەدەی سێزدەھەم، کوشتن سزای ھاوزایەندخوازی بوو لە زۆربەی شوێنەکانی ئەورووپا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب| یەکەم = Lester R. | دوایین = Kurtz | سەردێڕ = Encyclopedia of violence, peace, &amp; conflict | ناونیشان = https://books.google.com/books?id=TG2kN033mDkC&amp;pg=PA140&amp;dq#v=onepage&amp;q=&amp;f=false | بڵاوکەرەوە = Academic Press | ساڵ = ١٩٩٩| پەڕە = ١٤٠| ژپنک = ٠-١٢-٢٢٧٠١٠-X| ڕێکەوتی سەردان = ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20161130151621/https://books.google.com/books?id=TG2kN033mDkC&amp;pg=PA140&amp;dq#v=onepage&amp;q=&amp;f=false | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; چەند کەسایەتییەکی مێژووی وەک شا جەیمسی یەکەم و دوق بەکینھام لە چەند نامیلکەیەکدا زۆربوونی ڕێژەی ھاوزایەندخوازانیان باس کردووە.

==== دەمی نوێخواز ====
چەند نامەیەکی خۆشەویستی نێوان پیاوێکی خانەدان و کەسایەتی بەناوبانگ مستەر ویڵسن بڵاوکرانەوە لە ساڵی ١٧٢٣ لە [[ئینگلتەرا]] و لەلایەن چەند زانایەکی نوێخوازەوە ھاندرا تاکو ببێتە [[ڕۆمان]]ێک. ڕۆمانی بەناوبانگی ١٧٤٩ بەناوی ''فانی ھیڵ'' بەشێکی ھاوزایەندخوازی لەخۆ دەگرێت، بەڵام ئەمە لە گۆڕانکاری وەشانی ١٧٥٠کەیدا لابرا.&lt;ref&gt;Gladfelder, Hal (May 2006) ''In Search of Lost Texts: Thomas Cannon's 'Ancient and Modern Pederasty Investigated and Exemplified&quot;'', Institute of Historical Research&lt;/ref&gt; ھەروەھا لە ساڵی ١٧٤٩دا یەکەم پەڕتووکی پارێزگاریکردن لە ھاوزایەندخوازان بە [[زمانی ئینگلیزی]] بڵاو کرایەوە، کە لەلایەن تۆماس کانۆن نووسرابوو، بەڵام ھەر یەکسەر بڵاوکردنەوەی ڕاگیرا. لە دەورووبەری ١٧٨٥ەکاندا، جێریمی بێنتامیش پارێزگارییەکی تری نووسییەوە، بەڵام بڵاونەکرایەوە تاکو ساڵی ١٩٧٨.&lt;ref&gt;Journal of Homosexuality (ISSN 0091-8369) Volume: 3 Issue: 4, Volume: 4 Issue: 1&lt;/ref&gt; [[سزای مەرگ]]ی ھاوزایەندخوازان بەردەوام بوو لە [[ھۆڵەندا]] تا ساڵی ١٨٠٣، لە ئینگلتەراش تاکو ساڵی ١٨٣٥ ھەر بەردەوام بوو.

[[پەڕگە:Édouard-Henri Avril (29).jpg|وێنۆک|کوڕێکی [[دووڕەگەزخوازی|دووڕەگەزخواز]] (ناوەڕاست) لەکاتی [[سێکس]]کردن لەگەڵ ژنێک و پیاوێکدا؛ تابلۆکە کاری [[ئێدوارد ھێنری ئاڤریل]]ە (١٨٤٩–١٩٢٨).]]

لە نێوان ١٨٦٤ و ١٨٨٠ {{ئەڵمانی|کارل ھێنریک ئولریش}} زنجیرەیەک لە دوازدە کتێبی بڵاوکردەوە بەناوی ''بەدواداچوون لەسەر مەتەڵی خۆشەویستی پیاو-پیاوانە''. لە ١٨٦٧دا، ئەو بووبە یەکەم ھاوزایەندخواز کە بە کراوەیی بە ڕووی خەڵکدا قسەی کرد و پارێزگاری لە ھاوزایەندخوازەکان کرد کاتێک کە لە کۆنگرەی ئەڵمانی لە مونیک بەشداری کرد بۆ چارەسەرێک بۆ یاسای ئەنتی-ڕەگەزخوازەکان و لابردنی ئەو یاسایانە.&lt;ref name=&quot;levay&quot;/&gt; ''ھەڵگەڕانەوەی سێکسی'' کە لەلایەن ھاڤلۆک ئیلیسەوە نووسرابوو لە ساڵی ١٨٩٦دا بڵاوکرایەوە کە بەرەنگاری ئەو بیردۆزانە دەبۆوە کە دەیانوت ھاوزایەندخوازی شتێکی ناسروشتییە، ھەروەھا ھەوڵی شکاندنی پڕوپاگەندە و ستێریۆتایپەکانی دەدا. ئەو سوور بوو لەسەر ئەوەی کە ھاوزایەندخوازی شتێکی سروشتییە و حاڵەتێکی تایبەت بووە و پەیوەندیی ھەبووە بە زیرەکی و داھێنەری مرۆڤەکانەوە.&lt;ref name=sexualinversion&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Sexual Inversion |یەکەم=Havelock |دوایین=Ellis |یەکەم٢=John Addington |دوایین٢=Symonds |ساڵ=١٩٧٥|بڵاوکەرەوە=Arno Press |ژپنک=٠-٤٠٥-٠٧٣٦٣-١}} (reprint)&lt;/ref&gt;

ھەرچەندە خەڵکی کتێبی پزیشکی لەم شێوەیەیان نەدەخوێندەوە بە گشتی، ئەوان بوونە ھۆی دروستبوونی ''ساینتیفیک ھیومانتێریان کۆمیتیی'' ماگنەس ھیرشفیڵد، کە لە ساڵی ١٨٩٧ەوە بۆ ١٩٣٣ دژی سزای ئەنتی-ھاوزایەندخوازی وەستایەوە لە [[ئەڵمانیا]]، لەگەڵ دروستبوونی چەندین جووڵەی گەورە لای ڕۆشنبیران و نووسەرانی بەریتانیا کە لەلایەن ئێدوارد کارپێنتەر و جان ئادینگتن سیمندسەوە نوێنەرایەتی دەکرا. لەگەڵ کتێبێک بە ناوی ''خۆشەویستی ھۆمۆجێنیک'' لە ساڵی ١٨٩٤، توێژەری کۆمەڵایەتی ئێدوارد کارپێنتەر دەستی کرد بە نووسینەوەی زنجیرەیەک لە وتار و نامیلکە لەسەر ھاوزایەندخوازی و لە ساڵی ١٩١٦دا لە کتێبەکەیدا بە ناوی ''ڕۆژەکانم و خەونەکانم'' ڕوونی کردەوە کە ئەو ھاوزایەندخواز بووە.

=== ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست ===
[[پەڕگە:Portrait de Shah Abbas Ier et son page - MAO 494 - v5.jpg|200px|وێنۆک|ڕاست|[[شا عەباسی یەکەم|شا عەباسی یەکەمی سەفەوی]] لەگەڵ کوڕێکدا. کێشراوە لەلایەن محەممەد قاسم (١٦٢٧).&lt;ref&gt;Nahavandi and Bomati, illustration opposite p.162&lt;/ref&gt;]]
چەند کۆچکردنێکی [[عەرەب]] ڕوویداوە لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستەوە]] بەرەو ئەورووپا لە ناوەندی ١٨٠٠کاندا. دوو لەو کۆچکەرانە، ڕافیعە ئەلتەحتاوی و محەممەد ئەلسەفەر سەرسووڕمانی خۆیان پیشان دا کە فەڕەنسییەکان زۆرجار بە ئەنقەست بە ھەڵە ئەو ھۆنراوانەیان وەرگێڕاوە کە لەسەر کوڕ نووسراون و ئەوان لەجێی کوڕ کچیان داناوە بۆ ئەوەی لە پێوەرە ڕەوشتییەکانیان و نەریتیان لانەدەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=El-Rouayheb|یەکەم=Khaled|سەردێڕ=Before Homosexuality in the Arab-Islamic World, 1500–1800|ناونیشان=https://archive.org/details/beforehomosexual0000elro|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=The University of Chicago Press|ژپنک=٠-٢٢٦-٧٢٩٨٨-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/beforehomosexual٠٠٠٠elro/page/٢ ٢]}}&lt;/ref&gt;

[[ئیسرائیل]] بە باشترین وڵات ناسراوە لەگەڵ ھاوزایەندخوازان لە ھەموو ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و [[ئاسیا]]دا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ڕێکەوت = ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٨| ناونیشان = http://www.independent.co.uk/life-style/love-sex/taboo-tolerance/the-five-most-improved-places-for-gay-tolerance-932635.html| وتەگێڕانەوە = Israel is the only Middle-Eastern country to support gay rights legislation, and the country attracts gay people from Palestine and Lebanon.| ڕێکەوتی سەردان = ٢٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ئیش= The Independent| سەردێڕ = The five most improved places for gay tolerance|شوێن= London| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170611133449/http://www.independent.co.uk/life-style/love-sex/taboo-tolerance/the-five-most-improved-places-for-gay-tolerance-932635.html| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی حوزەیرانی ٢٠١٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و [[تێل ئەڤیڤ]] ناسراوە بە «پایتەختی گەیەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست»،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Was Arafat Gay?|نووسەر=James Kirchick|بڵاوکەرەوە=Out}}&lt;/ref&gt; و بە یەکێک لە ئارامترین و باشترین شارەکان بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان داندراوە. نواندنی شانازی ھاوزایەندخوازان ھەموو ساڵێک لە تێل ئەڤیڤ جێ دەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://tmagazine.blogs.nytimes.com/2010/07/02/dispatch-gay-tel-aviv/|سەردێڕ=Gay Tel Aviv|یەکەم=Anthony|دوایین=Grant|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٠|ئیش=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630125434/http://tmagazine.blogs.nytimes.com/2010/07/02/dispatch-gay-tel-aviv/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لەلایەکی ترەوە، زۆرینەی حکوومەتەکانی تری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست زۆرجار دیاردەی ھاوزایەندخوازی پشتگوێ دەخەن و دان بە ھەبوونیدا نانێن، ھەندێک جاریش بەتاوانبوونی دەکەن. ھاوزایەندخوازی لە نزیکەی ھەموو دەوڵەتە ئیسلامییەکان نایاسایییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iran 'must stop youth executions' |نووسەر=Steven Eke |ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٥|newspaper=BBC News |ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4725959.stm |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170824103849/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4725959.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئابی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; جووتبوون لە نێوان ئەندامانی ھاوزایەند لە ھەندێک لە دەوڵەتە ئیسلامییەکان سزای کوشتنی ھەیە، وەک لە [[عەرەبستانی سعوودی]]، [[ئێران]]، [[مۆریتانیا]]، باکووری [[نێجیریا]]، [[سوودان]]، و [[یەمەن]]دا دیارە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileID=1111&amp;ZoneID=7&amp;FileCategory=50 |سەردێڕ=7 countries still put people to death for same-sex acts |بڵاوکەرەوە=ILGA |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091029185853/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileID=1111&amp;ZoneID=7&amp;FileCategory=50 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091029185853/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileID=1111&amp;ZoneID=7&amp;FileCategory=50 |date=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt; سەرۆککۆماری ئێران [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]] لە یەکێک لە وتارەکانیدا لە ساڵی ٢٠٠٧دا لە زانکۆی کۆڵۆمبیا، بانگەشەی ئەوەی کرد کە لە ئێراندا کەسی گەی نەبووە. بەھەرحاڵ، ھەرچی ھاوزایەندخوازێکیش ھەبێت بە کراوەیی دان بەوەدا نانێت کە گەیە، لە ترسی ڕەتکردنەوەیان لەلایەن خێزانەکەیانەوە یانیش دەستدرێژی کردنە سەریان لەلایەن حکوومەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Nazila|دوایین=Fathi|سەردێڕ=Despite Denials, Gays Insist They Exist, if Quietly, in Iran|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/09/30/world/middleeast/30gays.html?_r=1&amp;hp&amp;oref=slogin|بڵاوکەرەوە=New York Times|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630124400/http://www.nytimes.com/2007/09/30/world/middleeast/30gays.html?_r=1&amp;hp&amp;oref=slogin|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

==== کوردستان ====
[[پەڕگە:Kurdistan LGBT pride flag.png|thumb|دیزاینی نوێی ئاڵای کوردستان و سەربەرزیی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی ھەرێمی کوردستان.]]
لە مێژووی [[کوردستان]]دا ھاوزایەندخوازی ھەر ھەبووە، وەک ھەموو ناوچەکانی تری جیھان، بەڵام ھەرگیز بە کراوەیی ماف بۆ ھاوزایەندخوازان دانەندراوە و دیاردەکە پشتگوێ خراوە. لە ئێستادا، ھاوزایەندخوازی لە ئێراقدا قەدەغە نەکراوە، بەڵام ھێشتا خەڵکی دژی دەوەستن و بە چاوێکی خراپ سەیری دەکرێت. لە ساڵی ٢٠١٠دا بڵاوکرایەوە کە یاسایەکی نوێ دادەندرێت بۆ یەکسانی نێوان زایەندەکان. بەڵام لە کۆمەڵگە ئایینییە ناوخۆیییەکان ناڕەزایی دەربڕدرا و وترا کە ئەمە یاسایەکە بۆ پەسەندکردنی ھاوزایەندخوازی.&lt;ref name=rudaw&gt;[http://www.rudaw.net/english/culture_art/3374.html ''Homosexuality Fears Over Gender Equality in Iraqi Kurdistan''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120124162204/http://www.rudaw.net/english/culture_art/3374.html |date=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; کامیل حاجی عەلی، بەڕێوەبەری ئەوقاف و کاروباری ئایینی لە کوردستان وتی کە ئەم یاسایە «بەدڕەوشتی» بڵاودەکاتەوە و کۆمەڵگەی کوردی «تێک دەدات.» دوای کۆمەڵێک جووڵەی ئایینی، [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] کۆنگرەیەکیان بەست و دانیشتووانیان ئاگادار کردەوە کە ئەم یاسایە ھاوسەرگیری ھاوزایەندخوازەکان یاسایی ناکات.&lt;ref name=rudaw/&gt;

لە ساڵی ٢٠١٧دا، کەناڵی تەلەڤیزیۆنی ناوخۆی کوردستان [[ئێن ئاڕ تی]] [[بەڵگەفیلم]]ێکیان بە ناو کوردستاندا پەخش کرد لەسەر ھاوزایەندخوازی کە بیرۆکەی گشتیی بابەتەکەیان خستە ڕوو، لە بەڵگەفیلمەکەدا چەند ھاوزایەندخوازێکی کورد بانگھێشت کرابوون بۆ ئەوەی قسە لەسەر بابەتەکە بکەن.&lt;ref name=nrtsreport3619/&gt; بەڵگەفیلمەکە بە گشتی وەڵامێکی خراپی درایەوە لەلایەن کوردستان و کۆمەڵگە ئایینییەکانەوە.

لە ١ی حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٧، [[ڕێکخراوەی لاڤە|ڕێکخراوی لاڤە]] دامەزرا، کە یەکەم ڕێکخراوە لە ناوخۆی کوردستان بە ئاشکرا داوای مافی ھاوزایەندخوازان بکات. دواتر لاڤە داخراو و کار و چالاکییەکانیان گواستەوە بۆ [[ڕێکخراوەی ڕاسان]]. ڕێکخراوەی ڕاسان لە ساڵی ٢٠٢١دا لەلایەن ئەندام پەرلەمانێکی [[کۆمەڵی دادگەریی کوردستان]] بە ناوی عومەر گوڵپی سکاڵایان لەسەر تۆمار کرا. دواتر چەند ھەوڵێک درا بۆ دەستگیرکردن و دەرکردنی یاسا دژی ھاوزایەندخوازی، بەڵام گشت ھەوڵەکان شکستیان ھێنا.

==== دەمی پێش ئیسلام ====
[[پەڕگە:Édouard-Henri Avril (18).jpg|وێنۆک|وێنەیەکی خەیاڵیی ھادریان و ئەنتینۆس؛ تابلۆکە کاری [[ئێدوارد ھێنری ئاڤریل]] شێوەکاری سەدەی ١٩ و ٢٠ە کە زۆربەی کارەکانی دیمەنی ئیرۆتیکن.|230px]]
لە ئیمپڕاتۆرێتی ئاشووری کۆندا، ھاوزایەندخوازی ھەبووە و باو بووە؛ قەدەغەنەکراو بوو ھەروەھا بە بێڕەوشتی یان نەخۆشی دا نەئەندرا. ھەندێک لە تێکستە ئایینییەکان پاڕانەوەی تێدابووە بۆ ھاوزایەندخوازان. چەند کتێب ھەبوون کە بە شێوەیەکی یەکسان پاڕانەوەی تێدابووە بۆ پەیوەندییە سۆزدارییەکانی ھەر سێ ئاڕاستەی زایەندییەکە.&lt;ref&gt;Gay Rights Or Wrongs: A Christian's Guide to Homosexual Issues and Ministry, by Mike Mazzalonga, 1996, p.11&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The Nature Of Homosexuality, Erik Holland, page 334, 2004&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pritchard, p. 181.&lt;/ref&gt;

لە [[ئێرانی مەزن|ئاریانی مەزندا]]، ھاوزایەندخوازی و پەیوەندی سێکسی و ئرۆتیکی نێوان ئەوان ڕێگە پێدراو بووە، تەنانەت لە زۆربەی شوێنە گشتییەکانیشدا. لە سیمینار و بۆنە تایبەتەکانەوە بۆ کامپی سەربازان و گەرماو و کافێخانەکان. لە سەردەمی [[سەفەوییەکان]]دا (١٥٠١–١٧٢٣) تەنانەت خانەی [[لەشفرۆشی|لەشفرۆشی پیاوانیش]] یاسایی بووە.&lt;ref name=&quot;Wikipedia&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Homosexuality#Modern_period|سەردێڕ =Homosexuality |زمان =ئینگلیزی |سەردان =٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

ھەندێک لە زاناکان دەڵێن کە دەتواندرێت نموونەی ھاوزایەندخوازی لە وێژەی کۆندا بەدی بکرێت، وەک لە [[داستانی گلگامێش]] و چێرۆکی دەیڤد و جۆناتانی [[کتێبی پیرۆز|کتێبی پیرۆزی مەسیحییەکان]] دیارە. لە داستانی گلگامێشدا، پەیوەندی نێوان گلگامێش و کەسایەتییەک بە ناوی ئینکیدو ھاوزایەندخوازی بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dynes|یەکەم=Wayne|سەردێڕ=Homosexuality in the Ancient World|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Garland Publishing|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٣-٠٥٤٦-٠|پەڕەکان=vii–xv|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=JrpU6O3VnawC&amp;lpg=PP1&amp;dq=homosexuality%20in%20the%20ancient%20world&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=false|chapter=Introduction|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130185857/https://books.google.com/books?id=JrpU6O3VnawC&amp;lpg=PP1&amp;dq=homosexuality%20in%20the%20ancient%20world&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Held|یەکەم=George F.|سەردێڕ=Parallels between The Gilgamesh Epic and Plato's Symposium|ساڵ=١٨٣|پەڕەکان=١٩٩–٢٠٧|editor=Wayne R. Dynes &amp; Stephen Donaldson}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kilmer|یەکەم=Anne Draffkorn|سەردێڕ=A Note on an Overlooked Word-Play in the Akkadian Gilgamesh|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Garland Publishing, Inc.|پەڕە=٢٦٤|editor=Wayne R. Dynes and Stephen Donaldson}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Thorbjørnsrud|یەکەم=Berit|سەردێڕ=What Can the Gilgamesh Myth Tell Us about Religion and the View of Humanity in Mesopotamia?|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Garland Publishing, Inc.|پەڕە=٤٥٢}}&lt;/ref&gt; ھەروەک چۆن دەیڤد خۆشەویستییەکی بەھێزی ھەبووە بۆ جۆناتان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ackerman|یەکەم=Susan|بەستەری نووسەر=Susan Ackerman (biblical scholar)|سەردێڕ=When Heroes Love|ناونیشان=https://archive.org/details/whenheroesloveam0000acke|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Columbia University Press|ژپنک=٠-٢٣١-١٣٢٦٠-٣|پەڕەکان=xii}}&lt;/ref&gt;

== سروشت و کەسایەتی ==
=== کردار و ئارەزووەکان ===
[[کۆمەڵەی دەروونیی ئەمریکی|کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی]]، [[کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی]]، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی دەڵێن کە ئاڕاستەی زایەندی «تایبەتمەندییەکی کەسیی نییە کە بتواندرێت بە جودایی پێناسە بکرێت، بەڵکو ئاڕاستەی زایەندی جیھانی ئەو کەسە پێناسە دەکات کە ئەگەری دۆزینەوەی پەیوەندییەکی سۆزداری بەچێژی ھەیە تێیدا.»&lt;ref name=amici/&gt;

{{دەقی تایبەت|ئاڕاستەی زایەندی بە زۆری وەک خەسڵەتێکی کەسێک باس دەکرێت، وەک [[زایەند|سێکسی ژینناسیی]] و یانیش تەمەن. ئەم تێڕوانینە ناتەواوە لەبەرئەوەی ئاڕاستەی زایەندی بەردەوام بە زاراوەی ژیری پێناسە دەکرێت و پێویست بە پەیوەندی سۆزدارییە لەگەڵ تاکەکەسەکانی تر. کرداری سێکسی و سەرنجی ڕۆمانتیکی بە ھاوزایەندخوازی یان جیاڕەگەزخوازی پۆلێن دەکرێت لەسەر بنەمای زایەندی زیندەیی کەسەکەی کە پێیان ھەڵدەستێت. بە دڵنیایییەوە، پەیوەندی بە کردارەکەوە ھەیە – یان ویستنی کردنی کارەکە – لەگەڵ یەکێکی تر کە جیاڕەگەزخوازی، ھاوزایەندخوازی، یان دووڕەگەزخوازییەکەی خۆی دەنوێنێت. ئەمە کرداری ئاسایی وەک دەست گرتن و ماچکردنیش دەگرێتەوە.&lt;ref name=amici/&gt;}}

لە لێکۆڵینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٤دا، کە لەسەر ژنان بوو، ھەردووک ژنە لێزبیان و جیاڕەگەزخوازەکانیش لە ڕووی سێکسییەوە کاریگەرییان کرایە سەر کاتێک فیلمی ئیرۆتیکی و سێکسییان پیشاندرا، فیلمەکان لە ژن و ژن و پیا و ژن پێکھاتبوون و ھەردووکیان کاریگەرییان کردە سەر مەبەستەکان. بەڵام کاتێک ھەمان لێکۆڵینەوە لەگەڵ پیاوە جیاڕەگەزخوازەکان کرا، ئەوان تەنھا بە فیلمێک ئارەزووی سێکسییان بەرز دەبۆوە کە ژنی تێدا بوو، گەیەکانیش تەنھا بەوانەی کە پیاویان تێدابوو. نوێنەری لێکۆڵینەوەکە وتی کە ئاڕاستەی زایەندی ژنان کەمتر تیشکی خستووەتە سەر یەک زایەندی دیاری کراو لە چاو پیاوەکاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Why women are leaving men for other women| ناونیشان = http://www.cnn.com/2009/LIVING/personal/04/23/o.women.leave.menfor.women/| ڕێکەوت = ٢٣ی نیسانی ٢٠٠٩| ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ئیش= CNN| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170614055442/http://www.cnn.com/2009/LIVING/personal/04/23/o.women.leave.menfor.women/| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== پەیوەندی سۆزداری ===
[[پەڕگە:Old Male couple.jpg|وێنۆک|دوو خۆشەویستی ھاوزایەندخوازی پیر – پەیوەندی خۆشەویستی نێوان ھاوزایەندخوازان ھەر وەک ھەموو پەیوەندییەکانی تر دەکرێت درێژخایەن بێت.]]
ئەو کەسانەی کە ھاوزایەندخوازن دەتوانن بە چەند شێوەیەکی جیاواز خۆیان دەرببڕن، ئەگەریش ھەیە کە بە ڕەفتارەکانیاندا دیاربێت، وەک شێوازی ھەڵبژاردنی پۆشاک و ڕۆیشتن و قسەکردن، لەوانەشە بەو شتانەدا دیار نەبێت.&lt;ref name=apahelp/&gt; ئەوان لەوانەیە بە ناحەزی پەیوەندی لەگەڵ زایەندێکی جیاوازدا ببەستن (ئەگەر پیاو بوو لەگەڵ ژن و بەپێچەوانەوە)، بە سەرەکی بۆ ئەوەی ھەست نەکرێت بەوەی ئەوان کە ھاوزایەندخوازن، لەوانەشە لە پەیوەندی خۆشەویستی ئاسایی (ھاوزایەندخوازی) خۆیان بن، ھەندێکیشیان لەوانەیە ھیچ خۆشەویستییەک نەکەن بە مەبەستی ئایینی.&lt;ref name=apahelp/&gt; یەکێک لە ڕاپرسییەکان وای پیشان دەدات کە لە بەینی ٤٠٪‏ و ٦٠٪‏ گەیەکان لە پەیوەندی سۆزداریان و لە نێوان ٤٥٪‏ و ٨٠٪‏ لێزبیانەکانیش بە ھەمان شێوە.&lt;ref name=aparesolution&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Resolution on Sexual Orientation and Marriage – Research Summary |ناونیشان=http://www.apa.org/about/policy/gay-marriage.pdf |بڵاوکەرەوە=American Psychological Association |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130603131046/http://www.apa.org/about/policy/gay-marriage.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; لە زانیارییەکانی ڕاپرسییەکەش دەبیندرێت کە لە بەینی ١٨٪‏ و ٢٨٪‏ی خۆشەویستە گەیەکان و لە بەینی ٨٪‏ و ٢١٪‏ی لێزبیانەکان بۆ ماوەی ١٠ ساڵ پێکەوە ماونەتەوە لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. زۆرێک لەو بەدواداچوونانەی کە کراوە ڕوونی دەکاتەوە کە پەیوەندییە ھاوزایەندەکان و جیاڕەگەزەکانیش یەکسانن لە ڕووی توندی پەیوەندییەکانەوە و ھیچ جیاوازییەکیان نییە. زاناکان دەڵێن کە تەمەن و زایەند باشترە بۆ کردن بە پێوەر بۆ پێوانی درێژخایەنی پەیوەندییەک نەک ئاڕاستەی زایەندی تاکێک. ئەوانەی لە ناو پەیوەندییە ھاوزایەندخوازی و جیاڕەگەزخوازییەکانن وەک یەک ھەوڵی پاراستنی پەیوەندییەکەیان دەدەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-01/apa-elo011708.php |سەردێڕ=Relationship Satisfaction and Commitment |بڵاوکەرەوە=Eurekalert.org |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100507073038/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-01/apa-elo011708.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Duffy&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1300/J082v12n02_01|سەردێڕ=Satisfaction and commitment in homosexual and heterosexual relationships|journal=Journal of Homosexuality|ساڵ=١٩٨٥|یەکەم=S.M/|دوایین=Duffy|نووسەر٢=C.E. Rusbult|بەرگ=١٢|issue=2|پەڕەکان=١–٢٣|ناونیشان=http://www.labmeeting.com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-satisfaction-and-commitment-in-homosexual-and-heterosexual-relationships|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٠٩|pmid=٣٨٣٥١٩٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171019190212/http://www.labmeeting.com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-satisfaction-and-commitment-in-homosexual-and-heterosexual-relationships|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Baccman&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Expectations of romantic relationships: A comparison between homosexual and heterosexual men with regard to Baxter's criteria|journal=Social Behavior and Personality|ساڵ=١٩٩٩|یەکەم=Baccman|دوایین=Charlotte|نووسەر٢=Per Folkesson|نووسەر٣=Torsten Norlander|ناونیشان=http://www.sbp-journal.com/index.php/sbp/article/view/976|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131104194406/http://www.sbp-journal.com/index.php/sbp/article/view/976|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== خۆئاشکراکردن ===
{{وتاری سەرەکی|خۆئاشکراکردن}}
[[پەڕگە:Johanna sigurdardottir official portrait.jpg|upright|وێنۆک|یۆھانا سیگیرادۆتیر، [[سەرۆک وەزیران]]ی پێشووی [[ئایسلەند]]ا، یەکەم [[لێزبیەن|لێزبیانی]] ئاشکرای سەری حکوومەت بووە لە کاتی مۆدێرندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئایسلەنداو و پی ئێمە ھاوزایەندخوازەکەی|ئیش=TIME|نووسەر=موودی جۆناس|ناونیشان=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1875032,00.html|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەم، ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەم، ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170717162851/http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1875032,00.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|ڕاست]]
بە ئینگلیزی پێی دەڵێن ''ھاتنەدەرەوە لە دۆڵابی جلەکە''، دەستەواژەیەکە کە بۆ کەسێک بەکاردەھێندرێت کە ئاشکرای دەکات بۆ دەورووبەرەکەی کە ھاوزایەندخوازە. ئەمە پڕۆسەیەکی سەختی ژیانی ھاوزایەندخوازانە چونکە خەمی ئەوەیان دەبێت کە دەورووبەرەکەیان سروشتی ئەوان پەسەند نەکەن و ھەستان بەم کارە لەڕووی دەروونییەوە فشاریان دەخاتە سەر.&lt;ref name=&quot;Coming Out: A Journey&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://utahpridecenter.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=25&amp;Itemid=44 |سەردێڕ=Coming Out: A Journey |بڵاوکەرەوە=Utahpridecenter.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090825202112/http://utahpridecenter.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=25&amp;Itemid=44 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بە گشتی، خۆئاشکراکردن بە سێ قۆناغ دادەندرێت. یەکەم قۆناغ ئەوەیە کە تاک تێیدا خۆی دەناسێت یانیش درک بەوە دەکات کە ھاوزایەندخوازە و چێژ لە پەیوەندی ھاوزایەندەکانی وەردەگرێت و ئەم ڕاستییە قبوڵ دەکات. ئەمە زۆرجار بە خۆئاشکراکردنێکی دەروونی ناو دەبرێت.&lt;ref&gt;In a joint statement with other major American medical organizations, the APA says that &quot;different people realize at different points in their lives that they are heterosexual, gay, lesbian, or bisexual&quot;.
{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.apa.org/pi/lgbc/publications/justthefacts.html
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070807205013/http://www.apa.org/pi/lgbc/publications/justthefacts.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Just the Facts About Sexual Orientation &amp; Youth: A Primer for Principals, Educators and School Personnel
 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٠٧|ساڵ=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=American Academy of Pediatrics, American Counseling Association, American Association of School Administrators, American Federation of Teachers, American Psychological Association, American School Health Association, The Interfaith Alliance, National Association of School Psychologists, National Association of Social Workers, National Education Association}}&lt;/ref&gt; دووەم قۆناغیش بڕیاردانی کەسەکەیە لە ئاگادارکردنەوەی دەورووبەرەکەی (نم. خێزانەکەی و ھاوڕێکان) کە ئەو ھاوزایەندخوازە. سێیەم قۆناغیش تێکەڵبوون و ژیانە لەگەڵ کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی.&lt;ref name=hrccontinuum&gt;{{بیرخستنەوە|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ناونیشان=http://dev.hrc.org/issues/3333.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071102101657/http://dev.hrc.org/issues/3333.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|periodical=Human Rights Campaign |سەردێڕ=The Coming Out Continuum}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071102101657/http://dev.hrc.org/issues/3333.htm |date= ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; لە ئێستادا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، خەڵکی بە گشتی یان لە تەمەنی ١٥–١٨ خۆیان ئاشکرا دەکەن یان لە تەمەنێکی دواتردا کە دەگەنە کۆلێژ بۆ نموونە. لە کوردستان و ئێراق خۆئاشکراکردن بە ڕێژەیەکی زۆر کەم ھەیە و لەوانەیە خەڵکانی ئێڵ جی بی تی خۆیان ئاشکرا نەکەن چونکە ھیچ یاسایەک نییە بیانپارێزێت و ئەگەر ھەیە ژیانیان بکەوێتە مەترسییەوە. لەو تەمەنەدا لەوانەیە بڕوایان بە دەورووبەرەکەیان نەبێت و ئاگاداریان نەکەنەوە، بە تایبەتی چونکە کۆمەڵگە زۆرینەیان بەھۆی ھەڵە تێگەیشتنەوە بە خراپی دادەنێن؛ ھەندێکجار تەنانەت خێزانەکانی خۆشیان نازانن.

درک پێ کردن بە ھاوزایەندخوازی خود پرۆسەیەکی ئاسان نییە و بگرە زۆریش ئاڵۆزە. بە پێچەوانەی کۆمەڵەکانی ترەوە (وەک ئایینەکان بۆ نموونە) ھاوزایەندخوازان لە کۆمەڵگەیەکدا گەورە نابن کە یەکسەر ھەڵی بژێرن کە ھاوزایەندخواز بن وەک کەسانی دەورووبەریان،{{تێبینی|لەکاتێکدا کە ھەر مرۆڤێک دەتوانێت ئایین و خووڕەوشتی کۆمەڵگەکەی ھەڵبگرێ، ھاوزایەندخوازان لەتوانایاندا نییە کە ھەڵی بژێرن و بیگۆڕن.}} چونکە شتێک نییە ھەڵبژاردن بێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.washingtontimes.com/news/2014/dec/31/modern-science-says-homosexuality-not-choice/ |سەردێڕ=زانستی مۆدێرن دەڵێت کە ھاوزایەندخوای ھەڵبژاردن نییە |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170606041746/http://www.washingtontimes.com/news/2014/dec/31/modern-science-says-homosexuality-not-choice/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; واتە ھەر تاکێک دەتوانێت بە ئاسانی ھەڵگری ئایین و بیر و باوەڕی باوان و کۆمەڵگەکەی بێت و کەیش ویستی دەتوانێت بیانگۆڕێت، بەڵام لە ھاوزایەندخوازیدا وا نییە و ئەمیان شتێکی درک پێ کردنە نەک ھەڵبژاردن و ھەرگیزیش ناتواندرێت بگۆڕدرێت.&lt;ref&gt;http://truth-out.org/archive/component/k2/item/85575:american-psychology-declares-homosexuality-cant-be-cured{{بەستەری مردوو|url=http://truth-out.org/archive/component/k2/item/85575:american-psychology-declares-homosexuality-cant-be-cured |date=حوزەیرانی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; باشترین بەڵگە لەسەر ئەوە ئەمەیە، ئەگەر پیاوێک جیاڕەگەزخواز بێت، واتە گەی نەبێت، ناتوانێت سێکس لەگەڵ پیاوێکی تردا بکات چونکە دژی سروشتی ئەوە، بە ھەمان شێوە بۆ گەیەک یان لێزبیانێک. ھەندێکجار لە کۆمەڵگەکاندا دەبیسترێت کە کەسێک «گەی بووە بەڵام بووەتەوە بە جیاڕەگەزخواز»، ئەمە لەڕاستیدا مەحاڵە، ئەو کەسە یان ھەر لە سەرەتاوە [[دووڕەگەزخوازی|دووڕەگەزخواز]] بووە یانیش ئێستاش ھەر گەیە. خەڵکانی ئێڵ جی بی (گەی و لێزبیان و دووڕەگەزخوازەکان) زۆرجار لە کۆمەڵگەیەکدا پەروەردە دەکرێن کە کۆنەپەرست و تێنەگەیشتوون بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازی.&lt;ref name=&quot;Rosario et al.&quot;&gt;Rosario, M. , Schrimshaw, E. , Hunter, J. , &amp; Braun, L. (February 2006). Sexual identity development among lesbian, gay, and bisexual youths: Consistency and change over time. ''Journal of Sex Research'', 43(1), 46–58. Retrieved 4 April 2009, from PsycINFO database.&lt;/ref&gt; ئەوان کاتێک لە سروشتی خۆیان تێدەگەن کە سەیری کۆمەڵگەکانی تری دەورووبەریان دەکەن.{{تێبینی|چونکە کۆمەڵگەکانی خۆیان پەروەردەیان ناکەن لەسەر شتێکی وا، تا تەمەنێکی گەورەتر نازانن ئەوان بۆ جیاوازن، بەڵام ھەر لە مناڵییەوە ھەست بەم گۆڕانە دەکەن لە خۆیاندا کاتێک کە لەگەڵ کۆمەڵگە تێکەڵ دەبن و سروشتی خەڵکی تر دەزانن}}

ھەندێک لە ھاوزایەندخوازان بە گشتی و بە ڕووی جیھاندا خۆیان ئاشکرا دەکەن،&lt;ref name=glbtqouting&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Neumann |یەکەم=Caryn E |ناونیشان=http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |سەردێڕ=Outing |ساڵ=٢٠٠٤|periodical=glbtq.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070609220520/http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609220520/http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |date= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; زۆرێکیش لە کەسایەتی ناودار ھەیە لەو شێوەیە، بۆ نموونە [[لەیدی گاگا]]. خۆئاشکراکردن ئاوا بە کراوەیی دەکرێت چەند ھۆکارێکی لە پشتەوە بێت، وەک سیاسی یان ئاکاریی و، دەکەوێتە ناو مەودایەکی فراوانتری ھۆکارییەوە.&lt;ref name=biasfreeusage&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=The Dictionary of Bias-Free Usage: A Guide to Nondiscriminatory Language |دوایین=Maggio |یەکەم=Rosalie |ساڵ=١٩٩١|بڵاوکەرەوە=Oryx Press |ژپنک=٠-٨٩٧٧٤-٦٥٣-٨|پەڕە=٢٠٨}}&lt;/ref&gt;

=== لێزبیانزم و ھاوزایەندخوازیی ژنان ===
{{ھەروەھا ببینە|لێزبیان}}
[[پەڕگە:Simeon Solomon - Sappho and Erinna in a Garden at Mytilene.jpg|وێنۆک|ڕاست|[[سافۆ]] و ئیرینا لە باخچەیەک لە میتیلین.]]
لێزبیانەکان زۆرجار ئاڕاستەی زایەندییەکەی خۆیان بە شێوەیەکی جیا ڕووندەکەنەوە وەک لە پیاوە گەیەکان، و تێگەیشتنی جیایان ھەیە لەو ئیتۆلۆژیایانەی کە لە لێکۆڵینەوە لەسەر پیاوە گەیەکان ھاتوونەتە بەردەست. ئەوان لەوانەیە بە شێوەیەکی جیاتر بڕواننە ژیان وەک ھاوزایەندخوازێک وەک لە پیاوەکان.

کاتێک لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ساڵی ١٩٧٠ لێکۆڵینەوەیەک کرا، لێزبیانەکان باسی ژیانی خۆیان کرد وەک ھاوزایەندخوازان. ئەمە تەنھا بەدواداچوونێکی گەورەیە کە لەسەر ئاڕاستەی زایەندی ژنان کراوە کە ڕوونی دەکاتەوە چۆن ژنەکان دەڕواننە ھاوزایەندخوازی لەوەتەی بەدواداچوونی کینسی کرا لە ١٩٥٣وە. لێکۆڵینەوەکە زانیارییەکی گشتی تێدابوو لەبارەی تێڕوانینی لێزبیانەکان لە پەیوەندی سۆزداری ھاوزایەند و ئاڕاستەی زایەندی ئەوان. لێزبیانەکان ئەو کوالیتییانەیان باس کرد کە لە ژنێکدا ھەیە بەڵام لە پیاوێکدا نییە، ئەوانەش کە وا دەکەن باشتر بن بۆ پەیوەندییەک لەچاو پیاوەکاندا، لەو کوالیتیانە کە ئەوان بەسۆزترن بەرامبەر ھەستی کەسانی تر جگە لە خۆیان وەک لە پیاوان.&lt;ref name=&quot;Hite-Rpt&quot;&gt;Shere Hite, ''The Hite Report: A Nationwide Study of Female Sexuality'' (N.Y. : Seven Stories Press, 2004 ed. pbk. [1st printing?] © 1976, 1981, 2004), pp. 325–328 &amp; 330 (ISBN 1-58322-569-2).&lt;/ref&gt;
لێزبیانەکان بە گشتی دوو جۆریان ھەیە، بەچ (پیاوانە) لەگەڵ فێم (ژنانە). بەچەکان وا دەبیندرێن کە قژیان کورتە و پۆشاکی پیاوان لەبەر دەکەن و ژنانەکانیش وەک ھەر خانمێکی ترن.

== دێمۆگرافیا ==
[[پەڕگە:Annise Parker.JPG|وێنۆک|ئانی پارکەر سەرۆکی [[شارەوانی]] شاری ھیوستن بوو لە ٢٠١٠ بۆ ٢٠١٦ و بە کراوەیی ھاوزایەندخوازە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Locke Concedes In Mayor's Race – Politics News Story – KPRC Houston
 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.click2houston.com/politics/21933862/detail.html
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091216054340/http://www.click2houston.com/politics/21933862/detail.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216054340/http://www.click2houston.com/politics/21933862/detail.html |date=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;]]

داتا و زانیاری لەسەر گەی و لێزبیانەکان پێویستە بۆ ئەوەی ڕێژەی ھاوزایەندخوازانی جیھان بە جێگیری بزانرێت و بەرچاو بکەوێت کە ھاوزایەندخوازان چۆن مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت لەلایەن کۆمەڵگەوە.&lt;ref name=black/&gt; ئەم داتایانە سوودی زیاتریان دەبێت؛ بۆ نموونە یارمەتی ژماردنی زەرەرەکان و سوودەکانی ئابووری [[پەیوەندیی نافەرمی|پەیوەندی نافەرمی]] دەدات،&lt;ref name=black/&gt; و کاریگەری یاسایی کردنی ڕێگەدان بە بەخێوکردنی ھەتیوەکان لەلایەن ھاوزایەندخوازان دەخاتە ڕوو، ھەروەھا ڕۆڵەکانیان لە نێوان سەربازیی دەوڵەتەکان؛ و لەلایەکی ترەوە، زانینی ڕێژەی «گەی و لێزبیان پەیمان ھەڵدەگرێت لە یارمەتیدانی زانایانی کۆمەڵناسی لە تێگەیشتنی مەودایەکی گەورە لە پرسیاری گرنگ—[وەک] پرسیارەکان لەبارەی ھەڵبژاردەی مارکێتیی گشتییەوە، یەکگرتووی شارستانییەتی مرۆڤایەتی، خانووبەرە، جیاکاری، لەگەڵ بڕیارەکان [لەبارەی ھەڵبژاردەی] نیشتەجێبوونی جوگرافییەوە.»&lt;ref name=black/&gt;

پێوانی دیاردەی ھاوزایەندخوازی کارێکی دژوارە، لەبەر ئەوەی دەبێت بایەخێکی زۆر بدرێت بە یەکەی پێوانەکەی بەکاردێت،&lt;ref name=&quot;levay&quot;/&gt; وڵاتەکانی جیھان، کە زۆربەیان ڕەتی دەکەنەوە قسە لەسەر ھاوزایەندخوازی بکەن (ئێران بە نموونە)، زانیاریی زیاتر لەسەر سروشتی [[ئاڕاستەی زایەندی|ئاڕاستەی زایەندیی]] کەسەکانەوە، و ھتد. زۆرێک لە خەڵکی ھەن کە سۆزیان ھەیە بەرامبەر کەسانی تر کە لە ھاوزایەندی خۆیانن، بەڵام ڕەتی دەکەنەوە کە دان بەو ڕاستییەدا بنێن کە یان گەیین یان دووڕەگەزخواز. ئەمەش کێشەیەکی ترە. ھەروەھا شتێکی تر کە خەریکە بەدواداچوونەکە مەحاڵ دەکات، ئەوەیە کە دەبێت چەند خەسڵەتێک کە لەوانەیە پەیوەندی بە ئاڕاستەی زایەندییەوە نەبێت دەستنیشان بکات لە خەڵکیدا. لەوانەیە زۆرێک لەو کەسانەی کە خۆیان بە جیاڕەگەزخواز ناودەبەن ھاوزایەندخواز دەربچن.&lt;ref name=black/&gt;

[[پەڕگە:Tim Cook 2009 cropped.jpg|وێنۆک|[[تیم کووک]]، سەرۆکی بەڕێوەبەری فەرمانبەرانی کۆمپانیای [[ئەپڵ]] پیاوێکی ھاوزایەندخوازە.&lt;ref name=timcook2719/&gt;]]

لە ساڵەکانی ١٩٤٨ و ١٩٥٣دا، زیندەزان و پرۆفیسۆری [[وشەڕەتناسی|ئێتیمۆلۆژیا]] ئاڵفرێد کینسی، ڕای گەیاند کە نزیکەی ٤٦٪‏ خەڵکی لە ڕەگەزی نێر کاردانەوەی سێکسییان بەرامبەر بە ھەردوو زایەند ھەبووە لە تەمەنیاندا، و ٣٧٪‏ ئەو کەسانەش بە لایەنی کەمەوە یەک کاردانەوەی ھاوزایەندخوازییان ھەبووە.&lt;ref name=sexualbehavior37287/&gt;&lt;ref name=&quot;more-or-less-2010-10-01&quot;/&gt; دواتر ڕەوشتناسییەکەی کینسی ڕەخنەی لێ گیرا لەلایەن جان تەکیەوە، لەبەر بەکارھێنانی سامپڵی ھەڵبژاردوو لەجێی بەکارھێنانی سامپڵی ھەڵکەوتیی.&lt;ref name=idea-creative719/&gt;&lt;ref name=idea-creative628/&gt; بەدواداچوونێکی تر کرا بۆ بەدرۆخستنەوەی سامپڵەکانی کینسی، بەڵام لە کۆتاییدا ئەو بەدواداچوونەش بە ھەمان ئەنجامەکەی کینسی گەیشت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Book Review by Martin Duberman, ''The Nation'', November 3, 1997
 |ناونیشان=http://www.kinseyinstitute.org/publications/duberman.html
 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090111215816/http://www.kinseyinstitute.org/publications/duberman.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090111215816/http://www.kinseyinstitute.org/publications/duberman.html |date=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}} Martin Duberman on Gebhart's &quot;cleaning&quot; of data&lt;/ref&gt; سایمن لاڤەی، کو لێکۆڵەرەوەی سروشتی [[مێشک]]ی ھاوزایەندخوازانە، ئەنجامەکانی کینسی بەکارھێنا وەک نموونەیەک بۆ ئەو ئاگادارییەی کە پێویستە لەکاتی بەدواداچوونی دێمۆگرافیکی، لەبەرئەوەی لەوانەیە ئەنجامی بە تەواوەتی بەدەست بێت لەسەر بنەمای ئەو سیاسەتانەی بەکارھێندراوە بۆ بەڕێوەبردنی بەدواداچوونەکە.&lt;ref name=levay/&gt;

بەپێی بەدواداچوونە گەورەکان، ٢٪‏ بۆ ١١٪‏ خەڵکی جۆرێک لە کۆنتاکتی ھاوزایەندییان ھەبووە لە ژیانیاندا؛&lt;ref name = Billy1993/&gt;&lt;ref name = Binson1995/&gt;&lt;ref name = Johnson1992/&gt;&lt;ref name = Laumann1994/&gt;&lt;ref name = Wellings1994/&gt;&lt;ref name = ACSF1992/&gt;&lt;ref name = Bogaert2004/&gt;&lt;ref name = Fay1989/&gt;&lt;ref name = Sell1995/&gt;&lt;ref name=SavinWilliams2009/&gt; ئەم ژمارەیە بەرزتر دەبێتەوە بۆ ١٦–٢١٪‏ کاتێک خووڕەوشتی ھەردوو لا خراونەتە ڕوو لەکاتی بەدواداچوونەکە.&lt;ref name=SavinWilliams2009/&gt; لە لێکۆڵینەوەیەکی ٢٠٠٦دا، ٢٠٪‏ی بەشداربووان بە نەناسراوی دانیان ناوە بە ھەبوونی ھەستی ھاوزایەند تێیان دا، بەڵام تەنھا ٢٪‏ بۆ ٣٪‏ لەو بەشداربووانە خۆیان بە ھاوزایەندخواز ناساندبوو.&lt;ref name=&quot;McConaghy et al&quot;&gt;McConaghy et al. , 2006&lt;/ref&gt; بەدواداچوونێکی تری ١٩٩٢ کە لە بەریتانیا کرا، ئاماژەی بەوە دا کە ٦٫١٪‏ی نێرەکان کردەوەیەکی ھاوزایەندخوازییان کردووە، و لە فەڕەنساش ڕێژەکەی ئەو کەسانە ٤٫١٪‏ بووە.&lt;ref name=gayfeelings2719/&gt;

بەپێی ڕاپۆرتێکی ''پەیمانگای ویلیامز'' کە لە ئازاری ٢٠١١ پێشکەش کرا، لە ٩ ملیۆن کەسی پێگەیشتوو لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، تەنھا ٣٫٥٪‏یان گەی، لێزبیان، یان دووڕەگەزخواز بوون.&lt;ref name=statsofusa2719/&gt;&lt;ref name=statsofusa3618/&gt; بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکان، نزیکەی ٦٠١٬٢٠٩ خانوو ھەبووە کە کەپڵی ھاوزایەند تێیدا ژیاون.&lt;ref name=moresources2719/&gt; بەدواداچوونێکی تری ساڵی ٢٠١٣ کە لەلایەن سی-دی-سییەوە کرا و ٣٤٬٠٠٠ ئەمریکی تێیدا بەشدارییان کرد، ڕێژەی لێزبیان و گەیەکان بە ١٫٦٪‏ دەخەمڵێنێت، و ڕێژەی دووڕەگەزخوازەکانیش ٠٬٧٪‏ بوون.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;/&gt;

== دەروونناسی ==
[[دەروونناسی]] یەکێک بووە لە یەکەمین ئەو زانستانەی کە بە شێوەیەکی تایبەت و جیا لە ھاوزایەندخوازی کۆڵیوەتەوە. یەکەم ھەوڵدان بۆ ئەوەی ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی ناوببرێت لە سەدەی نۆزدەھەم درا لەلایەن چەند سێکسناسێکی تازەپێگەیشتووەوە لە جووڵەیەکی ئەورووپیدا. لە ساڵی ١٨٨٦، سێکسناس ڕیچارد ڤۆن کرافت-ئیبن، ھاوزایەندخوازی لەپاڵ ٢٠٠ بابەتی سێکسیی تر بە سەربەخۆیی باس کرد لە یەکێک لە کتێبەکانیدا لەژێر ناوی ''سایکۆپاتیا سێکسوالیس''. بەپێی کرافت-ئیبن ھاوزایەندخوازی یان لە «قۆناغی دروستبوونی کۆرپەلەدا پەیدا دەبێت»یانیش «دوای لەدایکبوونی.» لە کۆتا دوو دەیەی سەدەی نۆزدەھەمدا، بیرۆکەیەکی جیاواز لەبارەی ھاوزایەندخوازی دەستی گرت بەسەر بوارەکانی [[پزیشکی]] و [[دەروونپزیشکی|دەروونناسیدا]]، کە کردارەکەی بە «شێوەیەکی دروست کە لە کەسێکدا دەبیندرێت بە ئاڕاستەی زایەندییەکی جێگیرەوە» ناوی دەبرت.

کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی، کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی دەڵێن:

{{دەقی تایبەت|لە ١٩٥٢دا، کاتێک کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی یەکەمین پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکانی بڵاوکردەوە، ھاوزایەندخوازیشی لەخۆ گرتبوو. ھەر یەکسەر دوای ئەمە، ئەم پۆلێنکردنە بەدواداچوونی سەختی بۆ کرا بۆ پشتڕاستکردنەوەی لە لێکۆڵینەوەیەکدا کە لەلایەن پەیمانگای نەتەوەیی تەندروستی دەروونییەوە سپۆنسەر کرابوو. بەھەرحاڵ، ئەم لێکۆڵینەوەیە و ھەموو ئەوانەشی کە بەدوایدا ھاتن شکستیان ھێنا لەوەی کە بتوانن بە بەڵگەی زانستییەوە بیسەلمێنن کە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییە یان نائاسایییە و یەکێک لە ئاڕاستەی زایەندییە ئاسایییەکانی مرۆڤەکان نییە. لە ئەنجامی کۆکردنەوەی ئەم جۆرە بەدواداچوونانە، پرۆفیشناڵەکانی پزیشکی، تەندروستی دەروونی، و زانستی کۆمەڵایەتی و ڕەفتاری بەو دەرئەنجامە گەیشتن کە ناوبردنی ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی دەروونی نابەجێیە و ئەو پۆلێنکردنەی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی خەمڵاندنێکی سەربەخۆیانە بووە و لەسەر بنەمای کۆمەڵایەتی و تێڕوانینی پزیشکیی ھەڵە ھاتووەتە ئاراوە.

بەھۆی ئەو بەڵگە زانستیانەی کە ڕووبەڕووی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی بوونەوە دەربارەی ھەڵەکەیان، ئەوان ھاوزایەندخوازییان لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان دەرکرد لە ساڵی ١٩٧٣دا. دوای ئەوەی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی بەسەر زانیاری و داتا زانستییەکاندا چوونەوە لەم بارەیەوە، ئەوان ھەمان ڕێیان گرتە بەر لە ١٩٧٥{{تێبینی|کە ھاندانی لابردنی ھاوزایەندخوای بوو لە پێڕستی نەخۆشییەکان}}، ھانی ھەموو پرۆفیشناڵی تەندروستییە دەروونییەکانی دا کە «نوێنەرایەتی لابردنی ئەو نەخۆشییە دەروونییە بدەن کە ماوەیەکی زۆرە دراوەتە پاڵ ھاوزایەندخوازی.» کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتییش ئێستا لەسەر یاسا و سیاسەتێکی ھاوشێوە کار دەکەن.

بۆیە، پرۆفیشناڵان و لێکۆڵەرەوەکانی تەندروستی دەروونی دەمێکە ئەو ڕاستییەیان خستووەتە ڕوو کە ھاوزایەندخوازی ھیچ کۆسپ و بەربەستێک دانانێت لەبەردەم ژیانێکی خۆش و تەندروست و بەپڕشت، و ھەروەھا زۆرینەی ھاوزایەندخوازانی جیھان بە شێوەیەکی دروست لە مەوداکانی کۆمەڵایەتی و پەیوەندییەکان دەبیندرێن.&lt;ref name=amici/&gt;|25px|25px|&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt;}}

[[پەڕگە:Richard von Krafft Ebing.jpg|وێنۆک|ڕاست|کرافت-ئیبن، نووسەری ''سایکۆپاتیا سێکسیوالیس''، ١٨٤٠–١٩٠٢.]]

ھەتاکو ئێستاش یەکدەنگی لەلایەن زانایانی تەندروستی بەردەوامە لەسەر ئەوەی کە پەیوەندی سێکسی و سۆزداری نێوان ھاوزایەندخوازان بە تەواوەتی سروشتی و ئاسایی و تەندروستە.&lt;ref name=response&gt;American Psychological Association: [http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/therapeutic-response.pdf Appropriate Therapeutic Responses to Sexual Orientation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100615023708/http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/therapeutic-response.pdf |date=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; لە ئێستادا بەدواداچوونێکی گەورە و قووڵ ھەیە کە دەیسەلمێنێت کە کەسێک گەی، لێزبیان، یانیش دووڕەگەزخواز بێت، دەروونێکی ئاسایی و بێ کێشەی ھەیە و لە توانایدایە بە شێوەیەکی ئاسایی ژیان بباتە سەر.&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt; ڕێکخراوی ''تەندروستیی جیھانی'' لە یەکێک لە پێڕستەکانیدا بەھەمان شێوە سەرەتا ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی ناودەبرت، بەڵام دواتر لە پێڕستەکە لابرا دوای ئەوەی ٤٣ ڕێکخراوی تەندروستیی جیھانی دژی ئەمە وەستان لە ١٧ی ئایاری ١٩٩٠.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.euro.who.int/en/what-we-do/health-topics/communicable-diseases/hivaids/news/news/2011/6/stop-discrimination-against-homosexual-men-and-women |سەردێڕ=Stop discrimination against homosexual men and women |بڵاوکەرەوە=World Health Organisation — Europe |ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120709194330/http://www.euro.who.int/en/what-we-do/health-topics/communicable-diseases/hivaids/news/news/2011/6/stop-discrimination-against-homosexual-men-and-women |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileCategory=50&amp;FileID=546 |سەردێڕ=The decision of the World Health Organisation 15 years ago constitutes a historic date and powerful symbol for members of the LGBT community |بڵاوکەرەوە=ILGA |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091030051630/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileCategory=50&amp;FileID=546 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091030051630/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileCategory=50&amp;FileID=546 |date=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=pinknewsstigma&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Homophobic stigma&amp;nbsp;– A community cause |ناونیشان=http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠٠٦|periodical=PinkNews.co.uk |یەکەم=Marc |دوایین=Shoffman |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070419234733/http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070419234733/http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |date=١٩ی نیسانی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; ''کۆمەڵگەی دەروونپزیشکی چینی'' ھاوزایەندخوازی لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان لادا لە ساڵی ٢٠٠١دا دوای پێنج ساڵ لە بەدواداچوون لەسەر ھاوزایەندخوازی.&lt;ref&gt;''The New York Times'': [https://www.nytimes.com/2001/03/08/health/08PSYC.html Homosexuality Not an Illness, Chinese Say] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160722131618/http://www.nytimes.com/2001/03/08/health/08PSYC.html |date=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; کۆلێژی ڕۆیاڵی دەروونپزیشکان دەڵێت: «ئەم مێژووە بەدبەختە ڕوونی دەکاتەوە کە چۆن کۆمەڵێک لە خەڵکی بە تایبەتمەندییەکی کەسییەوە تووشی لێکۆڵینەوەی پزیشکی زیان بەخش دەبن و دەبنە بنەمای بە-کەم-سەیرکردن لە کۆمەڵگەدا.»&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt; ھەرچەندە کە زانست ئەوەی پشتڕاست کردووەتەوە کە ھاوزایەندخوازی سروشتێکی ئاسایی مرۆڤە، ھاوزایەندخوازان ھێشتا تووشی ڕەتکردنەوە دەبن لەلایەن ھەندێک لە ھاوڕێکانیان و ئەندامانی خێزانەکانیان، کە ئەمەش ڕوونی دەکاتەوە کە کەسانی ئێڵ جی بی تی لە ڕووی دەروونییەوە قورسیی زیاتریان دەخرێتە سەر وەک لە مرۆڤێکی باوی تر.

ھەندێک لەو لێزبیان و گەی و دووڕەگەزخوازانەی کە دەست درێژ دەکەن بۆ تێراپی و چارەسەری دەروونی، لەبەر ھەمان ئەو ھۆکارانەیە کە جیاڕەگەزخوازان ڕووی تێدەکەن (فشار و دڵەڕاوکێ، کێشەی پەیوەندی، کێشە لە کار و لەگەڵ ھاوڕێکانیدا، ھتد)؛ ئاڕاستەی زایەندی ئەوان ھیچ پەیوەندییەکی بەم کێشانەوە نییە و ھیچ پزیشکێکی دەروونی لە ئاڕاستەی زایەندی کەس ناپرسێت لەکاتی تیمارکردنیان. ئیتر ھەر کێشەیەکی ھەبێت کەسەکە، چانسێکی زۆر ھەیە کە ڕووبەڕووی [[ھۆمۆفۆبیا]] دەبێتەوە دوای وەرگرتنی تیمارەکەی، بەبیانووی ئەوەی کە ئەو کەسە بۆیە لەڕووی دەروونییەوە فشاری لەسەر بووە چونکە ھاوزایەندخواز بووە.&lt;ref name=textbook&gt;Cabaj, R; Stein, T. eds. ''Textbook of Homosexuality and Mental Health'', p. 421&lt;/ref&gt; بەھەرحاڵ، ئاڕاستەی زایەندی کەسێک ھیچ پەیوەندییەکی بە نەخۆشییە دەروونییەکانییەوە نییە.

== ھۆکارەکان ==
=== بۆماوەیییەکان بەرامبەر بە ژینگەیییەکان ===
ھەرچەندە زاناکان فاکتەرە بۆماوەیییەکانیان بەلاوە گرنگترە،&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt; ئەوان ئەگەریان بۆ ئەوە داناوە کە دەکرێت ھاوزایەندخوازی لە ھەردوو بۆماوەیی و ژینگەییشەوە دروست ببێت و باوەڕیان تەنھا بە یەک دانە نییە و ئەوی تریان پشتگوێ خستبێت. ئەوان دەڵێن کە ئاڕاستەی زایەندیی کەسێک ھەر زوو لە تەمەنی لاوێتییەوە دەردەکەوێت و، جێندررخوازی بەھۆی دەستتێوەردانێکی ئاڵۆزی [[:en:Nature versus nurture|سروشت و نەرچەر]] دروست دەبێت.&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Stuart&quot;/&gt; فاکتەرە بایۆلۆژییەکان بۆماوەیی و ھۆرمۆنییە، کە ھەردووکیان ڕۆڵی سەرەکییان ھەیە لە پێگەیاندنی مێشک، و فاکتەرە ژینگەیییەکانیش لەوانەیە پەیوەست بە کۆمەڵایەتی و ژینگەی گەورەبوونی ھاوزایەندخوازەکە بێت.&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt; ھەر کامێک لەوانە بێت، زاناکان پێیان وانییە کە ھاوزایەندخوازی ھەڵبژاردنی کەسەکەیە.&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rcpsych.ac.uk/pdf/PS02_2014.pdf|سەردێڕ=Royal College of Psychiatrists' statement on sexual orientation|بڵاوکەرەوە=Royal College of Psychiatrists' statement on sexual orientation|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170809182830/http://www.rcpsych.ac.uk/pdf/PS02_2014.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

پەیمانگای ئەمریکیی پزیشکیی مناڵان دەڵێت:
{{وتە لەگەڵ سەرچاوە|ھیچ بەڵگەیەکی زانستی نییە [جەخت لەسەر ئەوە بکاتەوە] کە [[دایک و باوک]]ایەتی نائاسایی، دەستدرێژی سێکسی، یانیش ڕووداوە ناحەزەکانی تری ژیان کاریگەری ھەیە لەسەر [دروستبوونی] ئاڕاستەی زایەندی. ئەو بەڵگانەی ئێستا ھەن پیشانی دەدەن کە زۆرجار ئاڕاستەی زایەندی لە تەمەنی لاوێتیدا سەر ھەڵدەدات.|&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;perrin2002&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب| دوایین = Perrin | یەکەم = E. C. | سەردێڕ = Sexual Orientation in Child and Adolescent Health Care | ناونیشان = https://archive.org/details/sexualorientatio0000perr_u2r7 | بڵاوکەرەوە = Kluwer Academic/Plenum Publishers | ساڵ = ٢٠٠٢|شوێن= New York | ژپنک = ٠-٣٠٦-٤٦٧٦١-٥}}&lt;/ref&gt;}}

کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی، کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی لە ٢٠٠٦دا وتیان:
{{وتە لەگەڵ سەرچاوە|لە ئێستادا، ھیچ بەڵگەیەکی زانستی یەکدەنگ نییە لەسەر فاکتەرێکی دیاری کراو کە وا لە کەسێک دەکات ببێت بە جیاڕەگەزخواز، ھاوزایەندخواز، یانیش دووڕەگەزخواز–بە کاریگەرییە بایالۆژی و دەروونی و کۆمەڵایەتییەکانیشەوە کە لەوانەیە لەسەر باوان ھەیانبووبێت. بەھەرحاڵ، زۆرینەی بەڵگەکان وای پیشان دەدەن کە زۆرینەی گەی و لێزبیانەکان لەلایەن باوانی جیاڕەگەزخوازەوە گەورە کراون و زۆرینەی ئەو مناڵانەشی لەلایەن دایک و باوکی ھاوزایەندخوازە گەورە دەکرێن{{تێبینی|باوانی ھاوزایەندخواز مەبەست لە دوو دایک یان دوو باوکە. ھاوزایەندخوازان چونکە مناڵیان نابێت، ئەوان دەتوانن ھەتیوەکان بەخێوکەن}} لەکاتی گەورەبوونیاندا دەبن بە جیاڕەگەزخواز.|&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;}}

بەدواداچوون لەسەر ھاوزایەندخوازی کۆمەڵە دیبەیتێکی زانستی و سیاسی و کۆمەڵایەتی دەھێنێتە ئاراوە و ئەگەری زیاتر فەحسکردنی دوو کەس پێش ھاوسەرگیری بەرزتر دەکاتەوە.&lt;ref name=chicagotribune&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |سەردێڕ=Study of gay brothers may find clues about sexuality |یەکەم=Robert |دوایین=Mitchum |periodical=Chicago Tribune |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081023155659/http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081023155659/http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |date=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.churchtimes.co.uk/content.asp?id=60752 |سەردێڕ=How much is known about the origins of homosexuality? |بڵاوکەرەوە=Church Times |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100406055257/http://www.churchtimes.co.uk/content.asp?id=60752 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی نیسانی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;
تاکو ئێستا ھیچ «جینێکی گەی» نەدۆزراوەتەوە، ھەرچەندە چەندجارێکیش ھەوڵی دۆزینەوەی دراوە. لەلایەکی ترەوە، چەند بەڵگەیەکی باشی بۆماوەیی ھەن کە لەسەر ھاوزایەندخوازی کراون، بە تایبەتی لە نێرەکاندا، کە لەسەر [[دووانە]]کان کراون. باسەکە دەچێتەوە سەر کرۆمۆسۆم ٨ لەگەڵ جینی XQ28 لەسەر کرۆمۆسۆمی ئێکس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Ngun |یەکەم١= TC |دوایین٢= Vilain |یەکەم٢= E |ساڵ= ٢٠١٤|سەردێڕ= The biological basis of human sexual orientation: is there a role for epigenetics? | journal = Adv Genet |بەرگ= ٨٦|پەڕەکان= ١٦٧–٨٤| doi = 10.1016/B978-0-12-800222-3.00008-5 | pmid = ٢٥١٧٢٣٥٠}}&lt;/ref&gt; ماوەیەک دەبێت کە ئاڕاستەی زایەندی دەدرێتە پاڵ ئێپیجێنێتیکس.

=== لە ڕووی ئێڤەلوشن و پەرەسەندنەوە ===
{{multiple image
 | align = vertical
 | width1 = 120
 | image1 = Double Mars symbol.svg
 | caption1 = نیشانەی ھاوزایەندخوازیی نێر
 | width2 = 120
 | image2 = Double Venus symbol.svg
 | caption2 = نیشانەی ھاوزایەندخوازیی مێ
 }}
بەڕێوەبەرانی لێکۆڵینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٨ ڕایان گەیاند کە «بەڵگەی باوەڕپێکراو ھەیە لەسەر ئەوەی کە ئاڕاستەی زایەندی مرۆڤەکان کاریگەری بۆماوەیی لەسەرە، لەبەر ئەوە نازانرێت ھاوزایەندخوازی، کە یارمەتی کەمکردنەوەی [[زاوزێ]] دەدات، چۆن بە ڕێژەیەکی زۆر لە کۆمەڵگەدا دەرکەوتووە.» ئەوان ئاماژەیان بەوە کرد کە لەکاتێکدا جێنەتیکی ھاوزایەندخوازەکان ڕێگرن لەبەردەم زاوزێ لەنێوانیاندا، ئەوان لەوانەیە سوود لە جیاڕەگەزخوازەکانی دەورووبەریان وەرگن بۆ زاوزێ.&lt;ref&gt;Zietsch et al. (2008)&lt;/ref&gt; بۆ نموونە، گەیەکان لە ڕێگەی چاندنی سپێرمی یەکێک لە پیاوەکان لە [[ژن]]ێکی دیاریکراودا کە لە تاقیگەدا دەکرێت، مناڵ دروست بکەن، لەوانەشە ھەتیو بەخێو بکەن، لێزبیانەکانیش لە [[ھێلکەدان]]ی یەکێکیان سپێرم دەچێندرێت و یەکێکیان دەبنە ھەڵگری مناڵەکە؛ ئەگەریشی ھەیە کە یەکێک بە کرێ بگرن مناڵێکیان بۆ دروست بکات. لێکۆڵینەوەیەکی ٢٠٠٩ش ئاماژەی دا بە زیادبوون لە دانیشتووانە ھاوزایەندخوازە ژنەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=New Evidence of Genetic Factors Influencing Sexual Orientation in Men: Female Fecundity Increase in the Maternal Line |ناونیشان=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_2009-06_38_3/page/393 |نووسەر١=Iemmola, Francesca |نووسەر٢=Camperio Ciani, Andrea|journal=Archives of Sexual Behavior|بڵاوکەرەوە=Springer Netherlands|ساڵ=٢٠٠٩|بەرگ=٣٨|doi=10.1007/s10508-008-9381-6|pmid=١٨٥٦١٠١٤|پەڕەکان=٣٩٣–٩}}&lt;/ref&gt; بەدواداچوونێکی ''بەیڵی و زەک'' دوای لێکۆڵینەوە لەسەر ھاوزایەندخوازی لە ئاژەڵاندا تووانی تەحەدای ئەو بیرۆکەیە بکات کە دەڵێت ھاوزایەندخوازی یارمەتی کەمکردنەوەی دانیشتووان دەدات. ھەروەھا ئەوان پێشنیار دەکەن کە بەدواداچوونەکانی داھاتوو تیشک بخاتە سەر ھۆکارە بۆماوەیییەکان لەجیاتی دەرکەوتن و ئۆریجنەکەی.&lt;ref name=&quot;Bailey et al.&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Bailey |یەکەم١= N. W. |دوایین٢= Zuk |یەکەم٢= M. |ساڵ= ٢٠٠٩|سەردێڕ= Same-sex sexual behavior and evolution |ناونیشان= http://www.faculty.ucr.edu/~mzuk/Bailey%20and%20Zuk%202009%20Same%20sex%20behaviour.pdf | format = PDF | journal = Trends In Ecology &amp; Evolution |بەرگ= ٢٤| issue = 8|پەڕەکان= ٤٣٩–٤٤٦| doi = 10.1016/j.tree.2009.03.014 | pmid=١٩٥٣٩٣٩٦}}&lt;/ref&gt;

=== ھەوڵدان بۆ گۆڕینی ئاڕاستەی زایەندی کەسەکان ===
ھەتاکو ئێستا ھیچ لێکۆڵینەوەیەکی فەرمی زانستی نییە کە ئەوە ڕوونبکاتەوە کە دەکرێت ئاڕاستەی زایەندی کەسێک بگۆڕدرێت، ھەرچەندە ھەوڵی ئەم کردارە دراوە و دەدرێت لەلای ئەو کۆمەڵگایانەی کە لە ڕووی ئایینییەوە توندن و پێوەرێکی ڕەوشتیی جیاوازیان ھەیە وەک لە کۆمەڵگە پێشکەوتووەکان.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt; یەکدەنگی پڕۆفیشناڵەکانی زانستی کۆمەڵایەتی و ڕێکخراوە دەروونی و تەندروستییەکانی تر ئەوەیە کە ھاوزایەندخوازی شتێکی ئاسایییە و یەکێکە لە ئاڕاستەی زایەندییەکانی مرۆڤەکان و ھەتاھەتاییشە، بۆیە نەخۆشییەکی دەروونی نییە و کەواتە چارەسەریشی نییە.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt; کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی دەڵێت کە «زۆربەی کەسەکان ھەست بە ھیچ ھەڵبژاردنێک ناکەن لە ئاڕاستەی زایەندییەکەیان.»&lt;ref name=&quot;answers&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.apa.org/topics/sexuality/sorientation.pdf |سەردێڕ=Answers to Your Questions. For a Better Understanding of Sexual Orientation &amp; Homosexuality |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=American Psychological Association |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140111050857/http://www.apa.org/topics/sexuality/sorientation.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; کۆمەڵێک کەس ئەو بیر و باوەڕەیان ھێناوەتە ئاراوە کە گوایە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییەکی دەروونییە، کێشەیەکە لەکاتی دروستبوونی کۆرپەلە یانیش بەرھەمی سیستی ئایین و ڕەوشتە و دەمەقاڵێی ئەوە دەکەن کە گوایە ھاوزایەندخوازی دەتواندرێت «چارەسەر بکرێت» بە بەکارھێنانی سایکۆتێراپی یان ئایین و دەستتێوەردان لەم کردارە. زۆرێک لەو کەسانەی ھەڵگری ئەم بیر و باوەڕەن و ھەوڵی بڵاوکردنەوەی دەدەن، وەک بیندراوە، بەشێکن لە جووڵەیەکی سیاسیی ئایینی کە توندڕەوی و ستێریۆتایپ بەرامبەر بە کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی بەرز دەکاتەوە.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt;

تاکو ئێستا ھیچ ڕێکخراوێکی دەروونی پرۆفیشناڵ و پێشکەوتوو ھەوڵی گۆڕینی ھاوزایەندخوازییان لە ھیچ کەسێکدا نەداوە و بەڵکو دژی ئەوەشن و سیاسەتەکانیان خەڵکی ئاگادار دەکاتەوە لە دوورکەوتنەوە لە شتێکی وا. لەو ڕێکخراوە پزیشکییە پێشکەوتووانەی کە دژی ھەوڵی گۆڕینی ئاڕاستەی زایەندی دەدەن پێکھاتوون لە: یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی، یەکێتی دەروونی ئەمریکی، یەکێتی ڕاوێژکاری ئەمریکی، کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/5sEshQkXj?url=http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٠ |سەردێڕ=Expert affidavit of Gregory M. Herek, Ph.D. |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100828054600/http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |date=٢٨ی ئابی ٢٠١٠ }}&lt;/ref&gt; زانکۆی ڕۆیاڵی دەروونپزیشکان،&lt;ref name=royal2009&gt;Royal College of Psychiatrists: [http://www.rcpsych.ac.uk/press/pressreleasearchives/2009/statement.aspx Statement from the Royal College of Psychiatrists' Gay and Lesbian Mental Health Special Interest Group] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100527055029/http://www.rcpsych.ac.uk/press/pressreleasearchives/2009/statement.aspx |date=27 May 2010}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ کۆمەڵگەی دەروونپزیشکی ئوستراڵین.&lt;ref name=&quot;aps&quot;&gt;Australian Psychological Society: [http://www.psychology.org.au/publications/tip_sheets/orientation/ Sexual orientation and homosexuality] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090717121843/http://www.psychology.org.au/publications/tip_sheets/orientation/ |date=17 July 2009}}&lt;/ref&gt; یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی و زانکۆی ڕۆیاڵی دەروونپزیشکان ناڕەزاێتی خۆیان دەربڕی لەبارەی ئەو ڕێکخراوانەی ھەوڵی گۆڕینی ھاوزایەندخوازییان داوە چونکە ئەوان بەبێ ھیچ بەدواداچوونێکی زانستی ئەم ھەوڵانە دەدەن و «بەڵگە» زانستییەکانیان لەسەر ئەوەی کە گوایە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییە لاوازە و باوەڕپێنەکراوە. ئەوان ڕوونیان کردەوە کە ھەوڵێکی وا بە فیڕۆ دەڕوات و تەنھا کێشەی کۆمەڵایەتی دروست دەکات.&lt;ref name=&quot;royal2009&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;apaexgay&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/policy/ex-gay.pdf |سەردێڕ=Statement of the American Psychological Association |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110806095055/http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/policy/ex-gay.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئابی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی دەڵێت کە «ھاوزایەندخوازی ھەرگیز ھەڵبژاردنێک نییە کە بتواندرێت بگۆڕدرێت، و ئاڕاستەی زایەندی کاریگەرییەکی دوولایەنەی فاکتەرە زیندەیی و ژینگەیییەکانە [...] کە لە تەمەنێکی گەنجدا لە کەسێکدا دەردەکەوێت&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt; [...] و [بەڵگەکان پیشانی دەدەن] کە فاکتەرە زیندەیی و بۆماوەیی و ھۆرمۆنییەکان کاریگەرییەکی مەزنیان لەسەر ئاڕاستەی زایەندی ھەیە.» ئەوان دەڵێن کە «شوناسی زایەندیی{{تێبینی|شوناسی زایەندیی بە sexual identity ھاتووە، ئەمە بیرۆکەی کەسێکە لەسەر ئەوەی کە ئەو ئایا نێرە یان مێیە. ئەمە بە تەواوەتی جیاوازە لە ئاڕاستەی زایەندی کە بەرامبەر بە sexual orientation ھاتووە، ئەمەش ھۆکارێکە کە وادەکات کە بە ھەڵە ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی لەقەڵەم بدرێت، لەبەرئەوەی زۆرجار لەگەڵ شوناسی زایەندیی تێکەڵ دەکرێت.}} – نەک ئاڕاستەی زایەندی – دەتواندرێت لەڕێی سایکۆتێراپییەوە یان ڕووداوەکانی ژیانەوە بگۆڕدرێت»&lt;ref name=apa2009/&gt; واتە ھاوزایەندخوازی وەک شوناسی ڕەگەزیی نییە بگۆڕدرێت. ئەوان ھەروەھا وتوویانە کە «کەسەکان لەوانەیە ئاگاداربنەوە لە ئاستی جیاوازی ژیانیاندا کە ئەوان جیاڕەگەزخواز، گەی، لێزبیان، یان دووڕەگەزخوازن» و «دژی ھەر چارەسەرێکی دەروونی دەبێت، وەک تێراپی دووبارەبووەوە و 'گۆڕین'، کە لەسەر بنەمای ئەو لێکدانەوەیە ھاتووەتە ئاراوە کە گوایە ھاوزایەندخوازی لەخۆیدا نەخۆشی دەروونییە»

یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی ھەروەھا ھانی پرۆفیشناڵەکانی تەندروستی دەدات کە خۆیان لە بە-ھەڵە-بڵاوکردنەوەی زانیارییە پزیشکییەکان دەربارەی ھاوزایەندخوازی بەدوور بگرن و باسی شتێکی وەک ئاڕاستەی زایەندی نەکەن لەکاتی چارەسەرکردنی نەخۆشێکدا.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt;

== گەورەکردنی مناڵان ==
لەوەتەی ھاوزایەندخوازەکان لە ھەندێک لە شوێنەکانی جیھان مافی ھاوسەرگیری و بەخێوکردنی مناڵیان پێ دراوە، تێبینی کراوە کە باوانە ھاوزایەندخوازەکان ھێندەی باوانە جیاڕەگەزخوازەکان بەتوانان لە بەخێوکردنی مناڵەکانیان و توانیویانە بە شێوەیەکی تەندروست گەورەیان بکەن و لە ڕووی کۆمەڵایەتیی و دەروونییەوە ھەر وەک مناڵەکانی تر بوون کە لەلایەن باوانە جیاڕەگەزخوازەکانەوە گەورەکراون؛ بگرە باشتریش بوون.&lt;ref name=cpa2006&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/Marriage%20of%20Same-Sex%20Couples%20Position%20Statement%20-%20October%202006%20(1).pdf |سەردێڕ=Marriage of Same-Sex Couples&amp;nbsp;– 2006 Position Statement Canadian Psychological Association |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090419195945/http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/Marriage%20of%20Same-Sex%20Couples%20Position%20Statement%20-%20October%202006%20(1).pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=apsp&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Families-Lit-Review.pdf |سەردێڕ=Elizabeth Short, Damien W. Riggs, Amaryll Perlesz, Rhonda Brown, Graeme Kane: Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender (LGBT) Parented Families&amp;nbsp;– A Literature Review prepared for The Australian Psychological Society |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110304014530/http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Families-Lit-Review.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١١}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110304014530/http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Families-Lit-Review.pdf |date= ٤ی ئازاری ٢٠١١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=amici2010&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ca9.uscourts.gov/datastore/general/2010/10/27/amicus29.pdf |سەردێڕ=Brief of the American Psychological Association, The California Psychological Association, The American Psychiatric Association, and the American Association for Marriage and Family Therapy as Amici Curiae in support of plaintiff-appellees |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101226182332/http://www.ca9.uscourts.gov/datastore/general/2010/10/27/amicus29.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بەپێی لێکۆڵینەوە و بەدواداچوونی وێژەی زانستیی، ھیچ بەڵگەیەک نییە کە بەپێچەوانەوە شتەکان نیشان بدات و بڵێت کە ئەو مناڵانەی لەلایەن باوانە ھاوزایەندخوازەکانەوە گەورەکراون ھیچ کێشەیەکیان ھەیە.&lt;ref name=&quot;amici&quot;/&gt;&lt;ref name=pediatrics&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Pawelski JG, Perrin EC, Foy JM, etal |سەردێڕ=The effects of marriage, civil union, and domestic partnership laws on the health and well-being of children |journal=Pediatrics |بەرگ=١١٨|issue=1 |پەڕەکان=٣٤٩–٦٤|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٦|pmid=١٦٨١٨٥٨٥|doi=10.1542/peds.2006-1279}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;herek2006&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Herek GM |سەردێڕ=Legal recognition of same-sex relationships in the United States: a social science perspective |journal=The American Psychologist |بەرگ=٦١|issue=6 |پەڕەکان=٦٠٧–٢١|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٦|pmid=١٦٩٥٣٧٤٨|doi=10.1037/0003-066X.61.6.607 |ناونیشان=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠|df=dmy}} {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=stacey2010&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/fulltext/123248173/HTMLSTART?CRETRY=1&amp;SRETRY=0|سەردێڕ=How Does the Gender of Parents Matter|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|doi=10.1111/j.1741-3737.2009.00678.x|بەرگ=٧٢|journal=Journal of Marriage and Family|پەڕەکان=٣–٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=cpa2005&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/advocacy/brief.pdf |سەردێڕ=Brief presented to the Legislative House of Commons Committee on Bill C38 by the Canadian Psychological Association – June 2, 2005. |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121013225547/http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/advocacy/brief.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

بەدواداچوونەکان ئەوە پیشان دەدەن کە مناڵەکانی کە لەلایەن باوانە ھاوزایەندخوازەکانەوە گەورە دەکرێن کەمتر خەم لە ھاوزایەندخوازی دەخۆن و زیاتر کراوەن بە ڕوویدا.&lt;ref name=ABCNews&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Census 2010: One-Quarter of Gay Couples Raising Children |یەکەم=SUSAN |دوایین=DONALDSON JAMES |ناونیشان=http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 |newspaper=ABC News |ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٣|وتەگێڕانەوە=&quot;Still, more than 80 percent of the children being raised by gay couples are not adopted, according to Gates.&quot; |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630053712/http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ھەمان بەدواداچوون ڕوونی دەکاتەوە کە ئەو ھاوزایەندخوازانەی کە پێشووتر [[ھاوسەرگیری]]یان کردووە و مناڵیان لە ڕەگەزی بەرامبەر ھەبووە، مناڵەکانیشیان لەکاتی گەورەبوونیاندا توخمێکی ھاوزایەندخوازییان تێدا دەرکەوتووە، ئەمەش بەھۆی جێنێتیک و بۆماوەیییەوە ڕوودەدات، ھەرچەندە ئەوە حاڵەتێکی زۆر دەگمەنە و ئەو مناڵانەی کە لەلایەن باوانە ھاوزایەندخوازەکانەوە گەورە دەکرێن زۆرینەیان جیاڕەگەزخواز دەردەچن.&lt;ref name=&quot;Stacey_Biblarz&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Stacey J, Biblarz TJ |ساڵ= ٢٠٠١|سەردێڕ= (How) Does the Sexual Orientation of Parents Matter? |ناونیشان= http://faculty.law.miami.edu/mcoombs/documents/Stacey_Biblarz.pdf | format = PDF | journal = American Sociological Review |بەرگ= ٦٦| issue = 2 |پەڕەکان= ١٥٩–١٨٣|وتەگێڕانەوە= This may be partly due to genetic and family socialization processes, but what sociologists refer to as &quot;contextual effects&quot; not yet investigated by psychologists may also be important...even though children of lesbian and gay parents appear to express a significant increase in homoeroticism, the majority of all children nonetheless identify as heterosexual, as most theories across the essentialistt&quot; to &quot;social constructionist&quot; spectrum seem (perhaps too hastily) to expect. | doi = 10.2307/2657413 |ڕێکەوتی سەردان= ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20110928195415/http://faculty.law.miami.edu/mcoombs/documents/Stacey_Biblarz.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٠٥دا، پڕۆفێسۆری دەروونناسی چارلۆت جەی پاترسن، بەدواداچوونێکی ئەنجام دا بۆ کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی و داتاکانیش ئەوەیان پشتڕاست کردەوە کە ڕێژەی ھاوزایەندخوازی لە نێوان مناڵەکانی ئەواندا کەم بووە.&lt;ref name=&quot;APAreport&quot;&gt;American Psychological Association [http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/parenting-full.pdf Lesbian &amp; Gay Parenting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923221332/http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/parenting-full.pdf |date=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥ }}&lt;/ref&gt;

== تەندروستی ==
=== فیزیکی ===
{{سیاسەتەکانی خوێندانی ھاوزایەندخوازان}}
ناوەکانی ''ئەو پیاوانەی سێکس لەگەڵ پیاو دەکەن'' لەگەڵ ''[[لێزبیەن|ئەو ژنانەی سێکس لەگەڵ ژن دەکەن]]'' بەکاردەھێندرێن بۆ ئەو کەسانەی کە سێکس لەگەڵ ھەمان ڕەگەزی خۆیان دەکەن بەبێ گوێدان بە شووناسی زایەندی ئەوان. زۆرێک لە خەڵکی ڕەتی دەکەنەوە کە خۆیان بەو ناوانەوە بگرنەوە کە کۆمەڵگە بۆیان دیاری دەکات و بەکاری بێنن بۆ پێناسەکردنی خۆیان، ناوەکانی وەک گەی و لێزبیان و بایسێکسوال (یان دووڕەگەزخوازی) ش ھەر کۆمەڵێکن لەو ناوانە.&lt;ref name=msmafrica&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?id=5208&amp;nex=5 |سەردێڕ=MSM in Africa: highly stigmatized, vulnerable and in need of urgent HIV prevention |بڵاوکەرەوە=Aidsportal.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070713125016/http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٧|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070713125016/http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |date=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=UNAIDS1&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UNAIDS: Men who have sex with men
 |بڵاوکەرەوە=UNAIDS
 |ناونیشان=http://www.unaids.org/en/PolicyAndPractice/KeyPopulations/MenSexMen/default.asp
 |format=asp
 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080618190907/http://www.unaids.org/en/PolicyAndPractice/KeyPopulations/MenSexMen/default.asp
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|df=dmy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TGHIVINF&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Greenwood
 |یەکەم=Cseneca
 |نووسەر٢=Mario Ruberte
 |سەردێڕ=African American Community and HIV (Slide 14 mentions TG women)
 |بڵاوکەرەوە=East Bay AIDS Education and Training Center
 |ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt
 |format=ppt
 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080910171338/http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080910171338/http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt |date=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=MSTSW&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Operario D, Burton J, Underhill K, Sevelius J |سەردێڕ=Men who have sex with transgender women: challenges to category-based HIV prevention |journal=AIDS Behav |بەرگ=١٢|issue=1 |پەڕەکان=١٨–٢٦|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|pmid=١٧٧٠٥٠٩٥|doi=10.1007/s10461-007-9303-y}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TGMSMNET&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Operario D, Burton J |سەردێڕ=HIV-related tuberculosis in a transgender network—Baltimore, Maryland, and New York City area, 1998–2000 |journal=MMWR Morb. Mortal. Wkly. Rep. |بەرگ=٤٩|issue=15 |پەڕەکان=٣١٧–٢٠|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٠٠|pmid=١٠٨٥٨٠٠٨|ناونیشان=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm4915a1.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090421103403/http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm4915a1.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئەم دەستەواژانە زۆرجار لە وێژەی پزیشکی و [[زانستە کۆمەڵایەتییەکان|زانستی کۆمەڵایەتی]] بەکاردێن بۆ باسکردنی ئەو کۆمەڵە خەڵکە بۆ بەدواداچوون و لێکۆڵینەوەکان، لەم پڕۆسەیەدا ئەوان گوێ بە شووناسی زایەند نادەن، واتە گوێ بەوە نادەن کە کەسەکە خۆی بە چی دادەنێت. ئەم دەستەواژانە بە کێشاویی دەبیندرێن لەبەرئەوەی «ڕەھەندی کۆمەڵایەتی ئاژۆکی سێکسی دەشارێتەوە؛ خۆ-ناونانەکانی لێزبیان، گەی، و کەسانی دووڕەگەزخواز لاواز دەکات؛ و بە شێوەیەکی تەواو باسی کردارە جنسییەکان و جۆرەکانی ناکات.»&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Young RM, Meyer IH |سەردێڕ=The trouble with &quot;MSM&quot; and &quot;WSW&quot;: erasure of the sexual-minority person in public health discourse |journal=Am J Public Health |بەرگ=٩٥|issue=7 |پەڕەکان=١١٤٤–٩|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٥|pmid=١٥٩٦١٧٥٣|pmc=١٤٤٩٣٣٢|doi=10.2105/AJPH.2004.046714}}&lt;/ref&gt; ھەرچۆنێک بێت، گەیەکان و لێزبیانەکان لەگەڵ یەکدا چالاکن لەبەر چەند ھۆکارێکی جیاواز جیاواز، کە گرنگترینیان چێژی سێکسی و خۆشەویستی و پەیوەندییە. لە پاڵ ئەوەی ئەم کردارانە چەند لایەنێکی باشی ھەیە، دەکرێت نەخۆشی کوشندەشی پێوە بێت. بۆ ئەوەی خود لەم نەخۆشییە کوشندانە بپارێزرێت پێویستە [[کۆندۆم]] و شمەکی بەرگری تر بەکاربێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STI Epi Update: Oral Contraceptive and Condom Use |ناونیشان=http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/std-mts/std511_e.html |بڵاوکەرەوە=Public Health Agency of Canada |ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ١٩٩٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060927063228/http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/std-mts/std511_e.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060927063228/http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/std-mts/std511_e.html |date=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}}&lt;/ref&gt; بەھەرحاڵ، ئەو نەخۆشییانەی وەک [[ئایدز]] وان ناگوازرێنەوە تاکو لایەنێکیان نەیانبێت. واتە ڤایرۆسی ئێچ-ئای-ڤی لە خۆیەوە دروست نابێت، بەڵکو دەگوازرێتەوە. ئەگەر پەیوەندی بەبێ کۆندۆم یاخود بەرگری تر بەسترا، پێویستە بەردەوام دڵنیا بکرێتەوە کە ئەو کەسەی کرداری سێکسی لەگەڵدا دەکرێت پاکە لەم ڤایرۆسانە. لە ئێستادا لە ھەندێک لە وڵاتەکاندا خوێنی گەیەکان وەرناگیرێت (واتە بەکار ناھێندرێت بۆ کەسێکی تر) لەبەرئەوەی پێیان وایە کە گەیەکان لە مەترسییەکی زیاتردان لە کۆمەڵگەدا بەرامبەر بەو نەخۆشییانە.&lt;ref name=Blood&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Cber / Fda |ناونیشان=http://www.fda.gov/cber/faq/msmdonor.htm |سەردێڕ=FDA Policy on Blood Donations from Men Who Have Sex with Other Men |بڵاوکەرەوە=Web.archive.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20071011035223/http://www.fda.gov/cber/faq/msmdonor.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;

==== تەندروستی گشتی ====
پزیشکەکان لە سەرانسەری جیھاندا ئەم خاڵانەیان پەسەند کردووە بۆ ئەوەی خانمە لێزبیانەکان و پیاوە گەیەکان ڕەچاوی بکەن لەکاتی [[سێکس]]دا تاکو خۆیان لە نەخۆشی بپارێزن:

===== ژنان =====
* لە خوێنی [[سووڕی مانگانە]] و ھەر برینێکی [[قوز|ئەندامی زاووزێی]] خەڵکی خۆت بەدوور بگرە، مەگەر ١٠٠٪‏ زانیت کە ئەوان پاکن و لە نەخۆشی دوورن.
* دڵنیا بەرەوە لە بەکارھێنانی کۆندۆم بەسەر ئەو [[یاریی سێکسی|یارییە سێکسیانەی]] کە دەچێت بە کۆم یان ئەندامی زاووزێی زیاتر لە یەک کەسدا. ھەمیشە یارییە سێکسییەکانی خۆت بۆ خۆت ھەڵبگرە و با ھەر کەسێک دانەیەکی خۆی ھەبێت
* بەربەستێک دابنێ لە بەردەم ئەندامی زاووزێی کەسەکەی کە لەگەڵیت لەکاتی سێکسی دەمدا، وەک کۆندۆم یان ھەر شتێکی تر کە ڕێگری لە دەستتێوەدانی ڕاستەوخۆ دەکات
* دەستکێشی لەیتکس بەکاربھێنە و دەستکێشەکان بە ڕۆنێکی تەندروستی نازیان بەخش چەور بکە گەر زانیت خوێنبەربوون ڕوودەدات.&lt;ref name=mravack&gt;Mravack, Sally A. (July 2006).&quot;Primary Care for Lesbians and Bisexual Women&quot;, ''American Family Physician'' '''74''' (2) p. 279–286.&lt;/ref&gt;

===== پیاوان =====
* خۆت لە شلەکانی جەستەی ئەو پیاوەی لەگەڵیدای بەدوور بگرە، ئەمە وەک [[تۆو (ژینناسی)|تۆو]]، [[تۆواو]]، و [[خوێن]] یان ھەر برینێکی تر، مەگەر ١٠٠٪‏ زانیت کە ئەوان پاکن و لە نەخۆشی بەدوورن.
* [[کۆندۆم]] بەکاربھێنە لەکاتی سێکسی [[دەم]] و [[کۆم]]دا
* بەربەست بەکاربھێنە لەکاتی [[کۆم بۆ دەم]]، بۆ ھەر ئەندامێکی جەستەت کۆندۆمێک بەکاربھێنیت باشترە
* دڵنیابەرەوە لە بەکارھێنانی کۆندۆم بەسەر ئەو یارییە سێکسییانەی کە دەچێت بە کۆم یان ئەندامی زاووزێی زیاتر لە یەک کەسدا. ھەمیشە یارییە سێکسییەکانی خۆت بۆ خۆت ھەڵبگرە و با ھەر کەسێک دانەیەکی خۆی ھەبێت&lt;ref&gt;Catalyst, Sr. Kitty, Staff of San Francisco City Clinic; &quot;Reading This Might Save Your Ass&quot;; 2001, San Francisco HIV Prevention and STD Prevention and Control.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Men Like Us: The GMHC Complete Guide to Gay Men's Sexual, Physical, and Emotional Well-being; Wolfe, Daniel; Gay Men's Health Crisis, Inc; Published by Ballantine Books, 2000; {{ISBN|0-345-41496-9}}, 9780345414960.&lt;/ref&gt;
* چەورکەر بەکاربھێنە گەر زانیت خوێنبەربوون ڕوودەدات

=== دەروونی ===
لەکاتێکدا کە سەرەتا ھاوزایەندخوازی لەناو وێژەی پزیشکیدا سەری ھەڵدا، ئەوان زۆرجار پێیان وابوو کە نەخۆشییەکی دەروونی بۆماوەیی ڕەگەکەیەتی. زۆرێک لە لێکۆڵینەوەکانی لەسەر ھاوزایەندخوازەکان دەکرا زیادتر تیشکی دەخستە سەر [[خەمۆکی]]، بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەر، و خۆکوژی لەواندا. ھەرچەندە ئەم کێشانە ھەن لەناو ئەو کەسانەی کە جیاڕەگەزخواز نین و بە پێچەوانەوە، وتووێژکردن لەسەر ئەمە بە دراماتیکی کەم بۆوە دوای ئەوەی ھاوزایەندخوازی لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان لابرا لە ساڵی ١٩٧٣. لەجێی ئەوانەی کە پێشوو باس کران، نالایەنگیری یاسایی، بەرزکردنەوەی درۆ و دەلەسە و، کەمی پشتگیری بۆ ھاوزایەندخوازان، بوون بە فاکتەرەکان کە تووشی خەڵکانی ئێڵ جی بی تی دەبێت و زۆرجاریش کاریگەری مەزنیان دەبێت لەسەریان لەڕووی دەروونییەوە،&lt;ref&gt;Schlager, Neil, ed. (1998). ''Gay &amp; Lesbian Almanac''. St. James Press. {{ISBN|1-55862-358-2}}, p. 152.&lt;/ref&gt; ھەر ئەمانەش کران بە پێوەری حاڵەتی دەروونی ھاوزایەندخوازان. ئەو شورەیی، نایەکسانی، زوڵم و ستەم و بە-کەم-سەیرکردنەی کە بە ھاوزایەندخوازییەوە لکێنراوە دەبێتە ئەنجامی کێشەی دەروونی بەپێی تێپەڕبوونی کات، بەڵام بەپێچەوانەوە بۆ جیاڕەگەزخوازی چونکە دیاردەیەکی باوترە لە کۆمەڵگەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Meyer, Ilan H. |سەردێڕ=Prejudice, social stress, and mental health in lesbian, gay, and bisexual populations: conceptual issues and research evidence |journal=Psychological Bulletin |بەرگ=١٢٩|issue=5 |پەڕەکان=٦٧٤–٩٧|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٣|pmid=١٢٩٥٦٥٣٩|pmc=٢٠٧٢٩٣٢|doi=10.1037/0033-2909.129.5.674}}&lt;/ref&gt; بەڵگەکان وای پیشان دەدەن کە ئەم جۆرە کردارانە بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازانی گەنج لە ڕووی دەروونییەوە دەیانخاتە مەترسییەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2007-10/cums-bgm100207.php |سەردێڕ=Black gay men, lesbians, have fewer mental disorders than whites, says Mailman School of PH study |بڵاوکەرەوە=Eurekalert.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100507073023/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2007-10/cums-bgm100207.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== گەنجانی گەی و لێزبیان ===
گەنجانی ئێڵ جی بی تی مەترسییەکی زیاتری خۆکوشتن، خوگرتن بە ماددە ھۆشبەرەکان، کێشەی قوتابخانە و گۆشەگیرییان لەسەرە بەھۆی ئەو ژینگە نەیار و گوناھبارکەرانەی کە تێیدا دەژین؛ کە خراپەی زۆریان بەرامبەر دەکرێت تێیدا، وەک بەدڕەفتاری دەروونی و جەستەیی بەرامبەریان، لەگەڵ جیابوونەوە لە خێزان و ھاوڕێکانیان.&lt;ref name=dhhs&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Report of the Secretary's Task Force on Youth Suicide |editor-first=Marcia R. (ed.) |editor-last= Fenleib |ساڵ=١٩٨٩|بڵاوکەرەوە=United States Government Printing Office |ژپنک=٠-١٦-٠٠٢٥٠٨-٧|دوایین=Gibson |یەکەم=P. |contribution=Gay and Lesbian Youth Suicide}}&lt;/ref&gt; ھەر لێرەشدا ڕاناوەستێت و گەنجانی ئێڵ جی بی تی بە شێوەیەکی زیاتر لە ڕووی جەستەیی و دەروونییەوە لەلایەن باوانیان یاخود ھاوڕێکانیان ئازار دەدرێت و ھەندێک جار تەنانەت [[دەستدرێژیی سێکسی|دەستدرێژی سێکسییشیان]] دەکرێتە سەر. ھۆکارەکانی ئەم خراپانە بەرامبەر گەنجانی ئێڵ جی بی تی دەگەڕێتەوە بۆ دوو ھۆکاری ''سەرەکی''.
١: ئەوان ھێرشیان دەکرێتە سەر لەبەر شوناسی زایەند و جیاوازییان لە زۆرینەی ئەندامانی کۆمەڵگە، زۆرجار لەبەر شێوازی پۆشاکەکانیان و شتی لاوەکی تر.
٢: لەکاتی ڕەتکردنەوەیان لەلایەن ئەندامانی خێزان و ھاوڕێکانیانەوە، ئەوان دەکرێن بە قوربانی و لەوانەیە ئەو مناڵانەی لە خێزانێکی [[ھۆمۆفۆبیا|ھۆمۆفۆبیدا]] گەورە دەکرێن ھەمان ڕەوشتیان ھەبێت بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان بەبێ ھیچ ھۆکارێک یان ھەڵبژاردنێک. ئەم ڕەتکردنەوانە ئەنجامی خراپیان لێ دەکەوێتەوە و ھاوزایەندخوازی ناگۆڕێت. ئەگەر کەسێک بەو شێوەیە ڕەت بکرێتەوە لەلایەنە کۆمەڵایەتییەکانی ژیان لەوانەیە خوو بداتە خواردنەوە و بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەر و سێکسکردن لەگەڵ چەند کەسێکدا لە ھەمان کاتدا بۆ ئەوەی قەرەبووی بکاتەوە، لەوانەشە ھاوزایەندخوازە ھەرزەکارەکان لە ماڵەوە ڕابکەن بەھۆی ئەم شتانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www.apa.org/journals/features/ccp733477.pdf |سەردێڕ=Victimization Over the Life Span: A Comparison of Lesbian, Gay, Bisexual, and Heterosexual Siblings |یەکەم=Kimberly F. |دوایین=Balsam |نووسەر٢=Esther D. Rothblum |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٥|journal=Journal of Consulting and Clinical Psychology |بەرگ=٧٣|issue=3 |پەڕەکان=٤٧٧–٤٨٧|format=PDF  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070311233920/http://www.apa.org/journals/features/ccp733477.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠٠٧|doi=10.1037/0022-006x.73.3.477 |pmid=١٥٩٨٢١٤٥}}&lt;/ref&gt;

{{وتە لەگەڵ سەرچاوە|ڕەتکردنەوەی زیاتر لەلایەن خێزانەکانەوە دەدرێتە پاڵ تەندروستییەکی خراپتر. [ئەگەر بەراوردیان بکەین]، پێگەیشتووە لێزبیان، گەی، و بایسێسوالەکان کە زیاتر لەلایەن خێزانەکانیانەوە ڕەت کراونەتەوە لە تەمەنی ھەرزەکارییدا ٨٫٤ جار زیاتر مەترسی ھەوڵی خۆکوشتنیان لەسەر بووە، ٥٫٩ جار زیاتر مەترسی خەمۆکی سەختییان لەسەر بووە، ٣٫٤ جار زیاتر مەترسی بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەری قەدەغەکراویان لەسەربووە و ٣٫٤ جاری تریش زیاتر مەترسیی سێکسی بێ بەرگرییان لەسەر بووە بەراورد بەو کەسانەی کە لەلایەن خێزانەکانیانەوە ھەرگیز ڕەت نەکراونەتەوە یاخود زۆر بە کەمی ڕەت کراونەتەوە.|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1542/peds.2007-3524
|ناونیشان=http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/123/1/346
|سەردێڕ=Family Rejection as a Predictor of Negative Health Outcomes in White and Latino Lesbian, Gay, and Bisexual Young Adults
|یەکەم=Caitlin
|دوایین=Ryan
|journal=Pediatrics
|نووسەر٢=David Huebner
|نووسەر٣=Rafael M. Diaz
|نووسەر٤=Jorge Sanchez
|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=PEDIATRICS
|بەرگ=١٢٣|issue=1
|پەڕەکان=٣٤٦–٣٥٢|pmid=١٩١١٧٩٠٢
|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090316103844/http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/123/1/346
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠٠٩
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;}}

کارەساتەکان کە بەسەر گەنجانی ئێڵ جی بی تی دێن زیاتر لە شارە گەورەکاندا ڕوو دەدات، بەھۆی ئەمەشەوە [[وێبگە|ماڵپەڕەکانی]] سەر [[ئینتەرنێت]] ھەستاون بۆ ئەوەی یارمەتی گەنجان و پێگەیشتووانی ئێڵ جی بی تی بەن.&lt;ref name=suicideorg&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Gay, Lesbian, Bisexual, and Transgender Suicide |ناونیشان=http://www.suicide.org/gay-and-lesbian-suicide.html |یەکەم=Kevin |دوایین=Caruso |periodical=Suicide.org |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070430000229/http://www.suicide.org/gay-and-lesbian-suicide.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٠٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; [[پرۆژەی ترێڤەر]]، ھێڵێکی یارمەتی ڕێگریی خۆکوژی بۆ گەنجە گەیەکان، دامەزرا دوای پەخشێکی ئەو فیلمەی کە [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتی ئۆسکاری]] بردەوە بەناوی ''ترێڤەر''. ڕێندی ستۆن و جەیمز لیسێزن، کە دروستکەری فیلمەکەن، بە یەکەوە پرۆژەکەیان دامەزراند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/07/02/trevor.project/index.html?iref=24hours | سەردێڕ=24-hour help for gay youth |ئیش=CNN | ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٠٨| ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٥| نووسەر=Wilson, Jacque | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170614043343/http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/07/02/trevor.project/index.html?iref=24hours | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== یاسا و سیاسەتەکان ==
=== یاسایییەتی ===
{{یاساکانی جیھان کە بۆ ھاوزایەندخوازی داندراوە}}ھەندێک لە دەوڵەتەکان پەیوەندی سێکسیی ھاوزایەندخوازییان قەدەغە نەکردووە، بە مەرجێک ھەردوو لایەن لە تەمەنی یاساییدا بن و بە پەسەندکردنی ھەردوولا پەیوەندییەکە پێکھاتبێت. ھەندێک لە دەسەڵاتە دادوەرییەکانی کە لەناو جیھاندا ھەن مافی یەکسان بۆ ھاوزایەندخوازانی کۆمەڵگەکەیان دەستەبەردەکەن و دەیانپارێزن و وەک خێزانە جیاڕەگەزخوازەکان مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت، واتە ڕێگەی [[ھاوسەرگیری]]شیان پێ دەدرێت. ھەندێک لە دەوڵەتەکانی تریش ھانی خەڵکەکەیان دەدەن کە خۆیان بە پەیوەندی جیاڕەگەزەوە بلکێنن و لە ھەندێک لە دەوڵەتەکانی تریش ھاوزایەندخوازی بە تاوان داندراوە. ھاوزایەندخوازەکانی کە لە زۆرینەی ناوچە ئیسلامییەکان جێگیرن مەترسی [[سزای مەرگ]]یان لەسەرە، وەک لە [[ئێران]] و بەشێکی نێجیریا دەبیندرێت.

ھەرچەندە ھاوزایەندخوازی لە ھەندێک شوێنەکانی [[جیھانی ڕۆژاوایی]] وەک [[پۆڵەندا]] لە ١٩٣٢، [[دانمارک|دانیمارک]] لە ١٩٣٣، [[سوێد|سوید]] لە ١٩٤٤، و [[شانشینی یەکگرتوو]] لە ١٩٦٧، یاسایی کرا، [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی]] لە ناوەڕاستەکانی ١٩٧٠ ئینجا ھەندێک یاسای شارستانیی و سیاسییان بۆ داندرا، ئەویش تەنھا لە ھەندێک لە وڵاتە پێگەیشتووەکان. گۆڕانکارییەک بەرچاو ڕوویدا کاتێک لە ١٩٧٣دا کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی ھاوزایەندخوازی لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان سڕییەوە و پێناسەیەکی نوێی بۆ ھاوزایەندخوازی دابین کرد. لە ١٩٧٧دا، کیبێک بووبە یەکەم ویلایەت کە بە یاسایی بەدڕەفتاری بەرامبەر بە ئاڕاستەی زایەندییەکان قەدەغە کرد. لە ١٩٨٠ و ١٩٩٠ەکان، زۆرینەی وڵاتە پێگەیشتووەکان یاسای فەرمییان بۆ ھاوزایەندخوازەکان دانا و لە ھەمان کاتدا یاساییان کرد و بەدڕەفتارییان بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان قەدەغە کرد، بەتایبەتی بەرامبەر بە کەپڵە گەیەکان لە خانووبەرە و سێرڤس کارەکانیان، ھتد. لەلایەکی ترەوە، زۆرینەی وڵاتەکانی تر لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و [[ئەفریقا]]، لەگەڵ چەند وڵاتێکی تر لە ئاسیا، و چەند ناوچەیەکی تریش، یان ھاوزایەندخوازییان لە یاساکانیان دەرکردووە و گرنگی پێ نایەن یانیش بە تاوان دەیژمێرن. کوردستان کە لە ئێستادا بەشێکە لە ئێراق، بە ھەمان شێوە دیاردەکەی پشتگوێ خستووە، بەڵام بە فەرمیش نایاسایی نییە. لەوانەیە ئەگەر کوردستان ببێت بە دەوڵەت، یاسای تایبەت بۆ ھاوزایەندخوازان دابنرێت. لە ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣دا، ھاوزایەندخوازی کرا بە تاوان لە [[ھیندستان]] لەلایەن بڕیارێکی دادگاوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=SHYAMANTHA|یەکەم=ASOKAN|سەردێڕ=India's Supreme Court turns the clock back with gay sex ban|ناونیشان=http://www.reuters.com/article/2013/12/11/us-india-rights-gay-idUSBRE9BA05620131211|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|newspaper=Reuters|ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924191626/http://www.reuters.com/article/2013/12/11/us-india-rights-gay-idUSBRE9BA05620131211|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
{{لابردنی ھاوزایەندخوازی لە کردارە نایاسایییەکان لە جیھاندا}}

=== یاساکان دژی جیاکاری ===
==== ویلایەتە یەکگرتووەکان ====
* {{تۆخ|جیاکاری لە دامەزراندنی کار}} نیشانەیەکە بۆ جیاکاری لەکاتی بە کرێ گرتنی کارمەند و خراپکاری لەکاتی پێدانی شێوازی کارەکان و پلە بەرزکردنەوە و دەرکردن و جیاکاری خراپی زیاتر، لەبەر ھۆکاری سادە، زۆرجار ھاوزایەندخوازیش یەکێکە لەو ھۆکارانە. لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکاندا]]، یاسا و سیاسەتێکی زۆر کەم ھەیە کە پشتگیری لە جیاکاری دەکات لەکاتی دامەزراندنی کارمەندەکان.&lt;ref name=soandthelaw&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Sexual Orientation and the Law |یەکەم=James M |دوایین=Donovan |نووسەر٢=American Association of Law Libraries Standing Committee on Lesbian and Gay Issues |ساڵ=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=William S. Hein &amp; Co. |ژپنک=٠-٨٣٧٧-٠١٦٦-X}} § 5:17&lt;/ref&gt; ھاوزایەندخوازی شتێکی یاسایییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، بۆیە ھاوزایەندخوازان مافی ئەوەیان ھەیە کراوە بن لەبارەی ھاوزایەندخوازییەکەیانەوە لە کارەکانیان. بریاری بەڕێوەبەرایەتی ١٣٠٨٧ی سەرۆککۆمار [[بیڵ کڵینتن]] جیاکاریی بەھۆی ئاڕاستەی زایەندی نایاسایی کرد لە خزمەتگوزاریی پێشبڕکێییی ھێزی کاری مەدەنیی فیدیرالی لە ١٩٩٨.&lt;ref name=clintonexecorder&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Executive Order 13087 of May 28, 1998 |ناونیشان=http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=1998_register&amp;docid=fr02jn98-135.pdf |format=PDF |periodical=Federal Register |بەرگ=٦٣|ژمارە=١٠٥|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ١٩٩٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041118191439/http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=1998_register&amp;docid=fr02jn98-135.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لەوانەیە ئەو کەسانەی کە جیاکاری دەکەن بەھۆی، لەسەر بنەمای، یان دژی ھاوزایەندخوازی لە دامەزراندنی کارمەندان، لەوانەیە ڕووبەڕووی یاسا ببنەوە.&lt;ref name=ashtonciviletti&gt;Ashton v. Civiletti, 613 F.2d 923, 20 Fair Empl. Prac. Cas. (BNA) 1601, 21 Empl. Prac. Dec. (CCH) P 30297 (D.C. Cir. 1979)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=kellyoakland&gt;Kelly v. City of Oakland, 198 F.3d 779, 81 Fair Empl. Prac. Cas. (BNA) 1455, 77 Empl. Prac. Dec. (CCH) P 46281 (9th Cir. 1999)&lt;/ref&gt;
* {{تۆخ|جیاکاری لە خانووبەرە}} ئاماژەیە بۆ جیاکاری و خراپ مامەڵەکردن لەگەڵ کڕیارانی خانووەکان لەلایەن خاوەنەکانییانەوە لەبەر جیاوازی ئەو کەسانەی دەیانەوێت بیکڕن. لە ویلایەتە یەکگرتووەکان ھیچ یاسایەک نییە دژی ئەم جیاکارییانە کە زۆرجار لەسەر بنەمای شووناسی ئاڕاستەی زایەندیی و ھاوزایەندخوازیی و، ھتد… دروست دبن، بووەستێتەوە. بەڵام لە ئێستادا ١٣ ویلایەت و چەند شارێکی گەورە بە سەربەخۆیی یاسایان داناوە بۆ نەھێشتنی ئەم دیاردەیە.&lt;ref name=findlawrenters&gt;{{بیرخستنەوە|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://realestate.findlaw.com/tenant/tenant-fair-housing/tenant-fair-housing-orientation.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071210161544/http://realestate.findlaw.com/tenant/tenant-fair-housing/tenant-fair-housing-orientation.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Renter's Rights Against Sexual Orientation Discrimination}}&lt;/ref&gt;
* {{تۆخ|تاوانی ڕق}} (ھەروەھا ناسراوە بە تاوانی لایەنگیری) پێکھاتووە لە چەند تاوانێک کە ھۆکاری لایەنگر بزواندووێتی بەرامبەر بە گرووپە کۆمەڵایەتییەکان، زۆرجار ئەو گرووپانەی کە لە ڕووی ڕەگەز، [[ئایین]]، ئاڕاستەی زایەندیی، [[کەمتوانی]]، [[گرووپی ڕەگەزی]]، نەتەوە، تەمەن، [[جێندەر]]، شووناسی جێندەر، یان لایەنگیری سیاسیی لەو کەسانەی کە ھەستاون بە تاوانەکە جیاوازن. لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، ٤٥ ویلایەت، لەوان [[واشینگتن دی سی]]، یاسایی بنچینەییان ھەیە کە تاوانی ڕقی ئاوا و ھاوشێوەی یان جیاواز لەمانە نایاسایی دەکات. ھەر یەکە لەم یاسایانە باسی بەدخووی بەرامبەر بە ئایین و زایەند و نەتەوە تێدایە؛ ٣٢دانە لە خاڵەکان لەسەر ئاڕاستەی زایەندییە، ٢٨ دانە لەسەر جێندەرە و، ١١ی تریش لەسەر [[ترانسجێندەر|ترانسجێندەریی]] و شوناسیی جێندەرییە.&lt;ref name=adl&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |format=PDF |سەردێڕ=State Hate Crime Laws |periodical=Anti-Defamation League |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070614124916/http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614124916/http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |date=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩دا، جووڵەی ڕاگرتنی تاوانی ڕق ''ماتیو شێفەرد و جەیمز بیارد جونییەر'' دامەزرا، کە «[...] ھێز بە لقی دادوەری دەدات بە لێکۆڵینەوە و بەلەدادگادانی تاوانە ڕقە توندڕەوییەکان کە تێیدا کەسە جیاکە قوربانییەکەی ھەڵبژاردووە لەبەر زایەند و ڕەنگ و ئایین و نەتەوە و جێندەر و ئاڕاستەی زایەندیی و، شووناسیی جێندەریی یاخود کەمتوانیی بینراو.» ئەمە کرایە ناو قانوونەوە و وای لە تاوانە ڕقییەکان کردووە کە تاوانێکی فیدڕاڵی بێت لە ویلایەتە یەکگرتووەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hrc.org/13699.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091028224353/http://www.hrc.org/13699.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ |سەردێڕ=President Barack Obama Signs Hate Crimes Legislation Into Law |بڵاوکەرەوە=HRC |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;

==== یەکێتیی ئەورووپا ====
لە [[یەکێتیی ئەورووپا]]دا، جیاکاری لە ھەر جۆرێک لەسەر بنەمای ئاڕاستەی زایەندی یان شووناسی جێندەریی نایاسایییە لەژێر بەیاننامەی مافی یەکێتی ئەورووپی سەرەکی.&lt;ref&gt;[[s:Charter of Fundamental Rights of the European Union#CHAPTER III. EQUALITY|Charter of Fundamental Rights of the European Union]]&lt;/ref&gt;

==== عێراق ====
لەکاتێکدا کە عێراق لەژێر دەستی بەریتانیادا بوو، ھاوزایەندخوازی تێیدا قەدەغە کرابوو. لەدوای ئەوە، کاتێک کە عێراق کەوتە ژێر دەستی حکوومەتی [[بەعسیزم|بەعسەوە]]، ھاوزایەندخوازی لەخۆیدا قەدەغە نەکرابوو. لەژێر یاساکانی ١٩٦٩دا، کاتێک کۆدی تاوانەکان دەرچوو، تەنھا لەکاتێکدا نایاسایی کردبوو ئەگەر دەستدرێژی، تۆلازی، بۆ فیلمی سێکسیی، لەشفرۆشیی، نەتوانین بۆ ڕێگەپێدان بەھۆی تەمەن و نەخۆشی دەروونی بووایە.&lt;ref name=&quot;WikiUsers5780&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/LGBT_rights_in_Iraq |سەردێڕ = «LGBT rights in Iraq» |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٧ی تەممووزی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; ھیچ یاسایەک دژی جیاکاری دانەندرابوو. لە ٢٧ی نیسانی ساڵی ٢٠٢٤ پەڕلەمانی عێڕاق یاسای «بەرەنگاربوونەوەی لەشفرۆشی و لادانی سێکسی» تێپەڕاند و لە ٢ی تەمووزی ھەمان ساڵیشەوە کەوتە واری جێبەجێکردنەوە، بەمەش وەک لە یاساکەدا ھاتووە ئەو کەسانەی بانگەشە یاخود پڕاکتیزەی ھاوزایەندخوازی دەکەن ڕووبەڕووی سزای یاسایی دەبنەوە و ھەروەھا ئەو دکتۆرەش کە نەشتەرگەری گۆڕینی زایەند دەکات بەھەمان شێوە تووشی سزای یاسایی دەبێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/notfound.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}&lt;/ref&gt;

=== چالاکی ڕامیاری ===
لە ١٩٦٠ەکانەوە، زۆرێک لە خەڵکانی [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە (دەستەواژە)|ئێڵ جی بی تی]] لە ڕۆژاوا، بە تایبەتی ئەوانەی لە شارە گەورەکان نیشتەجێ بوون، چاندێکی ھاوزایەندخوازییان دامەزراندووە. چاندی ھاوزایەندخوازی بە جووڵەی [[شانازیی ھاوزایەندخوازان|شانازی گەی]] ناسراوە لای زۆرێک لە خەڵکی، کە ساڵانە لەناو شارەکاندا ڕوودەدات. زۆرینەی ئەندامانی ئەم چاندە، بە ھاوزایەندخواز و پشتگیرەکانیشیانەوە، بەشداری لە شانازی گەی دەکەن بە لەبەرکردنی پۆشاک و بەرزکردنەوەی ئاڵای [[پەلکەزێڕینە]]، کە نیشانەیەکی ھاوزایەندخوازانە. سەرۆک وەزیری [[کەنەدا]]، [[جەستن تروودۆو|جەستن ترودۆ]]، چەندین جار بەشداری کردووە لە شانازی گەی و پشتگیری خۆی بۆ ھاوزایەندخوازەکان دەربڕیوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Swoon-worthy photos: Canadian Prime Minister Justin Trudeau steals hearts at Toronto's Pride parade | ناونیشان = https://www.usatoday.com/story/news/nation-now/2017/06/26/gay-pride-parade-2017-justin-trudeau-steals-hearts-toronto-pride/427773001/ |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووز، ٢٠١٧ | بڵاوکەرەوە = USA Today |زمان = ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.bbc.com/news/av/world-us-canada-36701570/justin-trudeau-joins-canada-gay-pride-march | سەردێڕ =Justin Trudeau joins Canada gay pride march | ڕێکەوتی سەردان =٧ی تەممووزی ٢٠١٧ | بەرھەم = BBC | بڵاوکەرەوە = BBC News | زمان =ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt; ھەرچۆنێک بێت، ھەموو ھاوزایەندخوازەکان بەشداری ناکەن لە شانازی گەی. زۆرێک لە پیاوە گەی و ژنە لێزبیانەکان پشتگوێی دەخەن.

لەگەڵ بەربڵاوبوونەوەی ئەیدز لە ١٩٨٠دا، زۆرێک لە کۆمەڵەکان و خەڵکانی تری ئێڵ جی بی تی ھەستان بە ڕێکخستن و بەرزکردنەوەی ھەڵمەت بۆ پەروەردەکردنی خەڵکی لەسەر ئەیدز و چۆنێتی خۆلادان لەو نەخۆشییە و بەرزکردنەوەی ئاگاداری لەسەر بەکارھێنانی پاراستن لەکاتی سێکسدا. ھەروەھا ئەوان بەدواداچوونیان دەکرد لەسەر دیاردەکە و دەستی یارمەتییان درێژ دەکرد بۆ تووشبووەکان بەو نەخۆشییە و داوایان لە حکوومەت کرد کە گرنگی زیاتر بدات بەم دیاردەیە.
{{multiple image
 | width = 200
 | direction = vertical
 | align = right
 | image1 = Pride Parade 2016 (28071266173).jpg
 | alt1 =
 | image2 = Pride Parade 2016 (28071267343).jpg
 | alt2 =
 | footer = سەرۆک وەزیرانی کەنەدا، [[جەستن تروودۆو|جەستن ترودۆ]]، لە کاتی بەشداریکردن لە [[نمایشی شانازی]] لە [[تۆرۆنتۆ]]، [[کەنەدا]].
}}
ئەو زیانانەی کە ئەو کاتە ئەیدز نایبۆوە و ڕێژەی کوشتنی زۆر کردبوو، وادیاربوو بووە ھۆی خاوکردنەوەی جووڵە ھاوزایەندخوازییەکان و لایەنەکانی تری ژیان، چونکە تیشک خرابووە سەر چارەسەرکردن و نەھێشتنی دیاردەکە. ھەرچۆنێک بێت، کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە لەو کاتەدا لە لایەنی سیاسییەوە چالاکبوونەوە و تەحەدای کۆمەڵگەی جیاڕەگەزخوازانیان کرد کە بە ھەمان شێوەی ئەوان ھەستن لەسەر دیاردەکە و ئەو کارەساتەی ئەیدز نابوویەوە. بەھۆی ئەم جووڵانەوە، زۆرێک لە فیلمەکان ھەستان بە بەرچاوخستنی کێشەکە، لەو فیلمانە: ''بەستنێکی زوو'' (١٩٨٥)، ''دۆستی درێژخایەن'' (١٩٩٠)، ''فێڵەدێڵفیا'' (١٩٩٣)، و ھتد…

لە ڕامیارییدا، چەند ڕەگەزخوازێکی زۆر ھەن کە لە سیاسەتدا کار دەکەن، تەنانەت لەو وڵاتانەشی کە یاسایان دژی ھاوزایەندخوازی ھەبوو ئەمە بینراوە. لەم کەسایەتییانە [[:en:Guido Westerwelle|گویدۆ ڤێسترڤل]]، [[:en:Peter Mandelson|پیتەر ماندلسن]] و [[:en:Per-Kristian Foss|پێر-کریستییان فاس]]، کە وەزیری کاروباری ئابووری [[نەرویژ|نەرویج]] بوو.

جووڵەکانی ئێڵ جی بی تی لەلایەن چەند کەسایەتی و ڕێکخراوەوە تووشی ڕووبەڕووبوونەوە دەبن و کەسانێک ھەن کە دژی ھاوزایەندخوازی دەوەستنەوە، زۆرجار لەبەر ھۆکاری ئایینی. ھەندێک لە خەڵکی پێیان وایە کە ھەموو پەیوەندییەکی سێکسیی جگە لە لەگەڵ ھاوسەری جیاڕەگەز دژی نەریتیی خێزانییە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Salt Lake City, UT |ناونیشان=http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080603123925/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|سەردێڕ=First Presidency Message on Same-Gender Marriage |بڵاوکەرەوە=Newsroom.lds.org |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080603123925/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |date= ٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt; و پێیان وایە کە مناڵەکان دەبێت لە ماڵێکدا بن کە دایک و باوکێک بەڕێوەی بەرێ.&lt;ref name=DMD&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Brownback |یەکەم=Sam |سەردێڕ=Defining Marriage Down&amp;nbsp;– We need to protect marriage. |بڵاوکەرەوە=National Review |ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080601155703/http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040710092937/http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |date=١٠ی تەممووزی ٢٠٠٤ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.lds.org/topics/family-proclamation |سەردێڕ=''The Family: A Proclamation to the World'' |بڵاوکەرەوە=Lds.org |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ١٩٩٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131208223716/https://www.lds.org/topics/family-proclamation |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەندێک لەو کەسانەی کە دژی مافەکانی ھاوزایەندخوازانن پێیان وایە کە ئەم مافانە کێشەی تێکەڵبوون دروست دەکەن لە ڕووی ئازادی تاکەکەسی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=496871&amp;in_page_id=1770
|سەردێڕ=Gay hate law 'threat to Christian free speech'
|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|یەکەم=Steve
|دوایین=Doughty
|بڵاوکەرەوە=Daily Mail
|شوێن=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=403815&amp;in_page_id=1770
|سەردێڕ=Christian faces court over 'offensive' gay festival leaflets
|یەکەم=Steve
|دوایین=Doughty
|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Daily Mail
|شوێن=London
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20061019212703/http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=403815&amp;in_page_id=1770
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/michael_gove/article805241.ece
|بڵاوکەرەوە=The Times
|سەردێڕ=I'd like to say this, but it might land me in prison
|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٢|یەکەم=Michael
|دوایین=Gove
|شوێن=London
|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20080918211024/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/michael_gove/article805241.ece
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٨
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.cbc.ca/canada/calgary/story/2007/11/28/chandler-meeting.html |سەردێڕ=Christian group likens Tory candidate review to witch hunt |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=CBC News |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080605082143/http://www.cbc.ca/canada/calgary/story/2007/11/28/chandler-meeting.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.lifesitenews.com/news/archive/ldn/2008/apr/08040901
|سەردێڕ=Conduct unbecoming a free society
|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٠٨|دوایین=Kempling
|یەکەم=Chris
|بڵاوکەرەوە=National Post
|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140328143153/http://www.lifesitenews.com/news/archive/ldn/2008/apr/08040901
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠١٤
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئازادی ئایینی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.law.com/jsp/ihc/PubArticleIHC.jsp?id=1193735028038
|سەردێڕ=Employer's Dilemma: When Religious Expression and Gay Rights Cross
|یەکەم=Judith
|دوایین=Moldover
|بڵاوکەرەوە=New York Law Journal
|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071031184612/http://www.law.com/jsp/ihc/PubArticleIHC.jsp?id=1193735028038
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645
 |سەردێڕ=Collision of religious and gay rights in the workplace
 |بڵاوکەرەوە=Humanist
 |ڕێکەوت=کانوونی دووەم–شوباتی ٢٠٠٨|یەکەم=Bob
 |دوایین=Ritter
 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120305210524/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645/
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120305210524/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645/ |date= ٥ی ئازاری ٢٠١٢ }}&lt;/ref&gt; توانای بەڕێوەبردنی کڵێساکان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/6904057.stm
|سەردێڕ=Bishop loses gay employment case
|ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=BBC News
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170930123030/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/6904057.stm
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ڕێکخراوە خێرخوازییەکان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/2080669/Catholic-adoption-service-stops-over-gay-rights.html
|سەردێڕ=Catholic adoption service stops over gay rights
|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Telegraph
|یەکەم=Martin
|دوایین=Beckford
|شوێن=London
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171020151524/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/2080669/Catholic-adoption-service-stops-over-gay-rights.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.boston.com/news/local/articles/2006/03/11/catholic_charities_stuns_state_ends_adoptions/
|سەردێڕ=Catholic Charities to halt adoptions over issue involving gays
|ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٠٦|دوایین=LeBlanc
|یەکەم=Steve
|بڵاوکەرەوە=Boston Globe
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160303212653/http://www.boston.com/news/local/articles/2006/03/11/catholic_charities_stuns_state_ends_adoptions/
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئازاری ٢٠١٦
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و ڕێکخراوی ئایینی تر. بەھەرحاڵ، ئەو کڵێسا و ڕێکخراوانەی کە دژی یاساکانی حکوومەت دەوەستن و جیاکاری دەکەن لەنێوان ھاوزایەندخوازان و بەدڕەفتاری دەکەن بەرامبەرییان، ھەڕەشەی باج لێسەندنیان لێ دەکرێت لەلایەن حکوومەتەوە.&lt;ref name=BannedBoston&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp
|سەردێڕ=Banned in Boston:The coming conflict between same-sex marriage and religious liberty
|یەکەم=Maggie
|دوایین=Gallagher
|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٠٦|بەرگ=٠١١|issue=33
|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060516000949/http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠٠٦
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/08/14/nyregion/14civil.html
|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Church Group Complains of Civil Union Pressure
|یەکەم=Jill
|دوایین=Capuzzo
|newspaper=The New York Times
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630114638/http://www.nytimes.com/2007/08/14/nyregion/14civil.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/09/18/nyregion/18grove.html
|سەردێڕ=Group Loses Tax Break Over Gay Union Issue
|یەکەم=Jill
|دوایین=Capuzzo
|newspaper=The New York Times
|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170628033942/http://www.nytimes.com/2007/09/18/nyregion/18grove.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.deseretnews.com/article/1,5143,700226242,00.html
 |سەردێڕ=LDS Church expresses disappointment in California gay marriage decision
 |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٠٨|یەکەم=Carrie
 |دوایین=Moore
 |بڵاوکەرەوە=Deseret News
 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090601193325/http://www.deseretnews.com/article/1%2C5143%2C700226242%2C00.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090601193325/http://www.deseretnews.com/article/1,5143,700226242,00.html |date= ١ی حوزەیرانی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;
لە ئێستادا کڵێساکان پارەی پێداویستییەکانیان (وەک ئاو، کارەبا، ھتد…) نادەن و لەسەر حکوومەتە.

== کۆمەڵگە و کۆمەڵناسی ==
=== بیر و ڕای گشتی ===
{{کاردانەوە کۆمەڵایەتییەکان بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازی}}
پەسەند نەکردنی ئەو کەسانەی کە جیاڕەگەزخواز نین، وەک ھاوزایەندخوازان، لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە زیاتر لە وڵاتەکانی ئاسیا و ئەفریقا دەبیندرێت، بە تایبەتی وڵاتە دواکەوتووەکان، و بە شێوەیەکی بەرچاو لە ئەورووپا و [[ئوسترالیا]] و ئەمریکاکان پەسەند دەکرێن. کۆمەڵگەکانی ڕۆژاوا بە گشتی زۆر باشن لە ڕووی پەسەندکردنیانەوە و مافی خۆشیان ھەیە، بە تایبەتی لە کۆتا دەیەکانی ڕابردوودا گرنگی بە مافەکانیان دراوە و کۆمەڵگە فێرکراوە لەسەر دیاردەکە. لە ٢٠١٧دا، پرۆفیسۆر ئەیمی ئەدامچیک ڕوونی کردەوە کە ئەم جیاوازییە جیھانییانە لە پەسەندکردنی ھاوزایەندخوازان دەگەڕێتەوە بۆ سەر سێ فاکتەر کە پێکھاتوون لە: بەھێزی دیموکراسی، پێگەیشتوویی ئابووری، و ئەو ئایینانەی کە لەو شوێنانە بەربڵاون.&lt;ref name=&quot;Adamczyk&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Adamczyk|یەکەم=Amy|سەردێڕ=Cross-National Public Opinion about Homosexuality: Examining Attitudes across the Globe|ساڵ=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=University of California Press|پەڕەکان=٣–٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wly8DQAAQBAJ&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170217022835/https://books.google.com/books?id=wly8DQAAQBAJ&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== پەیوەندییەکان ===
لە ٢٠٠٦دا، کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی، کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی، لە دادگای باڵا لە ویلایەتی [[کالیفۆرنیا]] کورتەیەکیان پێشکەش کرد: «خەڵکانی گەی و لێزبیان پەیوەندی پابەندبوو و درێژخایەن دروست دەکەن کە یەکسانن بە پەیوەندییە جیاڕەگەزخوازەکان. [[ھاوسەرگیری]] کە لە ھاوزایەندخوازان دابڕاوە سوودی کۆمەڵایەتی، دەروونی، و تەندروستی دەھێنێت. بە ڕەتکردنەوەی مافی ھاوسەرگیری بۆ ھاوزایەندخوازان، ویلایەتەکە پشتی ئەو ستیگمایانە دەگرێت و ڕێیان پێ دەدات کە بەردەوام بێت کە [بە ھۆکاری مێژوویی] دراونەتە پاڵ ھاوزایەندخوازی. ھاوزایەندخوازی تووشی ستیگما کراوە و ئەم ستیگمایەش ئەنجامی نەرێنیی دەبێت. بەربەستنی [[ھاوسەرگیریی ھاوزایەند|ھاوسەرگیری ھاوزایەندخوازان]] لەلایەن ویلایەتی کالیفۆرنیاوە، شکانەوەیەکی ئەم ستیگمایەیە.» ئەوان ھەروەھا ئاماژەیان بەوە دا کە «ھیچ بنەمایەکی زانستیی نییە بۆ جیاکردنەوە لە نێوان کەپڵە جیاڕەگەزخواز و ھاوزایەندخوازەکان لە بارەی مافی یاسایی، سوودەکان، و [ئەو کێشانەی] کە لە ڕووی ھاوسەرگیری شارستانییەوە دروست دەبن.»&lt;ref name=amici/&gt; ھاوسەرگیری ھاوزایەند لە ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٨دا یاسایی کرا کاتێک ویلایەتی کالیفۆرنیا بڕوانامەی ھاوسەرگیری بۆ ھاوزایەندخوازان دەرکرد و بەسەر بەربەستەکەدا چۆوە کە دژی یاساکانی ویلایەتەکە بوو.&lt;ref&gt;*{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/Same-sex_marriage_in_California |سەردێڕ = «Same-sex marriage in California» |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

=== ئایین ===
ھەرچەندە پەیوەندی نێوان ھاوزایەندخوازی و ئایین دەتوانێت بگۆڕێت لە ناوچەیەکەوە و بۆ ناوچەیەکی تر و بەپێی تێپەڕبوونی کات، ئەو ئایینانەی کە لە ئێستادا بەربڵاوترینن لە جیھاندا، کە [[ئایینە ئیبراھیمییەکان]]ن، ھاوزایەندخوازی و شێوەکانی تری پەیوەندیداری بە نەرێنیی پیشانی کۆمەڵگە دەدەن. ئەم دژ وەستانە دەتوانێت لە مەودایەکی فراوان لە بە کەم سەیرکردنی کردارەکە، تا تەواو بەربەستکردنی و دژ وەستانی لە ھەبوون لە کۆمەڵگەدا درێژ ببێتەوە. ھەندێک لە ئایینەکان وا بانگەشە دەکەن کە ڕووتێکردنی ھاوزایەند لە خۆیدا تاوانە،&lt;ref name=OPCtrial&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf|سەردێڕ=Charge #1 and specifications preferred by the Presbytery of Southern California against The Rev. C. Lee Irons|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|format=PDF|بڵاوکەرەوە=Presbytery of Southern California of the Orthodox Presbyterian Church|وتەگێڕانەوە=claiming that homosexuality is an unchosen &quot;condition,&quot; rather than a sin of the heart, [...] contradicts the teaching of Scripture that both the desire and the act are sin.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080723194409/http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ھەندێکی تر دەڵێن تەنھا کردارە ھاوزایەندییەکان تاوانە،&lt;ref&gt;سێکس و کۆمەڵگە – بەرگی ٣ – پەڕەی ٨٣٤&lt;/ref&gt; و ھەندێکی تریان بە تەواوی ھاوزایەندخوازییان پەسەند کردووە،&lt;ref&gt;The Wiley-Blackwell Companion to Religion and Social Justice – Page 543, Michael D. Palmer, Stanley M. Burgess – 2012&lt;/ref&gt; لەکاتێکدا ھەندێکی تریش ھەن بە ڕێژەیەکی زۆر کەم کە ھانی ھاوزایەندخوازان دەدەن.&lt;ref&gt;Introduction to New and Alternative Religions in America, Eugene V. Gallagher, W. Michael Ashcraft – 2006&lt;/ref&gt; ھەندێک لە خەڵکی پێیان وایە و بانگەشەی ئەوە دەکەن کە ھەستی ھاوزایەند دەتوانرێت نەھێڵرێت بە باوەڕ بە ئایین. ھەندێک خەڵک کرداری ھاوزایەندخوازییان لەلا پیرۆزە و میتۆلۆجی خۆشەویستی ھاوزایەند دەتوانرێت لە بەشەکانی جیھاندا بدۆزرێتەوە.&lt;ref&gt;Cabezón, p. vii, &quot;Introduction&quot;&lt;/ref&gt;

== ھاوزایەندخوازیی ئاژەڵانی تر ==
[[پەڕگە:Males Anas platyrhynchos 2.jpg|وێنۆک|دوو قازی کێوی نێرینە]]
[[پەڕگە:Wuppertal - Zoo - Panthera leo 01 (1) ies.webm|وێنۆک|دوو [[شێر]]ی نێر لە کاتی سێکسکردندا]]
خووڕەوشتی ھاوزایەندخوازی و دووڕەگەزخوازی بە شێوەیەکی بەربڵاو لە نێوان ئاژەڵەکاندا دەبیندرێن. ئەم خووڕەوشتانە لە [[سێکس|چالاکی سێکسییەوە]] درێژ دەبێتەوە بۆ باوانێتیکردن و بوون بە کەپڵ. بەدواداچوونێکی ١٩٩٩ی بڕووس بەیجمێڵ پیشانی دەدات کە کردەوە و خووڕەوشتی ھاوزایەندخوازی و پەیوەندیدار پێوەی لە سەروو ٥٠٠ جۆر لە ئاژەڵانی تردا تۆمار کراوە، ھەر لە [[پریمات]]ەکانەوە تا کرمەکان.&lt;ref name=Bagemihl/&gt;&lt;ref name=&quot;Biological Exuberance: Animal&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Harrold
|یەکەم=Max
|سەردێڕ=Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity
|بڵاوکەرەوە=The Advocate, reprinted in Highbeam Encyclopedia
|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ١٩٩٩|ناونیشان=http://www.thefreelibrary.com/Biological+Exuberance:+Animal+Homosexuality+and+Natural+Diversity.-a053877996
|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110520172429/http://www.thefreelibrary.com/Biological+Exuberance:+Animal+Homosexuality+and+Natural+Diversity.-a053877996
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠١١
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; پەیوەندی سێکسی نێوان ئاژەڵەکان بە شێوەی زۆر جیاواز دەردەکەوێت و دەنوێنرێت. ھەرچەندە چەند بیردۆزەیەک ھەیە، بەڵام لە ڕووی زانستییەوە ھێشتا نازانرێت ھۆکاری جیاوازی ئەم دەربڕینانە چییە لەم جۆرە پەیوەندییانەدا، و لەبەر ئەوەشی ھەموو جۆرێک لە ئاژەڵەکان بەدواداچوونیان لەسەر نەکراوە،&lt;ref name=&quot;'Catalogue of Life' reaches&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gordon |یەکەم=Dr Dennis
 | سەردێڕ='Catalogue of Life' reaches one million species
|بڵاوکەرەوە=National Institute of Water and Atmospheric Research
|ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.niwascience.co.nz/pubs/mr/archive/2007-04-10-3
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070713004634/http://www.niwascience.co.nz/pubs/mr/archive/2007-04-10-3
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; بیردۆزەیەک یان وەڵامێکی جێگیر ئەستەمە دەستکەوتنی. وەک بەیجمێڵ دەڵێت: «شانشینی ئاژەڵان [ئەم کردەوەیە] ئەنجام دەدەن بە جیاوازییەکی سێکسیی زۆریشەوە، لەوان ھاوزایەندخوازی، دووڕەگەزخوازی، و سێکسی بێ زاووزێ» وا دیارە لەلای ئاژەڵەکانی تر پەسەندکردنی زۆر زیاترە لە چاو مرۆڤەکاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.publishersweekly.com/pw/print/19990201/26501-gay-lib-for-the-animals-a-new-look-at-homosexuality-in-nature-.html |سەردێڕ=Gay Lib for the Animals: A New Look At Homosexuality in Nature – 2/1/1999 – Publishers Weekly |بڵاوکەرەوە=Publishersweekly.com |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120729131204/http://www.publishersweekly.com/pw/print/19990201/26501-gay-lib-for-the-animals-a-new-look-at-homosexuality-in-nature-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;

لە یەکێک لە جۆرەکانی ئاژەڵان، کە پێکھاتووە لە [[پەز]]ەکان، یان مەڕە ماڵی کراوەکان، ڕووتێکردنی ھاوزایەندخوازی بە شێوەیەکی زۆر دەبیندرێت.&lt;ref name=&quot;books.google.ca&quot;&gt;''[https://books.google.com/books?id=EftT_1bsPOAC&amp;pg=PA179 Animal Homosexuality: A Biosocial Perspective] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170223053821/https://books.google.com/books?id=EftT_1bsPOAC&amp;pg=PA179 |date=٢٣ی شوباتی ٢٠١٧}}'' By Aldo Poiani, A. F. Dixson, p. 179, 2010, Cambridge University Press&lt;/ref&gt;&lt;ref name=levay2/&gt; نزیکەی ١٠٪‏ مەڕە نێرینەکان ڕەتی دەکەنەوە کە لەگەڵ مێینەکاندا کردەوەی سێکسیی ئەنجام بدەن، لەکاتێکدا وەڵامی خێرایان دەبێت بۆ ئەنجامدانیی لەگەڵ نێرێکی تردا.&lt;ref name=levay2&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Gay, Straight, and The Reason Why The Science of Sexual Orientation|ناونیشان=https://archive.org/details/gaystraightreaso0000leva|دوایین=Levay|یەکەم=Simon |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |شوێن=Cambridge, Massachusetts |پەڕەکان=[https://archive.org/details/gaystraightreaso٠٠٠٠leva/page/٧٠ ٧٠]–٧١}}&lt;/ref&gt; ھاوزایەندخوازی نێوان ئاژەڵەکان ئەوەمان پیشان دەدەن کە ھاوزایەندخوازی لە ڕاستیدا نەخۆشی نییە و لە ناو سروشتدا بەردەوام ڕوودەدات، و لە ھەمان کاتدا قسەی زۆرینەی کەسایەتییە ئایینییەکان، بە تایبەتی ئەوانەی نێو کۆمەڵگەی ئیسلامی، پووچەڵ دەکاتەوە لەوەی کە دەڵێن ھاوزایەندخوازی لە ئاژەڵدا ڕوو نادات.

== تێبینییەکان ==
&lt;noinclude&gt;{{تێبینییەکان}}&lt;/noinclude&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|20em|refs=
&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sexual orientation, homosexuality and bisexuality|بڵاوکەرەوە=American Psychological Association|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشان=http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130808032050/http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=amici&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.courts.ca.gov/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf |پەڕە=٣٠|سەردێڕ=Case No. S147999 in the Supreme Court of the State of California, In re Marriage Cases Judicial Council Coordination Proceeding No. 4365(...) – APA California Amicus Brief&amp;nbsp;— As Filed |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120118184353/http://www.courts.ca.gov/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1542/peds.113.6.1827 |نووسەر=Frankowski BL|نووسەر٢=American Academy of Pediatrics Committee on Adolescence|سەردێڕ=Sexual orientation and adolescents |journal=Pediatrics|بەرگ=١١٣ |issue=٦ |پەڕەکان=١٨٢٧–٣٢ |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٤|pmid=١٥١٧٣٥١٩|ناونیشان=http://pediatrics.aappublications.org/content/113/6/1827.long}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Mary Ann Lamanna|نووسەر٢=Agnes Riedmann|نووسەر٣=Susan D Stewart|سەردێڕ=Marriages, Families, and Relationships: Making Choices in a Diverse Society|بڵاوکەرەوە=Cengage Learning|ژپنک=١-٣٠٥-١٧٦٨٩-٨|ساڵ=٢٠١٤|پەڕە=٨٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fofaAgAAQBAJ&amp;pg=PA82|وتەگێڕانەوە=The reason some individuals develop a gay sexual identity has not been definitively established &amp;nbsp;– nor do we yet understand the development of heterosexuality. The American Psychological Association (APA) takes the position that a variety of factors impact a person's sexuality. The most recent literature from the APA says that sexual orientation is not a choice that can be changed at will, and that sexual orientation is most likely the result of a complex interaction of environmental, cognitive and biological factors...is shaped at an early age...[and evidence suggests] biological, including genetic or inborn hormonal factors, play a significant role in a person's sexuality (American Psychological Association 2010).|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130141623/https://books.google.com/books?id=fofaAgAAQBAJ&amp;pg=PA82|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Stuart&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=گەیڵ ویسگارز ستوارت|سەردێڕ=Principles and Practice of Psychiatric Nursing|بڵاوکەرەوە=Elsevier Health Sciences|ژپنک=٠-٣٢٣-٢٩٤١٢-X|ساڵ=٢٠١٤|پەڕە=٥٠٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ivALBAAAQBAJ&amp;pg=PA502|وتەگێڕانەوە=No conclusive evidence supports any one specific cause of homosexuality; however, most researchers agree that biological and social factors influence the development of sexual orientation.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130185850/https://books.google.com/books?id=ivALBAAAQBAJ&amp;pg=PA502|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Kersey-Matusiak&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Gloria Kersey-Matusiak|سەردێڕ=Delivering Culturally Competent Nursing Care|بڵاوکەرەوە=Springer Publishing Company|ژپنک=٠-٨٢٦١-٩٣٨١-١|ساڵ=٢٠١٢|پەڕە=١٦٩|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=X8O_wGedAYoC&amp;pg=PA169|وتەگێڕانەوە=Most health and mental health organizations do not view sexual orientation as a 'choice.'|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130123356/https://books.google.com/books?id=X8O_wGedAYoC&amp;pg=PA169|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rcpsych.ac.uk/workinpsychiatry/specialinterestgroups/gaylesbian/submissiontothecofe.aspx|سەردێڕ=Submission to the Church of England's Listening Exercise on Human Sexuality|بڵاوکەرەوە=The Royal College of Psychiatrists|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130502011813/http://www.rcpsych.ac.uk/workinpsychiatry/specialinterestgroups/gaylesbian/submissiontothecofe.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئایاری ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Långström2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Långström |یەکەم١= N. |دوایین٢= Rahman |یەکەم٢= Q. |دوایین٣= Carlström |یەکەم٣= E. |دوایین٤= Lichtenstein |یەکەم٤= P. |سەردێڕ= Genetic and Environmental Effects on Same-sex Sexual Behavior: A Population Study of Twins in Sweden | doi = 10.1007/s10508-008-9386-1| journal = Archives of Sexual Behavior |بەرگ= ٣٩| issue = 1|پەڕەکان= ٧٥–٨٠|ساڵ= ٢٠٠٨| pmid = ١٨٥٣٦٩٨٦}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=PAHO&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=&quot;Therapies&quot; to change sexual orientation lack medical justification and threaten health |ناونیشان=http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=6803&amp;Itemid=1926 |بڵاوکەرەوە=Pan American Health Organization |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120523040848/http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=6803&amp;Itemid=1926 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠١٢|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113141618/http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content |date=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ }} archived here.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;levay&quot;&gt;Simon LeVay (1996). ''[http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/chap1/queerscience.htm Queer Science: The Use and Abuse of Research into Homosexuality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170317060357/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/chap1/queerscience.htm |date=١٧ی ئازاری ٢٠١٧}}.'' Cambridge: The MIT Press ISBN 0-262-12199-9&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hawragazxwazi271927&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sciencedaily.com/releases/2009/06/090616122106.htm|سەردێڕ=Same-sex Behavior Seen In Nearly All Animals, Review Finds|ئیش=ScienceDaily|ڕێکەوتی سەردان= ١ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110128123637/http://www.sciencedaily.com/releases/2009/06/090616122106.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hawragazxwazi371827&gt;[http://www.news-medical.net/news/2006/10/23/20718.aspx ''1,500 animal species practice homosexuality''. ''The Medical News'', 23 October 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110210172226/http://www.news-medical.net/news/2006/10/23/20718.aspx |date=10 February 2011}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hawragazxwazi372937&gt;Sommer, Volker &amp; Paul L. Vasey (2006), Homosexual Behaviour in Animals, An Evolutionary Perspective. Cambridge University Press, Cambridge. ISBN 0-521-86446-1&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Bagemihl&gt;{{harv|Bagemihl|1999}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;&gt;American Psychological Association: [http://www.apa.org/about/governance/council/policy/sexual-orientation.aspx Resolution on Appropriate Affirmative Responses to Sexual Orientation Distress and Change Efforts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101174139/http://www.apa.org/about/governance/council/policy/sexual-orientation.aspx |date= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Committed&quot;&gt;*[http://www.mercurynews.com/census/ci_18334802?nclick_check=1 Census statistics show quarter of California same-sex couples raising kids] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160809145325/http://www.mercurynews.com/census/ci_18334802?nclick_check=1 |date= ٩ی ئابی ٢٠١٦}}
*[http://www.starnewsonline.com/article/20110630/ARTICLES/110639995/1004/sitemaps Region Saw Increase In Same-Sex Households] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160329030306/http://www.starnewsonline.com/article/20110630/articles/110639995/1004/sitemaps |date=٢٩ی ئازاری ٢٠١٦}}
*[http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 Census 2010: One Quarter of Gay Couples Raising Children] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630053712/http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 |date=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}
*[http://www.startribune.com/local/125537288.html Minnesota Sees 50% Rise in Number of Gay Couples] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717123400/http://www.startribune.com/local/125537288.html |date=17 July 2011}}
*[http://www.poughkeepsiejournal.com/article/20110714/NEWS01/107140334/Census-Dutchess-Ulster-gay-households-increase Census:Dutchess, Ulster Gay Households Increase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119045141/http://www.poughkeepsiejournal.com/article/20110714/NEWS01/107140334/Census-Dutchess-Ulster-gay-households-increase |date=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}
*[http://westchesterrealestateinformation.com/same-sex-couples-numbers-soar-in-ny-2010-census-finds/ Same Sex Couples' Numbers Soar In N.Y, 2010 Census Finds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130430050627/http://westchesterrealestateinformation.com/same-sex-couples-numbers-soar-in-ny-2010-census-finds/ |date=٣٠ی نیسانی ٢٠١٣}}
*[http://www.edgeboston.com/index.php?ch=news&amp;sc=local&amp;sc3=&amp;id=123278 87% Increase in Same-Sex Nevada Households Since 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141026075323/http://www.edgeboston.com/index.php?ch=news&amp;sc=local&amp;sc3=&amp;id=123278 |date=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}
*[http://www.necn.com/07/14/11/Gay-lesbian-households-increase-in-Okla/landing_politics.html?&amp;apID=aebfe9933c274365a694d062894d773c 2010 Census indicates increase among same-sex homeowners in Oklahoma] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130130091511/http://www.necn.com/07/14/11/Gay-lesbian-households-increase-in-Okla/landing_politics.html?&amp;apID=aebfe9933c274365a694d062894d773c |date=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}
*[http://www.wnyc.org/blogs/wnyc-news-blog/2011/jul/15/spike-number-same-sex-couples-city/ Spike In Number of City's Same-Sex Couples] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727052503/http://www.wnyc.org/blogs/wnyc-news-blog/2011/jul/15/spike-number-same-sex-couples-city/ |date=27 July 2011}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=psych2010&gt;[http://healthyminds.org/More-Info-For/GayLesbianBisexuals.aspx Sexual Orientation] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110726000000/http://healthyminds.org/More-Info-For/GayLesbianBisexuals.aspx |date=26 July 2011}}. ''American Psychiatric Association''.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nrtsreport3619&quot;&gt;[https://www.facebook.com/NRTTVenglish/videos/1455995347807378/ homosexuals in the Kurdish Region], NRT Media&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=homodef46198&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= A Dictionary of True Etymologies|دوایین=Room |یەکەم=Adrian |ساڵ=١٩٨٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٠٢-٠٣٤٠-٣|پەڕە=٨٤}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=homodef37193&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= A Student's Dictionary of Psychology|دوایین=Statt |یەکەم=David A. |ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Psychology Press |ژپنک=٩٧٨-١-٨٤١٦٩-٣٤٢-٢|پەڕە=٩٣}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=glbtq&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |سەردێڕ=Karl-Maria Kertbeny: The Coinage and Dissemination of the Term |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٢|periodical=glbtq.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120927020758/http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626100855/http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |date=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=homolegal3619&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر١=Feray Jean-Claude |نووسەر٢=Herzer Manfred |ساڵ= ١٩٩٠|سەردێڕ= Homosexual Studies and Politics in the 19th Century: Karl Maria Kertbeny | journal = Journal of Homosexuality |بەرگ= ١٩|پەڕە= ١| doi=10.1300/j082v19n01_02}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=von-kraft3628&gt;[http://www.glbtq.com/social-sciences/krafft_ebing_r.html Krafft-Ebing, Richard von (1840–1902)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120409220543/http://www.glbtq.com/social-sciences/krafft_ebing_r.html |date=9 April 2012}}. ''glbtq.com''.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=psexualis&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://www.kino.com/psychopathia/history.html |سەردێڕ=Psychopathia Sexualis |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|periodical=Kino.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071004223140/http://www.kino.com/psychopathia/history.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=glaad&gt;[http://www.glaad.org/referenceguide Media Reference Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110823105346/http://www.glaad.org/referenceguide |date=٢٣ی ئابی ٢٠١١}} (citing AP, NY Times, Washington Post style guides), GLAAD. Retrieved 10 May 2007.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=haiey3618&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/gay|سەردێڕ=gay|وێبگە=Oxford Dictionaries|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٥|وتەگێڕانەوە=(Of a person, especially a man) homosexual.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160827054658/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/gay|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Mj3737&gt;Marguerite Johnson, Terry Ryan: ''Sexuality in Greek and Roman society and literature: a sourcebook'' p.4&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hayw26193&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://dictionary.reference.com/browse/lesbian |سەردێڕ=Lesbian &amp;#124; Define Lesbian at Dictionary.com |بڵاوکەرەوە=Dictionary.reference.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160307135535/http://dictionary.reference.com/browse/lesbian |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئازاری ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=UNAIDS&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UNAIDS: Men who have sex with men |بڵاوکەرەوە=UNAIDS |ناونیشان=http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/dataimport/pub/briefingnote/2006/20060801_policy_brief_msm_en.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120320001221/http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/dataimport/pub/briefingnote/2006/20060801_policy_brief_msm_en.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hayiaj261862&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Younger|یەکەم=John G.|سەردێڕ=Sex in the ancient world from A to Z|ناونیشان=https://archive.org/details/sexancientworldf00youn|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Routledge|شوێن=London [u.a.]|ژپنک=٠-٤١٥-٢٤٢٥٢-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/sexancientworldf٠٠youn/page/n٥٨ ٣٨]|edition=1st published.}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=naown1726&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The American Heritage Dictionary of the English Language, Fourth Edition|ناونیشان=https://archive.org/details/americanheritage0000unse_a1o7|بڵاوکەرەوە=Houghton Mifflin|ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٠-٦١٨-٧٠١٧٢-٩}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=haowm19364&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| دوایین = Spears | یەکەم = Richard A. | سەردێڕ = Fag |ئیش= Dictionary of American Slang and Colloquial Expressions | ساڵ = ٢٠٠٧| ناونیشان = http://dictionary.reference.com/browse/faggot | ڕێکەوتی سەردان = ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160227014915/http://dictionary.reference.com/browse/faggot | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی شوباتی ٢٠١٦ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=terms&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sex-lexis.com/ |سەردێڕ=Dictionary of Sexual Terms |بڵاوکەرەوە=Sex-lexis.com |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041015054212/http://www.sex-lexis.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=haownsh351937&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Taylor|یەکەم=Marvin J.|سەردێڕ=Queer Things from Old Closets: Libraries Gay and Lesbian Studies – Queer Theory|ناونیشان=http://rbm.acrl.org/content/rbml/8/1/19.full.pdf|بڵاوکەرەوە=Association of College and Research Libraries|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160116080410/http://rbm.acrl.org/content/rbml/8/1/19.full.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ajowm36197&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=eds|یەکەم=Marc Wolinsky ...|سەردێڕ=Gays and the military: Joseph Steffan versus the United States|ساڵ=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|شوێن=Princeton, NJ|ژپنک=٠-٦٩١-٠٣٣٠٧-٢|پەڕەکان=٤٠–٤٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kM8WgQQghwIC&amp;pg=PA49&amp;lpg=PA49&amp;dq=Gays+military+homo+derogatory+epithet&amp;source=bl&amp;ots=GKgHK00BxL&amp;sig=MpmlY0QZHaF2ebPZ3o-phV1IMmo&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=xxFuULTrGqP20gH5x4EY&amp;ved=0CC8Q6AEwAw#v=onepage&amp;q=Gays%20military%20homo%20derogatory%20epithet&amp;f=false|edition=[Online-Ausg.].|ڕێکەوتی سەردان= ١ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130175809/https://books.google.com/books?id=kM8WgQQghwIC&amp;pg=PA49&amp;lpg=PA49&amp;dq=Gays+military+homo+derogatory+epithet&amp;source=bl&amp;ots=GKgHK00BxL&amp;sig=MpmlY0QZHaF2ebPZ3o-phV1IMmo&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=xxFuULTrGqP20gH5x4EY&amp;ved=0CC8Q6AEwAw#v=onepage&amp;q=Gays%20military%20homo%20derogatory%20epithet&amp;f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;!--========= دێمۆگرافیا ==========--&gt;

&lt;ref name=timcook2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://www.nbcnews.com/watch/nightly-news/apple-s-tim-cook-is-first-fortune-500-to-come-out-as-gay-350111811811|سەردێڕ = Apple's CEO Tim Cook Is First Fortune 500 to Come Out as Gay|بڵاوکەرەوە = NBC News|ڕێکەوت = ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|وێبگە = www.nbcnews.com|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170724022131/http://www.nbcnews.com/watch/nightly-news/apple-s-tim-cook-is-first-fortune-500-to-come-out-as-gay-350111811811|ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=black&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Black |یەکەم١= Dan |دوایین٢= Gates |یەکەم٢= Gary |دوایین٣= Sanders |یەکەم٣= Seth |دوایین٤= Taylor |یەکەم٤= Lowell |ساڵ= ٢٠٠٠|سەردێڕ= Demographics of the Gay and Lesbian Population in the United States: Evidence from Available Systematic Data Sources | journal = Demography |بەرگ= ٣٧ | issue = ٢|پەڕەکان= ١٣٩–١٥٤ | doi=10.2307/2648117 | pmid=١٠٨٣٦١٧٣}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=sexualbehavior37287&gt;Sexual Behavior in the Human Male, p. 656&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;more-or-less-2010-10-01&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Harford|یەکەم=Tim|سەردێڕ=More or Less examines Office for National Statistics figures on gay, lesbian and bisexual people|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00tznbk|بڵاوکەرەوە=BBC|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151105183125/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00tznbk|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=idea-creative719&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=David Leonhardt
|سەردێڕ=John Tukey, 85, Statistician; Coined the Word 'Software'
|journal=The New York Times
|ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٠}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=idea-creative628&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Biography 15.1, ''John W. Tukey'' (1915–2000)
|ناونیشان=http://www.swlearning.com/quant/kohler/stat/biographical_sketches/bio15.1.html
|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171105192244/http://www.swlearning.com/quant/kohler/stat/biographical_sketches/bio15.1.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} John Tukey criticizes sample procedure&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Billy1993&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.2307/2136206|vauthors=Billy JO, Tanfer K, Grady WR, Klepinger DH |سەردێڕ=The sexual behavior of men in the United States|jstor=2136206 |journal=Family Planning Perspectives |بەرگ=٢٥|issue=2 |پەڕەکان=٥٢–٦٠|ساڵ=١٩٩٣|pmid=٨٤٩١٢٨٧}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Binson1995&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1080/00224499509551795|یەکەم١=Diane |دوایین١=Binson |یەکەم٢=Stuart |دوایین٢=Michaels |یەکەم٣=Ron |دوایین٣=Stall |یەکەم٤=Thomas J. |دوایین٤=Coates |یەکەم٥=John H. |دوایین٥=Gagnon |یەکەم٦=Joseph A. |دوایین٦=Catania |ساڵ=١٩٩٥|سەردێڕ=Prevalence and Social Distribution of Men Who Have Sex with Men: United States and Its Urban Centers |journal=The Journal of Sex Research |بەرگ=٣٢|issue=3 |پەڕەکان=٢٤٥–٥٤ |jstor=3812794}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Johnson1992&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Johnson AM, Wadsworth J, Wellings K, Bradshaw S, Field J |سەردێڕ=Sexual lifestyles and HIV risk |journal=Nature |بەرگ=٣٦٠|issue=6403 |پەڕەکان=٤١٠–٢|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ١٩٩٢|pmid=١٤٤٨١٦٣|doi=10.1038/360410a0}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Laumann1994&gt;Laumann, E. O. , Gagnon, J. H. , Michael, R. T. , &amp; Michaels, S. (1994). ''The social organization of sexuality: Sexual practices in the United States.'' Chicago: University of Chicago Press.{{Page needed|date=September 2010}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Wellings1994&gt;Wellings, K. , Field, J. , Johnson, A. , &amp; Wadsworth, J. (1994). ''Sexual behavior in Britain: The national survey of sexual attitudes and lifestyles.'' London, UK: Penguin Books.{{Page needed|date=September 2010}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = ACSF1992&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| doi = 10.1038/360407a0 |نووسەر= Investigators ACSF |ساڵ= ١٩٩٢|سەردێڕ= AIDS and sexual behaviour in France | journal = Nature |بەرگ= ٣٦٠| issue = 6403|پەڕەکان= ٤٠٧–٤٠٩| pmid = ١٤٤٨١٦٢}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Bogaert2004&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Bogaert AF |سەردێڕ=The prevalence of male homosexuality: the effect of fraternal birth order and variations in family size |journal=Journal of Theoretical Biology |بەرگ=٢٣٠|issue=1 |پەڕەکان=٣٣–٧|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٤|pmid=١٥٢٧٥٩٩٧|doi=10.1016/j.jtbi.2004.04.035}} Bogaert argues that: &quot;The prevalence of male homosexuality is debated. One widely reported early estimate was 10% (e.g. , Marmor, 1980; Voeller, 1990). Some recent data provided support for this estimate (Bagley and Tremblay, 1998), but most recent large national samples suggest that the prevalence of male homosexuality in modern western societies, including the United States, is lower than this early estimate (e.g. , 1–2% in Billy et al. , 1993; 2–3% in Laumann et al. , 1994; 6% in Sell et al. , 1995; 1–3% in Wellings et al. , 1994). It is of note, however, that homosexuality is defined in different ways in these studies. For example, some use same-sex behavior and not same-sex attraction as the operational definition of homosexuality (e.g. , Billy et al. , 1993); many sex researchers (e.g. , Bailey et al. , 2000; Bogaert, 2003; Money, 1988; Zucker and Bradley, 1995) now emphasize attraction over overt behavior in conceptualizing sexual orientation.&quot; (p. 33) Also: &quot;...the prevalence of male homosexuality (in particular, same-sex attraction) varies over time and across societies (and hence is a &quot;moving target&quot;) in part because of two effects: (1) variations in fertility rate or family size; and (2) the fraternal birth order effect. Thus, even if accurately measured in one country at one time, the rate of male homosexuality is subject to change and is not generalizable over time or across societies.&quot; (p. 33)&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Fay1989&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Fay RE, Turner CF, Klassen AD, Gagnon JH |سەردێڕ=Prevalence and patterns of same-gender sexual contact among men |journal=Science |بەرگ=٢٤٣|issue=4889 |پەڕەکان=٣٣٨–٤٨|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ١٩٨٩|pmid=٢٩١١٧٤٤|doi=10.1126/science.2911744}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Sell1995&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1007/BF01541598|vauthors=Sell RL, Wells JA, Wypij D |سەردێڕ=The prevalence of homosexual behavior and attraction in the United States, the United Kingdom and France: results of national population-based samples |journal=Archives of Sexual Behavior |بەرگ=٢٤|issue=3 |پەڕەکان=٢٣٥–٤٨|ڕێکەوت=حوزەیرانی ١٩٩٥|pmid=٧٦١١٨٤٤}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=SavinWilliams2009&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| editor1-last = Hope | editor1-first = Debra A |سەردێڕ= Contemporary Perspectives on Lesbian, Gay, and Bisexual Identities | doi = 10.1007/978-0-387-09556-1 |زنجیرە= Nebraska Symposium on Motivation |بەرگ= ٥٤|ساڵ= ٢٠٠٩|ژپنک= ٩٧٨-٠-٣٨٧-٠٩٥٥٥-٤}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=gayfeelings2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE0D91E3EF93BA35751C1A964958260&amp;sec=&amp;spon=&amp;pagewanted=all|سەردێڕ=Sexual Behavior Levels Compared in Studies In Britain and France|ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٢|ئیش=nytimes.com}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=statsofusa2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://williamsinstitute.law.ucla.edu/research/census-lgbt-demographics-studies/how-many-people-are-lesbian-gay-bisexual-and-transgender |نووسەر=Gary Gates |سەردێڕ=How Many People are Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender? |بڵاوکەرەوە=The Williams Institute |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170721165514/http://williamsinstitute.law.ucla.edu/research/census-lgbt-demographics-studies/how-many-people-are-lesbian-gay-bisexual-and-transgender/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=statsofusa3618&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/Gates-How-Many-People-LGBT-Apr-2011.pdf |format=PDF |نووسەر=Gary Gates |سەردێڕ=How many people are lesbian, gay, bisexual, and transgender? |بڵاوکەرەوە=The Williams Institute |پەڕە=١ |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150425174542/http://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/Gates-How-Many-People-LGBT-Apr-2011.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=moresources2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gay and Lesbian Families in the United States: Same-Sex Unmarried Partner Households |ناونیشان=http://www.urban.org/UploadedPDF/1000491_gl_partner_households.pdf |دوایین١=Smith |یەکەم١=David M. |دوایین٢=Gates |یەکەم٢=Gary J. |ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠٠١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110107082654/http://www.urban.org/UploadedPDF/1000491_gl_partner_households.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;[http://www.cdc.gov/nchs/data/nhsr/nhsr077.pdf &quot;Sexual Orientation and Health Among U.S. Adults: National Health Interview Survey, 2013.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709014014/https://www.cdc.gov/nchs/data/nhsr/nhsr077.pdf |date= ٩ی تەممووزی ٢٠١٧}} ''CDC''. 15 July 2014. 15 July 2014.&lt;/ref&gt;
}}

{{Refbegin|20em}}

=== کتێبەکان ===
;١٩٨٠کان
# Adam, Barry (1987). ''The Rise of a Gay and Lesbian Movement'', G. K. Hall &amp; Co. {{ISBN|0-8057-9714-9}}
# {{بیرخستنەوە|یەکەم=John |دوایین=Boswell |ناونیشان=http://www.press.uchicago.edu/cgi-bin/hfs.cgi/00/231.ctl |سەردێڕ=Christianity, Social Tolerance, and Homosexuality: Gay People in Western Europe from the Beginning of the Christian Era to the Fourteenth Century |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ساڵ=١٩٨٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٠٦٧١١-٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060928195316/http://www.press.uchicago.edu/cgi-bin/hfs.cgi/00/231.ctl |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}}
# Dover, Kenneth J. , ''Greek Homosexuality'', Gerald Duckworth &amp; Co. Ltd. 1979, {{ISBN|0-674-36261-6}}(hardcover), {{ISBN|0-674-36270-5}}(paperback)
# d'Emilio, John ''Sexual Politics, Sexual Communities: The Making of a Homosexual Minority in the United States, 1940–1970'', University of Chicago Press 1983, {{ISBN|0-226-14265-5}}
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=The History of Sexuality |یەکەم=Michel |دوایین=Foucault |authorlink=Michel Foucault |ساڵ=١٩٨٦|بڵاوکەرەوە=Pantheon Books |ژپنک=٠-٣٩٤-٤١٧٧٥-٥}}
# Roth, Norman. ''The care and feeding of gazelles: Medieval Arabic and Hebrew love poetry.'' IN: Lazar &amp; Lacy. ''Poetics of Love in the Middle Ages'', George Mason University Press 1989, {{ISBN|0-913969-25-7}}
;١٩٩٠ەکان
# {{بیرخستنەوە|یەکەم١=Bruce |دوایین١=Bagemihl |سەردێڕ=Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity|بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٠-٣١٢-١٩٢٣٩-٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=5CbRGV8AAIQC}}
# Bérubé, Allan, ''Coming out under Fire: The History of Gay Men and Women in World War Two'', New York: MacMillan 1990, {{ISBN|0-02-903100-1}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٧|سەردێڕ=Two spirit people: American Indian, lesbian women and gay men |نووسەر١=Brown, Lester B. |editor1=Lester B. Brown |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٩٠-٠٠٠٣-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=AwnQBETJsvEC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٠|سەردێڕ=Handbook of medieval sexuality |یەکەم١=Vern L. |دوایین١=Bullough |یەکەم٢=James A. |دوایین٢=Brundage |بڵاوکەرەوە=Taylor &amp; Francis |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٣-٣٦٦٢-٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PgSI1gvKhtAC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٥|سەردێڕ=Gay New York: Gender, Urban Culture, and the Making of the Gay Male World, 1890–1940 |نووسەر١=Chauncey, George |edition=reprint, illustrated |بڵاوکەرەوە=Basic Books |ژپنک=٩٧٨-٠-٤٦٥-٠٢٦٢١-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QCkEAQAAIAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٠|سەردێڕ=Encyclopedia of homosexuality (2 Volumes) |یەکەم١=Wayne R. |دوایین١=Dynes |یەکەم٢=Warren |دوایین٢=Johansson |یەکەم٣=William A. |دوایین٣=Percy |یەکەم٤=Stephen |دوایین٤=Donaldson |بڵاوکەرەوە=Garland Pub. |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٤٠-٦٥٤٤-٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TYyGAAAAIAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٣|سەردێڕ=Odd girls and twilight lovers: a history of lesbian life in twentieth-century America |نووسەر١=Faderman, Lillian|edition=4 |بڵاوکەرەوە=Columbia University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-٠٧٤٨٨-٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=44i96GWYxSQC}}
# Hinsch, Bret, ''Passions of the Cut Sleeve: The Male Homosexual Tradition in China'', The University of California Press, 1990, {{ISBN|0-520-06720-7}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٤|سەردێڕ=Outing: shattering the conspiracy of silence |نووسەر١=Johansson, Warren |نووسەر٢=William A. Percy |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٢٤-٤١٩-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-lZ903C-dkMC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٤|سەردێڕ=Sex in America: a definitive survey |نووسەر١=Michael, Robert T. |بڵاوکەرەوە=Little, Brown |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٦-٩١١٩١-٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PkjmGwAACAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٨|سەردێڕ=Pederasty and Pedagogy in Archaic Greece |نووسەر١=Percy, William Armstrong |بڵاوکەرەوە=University of Illinois Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٥٢-٠٦٧٤٠-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TCvoj1efp8UC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٨٧|سەردێڕ=Compañeras: Latina lesbians (an anthology) |نووسەر١=Ramos, Juanita |بڵاوکەرەوە=Latina Lesbian History Project |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ElVnAAAAMAAJ}}
# Rousseau, George, ''Perilous Enlightenment: Pre- and Post-Modern Discourses—Sexual, Historical'', Manchester University Press 1991, {{ISBN|0-7190-3301-2}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٢|سەردێڕ=Sexuality and eroticism among males in Moslem societies |نووسەر١=Schmitt, Arno |نووسەر٢=Jehoeda Sofer |editor1=Arno Schmitt |editor2=Jehoeda Sofer |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٢٤-٠٤٧-١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Kw_BVSVmNsUC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=An American obsession: science, medicine, and homosexuality in modern society |نووسەر١=Terry, Jennifer |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٧٩٣٦٧-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=C6pGoWWLfhEC}}

;٢٠٠٠ەکان
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=Regulating sex: the politics of intimacy and identity |یەکەم١=Elizabeth |دوایین١=Bernstein |یەکەم٢=Laurie |دوایین٢=Schaffner |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٩٤٨٦٩-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YQzW5I2RGNcC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=Before Stonewall: activists for gay and lesbian rights in historical context |نووسەر١=Bullough, Vern L. |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٢٣-١٩٣-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=A7x_VnES2esC}}
# {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Greeks And Greek Love: A Radical Reappraisal of Homosexuality In Ancient Greece|نووسەر=Davidson, James|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٠-٢٩٧-٨١٩٩٧-٦|بڵاوکەرەوە=Weidenfeld &amp; Nicolson}}
# {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gunther |یەکەم=Scott Eric |ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=The Elastic Closet, A History of Homosexuality in France, 1942-present |شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٥٩٥١٠-١}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٤|سەردێڕ=The lavender scare: the Cold War persecution of gays and lesbians in the federal government |نووسەر١=Johnson, David K. |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٤٠٤٨١-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_FM_hkMdxpIC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Historical dictionary of the lesbian liberation movement: still the rage |نووسەر١=Myers, JoAnne |بڵاوکەرەوە=Scarecrow Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٨-٤٥٠٦-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dzYbAAAAYAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=Queering India: same-sex love and eroticism in Indian culture and society |نووسەر١=Vanita, Ruth |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٩٢٩٥٠-٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=I9rrucxQbmEC}}

=== وتارە ڕۆژنامەیییەکان ===
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=On the Prevalence of Homosexuality and Bisexuality, in a Random Community Survey of 750 Men Aged 18 to 27 |دوایین=Bagley |یەکەم=Christopher |دوایین٢=Tremblay |یەکەم٢=Pierre |شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Haworth Press |ساڵ=١٩٩٨|journal=Journal of Homosexuality |بەرگ=٣٦|issue= 2 |issn=0091-8369 |oclc=٩١١٢٩٣٩١|doi=10.1300/j082v36n02_01 |پەڕەکان=١–١٨}}
# {{بیرخستنەوە|doi=10.2307/374839 |سەردێڕ=The Homophobic Imagination |دوایین=Crew |یەکەم=Louie |دوایین٢=Norton |jstor=374839 |یەکەم٢=Rictor |شوێن=3, Nov 74 |بەرگ=٣٦|issue=3 |پەڕەکان=٢٧٢–٩٠|journal=College English |issn=0010-0994 |ساڵ=١٩٧٤|oclc=٤٢٧٠٩٢٢١١}}
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=New Evidence of Genetic Factors Influencing Sexual Orientation in Men: Female Fecundity Increase in the Maternal Line |دوایین=Iemmola |یەکەم=Francesca |دوایین٢=Ciani |یەکەم٢=Andrea Camperio |بڵاوکەرەوە=Springer |format=Article |ساڵ=٢٠٠٩|journal=Archives of Sexual Behavior |پەڕەکان=٣٩٣–٣٩٩|بەرگ=٣٨|شوێن=no. 3 |issn=0004-0002 |oclc=٣٦٠٢٣٢٥٢٦|doi=10.1007/s10508-008-9381-6 |ناونیشان=http://www.springerlink.com/content/l6104277w82137x4 |pmid=١٨٥٦١٠١٤}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.springerlink.com/content/l6104277w82137x4 |date=شوباتی ٢٠٢٠}}
# {{بیرخستنەوە|doi=10.1126/science.1887219 |سەردێڕ=A difference in hypothalamic structure between heterosexual and homosexual men. |دوایین=LeVay |یەکەم=Simon |ساڵ=١٩٩١|journal=Science |پەڕەکان=١٠٣٤–٧|issue=5023 |بەرگ=٢٥٣|issn=0036-8075 |oclc=١٢١٦٥٥٩٩٦|ناونیشان=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/253/5023/1034 |pmid=١٨٨٧٢١٩}}
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Fraternal Birth Order and Ratio of Heterosexual/Homosexual Feelings in Women and Men |یەکەم٩=N |دوایین٩=Martin |یەکەم٨=J |دوایین٨=Bailey |یەکەم٧=M |دوایین٧=Wright |یەکەم٦=S |دوایین٦=MacGregor |دوایین=McConaghy |یەکەم٥=M |یەکەم=N |دوایین٢=Hadzi-Pavlovic |یەکەم٢=D |دوایین٥=Keller |دوایین٣=Stevens |یەکەم٣=C |دوایین٤=Manicavasagar |یەکەم٤=V | displayauthors = 8|ساڵ=٢٠٠٦|journal=Journal of Homosexuality |پەڕەکان=١٦١–١٧٤|issue=4 |بەرگ=٥١|issn=0091-8369 |oclc=٢٠٢٦٢٩٨٨٥|pmid=١٧١٣٥١٣٣|doi=10.1300/J082v51n04_09 |ناونیشان=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1090513808000688}}

=== وتارەکانی ئینتەرنێت ===
# Burr, Chandler. [https://www.theatlantic.com/doc/199706/homosexuality-biology/ Homosexuality and biology]. ''The Atlantic'', June 1997, {{ISSN|1072-7825}}. An overview of recent research in layman's language.
# [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/55169.stm BBC News (شوبات ١٩٩٨)]: Fingerprints Study
# [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/325979.stm BBC News (نیسان ١٩٩٩)]: Doubt cast on 'gay gene'
# {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://my.webmd.com/content/article/22/1728_56075?src=Inktomi&amp;condition=Home+&amp;+Top+Stories |سەردێڕ=WebMD (March 2000) |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080110000912/http://my.webmd.com/content/article/22/1728_56075?src=Inktomi&amp;condition=Home+&amp;+Top+Stories |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}{{cbignore|bot=medic}}: Pointing the Finger at Androgen as a Cause of Homosexuality
# [http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/3735668.stm BBC News (تشرینی یەکەم ٢٠٠٤)]: Genetics of homosexuality
# James Davidson, ''London Review of Books'', 2 June 2005, [http://www.lrb.co.uk/v27/n11/davi02_.html &quot;Mr and Mr and Mrs and Mrs&quot;]—detailed review of ''The Friend'', by Alan Bray, a history of same-sex marriage and other same-sex formal bonds
{{Refend}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{بەستەری پرۆژە خوشکەکان}}
* {{dmoz|Society/Gay,_Lesbian,_and_Bisexual/History/|گەی، لێزبیان و دووڕەگەزخواز/مێژوو}}
* [http://plato.stanford.edu/entries/homosexuality/ ئینسایکڵۆپیدیای فەلسەفەی ستانفۆرد – ھاوزایەندخوازی]
* [http://www.nrttv.com/En/media-video-detail.aspx?Cor=2&amp;Jimare=12125 ڕاپۆرتی ئێن ئاڕ تی لەسەر ھاوزایەندخوازی]{{بەستەری مردوو|url=http://www.nrttv.com/En/media-video-detail.aspx?Cor=2&amp;Jimare=12125 |date=ئابی ٢٠٢١}}
* ئەم وتارە [[:en:Homosexuality|بە زمانی ئینگلیزی بخوێنەوە]]
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|مێژوو|پزیشکی|کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|سیاسەت|ژینناسی|سێکسناسی|دەروونناسی|فەلسەفە|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە}}
{{وتاری ھەڵبژێردراو|وەشان=٥٣٢٤٥٠|ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧}}
&lt;/span&gt;

[[پۆل:ھاوزایەندخوازی|ھاوزایەندخوازی]]
[[پۆل:ئەوین]]
[[پۆل:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]]
[[پۆل:ئاڕاستەی زایەندی]]
[[پۆل:پەیوەندییە کەسییەکان]]
[[پۆل:ھاوڕەگەزخوازی]]</text>
      <sha1>6aqwf7kfbug0a9rzmeu7660y2zk5agi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581276</id>
      <parentid>1581269</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T18:24:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Épine</username>
        <id>19745</id>
      </contributor>
      <origin>1581276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="241511" sha1="39tp051j2onhj7fgmoacxg29sl95z10" xml:space="preserve">{{پپ}}
{{ڕەوانەکەر|ھاوڕەگەزبازی||ھاوڕەگەزخوازی (ڕوونکردنەوە)}}
{{ئاڕاستەی زایەندی}}
{{زانیاریدانی ھاوزایەندخوازی|ڕووتێکردن}}

'''ھاوزایەندخوازی''' (پێشووتر '''ھاوڕەگەزخوازی'''؛ {{بە ئینگلیزی|Homosexuality}}) بریتییە لە پەیوەندییەکی [[ڕۆمانس (ئەوین)|ڕۆمانتیکی]] و سێکسی لە نێوان ئەندامانی ھەمان [[زایەند]]دا. ھاوزایەندخوازی «نەخشێکی ھەتاھەتایی سەرنجی سۆزداری و سێکسیی و ڕۆمانسییە» لە نێوان ئەندامانی ھاوزایەند. ھەروەھا «ئاماژەیەکە بۆ ھەستی شوناسی کەسێک لەسەر بنەمای ئەو سەرنج و ڕەفتارە پەیوەندیدارانە و ئەندامییەتی لە [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|کۆمەڵگەیەک]] کە ھەمان ھەست تیایاندا ھاوبەشە.»&lt;ref name=apahelp/&gt;&lt;ref name=amici/&gt;

لە پاڵ [[جیاڕەگەزخوازی]]&lt;noinclude&gt;{{تێبینی|جیاڕەگەزخوازی بە واتای ھێترۆسێکشواڵتی ھاتووە، واتە کەسێک کە پەیوەندی سۆزداری و سێکسی لەگەڵ [[زایەند]]ێکی جیا لەوەی خۆی دەبەستێت}}&lt;noinclude/&gt; و [[دووڕەگەزخوازی]]دا، ھاوزایەندخوازی یەکێکە لە سێ پۆلە سەرەکییەی [[ئاڕاستەی زایەندی]]&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt; زاناکان ھۆکاری سەرەکیی ئاڕاستەی زایەندی نازانن، بەڵام پێیان وایە بەھۆی کاریگەرییەکی دوولایەنەی [[جێنەتیک|بۆماوەیی]] و [[ھۆرمۆن]]ییەوە دروست دەبێت، لە پاڵ ئەوانیشدا، کاریگەری کۆمەڵگا لەوانەیە ڕۆڵێک بگێڕێت.&lt;ref name=Frankowski/&gt;&lt;ref name=Lamanna/&gt;&lt;ref name=Stuart/&gt; زاناکان پێیان وانییە ھاوزایەندخوازی ھەڵبژاردەی کەسەکە خۆی بێت.&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kersey-Matusiak&quot;/&gt; ھەرچەندە ھیچکام لە بیردۆزەکان پاڵپشتییەکی گشتییان نییە، بەڵام زاناکان پشت بەو بیردۆزانە دەبەستن کە لە سایەی [[ژینناسی]]دا ھاتوونەتە ئاراوە&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt; و دەچنەوە سەر ھۆکارە بۆماوەیییەکان.&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Långström2010&quot;/&gt; ھیچ بەڵگەیەکی باوەڕپێکراو یان پشتگیراو لەلایەن زانستەوە نییە ئەوە بسەلمێنێت کە خێزان و تەمەنی منداڵی کاریگەرییان لەسەر ئاڕاستەی زایەندی ھەیە.&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt; ھەرچەندە ھەندێک خەڵک پێیان وایە کە ھاوزایەندخوازی کردارێکی نا-سروشتییە، بەدواداچوونی زانستی سەلماندوێتی کە ھاوزایەندخوازی جیاوازییەکی ئاسایی و سروشتییە و دەرئەنجامێکی خراپ یان نەخۆشیی دەروونی نییە،&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;&lt;ref name=PAHO/&gt; خۆیشی لە خۆیدا شتێکی خراپ نییە. بەڵگە و لێکۆڵینەوەی پێویست لەبەردەستدا نییە ئەوە بسەلمێنێت کە دەستێوەردانی دەروونی توانای گۆڕینی ئاڕاستەی زایەندی ھەیە.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt;

باوترین ئەو دەستەواژانەی کە بۆ کەسانی ھاوزایەندخواز بەرکاردەھێنرێن [[لێزبیەن|لێزبیان]]&lt;noinclude&gt;{{تێبینی|بۆ ھاوزایەندخوازە مێینەکان لێزبیان بەکاردێت}}&lt;\noinclude&gt; و [[گەی]]ن،&lt;noinclude&gt;{{تێبینی|بۆ ھاوزایەندخوازە نێرینەکان گەی بەکاردێت}}&lt;\noinclude&gt; بەڵام ''گەی'' بە شێوەیەکی بەرچاو و دیار بۆ ئاماژەکردن بە ھەردوو مێ و نێرە ھاوزایەندخوازەکان بەکاردەھێنرێت. ئەستەمە زاناکان بتوانن بە وردیی یاخود بە نزیککراوەیی ڕێژەی سەدیی کەسانی ھاوزایەندخواز یاخود ئەوانەی کرداری سێکسییان لەگەڵ ئەندامانی ھەمان دیاری بکەن، لەبەر چەند ھۆکارێک، لەوانە؛ کەسانی ھاوزایەندخواز نایانەوێت شوناسی خۆیان ئاشکرابکەن، بەھۆی ئەو [[ھۆمۆفۆبیا]] و جیاکاری و کینە و توندڕەوی کە لەوانەیە، بەتایبەتی لە دەوڵەتە [[ئیسلام]]ییەکاندا ڕووبەڕوویان ببێتەوە.&lt;ref name=&quot;levay&quot;/&gt; ڕەفتاری ھاوزایەندخوازی بە شێوەیەکی بەربڵاو لە ئاژەڵانیشدا بینراوە و دیاری کراوە.&lt;ref name=hawragazxwazi271927/&gt;&lt;ref name=hawragazxwazi371827/&gt;&lt;ref name=hawragazxwazi372937/&gt;&lt;ref name=Bagemihl/&gt;

زۆرێک لە گەی و لێزبیانەکان، ھەر وەک جیاڕەگەزخوازەکان، لە پەیوەندیی خۆشەویستی و ھاوسەرگیری پاک و دروست دان.&lt;noinclude&gt;{{تێبینی|پەیوەندی نێوان ھاوزایەندخوازان، بەتایبەتی پەیوەندی نێوان گەیەکان، ھەر بۆ [[سێکس]] نییە. ئەوانیش ئارەزووی پێکھێنانی پەیوەندی درێژخایەنیان ھەیە.}}&lt;\noinclude&gt; ھەرچەندە ماوەیەکی کەمیشە [[سەرژمێریی دانیشتووان]] ئەوان لە ئاماری ھاوسەرگیری و پەیوەندییەکاندا پیشان دەدات.&lt;ref name=&quot;Committed&quot;/&gt; پەیوەندییەکانی نێوان ھاوزایەندخوازان لە ڕووی سایکۆلۆجییەوە ھەر وەک ھی جیاڕەگەزخوازەکان وایە و ھیچ جیاوازییەکیان تێدا بەدی ناکرێت.&lt;ref name=amici/&gt; کرداری ھاوزایەندخوازی بە درێژایی مێژوو ھەبووە و ھەندێک جار پەسەند کراوە و ھەندێک جاری تریش بەپێی ئەو کۆمەڵگەیەی ئەو کەسانەی تێدا ژیاون ئەم دیاردەیە نەفرینی لێکراوە.&lt;ref name=psych2010/&gt; لە کۆتایییەکانی سەدەی نۆزدەھەمەوە، جووڵە جیھانییەکان بۆ داواکردنی مافی یاسایی بۆ ھاوزایەندخوازان زیادی کرد. داواکارییەکانیان بریتیبوون لە دەستەبەرکردنی مافی [[ھاوسەرگیریی ھاوزایەند|شارستانی و ھاوسەرگیری]] و پاراستن و بەخێوکردنی مناڵە بێسەرپەرشتەکان و پاراستنیان لە توندوتیژی. لە ئێستادا ھیچ مافێک لەلایەن حکوومەتی [[عێراق|ئێراق]] و [[ھەرێمی کوردستان]]ەوە بە فەرمی بۆ ھاوزایەندخوازان دانەندراوە، [[ئێن ئاڕ تی]] لە ڕاپۆرتێکدا لەسەر ھاوزایەندخوازان ئەمەی دڵنیا کردووەتەوە.&lt;ref name=&quot;nrtsreport3619&quot;/&gt; لە کۆمەڵگەی کوردیدا، ھاوزایەندخوازان بە ھەڵە لەگەڵ [[لەشفرۆشی|لەشفرۆشەکان]] و [[مناڵبازی|مناڵباز]] و [[کوڕبازی|نێربازاندا]] تێکەڵ دەکرێن، بە تایبەتی ھاوزایەندخوازە نێرەکان یاخود [[گەی]]ەکان،&lt;ref name=nrtsreport3619/&gt; زۆرجار وەک سووکایەتییەک پێیان بە «ھەتیوباز»یان «دوودەگی» بانگ دەکرێن، بەڵام لەڕاستیدا ھاوزایەندخوازی ھیچ پەیوەندییەکی بە لەشفرۆشی و مناڵبازی و نێربازییەوە نییە و پەیوەندییەکی ڕۆمانسی و سۆزدارانەی نێوان دوو مرۆڤی پێگەیشتووە.

== وشەڕەتناسی ==
===زمانی کوردی ===
پێشووتر وشەی ھاوزایەندخوازی لە زمانی کوردیدا بەکار دەھات، لەبەر نەبوونی وشەیەکی باشتر. ئەم وشەیە لە ڕووی زمانەوانییەوە کێشەی ھەیە، لەبەر ئەوەی وشەی ڕەگەز بەرامبەر بە وشەی (race) بەکارھاتووە، بۆیە ھاوزایەندخواز دەقاودەق بە کەسێک دەوترێت کە ڕەگەزپەرستە (تەنیا ھاوزایەندی خۆی دەخوازێ). وشەی زایەند لە کوردیی باکووردا بەرامبەر بە وشەی (sex) بەکارھاتووە، وشەی (ھاوزایەندخواز) دەقاودەق مانای ئەوە دەدات کە کەسێک ھاوزایەندی خۆی (same-sex) لە ڕووی جنسییەوە دەخوازێت.

=== وشەی ھۆمۆسێکسیوال ===
[[پەڕگە:Erastes eromenos Staatliche Antikensammlungen 1468.jpg|وێنۆک|150px| پارچەیەک وێنەی مێژوویی کە دوو گەی پیشان دەدات، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ٥٤٠ی پێش مەسیح.]]
بەپێی زانستی [[وشەڕەتناسی]] وشەی ''ھۆمۆسێکشواڵ''، کە لە زمانە بیانییەکاندا بە واتای ھاوزایەندخواز دێت، تێکەڵەیەکی [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]] و [[زمانی لاتینی|لاتینییە]]، یەکەم پێکھاتەی لە گریکییەوە وەرگیراوە، ὁμός (ھۆمۆس) کە بەواتای «ھەمان» دێت، و بۆ وەسفکردنی کردار و سەرنجی سێکسی لە نێوان ئەندامانی ھەمان ڕەگەزدا بەکاردێت، و لێزبیانیزمیش دەگرێتەوە.&lt;ref name=homodef46198/&gt;&lt;ref name=homodef37193/&gt; یەکەم دەرکەوتنی وشەی ''ھۆمۆسێکشواڵ'' لە نووسیندا لە نامیلکەیییەکی ساڵی ١٨٦٩ی ڕۆماننووسی نەمسایی کارل-ماریا کێرتبێنیدایە، کە نازانرێت کێ بڵاوی کردووەتەوە.&lt;ref name=glbtq/&gt; نامیلکەکە دژی ھەندێک یاسای شانشینی پڕوسیا وەستاوەتەوە کە ھەندێک کرداری سێکسیی قەدەغە کردبوو.&lt;ref name=glbtq/&gt;&lt;ref name=homolegal3619/&gt; لە ١٨٨٦دا دەروونناس ڕیچارد ڤۆن کرافت-ئیبن لە کتێبەکەیدا بەناوی ''سایکۆپاتیا سێکسیوالیس'' ھەردوو ناوی ''ھۆمۆسێکشواڵ'' و ''ھێترۆسێکشواڵ''ی بەکارھێناوە. کتێبەکەی ئەو ھێندە بەناوبانگ بوو لە نێو خەڵکیدا، بوویە ھۆی ئەوەی ئەم دوو ناوە بە فەرمی بەکاربھێنرێن و ببن بە دوو ناوی گشتی.&lt;ref name=von-kraft3628/&gt;&lt;ref name=psexualis/&gt;

زۆرێک لە ڕێنیشاندەرەکانی نووسینی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] پێشنیاری ئەوە دەکەن کە کە ''ھۆمۆسێکشواڵ'' وەک ناو بۆ کەسێک بەکارنەھێنرێت و لەجێی ئەوە ''گەی'' یان ''لێزبیان'' بەکار بھێندرێت.&lt;ref name=glaad/&gt; ھەندێکی تر پێشنیازیان کردووە کە بە تەواوەتی دەست ھەڵبگیرێت لە بەکارھێنانی ئەو وشەیە لەبەر ئەوەی مێژوویەکی تاریکی ھەیە و وەک سووکایەتییەک وایە، چونکە دەستەواژەکە زیاتر بۆ خووڕەوشتی سێکسی کەسەکە بەکاردێت نەک ھەستە ڕۆمانسییەکانی. گەی و لێزبیان ناودارترین جێگرەوەی وشەکەن کە لە کۆمەڵگەدا بە شێوەیەکی خراپ بەکارنایەن.&lt;ref name=glaad/&gt; پیتی سەرەتای ھەر یەک لە وشەکانی لێزبیان، گەی، بایسێکشواڵ و ترانسسێکشواڵ بۆ دروستکردنی وشەی ''LGBT'' ([[ئێڵ جی بی تی]]) بەکارھێنراون، کە ئاماژەیە بۆ کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە.

''گەی'' خۆی ئاماژەیە بە ھاوزایەندخوازیی نێرینە،&lt;ref name=haiey3618/&gt; دەشکرێت بۆ ئاماژەکردن بە تەواوی کەسانی ئێڵ جی بی تی بەبێ گوێدان بە زایەندیان بەکاربھێنرێت. بەڵام ''لێزبیان'' تەنھا تایبەتە بە ھاوزایەندخوازانی مێینە. وشەی لێزبیان لە دوورگەی ''لێسبۆسی'' یۆنایییەوە وەرگیراوە، لەوێ ھۆزانڤانی یۆنانی [[سافۆ]] ھۆزانی سەبارەت بە پەیوەندییە سۆزدارییەکانی لەگەڵ کچانی گەنجدا دەھۆنییەوە.&lt;ref name=Mj3737/&gt;&lt;ref name=hayw26193/&gt;

[[پەڕگە:Hyakinthos.jpg|وێنۆک|زێفیرەس و ھاییسنت لەسەر کوپێکی ئاتیکی، ٤٥٠ی پ.م. کارەکە لە مۆزەخانەی ھونەرە جوانەکانی بۆستن دەدۆزرێتەوە|150px]]

ھەرچەندە نووسەرانی کۆن دەستەواژەی ''ھۆمۆسێکشواڵیان'' بۆ چوارچێوەیەک بەکارھێناوە کە تەنیا یەک ڕەگەزی تێدا بێت (بۆ نموونە قوتابخانەیەک تەنیا کچی تێدا بێت)، بەڵام لە ئێستادا وشەکە لە ڕێڕەوەکەی لای داوە و تەنھا بۆ ئاڕاستەی زایەندی و ھەستی سێکسیی کەسێک بەرامبەر بە ڕەگەزی خۆی بەکاردێت.

بە گشتی لەجێی وشەی ھۆمۆسێکشواڵێتی چەند وشەیەکی دیکە بەکارھێنراون، لەوانە؛ [[گەی|ئەو پیاوانەی سێکس لەگەڵ پیاو دەکەن]]، (MSM) کە لە پزیشکیدا بۆ ئاماژەکردن بە چالاکیی سێکسی بەکارھێنراوە. ''ھۆمۆئیرۆتیک،'' بۆ کاری [[ھونەر]]یی بەکاردێت.&lt;ref name=UNAIDS/&gt;&lt;ref name=hayiaj261862/&gt; چەند وشەیەکی دیکە کە وەک سووکایەتی بەکاردھاتوون: کویر، فاگێت، فەیری، پووف و ھۆمۆ.&lt;ref name=naown1726/&gt;&lt;ref name=haowm19364/&gt;&lt;ref&gt;{{harv|Dalzell|2008|p=1104}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=terms/&gt; لە سەرەتاکانی ١٩٩٠ەکاندا ئەم وشانە لەلایەن کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تییەوە ئاماژە خراپەکانیان لێکرایەوە، وشەی ''کویر'' لە ''لێکۆڵینەوەی کویر'' و ''بیردۆزەی کویر'' و تەنانەت لە زنجیرەی تەلیفیزیۆنی ''چاوێکی کویر بۆ کوڕێکی سترەیت''دا بەکارھاتووە.&lt;ref name=haownsh351937/&gt; (سترەیت بەو کەسانە دەوترێت کە ھاوزایەندخواز نین و جیاڕەگەزخوازن). ھەرچۆنێک بێت، گەر کەسێک مەبەستی خراپ بێت لە بەکارھێنانی ئەم وشەیە بە شێوازی لێدوانەکانیدا دیار دەبێت.&lt;ref name=ajowm36197/&gt;

ھەندێک جار، لەبری وشەی «ھاوزایەندخواز» (کە وشە ڕاستەکەیە)، «ھاوزایەندباز» بەکار دەھێندرێت. لە [[زمانی کوردی]]دا وشەی شیاوی پەیوەندیدار بە [[جێندەر]] و [[زایەند]]ەوە دانەندراوە، بۆیە ئەو ناوانەی ئێستا لە جێی ھاوزایەندخوازی بەکاردێن، دروست نین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://speemedia.com/dreja.aspx?Jmare=35775&amp;Jor=25 |سەردێڕ=ھاوزایەندباز |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160804214337/http://speemedia.com/dreja.aspx?Jmare=35775&amp;Jor=25 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئابی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
ڕەوشتی کۆمەڵگە بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان و مامەڵەکردن لەگەڵیان بەپێی کات و ناوچە جوگرافییاکان گۆڕاوە، شوێن ھەبووە کە ھەموو نێرەکان تێیدا بەشداری پەیوەندی ھاوزایەندیان کردووە، لە ھەندێک شوێنیش دیاردەکە پشتگوێ خراوە و پەسەند کراوە، لە ناوچە ئایینییەکانیش بە کفر ناوبراوە و سزای کوشتنی بۆ داندراوە.
[[پەڕگە:Gustave Courbet - Le Sommeil (1866), Paris, Petit Palais.jpg|ڕاست|وێنۆک|تابلۆی ''خەوتووەکان''، کێشراو لەلایەن گوستاڤ کۆربێرت، ساڵی ١٨٦٦]]
لە کۆکراوەیەکی مرۆڤناسی وردی مێژوویی تایبەتە بە وەسفی چاندی گەلانی پێش-پیشەسازیی، «ھاوزایەندخوازی بەبەھێزی پەسەندنەکراوە بە ڕێژەی ٤١٪‏ لە ٤٢ چانددا؛ پەسەند کراوە یانیش پشتگوێ خراوە لەلایەن ٢١٪‏ی خەڵکی و، ١٢٪‏ ئامارێکی وایان نەداوە لەسەر ئەو دیاردەیە. لە ٧٠ گرافی مرۆڤزانیدا، ٧٠٪‏ وا پیشانی دەدەن کە ھاوزایەندخوازی نادیارە یان دەگمەنە. ٤١٪‏ش وای نیشان دەدەن کە ھەیە و شتەکە دەگمەن نییە.&lt;ref&gt;Adolescence and puberty By John Bancroft, June Machover Reinisch, p.162&lt;/ref&gt;

لەو چاندانەی کە کاریگەری [[ئایینە ئیبراھیمییەکان]]یان لەسەرە، یاسا و کڵێساکان ھاوزایەندخوازیان بە لادان لە ئایین و وەستان دژی یاسا و سروشت ناوبرد. ناپەسەند کردن و خراپ سەیری کردنی سێکسی کۆم لە نێوان دوو پیاودا دەگەڕێتەوە بۆ پێش [[مەسیحییەت]] بەھەرحاڵ. ئەوە شتێکی دیار بووە لە [[یۆنان|یۆنانی کۆندا]]، ناو بردنیشی بە نائاسایی یان ناسروشتی دەگەڕێتەوە بۆ فەیلەسوفی یۆنانی بەناوبانگ [[ئەفلاتوون]].&lt;ref&gt;&quot;... sow illegitimate and bastard seed in courtesans, or sterile seed in males in defiance of nature.&quot; Plato in THE LAWS (Book VIII p.841 edition of Stephanus) or p.340, edition of Penguin Books, 1972.&lt;/ref&gt;

زۆرێک لە کەسایەتییە مێژوویییەکان وەک [[سوقرات]]، [[لۆرد بایرۆن]]، ئێدواردی دووەم و ھادریان&lt;ref&gt;Roman Homosexuality By Craig Arthur Williams, p.60&lt;/ref&gt; بە ''دووڕەگەزخواز'' یان ''گەی'' بانگ کراون؛ ھەندێک لە زاناکان، وەک [[میشێل فووکۆ|میشێل فوکۆ]]، ئەمەیان بە پێشەکییەکی نەگونجاوی مێژووی ناوبردووە کە ئاژۆکی ئاڕاستەی زایەندی بیانی دەخاتە مەترسییەوە.&lt;ref name=foucault&gt;{{harv|Foucault|1986}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر= Hubbard Thomas K |سەردێڕ= Review of David M. Halperin, ''How to Do the History of Homosexuality.'' | journal = Bryn Mawr Classical Review |ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٣}}&lt;/ref&gt;

=== ئەفریقا ===
کۆنترین تۆماری دوو خۆشەویستی ھاوزایەندخواز لە ئەفریقا دەگەڕێتەوە بۆ ٢٤٠٠ ساڵ پێش مەسیح لە لە [[میسر]]، ھەردووک [[:en:Khnumhotep and Niankhkhnum|خاناماوھاتپیو و نیەداناخاناماو]] بە کۆنترین کەپڵی ھاوزایەندخوازی ناوچەی ئەفریقیا داندراون. وێنەکەیان ئەوان پیشان دەدات کە لووتیان ناوە بە لووتی یەکەوە و خەریکە ماچ دەکەن، ئەمە یەکێکە لە ناودارترین ئەو شێوازی وێنانە کە ھونەری میسری پێی ناسراوە. لە وێنەکەدا وادیارە ئەوان دەورووبەریان گیراوە بە میراتگرەکانیان. ھەردوو ئاسترۆپۆلۆجیست ستیڤن مورەی و ویڵ ڕۆسکۆ دەڵێن کە ژنەکانی [[لیسۆتۆ]] پەیوەندی سێکسی و ئیرۆتیکیان بەستووە لەگەڵ یەکتری کە بە ماتزۆێل ناوبراوە.&lt;ref name=murrayroscoe&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Boy Wives and Female Husbands: Studies of African Homosexualities |ناونیشان=https://archive.org/details/boywivesfemalehu00murr |دوایین=Murray |یەکەم=Stephen (ed.) |authorlink=Stephen O. Murray |نووسەر٢=Roscoe, Will (ed.) |ساڵ=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press |شوێن=New York |ژپنک=٠-٣١٢-٢٣٨٢٩-٠}}&lt;/ref&gt; لە کۆنگۆی کۆنیش تۆمارکراوە کە شۆڕشگێڕانی ئازاندێ کوڕیان بە کرێ گرتووە بۆ ئەوەی یارمەتیان بدەن لە کاروباری گشتی ماڵەوە لەگەڵ [[سێکس]]کردن لەگەڵیان.&lt;ref name=evanspritchard&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Evans-Pritchard |یەکەم١= E. E. | authorlink = E. E. Evans-Pritchard |ساڵ= ١٩٧٠|سەردێڕ= Sexual Inversion among the Azande |ناونیشان=https://archive.org/details/sim_american-anthropologist_1970-12_72_6/page/1428| journal = American Anthropologist |بەرگ= ٧٢| issue = 6|پەڕەکان= ١٤٢٨–١٤٣٤| doi=10.1525/aa.1970.72.6.02a00170}}&lt;/ref&gt;

=== ئەمریکاکان ===
پێش داگیرکردنی لەلایەن [[ئەورووپا]]وە، لەنێوان [[سوورپێستەکان|ئەمریکییە سوورپێستەکاندا]] لە [[ئەمریکاکان]]دا شێوازێکی ھاوزایەندخوازی و سێکسی ھەمانڕەگەز بەرڵاوبووە لەلایەن کەسایەتییەکان. ئەوان کاتێک مناڵەکانیان پەروەردە دەکرد و گەورە دەکرد، لە تەمنێکی لاوێتیدا ھەڵبژاردنێکیان پێ دەدرا لەلایەن باوانەکانیانەوە کە ڕێگەیەک ھەڵبژێرێت تاکو ژیانی پێ بەسەر بەرێت، ئەگەر مناڵەکە ھەر کامێک لە دوو زایەندەکی ھەڵبژاردایە ئەوان بە پەروەردەیەکی تایبەت بەخێویان دەکرد و گەورەیان دەکرد و فێری خووڕەوشتی ئەو زایەندەیان دەکرد کە ھەڵی بژاردووە. ئەم کەسایەتییانە بە گشتی شامان بوون و واش بڵاوبوو کە گوایە ئەوان لە مرۆڤێکی ئاسایی بەھێزتر و باشتر بوون.

ھاوزایەندخوازان و ترانسجێندەرەکان لە شارستانێتەکانی تری [[ئەمریکای لاتینی]] زۆربوون پێش داگیرکردنیان، وەک [[ئەزتێک]]، [[شارستانیەتیی مایا|مایا]]، کوێنچاز، مۆچس، زاپۆتێکس و تەپینامبای [[بەڕازیل]].&lt;ref name=glbtqlatinamerica&gt;{{بیرخستنەوە|یەکەم=Ben |دوایین=Pablo |ساڵ=٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |سەردێڕ=Latin America: Colonial |periodical=glbtq.com |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071211012339/http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071211012339/http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |date=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=glbtqmex&gt;{{cite encyclopedia|last=Murray |first=Stephen |authorlink=Stephen O. Murray |editor=Claude J. Summers |encyclopedia=glbtq: An Encyclopedia of Gay, Lesbian, Bisexual, Transgender, and Queer Culture |title=Mexico |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html |accessdate=1 August 2007 |year=2004 |publisher=glbtq, Inc. |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071102132531/http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html |archivedate=2 November 2007 |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; داگیرکەرانی [[ئیسپانیا]] لەو ڕاستییە تۆقی بوون لە کرداری ھاوزایەندخوازی بە کراوەیی ئەنجام دەدرا لەلایەن دانیشتووانە ڕەسەنەکان، و ھەوڵی لەناوبردنی دیاردەکەیان دا بە ھەڕەشەکردن لەو کەسانە و ڕووبەڕووی کردنەوەیان لەگەڵ سزای سەخت وەک کوشتنی بە سووتان و سەگ تێ بەردان تێیان.&lt;ref name=coello&gt;Mártir de Anglería, Pedro. (1530). ''[http://www.udel.edu/LAS/Vol3-2Coello.html#Introduction Décadas del Mundo Nuevo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100529042703/http://www.udel.edu/LAS/Vol3-2Coello.html#Introduction |date=٢٩ی ئایاری ٢٠١٠}}''. Quoted by Coello de la Rosa, Alexandre. &quot;Good Indians&quot;, &quot;Bad Indians&quot;, &quot;What Christians?&quot;: The Dark Side of the New World in Gonzalo Fernández de Oviedo y Valdés (1478–1557), ''Delaware Review of Latin American Studies'', Vol. 3, No. 2, 2002.&lt;/ref&gt;
لە ساڵی ٢٠١٣دا ھاوسەرگیری ھاوزایەندخوازان یاسایی کرا لە ئەمریکا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ=Haw. Atty. Gen. Op. No. 13-1 | ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ناونیشان=http://ag.hawaii.gov/wp-content/uploads/2012/11/AG-Opinion-13-1.pdf | ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣| ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131112173620/http://ag.hawaii.gov/wp-content/uploads/2012/11/AG-Opinion-13-1.pdf | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== ئاسیا ===
[[پەڕگە:Suzuki Harunobu Shunga.jpg|وێنۆک|upright|چەپ| دوو [[گەی]] لە وێنەیەکی ژاپۆنیدا.]]
لە [[ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]]، ئەوین و سێکسی ھاوزایەند ئاماژەی پێ کراوە ھەر لە سەرەتای دەستپێکردنی نووسینەوەی مێژووەوە.

ھاوزایەندخوازی لە [[چین]] بیندراوە و ئەوان لای خۆیان چەند ناوێکی تایبەتیان بۆ داناوە، چەند حاڵەتێکی لەو شێوەیە تۆمار کراوە لە ٦٠٠ی پێش مەسیحەوە. ھاوزایەندخوازی لە چەندین کاری بەناوبانگی وێژەی چینیدا ناوی ھاتووە. بۆ نموونە، باسی سێکسی ھەمانڕەگەز کراوە لە [[ڕۆمان]]ی کلاسیکی ''خەون لە ھۆبە سوورەکە''، کە ھەر لەو دەمدا کتێبی ھاوشێوە لەسەر پەیوەندییە سێکسییەکان نووسراوەتەوە. [[کۆنفووشیزم]]، کە فەلسەفەیەکی کۆمەڵایەتی و ڕامیاری بوو، زۆر بە کەمی تیشکی خستبووە سەر ئاڕاستەی زایەندی، ئەمە ھاوزایەندخوازی و جیاڕەگەزخوازیش دەگرێتەوە. وێژەی مینگ دایناستی، وەک ''بیان ئێر چای'' (弁而釵/弁而钗)، بە شێوەیەک پەیوەندی سۆزداری نێوان ھاوزایەندخوازان پیشان دەدات کە ئارامتر و خۆشترە وەک لەوەی جیاڕەگەزخوازەکان.&lt;ref&gt;Kang, Wenqing. ''Obsession: male same-sex relations in China, 1900–1950'', Hong Kong University Press. Page 2&lt;/ref&gt;

دژایەتیکردنی ھاوزایەندخوازی لە دەمی [[ئیمپراتۆرییەتی تانگ|خانەدانی تانگدا]] دەستی پێ کرد (٦١٨–٩٠٧)، کە دراوەتە پاڵ بەرزبوونەوەی کاریگەرییەکانی [[ئیسلام]] و [[مەسیحییەت]].&lt;ref name=&quot;Hinsch, Bret 1990 p. 77-78&quot;&gt;Hinsch, Bret. (1990). ''Passions of the Cut Sleeve''. University of California Press. p. 77-78.&lt;/ref&gt; لە [[سینگاپوور|سینگاپور]]، لە حوزەیرانی ٢٠١٤دا ٢٠٬٠٠٠ کەس پشتگیری خۆیان پیشان دا بۆ دامەزرانی مافی تایبەت بۆ ھاوزایەندخوازەکان.

=== ئەورووپا ===
==== دەمی کلاسیکی ====
کۆنترین دۆکیومێنتی ڕۆژاوایی (لە شێوەی کاری وێژەیی، ھونەریی و شتومەکی میتۆگرافیکی) کە ھاوزایەندخوازی لەخۆ دەگرێت دەگەڕێتەوە بۆ [[یۆنانی کۆن]].
جگە لە ھاوزایەندخوازی، ئەو دۆکیومێنتانە وای پیشان دەدەن کە پەیوەندی سۆزداری لەگەڵ ژنان و گەنجان سەرەکیترین بنیاتنەری ژیانی ئەوینی پیاوێکی ئاسایی ئەو کاتە بووە. پەیوەندی سۆزداری ھەمانڕەگەزەکان دەروازەیەکی کۆمەڵایەتی ئەو کاتە بووە کە بە شێوەیەکی جۆراوجۆر بوونیاتنراوە بە تێپەڕبوونی کات و لە شارێکەوە بۆ ئەوی تر. ھاوزایەندخوازی لە یۆناندا بە نرخ داندراوە بە مەبەستی پارێزگاریکردن لە گەشەسەندنی مرۆڤایەتیی. [[ئەفلاتوون]] لە نووسینە کۆنەکانیدا باسی لە لایەنە باشەکانی کردووە،&lt;ref name=plato1&gt;Plato, Phaedrus in the ''Symposium''&lt;/ref&gt; بەڵام لە نووسینە نوێترەکانیشیدا لەگەڵ قەدەغەکردنی بووە.&lt;ref name=plato2&gt;Plato, Laws, 636D &amp; 835E&lt;/ref&gt; [[ئەرەستوو|ئەرستۆ]] لە کتێبی ''پۆلیتیکس'' بیرۆکەکەی ئەفلاتوون لە لەناوبردنی ھاوزایەندخوازی پشتگوێ خستووە (٢٫٤)؛ ئەو ڕوونی دەکاتەوە کە بەڕبەڕی وەک [[کێلتەکان]] بە بۆنەیەکی تایبەت دایان ناوە (٢٫٦٫٦) لەکاتێکدا کە [[کریت]]ەکان بۆ کۆنترۆڵکردنی دانیشتووان بەکاریان ھێناوە.&lt;ref name=boswell1&gt;{{harv|Boswell|1980}}&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:Lafond Sappho and Homer.jpg|ڕاست|وێنۆک|ژنانی گەنج دەبیندرێن کە دەوری سافۆیان داوە لەم وێنەیەی لافۆند، «سافۆ گۆرانی بۆ ھۆمەر دەڵێت»، ١٨٢٤.]]

کەمتر زانراوە لەسەر ھاوزایەندخوازی نێوان ژنان لە یۆنانی کۆندا. [[سافۆ]]، لەدایکبوو لە دوورگەی لێسبۆس، کاریگەری کردووەتە سەر ئەو ناوانەی کە بۆ ژنە ھاوزایەندخوازەکان بەکاردێن، سافیک و لێزبیان بوون بە دووناوی فەرمی بۆ بەکارھێنان لەگەڵ ھاوزایەندە ژنەکاندا لە سەرەتاکانی سەدەی نۆزدەھەمدا.&lt;ref name=lesbian&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.etymonline.com/index.php?term=lesbian|سەردێڕ=Lesbian|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Online Etymology Dictionary|ساڵ=٢٠٠١|نووسەر=Douglas Harper|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080430141341/http://www.etymonline.com/index.php?term=lesbian|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=sapphic&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.etymonline.com/index.php?term=Sapphic|سەردێڕ=Sapphic|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Online Etymology Dictionary|ساڵ=٢٠٠١|نووسەر=Douglas Harper|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170702034948/http://www.etymonline.com/index.php?term=Sapphic|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھۆنراوەکانی سافۆ تیشک دەخاتە سەر ئەوین و پەیوەندی سۆزداری بۆ ھەردوو زایەند. خوێنەرەوەکانی ھۆنراوەکانی ئەم ھۆزانڤانە بەناوبانگە باسی خۆشەویستی و پەیوەندییەکەی دەکەن لەگەڵ چەند ژنێک، بەڵام بەڵگە لەسەر پەیوەندی جەستەیی لەگەڵیان کەمە.&lt;ref&gt;Denys Page, ''Sappho and Alcaeus'', Oxford UP, 1959, pp. 142–146.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harv|Campbell|1982|p=xi–xii}}&lt;/ref&gt;

لە [[ڕۆمای کۆن]]دا، جەستەی نێرەکان ناوەندی سەرنجی سێکسی بووە، بەڵام پەیوەندی سۆزداری تەنھا لە نێوان پیاوی ئازادی پێگەیشتوو و کۆیلەکەی یان پیاوێکی گەورەتر و پیاوێکی گەنجی بەرەڵاکراو کە ڕۆڵی وەرگری ھەبووە لەکاتی سێکسدا ڕوویداوە. ئیمپڕاتۆری مەسیح تیۆدۆسییەسی یەکەم یاسایەکی دەرکرد لە ٦ی ئابی ٣٩٠ کە نێرە وەرگرەکان بسووتێندرێن. لە کۆتایی دەسەڵاتەکەی، جوستینیانی یەکەم قەدەغەکردنی ھاوزایەندخوازی زیاتر فراون کرد بەبیانووی ئەوەی کە دەبێتە ھۆی وێرانکردنی شارەکان و ئەویش «سزای خوا» دەبێت. دوای نەمانیشی لەسەر دەسەڵات سزادانی ھاوزایەندخوازان ھەر تا ماوەیەک بەردەوام بوو.

==== ڕێنێسانس ====
لە [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسدا]]، شارە دەوڵەمەندەکانی [[ئیتاڵیا]] – بەتایبەتی [[فلۆرێنس]] و [[ڤێنیز]] – ناسرابوون بەو ژمارە زۆرەی ھاوزایەندخوازان کە ھەیانە، کە زۆرێک لە نێرەکانی ئەو کاتەی گرتبۆوە و بەردەوامبوون لەو نەخشەی کە ڕۆمانییەکان و یۆنانییەکان بەخشیبوویان بە ھاوزایەندخوازی.&lt;ref&gt;Rocke, Michael, (1996), ''Forbidden Friendships: Homosexuality and male Culture in Renaissance Florence'', ISBN 0-19-512292-5&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ruggiero, Guido, (1985), ''The Boundaries of Eros'', ISBN 0-19-503465-1&lt;/ref&gt; ھەرچەندە ڕێژەیەکی زۆری پیاوەکان ھاوزایەندخواز بوون، دەسەڵاتدارەکان بڕیاریان دا کە دەست بکەن بە کوشتن و غەرامەکردنی ڕێژەیەکی ئەو دانیشتووانانە.

لە نیوەی دووەمی سەدەی سێزدەھەم، کوشتن سزای ھاوزایەندخوازی بوو لە زۆربەی شوێنەکانی ئەورووپا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب| یەکەم = Lester R. | دوایین = Kurtz | سەردێڕ = Encyclopedia of violence, peace, &amp; conflict | ناونیشان = https://books.google.com/books?id=TG2kN033mDkC&amp;pg=PA140&amp;dq#v=onepage&amp;q=&amp;f=false | بڵاوکەرەوە = Academic Press | ساڵ = ١٩٩٩| پەڕە = ١٤٠| ژپنک = ٠-١٢-٢٢٧٠١٠-X| ڕێکەوتی سەردان = ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20161130151621/https://books.google.com/books?id=TG2kN033mDkC&amp;pg=PA140&amp;dq#v=onepage&amp;q=&amp;f=false | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; چەند کەسایەتییەکی مێژووی وەک شا جەیمسی یەکەم و دوق بەکینھام لە چەند نامیلکەیەکدا زۆربوونی ڕێژەی ھاوزایەندخوازانیان باس کردووە.

==== دەمی نوێخواز ====
چەند نامەیەکی خۆشەویستی نێوان پیاوێکی خانەدان و کەسایەتی بەناوبانگ مستەر ویڵسن بڵاوکرانەوە لە ساڵی ١٧٢٣ لە [[ئینگلتەرا]] و لەلایەن چەند زانایەکی نوێخوازەوە ھاندرا تاکو ببێتە [[ڕۆمان]]ێک. ڕۆمانی بەناوبانگی ١٧٤٩ بەناوی ''فانی ھیڵ'' بەشێکی ھاوزایەندخوازی لەخۆ دەگرێت، بەڵام ئەمە لە گۆڕانکاری وەشانی ١٧٥٠کەیدا لابرا.&lt;ref&gt;Gladfelder, Hal (May 2006) ''In Search of Lost Texts: Thomas Cannon's 'Ancient and Modern Pederasty Investigated and Exemplified&quot;'', Institute of Historical Research&lt;/ref&gt; ھەروەھا لە ساڵی ١٧٤٩دا یەکەم پەڕتووکی پارێزگاریکردن لە ھاوزایەندخوازان بە [[زمانی ئینگلیزی]] بڵاو کرایەوە، کە لەلایەن تۆماس کانۆن نووسرابوو، بەڵام ھەر یەکسەر بڵاوکردنەوەی ڕاگیرا. لە دەورووبەری ١٧٨٥ەکاندا، جێریمی بێنتامیش پارێزگارییەکی تری نووسییەوە، بەڵام بڵاونەکرایەوە تاکو ساڵی ١٩٧٨.&lt;ref&gt;Journal of Homosexuality (ISSN 0091-8369) Volume: 3 Issue: 4, Volume: 4 Issue: 1&lt;/ref&gt; [[سزای مەرگ]]ی ھاوزایەندخوازان بەردەوام بوو لە [[ھۆڵەندا]] تا ساڵی ١٨٠٣، لە ئینگلتەراش تاکو ساڵی ١٨٣٥ ھەر بەردەوام بوو.

[[پەڕگە:Édouard-Henri Avril (29).jpg|وێنۆک|کوڕێکی [[دووڕەگەزخوازی|دووڕەگەزخواز]] (ناوەڕاست) لەکاتی [[سێکس]]کردن لەگەڵ ژنێک و پیاوێکدا؛ تابلۆکە کاری [[ئێدوارد ھێنری ئاڤریل]]ە (١٨٤٩–١٩٢٨).]]

لە نێوان ١٨٦٤ و ١٨٨٠ {{ئەڵمانی|کارل ھێنریک ئولریش}} زنجیرەیەک لە دوازدە کتێبی بڵاوکردەوە بەناوی ''بەدواداچوون لەسەر مەتەڵی خۆشەویستی پیاو-پیاوانە''. لە ١٨٦٧دا، ئەو بووبە یەکەم ھاوزایەندخواز کە بە کراوەیی بە ڕووی خەڵکدا قسەی کرد و پارێزگاری لە ھاوزایەندخوازەکان کرد کاتێک کە لە کۆنگرەی ئەڵمانی لە مونیک بەشداری کرد بۆ چارەسەرێک بۆ یاسای ئەنتی-ڕەگەزخوازەکان و لابردنی ئەو یاسایانە.&lt;ref name=&quot;levay&quot;/&gt; ''ھەڵگەڕانەوەی سێکسی'' کە لەلایەن ھاڤلۆک ئیلیسەوە نووسرابوو لە ساڵی ١٨٩٦دا بڵاوکرایەوە کە بەرەنگاری ئەو بیردۆزانە دەبۆوە کە دەیانوت ھاوزایەندخوازی شتێکی ناسروشتییە، ھەروەھا ھەوڵی شکاندنی پڕوپاگەندە و ستێریۆتایپەکانی دەدا. ئەو سوور بوو لەسەر ئەوەی کە ھاوزایەندخوازی شتێکی سروشتییە و حاڵەتێکی تایبەت بووە و پەیوەندیی ھەبووە بە زیرەکی و داھێنەری مرۆڤەکانەوە.&lt;ref name=sexualinversion&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Sexual Inversion |یەکەم=Havelock |دوایین=Ellis |یەکەم٢=John Addington |دوایین٢=Symonds |ساڵ=١٩٧٥|بڵاوکەرەوە=Arno Press |ژپنک=٠-٤٠٥-٠٧٣٦٣-١}} (reprint)&lt;/ref&gt;

ھەرچەندە خەڵکی کتێبی پزیشکی لەم شێوەیەیان نەدەخوێندەوە بە گشتی، ئەوان بوونە ھۆی دروستبوونی ''ساینتیفیک ھیومانتێریان کۆمیتیی'' ماگنەس ھیرشفیڵد، کە لە ساڵی ١٨٩٧ەوە بۆ ١٩٣٣ دژی سزای ئەنتی-ھاوزایەندخوازی وەستایەوە لە [[ئەڵمانیا]]، لەگەڵ دروستبوونی چەندین جووڵەی گەورە لای ڕۆشنبیران و نووسەرانی بەریتانیا کە لەلایەن ئێدوارد کارپێنتەر و جان ئادینگتن سیمندسەوە نوێنەرایەتی دەکرا. لەگەڵ کتێبێک بە ناوی ''خۆشەویستی ھۆمۆجێنیک'' لە ساڵی ١٨٩٤، توێژەری کۆمەڵایەتی ئێدوارد کارپێنتەر دەستی کرد بە نووسینەوەی زنجیرەیەک لە وتار و نامیلکە لەسەر ھاوزایەندخوازی و لە ساڵی ١٩١٦دا لە کتێبەکەیدا بە ناوی ''ڕۆژەکانم و خەونەکانم'' ڕوونی کردەوە کە ئەو ھاوزایەندخواز بووە.

=== ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست ===
[[پەڕگە:Portrait de Shah Abbas Ier et son page - MAO 494 - v5.jpg|200px|وێنۆک|ڕاست|[[شا عەباسی یەکەم|شا عەباسی یەکەمی سەفەوی]] لەگەڵ کوڕێکدا. کێشراوە لەلایەن محەممەد قاسم (١٦٢٧).&lt;ref&gt;Nahavandi and Bomati, illustration opposite p.162&lt;/ref&gt;]]
چەند کۆچکردنێکی [[عەرەب]] ڕوویداوە لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستەوە]] بەرەو ئەورووپا لە ناوەندی ١٨٠٠کاندا. دوو لەو کۆچکەرانە، ڕافیعە ئەلتەحتاوی و محەممەد ئەلسەفەر سەرسووڕمانی خۆیان پیشان دا کە فەڕەنسییەکان زۆرجار بە ئەنقەست بە ھەڵە ئەو ھۆنراوانەیان وەرگێڕاوە کە لەسەر کوڕ نووسراون و ئەوان لەجێی کوڕ کچیان داناوە بۆ ئەوەی لە پێوەرە ڕەوشتییەکانیان و نەریتیان لانەدەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=El-Rouayheb|یەکەم=Khaled|سەردێڕ=Before Homosexuality in the Arab-Islamic World, 1500–1800|ناونیشان=https://archive.org/details/beforehomosexual0000elro|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=The University of Chicago Press|ژپنک=٠-٢٢٦-٧٢٩٨٨-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/beforehomosexual٠٠٠٠elro/page/٢ ٢]}}&lt;/ref&gt;

[[ئیسرائیل]] بە باشترین وڵات ناسراوە لەگەڵ ھاوزایەندخوازان لە ھەموو ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و [[ئاسیا]]دا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ڕێکەوت = ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٨| ناونیشان = http://www.independent.co.uk/life-style/love-sex/taboo-tolerance/the-five-most-improved-places-for-gay-tolerance-932635.html| وتەگێڕانەوە = Israel is the only Middle-Eastern country to support gay rights legislation, and the country attracts gay people from Palestine and Lebanon.| ڕێکەوتی سەردان = ٢٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ئیش= The Independent| سەردێڕ = The five most improved places for gay tolerance|شوێن= London| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170611133449/http://www.independent.co.uk/life-style/love-sex/taboo-tolerance/the-five-most-improved-places-for-gay-tolerance-932635.html| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی حوزەیرانی ٢٠١٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و [[تێل ئەڤیڤ]] ناسراوە بە «پایتەختی گەیەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست»،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Was Arafat Gay?|نووسەر=James Kirchick|بڵاوکەرەوە=Out}}&lt;/ref&gt; و بە یەکێک لە ئارامترین و باشترین شارەکان بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان داندراوە. نواندنی شانازی ھاوزایەندخوازان ھەموو ساڵێک لە تێل ئەڤیڤ جێ دەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://tmagazine.blogs.nytimes.com/2010/07/02/dispatch-gay-tel-aviv/|سەردێڕ=Gay Tel Aviv|یەکەم=Anthony|دوایین=Grant|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٠|ئیش=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630125434/http://tmagazine.blogs.nytimes.com/2010/07/02/dispatch-gay-tel-aviv/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لەلایەکی ترەوە، زۆرینەی حکوومەتەکانی تری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست زۆرجار دیاردەی ھاوزایەندخوازی پشتگوێ دەخەن و دان بە ھەبوونیدا نانێن، ھەندێک جاریش بەتاوانبوونی دەکەن. ھاوزایەندخوازی لە نزیکەی ھەموو دەوڵەتە ئیسلامییەکان نایاسایییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iran 'must stop youth executions' |نووسەر=Steven Eke |ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٥|newspaper=BBC News |ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4725959.stm |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170824103849/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4725959.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئابی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; جووتبوون لە نێوان ئەندامانی ھاوزایەند لە ھەندێک لە دەوڵەتە ئیسلامییەکان سزای کوشتنی ھەیە، وەک لە [[عەرەبستانی سعوودی]]، [[ئێران]]، [[مۆریتانیا]]، باکووری [[نێجیریا]]، [[سوودان]]، و [[یەمەن]]دا دیارە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileID=1111&amp;ZoneID=7&amp;FileCategory=50 |سەردێڕ=7 countries still put people to death for same-sex acts |بڵاوکەرەوە=ILGA |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091029185853/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileID=1111&amp;ZoneID=7&amp;FileCategory=50 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091029185853/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileID=1111&amp;ZoneID=7&amp;FileCategory=50 |date=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt; سەرۆککۆماری ئێران [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]] لە یەکێک لە وتارەکانیدا لە ساڵی ٢٠٠٧دا لە زانکۆی کۆڵۆمبیا، بانگەشەی ئەوەی کرد کە لە ئێراندا کەسی گەی نەبووە. بەھەرحاڵ، ھەرچی ھاوزایەندخوازێکیش ھەبێت بە کراوەیی دان بەوەدا نانێت کە گەیە، لە ترسی ڕەتکردنەوەیان لەلایەن خێزانەکەیانەوە یانیش دەستدرێژی کردنە سەریان لەلایەن حکوومەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Nazila|دوایین=Fathi|سەردێڕ=Despite Denials, Gays Insist They Exist, if Quietly, in Iran|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/09/30/world/middleeast/30gays.html?_r=1&amp;hp&amp;oref=slogin|بڵاوکەرەوە=New York Times|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630124400/http://www.nytimes.com/2007/09/30/world/middleeast/30gays.html?_r=1&amp;hp&amp;oref=slogin|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

==== کوردستان ====
[[پەڕگە:Kurdistan LGBT pride flag.png|thumb|دیزاینی نوێی ئاڵای کوردستان و سەربەرزیی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی ھەرێمی کوردستان.]]
لە مێژووی [[کوردستان]]دا ھاوزایەندخوازی ھەر ھەبووە، وەک ھەموو ناوچەکانی تری جیھان، بەڵام ھەرگیز بە کراوەیی ماف بۆ ھاوزایەندخوازان دانەندراوە و دیاردەکە پشتگوێ خراوە. لە ئێستادا، ھاوزایەندخوازی لە ئێراقدا قەدەغە نەکراوە، بەڵام ھێشتا خەڵکی دژی دەوەستن و بە چاوێکی خراپ سەیری دەکرێت. لە ساڵی ٢٠١٠دا بڵاوکرایەوە کە یاسایەکی نوێ دادەندرێت بۆ یەکسانی نێوان زایەندەکان. بەڵام لە کۆمەڵگە ئایینییە ناوخۆیییەکان ناڕەزایی دەربڕدرا و وترا کە ئەمە یاسایەکە بۆ پەسەندکردنی ھاوزایەندخوازی.&lt;ref name=rudaw&gt;[http://www.rudaw.net/english/culture_art/3374.html ''Homosexuality Fears Over Gender Equality in Iraqi Kurdistan''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120124162204/http://www.rudaw.net/english/culture_art/3374.html |date=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; کامیل حاجی عەلی، بەڕێوەبەری ئەوقاف و کاروباری ئایینی لە کوردستان وتی کە ئەم یاسایە «بەدڕەوشتی» بڵاودەکاتەوە و کۆمەڵگەی کوردی «تێک دەدات.» دوای کۆمەڵێک جووڵەی ئایینی، [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] کۆنگرەیەکیان بەست و دانیشتووانیان ئاگادار کردەوە کە ئەم یاسایە ھاوسەرگیری ھاوزایەندخوازەکان یاسایی ناکات.&lt;ref name=rudaw/&gt;

لە ساڵی ٢٠١٧دا، کەناڵی تەلەڤیزیۆنی ناوخۆی کوردستان [[ئێن ئاڕ تی]] [[بەڵگەفیلم]]ێکیان بە ناو کوردستاندا پەخش کرد لەسەر ھاوزایەندخوازی کە بیرۆکەی گشتیی بابەتەکەیان خستە ڕوو، لە بەڵگەفیلمەکەدا چەند ھاوزایەندخوازێکی کورد بانگھێشت کرابوون بۆ ئەوەی قسە لەسەر بابەتەکە بکەن.&lt;ref name=nrtsreport3619/&gt; بەڵگەفیلمەکە بە گشتی وەڵامێکی خراپی درایەوە لەلایەن کوردستان و کۆمەڵگە ئایینییەکانەوە.

لە ١ی حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٧، [[ڕێکخراوەی لاڤە|ڕێکخراوی لاڤە]] دامەزرا، کە یەکەم ڕێکخراوە لە ناوخۆی کوردستان بە ئاشکرا داوای مافی ھاوزایەندخوازان بکات. دواتر لاڤە داخراو و کار و چالاکییەکانیان گواستەوە بۆ [[ڕێکخراوەی ڕاسان]]. ڕێکخراوەی ڕاسان لە ساڵی ٢٠٢١دا لەلایەن ئەندام پەرلەمانێکی [[کۆمەڵی دادگەریی کوردستان]] بە ناوی عومەر گوڵپی سکاڵایان لەسەر تۆمار کرا. دواتر چەند ھەوڵێک درا بۆ دەستگیرکردن و دەرکردنی یاسا دژی ھاوزایەندخوازی، بەڵام گشت ھەوڵەکان شکستیان ھێنا.

==== دەمی پێش ئیسلام ====
[[پەڕگە:Édouard-Henri Avril (18).jpg|وێنۆک|وێنەیەکی خەیاڵیی ھادریان و ئەنتینۆس؛ تابلۆکە کاری [[ئێدوارد ھێنری ئاڤریل]] شێوەکاری سەدەی ١٩ و ٢٠ە کە زۆربەی کارەکانی دیمەنی ئیرۆتیکن.|230px]]
لە ئیمپڕاتۆرێتی ئاشووری کۆندا، ھاوزایەندخوازی ھەبووە و باو بووە؛ قەدەغەنەکراو بوو ھەروەھا بە بێڕەوشتی یان نەخۆشی دا نەئەندرا. ھەندێک لە تێکستە ئایینییەکان پاڕانەوەی تێدابووە بۆ ھاوزایەندخوازان. چەند کتێب ھەبوون کە بە شێوەیەکی یەکسان پاڕانەوەی تێدابووە بۆ پەیوەندییە سۆزدارییەکانی ھەر سێ ئاڕاستەی زایەندییەکە.&lt;ref&gt;Gay Rights Or Wrongs: A Christian's Guide to Homosexual Issues and Ministry, by Mike Mazzalonga, 1996, p.11&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The Nature Of Homosexuality, Erik Holland, page 334, 2004&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pritchard, p. 181.&lt;/ref&gt;

لە [[ئێرانی مەزن|ئاریانی مەزندا]]، ھاوزایەندخوازی و پەیوەندی سێکسی و ئرۆتیکی نێوان ئەوان ڕێگە پێدراو بووە، تەنانەت لە زۆربەی شوێنە گشتییەکانیشدا. لە سیمینار و بۆنە تایبەتەکانەوە بۆ کامپی سەربازان و گەرماو و کافێخانەکان. لە سەردەمی [[سەفەوییەکان]]دا (١٥٠١–١٧٢٣) تەنانەت خانەی [[لەشفرۆشی|لەشفرۆشی پیاوانیش]] یاسایی بووە.&lt;ref name=&quot;Wikipedia&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Homosexuality#Modern_period|سەردێڕ =Homosexuality |زمان =ئینگلیزی |سەردان =٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

ھەندێک لە زاناکان دەڵێن کە دەتواندرێت نموونەی ھاوزایەندخوازی لە وێژەی کۆندا بەدی بکرێت، وەک لە [[داستانی گلگامێش]] و چێرۆکی دەیڤد و جۆناتانی [[کتێبی پیرۆز|کتێبی پیرۆزی مەسیحییەکان]] دیارە. لە داستانی گلگامێشدا، پەیوەندی نێوان گلگامێش و کەسایەتییەک بە ناوی ئینکیدو ھاوزایەندخوازی بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dynes|یەکەم=Wayne|سەردێڕ=Homosexuality in the Ancient World|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Garland Publishing|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٣-٠٥٤٦-٠|پەڕەکان=vii–xv|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=JrpU6O3VnawC&amp;lpg=PP1&amp;dq=homosexuality%20in%20the%20ancient%20world&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=false|chapter=Introduction|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130185857/https://books.google.com/books?id=JrpU6O3VnawC&amp;lpg=PP1&amp;dq=homosexuality%20in%20the%20ancient%20world&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Held|یەکەم=George F.|سەردێڕ=Parallels between The Gilgamesh Epic and Plato's Symposium|ساڵ=١٨٣|پەڕەکان=١٩٩–٢٠٧|editor=Wayne R. Dynes &amp; Stephen Donaldson}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kilmer|یەکەم=Anne Draffkorn|سەردێڕ=A Note on an Overlooked Word-Play in the Akkadian Gilgamesh|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Garland Publishing, Inc.|پەڕە=٢٦٤|editor=Wayne R. Dynes and Stephen Donaldson}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Thorbjørnsrud|یەکەم=Berit|سەردێڕ=What Can the Gilgamesh Myth Tell Us about Religion and the View of Humanity in Mesopotamia?|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Garland Publishing, Inc.|پەڕە=٤٥٢}}&lt;/ref&gt; ھەروەک چۆن دەیڤد خۆشەویستییەکی بەھێزی ھەبووە بۆ جۆناتان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ackerman|یەکەم=Susan|بەستەری نووسەر=Susan Ackerman (biblical scholar)|سەردێڕ=When Heroes Love|ناونیشان=https://archive.org/details/whenheroesloveam0000acke|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Columbia University Press|ژپنک=٠-٢٣١-١٣٢٦٠-٣|پەڕەکان=xii}}&lt;/ref&gt;

== سروشت و کەسایەتی ==
=== کردار و ئارەزووەکان ===
[[کۆمەڵەی دەروونیی ئەمریکی|کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی]]، [[کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی]]، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی دەڵێن کە ئاڕاستەی زایەندی «تایبەتمەندییەکی کەسیی نییە کە بتواندرێت بە جودایی پێناسە بکرێت، بەڵکو ئاڕاستەی زایەندی جیھانی ئەو کەسە پێناسە دەکات کە ئەگەری دۆزینەوەی پەیوەندییەکی سۆزداری بەچێژی ھەیە تێیدا.»&lt;ref name=amici/&gt;

{{دەقی تایبەت|ئاڕاستەی زایەندی بە زۆری وەک خەسڵەتێکی کەسێک باس دەکرێت، وەک [[زایەند|سێکسی ژینناسیی]] و یانیش تەمەن. ئەم تێڕوانینە ناتەواوە لەبەرئەوەی ئاڕاستەی زایەندی بەردەوام بە زاراوەی ژیری پێناسە دەکرێت و پێویست بە پەیوەندی سۆزدارییە لەگەڵ تاکەکەسەکانی تر. کرداری سێکسی و سەرنجی ڕۆمانتیکی بە ھاوزایەندخوازی یان جیاڕەگەزخوازی پۆلێن دەکرێت لەسەر بنەمای زایەندی زیندەیی کەسەکەی کە پێیان ھەڵدەستێت. بە دڵنیایییەوە، پەیوەندی بە کردارەکەوە ھەیە – یان ویستنی کردنی کارەکە – لەگەڵ یەکێکی تر کە جیاڕەگەزخوازی، ھاوزایەندخوازی، یان دووڕەگەزخوازییەکەی خۆی دەنوێنێت. ئەمە کرداری ئاسایی وەک دەست گرتن و ماچکردنیش دەگرێتەوە.&lt;ref name=amici/&gt;}}

لە لێکۆڵینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٤دا، کە لەسەر ژنان بوو، ھەردووک ژنە لێزبیان و جیاڕەگەزخوازەکانیش لە ڕووی سێکسییەوە کاریگەرییان کرایە سەر کاتێک فیلمی ئیرۆتیکی و سێکسییان پیشاندرا، فیلمەکان لە ژن و ژن و پیا و ژن پێکھاتبوون و ھەردووکیان کاریگەرییان کردە سەر مەبەستەکان. بەڵام کاتێک ھەمان لێکۆڵینەوە لەگەڵ پیاوە جیاڕەگەزخوازەکان کرا، ئەوان تەنھا بە فیلمێک ئارەزووی سێکسییان بەرز دەبۆوە کە ژنی تێدا بوو، گەیەکانیش تەنھا بەوانەی کە پیاویان تێدابوو. نوێنەری لێکۆڵینەوەکە وتی کە ئاڕاستەی زایەندی ژنان کەمتر تیشکی خستووەتە سەر یەک زایەندی دیاری کراو لە چاو پیاوەکاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Why women are leaving men for other women| ناونیشان = http://www.cnn.com/2009/LIVING/personal/04/23/o.women.leave.menfor.women/| ڕێکەوت = ٢٣ی نیسانی ٢٠٠٩| ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ئیش= CNN| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170614055442/http://www.cnn.com/2009/LIVING/personal/04/23/o.women.leave.menfor.women/| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== پەیوەندی سۆزداری ===
[[پەڕگە:Old Male couple.jpg|وێنۆک|دوو خۆشەویستی ھاوزایەندخوازی پیر – پەیوەندی خۆشەویستی نێوان ھاوزایەندخوازان ھەر وەک ھەموو پەیوەندییەکانی تر دەکرێت درێژخایەن بێت.]]
ئەو کەسانەی کە ھاوزایەندخوازن دەتوانن بە چەند شێوەیەکی جیاواز خۆیان دەرببڕن، ئەگەریش ھەیە کە بە ڕەفتارەکانیاندا دیاربێت، وەک شێوازی ھەڵبژاردنی پۆشاک و ڕۆیشتن و قسەکردن، لەوانەشە بەو شتانەدا دیار نەبێت.&lt;ref name=apahelp/&gt; ئەوان لەوانەیە بە ناحەزی پەیوەندی لەگەڵ زایەندێکی جیاوازدا ببەستن (ئەگەر پیاو بوو لەگەڵ ژن و بەپێچەوانەوە)، بە سەرەکی بۆ ئەوەی ھەست نەکرێت بەوەی ئەوان کە ھاوزایەندخوازن، لەوانەشە لە پەیوەندی خۆشەویستی ئاسایی (ھاوزایەندخوازی) خۆیان بن، ھەندێکیشیان لەوانەیە ھیچ خۆشەویستییەک نەکەن بە مەبەستی ئایینی.&lt;ref name=apahelp/&gt; یەکێک لە ڕاپرسییەکان وای پیشان دەدات کە لە بەینی ٤٠٪‏ و ٦٠٪‏ گەیەکان لە پەیوەندی سۆزداریان و لە نێوان ٤٥٪‏ و ٨٠٪‏ لێزبیانەکانیش بە ھەمان شێوە.&lt;ref name=aparesolution&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Resolution on Sexual Orientation and Marriage – Research Summary |ناونیشان=http://www.apa.org/about/policy/gay-marriage.pdf |بڵاوکەرەوە=American Psychological Association |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130603131046/http://www.apa.org/about/policy/gay-marriage.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; لە زانیارییەکانی ڕاپرسییەکەش دەبیندرێت کە لە بەینی ١٨٪‏ و ٢٨٪‏ی خۆشەویستە گەیەکان و لە بەینی ٨٪‏ و ٢١٪‏ی لێزبیانەکان بۆ ماوەی ١٠ ساڵ پێکەوە ماونەتەوە لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. زۆرێک لەو بەدواداچوونانەی کە کراوە ڕوونی دەکاتەوە کە پەیوەندییە ھاوزایەندەکان و جیاڕەگەزەکانیش یەکسانن لە ڕووی توندی پەیوەندییەکانەوە و ھیچ جیاوازییەکیان نییە. زاناکان دەڵێن کە تەمەن و زایەند باشترە بۆ کردن بە پێوەر بۆ پێوانی درێژخایەنی پەیوەندییەک نەک ئاڕاستەی زایەندی تاکێک. ئەوانەی لە ناو پەیوەندییە ھاوزایەندخوازی و جیاڕەگەزخوازییەکانن وەک یەک ھەوڵی پاراستنی پەیوەندییەکەیان دەدەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-01/apa-elo011708.php |سەردێڕ=Relationship Satisfaction and Commitment |بڵاوکەرەوە=Eurekalert.org |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100507073038/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-01/apa-elo011708.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Duffy&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1300/J082v12n02_01|سەردێڕ=Satisfaction and commitment in homosexual and heterosexual relationships|journal=Journal of Homosexuality|ساڵ=١٩٨٥|یەکەم=S.M/|دوایین=Duffy|نووسەر٢=C.E. Rusbult|بەرگ=١٢|issue=2|پەڕەکان=١–٢٣|ناونیشان=http://www.labmeeting.com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-satisfaction-and-commitment-in-homosexual-and-heterosexual-relationships|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٠٩|pmid=٣٨٣٥١٩٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171019190212/http://www.labmeeting.com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-satisfaction-and-commitment-in-homosexual-and-heterosexual-relationships|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Baccman&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Expectations of romantic relationships: A comparison between homosexual and heterosexual men with regard to Baxter's criteria|journal=Social Behavior and Personality|ساڵ=١٩٩٩|یەکەم=Baccman|دوایین=Charlotte|نووسەر٢=Per Folkesson|نووسەر٣=Torsten Norlander|ناونیشان=http://www.sbp-journal.com/index.php/sbp/article/view/976|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131104194406/http://www.sbp-journal.com/index.php/sbp/article/view/976|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== خۆئاشکراکردن ===
{{وتاری سەرەکی|خۆئاشکراکردن}}
[[پەڕگە:Johanna sigurdardottir official portrait.jpg|upright|وێنۆک|یۆھانا سیگیرادۆتیر، [[سەرۆک وەزیران]]ی پێشووی [[ئایسلەند]]ا، یەکەم [[لێزبیەن|لێزبیانی]] ئاشکرای سەری حکوومەت بووە لە کاتی مۆدێرندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئایسلەنداو و پی ئێمە ھاوزایەندخوازەکەی|ئیش=TIME|نووسەر=موودی جۆناس|ناونیشان=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1875032,00.html|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەم، ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەم، ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170717162851/http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1875032,00.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|ڕاست]]
بە ئینگلیزی پێی دەڵێن ''ھاتنەدەرەوە لە دۆڵابی جلەکە''، دەستەواژەیەکە کە بۆ کەسێک بەکاردەھێندرێت کە ئاشکرای دەکات بۆ دەورووبەرەکەی کە ھاوزایەندخوازە. ئەمە پڕۆسەیەکی سەختی ژیانی ھاوزایەندخوازانە چونکە خەمی ئەوەیان دەبێت کە دەورووبەرەکەیان سروشتی ئەوان پەسەند نەکەن و ھەستان بەم کارە لەڕووی دەروونییەوە فشاریان دەخاتە سەر.&lt;ref name=&quot;Coming Out: A Journey&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://utahpridecenter.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=25&amp;Itemid=44 |سەردێڕ=Coming Out: A Journey |بڵاوکەرەوە=Utahpridecenter.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090825202112/http://utahpridecenter.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=25&amp;Itemid=44 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بە گشتی، خۆئاشکراکردن بە سێ قۆناغ دادەندرێت. یەکەم قۆناغ ئەوەیە کە تاک تێیدا خۆی دەناسێت یانیش درک بەوە دەکات کە ھاوزایەندخوازە و چێژ لە پەیوەندی ھاوزایەندەکانی وەردەگرێت و ئەم ڕاستییە قبوڵ دەکات. ئەمە زۆرجار بە خۆئاشکراکردنێکی دەروونی ناو دەبرێت.&lt;ref&gt;In a joint statement with other major American medical organizations, the APA says that &quot;different people realize at different points in their lives that they are heterosexual, gay, lesbian, or bisexual&quot;.
{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.apa.org/pi/lgbc/publications/justthefacts.html
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070807205013/http://www.apa.org/pi/lgbc/publications/justthefacts.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Just the Facts About Sexual Orientation &amp; Youth: A Primer for Principals, Educators and School Personnel
 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٠٧|ساڵ=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=American Academy of Pediatrics, American Counseling Association, American Association of School Administrators, American Federation of Teachers, American Psychological Association, American School Health Association, The Interfaith Alliance, National Association of School Psychologists, National Association of Social Workers, National Education Association}}&lt;/ref&gt; دووەم قۆناغیش بڕیاردانی کەسەکەیە لە ئاگادارکردنەوەی دەورووبەرەکەی (نم. خێزانەکەی و ھاوڕێکان) کە ئەو ھاوزایەندخوازە. سێیەم قۆناغیش تێکەڵبوون و ژیانە لەگەڵ کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی.&lt;ref name=hrccontinuum&gt;{{بیرخستنەوە|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ناونیشان=http://dev.hrc.org/issues/3333.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071102101657/http://dev.hrc.org/issues/3333.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|periodical=Human Rights Campaign |سەردێڕ=The Coming Out Continuum}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071102101657/http://dev.hrc.org/issues/3333.htm |date= ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; لە ئێستادا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، خەڵکی بە گشتی یان لە تەمەنی ١٥–١٨ خۆیان ئاشکرا دەکەن یان لە تەمەنێکی دواتردا کە دەگەنە کۆلێژ بۆ نموونە. لە کوردستان و ئێراق خۆئاشکراکردن بە ڕێژەیەکی زۆر کەم ھەیە و لەوانەیە خەڵکانی ئێڵ جی بی تی خۆیان ئاشکرا نەکەن چونکە ھیچ یاسایەک نییە بیانپارێزێت و ئەگەر ھەیە ژیانیان بکەوێتە مەترسییەوە. لەو تەمەنەدا لەوانەیە بڕوایان بە دەورووبەرەکەیان نەبێت و ئاگاداریان نەکەنەوە، بە تایبەتی چونکە کۆمەڵگە زۆرینەیان بەھۆی ھەڵە تێگەیشتنەوە بە خراپی دادەنێن؛ ھەندێکجار تەنانەت خێزانەکانی خۆشیان نازانن.

درک پێ کردن بە ھاوزایەندخوازی خود پرۆسەیەکی ئاسان نییە و بگرە زۆریش ئاڵۆزە. بە پێچەوانەی کۆمەڵەکانی ترەوە (وەک ئایینەکان بۆ نموونە) ھاوزایەندخوازان لە کۆمەڵگەیەکدا گەورە نابن کە یەکسەر ھەڵی بژێرن کە ھاوزایەندخواز بن وەک کەسانی دەورووبەریان،{{تێبینی|لەکاتێکدا کە ھەر مرۆڤێک دەتوانێت ئایین و خووڕەوشتی کۆمەڵگەکەی ھەڵبگرێ، ھاوزایەندخوازان لەتوانایاندا نییە کە ھەڵی بژێرن و بیگۆڕن.}} چونکە شتێک نییە ھەڵبژاردن بێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.washingtontimes.com/news/2014/dec/31/modern-science-says-homosexuality-not-choice/ |سەردێڕ=زانستی مۆدێرن دەڵێت کە ھاوزایەندخوای ھەڵبژاردن نییە |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170606041746/http://www.washingtontimes.com/news/2014/dec/31/modern-science-says-homosexuality-not-choice/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; واتە ھەر تاکێک دەتوانێت بە ئاسانی ھەڵگری ئایین و بیر و باوەڕی باوان و کۆمەڵگەکەی بێت و کەیش ویستی دەتوانێت بیانگۆڕێت، بەڵام لە ھاوزایەندخوازیدا وا نییە و ئەمیان شتێکی درک پێ کردنە نەک ھەڵبژاردن و ھەرگیزیش ناتواندرێت بگۆڕدرێت.&lt;ref&gt;http://truth-out.org/archive/component/k2/item/85575:american-psychology-declares-homosexuality-cant-be-cured{{بەستەری مردوو|url=http://truth-out.org/archive/component/k2/item/85575:american-psychology-declares-homosexuality-cant-be-cured |date=حوزەیرانی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; باشترین بەڵگە لەسەر ئەوە ئەمەیە، ئەگەر پیاوێک جیاڕەگەزخواز بێت، واتە گەی نەبێت، ناتوانێت سێکس لەگەڵ پیاوێکی تردا بکات چونکە دژی سروشتی ئەوە، بە ھەمان شێوە بۆ گەیەک یان لێزبیانێک. ھەندێکجار لە کۆمەڵگەکاندا دەبیسترێت کە کەسێک «گەی بووە بەڵام بووەتەوە بە جیاڕەگەزخواز»، ئەمە لەڕاستیدا مەحاڵە، ئەو کەسە یان ھەر لە سەرەتاوە [[دووڕەگەزخوازی|دووڕەگەزخواز]] بووە یانیش ئێستاش ھەر گەیە. خەڵکانی ئێڵ جی بی (گەی و لێزبیان و دووڕەگەزخوازەکان) زۆرجار لە کۆمەڵگەیەکدا پەروەردە دەکرێن کە کۆنەپەرست و تێنەگەیشتوون بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازی.&lt;ref name=&quot;Rosario et al.&quot;&gt;Rosario, M. , Schrimshaw, E. , Hunter, J. , &amp; Braun, L. (February 2006). Sexual identity development among lesbian, gay, and bisexual youths: Consistency and change over time. ''Journal of Sex Research'', 43(1), 46–58. Retrieved 4 April 2009, from PsycINFO database.&lt;/ref&gt; ئەوان کاتێک لە سروشتی خۆیان تێدەگەن کە سەیری کۆمەڵگەکانی تری دەورووبەریان دەکەن.{{تێبینی|چونکە کۆمەڵگەکانی خۆیان پەروەردەیان ناکەن لەسەر شتێکی وا، تا تەمەنێکی گەورەتر نازانن ئەوان بۆ جیاوازن، بەڵام ھەر لە مناڵییەوە ھەست بەم گۆڕانە دەکەن لە خۆیاندا کاتێک کە لەگەڵ کۆمەڵگە تێکەڵ دەبن و سروشتی خەڵکی تر دەزانن}}

ھەندێک لە ھاوزایەندخوازان بە گشتی و بە ڕووی جیھاندا خۆیان ئاشکرا دەکەن،&lt;ref name=glbtqouting&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Neumann |یەکەم=Caryn E |ناونیشان=http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |سەردێڕ=Outing |ساڵ=٢٠٠٤|periodical=glbtq.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070609220520/http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609220520/http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |date= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; زۆرێکیش لە کەسایەتی ناودار ھەیە لەو شێوەیە، بۆ نموونە [[لەیدی گاگا]]. خۆئاشکراکردن ئاوا بە کراوەیی دەکرێت چەند ھۆکارێکی لە پشتەوە بێت، وەک سیاسی یان ئاکاریی و، دەکەوێتە ناو مەودایەکی فراوانتری ھۆکارییەوە.&lt;ref name=biasfreeusage&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=The Dictionary of Bias-Free Usage: A Guide to Nondiscriminatory Language |دوایین=Maggio |یەکەم=Rosalie |ساڵ=١٩٩١|بڵاوکەرەوە=Oryx Press |ژپنک=٠-٨٩٧٧٤-٦٥٣-٨|پەڕە=٢٠٨}}&lt;/ref&gt;

=== لێزبیانزم و ھاوزایەندخوازیی ژنان ===
{{ھەروەھا ببینە|لێزبیان}}
[[پەڕگە:Simeon Solomon - Sappho and Erinna in a Garden at Mytilene.jpg|وێنۆک|ڕاست|[[سافۆ]] و ئیرینا لە باخچەیەک لە میتیلین.]]
لێزبیانەکان زۆرجار ئاڕاستەی زایەندییەکەی خۆیان بە شێوەیەکی جیا ڕووندەکەنەوە وەک لە پیاوە گەیەکان، و تێگەیشتنی جیایان ھەیە لەو ئیتۆلۆژیایانەی کە لە لێکۆڵینەوە لەسەر پیاوە گەیەکان ھاتوونەتە بەردەست. ئەوان لەوانەیە بە شێوەیەکی جیاتر بڕواننە ژیان وەک ھاوزایەندخوازێک وەک لە پیاوەکان.

کاتێک لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ساڵی ١٩٧٠ لێکۆڵینەوەیەک کرا، لێزبیانەکان باسی ژیانی خۆیان کرد وەک ھاوزایەندخوازان. ئەمە تەنھا بەدواداچوونێکی گەورەیە کە لەسەر ئاڕاستەی زایەندی ژنان کراوە کە ڕوونی دەکاتەوە چۆن ژنەکان دەڕواننە ھاوزایەندخوازی لەوەتەی بەدواداچوونی کینسی کرا لە ١٩٥٣وە. لێکۆڵینەوەکە زانیارییەکی گشتی تێدابوو لەبارەی تێڕوانینی لێزبیانەکان لە پەیوەندی سۆزداری ھاوزایەند و ئاڕاستەی زایەندی ئەوان. لێزبیانەکان ئەو کوالیتییانەیان باس کرد کە لە ژنێکدا ھەیە بەڵام لە پیاوێکدا نییە، ئەوانەش کە وا دەکەن باشتر بن بۆ پەیوەندییەک لەچاو پیاوەکاندا، لەو کوالیتیانە کە ئەوان بەسۆزترن بەرامبەر ھەستی کەسانی تر جگە لە خۆیان وەک لە پیاوان.&lt;ref name=&quot;Hite-Rpt&quot;&gt;Shere Hite, ''The Hite Report: A Nationwide Study of Female Sexuality'' (N.Y. : Seven Stories Press, 2004 ed. pbk. [1st printing?] © 1976, 1981, 2004), pp. 325–328 &amp; 330 (ISBN 1-58322-569-2).&lt;/ref&gt;
لێزبیانەکان بە گشتی دوو جۆریان ھەیە، بەچ (پیاوانە) لەگەڵ فێم (ژنانە). بەچەکان وا دەبیندرێن کە قژیان کورتە و پۆشاکی پیاوان لەبەر دەکەن و ژنانەکانیش وەک ھەر خانمێکی ترن.

== دێمۆگرافیا ==
[[پەڕگە:Annise Parker.JPG|وێنۆک|ئانی پارکەر سەرۆکی [[شارەوانی]] شاری ھیوستن بوو لە ٢٠١٠ بۆ ٢٠١٦ و بە کراوەیی ھاوزایەندخوازە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Locke Concedes In Mayor's Race – Politics News Story – KPRC Houston
 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.click2houston.com/politics/21933862/detail.html
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091216054340/http://www.click2houston.com/politics/21933862/detail.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216054340/http://www.click2houston.com/politics/21933862/detail.html |date=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;]]

داتا و زانیاری لەسەر گەی و لێزبیانەکان پێویستە بۆ ئەوەی ڕێژەی ھاوزایەندخوازانی جیھان بە جێگیری بزانرێت و بەرچاو بکەوێت کە ھاوزایەندخوازان چۆن مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت لەلایەن کۆمەڵگەوە.&lt;ref name=black/&gt; ئەم داتایانە سوودی زیاتریان دەبێت؛ بۆ نموونە یارمەتی ژماردنی زەرەرەکان و سوودەکانی ئابووری [[پەیوەندیی نافەرمی|پەیوەندی نافەرمی]] دەدات،&lt;ref name=black/&gt; و کاریگەری یاسایی کردنی ڕێگەدان بە بەخێوکردنی ھەتیوەکان لەلایەن ھاوزایەندخوازان دەخاتە ڕوو، ھەروەھا ڕۆڵەکانیان لە نێوان سەربازیی دەوڵەتەکان؛ و لەلایەکی ترەوە، زانینی ڕێژەی «گەی و لێزبیان پەیمان ھەڵدەگرێت لە یارمەتیدانی زانایانی کۆمەڵناسی لە تێگەیشتنی مەودایەکی گەورە لە پرسیاری گرنگ—[وەک] پرسیارەکان لەبارەی ھەڵبژاردەی مارکێتیی گشتییەوە، یەکگرتووی شارستانییەتی مرۆڤایەتی، خانووبەرە، جیاکاری، لەگەڵ بڕیارەکان [لەبارەی ھەڵبژاردەی] نیشتەجێبوونی جوگرافییەوە.»&lt;ref name=black/&gt;

پێوانی دیاردەی ھاوزایەندخوازی کارێکی دژوارە، لەبەر ئەوەی دەبێت بایەخێکی زۆر بدرێت بە یەکەی پێوانەکەی بەکاردێت،&lt;ref name=&quot;levay&quot;/&gt; وڵاتەکانی جیھان، کە زۆربەیان ڕەتی دەکەنەوە قسە لەسەر ھاوزایەندخوازی بکەن (ئێران بە نموونە)، زانیاریی زیاتر لەسەر سروشتی [[ئاڕاستەی زایەندی|ئاڕاستەی زایەندیی]] کەسەکانەوە، و ھتد. زۆرێک لە خەڵکی ھەن کە سۆزیان ھەیە بەرامبەر کەسانی تر کە لە ھاوزایەندی خۆیانن، بەڵام ڕەتی دەکەنەوە کە دان بەو ڕاستییەدا بنێن کە یان گەیین یان دووڕەگەزخواز. ئەمەش کێشەیەکی ترە. ھەروەھا شتێکی تر کە خەریکە بەدواداچوونەکە مەحاڵ دەکات، ئەوەیە کە دەبێت چەند خەسڵەتێک کە لەوانەیە پەیوەندی بە ئاڕاستەی زایەندییەوە نەبێت دەستنیشان بکات لە خەڵکیدا. لەوانەیە زۆرێک لەو کەسانەی کە خۆیان بە جیاڕەگەزخواز ناودەبەن ھاوزایەندخواز دەربچن.&lt;ref name=black/&gt;

[[پەڕگە:Tim Cook 2009 cropped.jpg|وێنۆک|[[تیم کووک]]، سەرۆکی بەڕێوەبەری فەرمانبەرانی کۆمپانیای [[ئەپڵ]] پیاوێکی ھاوزایەندخوازە.&lt;ref name=timcook2719/&gt;]]

لە ساڵەکانی ١٩٤٨ و ١٩٥٣دا، زیندەزان و پرۆفیسۆری [[وشەڕەتناسی|ئێتیمۆلۆژیا]] ئاڵفرێد کینسی، ڕای گەیاند کە نزیکەی ٤٦٪‏ خەڵکی لە ڕەگەزی نێر کاردانەوەی سێکسییان بەرامبەر بە ھەردوو زایەند ھەبووە لە تەمەنیاندا، و ٣٧٪‏ ئەو کەسانەش بە لایەنی کەمەوە یەک کاردانەوەی ھاوزایەندخوازییان ھەبووە.&lt;ref name=sexualbehavior37287/&gt;&lt;ref name=&quot;more-or-less-2010-10-01&quot;/&gt; دواتر ڕەوشتناسییەکەی کینسی ڕەخنەی لێ گیرا لەلایەن جان تەکیەوە، لەبەر بەکارھێنانی سامپڵی ھەڵبژاردوو لەجێی بەکارھێنانی سامپڵی ھەڵکەوتیی.&lt;ref name=idea-creative719/&gt;&lt;ref name=idea-creative628/&gt; بەدواداچوونێکی تر کرا بۆ بەدرۆخستنەوەی سامپڵەکانی کینسی، بەڵام لە کۆتاییدا ئەو بەدواداچوونەش بە ھەمان ئەنجامەکەی کینسی گەیشت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Book Review by Martin Duberman, ''The Nation'', November 3, 1997
 |ناونیشان=http://www.kinseyinstitute.org/publications/duberman.html
 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090111215816/http://www.kinseyinstitute.org/publications/duberman.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090111215816/http://www.kinseyinstitute.org/publications/duberman.html |date=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}} Martin Duberman on Gebhart's &quot;cleaning&quot; of data&lt;/ref&gt; سایمن لاڤەی، کو لێکۆڵەرەوەی سروشتی [[مێشک]]ی ھاوزایەندخوازانە، ئەنجامەکانی کینسی بەکارھێنا وەک نموونەیەک بۆ ئەو ئاگادارییەی کە پێویستە لەکاتی بەدواداچوونی دێمۆگرافیکی، لەبەرئەوەی لەوانەیە ئەنجامی بە تەواوەتی بەدەست بێت لەسەر بنەمای ئەو سیاسەتانەی بەکارھێندراوە بۆ بەڕێوەبردنی بەدواداچوونەکە.&lt;ref name=levay/&gt;

بەپێی بەدواداچوونە گەورەکان، ٢٪‏ بۆ ١١٪‏ خەڵکی جۆرێک لە کۆنتاکتی ھاوزایەندییان ھەبووە لە ژیانیاندا؛&lt;ref name = Billy1993/&gt;&lt;ref name = Binson1995/&gt;&lt;ref name = Johnson1992/&gt;&lt;ref name = Laumann1994/&gt;&lt;ref name = Wellings1994/&gt;&lt;ref name = ACSF1992/&gt;&lt;ref name = Bogaert2004/&gt;&lt;ref name = Fay1989/&gt;&lt;ref name = Sell1995/&gt;&lt;ref name=SavinWilliams2009/&gt; ئەم ژمارەیە بەرزتر دەبێتەوە بۆ ١٦–٢١٪‏ کاتێک خووڕەوشتی ھەردوو لا خراونەتە ڕوو لەکاتی بەدواداچوونەکە.&lt;ref name=SavinWilliams2009/&gt; لە لێکۆڵینەوەیەکی ٢٠٠٦دا، ٢٠٪‏ی بەشداربووان بە نەناسراوی دانیان ناوە بە ھەبوونی ھەستی ھاوزایەند تێیان دا، بەڵام تەنھا ٢٪‏ بۆ ٣٪‏ لەو بەشداربووانە خۆیان بە ھاوزایەندخواز ناساندبوو.&lt;ref name=&quot;McConaghy et al&quot;&gt;McConaghy et al. , 2006&lt;/ref&gt; بەدواداچوونێکی تری ١٩٩٢ کە لە بەریتانیا کرا، ئاماژەی بەوە دا کە ٦٫١٪‏ی نێرەکان کردەوەیەکی ھاوزایەندخوازییان کردووە، و لە فەڕەنساش ڕێژەکەی ئەو کەسانە ٤٫١٪‏ بووە.&lt;ref name=gayfeelings2719/&gt;

بەپێی ڕاپۆرتێکی ''پەیمانگای ویلیامز'' کە لە ئازاری ٢٠١١ پێشکەش کرا، لە ٩ ملیۆن کەسی پێگەیشتوو لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، تەنھا ٣٫٥٪‏یان گەی، لێزبیان، یان دووڕەگەزخواز بوون.&lt;ref name=statsofusa2719/&gt;&lt;ref name=statsofusa3618/&gt; بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکان، نزیکەی ٦٠١٬٢٠٩ خانوو ھەبووە کە کەپڵی ھاوزایەند تێیدا ژیاون.&lt;ref name=moresources2719/&gt; بەدواداچوونێکی تری ساڵی ٢٠١٣ کە لەلایەن سی-دی-سییەوە کرا و ٣٤٬٠٠٠ ئەمریکی تێیدا بەشدارییان کرد، ڕێژەی لێزبیان و گەیەکان بە ١٫٦٪‏ دەخەمڵێنێت، و ڕێژەی دووڕەگەزخوازەکانیش ٠٬٧٪‏ بوون.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;/&gt;

== دەروونناسی ==
[[دەروونناسی]] یەکێک بووە لە یەکەمین ئەو زانستانەی کە بە شێوەیەکی تایبەت و جیا لە ھاوزایەندخوازی کۆڵیوەتەوە. یەکەم ھەوڵدان بۆ ئەوەی ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی ناوببرێت لە سەدەی نۆزدەھەم درا لەلایەن چەند سێکسناسێکی تازەپێگەیشتووەوە لە جووڵەیەکی ئەورووپیدا. لە ساڵی ١٨٨٦، سێکسناس ڕیچارد ڤۆن کرافت-ئیبن، ھاوزایەندخوازی لەپاڵ ٢٠٠ بابەتی سێکسیی تر بە سەربەخۆیی باس کرد لە یەکێک لە کتێبەکانیدا لەژێر ناوی ''سایکۆپاتیا سێکسوالیس''. بەپێی کرافت-ئیبن ھاوزایەندخوازی یان لە «قۆناغی دروستبوونی کۆرپەلەدا پەیدا دەبێت»یانیش «دوای لەدایکبوونی.» لە کۆتا دوو دەیەی سەدەی نۆزدەھەمدا، بیرۆکەیەکی جیاواز لەبارەی ھاوزایەندخوازی دەستی گرت بەسەر بوارەکانی [[پزیشکی]] و [[دەروونپزیشکی|دەروونناسیدا]]، کە کردارەکەی بە «شێوەیەکی دروست کە لە کەسێکدا دەبیندرێت بە ئاڕاستەی زایەندییەکی جێگیرەوە» ناوی دەبرت.

کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی، کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی دەڵێن:

{{دەقی تایبەت|لە ١٩٥٢دا، کاتێک کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی یەکەمین پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکانی بڵاوکردەوە، ھاوزایەندخوازیشی لەخۆ گرتبوو. ھەر یەکسەر دوای ئەمە، ئەم پۆلێنکردنە بەدواداچوونی سەختی بۆ کرا بۆ پشتڕاستکردنەوەی لە لێکۆڵینەوەیەکدا کە لەلایەن پەیمانگای نەتەوەیی تەندروستی دەروونییەوە سپۆنسەر کرابوو. بەھەرحاڵ، ئەم لێکۆڵینەوەیە و ھەموو ئەوانەشی کە بەدوایدا ھاتن شکستیان ھێنا لەوەی کە بتوانن بە بەڵگەی زانستییەوە بیسەلمێنن کە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییە یان نائاسایییە و یەکێک لە ئاڕاستەی زایەندییە ئاسایییەکانی مرۆڤەکان نییە. لە ئەنجامی کۆکردنەوەی ئەم جۆرە بەدواداچوونانە، پرۆفیشناڵەکانی پزیشکی، تەندروستی دەروونی، و زانستی کۆمەڵایەتی و ڕەفتاری بەو دەرئەنجامە گەیشتن کە ناوبردنی ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی دەروونی نابەجێیە و ئەو پۆلێنکردنەی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی خەمڵاندنێکی سەربەخۆیانە بووە و لەسەر بنەمای کۆمەڵایەتی و تێڕوانینی پزیشکیی ھەڵە ھاتووەتە ئاراوە.

بەھۆی ئەو بەڵگە زانستیانەی کە ڕووبەڕووی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی بوونەوە دەربارەی ھەڵەکەیان، ئەوان ھاوزایەندخوازییان لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان دەرکرد لە ساڵی ١٩٧٣دا. دوای ئەوەی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی بەسەر زانیاری و داتا زانستییەکاندا چوونەوە لەم بارەیەوە، ئەوان ھەمان ڕێیان گرتە بەر لە ١٩٧٥{{تێبینی|کە ھاندانی لابردنی ھاوزایەندخوای بوو لە پێڕستی نەخۆشییەکان}}، ھانی ھەموو پرۆفیشناڵی تەندروستییە دەروونییەکانی دا کە «نوێنەرایەتی لابردنی ئەو نەخۆشییە دەروونییە بدەن کە ماوەیەکی زۆرە دراوەتە پاڵ ھاوزایەندخوازی.» کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتییش ئێستا لەسەر یاسا و سیاسەتێکی ھاوشێوە کار دەکەن.

بۆیە، پرۆفیشناڵان و لێکۆڵەرەوەکانی تەندروستی دەروونی دەمێکە ئەو ڕاستییەیان خستووەتە ڕوو کە ھاوزایەندخوازی ھیچ کۆسپ و بەربەستێک دانانێت لەبەردەم ژیانێکی خۆش و تەندروست و بەپڕشت، و ھەروەھا زۆرینەی ھاوزایەندخوازانی جیھان بە شێوەیەکی دروست لە مەوداکانی کۆمەڵایەتی و پەیوەندییەکان دەبیندرێن.&lt;ref name=amici/&gt;|25px|25px|&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt;}}

[[پەڕگە:Richard von Krafft Ebing.jpg|وێنۆک|ڕاست|کرافت-ئیبن، نووسەری ''سایکۆپاتیا سێکسیوالیس''، ١٨٤٠–١٩٠٢.]]

ھەتاکو ئێستاش یەکدەنگی لەلایەن زانایانی تەندروستی بەردەوامە لەسەر ئەوەی کە پەیوەندی سێکسی و سۆزداری نێوان ھاوزایەندخوازان بە تەواوەتی سروشتی و ئاسایی و تەندروستە.&lt;ref name=response&gt;American Psychological Association: [http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/therapeutic-response.pdf Appropriate Therapeutic Responses to Sexual Orientation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100615023708/http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/therapeutic-response.pdf |date=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; لە ئێستادا بەدواداچوونێکی گەورە و قووڵ ھەیە کە دەیسەلمێنێت کە کەسێک گەی، لێزبیان، یانیش دووڕەگەزخواز بێت، دەروونێکی ئاسایی و بێ کێشەی ھەیە و لە توانایدایە بە شێوەیەکی ئاسایی ژیان بباتە سەر.&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt; ڕێکخراوی ''تەندروستیی جیھانی'' لە یەکێک لە پێڕستەکانیدا بەھەمان شێوە سەرەتا ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی ناودەبرت، بەڵام دواتر لە پێڕستەکە لابرا دوای ئەوەی ٤٣ ڕێکخراوی تەندروستیی جیھانی دژی ئەمە وەستان لە ١٧ی ئایاری ١٩٩٠.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.euro.who.int/en/what-we-do/health-topics/communicable-diseases/hivaids/news/news/2011/6/stop-discrimination-against-homosexual-men-and-women |سەردێڕ=Stop discrimination against homosexual men and women |بڵاوکەرەوە=World Health Organisation — Europe |ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120709194330/http://www.euro.who.int/en/what-we-do/health-topics/communicable-diseases/hivaids/news/news/2011/6/stop-discrimination-against-homosexual-men-and-women |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileCategory=50&amp;FileID=546 |سەردێڕ=The decision of the World Health Organisation 15 years ago constitutes a historic date and powerful symbol for members of the LGBT community |بڵاوکەرەوە=ILGA |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091030051630/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileCategory=50&amp;FileID=546 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091030051630/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileCategory=50&amp;FileID=546 |date=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=pinknewsstigma&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Homophobic stigma&amp;nbsp;– A community cause |ناونیشان=http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠٠٦|periodical=PinkNews.co.uk |یەکەم=Marc |دوایین=Shoffman |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070419234733/http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070419234733/http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |date=١٩ی نیسانی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; ''کۆمەڵگەی دەروونپزیشکی چینی'' ھاوزایەندخوازی لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان لادا لە ساڵی ٢٠٠١دا دوای پێنج ساڵ لە بەدواداچوون لەسەر ھاوزایەندخوازی.&lt;ref&gt;''The New York Times'': [https://www.nytimes.com/2001/03/08/health/08PSYC.html Homosexuality Not an Illness, Chinese Say] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160722131618/http://www.nytimes.com/2001/03/08/health/08PSYC.html |date=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; کۆلێژی ڕۆیاڵی دەروونپزیشکان دەڵێت: «ئەم مێژووە بەدبەختە ڕوونی دەکاتەوە کە چۆن کۆمەڵێک لە خەڵکی بە تایبەتمەندییەکی کەسییەوە تووشی لێکۆڵینەوەی پزیشکی زیان بەخش دەبن و دەبنە بنەمای بە-کەم-سەیرکردن لە کۆمەڵگەدا.»&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt; ھەرچەندە کە زانست ئەوەی پشتڕاست کردووەتەوە کە ھاوزایەندخوازی سروشتێکی ئاسایی مرۆڤە، ھاوزایەندخوازان ھێشتا تووشی ڕەتکردنەوە دەبن لەلایەن ھەندێک لە ھاوڕێکانیان و ئەندامانی خێزانەکانیان، کە ئەمەش ڕوونی دەکاتەوە کە کەسانی ئێڵ جی بی تی لە ڕووی دەروونییەوە قورسیی زیاتریان دەخرێتە سەر وەک لە مرۆڤێکی باوی تر.

ھەندێک لەو لێزبیان و گەی و دووڕەگەزخوازانەی کە دەست درێژ دەکەن بۆ تێراپی و چارەسەری دەروونی، لەبەر ھەمان ئەو ھۆکارانەیە کە جیاڕەگەزخوازان ڕووی تێدەکەن (فشار و دڵەڕاوکێ، کێشەی پەیوەندی، کێشە لە کار و لەگەڵ ھاوڕێکانیدا، ھتد)؛ ئاڕاستەی زایەندی ئەوان ھیچ پەیوەندییەکی بەم کێشانەوە نییە و ھیچ پزیشکێکی دەروونی لە ئاڕاستەی زایەندی کەس ناپرسێت لەکاتی تیمارکردنیان. ئیتر ھەر کێشەیەکی ھەبێت کەسەکە، چانسێکی زۆر ھەیە کە ڕووبەڕووی [[ھۆمۆفۆبیا]] دەبێتەوە دوای وەرگرتنی تیمارەکەی، بەبیانووی ئەوەی کە ئەو کەسە بۆیە لەڕووی دەروونییەوە فشاری لەسەر بووە چونکە ھاوزایەندخواز بووە.&lt;ref name=textbook&gt;Cabaj, R; Stein, T. eds. ''Textbook of Homosexuality and Mental Health'', p. 421&lt;/ref&gt; بەھەرحاڵ، ئاڕاستەی زایەندی کەسێک ھیچ پەیوەندییەکی بە نەخۆشییە دەروونییەکانییەوە نییە.

== ھۆکارەکان ==
=== بۆماوەیییەکان بەرامبەر بە ژینگەیییەکان ===
ھەرچەندە زاناکان فاکتەرە بۆماوەیییەکانیان بەلاوە گرنگترە،&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt; ئەوان ئەگەریان بۆ ئەوە داناوە کە دەکرێت ھاوزایەندخوازی لە ھەردوو بۆماوەیی و ژینگەییشەوە دروست ببێت و باوەڕیان تەنھا بە یەک دانە نییە و ئەوی تریان پشتگوێ خستبێت. ئەوان دەڵێن کە ئاڕاستەی زایەندیی کەسێک ھەر زوو لە تەمەنی لاوێتییەوە دەردەکەوێت و، جێندررخوازی بەھۆی دەستتێوەردانێکی ئاڵۆزی [[:en:Nature versus nurture|سروشت و نەرچەر]] دروست دەبێت.&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Stuart&quot;/&gt; فاکتەرە بایۆلۆژییەکان بۆماوەیی و ھۆرمۆنییە، کە ھەردووکیان ڕۆڵی سەرەکییان ھەیە لە پێگەیاندنی مێشک، و فاکتەرە ژینگەیییەکانیش لەوانەیە پەیوەست بە کۆمەڵایەتی و ژینگەی گەورەبوونی ھاوزایەندخوازەکە بێت.&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt; ھەر کامێک لەوانە بێت، زاناکان پێیان وانییە کە ھاوزایەندخوازی ھەڵبژاردنی کەسەکەیە.&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rcpsych.ac.uk/pdf/PS02_2014.pdf|سەردێڕ=Royal College of Psychiatrists' statement on sexual orientation|بڵاوکەرەوە=Royal College of Psychiatrists' statement on sexual orientation|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170809182830/http://www.rcpsych.ac.uk/pdf/PS02_2014.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

پەیمانگای ئەمریکیی پزیشکیی مناڵان دەڵێت:
{{وتە لەگەڵ سەرچاوە|ھیچ بەڵگەیەکی زانستی نییە [جەخت لەسەر ئەوە بکاتەوە] کە [[دایک و باوک]]ایەتی نائاسایی، دەستدرێژی سێکسی، یانیش ڕووداوە ناحەزەکانی تری ژیان کاریگەری ھەیە لەسەر [دروستبوونی] ئاڕاستەی زایەندی. ئەو بەڵگانەی ئێستا ھەن پیشانی دەدەن کە زۆرجار ئاڕاستەی زایەندی لە تەمەنی لاوێتیدا سەر ھەڵدەدات.|&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;perrin2002&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب| دوایین = Perrin | یەکەم = E. C. | سەردێڕ = Sexual Orientation in Child and Adolescent Health Care | ناونیشان = https://archive.org/details/sexualorientatio0000perr_u2r7 | بڵاوکەرەوە = Kluwer Academic/Plenum Publishers | ساڵ = ٢٠٠٢|شوێن= New York | ژپنک = ٠-٣٠٦-٤٦٧٦١-٥}}&lt;/ref&gt;}}

کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی، کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی لە ٢٠٠٦دا وتیان:
{{وتە لەگەڵ سەرچاوە|لە ئێستادا، ھیچ بەڵگەیەکی زانستی یەکدەنگ نییە لەسەر فاکتەرێکی دیاری کراو کە وا لە کەسێک دەکات ببێت بە جیاڕەگەزخواز، ھاوزایەندخواز، یانیش دووڕەگەزخواز–بە کاریگەرییە بایالۆژی و دەروونی و کۆمەڵایەتییەکانیشەوە کە لەوانەیە لەسەر باوان ھەیانبووبێت. بەھەرحاڵ، زۆرینەی بەڵگەکان وای پیشان دەدەن کە زۆرینەی گەی و لێزبیانەکان لەلایەن باوانی جیاڕەگەزخوازەوە گەورە کراون و زۆرینەی ئەو مناڵانەشی لەلایەن دایک و باوکی ھاوزایەندخوازە گەورە دەکرێن{{تێبینی|باوانی ھاوزایەندخواز مەبەست لە دوو دایک یان دوو باوکە. ھاوزایەندخوازان چونکە مناڵیان نابێت، ئەوان دەتوانن ھەتیوەکان بەخێوکەن}} لەکاتی گەورەبوونیاندا دەبن بە جیاڕەگەزخواز.|&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;}}

بەدواداچوون لەسەر ھاوزایەندخوازی کۆمەڵە دیبەیتێکی زانستی و سیاسی و کۆمەڵایەتی دەھێنێتە ئاراوە و ئەگەری زیاتر فەحسکردنی دوو کەس پێش ھاوسەرگیری بەرزتر دەکاتەوە.&lt;ref name=chicagotribune&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |سەردێڕ=Study of gay brothers may find clues about sexuality |یەکەم=Robert |دوایین=Mitchum |periodical=Chicago Tribune |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081023155659/http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081023155659/http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |date=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.churchtimes.co.uk/content.asp?id=60752 |سەردێڕ=How much is known about the origins of homosexuality? |بڵاوکەرەوە=Church Times |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100406055257/http://www.churchtimes.co.uk/content.asp?id=60752 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی نیسانی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;
تاکو ئێستا ھیچ «جینێکی گەی» نەدۆزراوەتەوە، ھەرچەندە چەندجارێکیش ھەوڵی دۆزینەوەی دراوە. لەلایەکی ترەوە، چەند بەڵگەیەکی باشی بۆماوەیی ھەن کە لەسەر ھاوزایەندخوازی کراون، بە تایبەتی لە نێرەکاندا، کە لەسەر [[دووانە]]کان کراون. باسەکە دەچێتەوە سەر کرۆمۆسۆم ٨ لەگەڵ جینی XQ28 لەسەر کرۆمۆسۆمی ئێکس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Ngun |یەکەم١= TC |دوایین٢= Vilain |یەکەم٢= E |ساڵ= ٢٠١٤|سەردێڕ= The biological basis of human sexual orientation: is there a role for epigenetics? | journal = Adv Genet |بەرگ= ٨٦|پەڕەکان= ١٦٧–٨٤| doi = 10.1016/B978-0-12-800222-3.00008-5 | pmid = ٢٥١٧٢٣٥٠}}&lt;/ref&gt; ماوەیەک دەبێت کە ئاڕاستەی زایەندی دەدرێتە پاڵ ئێپیجێنێتیکس.

=== لە ڕووی ئێڤەلوشن و پەرەسەندنەوە ===
{{multiple image
 | align = vertical
 | width1 = 120
 | image1 = Double Mars symbol.svg
 | caption1 = نیشانەی ھاوزایەندخوازیی نێر
 | width2 = 120
 | image2 = Double Venus symbol.svg
 | caption2 = نیشانەی ھاوزایەندخوازیی مێ
 }}
بەڕێوەبەرانی لێکۆڵینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٨ ڕایان گەیاند کە «بەڵگەی باوەڕپێکراو ھەیە لەسەر ئەوەی کە ئاڕاستەی زایەندی مرۆڤەکان کاریگەری بۆماوەیی لەسەرە، لەبەر ئەوە نازانرێت ھاوزایەندخوازی، کە یارمەتی کەمکردنەوەی [[زاوزێ]] دەدات، چۆن بە ڕێژەیەکی زۆر لە کۆمەڵگەدا دەرکەوتووە.» ئەوان ئاماژەیان بەوە کرد کە لەکاتێکدا جێنەتیکی ھاوزایەندخوازەکان ڕێگرن لەبەردەم زاوزێ لەنێوانیاندا، ئەوان لەوانەیە سوود لە جیاڕەگەزخوازەکانی دەورووبەریان وەرگن بۆ زاوزێ.&lt;ref&gt;Zietsch et al. (2008)&lt;/ref&gt; بۆ نموونە، گەیەکان لە ڕێگەی چاندنی سپێرمی یەکێک لە پیاوەکان لە [[ژن]]ێکی دیاریکراودا کە لە تاقیگەدا دەکرێت، مناڵ دروست بکەن، لەوانەشە ھەتیو بەخێو بکەن، لێزبیانەکانیش لە [[ھێلکەدان]]ی یەکێکیان سپێرم دەچێندرێت و یەکێکیان دەبنە ھەڵگری مناڵەکە؛ ئەگەریشی ھەیە کە یەکێک بە کرێ بگرن مناڵێکیان بۆ دروست بکات. لێکۆڵینەوەیەکی ٢٠٠٩ش ئاماژەی دا بە زیادبوون لە دانیشتووانە ھاوزایەندخوازە ژنەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=New Evidence of Genetic Factors Influencing Sexual Orientation in Men: Female Fecundity Increase in the Maternal Line |ناونیشان=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_2009-06_38_3/page/393 |نووسەر١=Iemmola, Francesca |نووسەر٢=Camperio Ciani, Andrea|journal=Archives of Sexual Behavior|بڵاوکەرەوە=Springer Netherlands|ساڵ=٢٠٠٩|بەرگ=٣٨|doi=10.1007/s10508-008-9381-6|pmid=١٨٥٦١٠١٤|پەڕەکان=٣٩٣–٩}}&lt;/ref&gt; بەدواداچوونێکی ''بەیڵی و زەک'' دوای لێکۆڵینەوە لەسەر ھاوزایەندخوازی لە ئاژەڵاندا تووانی تەحەدای ئەو بیرۆکەیە بکات کە دەڵێت ھاوزایەندخوازی یارمەتی کەمکردنەوەی دانیشتووان دەدات. ھەروەھا ئەوان پێشنیار دەکەن کە بەدواداچوونەکانی داھاتوو تیشک بخاتە سەر ھۆکارە بۆماوەیییەکان لەجیاتی دەرکەوتن و ئۆریجنەکەی.&lt;ref name=&quot;Bailey et al.&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Bailey |یەکەم١= N. W. |دوایین٢= Zuk |یەکەم٢= M. |ساڵ= ٢٠٠٩|سەردێڕ= Same-sex sexual behavior and evolution |ناونیشان= http://www.faculty.ucr.edu/~mzuk/Bailey%20and%20Zuk%202009%20Same%20sex%20behaviour.pdf | format = PDF | journal = Trends In Ecology &amp; Evolution |بەرگ= ٢٤| issue = 8|پەڕەکان= ٤٣٩–٤٤٦| doi = 10.1016/j.tree.2009.03.014 | pmid=١٩٥٣٩٣٩٦}}&lt;/ref&gt;

=== ھەوڵدان بۆ گۆڕینی ئاڕاستەی زایەندی کەسەکان ===
ھەتاکو ئێستا ھیچ لێکۆڵینەوەیەکی فەرمی زانستی نییە کە ئەوە ڕوونبکاتەوە کە دەکرێت ئاڕاستەی زایەندی کەسێک بگۆڕدرێت، ھەرچەندە ھەوڵی ئەم کردارە دراوە و دەدرێت لەلای ئەو کۆمەڵگایانەی کە لە ڕووی ئایینییەوە توندن و پێوەرێکی ڕەوشتیی جیاوازیان ھەیە وەک لە کۆمەڵگە پێشکەوتووەکان.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt; یەکدەنگی پڕۆفیشناڵەکانی زانستی کۆمەڵایەتی و ڕێکخراوە دەروونی و تەندروستییەکانی تر ئەوەیە کە ھاوزایەندخوازی شتێکی ئاسایییە و یەکێکە لە ئاڕاستەی زایەندییەکانی مرۆڤەکان و ھەتاھەتاییشە، بۆیە نەخۆشییەکی دەروونی نییە و کەواتە چارەسەریشی نییە.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt; کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی دەڵێت کە «زۆربەی کەسەکان ھەست بە ھیچ ھەڵبژاردنێک ناکەن لە ئاڕاستەی زایەندییەکەیان.»&lt;ref name=&quot;answers&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.apa.org/topics/sexuality/sorientation.pdf |سەردێڕ=Answers to Your Questions. For a Better Understanding of Sexual Orientation &amp; Homosexuality |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=American Psychological Association |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140111050857/http://www.apa.org/topics/sexuality/sorientation.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; کۆمەڵێک کەس ئەو بیر و باوەڕەیان ھێناوەتە ئاراوە کە گوایە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییەکی دەروونییە، کێشەیەکە لەکاتی دروستبوونی کۆرپەلە یانیش بەرھەمی سیستی ئایین و ڕەوشتە و دەمەقاڵێی ئەوە دەکەن کە گوایە ھاوزایەندخوازی دەتواندرێت «چارەسەر بکرێت» بە بەکارھێنانی سایکۆتێراپی یان ئایین و دەستتێوەردان لەم کردارە. زۆرێک لەو کەسانەی ھەڵگری ئەم بیر و باوەڕەن و ھەوڵی بڵاوکردنەوەی دەدەن، وەک بیندراوە، بەشێکن لە جووڵەیەکی سیاسیی ئایینی کە توندڕەوی و ستێریۆتایپ بەرامبەر بە کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی بەرز دەکاتەوە.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt;

تاکو ئێستا ھیچ ڕێکخراوێکی دەروونی پرۆفیشناڵ و پێشکەوتوو ھەوڵی گۆڕینی ھاوزایەندخوازییان لە ھیچ کەسێکدا نەداوە و بەڵکو دژی ئەوەشن و سیاسەتەکانیان خەڵکی ئاگادار دەکاتەوە لە دوورکەوتنەوە لە شتێکی وا. لەو ڕێکخراوە پزیشکییە پێشکەوتووانەی کە دژی ھەوڵی گۆڕینی ئاڕاستەی زایەندی دەدەن پێکھاتوون لە: یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی، یەکێتی دەروونی ئەمریکی، یەکێتی ڕاوێژکاری ئەمریکی، کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/5sEshQkXj?url=http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٠ |سەردێڕ=Expert affidavit of Gregory M. Herek, Ph.D. |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100828054600/http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |date=٢٨ی ئابی ٢٠١٠ }}&lt;/ref&gt; زانکۆی ڕۆیاڵی دەروونپزیشکان،&lt;ref name=royal2009&gt;Royal College of Psychiatrists: [http://www.rcpsych.ac.uk/press/pressreleasearchives/2009/statement.aspx Statement from the Royal College of Psychiatrists' Gay and Lesbian Mental Health Special Interest Group] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100527055029/http://www.rcpsych.ac.uk/press/pressreleasearchives/2009/statement.aspx |date=27 May 2010}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ کۆمەڵگەی دەروونپزیشکی ئوستراڵین.&lt;ref name=&quot;aps&quot;&gt;Australian Psychological Society: [http://www.psychology.org.au/publications/tip_sheets/orientation/ Sexual orientation and homosexuality] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090717121843/http://www.psychology.org.au/publications/tip_sheets/orientation/ |date=17 July 2009}}&lt;/ref&gt; یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی و زانکۆی ڕۆیاڵی دەروونپزیشکان ناڕەزاێتی خۆیان دەربڕی لەبارەی ئەو ڕێکخراوانەی ھەوڵی گۆڕینی ھاوزایەندخوازییان داوە چونکە ئەوان بەبێ ھیچ بەدواداچوونێکی زانستی ئەم ھەوڵانە دەدەن و «بەڵگە» زانستییەکانیان لەسەر ئەوەی کە گوایە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییە لاوازە و باوەڕپێنەکراوە. ئەوان ڕوونیان کردەوە کە ھەوڵێکی وا بە فیڕۆ دەڕوات و تەنھا کێشەی کۆمەڵایەتی دروست دەکات.&lt;ref name=&quot;royal2009&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;apaexgay&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/policy/ex-gay.pdf |سەردێڕ=Statement of the American Psychological Association |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110806095055/http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/policy/ex-gay.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئابی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی دەڵێت کە «ھاوزایەندخوازی ھەرگیز ھەڵبژاردنێک نییە کە بتواندرێت بگۆڕدرێت، و ئاڕاستەی زایەندی کاریگەرییەکی دوولایەنەی فاکتەرە زیندەیی و ژینگەیییەکانە [...] کە لە تەمەنێکی گەنجدا لە کەسێکدا دەردەکەوێت&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt; [...] و [بەڵگەکان پیشانی دەدەن] کە فاکتەرە زیندەیی و بۆماوەیی و ھۆرمۆنییەکان کاریگەرییەکی مەزنیان لەسەر ئاڕاستەی زایەندی ھەیە.» ئەوان دەڵێن کە «شوناسی زایەندیی{{تێبینی|شوناسی زایەندیی بە sexual identity ھاتووە، ئەمە بیرۆکەی کەسێکە لەسەر ئەوەی کە ئەو ئایا نێرە یان مێیە. ئەمە بە تەواوەتی جیاوازە لە ئاڕاستەی زایەندی کە بەرامبەر بە sexual orientation ھاتووە، ئەمەش ھۆکارێکە کە وادەکات کە بە ھەڵە ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی لەقەڵەم بدرێت، لەبەرئەوەی زۆرجار لەگەڵ شوناسی زایەندیی تێکەڵ دەکرێت.}} – نەک ئاڕاستەی زایەندی – دەتواندرێت لەڕێی سایکۆتێراپییەوە یان ڕووداوەکانی ژیانەوە بگۆڕدرێت»&lt;ref name=apa2009/&gt; واتە ھاوزایەندخوازی وەک شوناسی ڕەگەزیی نییە بگۆڕدرێت. ئەوان ھەروەھا وتوویانە کە «کەسەکان لەوانەیە ئاگاداربنەوە لە ئاستی جیاوازی ژیانیاندا کە ئەوان جیاڕەگەزخواز، گەی، لێزبیان، یان دووڕەگەزخوازن» و «دژی ھەر چارەسەرێکی دەروونی دەبێت، وەک تێراپی دووبارەبووەوە و 'گۆڕین'، کە لەسەر بنەمای ئەو لێکدانەوەیە ھاتووەتە ئاراوە کە گوایە ھاوزایەندخوازی لەخۆیدا نەخۆشی دەروونییە»

یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی ھەروەھا ھانی پرۆفیشناڵەکانی تەندروستی دەدات کە خۆیان لە بە-ھەڵە-بڵاوکردنەوەی زانیارییە پزیشکییەکان دەربارەی ھاوزایەندخوازی بەدوور بگرن و باسی شتێکی وەک ئاڕاستەی زایەندی نەکەن لەکاتی چارەسەرکردنی نەخۆشێکدا.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt;

== گەورەکردنی مناڵان ==
لەوەتەی ھاوزایەندخوازەکان لە ھەندێک لە شوێنەکانی جیھان مافی ھاوسەرگیری و بەخێوکردنی مناڵیان پێ دراوە، تێبینی کراوە کە باوانە ھاوزایەندخوازەکان ھێندەی باوانە جیاڕەگەزخوازەکان بەتوانان لە بەخێوکردنی مناڵەکانیان و توانیویانە بە شێوەیەکی تەندروست گەورەیان بکەن و لە ڕووی کۆمەڵایەتیی و دەروونییەوە ھەر وەک مناڵەکانی تر بوون کە لەلایەن باوانە جیاڕەگەزخوازەکانەوە گەورەکراون؛ بگرە باشتریش بوون.&lt;ref name=cpa2006&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/Marriage%20of%20Same-Sex%20Couples%20Position%20Statement%20-%20October%202006%20(1).pdf |سەردێڕ=Marriage of Same-Sex Couples&amp;nbsp;– 2006 Position Statement Canadian Psychological Association |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090419195945/http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/Marriage%20of%20Same-Sex%20Couples%20Position%20Statement%20-%20October%202006%20(1).pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=apsp&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Families-Lit-Review.pdf |سەردێڕ=Elizabeth Short, Damien W. Riggs, Amaryll Perlesz, Rhonda Brown, Graeme Kane: Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender (LGBT) Parented Families&amp;nbsp;– A Literature Review prepared for The Australian Psychological Society |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110304014530/http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Families-Lit-Review.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١١}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110304014530/http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Families-Lit-Review.pdf |date= ٤ی ئازاری ٢٠١١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=amici2010&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ca9.uscourts.gov/datastore/general/2010/10/27/amicus29.pdf |سەردێڕ=Brief of the American Psychological Association, The California Psychological Association, The American Psychiatric Association, and the American Association for Marriage and Family Therapy as Amici Curiae in support of plaintiff-appellees |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101226182332/http://www.ca9.uscourts.gov/datastore/general/2010/10/27/amicus29.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بەپێی لێکۆڵینەوە و بەدواداچوونی وێژەی زانستیی، ھیچ بەڵگەیەک نییە کە بەپێچەوانەوە شتەکان نیشان بدات و بڵێت کە ئەو مناڵانەی لەلایەن باوانە ھاوزایەندخوازەکانەوە گەورەکراون ھیچ کێشەیەکیان ھەیە.&lt;ref name=&quot;amici&quot;/&gt;&lt;ref name=pediatrics&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Pawelski JG, Perrin EC, Foy JM, etal |سەردێڕ=The effects of marriage, civil union, and domestic partnership laws on the health and well-being of children |journal=Pediatrics |بەرگ=١١٨|issue=1 |پەڕەکان=٣٤٩–٦٤|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٦|pmid=١٦٨١٨٥٨٥|doi=10.1542/peds.2006-1279}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;herek2006&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Herek GM |سەردێڕ=Legal recognition of same-sex relationships in the United States: a social science perspective |journal=The American Psychologist |بەرگ=٦١|issue=6 |پەڕەکان=٦٠٧–٢١|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٦|pmid=١٦٩٥٣٧٤٨|doi=10.1037/0003-066X.61.6.607 |ناونیشان=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠|df=dmy}} {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=stacey2010&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/fulltext/123248173/HTMLSTART?CRETRY=1&amp;SRETRY=0|سەردێڕ=How Does the Gender of Parents Matter|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|doi=10.1111/j.1741-3737.2009.00678.x|بەرگ=٧٢|journal=Journal of Marriage and Family|پەڕەکان=٣–٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=cpa2005&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/advocacy/brief.pdf |سەردێڕ=Brief presented to the Legislative House of Commons Committee on Bill C38 by the Canadian Psychological Association – June 2, 2005. |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121013225547/http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/advocacy/brief.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

بەدواداچوونەکان ئەوە پیشان دەدەن کە مناڵەکانی کە لەلایەن باوانە ھاوزایەندخوازەکانەوە گەورە دەکرێن کەمتر خەم لە ھاوزایەندخوازی دەخۆن و زیاتر کراوەن بە ڕوویدا.&lt;ref name=ABCNews&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Census 2010: One-Quarter of Gay Couples Raising Children |یەکەم=SUSAN |دوایین=DONALDSON JAMES |ناونیشان=http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 |newspaper=ABC News |ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٣|وتەگێڕانەوە=&quot;Still, more than 80 percent of the children being raised by gay couples are not adopted, according to Gates.&quot; |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630053712/http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ھەمان بەدواداچوون ڕوونی دەکاتەوە کە ئەو ھاوزایەندخوازانەی کە پێشووتر [[ھاوسەرگیری]]یان کردووە و مناڵیان لە ڕەگەزی بەرامبەر ھەبووە، مناڵەکانیشیان لەکاتی گەورەبوونیاندا توخمێکی ھاوزایەندخوازییان تێدا دەرکەوتووە، ئەمەش بەھۆی جێنێتیک و بۆماوەیییەوە ڕوودەدات، ھەرچەندە ئەوە حاڵەتێکی زۆر دەگمەنە و ئەو مناڵانەی کە لەلایەن باوانە ھاوزایەندخوازەکانەوە گەورە دەکرێن زۆرینەیان جیاڕەگەزخواز دەردەچن.&lt;ref name=&quot;Stacey_Biblarz&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Stacey J, Biblarz TJ |ساڵ= ٢٠٠١|سەردێڕ= (How) Does the Sexual Orientation of Parents Matter? |ناونیشان= http://faculty.law.miami.edu/mcoombs/documents/Stacey_Biblarz.pdf | format = PDF | journal = American Sociological Review |بەرگ= ٦٦| issue = 2 |پەڕەکان= ١٥٩–١٨٣|وتەگێڕانەوە= This may be partly due to genetic and family socialization processes, but what sociologists refer to as &quot;contextual effects&quot; not yet investigated by psychologists may also be important...even though children of lesbian and gay parents appear to express a significant increase in homoeroticism, the majority of all children nonetheless identify as heterosexual, as most theories across the essentialistt&quot; to &quot;social constructionist&quot; spectrum seem (perhaps too hastily) to expect. | doi = 10.2307/2657413 |ڕێکەوتی سەردان= ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20110928195415/http://faculty.law.miami.edu/mcoombs/documents/Stacey_Biblarz.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٠٥دا، پڕۆفێسۆری دەروونناسی چارلۆت جەی پاترسن، بەدواداچوونێکی ئەنجام دا بۆ کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی و داتاکانیش ئەوەیان پشتڕاست کردەوە کە ڕێژەی ھاوزایەندخوازی لە نێوان مناڵەکانی ئەواندا کەم بووە.&lt;ref name=&quot;APAreport&quot;&gt;American Psychological Association [http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/parenting-full.pdf Lesbian &amp; Gay Parenting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923221332/http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/parenting-full.pdf |date=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥ }}&lt;/ref&gt;

== تەندروستی ==
=== فیزیکی ===
{{سیاسەتەکانی خوێندانی ھاوزایەندخوازان}}
ناوەکانی ''ئەو پیاوانەی سێکس لەگەڵ پیاو دەکەن'' لەگەڵ ''[[لێزبیەن|ئەو ژنانەی سێکس لەگەڵ ژن دەکەن]]'' بەکاردەھێندرێن بۆ ئەو کەسانەی کە سێکس لەگەڵ ھەمان ڕەگەزی خۆیان دەکەن بەبێ گوێدان بە شووناسی زایەندی ئەوان. زۆرێک لە خەڵکی ڕەتی دەکەنەوە کە خۆیان بەو ناوانەوە بگرنەوە کە کۆمەڵگە بۆیان دیاری دەکات و بەکاری بێنن بۆ پێناسەکردنی خۆیان، ناوەکانی وەک گەی و لێزبیان و بایسێکسوال (یان دووڕەگەزخوازی) ش ھەر کۆمەڵێکن لەو ناوانە.&lt;ref name=msmafrica&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?id=5208&amp;nex=5 |سەردێڕ=MSM in Africa: highly stigmatized, vulnerable and in need of urgent HIV prevention |بڵاوکەرەوە=Aidsportal.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070713125016/http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٧|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070713125016/http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |date=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=UNAIDS1&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UNAIDS: Men who have sex with men
 |بڵاوکەرەوە=UNAIDS
 |ناونیشان=http://www.unaids.org/en/PolicyAndPractice/KeyPopulations/MenSexMen/default.asp
 |format=asp
 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080618190907/http://www.unaids.org/en/PolicyAndPractice/KeyPopulations/MenSexMen/default.asp
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|df=dmy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TGHIVINF&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Greenwood
 |یەکەم=Cseneca
 |نووسەر٢=Mario Ruberte
 |سەردێڕ=African American Community and HIV (Slide 14 mentions TG women)
 |بڵاوکەرەوە=East Bay AIDS Education and Training Center
 |ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt
 |format=ppt
 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080910171338/http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080910171338/http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt |date=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=MSTSW&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Operario D, Burton J, Underhill K, Sevelius J |سەردێڕ=Men who have sex with transgender women: challenges to category-based HIV prevention |journal=AIDS Behav |بەرگ=١٢|issue=1 |پەڕەکان=١٨–٢٦|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|pmid=١٧٧٠٥٠٩٥|doi=10.1007/s10461-007-9303-y}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TGMSMNET&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Operario D, Burton J |سەردێڕ=HIV-related tuberculosis in a transgender network—Baltimore, Maryland, and New York City area, 1998–2000 |journal=MMWR Morb. Mortal. Wkly. Rep. |بەرگ=٤٩|issue=15 |پەڕەکان=٣١٧–٢٠|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٠٠|pmid=١٠٨٥٨٠٠٨|ناونیشان=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm4915a1.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090421103403/http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm4915a1.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئەم دەستەواژانە زۆرجار لە وێژەی پزیشکی و [[زانستە کۆمەڵایەتییەکان|زانستی کۆمەڵایەتی]] بەکاردێن بۆ باسکردنی ئەو کۆمەڵە خەڵکە بۆ بەدواداچوون و لێکۆڵینەوەکان، لەم پڕۆسەیەدا ئەوان گوێ بە شووناسی زایەند نادەن، واتە گوێ بەوە نادەن کە کەسەکە خۆی بە چی دادەنێت. ئەم دەستەواژانە بە کێشاویی دەبیندرێن لەبەرئەوەی «ڕەھەندی کۆمەڵایەتی ئاژۆکی سێکسی دەشارێتەوە؛ خۆ-ناونانەکانی لێزبیان، گەی، و کەسانی دووڕەگەزخواز لاواز دەکات؛ و بە شێوەیەکی تەواو باسی کردارە جنسییەکان و جۆرەکانی ناکات.»&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Young RM, Meyer IH |سەردێڕ=The trouble with &quot;MSM&quot; and &quot;WSW&quot;: erasure of the sexual-minority person in public health discourse |journal=Am J Public Health |بەرگ=٩٥|issue=7 |پەڕەکان=١١٤٤–٩|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٥|pmid=١٥٩٦١٧٥٣|pmc=١٤٤٩٣٣٢|doi=10.2105/AJPH.2004.046714}}&lt;/ref&gt; ھەرچۆنێک بێت، گەیەکان و لێزبیانەکان لەگەڵ یەکدا چالاکن لەبەر چەند ھۆکارێکی جیاواز جیاواز، کە گرنگترینیان چێژی سێکسی و خۆشەویستی و پەیوەندییە. لە پاڵ ئەوەی ئەم کردارانە چەند لایەنێکی باشی ھەیە، دەکرێت نەخۆشی کوشندەشی پێوە بێت. بۆ ئەوەی خود لەم نەخۆشییە کوشندانە بپارێزرێت پێویستە [[کۆندۆم]] و شمەکی بەرگری تر بەکاربێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STI Epi Update: Oral Contraceptive and Condom Use |ناونیشان=http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/std-mts/std511_e.html |بڵاوکەرەوە=Public Health Agency of Canada |ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ١٩٩٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060927063228/http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/std-mts/std511_e.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060927063228/http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/std-mts/std511_e.html |date=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}}&lt;/ref&gt; بەھەرحاڵ، ئەو نەخۆشییانەی وەک [[ئایدز]] وان ناگوازرێنەوە تاکو لایەنێکیان نەیانبێت. واتە ڤایرۆسی ئێچ-ئای-ڤی لە خۆیەوە دروست نابێت، بەڵکو دەگوازرێتەوە. ئەگەر پەیوەندی بەبێ کۆندۆم یاخود بەرگری تر بەسترا، پێویستە بەردەوام دڵنیا بکرێتەوە کە ئەو کەسەی کرداری سێکسی لەگەڵدا دەکرێت پاکە لەم ڤایرۆسانە. لە ئێستادا لە ھەندێک لە وڵاتەکاندا خوێنی گەیەکان وەرناگیرێت (واتە بەکار ناھێندرێت بۆ کەسێکی تر) لەبەرئەوەی پێیان وایە کە گەیەکان لە مەترسییەکی زیاتردان لە کۆمەڵگەدا بەرامبەر بەو نەخۆشییانە.&lt;ref name=Blood&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Cber / Fda |ناونیشان=http://www.fda.gov/cber/faq/msmdonor.htm |سەردێڕ=FDA Policy on Blood Donations from Men Who Have Sex with Other Men |بڵاوکەرەوە=Web.archive.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20071011035223/http://www.fda.gov/cber/faq/msmdonor.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;

==== تەندروستی گشتی ====
پزیشکەکان لە سەرانسەری جیھاندا ئەم خاڵانەیان پەسەند کردووە بۆ ئەوەی خانمە لێزبیانەکان و پیاوە گەیەکان ڕەچاوی بکەن لەکاتی [[سێکس]]دا تاکو خۆیان لە نەخۆشی بپارێزن:

===== ژنان =====
* لە خوێنی [[سووڕی مانگانە]] و ھەر برینێکی [[قوز|ئەندامی زاووزێی]] خەڵکی خۆت بەدوور بگرە، مەگەر ١٠٠٪‏ زانیت کە ئەوان پاکن و لە نەخۆشی دوورن.
* دڵنیا بەرەوە لە بەکارھێنانی کۆندۆم بەسەر ئەو [[یاریی سێکسی|یارییە سێکسیانەی]] کە دەچێت بە کۆم یان ئەندامی زاووزێی زیاتر لە یەک کەسدا. ھەمیشە یارییە سێکسییەکانی خۆت بۆ خۆت ھەڵبگرە و با ھەر کەسێک دانەیەکی خۆی ھەبێت
* بەربەستێک دابنێ لە بەردەم ئەندامی زاووزێی کەسەکەی کە لەگەڵیت لەکاتی سێکسی دەمدا، وەک کۆندۆم یان ھەر شتێکی تر کە ڕێگری لە دەستتێوەدانی ڕاستەوخۆ دەکات
* دەستکێشی لەیتکس بەکاربھێنە و دەستکێشەکان بە ڕۆنێکی تەندروستی نازیان بەخش چەور بکە گەر زانیت خوێنبەربوون ڕوودەدات.&lt;ref name=mravack&gt;Mravack, Sally A. (July 2006).&quot;Primary Care for Lesbians and Bisexual Women&quot;, ''American Family Physician'' '''74''' (2) p. 279–286.&lt;/ref&gt;

===== پیاوان =====
* خۆت لە شلەکانی جەستەی ئەو پیاوەی لەگەڵیدای بەدوور بگرە، ئەمە وەک [[تۆو (ژینناسی)|تۆو]]، [[تۆواو]]، و [[خوێن]] یان ھەر برینێکی تر، مەگەر ١٠٠٪‏ زانیت کە ئەوان پاکن و لە نەخۆشی بەدوورن.
* [[کۆندۆم]] بەکاربھێنە لەکاتی سێکسی [[دەم]] و [[کۆم]]دا
* بەربەست بەکاربھێنە لەکاتی [[کۆم بۆ دەم]]، بۆ ھەر ئەندامێکی جەستەت کۆندۆمێک بەکاربھێنیت باشترە
* دڵنیابەرەوە لە بەکارھێنانی کۆندۆم بەسەر ئەو یارییە سێکسییانەی کە دەچێت بە کۆم یان ئەندامی زاووزێی زیاتر لە یەک کەسدا. ھەمیشە یارییە سێکسییەکانی خۆت بۆ خۆت ھەڵبگرە و با ھەر کەسێک دانەیەکی خۆی ھەبێت&lt;ref&gt;Catalyst, Sr. Kitty, Staff of San Francisco City Clinic; &quot;Reading This Might Save Your Ass&quot;; 2001, San Francisco HIV Prevention and STD Prevention and Control.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Men Like Us: The GMHC Complete Guide to Gay Men's Sexual, Physical, and Emotional Well-being; Wolfe, Daniel; Gay Men's Health Crisis, Inc; Published by Ballantine Books, 2000; {{ISBN|0-345-41496-9}}, 9780345414960.&lt;/ref&gt;
* چەورکەر بەکاربھێنە گەر زانیت خوێنبەربوون ڕوودەدات

=== دەروونی ===
لەکاتێکدا کە سەرەتا ھاوزایەندخوازی لەناو وێژەی پزیشکیدا سەری ھەڵدا، ئەوان زۆرجار پێیان وابوو کە نەخۆشییەکی دەروونی بۆماوەیی ڕەگەکەیەتی. زۆرێک لە لێکۆڵینەوەکانی لەسەر ھاوزایەندخوازەکان دەکرا زیادتر تیشکی دەخستە سەر [[خەمۆکی]]، بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەر، و خۆکوژی لەواندا. ھەرچەندە ئەم کێشانە ھەن لەناو ئەو کەسانەی کە جیاڕەگەزخواز نین و بە پێچەوانەوە، وتووێژکردن لەسەر ئەمە بە دراماتیکی کەم بۆوە دوای ئەوەی ھاوزایەندخوازی لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان لابرا لە ساڵی ١٩٧٣. لەجێی ئەوانەی کە پێشوو باس کران، نالایەنگیری یاسایی، بەرزکردنەوەی درۆ و دەلەسە و، کەمی پشتگیری بۆ ھاوزایەندخوازان، بوون بە فاکتەرەکان کە تووشی خەڵکانی ئێڵ جی بی تی دەبێت و زۆرجاریش کاریگەری مەزنیان دەبێت لەسەریان لەڕووی دەروونییەوە،&lt;ref&gt;Schlager, Neil, ed. (1998). ''Gay &amp; Lesbian Almanac''. St. James Press. {{ISBN|1-55862-358-2}}, p. 152.&lt;/ref&gt; ھەر ئەمانەش کران بە پێوەری حاڵەتی دەروونی ھاوزایەندخوازان. ئەو شورەیی، نایەکسانی، زوڵم و ستەم و بە-کەم-سەیرکردنەی کە بە ھاوزایەندخوازییەوە لکێنراوە دەبێتە ئەنجامی کێشەی دەروونی بەپێی تێپەڕبوونی کات، بەڵام بەپێچەوانەوە بۆ جیاڕەگەزخوازی چونکە دیاردەیەکی باوترە لە کۆمەڵگەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Meyer, Ilan H. |سەردێڕ=Prejudice, social stress, and mental health in lesbian, gay, and bisexual populations: conceptual issues and research evidence |journal=Psychological Bulletin |بەرگ=١٢٩|issue=5 |پەڕەکان=٦٧٤–٩٧|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٣|pmid=١٢٩٥٦٥٣٩|pmc=٢٠٧٢٩٣٢|doi=10.1037/0033-2909.129.5.674}}&lt;/ref&gt; بەڵگەکان وای پیشان دەدەن کە ئەم جۆرە کردارانە بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازانی گەنج لە ڕووی دەروونییەوە دەیانخاتە مەترسییەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2007-10/cums-bgm100207.php |سەردێڕ=Black gay men, lesbians, have fewer mental disorders than whites, says Mailman School of PH study |بڵاوکەرەوە=Eurekalert.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100507073023/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2007-10/cums-bgm100207.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== گەنجانی گەی و لێزبیان ===
گەنجانی ئێڵ جی بی تی مەترسییەکی زیاتری خۆکوشتن، خوگرتن بە ماددە ھۆشبەرەکان، کێشەی قوتابخانە و گۆشەگیرییان لەسەرە بەھۆی ئەو ژینگە نەیار و گوناھبارکەرانەی کە تێیدا دەژین؛ کە خراپەی زۆریان بەرامبەر دەکرێت تێیدا، وەک بەدڕەفتاری دەروونی و جەستەیی بەرامبەریان، لەگەڵ جیابوونەوە لە خێزان و ھاوڕێکانیان.&lt;ref name=dhhs&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Report of the Secretary's Task Force on Youth Suicide |editor-first=Marcia R. (ed.) |editor-last= Fenleib |ساڵ=١٩٨٩|بڵاوکەرەوە=United States Government Printing Office |ژپنک=٠-١٦-٠٠٢٥٠٨-٧|دوایین=Gibson |یەکەم=P. |contribution=Gay and Lesbian Youth Suicide}}&lt;/ref&gt; ھەر لێرەشدا ڕاناوەستێت و گەنجانی ئێڵ جی بی تی بە شێوەیەکی زیاتر لە ڕووی جەستەیی و دەروونییەوە لەلایەن باوانیان یاخود ھاوڕێکانیان ئازار دەدرێت و ھەندێک جار تەنانەت [[دەستدرێژیی سێکسی|دەستدرێژی سێکسییشیان]] دەکرێتە سەر. ھۆکارەکانی ئەم خراپانە بەرامبەر گەنجانی ئێڵ جی بی تی دەگەڕێتەوە بۆ دوو ھۆکاری ''سەرەکی''.
١: ئەوان ھێرشیان دەکرێتە سەر لەبەر شوناسی زایەند و جیاوازییان لە زۆرینەی ئەندامانی کۆمەڵگە، زۆرجار لەبەر شێوازی پۆشاکەکانیان و شتی لاوەکی تر.
٢: لەکاتی ڕەتکردنەوەیان لەلایەن ئەندامانی خێزان و ھاوڕێکانیانەوە، ئەوان دەکرێن بە قوربانی و لەوانەیە ئەو مناڵانەی لە خێزانێکی [[ھۆمۆفۆبیا|ھۆمۆفۆبیدا]] گەورە دەکرێن ھەمان ڕەوشتیان ھەبێت بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان بەبێ ھیچ ھۆکارێک یان ھەڵبژاردنێک. ئەم ڕەتکردنەوانە ئەنجامی خراپیان لێ دەکەوێتەوە و ھاوزایەندخوازی ناگۆڕێت. ئەگەر کەسێک بەو شێوەیە ڕەت بکرێتەوە لەلایەنە کۆمەڵایەتییەکانی ژیان لەوانەیە خوو بداتە خواردنەوە و بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەر و سێکسکردن لەگەڵ چەند کەسێکدا لە ھەمان کاتدا بۆ ئەوەی قەرەبووی بکاتەوە، لەوانەشە ھاوزایەندخوازە ھەرزەکارەکان لە ماڵەوە ڕابکەن بەھۆی ئەم شتانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www.apa.org/journals/features/ccp733477.pdf |سەردێڕ=Victimization Over the Life Span: A Comparison of Lesbian, Gay, Bisexual, and Heterosexual Siblings |یەکەم=Kimberly F. |دوایین=Balsam |نووسەر٢=Esther D. Rothblum |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٥|journal=Journal of Consulting and Clinical Psychology |بەرگ=٧٣|issue=3 |پەڕەکان=٤٧٧–٤٨٧|format=PDF  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070311233920/http://www.apa.org/journals/features/ccp733477.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠٠٧|doi=10.1037/0022-006x.73.3.477 |pmid=١٥٩٨٢١٤٥}}&lt;/ref&gt;

{{وتە لەگەڵ سەرچاوە|ڕەتکردنەوەی زیاتر لەلایەن خێزانەکانەوە دەدرێتە پاڵ تەندروستییەکی خراپتر. [ئەگەر بەراوردیان بکەین]، پێگەیشتووە لێزبیان، گەی، و بایسێسوالەکان کە زیاتر لەلایەن خێزانەکانیانەوە ڕەت کراونەتەوە لە تەمەنی ھەرزەکارییدا ٨٫٤ جار زیاتر مەترسی ھەوڵی خۆکوشتنیان لەسەر بووە، ٥٫٩ جار زیاتر مەترسی خەمۆکی سەختییان لەسەر بووە، ٣٫٤ جار زیاتر مەترسی بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەری قەدەغەکراویان لەسەربووە و ٣٫٤ جاری تریش زیاتر مەترسیی سێکسی بێ بەرگرییان لەسەر بووە بەراورد بەو کەسانەی کە لەلایەن خێزانەکانیانەوە ھەرگیز ڕەت نەکراونەتەوە یاخود زۆر بە کەمی ڕەت کراونەتەوە.|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1542/peds.2007-3524
|ناونیشان=http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/123/1/346
|سەردێڕ=Family Rejection as a Predictor of Negative Health Outcomes in White and Latino Lesbian, Gay, and Bisexual Young Adults
|یەکەم=Caitlin
|دوایین=Ryan
|journal=Pediatrics
|نووسەر٢=David Huebner
|نووسەر٣=Rafael M. Diaz
|نووسەر٤=Jorge Sanchez
|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=PEDIATRICS
|بەرگ=١٢٣|issue=1
|پەڕەکان=٣٤٦–٣٥٢|pmid=١٩١١٧٩٠٢
|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090316103844/http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/123/1/346
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠٠٩
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;}}

کارەساتەکان کە بەسەر گەنجانی ئێڵ جی بی تی دێن زیاتر لە شارە گەورەکاندا ڕوو دەدات، بەھۆی ئەمەشەوە [[وێبگە|ماڵپەڕەکانی]] سەر [[ئینتەرنێت]] ھەستاون بۆ ئەوەی یارمەتی گەنجان و پێگەیشتووانی ئێڵ جی بی تی بەن.&lt;ref name=suicideorg&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Gay, Lesbian, Bisexual, and Transgender Suicide |ناونیشان=http://www.suicide.org/gay-and-lesbian-suicide.html |یەکەم=Kevin |دوایین=Caruso |periodical=Suicide.org |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070430000229/http://www.suicide.org/gay-and-lesbian-suicide.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٠٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; [[پرۆژەی ترێڤەر]]، ھێڵێکی یارمەتی ڕێگریی خۆکوژی بۆ گەنجە گەیەکان، دامەزرا دوای پەخشێکی ئەو فیلمەی کە [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتی ئۆسکاری]] بردەوە بەناوی ''ترێڤەر''. ڕێندی ستۆن و جەیمز لیسێزن، کە دروستکەری فیلمەکەن، بە یەکەوە پرۆژەکەیان دامەزراند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/07/02/trevor.project/index.html?iref=24hours | سەردێڕ=24-hour help for gay youth |ئیش=CNN | ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٠٨| ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٥| نووسەر=Wilson, Jacque | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170614043343/http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/07/02/trevor.project/index.html?iref=24hours | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== یاسا و سیاسەتەکان ==
=== یاسایییەتی ===
{{یاساکانی جیھان کە بۆ ھاوزایەندخوازی داندراوە}}ھەندێک لە دەوڵەتەکان پەیوەندی سێکسیی ھاوزایەندخوازییان قەدەغە نەکردووە، بە مەرجێک ھەردوو لایەن لە تەمەنی یاساییدا بن و بە پەسەندکردنی ھەردوولا پەیوەندییەکە پێکھاتبێت. ھەندێک لە دەسەڵاتە دادوەرییەکانی کە لەناو جیھاندا ھەن مافی یەکسان بۆ ھاوزایەندخوازانی کۆمەڵگەکەیان دەستەبەردەکەن و دەیانپارێزن و وەک خێزانە جیاڕەگەزخوازەکان مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت، واتە ڕێگەی [[ھاوسەرگیری]]شیان پێ دەدرێت. ھەندێک لە دەوڵەتەکانی تریش ھانی خەڵکەکەیان دەدەن کە خۆیان بە پەیوەندی جیاڕەگەزەوە بلکێنن و لە ھەندێک لە دەوڵەتەکانی تریش ھاوزایەندخوازی بە تاوان داندراوە. ھاوزایەندخوازەکانی کە لە زۆرینەی ناوچە ئیسلامییەکان جێگیرن مەترسی [[سزای مەرگ]]یان لەسەرە، وەک لە [[ئێران]] و بەشێکی نێجیریا دەبیندرێت.

ھەرچەندە ھاوزایەندخوازی لە ھەندێک شوێنەکانی [[جیھانی ڕۆژاوایی]] وەک [[پۆڵەندا]] لە ١٩٣٢، [[دانمارک|دانیمارک]] لە ١٩٣٣، [[سوێد|سوید]] لە ١٩٤٤، و [[شانشینی یەکگرتوو]] لە ١٩٦٧، یاسایی کرا، [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی]] لە ناوەڕاستەکانی ١٩٧٠ ئینجا ھەندێک یاسای شارستانیی و سیاسییان بۆ داندرا، ئەویش تەنھا لە ھەندێک لە وڵاتە پێگەیشتووەکان. گۆڕانکارییەک بەرچاو ڕوویدا کاتێک لە ١٩٧٣دا کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی ھاوزایەندخوازی لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان سڕییەوە و پێناسەیەکی نوێی بۆ ھاوزایەندخوازی دابین کرد. لە ١٩٧٧دا، کیبێک بووبە یەکەم ویلایەت کە بە یاسایی بەدڕەفتاری بەرامبەر بە ئاڕاستەی زایەندییەکان قەدەغە کرد. لە ١٩٨٠ و ١٩٩٠ەکان، زۆرینەی وڵاتە پێگەیشتووەکان یاسای فەرمییان بۆ ھاوزایەندخوازەکان دانا و لە ھەمان کاتدا یاساییان کرد و بەدڕەفتارییان بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان قەدەغە کرد، بەتایبەتی بەرامبەر بە کەپڵە گەیەکان لە خانووبەرە و سێرڤس کارەکانیان، ھتد. لەلایەکی ترەوە، زۆرینەی وڵاتەکانی تر لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و [[ئەفریقا]]، لەگەڵ چەند وڵاتێکی تر لە ئاسیا، و چەند ناوچەیەکی تریش، یان ھاوزایەندخوازییان لە یاساکانیان دەرکردووە و گرنگی پێ نایەن یانیش بە تاوان دەیژمێرن. کوردستان کە لە ئێستادا بەشێکە لە ئێراق، بە ھەمان شێوە دیاردەکەی پشتگوێ خستووە، بەڵام بە فەرمیش نایاسایی نییە. لەوانەیە ئەگەر کوردستان ببێت بە دەوڵەت، یاسای تایبەت بۆ ھاوزایەندخوازان دابنرێت. لە ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣دا، ھاوزایەندخوازی کرا بە تاوان لە [[ھیندستان]] لەلایەن بڕیارێکی دادگاوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=SHYAMANTHA|یەکەم=ASOKAN|سەردێڕ=India's Supreme Court turns the clock back with gay sex ban|ناونیشان=http://www.reuters.com/article/2013/12/11/us-india-rights-gay-idUSBRE9BA05620131211|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|newspaper=Reuters|ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924191626/http://www.reuters.com/article/2013/12/11/us-india-rights-gay-idUSBRE9BA05620131211|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
{{لابردنی ھاوزایەندخوازی لە کردارە نایاسایییەکان لە جیھاندا}}

=== یاساکان دژی جیاکاری ===
==== ویلایەتە یەکگرتووەکان ====
* {{تۆخ|جیاکاری لە دامەزراندنی کار}} نیشانەیەکە بۆ جیاکاری لەکاتی بە کرێ گرتنی کارمەند و خراپکاری لەکاتی پێدانی شێوازی کارەکان و پلە بەرزکردنەوە و دەرکردن و جیاکاری خراپی زیاتر، لەبەر ھۆکاری سادە، زۆرجار ھاوزایەندخوازیش یەکێکە لەو ھۆکارانە. لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکاندا]]، یاسا و سیاسەتێکی زۆر کەم ھەیە کە پشتگیری لە جیاکاری دەکات لەکاتی دامەزراندنی کارمەندەکان.&lt;ref name=soandthelaw&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Sexual Orientation and the Law |یەکەم=James M |دوایین=Donovan |نووسەر٢=American Association of Law Libraries Standing Committee on Lesbian and Gay Issues |ساڵ=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=William S. Hein &amp; Co. |ژپنک=٠-٨٣٧٧-٠١٦٦-X}} § 5:17&lt;/ref&gt; ھاوزایەندخوازی شتێکی یاسایییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، بۆیە ھاوزایەندخوازان مافی ئەوەیان ھەیە کراوە بن لەبارەی ھاوزایەندخوازییەکەیانەوە لە کارەکانیان. بریاری بەڕێوەبەرایەتی ١٣٠٨٧ی سەرۆککۆمار [[بیڵ کڵینتن]] جیاکاریی بەھۆی ئاڕاستەی زایەندی نایاسایی کرد لە خزمەتگوزاریی پێشبڕکێییی ھێزی کاری مەدەنیی فیدیرالی لە ١٩٩٨.&lt;ref name=clintonexecorder&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Executive Order 13087 of May 28, 1998 |ناونیشان=http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=1998_register&amp;docid=fr02jn98-135.pdf |format=PDF |periodical=Federal Register |بەرگ=٦٣|ژمارە=١٠٥|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ١٩٩٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041118191439/http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=1998_register&amp;docid=fr02jn98-135.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لەوانەیە ئەو کەسانەی کە جیاکاری دەکەن بەھۆی، لەسەر بنەمای، یان دژی ھاوزایەندخوازی لە دامەزراندنی کارمەندان، لەوانەیە ڕووبەڕووی یاسا ببنەوە.&lt;ref name=ashtonciviletti&gt;Ashton v. Civiletti, 613 F.2d 923, 20 Fair Empl. Prac. Cas. (BNA) 1601, 21 Empl. Prac. Dec. (CCH) P 30297 (D.C. Cir. 1979)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=kellyoakland&gt;Kelly v. City of Oakland, 198 F.3d 779, 81 Fair Empl. Prac. Cas. (BNA) 1455, 77 Empl. Prac. Dec. (CCH) P 46281 (9th Cir. 1999)&lt;/ref&gt;
* {{تۆخ|جیاکاری لە خانووبەرە}} ئاماژەیە بۆ جیاکاری و خراپ مامەڵەکردن لەگەڵ کڕیارانی خانووەکان لەلایەن خاوەنەکانییانەوە لەبەر جیاوازی ئەو کەسانەی دەیانەوێت بیکڕن. لە ویلایەتە یەکگرتووەکان ھیچ یاسایەک نییە دژی ئەم جیاکارییانە کە زۆرجار لەسەر بنەمای شووناسی ئاڕاستەی زایەندیی و ھاوزایەندخوازیی و، ھتد… دروست دبن، بووەستێتەوە. بەڵام لە ئێستادا ١٣ ویلایەت و چەند شارێکی گەورە بە سەربەخۆیی یاسایان داناوە بۆ نەھێشتنی ئەم دیاردەیە.&lt;ref name=findlawrenters&gt;{{بیرخستنەوە|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://realestate.findlaw.com/tenant/tenant-fair-housing/tenant-fair-housing-orientation.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071210161544/http://realestate.findlaw.com/tenant/tenant-fair-housing/tenant-fair-housing-orientation.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Renter's Rights Against Sexual Orientation Discrimination}}&lt;/ref&gt;
* {{تۆخ|تاوانی ڕق}} (ھەروەھا ناسراوە بە تاوانی لایەنگیری) پێکھاتووە لە چەند تاوانێک کە ھۆکاری لایەنگر بزواندووێتی بەرامبەر بە گرووپە کۆمەڵایەتییەکان، زۆرجار ئەو گرووپانەی کە لە ڕووی ڕەگەز، [[ئایین]]، ئاڕاستەی زایەندیی، [[کەمتوانی]]، [[گرووپی ڕەگەزی]]، نەتەوە، تەمەن، [[جێندەر]]، شووناسی جێندەر، یان لایەنگیری سیاسیی لەو کەسانەی کە ھەستاون بە تاوانەکە جیاوازن. لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، ٤٥ ویلایەت، لەوان [[واشینگتن دی سی]]، یاسایی بنچینەییان ھەیە کە تاوانی ڕقی ئاوا و ھاوشێوەی یان جیاواز لەمانە نایاسایی دەکات. ھەر یەکە لەم یاسایانە باسی بەدخووی بەرامبەر بە ئایین و زایەند و نەتەوە تێدایە؛ ٣٢دانە لە خاڵەکان لەسەر ئاڕاستەی زایەندییە، ٢٨ دانە لەسەر جێندەرە و، ١١ی تریش لەسەر [[ترانسجێندەر|ترانسجێندەریی]] و شوناسیی جێندەرییە.&lt;ref name=adl&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |format=PDF |سەردێڕ=State Hate Crime Laws |periodical=Anti-Defamation League |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070614124916/http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614124916/http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |date=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩دا، جووڵەی ڕاگرتنی تاوانی ڕق ''ماتیو شێفەرد و جەیمز بیارد جونییەر'' دامەزرا، کە «[...] ھێز بە لقی دادوەری دەدات بە لێکۆڵینەوە و بەلەدادگادانی تاوانە ڕقە توندڕەوییەکان کە تێیدا کەسە جیاکە قوربانییەکەی ھەڵبژاردووە لەبەر زایەند و ڕەنگ و ئایین و نەتەوە و جێندەر و ئاڕاستەی زایەندیی و، شووناسیی جێندەریی یاخود کەمتوانیی بینراو.» ئەمە کرایە ناو قانوونەوە و وای لە تاوانە ڕقییەکان کردووە کە تاوانێکی فیدڕاڵی بێت لە ویلایەتە یەکگرتووەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hrc.org/13699.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091028224353/http://www.hrc.org/13699.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ |سەردێڕ=President Barack Obama Signs Hate Crimes Legislation Into Law |بڵاوکەرەوە=HRC |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;

==== یەکێتیی ئەورووپا ====
لە [[یەکێتیی ئەورووپا]]دا، جیاکاری لە ھەر جۆرێک لەسەر بنەمای ئاڕاستەی زایەندی یان شووناسی جێندەریی نایاسایییە لەژێر بەیاننامەی مافی یەکێتی ئەورووپی سەرەکی.&lt;ref&gt;[[s:Charter of Fundamental Rights of the European Union#CHAPTER III. EQUALITY|Charter of Fundamental Rights of the European Union]]&lt;/ref&gt;

==== عێراق ====
لەکاتێکدا کە عێراق لەژێر دەستی بەریتانیادا بوو، ھاوزایەندخوازی تێیدا قەدەغە کرابوو. لەدوای ئەوە، کاتێک کە عێراق کەوتە ژێر دەستی حکوومەتی [[بەعسیزم|بەعسەوە]]، ھاوزایەندخوازی لەخۆیدا قەدەغە نەکرابوو. لەژێر یاساکانی ١٩٦٩دا، کاتێک کۆدی تاوانەکان دەرچوو، تەنھا لەکاتێکدا نایاسایی کردبوو ئەگەر دەستدرێژی، تۆلازی، بۆ فیلمی سێکسیی، لەشفرۆشیی، نەتوانین بۆ ڕێگەپێدان بەھۆی تەمەن و نەخۆشی دەروونی بووایە.&lt;ref name=&quot;WikiUsers5780&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/LGBT_rights_in_Iraq |سەردێڕ = «LGBT rights in Iraq» |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٧ی تەممووزی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; ھیچ یاسایەک دژی جیاکاری دانەندرابوو. لە ٢٧ی نیسانی ساڵی ٢٠٢٤ پەڕلەمانی عێڕاق یاسای «بەرەنگاربوونەوەی لەشفرۆشی و لادانی سێکسی» تێپەڕاند و لە ٢ی تەمووزی ھەمان ساڵیشەوە کەوتە واری جێبەجێکردنەوە، بەمەش وەک لە یاساکەدا ھاتووە ئەو کەسانەی بانگەشە یاخود پڕاکتیزەی ھاوزایەندخوازی دەکەن ڕووبەڕووی سزای یاسایی دەبنەوە و ھەروەھا ئەو دکتۆرەش کە نەشتەرگەری گۆڕینی زایەند دەکات بەھەمان شێوە تووشی سزای یاسایی دەبێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/notfound.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}&lt;/ref&gt;

=== چالاکی ڕامیاری ===
لە ١٩٦٠ەکانەوە، زۆرێک لە خەڵکانی [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە (دەستەواژە)|ئێڵ جی بی تی]] لە ڕۆژاوا، بە تایبەتی ئەوانەی لە شارە گەورەکان نیشتەجێ بوون، چاندێکی ھاوزایەندخوازییان دامەزراندووە. چاندی ھاوزایەندخوازی بە جووڵەی [[شانازیی ھاوزایەندخوازان|شانازی گەی]] ناسراوە لای زۆرێک لە خەڵکی، کە ساڵانە لەناو شارەکاندا ڕوودەدات. زۆرینەی ئەندامانی ئەم چاندە، بە ھاوزایەندخواز و پشتگیرەکانیشیانەوە، بەشداری لە شانازی گەی دەکەن بە لەبەرکردنی پۆشاک و بەرزکردنەوەی ئاڵای [[پەلکەزێڕینە]]، کە نیشانەیەکی ھاوزایەندخوازانە. سەرۆک وەزیری [[کەنەدا]]، [[جەستن تروودۆو|جەستن ترودۆ]]، چەندین جار بەشداری کردووە لە شانازی گەی و پشتگیری خۆی بۆ ھاوزایەندخوازەکان دەربڕیوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Swoon-worthy photos: Canadian Prime Minister Justin Trudeau steals hearts at Toronto's Pride parade | ناونیشان = https://www.usatoday.com/story/news/nation-now/2017/06/26/gay-pride-parade-2017-justin-trudeau-steals-hearts-toronto-pride/427773001/ |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووز، ٢٠١٧ | بڵاوکەرەوە = USA Today |زمان = ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.bbc.com/news/av/world-us-canada-36701570/justin-trudeau-joins-canada-gay-pride-march | سەردێڕ =Justin Trudeau joins Canada gay pride march | ڕێکەوتی سەردان =٧ی تەممووزی ٢٠١٧ | بەرھەم = BBC | بڵاوکەرەوە = BBC News | زمان =ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt; ھەرچۆنێک بێت، ھەموو ھاوزایەندخوازەکان بەشداری ناکەن لە شانازی گەی. زۆرێک لە پیاوە گەی و ژنە لێزبیانەکان پشتگوێی دەخەن.

لەگەڵ بەربڵاوبوونەوەی ئەیدز لە ١٩٨٠دا، زۆرێک لە کۆمەڵەکان و خەڵکانی تری ئێڵ جی بی تی ھەستان بە ڕێکخستن و بەرزکردنەوەی ھەڵمەت بۆ پەروەردەکردنی خەڵکی لەسەر ئەیدز و چۆنێتی خۆلادان لەو نەخۆشییە و بەرزکردنەوەی ئاگاداری لەسەر بەکارھێنانی پاراستن لەکاتی سێکسدا. ھەروەھا ئەوان بەدواداچوونیان دەکرد لەسەر دیاردەکە و دەستی یارمەتییان درێژ دەکرد بۆ تووشبووەکان بەو نەخۆشییە و داوایان لە حکوومەت کرد کە گرنگی زیاتر بدات بەم دیاردەیە.
{{multiple image
 | width = 200
 | direction = vertical
 | align = right
 | image1 = Pride Parade 2016 (28071266173).jpg
 | alt1 =
 | image2 = Pride Parade 2016 (28071267343).jpg
 | alt2 =
 | footer = سەرۆک وەزیرانی کەنەدا، [[جەستن تروودۆو|جەستن ترودۆ]]، لە کاتی بەشداریکردن لە [[نمایشی شانازی]] لە [[تۆرۆنتۆ]]، [[کەنەدا]].
}}
ئەو زیانانەی کە ئەو کاتە ئەیدز نایبۆوە و ڕێژەی کوشتنی زۆر کردبوو، وادیاربوو بووە ھۆی خاوکردنەوەی جووڵە ھاوزایەندخوازییەکان و لایەنەکانی تری ژیان، چونکە تیشک خرابووە سەر چارەسەرکردن و نەھێشتنی دیاردەکە. ھەرچۆنێک بێت، کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە لەو کاتەدا لە لایەنی سیاسییەوە چالاکبوونەوە و تەحەدای کۆمەڵگەی جیاڕەگەزخوازانیان کرد کە بە ھەمان شێوەی ئەوان ھەستن لەسەر دیاردەکە و ئەو کارەساتەی ئەیدز نابوویەوە. بەھۆی ئەم جووڵانەوە، زۆرێک لە فیلمەکان ھەستان بە بەرچاوخستنی کێشەکە، لەو فیلمانە: ''بەستنێکی زوو'' (١٩٨٥)، ''دۆستی درێژخایەن'' (١٩٩٠)، ''فێڵەدێڵفیا'' (١٩٩٣)، و ھتد…

لە ڕامیارییدا، چەند ڕەگەزخوازێکی زۆر ھەن کە لە سیاسەتدا کار دەکەن، تەنانەت لەو وڵاتانەشی کە یاسایان دژی ھاوزایەندخوازی ھەبوو ئەمە بینراوە. لەم کەسایەتییانە [[:en:Guido Westerwelle|گویدۆ ڤێسترڤل]]، [[:en:Peter Mandelson|پیتەر ماندلسن]] و [[:en:Per-Kristian Foss|پێر-کریستییان فاس]]، کە وەزیری کاروباری ئابووری [[نەرویژ|نەرویج]] بوو.

جووڵەکانی ئێڵ جی بی تی لەلایەن چەند کەسایەتی و ڕێکخراوەوە تووشی ڕووبەڕووبوونەوە دەبن و کەسانێک ھەن کە دژی ھاوزایەندخوازی دەوەستنەوە، زۆرجار لەبەر ھۆکاری ئایینی. ھەندێک لە خەڵکی پێیان وایە کە ھەموو پەیوەندییەکی سێکسیی جگە لە لەگەڵ ھاوسەری جیاڕەگەز دژی نەریتیی خێزانییە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Salt Lake City, UT |ناونیشان=http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080603123925/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|سەردێڕ=First Presidency Message on Same-Gender Marriage |بڵاوکەرەوە=Newsroom.lds.org |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080603123925/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |date= ٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt; و پێیان وایە کە مناڵەکان دەبێت لە ماڵێکدا بن کە دایک و باوکێک بەڕێوەی بەرێ.&lt;ref name=DMD&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Brownback |یەکەم=Sam |سەردێڕ=Defining Marriage Down&amp;nbsp;– We need to protect marriage. |بڵاوکەرەوە=National Review |ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080601155703/http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040710092937/http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |date=١٠ی تەممووزی ٢٠٠٤ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.lds.org/topics/family-proclamation |سەردێڕ=''The Family: A Proclamation to the World'' |بڵاوکەرەوە=Lds.org |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ١٩٩٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131208223716/https://www.lds.org/topics/family-proclamation |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەندێک لەو کەسانەی کە دژی مافەکانی ھاوزایەندخوازانن پێیان وایە کە ئەم مافانە کێشەی تێکەڵبوون دروست دەکەن لە ڕووی ئازادی تاکەکەسی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=496871&amp;in_page_id=1770
|سەردێڕ=Gay hate law 'threat to Christian free speech'
|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|یەکەم=Steve
|دوایین=Doughty
|بڵاوکەرەوە=Daily Mail
|شوێن=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=403815&amp;in_page_id=1770
|سەردێڕ=Christian faces court over 'offensive' gay festival leaflets
|یەکەم=Steve
|دوایین=Doughty
|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Daily Mail
|شوێن=London
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20061019212703/http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=403815&amp;in_page_id=1770
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/michael_gove/article805241.ece
|بڵاوکەرەوە=The Times
|سەردێڕ=I'd like to say this, but it might land me in prison
|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٢|یەکەم=Michael
|دوایین=Gove
|شوێن=London
|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20080918211024/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/michael_gove/article805241.ece
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٨
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.cbc.ca/canada/calgary/story/2007/11/28/chandler-meeting.html |سەردێڕ=Christian group likens Tory candidate review to witch hunt |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=CBC News |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080605082143/http://www.cbc.ca/canada/calgary/story/2007/11/28/chandler-meeting.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.lifesitenews.com/news/archive/ldn/2008/apr/08040901
|سەردێڕ=Conduct unbecoming a free society
|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٠٨|دوایین=Kempling
|یەکەم=Chris
|بڵاوکەرەوە=National Post
|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140328143153/http://www.lifesitenews.com/news/archive/ldn/2008/apr/08040901
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠١٤
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئازادی ئایینی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.law.com/jsp/ihc/PubArticleIHC.jsp?id=1193735028038
|سەردێڕ=Employer's Dilemma: When Religious Expression and Gay Rights Cross
|یەکەم=Judith
|دوایین=Moldover
|بڵاوکەرەوە=New York Law Journal
|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071031184612/http://www.law.com/jsp/ihc/PubArticleIHC.jsp?id=1193735028038
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645
 |سەردێڕ=Collision of religious and gay rights in the workplace
 |بڵاوکەرەوە=Humanist
 |ڕێکەوت=کانوونی دووەم–شوباتی ٢٠٠٨|یەکەم=Bob
 |دوایین=Ritter
 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120305210524/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645/
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120305210524/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645/ |date= ٥ی ئازاری ٢٠١٢ }}&lt;/ref&gt; توانای بەڕێوەبردنی کڵێساکان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/6904057.stm
|سەردێڕ=Bishop loses gay employment case
|ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=BBC News
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170930123030/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/6904057.stm
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ڕێکخراوە خێرخوازییەکان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/2080669/Catholic-adoption-service-stops-over-gay-rights.html
|سەردێڕ=Catholic adoption service stops over gay rights
|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Telegraph
|یەکەم=Martin
|دوایین=Beckford
|شوێن=London
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171020151524/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/2080669/Catholic-adoption-service-stops-over-gay-rights.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.boston.com/news/local/articles/2006/03/11/catholic_charities_stuns_state_ends_adoptions/
|سەردێڕ=Catholic Charities to halt adoptions over issue involving gays
|ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٠٦|دوایین=LeBlanc
|یەکەم=Steve
|بڵاوکەرەوە=Boston Globe
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160303212653/http://www.boston.com/news/local/articles/2006/03/11/catholic_charities_stuns_state_ends_adoptions/
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئازاری ٢٠١٦
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و ڕێکخراوی ئایینی تر. بەھەرحاڵ، ئەو کڵێسا و ڕێکخراوانەی کە دژی یاساکانی حکوومەت دەوەستن و جیاکاری دەکەن لەنێوان ھاوزایەندخوازان و بەدڕەفتاری دەکەن بەرامبەرییان، ھەڕەشەی باج لێسەندنیان لێ دەکرێت لەلایەن حکوومەتەوە.&lt;ref name=BannedBoston&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp
|سەردێڕ=Banned in Boston:The coming conflict between same-sex marriage and religious liberty
|یەکەم=Maggie
|دوایین=Gallagher
|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٠٦|بەرگ=٠١١|issue=33
|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060516000949/http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠٠٦
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/08/14/nyregion/14civil.html
|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Church Group Complains of Civil Union Pressure
|یەکەم=Jill
|دوایین=Capuzzo
|newspaper=The New York Times
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630114638/http://www.nytimes.com/2007/08/14/nyregion/14civil.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/09/18/nyregion/18grove.html
|سەردێڕ=Group Loses Tax Break Over Gay Union Issue
|یەکەم=Jill
|دوایین=Capuzzo
|newspaper=The New York Times
|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170628033942/http://www.nytimes.com/2007/09/18/nyregion/18grove.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.deseretnews.com/article/1,5143,700226242,00.html
 |سەردێڕ=LDS Church expresses disappointment in California gay marriage decision
 |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٠٨|یەکەم=Carrie
 |دوایین=Moore
 |بڵاوکەرەوە=Deseret News
 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090601193325/http://www.deseretnews.com/article/1%2C5143%2C700226242%2C00.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090601193325/http://www.deseretnews.com/article/1,5143,700226242,00.html |date= ١ی حوزەیرانی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;
لە ئێستادا کڵێساکان پارەی پێداویستییەکانیان (وەک ئاو، کارەبا، ھتد…) نادەن و لەسەر حکوومەتە.

== کۆمەڵگە و کۆمەڵناسی ==
=== بیر و ڕای گشتی ===
{{کاردانەوە کۆمەڵایەتییەکان بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازی}}
پەسەند نەکردنی ئەو کەسانەی کە جیاڕەگەزخواز نین، وەک ھاوزایەندخوازان، لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە زیاتر لە وڵاتەکانی ئاسیا و ئەفریقا دەبیندرێت، بە تایبەتی وڵاتە دواکەوتووەکان، و بە شێوەیەکی بەرچاو لە ئەورووپا و [[ئوسترالیا]] و ئەمریکاکان پەسەند دەکرێن. کۆمەڵگەکانی ڕۆژاوا بە گشتی زۆر باشن لە ڕووی پەسەندکردنیانەوە و مافی خۆشیان ھەیە، بە تایبەتی لە کۆتا دەیەکانی ڕابردوودا گرنگی بە مافەکانیان دراوە و کۆمەڵگە فێرکراوە لەسەر دیاردەکە. لە ٢٠١٧دا، پرۆفیسۆر ئەیمی ئەدامچیک ڕوونی کردەوە کە ئەم جیاوازییە جیھانییانە لە پەسەندکردنی ھاوزایەندخوازان دەگەڕێتەوە بۆ سەر سێ فاکتەر کە پێکھاتوون لە: بەھێزی دیموکراسی، پێگەیشتوویی ئابووری، و ئەو ئایینانەی کە لەو شوێنانە بەربڵاون.&lt;ref name=&quot;Adamczyk&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Adamczyk|یەکەم=Amy|سەردێڕ=Cross-National Public Opinion about Homosexuality: Examining Attitudes across the Globe|ساڵ=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=University of California Press|پەڕەکان=٣–٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wly8DQAAQBAJ&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170217022835/https://books.google.com/books?id=wly8DQAAQBAJ&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== پەیوەندییەکان ===
لە ٢٠٠٦دا، کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی، کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی، لە دادگای باڵا لە ویلایەتی [[کالیفۆرنیا]] کورتەیەکیان پێشکەش کرد: «خەڵکانی گەی و لێزبیان پەیوەندی پابەندبوو و درێژخایەن دروست دەکەن کە یەکسانن بە پەیوەندییە جیاڕەگەزخوازەکان. [[ھاوسەرگیری]] کە لە ھاوزایەندخوازان دابڕاوە سوودی کۆمەڵایەتی، دەروونی، و تەندروستی دەھێنێت. بە ڕەتکردنەوەی مافی ھاوسەرگیری بۆ ھاوزایەندخوازان، ویلایەتەکە پشتی ئەو ستیگمایانە دەگرێت و ڕێیان پێ دەدات کە بەردەوام بێت کە [بە ھۆکاری مێژوویی] دراونەتە پاڵ ھاوزایەندخوازی. ھاوزایەندخوازی تووشی ستیگما کراوە و ئەم ستیگمایەش ئەنجامی نەرێنیی دەبێت. بەربەستنی [[ھاوسەرگیریی ھاوزایەند|ھاوسەرگیری ھاوزایەندخوازان]] لەلایەن ویلایەتی کالیفۆرنیاوە، شکانەوەیەکی ئەم ستیگمایەیە.» ئەوان ھەروەھا ئاماژەیان بەوە دا کە «ھیچ بنەمایەکی زانستیی نییە بۆ جیاکردنەوە لە نێوان کەپڵە جیاڕەگەزخواز و ھاوزایەندخوازەکان لە بارەی مافی یاسایی، سوودەکان، و [ئەو کێشانەی] کە لە ڕووی ھاوسەرگیری شارستانییەوە دروست دەبن.»&lt;ref name=amici/&gt; ھاوسەرگیری ھاوزایەند لە ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٨دا یاسایی کرا کاتێک ویلایەتی کالیفۆرنیا بڕوانامەی ھاوسەرگیری بۆ ھاوزایەندخوازان دەرکرد و بەسەر بەربەستەکەدا چۆوە کە دژی یاساکانی ویلایەتەکە بوو.&lt;ref&gt;*{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/Same-sex_marriage_in_California |سەردێڕ = «Same-sex marriage in California» |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

=== ئایین ===
ھەرچەندە پەیوەندی نێوان ھاوزایەندخوازی و ئایین دەتوانێت بگۆڕێت لە ناوچەیەکەوە و بۆ ناوچەیەکی تر و بەپێی تێپەڕبوونی کات، ئەو ئایینانەی کە لە ئێستادا بەربڵاوترینن لە جیھاندا، کە [[ئایینە ئیبراھیمییەکان]]ن، ھاوزایەندخوازی و شێوەکانی تری پەیوەندیداری بە نەرێنیی پیشانی کۆمەڵگە دەدەن. ئەم دژ وەستانە دەتوانێت لە مەودایەکی فراوان لە بە کەم سەیرکردنی کردارەکە، تا تەواو بەربەستکردنی و دژ وەستانی لە ھەبوون لە کۆمەڵگەدا درێژ ببێتەوە. ھەندێک لە ئایینەکان وا بانگەشە دەکەن کە ڕووتێکردنی ھاوزایەند لە خۆیدا تاوانە،&lt;ref name=OPCtrial&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf|سەردێڕ=Charge #1 and specifications preferred by the Presbytery of Southern California against The Rev. C. Lee Irons|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|format=PDF|بڵاوکەرەوە=Presbytery of Southern California of the Orthodox Presbyterian Church|وتەگێڕانەوە=claiming that homosexuality is an unchosen &quot;condition,&quot; rather than a sin of the heart, [...] contradicts the teaching of Scripture that both the desire and the act are sin.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080723194409/http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ھەندێکی تر دەڵێن تەنھا کردارە ھاوزایەندییەکان تاوانە،&lt;ref&gt;سێکس و کۆمەڵگە – بەرگی ٣ – پەڕەی ٨٣٤&lt;/ref&gt; و ھەندێکی تریان بە تەواوی ھاوزایەندخوازییان پەسەند کردووە،&lt;ref&gt;The Wiley-Blackwell Companion to Religion and Social Justice – Page 543, Michael D. Palmer, Stanley M. Burgess – 2012&lt;/ref&gt; لەکاتێکدا ھەندێکی تریش ھەن بە ڕێژەیەکی زۆر کەم کە ھانی ھاوزایەندخوازان دەدەن.&lt;ref&gt;Introduction to New and Alternative Religions in America, Eugene V. Gallagher, W. Michael Ashcraft – 2006&lt;/ref&gt; ھەندێک لە خەڵکی پێیان وایە و بانگەشەی ئەوە دەکەن کە ھەستی ھاوزایەند دەتوانرێت نەھێڵرێت بە باوەڕ بە ئایین. ھەندێک خەڵک کرداری ھاوزایەندخوازییان لەلا پیرۆزە و میتۆلۆجی خۆشەویستی ھاوزایەند دەتوانرێت لە بەشەکانی جیھاندا بدۆزرێتەوە.&lt;ref&gt;Cabezón, p. vii, &quot;Introduction&quot;&lt;/ref&gt;

== ھاوزایەندخوازیی ئاژەڵانی تر ==
[[پەڕگە:Males Anas platyrhynchos 2.jpg|وێنۆک|دوو قازی کێوی نێرینە]]
[[پەڕگە:Wuppertal - Zoo - Panthera leo 01 (1) ies.webm|وێنۆک|دوو [[شێر]]ی نێر لە کاتی سێکسکردندا]]
خووڕەوشتی ھاوزایەندخوازی و دووڕەگەزخوازی بە شێوەیەکی بەربڵاو لە نێوان ئاژەڵەکاندا دەبیندرێن. ئەم خووڕەوشتانە لە [[سێکس|چالاکی سێکسییەوە]] درێژ دەبێتەوە بۆ باوانێتیکردن و بوون بە کەپڵ. بەدواداچوونێکی ١٩٩٩ی بڕووس بەیجمێڵ پیشانی دەدات کە کردەوە و خووڕەوشتی ھاوزایەندخوازی و پەیوەندیدار پێوەی لە سەروو ٥٠٠ جۆر لە ئاژەڵانی تردا تۆمار کراوە، ھەر لە [[پریمات]]ەکانەوە تا کرمەکان.&lt;ref name=Bagemihl/&gt;&lt;ref name=&quot;Biological Exuberance: Animal&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Harrold
|یەکەم=Max
|سەردێڕ=Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity
|بڵاوکەرەوە=The Advocate, reprinted in Highbeam Encyclopedia
|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ١٩٩٩|ناونیشان=http://www.thefreelibrary.com/Biological+Exuberance:+Animal+Homosexuality+and+Natural+Diversity.-a053877996
|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110520172429/http://www.thefreelibrary.com/Biological+Exuberance:+Animal+Homosexuality+and+Natural+Diversity.-a053877996
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠١١
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; پەیوەندی سێکسی نێوان ئاژەڵەکان بە شێوەی زۆر جیاواز دەردەکەوێت و دەنوێنرێت. ھەرچەندە چەند بیردۆزەیەک ھەیە، بەڵام لە ڕووی زانستییەوە ھێشتا نازانرێت ھۆکاری جیاوازی ئەم دەربڕینانە چییە لەم جۆرە پەیوەندییانەدا، و لەبەر ئەوەشی ھەموو جۆرێک لە ئاژەڵەکان بەدواداچوونیان لەسەر نەکراوە،&lt;ref name=&quot;'Catalogue of Life' reaches&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gordon |یەکەم=Dr Dennis
 | سەردێڕ='Catalogue of Life' reaches one million species
|بڵاوکەرەوە=National Institute of Water and Atmospheric Research
|ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.niwascience.co.nz/pubs/mr/archive/2007-04-10-3
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070713004634/http://www.niwascience.co.nz/pubs/mr/archive/2007-04-10-3
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; بیردۆزەیەک یان وەڵامێکی جێگیر ئەستەمە دەستکەوتنی. وەک بەیجمێڵ دەڵێت: «شانشینی ئاژەڵان [ئەم کردەوەیە] ئەنجام دەدەن بە جیاوازییەکی سێکسیی زۆریشەوە، لەوان ھاوزایەندخوازی، دووڕەگەزخوازی، و سێکسی بێ زاووزێ» وا دیارە لەلای ئاژەڵەکانی تر پەسەندکردنی زۆر زیاترە لە چاو مرۆڤەکاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.publishersweekly.com/pw/print/19990201/26501-gay-lib-for-the-animals-a-new-look-at-homosexuality-in-nature-.html |سەردێڕ=Gay Lib for the Animals: A New Look At Homosexuality in Nature – 2/1/1999 – Publishers Weekly |بڵاوکەرەوە=Publishersweekly.com |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120729131204/http://www.publishersweekly.com/pw/print/19990201/26501-gay-lib-for-the-animals-a-new-look-at-homosexuality-in-nature-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;

لە یەکێک لە جۆرەکانی ئاژەڵان، کە پێکھاتووە لە [[پەز]]ەکان، یان مەڕە ماڵی کراوەکان، ڕووتێکردنی ھاوزایەندخوازی بە شێوەیەکی زۆر دەبیندرێت.&lt;ref name=&quot;books.google.ca&quot;&gt;''[https://books.google.com/books?id=EftT_1bsPOAC&amp;pg=PA179 Animal Homosexuality: A Biosocial Perspective] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170223053821/https://books.google.com/books?id=EftT_1bsPOAC&amp;pg=PA179 |date=٢٣ی شوباتی ٢٠١٧}}'' By Aldo Poiani, A. F. Dixson, p. 179, 2010, Cambridge University Press&lt;/ref&gt;&lt;ref name=levay2/&gt; نزیکەی ١٠٪‏ مەڕە نێرینەکان ڕەتی دەکەنەوە کە لەگەڵ مێینەکاندا کردەوەی سێکسیی ئەنجام بدەن، لەکاتێکدا وەڵامی خێرایان دەبێت بۆ ئەنجامدانیی لەگەڵ نێرێکی تردا.&lt;ref name=levay2&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Gay, Straight, and The Reason Why The Science of Sexual Orientation|ناونیشان=https://archive.org/details/gaystraightreaso0000leva|دوایین=Levay|یەکەم=Simon |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |شوێن=Cambridge, Massachusetts |پەڕەکان=[https://archive.org/details/gaystraightreaso٠٠٠٠leva/page/٧٠ ٧٠]–٧١}}&lt;/ref&gt; ھاوزایەندخوازی نێوان ئاژەڵەکان ئەوەمان پیشان دەدەن کە ھاوزایەندخوازی لە ڕاستیدا نەخۆشی نییە و لە ناو سروشتدا بەردەوام ڕوودەدات، و لە ھەمان کاتدا قسەی زۆرینەی کەسایەتییە ئایینییەکان، بە تایبەتی ئەوانەی نێو کۆمەڵگەی ئیسلامی، پووچەڵ دەکاتەوە لەوەی کە دەڵێن ھاوزایەندخوازی لە ئاژەڵدا ڕوو نادات.

== تێبینییەکان ==
&lt;noinclude&gt;{{تێبینییەکان}}&lt;/noinclude&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|20em|refs=
&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sexual orientation, homosexuality and bisexuality|بڵاوکەرەوە=American Psychological Association|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشان=http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130808032050/http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=amici&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.courts.ca.gov/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf |پەڕە=٣٠|سەردێڕ=Case No. S147999 in the Supreme Court of the State of California, In re Marriage Cases Judicial Council Coordination Proceeding No. 4365(...) – APA California Amicus Brief&amp;nbsp;— As Filed |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120118184353/http://www.courts.ca.gov/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1542/peds.113.6.1827 |نووسەر=Frankowski BL|نووسەر٢=American Academy of Pediatrics Committee on Adolescence|سەردێڕ=Sexual orientation and adolescents |journal=Pediatrics|بەرگ=١١٣ |issue=٦ |پەڕەکان=١٨٢٧–٣٢ |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٤|pmid=١٥١٧٣٥١٩|ناونیشان=http://pediatrics.aappublications.org/content/113/6/1827.long}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Mary Ann Lamanna|نووسەر٢=Agnes Riedmann|نووسەر٣=Susan D Stewart|سەردێڕ=Marriages, Families, and Relationships: Making Choices in a Diverse Society|بڵاوکەرەوە=Cengage Learning|ژپنک=١-٣٠٥-١٧٦٨٩-٨|ساڵ=٢٠١٤|پەڕە=٨٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fofaAgAAQBAJ&amp;pg=PA82|وتەگێڕانەوە=The reason some individuals develop a gay sexual identity has not been definitively established &amp;nbsp;– nor do we yet understand the development of heterosexuality. The American Psychological Association (APA) takes the position that a variety of factors impact a person's sexuality. The most recent literature from the APA says that sexual orientation is not a choice that can be changed at will, and that sexual orientation is most likely the result of a complex interaction of environmental, cognitive and biological factors...is shaped at an early age...[and evidence suggests] biological, including genetic or inborn hormonal factors, play a significant role in a person's sexuality (American Psychological Association 2010).|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130141623/https://books.google.com/books?id=fofaAgAAQBAJ&amp;pg=PA82|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Stuart&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=گەیڵ ویسگارز ستوارت|سەردێڕ=Principles and Practice of Psychiatric Nursing|بڵاوکەرەوە=Elsevier Health Sciences|ژپنک=٠-٣٢٣-٢٩٤١٢-X|ساڵ=٢٠١٤|پەڕە=٥٠٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ivALBAAAQBAJ&amp;pg=PA502|وتەگێڕانەوە=No conclusive evidence supports any one specific cause of homosexuality; however, most researchers agree that biological and social factors influence the development of sexual orientation.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130185850/https://books.google.com/books?id=ivALBAAAQBAJ&amp;pg=PA502|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Kersey-Matusiak&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Gloria Kersey-Matusiak|سەردێڕ=Delivering Culturally Competent Nursing Care|بڵاوکەرەوە=Springer Publishing Company|ژپنک=٠-٨٢٦١-٩٣٨١-١|ساڵ=٢٠١٢|پەڕە=١٦٩|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=X8O_wGedAYoC&amp;pg=PA169|وتەگێڕانەوە=Most health and mental health organizations do not view sexual orientation as a 'choice.'|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130123356/https://books.google.com/books?id=X8O_wGedAYoC&amp;pg=PA169|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rcpsych.ac.uk/workinpsychiatry/specialinterestgroups/gaylesbian/submissiontothecofe.aspx|سەردێڕ=Submission to the Church of England's Listening Exercise on Human Sexuality|بڵاوکەرەوە=The Royal College of Psychiatrists|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130502011813/http://www.rcpsych.ac.uk/workinpsychiatry/specialinterestgroups/gaylesbian/submissiontothecofe.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئایاری ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Långström2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Långström |یەکەم١= N. |دوایین٢= Rahman |یەکەم٢= Q. |دوایین٣= Carlström |یەکەم٣= E. |دوایین٤= Lichtenstein |یەکەم٤= P. |سەردێڕ= Genetic and Environmental Effects on Same-sex Sexual Behavior: A Population Study of Twins in Sweden | doi = 10.1007/s10508-008-9386-1| journal = Archives of Sexual Behavior |بەرگ= ٣٩| issue = 1|پەڕەکان= ٧٥–٨٠|ساڵ= ٢٠٠٨| pmid = ١٨٥٣٦٩٨٦}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=PAHO&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=&quot;Therapies&quot; to change sexual orientation lack medical justification and threaten health |ناونیشان=http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=6803&amp;Itemid=1926 |بڵاوکەرەوە=Pan American Health Organization |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120523040848/http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=6803&amp;Itemid=1926 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠١٢|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113141618/http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content |date=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ }} archived here.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;levay&quot;&gt;Simon LeVay (1996). ''[http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/chap1/queerscience.htm Queer Science: The Use and Abuse of Research into Homosexuality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170317060357/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/chap1/queerscience.htm |date=١٧ی ئازاری ٢٠١٧}}.'' Cambridge: The MIT Press ISBN 0-262-12199-9&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hawragazxwazi271927&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sciencedaily.com/releases/2009/06/090616122106.htm|سەردێڕ=Same-sex Behavior Seen In Nearly All Animals, Review Finds|ئیش=ScienceDaily|ڕێکەوتی سەردان= ١ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110128123637/http://www.sciencedaily.com/releases/2009/06/090616122106.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hawragazxwazi371827&gt;[http://www.news-medical.net/news/2006/10/23/20718.aspx ''1,500 animal species practice homosexuality''. ''The Medical News'', 23 October 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110210172226/http://www.news-medical.net/news/2006/10/23/20718.aspx |date=10 February 2011}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hawragazxwazi372937&gt;Sommer, Volker &amp; Paul L. Vasey (2006), Homosexual Behaviour in Animals, An Evolutionary Perspective. Cambridge University Press, Cambridge. ISBN 0-521-86446-1&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Bagemihl&gt;{{harv|Bagemihl|1999}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;&gt;American Psychological Association: [http://www.apa.org/about/governance/council/policy/sexual-orientation.aspx Resolution on Appropriate Affirmative Responses to Sexual Orientation Distress and Change Efforts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101174139/http://www.apa.org/about/governance/council/policy/sexual-orientation.aspx |date= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Committed&quot;&gt;*[http://www.mercurynews.com/census/ci_18334802?nclick_check=1 Census statistics show quarter of California same-sex couples raising kids] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160809145325/http://www.mercurynews.com/census/ci_18334802?nclick_check=1 |date= ٩ی ئابی ٢٠١٦}}
*[http://www.starnewsonline.com/article/20110630/ARTICLES/110639995/1004/sitemaps Region Saw Increase In Same-Sex Households] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160329030306/http://www.starnewsonline.com/article/20110630/articles/110639995/1004/sitemaps |date=٢٩ی ئازاری ٢٠١٦}}
*[http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 Census 2010: One Quarter of Gay Couples Raising Children] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630053712/http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 |date=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}
*[http://www.startribune.com/local/125537288.html Minnesota Sees 50% Rise in Number of Gay Couples] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717123400/http://www.startribune.com/local/125537288.html |date=17 July 2011}}
*[http://www.poughkeepsiejournal.com/article/20110714/NEWS01/107140334/Census-Dutchess-Ulster-gay-households-increase Census:Dutchess, Ulster Gay Households Increase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119045141/http://www.poughkeepsiejournal.com/article/20110714/NEWS01/107140334/Census-Dutchess-Ulster-gay-households-increase |date=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}
*[http://westchesterrealestateinformation.com/same-sex-couples-numbers-soar-in-ny-2010-census-finds/ Same Sex Couples' Numbers Soar In N.Y, 2010 Census Finds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130430050627/http://westchesterrealestateinformation.com/same-sex-couples-numbers-soar-in-ny-2010-census-finds/ |date=٣٠ی نیسانی ٢٠١٣}}
*[http://www.edgeboston.com/index.php?ch=news&amp;sc=local&amp;sc3=&amp;id=123278 87% Increase in Same-Sex Nevada Households Since 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141026075323/http://www.edgeboston.com/index.php?ch=news&amp;sc=local&amp;sc3=&amp;id=123278 |date=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}
*[http://www.necn.com/07/14/11/Gay-lesbian-households-increase-in-Okla/landing_politics.html?&amp;apID=aebfe9933c274365a694d062894d773c 2010 Census indicates increase among same-sex homeowners in Oklahoma] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130130091511/http://www.necn.com/07/14/11/Gay-lesbian-households-increase-in-Okla/landing_politics.html?&amp;apID=aebfe9933c274365a694d062894d773c |date=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}
*[http://www.wnyc.org/blogs/wnyc-news-blog/2011/jul/15/spike-number-same-sex-couples-city/ Spike In Number of City's Same-Sex Couples] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727052503/http://www.wnyc.org/blogs/wnyc-news-blog/2011/jul/15/spike-number-same-sex-couples-city/ |date=27 July 2011}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=psych2010&gt;[http://healthyminds.org/More-Info-For/GayLesbianBisexuals.aspx Sexual Orientation] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110726000000/http://healthyminds.org/More-Info-For/GayLesbianBisexuals.aspx |date=26 July 2011}}. ''American Psychiatric Association''.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nrtsreport3619&quot;&gt;[https://www.facebook.com/NRTTVenglish/videos/1455995347807378/ homosexuals in the Kurdish Region], NRT Media&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=homodef46198&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= A Dictionary of True Etymologies|دوایین=Room |یەکەم=Adrian |ساڵ=١٩٨٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٠٢-٠٣٤٠-٣|پەڕە=٨٤}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=homodef37193&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= A Student's Dictionary of Psychology|دوایین=Statt |یەکەم=David A. |ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Psychology Press |ژپنک=٩٧٨-١-٨٤١٦٩-٣٤٢-٢|پەڕە=٩٣}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=glbtq&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |سەردێڕ=Karl-Maria Kertbeny: The Coinage and Dissemination of the Term |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٢|periodical=glbtq.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120927020758/http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626100855/http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |date=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=homolegal3619&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر١=Feray Jean-Claude |نووسەر٢=Herzer Manfred |ساڵ= ١٩٩٠|سەردێڕ= Homosexual Studies and Politics in the 19th Century: Karl Maria Kertbeny | journal = Journal of Homosexuality |بەرگ= ١٩|پەڕە= ١| doi=10.1300/j082v19n01_02}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=von-kraft3628&gt;[http://www.glbtq.com/social-sciences/krafft_ebing_r.html Krafft-Ebing, Richard von (1840–1902)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120409220543/http://www.glbtq.com/social-sciences/krafft_ebing_r.html |date=9 April 2012}}. ''glbtq.com''.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=psexualis&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://www.kino.com/psychopathia/history.html |سەردێڕ=Psychopathia Sexualis |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|periodical=Kino.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071004223140/http://www.kino.com/psychopathia/history.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=glaad&gt;[http://www.glaad.org/referenceguide Media Reference Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110823105346/http://www.glaad.org/referenceguide |date=٢٣ی ئابی ٢٠١١}} (citing AP, NY Times, Washington Post style guides), GLAAD. Retrieved 10 May 2007.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=haiey3618&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/gay|سەردێڕ=gay|وێبگە=Oxford Dictionaries|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٥|وتەگێڕانەوە=(Of a person, especially a man) homosexual.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160827054658/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/gay|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Mj3737&gt;Marguerite Johnson, Terry Ryan: ''Sexuality in Greek and Roman society and literature: a sourcebook'' p.4&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hayw26193&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://dictionary.reference.com/browse/lesbian |سەردێڕ=Lesbian &amp;#124; Define Lesbian at Dictionary.com |بڵاوکەرەوە=Dictionary.reference.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160307135535/http://dictionary.reference.com/browse/lesbian |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئازاری ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=UNAIDS&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UNAIDS: Men who have sex with men |بڵاوکەرەوە=UNAIDS |ناونیشان=http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/dataimport/pub/briefingnote/2006/20060801_policy_brief_msm_en.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120320001221/http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/dataimport/pub/briefingnote/2006/20060801_policy_brief_msm_en.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hayiaj261862&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Younger|یەکەم=John G.|سەردێڕ=Sex in the ancient world from A to Z|ناونیشان=https://archive.org/details/sexancientworldf00youn|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Routledge|شوێن=London [u.a.]|ژپنک=٠-٤١٥-٢٤٢٥٢-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/sexancientworldf٠٠youn/page/n٥٨ ٣٨]|edition=1st published.}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=naown1726&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The American Heritage Dictionary of the English Language, Fourth Edition|ناونیشان=https://archive.org/details/americanheritage0000unse_a1o7|بڵاوکەرەوە=Houghton Mifflin|ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٠-٦١٨-٧٠١٧٢-٩}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=haowm19364&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| دوایین = Spears | یەکەم = Richard A. | سەردێڕ = Fag |ئیش= Dictionary of American Slang and Colloquial Expressions | ساڵ = ٢٠٠٧| ناونیشان = http://dictionary.reference.com/browse/faggot | ڕێکەوتی سەردان = ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160227014915/http://dictionary.reference.com/browse/faggot | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی شوباتی ٢٠١٦ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=terms&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sex-lexis.com/ |سەردێڕ=Dictionary of Sexual Terms |بڵاوکەرەوە=Sex-lexis.com |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041015054212/http://www.sex-lexis.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=haownsh351937&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Taylor|یەکەم=Marvin J.|سەردێڕ=Queer Things from Old Closets: Libraries Gay and Lesbian Studies – Queer Theory|ناونیشان=http://rbm.acrl.org/content/rbml/8/1/19.full.pdf|بڵاوکەرەوە=Association of College and Research Libraries|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160116080410/http://rbm.acrl.org/content/rbml/8/1/19.full.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ajowm36197&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=eds|یەکەم=Marc Wolinsky ...|سەردێڕ=Gays and the military: Joseph Steffan versus the United States|ساڵ=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|شوێن=Princeton, NJ|ژپنک=٠-٦٩١-٠٣٣٠٧-٢|پەڕەکان=٤٠–٤٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kM8WgQQghwIC&amp;pg=PA49&amp;lpg=PA49&amp;dq=Gays+military+homo+derogatory+epithet&amp;source=bl&amp;ots=GKgHK00BxL&amp;sig=MpmlY0QZHaF2ebPZ3o-phV1IMmo&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=xxFuULTrGqP20gH5x4EY&amp;ved=0CC8Q6AEwAw#v=onepage&amp;q=Gays%20military%20homo%20derogatory%20epithet&amp;f=false|edition=[Online-Ausg.].|ڕێکەوتی سەردان= ١ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130175809/https://books.google.com/books?id=kM8WgQQghwIC&amp;pg=PA49&amp;lpg=PA49&amp;dq=Gays+military+homo+derogatory+epithet&amp;source=bl&amp;ots=GKgHK00BxL&amp;sig=MpmlY0QZHaF2ebPZ3o-phV1IMmo&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=xxFuULTrGqP20gH5x4EY&amp;ved=0CC8Q6AEwAw#v=onepage&amp;q=Gays%20military%20homo%20derogatory%20epithet&amp;f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;!--========= دێمۆگرافیا ==========--&gt;

&lt;ref name=timcook2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://www.nbcnews.com/watch/nightly-news/apple-s-tim-cook-is-first-fortune-500-to-come-out-as-gay-350111811811|سەردێڕ = Apple's CEO Tim Cook Is First Fortune 500 to Come Out as Gay|بڵاوکەرەوە = NBC News|ڕێکەوت = ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|وێبگە = www.nbcnews.com|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170724022131/http://www.nbcnews.com/watch/nightly-news/apple-s-tim-cook-is-first-fortune-500-to-come-out-as-gay-350111811811|ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=black&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Black |یەکەم١= Dan |دوایین٢= Gates |یەکەم٢= Gary |دوایین٣= Sanders |یەکەم٣= Seth |دوایین٤= Taylor |یەکەم٤= Lowell |ساڵ= ٢٠٠٠|سەردێڕ= Demographics of the Gay and Lesbian Population in the United States: Evidence from Available Systematic Data Sources | journal = Demography |بەرگ= ٣٧ | issue = ٢|پەڕەکان= ١٣٩–١٥٤ | doi=10.2307/2648117 | pmid=١٠٨٣٦١٧٣}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=sexualbehavior37287&gt;Sexual Behavior in the Human Male, p. 656&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;more-or-less-2010-10-01&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Harford|یەکەم=Tim|سەردێڕ=More or Less examines Office for National Statistics figures on gay, lesbian and bisexual people|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00tznbk|بڵاوکەرەوە=BBC|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151105183125/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00tznbk|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=idea-creative719&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=David Leonhardt
|سەردێڕ=John Tukey, 85, Statistician; Coined the Word 'Software'
|journal=The New York Times
|ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٠}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=idea-creative628&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Biography 15.1, ''John W. Tukey'' (1915–2000)
|ناونیشان=http://www.swlearning.com/quant/kohler/stat/biographical_sketches/bio15.1.html
|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171105192244/http://www.swlearning.com/quant/kohler/stat/biographical_sketches/bio15.1.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} John Tukey criticizes sample procedure&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Billy1993&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.2307/2136206|vauthors=Billy JO, Tanfer K, Grady WR, Klepinger DH |سەردێڕ=The sexual behavior of men in the United States|jstor=2136206 |journal=Family Planning Perspectives |بەرگ=٢٥|issue=2 |پەڕەکان=٥٢–٦٠|ساڵ=١٩٩٣|pmid=٨٤٩١٢٨٧}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Binson1995&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1080/00224499509551795|یەکەم١=Diane |دوایین١=Binson |یەکەم٢=Stuart |دوایین٢=Michaels |یەکەم٣=Ron |دوایین٣=Stall |یەکەم٤=Thomas J. |دوایین٤=Coates |یەکەم٥=John H. |دوایین٥=Gagnon |یەکەم٦=Joseph A. |دوایین٦=Catania |ساڵ=١٩٩٥|سەردێڕ=Prevalence and Social Distribution of Men Who Have Sex with Men: United States and Its Urban Centers |journal=The Journal of Sex Research |بەرگ=٣٢|issue=3 |پەڕەکان=٢٤٥–٥٤ |jstor=3812794}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Johnson1992&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Johnson AM, Wadsworth J, Wellings K, Bradshaw S, Field J |سەردێڕ=Sexual lifestyles and HIV risk |journal=Nature |بەرگ=٣٦٠|issue=6403 |پەڕەکان=٤١٠–٢|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ١٩٩٢|pmid=١٤٤٨١٦٣|doi=10.1038/360410a0}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Laumann1994&gt;Laumann, E. O. , Gagnon, J. H. , Michael, R. T. , &amp; Michaels, S. (1994). ''The social organization of sexuality: Sexual practices in the United States.'' Chicago: University of Chicago Press.{{Page needed|date=September 2010}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Wellings1994&gt;Wellings, K. , Field, J. , Johnson, A. , &amp; Wadsworth, J. (1994). ''Sexual behavior in Britain: The national survey of sexual attitudes and lifestyles.'' London, UK: Penguin Books.{{Page needed|date=September 2010}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = ACSF1992&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| doi = 10.1038/360407a0 |نووسەر= Investigators ACSF |ساڵ= ١٩٩٢|سەردێڕ= AIDS and sexual behaviour in France | journal = Nature |بەرگ= ٣٦٠| issue = 6403|پەڕەکان= ٤٠٧–٤٠٩| pmid = ١٤٤٨١٦٢}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Bogaert2004&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Bogaert AF |سەردێڕ=The prevalence of male homosexuality: the effect of fraternal birth order and variations in family size |journal=Journal of Theoretical Biology |بەرگ=٢٣٠|issue=1 |پەڕەکان=٣٣–٧|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٤|pmid=١٥٢٧٥٩٩٧|doi=10.1016/j.jtbi.2004.04.035}} Bogaert argues that: &quot;The prevalence of male homosexuality is debated. One widely reported early estimate was 10% (e.g. , Marmor, 1980; Voeller, 1990). Some recent data provided support for this estimate (Bagley and Tremblay, 1998), but most recent large national samples suggest that the prevalence of male homosexuality in modern western societies, including the United States, is lower than this early estimate (e.g. , 1–2% in Billy et al. , 1993; 2–3% in Laumann et al. , 1994; 6% in Sell et al. , 1995; 1–3% in Wellings et al. , 1994). It is of note, however, that homosexuality is defined in different ways in these studies. For example, some use same-sex behavior and not same-sex attraction as the operational definition of homosexuality (e.g. , Billy et al. , 1993); many sex researchers (e.g. , Bailey et al. , 2000; Bogaert, 2003; Money, 1988; Zucker and Bradley, 1995) now emphasize attraction over overt behavior in conceptualizing sexual orientation.&quot; (p. 33) Also: &quot;...the prevalence of male homosexuality (in particular, same-sex attraction) varies over time and across societies (and hence is a &quot;moving target&quot;) in part because of two effects: (1) variations in fertility rate or family size; and (2) the fraternal birth order effect. Thus, even if accurately measured in one country at one time, the rate of male homosexuality is subject to change and is not generalizable over time or across societies.&quot; (p. 33)&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Fay1989&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Fay RE, Turner CF, Klassen AD, Gagnon JH |سەردێڕ=Prevalence and patterns of same-gender sexual contact among men |journal=Science |بەرگ=٢٤٣|issue=4889 |پەڕەکان=٣٣٨–٤٨|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ١٩٨٩|pmid=٢٩١١٧٤٤|doi=10.1126/science.2911744}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Sell1995&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1007/BF01541598|vauthors=Sell RL, Wells JA, Wypij D |سەردێڕ=The prevalence of homosexual behavior and attraction in the United States, the United Kingdom and France: results of national population-based samples |journal=Archives of Sexual Behavior |بەرگ=٢٤|issue=3 |پەڕەکان=٢٣٥–٤٨|ڕێکەوت=حوزەیرانی ١٩٩٥|pmid=٧٦١١٨٤٤}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=SavinWilliams2009&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| editor1-last = Hope | editor1-first = Debra A |سەردێڕ= Contemporary Perspectives on Lesbian, Gay, and Bisexual Identities | doi = 10.1007/978-0-387-09556-1 |زنجیرە= Nebraska Symposium on Motivation |بەرگ= ٥٤|ساڵ= ٢٠٠٩|ژپنک= ٩٧٨-٠-٣٨٧-٠٩٥٥٥-٤}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=gayfeelings2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE0D91E3EF93BA35751C1A964958260&amp;sec=&amp;spon=&amp;pagewanted=all|سەردێڕ=Sexual Behavior Levels Compared in Studies In Britain and France|ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٢|ئیش=nytimes.com}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=statsofusa2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://williamsinstitute.law.ucla.edu/research/census-lgbt-demographics-studies/how-many-people-are-lesbian-gay-bisexual-and-transgender |نووسەر=Gary Gates |سەردێڕ=How Many People are Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender? |بڵاوکەرەوە=The Williams Institute |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170721165514/http://williamsinstitute.law.ucla.edu/research/census-lgbt-demographics-studies/how-many-people-are-lesbian-gay-bisexual-and-transgender/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=statsofusa3618&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/Gates-How-Many-People-LGBT-Apr-2011.pdf |format=PDF |نووسەر=Gary Gates |سەردێڕ=How many people are lesbian, gay, bisexual, and transgender? |بڵاوکەرەوە=The Williams Institute |پەڕە=١ |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150425174542/http://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/Gates-How-Many-People-LGBT-Apr-2011.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=moresources2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gay and Lesbian Families in the United States: Same-Sex Unmarried Partner Households |ناونیشان=http://www.urban.org/UploadedPDF/1000491_gl_partner_households.pdf |دوایین١=Smith |یەکەم١=David M. |دوایین٢=Gates |یەکەم٢=Gary J. |ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠٠١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110107082654/http://www.urban.org/UploadedPDF/1000491_gl_partner_households.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;[http://www.cdc.gov/nchs/data/nhsr/nhsr077.pdf &quot;Sexual Orientation and Health Among U.S. Adults: National Health Interview Survey, 2013.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709014014/https://www.cdc.gov/nchs/data/nhsr/nhsr077.pdf |date= ٩ی تەممووزی ٢٠١٧}} ''CDC''. 15 July 2014. 15 July 2014.&lt;/ref&gt;
}}

{{Refbegin|20em}}

=== کتێبەکان ===
;١٩٨٠کان
# Adam, Barry (1987). ''The Rise of a Gay and Lesbian Movement'', G. K. Hall &amp; Co. {{ISBN|0-8057-9714-9}}
# {{بیرخستنەوە|یەکەم=John |دوایین=Boswell |ناونیشان=http://www.press.uchicago.edu/cgi-bin/hfs.cgi/00/231.ctl |سەردێڕ=Christianity, Social Tolerance, and Homosexuality: Gay People in Western Europe from the Beginning of the Christian Era to the Fourteenth Century |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ساڵ=١٩٨٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٠٦٧١١-٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060928195316/http://www.press.uchicago.edu/cgi-bin/hfs.cgi/00/231.ctl |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}}
# Dover, Kenneth J. , ''Greek Homosexuality'', Gerald Duckworth &amp; Co. Ltd. 1979, {{ISBN|0-674-36261-6}}(hardcover), {{ISBN|0-674-36270-5}}(paperback)
# d'Emilio, John ''Sexual Politics, Sexual Communities: The Making of a Homosexual Minority in the United States, 1940–1970'', University of Chicago Press 1983, {{ISBN|0-226-14265-5}}
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=The History of Sexuality |یەکەم=Michel |دوایین=Foucault |authorlink=Michel Foucault |ساڵ=١٩٨٦|بڵاوکەرەوە=Pantheon Books |ژپنک=٠-٣٩٤-٤١٧٧٥-٥}}
# Roth, Norman. ''The care and feeding of gazelles: Medieval Arabic and Hebrew love poetry.'' IN: Lazar &amp; Lacy. ''Poetics of Love in the Middle Ages'', George Mason University Press 1989, {{ISBN|0-913969-25-7}}
;١٩٩٠ەکان
# {{بیرخستنەوە|یەکەم١=Bruce |دوایین١=Bagemihl |سەردێڕ=Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity|بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٠-٣١٢-١٩٢٣٩-٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=5CbRGV8AAIQC}}
# Bérubé, Allan, ''Coming out under Fire: The History of Gay Men and Women in World War Two'', New York: MacMillan 1990, {{ISBN|0-02-903100-1}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٧|سەردێڕ=Two spirit people: American Indian, lesbian women and gay men |نووسەر١=Brown, Lester B. |editor1=Lester B. Brown |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٩٠-٠٠٠٣-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=AwnQBETJsvEC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٠|سەردێڕ=Handbook of medieval sexuality |یەکەم١=Vern L. |دوایین١=Bullough |یەکەم٢=James A. |دوایین٢=Brundage |بڵاوکەرەوە=Taylor &amp; Francis |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٣-٣٦٦٢-٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PgSI1gvKhtAC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٥|سەردێڕ=Gay New York: Gender, Urban Culture, and the Making of the Gay Male World, 1890–1940 |نووسەر١=Chauncey, George |edition=reprint, illustrated |بڵاوکەرەوە=Basic Books |ژپنک=٩٧٨-٠-٤٦٥-٠٢٦٢١-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QCkEAQAAIAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٠|سەردێڕ=Encyclopedia of homosexuality (2 Volumes) |یەکەم١=Wayne R. |دوایین١=Dynes |یەکەم٢=Warren |دوایین٢=Johansson |یەکەم٣=William A. |دوایین٣=Percy |یەکەم٤=Stephen |دوایین٤=Donaldson |بڵاوکەرەوە=Garland Pub. |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٤٠-٦٥٤٤-٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TYyGAAAAIAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٣|سەردێڕ=Odd girls and twilight lovers: a history of lesbian life in twentieth-century America |نووسەر١=Faderman, Lillian|edition=4 |بڵاوکەرەوە=Columbia University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-٠٧٤٨٨-٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=44i96GWYxSQC}}
# Hinsch, Bret, ''Passions of the Cut Sleeve: The Male Homosexual Tradition in China'', The University of California Press, 1990, {{ISBN|0-520-06720-7}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٤|سەردێڕ=Outing: shattering the conspiracy of silence |نووسەر١=Johansson, Warren |نووسەر٢=William A. Percy |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٢٤-٤١٩-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-lZ903C-dkMC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٤|سەردێڕ=Sex in America: a definitive survey |نووسەر١=Michael, Robert T. |بڵاوکەرەوە=Little, Brown |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٦-٩١١٩١-٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PkjmGwAACAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٨|سەردێڕ=Pederasty and Pedagogy in Archaic Greece |نووسەر١=Percy, William Armstrong |بڵاوکەرەوە=University of Illinois Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٥٢-٠٦٧٤٠-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TCvoj1efp8UC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٨٧|سەردێڕ=Compañeras: Latina lesbians (an anthology) |نووسەر١=Ramos, Juanita |بڵاوکەرەوە=Latina Lesbian History Project |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ElVnAAAAMAAJ}}
# Rousseau, George, ''Perilous Enlightenment: Pre- and Post-Modern Discourses—Sexual, Historical'', Manchester University Press 1991, {{ISBN|0-7190-3301-2}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٢|سەردێڕ=Sexuality and eroticism among males in Moslem societies |نووسەر١=Schmitt, Arno |نووسەر٢=Jehoeda Sofer |editor1=Arno Schmitt |editor2=Jehoeda Sofer |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٢٤-٠٤٧-١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Kw_BVSVmNsUC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=An American obsession: science, medicine, and homosexuality in modern society |نووسەر١=Terry, Jennifer |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٧٩٣٦٧-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=C6pGoWWLfhEC}}

;٢٠٠٠ەکان
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=Regulating sex: the politics of intimacy and identity |یەکەم١=Elizabeth |دوایین١=Bernstein |یەکەم٢=Laurie |دوایین٢=Schaffner |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٩٤٨٦٩-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YQzW5I2RGNcC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=Before Stonewall: activists for gay and lesbian rights in historical context |نووسەر١=Bullough, Vern L. |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٢٣-١٩٣-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=A7x_VnES2esC}}
# {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Greeks And Greek Love: A Radical Reappraisal of Homosexuality In Ancient Greece|نووسەر=Davidson, James|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٠-٢٩٧-٨١٩٩٧-٦|بڵاوکەرەوە=Weidenfeld &amp; Nicolson}}
# {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gunther |یەکەم=Scott Eric |ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=The Elastic Closet, A History of Homosexuality in France, 1942-present |شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٥٩٥١٠-١}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٤|سەردێڕ=The lavender scare: the Cold War persecution of gays and lesbians in the federal government |نووسەر١=Johnson, David K. |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٤٠٤٨١-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_FM_hkMdxpIC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Historical dictionary of the lesbian liberation movement: still the rage |نووسەر١=Myers, JoAnne |بڵاوکەرەوە=Scarecrow Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٨-٤٥٠٦-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dzYbAAAAYAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=Queering India: same-sex love and eroticism in Indian culture and society |نووسەر١=Vanita, Ruth |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٩٢٩٥٠-٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=I9rrucxQbmEC}}

=== وتارە ڕۆژنامەیییەکان ===
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=On the Prevalence of Homosexuality and Bisexuality, in a Random Community Survey of 750 Men Aged 18 to 27 |دوایین=Bagley |یەکەم=Christopher |دوایین٢=Tremblay |یەکەم٢=Pierre |شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Haworth Press |ساڵ=١٩٩٨|journal=Journal of Homosexuality |بەرگ=٣٦|issue= 2 |issn=0091-8369 |oclc=٩١١٢٩٣٩١|doi=10.1300/j082v36n02_01 |پەڕەکان=١–١٨}}
# {{بیرخستنەوە|doi=10.2307/374839 |سەردێڕ=The Homophobic Imagination |دوایین=Crew |یەکەم=Louie |دوایین٢=Norton |jstor=374839 |یەکەم٢=Rictor |شوێن=3, Nov 74 |بەرگ=٣٦|issue=3 |پەڕەکان=٢٧٢–٩٠|journal=College English |issn=0010-0994 |ساڵ=١٩٧٤|oclc=٤٢٧٠٩٢٢١١}}
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=New Evidence of Genetic Factors Influencing Sexual Orientation in Men: Female Fecundity Increase in the Maternal Line |دوایین=Iemmola |یەکەم=Francesca |دوایین٢=Ciani |یەکەم٢=Andrea Camperio |بڵاوکەرەوە=Springer |format=Article |ساڵ=٢٠٠٩|journal=Archives of Sexual Behavior |پەڕەکان=٣٩٣–٣٩٩|بەرگ=٣٨|شوێن=no. 3 |issn=0004-0002 |oclc=٣٦٠٢٣٢٥٢٦|doi=10.1007/s10508-008-9381-6 |ناونیشان=http://www.springerlink.com/content/l6104277w82137x4 |pmid=١٨٥٦١٠١٤}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.springerlink.com/content/l6104277w82137x4 |date=شوباتی ٢٠٢٠}}
# {{بیرخستنەوە|doi=10.1126/science.1887219 |سەردێڕ=A difference in hypothalamic structure between heterosexual and homosexual men. |دوایین=LeVay |یەکەم=Simon |ساڵ=١٩٩١|journal=Science |پەڕەکان=١٠٣٤–٧|issue=5023 |بەرگ=٢٥٣|issn=0036-8075 |oclc=١٢١٦٥٥٩٩٦|ناونیشان=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/253/5023/1034 |pmid=١٨٨٧٢١٩}}
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Fraternal Birth Order and Ratio of Heterosexual/Homosexual Feelings in Women and Men |یەکەم٩=N |دوایین٩=Martin |یەکەم٨=J |دوایین٨=Bailey |یەکەم٧=M |دوایین٧=Wright |یەکەم٦=S |دوایین٦=MacGregor |دوایین=McConaghy |یەکەم٥=M |یەکەم=N |دوایین٢=Hadzi-Pavlovic |یەکەم٢=D |دوایین٥=Keller |دوایین٣=Stevens |یەکەم٣=C |دوایین٤=Manicavasagar |یەکەم٤=V | displayauthors = 8|ساڵ=٢٠٠٦|journal=Journal of Homosexuality |پەڕەکان=١٦١–١٧٤|issue=4 |بەرگ=٥١|issn=0091-8369 |oclc=٢٠٢٦٢٩٨٨٥|pmid=١٧١٣٥١٣٣|doi=10.1300/J082v51n04_09 |ناونیشان=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1090513808000688}}

=== وتارەکانی ئینتەرنێت ===
# Burr, Chandler. [https://www.theatlantic.com/doc/199706/homosexuality-biology/ Homosexuality and biology]. ''The Atlantic'', June 1997, {{ISSN|1072-7825}}. An overview of recent research in layman's language.
# [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/55169.stm BBC News (شوبات ١٩٩٨)]: Fingerprints Study
# [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/325979.stm BBC News (نیسان ١٩٩٩)]: Doubt cast on 'gay gene'
# {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://my.webmd.com/content/article/22/1728_56075?src=Inktomi&amp;condition=Home+&amp;+Top+Stories |سەردێڕ=WebMD (March 2000) |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080110000912/http://my.webmd.com/content/article/22/1728_56075?src=Inktomi&amp;condition=Home+&amp;+Top+Stories |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}{{cbignore|bot=medic}}: Pointing the Finger at Androgen as a Cause of Homosexuality
# [http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/3735668.stm BBC News (تشرینی یەکەم ٢٠٠٤)]: Genetics of homosexuality
# James Davidson, ''London Review of Books'', 2 June 2005, [http://www.lrb.co.uk/v27/n11/davi02_.html &quot;Mr and Mr and Mrs and Mrs&quot;]—detailed review of ''The Friend'', by Alan Bray, a history of same-sex marriage and other same-sex formal bonds
{{Refend}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{بەستەری پرۆژە خوشکەکان}}
* {{dmoz|Society/Gay,_Lesbian,_and_Bisexual/History/|گەی، لێزبیان و دووڕەگەزخواز/مێژوو}}
* [http://plato.stanford.edu/entries/homosexuality/ ئینسایکڵۆپیدیای فەلسەفەی ستانفۆرد – ھاوزایەندخوازی]
* [http://www.nrttv.com/En/media-video-detail.aspx?Cor=2&amp;Jimare=12125 ڕاپۆرتی ئێن ئاڕ تی لەسەر ھاوزایەندخوازی]{{بەستەری مردوو|url=http://www.nrttv.com/En/media-video-detail.aspx?Cor=2&amp;Jimare=12125 |date=ئابی ٢٠٢١}}
* ئەم وتارە [[:en:Homosexuality|بە زمانی ئینگلیزی بخوێنەوە]]
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|مێژوو|پزیشکی|کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|سیاسەت|ژینناسی|سێکسناسی|دەروونناسی|فەلسەفە|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە}}
{{وتاری ھەڵبژێردراو|وەشان=٥٣٢٤٥٠|ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧}}
&lt;/span&gt;

[[پۆل:ھاوزایەندخوازی|ھاوزایەندخوازی]]
[[پۆل:ئەوین]]
[[پۆل:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]]
[[پۆل:ئاڕاستەی زایەندی]]
[[پۆل:پەیوەندییە کەسییەکان]]
[[پۆل:ھاوڕەگەزخوازی]]</text>
      <sha1>39tp051j2onhj7fgmoacxg29sl95z10</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581277</id>
      <parentid>1581276</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T18:25:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Épine</username>
        <id>19745</id>
      </contributor>
      <origin>1581277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="241511" sha1="5gs466v9mm4hbk0hz1lthh350lmowux" xml:space="preserve">{{پپ}}
{{ڕەوانەکەر|ھاوڕەگەزبازی||ھاوڕەگەزخوازی (ڕوونکردنەوە)}}
{{ئاڕاستەی زایەندی}}
{{زانیاریدانی ھاوزایەندخوازی|ڕووتێکردن}}

'''ھاوزایەندخوازی''' (پێشووتر '''ھاوڕەگەزخوازی'''؛ {{بە ئینگلیزی|Homosexuality}}) بریتییە لە پەیوەندییەکی [[ڕۆمانس (ئەوین)|ڕۆمانتیکی]] و سێکسی لە نێوان ئەندامانی ھەمان [[زایەند]]دا. ھاوزایەندخوازی «نەخشێکی ھەتاھەتایی سەرنجی سۆزداری و سێکسیی و ڕۆمانسییە» لە نێوان ئەندامانی ھاوزایەند. ھەروەھا «ئاماژەیەکە بۆ ھەستی شوناسی کەسێک لەسەر بنەمای ئەو سەرنج و ڕەفتارە پەیوەندیدارانە و ئەندامییەتی لە [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|کۆمەڵگەیەک]] کە ھەمان ھەست تیایاندا ھاوبەشە.»&lt;ref name=apahelp/&gt;&lt;ref name=amici/&gt;

لە پاڵ [[جیاڕەگەزخوازی]]&lt;noinclude&gt;{{تێبینی|جیاڕەگەزخوازی بە واتای ھێترۆسێکشواڵتی ھاتووە، واتە کەسێک کە پەیوەندی سۆزداری و سێکسی لەگەڵ [[زایەند]]ێکی جیا لەوەی خۆی دەبەستێت}}&lt;noinclude/&gt; و [[دووڕەگەزخوازی]]دا، ھاوزایەندخوازی یەکێکە لە سێ پۆلە سەرەکییەی [[ئاڕاستەی زایەندی]]&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt; زاناکان ھۆکاری سەرەکیی ئاڕاستەی زایەندی نازانن، بەڵام پێیان وایە بەھۆی کاریگەرییەکی دوولایەنەی [[جێنەتیک|بۆماوەیی]] و [[ھۆرمۆن]]ییەوە دروست دەبێت، لە پاڵ ئەوانیشدا، کاریگەری کۆمەڵگا لەوانەیە ڕۆڵێک بگێڕێت.&lt;ref name=Frankowski/&gt;&lt;ref name=Lamanna/&gt;&lt;ref name=Stuart/&gt; زاناکان پێیان وانییە ھاوزایەندخوازی ھەڵبژاردەی کەسەکە خۆی بێت.&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kersey-Matusiak&quot;/&gt; ھەرچەندە ھیچکام لە بیردۆزەکان پاڵپشتییەکی گشتییان نییە، بەڵام زاناکان پشت بەو بیردۆزانە دەبەستن کە لە سایەی [[ژینناسی]]دا ھاتوونەتە ئاراوە&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt; و دەچنەوە سەر ھۆکارە بۆماوەیییەکان.&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Långström2010&quot;/&gt; ھیچ بەڵگەیەکی باوەڕپێکراو یان پشتگیراو لەلایەن زانستەوە نییە ئەوە بسەلمێنێت کە خێزان و تەمەنی منداڵی کاریگەرییان لەسەر ئاڕاستەی زایەندی ھەیە.&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt; ھەرچەندە ھەندێک خەڵک پێیان وایە کە ھاوزایەندخوازی کردارێکی نا-سروشتییە، بەدواداچوونی زانستی سەلماندوێتی کە ھاوزایەندخوازی جیاوازییەکی ئاسایی و سروشتییە و دەرئەنجامێکی خراپ یان نەخۆشیی دەروونی نییە،&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;&lt;ref name=PAHO/&gt; خۆیشی لە خۆیدا شتێکی خراپ نییە. بەڵگە و لێکۆڵینەوەی پێویست لەبەردەستدا نییە ئەوە بسەلمێنێت کە دەستێوەردانی دەروونی توانای گۆڕینی ئاڕاستەی زایەندی ھەیە.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt;

باوترین ئەو دەستەواژانەی کە بۆ کەسانی ھاوزایەندخواز بەرکاردەھێنرێن [[لێزبیەن|لێزبیان]]&lt;noinclude&gt;{{تێبینی|بۆ ھاوزایەندخوازە مێینەکان لێزبیان بەکاردێت}}&lt;noinclude\&gt; و [[گەی]]ن،&lt;noinclude&gt;{{تێبینی|بۆ ھاوزایەندخوازە نێرینەکان گەی بەکاردێت}}&lt;noinclude\&gt; بەڵام ''گەی'' بە شێوەیەکی بەرچاو و دیار بۆ ئاماژەکردن بە ھەردوو مێ و نێرە ھاوزایەندخوازەکان بەکاردەھێنرێت. ئەستەمە زاناکان بتوانن بە وردیی یاخود بە نزیککراوەیی ڕێژەی سەدیی کەسانی ھاوزایەندخواز یاخود ئەوانەی کرداری سێکسییان لەگەڵ ئەندامانی ھەمان دیاری بکەن، لەبەر چەند ھۆکارێک، لەوانە؛ کەسانی ھاوزایەندخواز نایانەوێت شوناسی خۆیان ئاشکرابکەن، بەھۆی ئەو [[ھۆمۆفۆبیا]] و جیاکاری و کینە و توندڕەوی کە لەوانەیە، بەتایبەتی لە دەوڵەتە [[ئیسلام]]ییەکاندا ڕووبەڕوویان ببێتەوە.&lt;ref name=&quot;levay&quot;/&gt; ڕەفتاری ھاوزایەندخوازی بە شێوەیەکی بەربڵاو لە ئاژەڵانیشدا بینراوە و دیاری کراوە.&lt;ref name=hawragazxwazi271927/&gt;&lt;ref name=hawragazxwazi371827/&gt;&lt;ref name=hawragazxwazi372937/&gt;&lt;ref name=Bagemihl/&gt;

زۆرێک لە گەی و لێزبیانەکان، ھەر وەک جیاڕەگەزخوازەکان، لە پەیوەندیی خۆشەویستی و ھاوسەرگیری پاک و دروست دان.&lt;noinclude&gt;{{تێبینی|پەیوەندی نێوان ھاوزایەندخوازان، بەتایبەتی پەیوەندی نێوان گەیەکان، ھەر بۆ [[سێکس]] نییە. ئەوانیش ئارەزووی پێکھێنانی پەیوەندی درێژخایەنیان ھەیە.}}&lt;noinclude\&gt; ھەرچەندە ماوەیەکی کەمیشە [[سەرژمێریی دانیشتووان]] ئەوان لە ئاماری ھاوسەرگیری و پەیوەندییەکاندا پیشان دەدات.&lt;ref name=&quot;Committed&quot;/&gt; پەیوەندییەکانی نێوان ھاوزایەندخوازان لە ڕووی سایکۆلۆجییەوە ھەر وەک ھی جیاڕەگەزخوازەکان وایە و ھیچ جیاوازییەکیان تێدا بەدی ناکرێت.&lt;ref name=amici/&gt; کرداری ھاوزایەندخوازی بە درێژایی مێژوو ھەبووە و ھەندێک جار پەسەند کراوە و ھەندێک جاری تریش بەپێی ئەو کۆمەڵگەیەی ئەو کەسانەی تێدا ژیاون ئەم دیاردەیە نەفرینی لێکراوە.&lt;ref name=psych2010/&gt; لە کۆتایییەکانی سەدەی نۆزدەھەمەوە، جووڵە جیھانییەکان بۆ داواکردنی مافی یاسایی بۆ ھاوزایەندخوازان زیادی کرد. داواکارییەکانیان بریتیبوون لە دەستەبەرکردنی مافی [[ھاوسەرگیریی ھاوزایەند|شارستانی و ھاوسەرگیری]] و پاراستن و بەخێوکردنی مناڵە بێسەرپەرشتەکان و پاراستنیان لە توندوتیژی. لە ئێستادا ھیچ مافێک لەلایەن حکوومەتی [[عێراق|ئێراق]] و [[ھەرێمی کوردستان]]ەوە بە فەرمی بۆ ھاوزایەندخوازان دانەندراوە، [[ئێن ئاڕ تی]] لە ڕاپۆرتێکدا لەسەر ھاوزایەندخوازان ئەمەی دڵنیا کردووەتەوە.&lt;ref name=&quot;nrtsreport3619&quot;/&gt; لە کۆمەڵگەی کوردیدا، ھاوزایەندخوازان بە ھەڵە لەگەڵ [[لەشفرۆشی|لەشفرۆشەکان]] و [[مناڵبازی|مناڵباز]] و [[کوڕبازی|نێربازاندا]] تێکەڵ دەکرێن، بە تایبەتی ھاوزایەندخوازە نێرەکان یاخود [[گەی]]ەکان،&lt;ref name=nrtsreport3619/&gt; زۆرجار وەک سووکایەتییەک پێیان بە «ھەتیوباز»یان «دوودەگی» بانگ دەکرێن، بەڵام لەڕاستیدا ھاوزایەندخوازی ھیچ پەیوەندییەکی بە لەشفرۆشی و مناڵبازی و نێربازییەوە نییە و پەیوەندییەکی ڕۆمانسی و سۆزدارانەی نێوان دوو مرۆڤی پێگەیشتووە.

== وشەڕەتناسی ==
===زمانی کوردی ===
پێشووتر وشەی ھاوزایەندخوازی لە زمانی کوردیدا بەکار دەھات، لەبەر نەبوونی وشەیەکی باشتر. ئەم وشەیە لە ڕووی زمانەوانییەوە کێشەی ھەیە، لەبەر ئەوەی وشەی ڕەگەز بەرامبەر بە وشەی (race) بەکارھاتووە، بۆیە ھاوزایەندخواز دەقاودەق بە کەسێک دەوترێت کە ڕەگەزپەرستە (تەنیا ھاوزایەندی خۆی دەخوازێ). وشەی زایەند لە کوردیی باکووردا بەرامبەر بە وشەی (sex) بەکارھاتووە، وشەی (ھاوزایەندخواز) دەقاودەق مانای ئەوە دەدات کە کەسێک ھاوزایەندی خۆی (same-sex) لە ڕووی جنسییەوە دەخوازێت.

=== وشەی ھۆمۆسێکسیوال ===
[[پەڕگە:Erastes eromenos Staatliche Antikensammlungen 1468.jpg|وێنۆک|150px| پارچەیەک وێنەی مێژوویی کە دوو گەی پیشان دەدات، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ٥٤٠ی پێش مەسیح.]]
بەپێی زانستی [[وشەڕەتناسی]] وشەی ''ھۆمۆسێکشواڵ''، کە لە زمانە بیانییەکاندا بە واتای ھاوزایەندخواز دێت، تێکەڵەیەکی [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]] و [[زمانی لاتینی|لاتینییە]]، یەکەم پێکھاتەی لە گریکییەوە وەرگیراوە، ὁμός (ھۆمۆس) کە بەواتای «ھەمان» دێت، و بۆ وەسفکردنی کردار و سەرنجی سێکسی لە نێوان ئەندامانی ھەمان ڕەگەزدا بەکاردێت، و لێزبیانیزمیش دەگرێتەوە.&lt;ref name=homodef46198/&gt;&lt;ref name=homodef37193/&gt; یەکەم دەرکەوتنی وشەی ''ھۆمۆسێکشواڵ'' لە نووسیندا لە نامیلکەیییەکی ساڵی ١٨٦٩ی ڕۆماننووسی نەمسایی کارل-ماریا کێرتبێنیدایە، کە نازانرێت کێ بڵاوی کردووەتەوە.&lt;ref name=glbtq/&gt; نامیلکەکە دژی ھەندێک یاسای شانشینی پڕوسیا وەستاوەتەوە کە ھەندێک کرداری سێکسیی قەدەغە کردبوو.&lt;ref name=glbtq/&gt;&lt;ref name=homolegal3619/&gt; لە ١٨٨٦دا دەروونناس ڕیچارد ڤۆن کرافت-ئیبن لە کتێبەکەیدا بەناوی ''سایکۆپاتیا سێکسیوالیس'' ھەردوو ناوی ''ھۆمۆسێکشواڵ'' و ''ھێترۆسێکشواڵ''ی بەکارھێناوە. کتێبەکەی ئەو ھێندە بەناوبانگ بوو لە نێو خەڵکیدا، بوویە ھۆی ئەوەی ئەم دوو ناوە بە فەرمی بەکاربھێنرێن و ببن بە دوو ناوی گشتی.&lt;ref name=von-kraft3628/&gt;&lt;ref name=psexualis/&gt;

زۆرێک لە ڕێنیشاندەرەکانی نووسینی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] پێشنیاری ئەوە دەکەن کە کە ''ھۆمۆسێکشواڵ'' وەک ناو بۆ کەسێک بەکارنەھێنرێت و لەجێی ئەوە ''گەی'' یان ''لێزبیان'' بەکار بھێندرێت.&lt;ref name=glaad/&gt; ھەندێکی تر پێشنیازیان کردووە کە بە تەواوەتی دەست ھەڵبگیرێت لە بەکارھێنانی ئەو وشەیە لەبەر ئەوەی مێژوویەکی تاریکی ھەیە و وەک سووکایەتییەک وایە، چونکە دەستەواژەکە زیاتر بۆ خووڕەوشتی سێکسی کەسەکە بەکاردێت نەک ھەستە ڕۆمانسییەکانی. گەی و لێزبیان ناودارترین جێگرەوەی وشەکەن کە لە کۆمەڵگەدا بە شێوەیەکی خراپ بەکارنایەن.&lt;ref name=glaad/&gt; پیتی سەرەتای ھەر یەک لە وشەکانی لێزبیان، گەی، بایسێکشواڵ و ترانسسێکشواڵ بۆ دروستکردنی وشەی ''LGBT'' ([[ئێڵ جی بی تی]]) بەکارھێنراون، کە ئاماژەیە بۆ کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە.

''گەی'' خۆی ئاماژەیە بە ھاوزایەندخوازیی نێرینە،&lt;ref name=haiey3618/&gt; دەشکرێت بۆ ئاماژەکردن بە تەواوی کەسانی ئێڵ جی بی تی بەبێ گوێدان بە زایەندیان بەکاربھێنرێت. بەڵام ''لێزبیان'' تەنھا تایبەتە بە ھاوزایەندخوازانی مێینە. وشەی لێزبیان لە دوورگەی ''لێسبۆسی'' یۆنایییەوە وەرگیراوە، لەوێ ھۆزانڤانی یۆنانی [[سافۆ]] ھۆزانی سەبارەت بە پەیوەندییە سۆزدارییەکانی لەگەڵ کچانی گەنجدا دەھۆنییەوە.&lt;ref name=Mj3737/&gt;&lt;ref name=hayw26193/&gt;

[[پەڕگە:Hyakinthos.jpg|وێنۆک|زێفیرەس و ھاییسنت لەسەر کوپێکی ئاتیکی، ٤٥٠ی پ.م. کارەکە لە مۆزەخانەی ھونەرە جوانەکانی بۆستن دەدۆزرێتەوە|150px]]

ھەرچەندە نووسەرانی کۆن دەستەواژەی ''ھۆمۆسێکشواڵیان'' بۆ چوارچێوەیەک بەکارھێناوە کە تەنیا یەک ڕەگەزی تێدا بێت (بۆ نموونە قوتابخانەیەک تەنیا کچی تێدا بێت)، بەڵام لە ئێستادا وشەکە لە ڕێڕەوەکەی لای داوە و تەنھا بۆ ئاڕاستەی زایەندی و ھەستی سێکسیی کەسێک بەرامبەر بە ڕەگەزی خۆی بەکاردێت.

بە گشتی لەجێی وشەی ھۆمۆسێکشواڵێتی چەند وشەیەکی دیکە بەکارھێنراون، لەوانە؛ [[گەی|ئەو پیاوانەی سێکس لەگەڵ پیاو دەکەن]]، (MSM) کە لە پزیشکیدا بۆ ئاماژەکردن بە چالاکیی سێکسی بەکارھێنراوە. ''ھۆمۆئیرۆتیک،'' بۆ کاری [[ھونەر]]یی بەکاردێت.&lt;ref name=UNAIDS/&gt;&lt;ref name=hayiaj261862/&gt; چەند وشەیەکی دیکە کە وەک سووکایەتی بەکاردھاتوون: کویر، فاگێت، فەیری، پووف و ھۆمۆ.&lt;ref name=naown1726/&gt;&lt;ref name=haowm19364/&gt;&lt;ref&gt;{{harv|Dalzell|2008|p=1104}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=terms/&gt; لە سەرەتاکانی ١٩٩٠ەکاندا ئەم وشانە لەلایەن کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تییەوە ئاماژە خراپەکانیان لێکرایەوە، وشەی ''کویر'' لە ''لێکۆڵینەوەی کویر'' و ''بیردۆزەی کویر'' و تەنانەت لە زنجیرەی تەلیفیزیۆنی ''چاوێکی کویر بۆ کوڕێکی سترەیت''دا بەکارھاتووە.&lt;ref name=haownsh351937/&gt; (سترەیت بەو کەسانە دەوترێت کە ھاوزایەندخواز نین و جیاڕەگەزخوازن). ھەرچۆنێک بێت، گەر کەسێک مەبەستی خراپ بێت لە بەکارھێنانی ئەم وشەیە بە شێوازی لێدوانەکانیدا دیار دەبێت.&lt;ref name=ajowm36197/&gt;

ھەندێک جار، لەبری وشەی «ھاوزایەندخواز» (کە وشە ڕاستەکەیە)، «ھاوزایەندباز» بەکار دەھێندرێت. لە [[زمانی کوردی]]دا وشەی شیاوی پەیوەندیدار بە [[جێندەر]] و [[زایەند]]ەوە دانەندراوە، بۆیە ئەو ناوانەی ئێستا لە جێی ھاوزایەندخوازی بەکاردێن، دروست نین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://speemedia.com/dreja.aspx?Jmare=35775&amp;Jor=25 |سەردێڕ=ھاوزایەندباز |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160804214337/http://speemedia.com/dreja.aspx?Jmare=35775&amp;Jor=25 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئابی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
ڕەوشتی کۆمەڵگە بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان و مامەڵەکردن لەگەڵیان بەپێی کات و ناوچە جوگرافییاکان گۆڕاوە، شوێن ھەبووە کە ھەموو نێرەکان تێیدا بەشداری پەیوەندی ھاوزایەندیان کردووە، لە ھەندێک شوێنیش دیاردەکە پشتگوێ خراوە و پەسەند کراوە، لە ناوچە ئایینییەکانیش بە کفر ناوبراوە و سزای کوشتنی بۆ داندراوە.
[[پەڕگە:Gustave Courbet - Le Sommeil (1866), Paris, Petit Palais.jpg|ڕاست|وێنۆک|تابلۆی ''خەوتووەکان''، کێشراو لەلایەن گوستاڤ کۆربێرت، ساڵی ١٨٦٦]]
لە کۆکراوەیەکی مرۆڤناسی وردی مێژوویی تایبەتە بە وەسفی چاندی گەلانی پێش-پیشەسازیی، «ھاوزایەندخوازی بەبەھێزی پەسەندنەکراوە بە ڕێژەی ٤١٪‏ لە ٤٢ چانددا؛ پەسەند کراوە یانیش پشتگوێ خراوە لەلایەن ٢١٪‏ی خەڵکی و، ١٢٪‏ ئامارێکی وایان نەداوە لەسەر ئەو دیاردەیە. لە ٧٠ گرافی مرۆڤزانیدا، ٧٠٪‏ وا پیشانی دەدەن کە ھاوزایەندخوازی نادیارە یان دەگمەنە. ٤١٪‏ش وای نیشان دەدەن کە ھەیە و شتەکە دەگمەن نییە.&lt;ref&gt;Adolescence and puberty By John Bancroft, June Machover Reinisch, p.162&lt;/ref&gt;

لەو چاندانەی کە کاریگەری [[ئایینە ئیبراھیمییەکان]]یان لەسەرە، یاسا و کڵێساکان ھاوزایەندخوازیان بە لادان لە ئایین و وەستان دژی یاسا و سروشت ناوبرد. ناپەسەند کردن و خراپ سەیری کردنی سێکسی کۆم لە نێوان دوو پیاودا دەگەڕێتەوە بۆ پێش [[مەسیحییەت]] بەھەرحاڵ. ئەوە شتێکی دیار بووە لە [[یۆنان|یۆنانی کۆندا]]، ناو بردنیشی بە نائاسایی یان ناسروشتی دەگەڕێتەوە بۆ فەیلەسوفی یۆنانی بەناوبانگ [[ئەفلاتوون]].&lt;ref&gt;&quot;... sow illegitimate and bastard seed in courtesans, or sterile seed in males in defiance of nature.&quot; Plato in THE LAWS (Book VIII p.841 edition of Stephanus) or p.340, edition of Penguin Books, 1972.&lt;/ref&gt;

زۆرێک لە کەسایەتییە مێژوویییەکان وەک [[سوقرات]]، [[لۆرد بایرۆن]]، ئێدواردی دووەم و ھادریان&lt;ref&gt;Roman Homosexuality By Craig Arthur Williams, p.60&lt;/ref&gt; بە ''دووڕەگەزخواز'' یان ''گەی'' بانگ کراون؛ ھەندێک لە زاناکان، وەک [[میشێل فووکۆ|میشێل فوکۆ]]، ئەمەیان بە پێشەکییەکی نەگونجاوی مێژووی ناوبردووە کە ئاژۆکی ئاڕاستەی زایەندی بیانی دەخاتە مەترسییەوە.&lt;ref name=foucault&gt;{{harv|Foucault|1986}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر= Hubbard Thomas K |سەردێڕ= Review of David M. Halperin, ''How to Do the History of Homosexuality.'' | journal = Bryn Mawr Classical Review |ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٣}}&lt;/ref&gt;

=== ئەفریقا ===
کۆنترین تۆماری دوو خۆشەویستی ھاوزایەندخواز لە ئەفریقا دەگەڕێتەوە بۆ ٢٤٠٠ ساڵ پێش مەسیح لە لە [[میسر]]، ھەردووک [[:en:Khnumhotep and Niankhkhnum|خاناماوھاتپیو و نیەداناخاناماو]] بە کۆنترین کەپڵی ھاوزایەندخوازی ناوچەی ئەفریقیا داندراون. وێنەکەیان ئەوان پیشان دەدات کە لووتیان ناوە بە لووتی یەکەوە و خەریکە ماچ دەکەن، ئەمە یەکێکە لە ناودارترین ئەو شێوازی وێنانە کە ھونەری میسری پێی ناسراوە. لە وێنەکەدا وادیارە ئەوان دەورووبەریان گیراوە بە میراتگرەکانیان. ھەردوو ئاسترۆپۆلۆجیست ستیڤن مورەی و ویڵ ڕۆسکۆ دەڵێن کە ژنەکانی [[لیسۆتۆ]] پەیوەندی سێکسی و ئیرۆتیکیان بەستووە لەگەڵ یەکتری کە بە ماتزۆێل ناوبراوە.&lt;ref name=murrayroscoe&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Boy Wives and Female Husbands: Studies of African Homosexualities |ناونیشان=https://archive.org/details/boywivesfemalehu00murr |دوایین=Murray |یەکەم=Stephen (ed.) |authorlink=Stephen O. Murray |نووسەر٢=Roscoe, Will (ed.) |ساڵ=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press |شوێن=New York |ژپنک=٠-٣١٢-٢٣٨٢٩-٠}}&lt;/ref&gt; لە کۆنگۆی کۆنیش تۆمارکراوە کە شۆڕشگێڕانی ئازاندێ کوڕیان بە کرێ گرتووە بۆ ئەوەی یارمەتیان بدەن لە کاروباری گشتی ماڵەوە لەگەڵ [[سێکس]]کردن لەگەڵیان.&lt;ref name=evanspritchard&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Evans-Pritchard |یەکەم١= E. E. | authorlink = E. E. Evans-Pritchard |ساڵ= ١٩٧٠|سەردێڕ= Sexual Inversion among the Azande |ناونیشان=https://archive.org/details/sim_american-anthropologist_1970-12_72_6/page/1428| journal = American Anthropologist |بەرگ= ٧٢| issue = 6|پەڕەکان= ١٤٢٨–١٤٣٤| doi=10.1525/aa.1970.72.6.02a00170}}&lt;/ref&gt;

=== ئەمریکاکان ===
پێش داگیرکردنی لەلایەن [[ئەورووپا]]وە، لەنێوان [[سوورپێستەکان|ئەمریکییە سوورپێستەکاندا]] لە [[ئەمریکاکان]]دا شێوازێکی ھاوزایەندخوازی و سێکسی ھەمانڕەگەز بەرڵاوبووە لەلایەن کەسایەتییەکان. ئەوان کاتێک مناڵەکانیان پەروەردە دەکرد و گەورە دەکرد، لە تەمنێکی لاوێتیدا ھەڵبژاردنێکیان پێ دەدرا لەلایەن باوانەکانیانەوە کە ڕێگەیەک ھەڵبژێرێت تاکو ژیانی پێ بەسەر بەرێت، ئەگەر مناڵەکە ھەر کامێک لە دوو زایەندەکی ھەڵبژاردایە ئەوان بە پەروەردەیەکی تایبەت بەخێویان دەکرد و گەورەیان دەکرد و فێری خووڕەوشتی ئەو زایەندەیان دەکرد کە ھەڵی بژاردووە. ئەم کەسایەتییانە بە گشتی شامان بوون و واش بڵاوبوو کە گوایە ئەوان لە مرۆڤێکی ئاسایی بەھێزتر و باشتر بوون.

ھاوزایەندخوازان و ترانسجێندەرەکان لە شارستانێتەکانی تری [[ئەمریکای لاتینی]] زۆربوون پێش داگیرکردنیان، وەک [[ئەزتێک]]، [[شارستانیەتیی مایا|مایا]]، کوێنچاز، مۆچس، زاپۆتێکس و تەپینامبای [[بەڕازیل]].&lt;ref name=glbtqlatinamerica&gt;{{بیرخستنەوە|یەکەم=Ben |دوایین=Pablo |ساڵ=٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |سەردێڕ=Latin America: Colonial |periodical=glbtq.com |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071211012339/http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071211012339/http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |date=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=glbtqmex&gt;{{cite encyclopedia|last=Murray |first=Stephen |authorlink=Stephen O. Murray |editor=Claude J. Summers |encyclopedia=glbtq: An Encyclopedia of Gay, Lesbian, Bisexual, Transgender, and Queer Culture |title=Mexico |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html |accessdate=1 August 2007 |year=2004 |publisher=glbtq, Inc. |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071102132531/http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html |archivedate=2 November 2007 |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; داگیرکەرانی [[ئیسپانیا]] لەو ڕاستییە تۆقی بوون لە کرداری ھاوزایەندخوازی بە کراوەیی ئەنجام دەدرا لەلایەن دانیشتووانە ڕەسەنەکان، و ھەوڵی لەناوبردنی دیاردەکەیان دا بە ھەڕەشەکردن لەو کەسانە و ڕووبەڕووی کردنەوەیان لەگەڵ سزای سەخت وەک کوشتنی بە سووتان و سەگ تێ بەردان تێیان.&lt;ref name=coello&gt;Mártir de Anglería, Pedro. (1530). ''[http://www.udel.edu/LAS/Vol3-2Coello.html#Introduction Décadas del Mundo Nuevo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100529042703/http://www.udel.edu/LAS/Vol3-2Coello.html#Introduction |date=٢٩ی ئایاری ٢٠١٠}}''. Quoted by Coello de la Rosa, Alexandre. &quot;Good Indians&quot;, &quot;Bad Indians&quot;, &quot;What Christians?&quot;: The Dark Side of the New World in Gonzalo Fernández de Oviedo y Valdés (1478–1557), ''Delaware Review of Latin American Studies'', Vol. 3, No. 2, 2002.&lt;/ref&gt;
لە ساڵی ٢٠١٣دا ھاوسەرگیری ھاوزایەندخوازان یاسایی کرا لە ئەمریکا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ=Haw. Atty. Gen. Op. No. 13-1 | ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ناونیشان=http://ag.hawaii.gov/wp-content/uploads/2012/11/AG-Opinion-13-1.pdf | ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣| ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131112173620/http://ag.hawaii.gov/wp-content/uploads/2012/11/AG-Opinion-13-1.pdf | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== ئاسیا ===
[[پەڕگە:Suzuki Harunobu Shunga.jpg|وێنۆک|upright|چەپ| دوو [[گەی]] لە وێنەیەکی ژاپۆنیدا.]]
لە [[ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]]، ئەوین و سێکسی ھاوزایەند ئاماژەی پێ کراوە ھەر لە سەرەتای دەستپێکردنی نووسینەوەی مێژووەوە.

ھاوزایەندخوازی لە [[چین]] بیندراوە و ئەوان لای خۆیان چەند ناوێکی تایبەتیان بۆ داناوە، چەند حاڵەتێکی لەو شێوەیە تۆمار کراوە لە ٦٠٠ی پێش مەسیحەوە. ھاوزایەندخوازی لە چەندین کاری بەناوبانگی وێژەی چینیدا ناوی ھاتووە. بۆ نموونە، باسی سێکسی ھەمانڕەگەز کراوە لە [[ڕۆمان]]ی کلاسیکی ''خەون لە ھۆبە سوورەکە''، کە ھەر لەو دەمدا کتێبی ھاوشێوە لەسەر پەیوەندییە سێکسییەکان نووسراوەتەوە. [[کۆنفووشیزم]]، کە فەلسەفەیەکی کۆمەڵایەتی و ڕامیاری بوو، زۆر بە کەمی تیشکی خستبووە سەر ئاڕاستەی زایەندی، ئەمە ھاوزایەندخوازی و جیاڕەگەزخوازیش دەگرێتەوە. وێژەی مینگ دایناستی، وەک ''بیان ئێر چای'' (弁而釵/弁而钗)، بە شێوەیەک پەیوەندی سۆزداری نێوان ھاوزایەندخوازان پیشان دەدات کە ئارامتر و خۆشترە وەک لەوەی جیاڕەگەزخوازەکان.&lt;ref&gt;Kang, Wenqing. ''Obsession: male same-sex relations in China, 1900–1950'', Hong Kong University Press. Page 2&lt;/ref&gt;

دژایەتیکردنی ھاوزایەندخوازی لە دەمی [[ئیمپراتۆرییەتی تانگ|خانەدانی تانگدا]] دەستی پێ کرد (٦١٨–٩٠٧)، کە دراوەتە پاڵ بەرزبوونەوەی کاریگەرییەکانی [[ئیسلام]] و [[مەسیحییەت]].&lt;ref name=&quot;Hinsch, Bret 1990 p. 77-78&quot;&gt;Hinsch, Bret. (1990). ''Passions of the Cut Sleeve''. University of California Press. p. 77-78.&lt;/ref&gt; لە [[سینگاپوور|سینگاپور]]، لە حوزەیرانی ٢٠١٤دا ٢٠٬٠٠٠ کەس پشتگیری خۆیان پیشان دا بۆ دامەزرانی مافی تایبەت بۆ ھاوزایەندخوازەکان.

=== ئەورووپا ===
==== دەمی کلاسیکی ====
کۆنترین دۆکیومێنتی ڕۆژاوایی (لە شێوەی کاری وێژەیی، ھونەریی و شتومەکی میتۆگرافیکی) کە ھاوزایەندخوازی لەخۆ دەگرێت دەگەڕێتەوە بۆ [[یۆنانی کۆن]].
جگە لە ھاوزایەندخوازی، ئەو دۆکیومێنتانە وای پیشان دەدەن کە پەیوەندی سۆزداری لەگەڵ ژنان و گەنجان سەرەکیترین بنیاتنەری ژیانی ئەوینی پیاوێکی ئاسایی ئەو کاتە بووە. پەیوەندی سۆزداری ھەمانڕەگەزەکان دەروازەیەکی کۆمەڵایەتی ئەو کاتە بووە کە بە شێوەیەکی جۆراوجۆر بوونیاتنراوە بە تێپەڕبوونی کات و لە شارێکەوە بۆ ئەوی تر. ھاوزایەندخوازی لە یۆناندا بە نرخ داندراوە بە مەبەستی پارێزگاریکردن لە گەشەسەندنی مرۆڤایەتیی. [[ئەفلاتوون]] لە نووسینە کۆنەکانیدا باسی لە لایەنە باشەکانی کردووە،&lt;ref name=plato1&gt;Plato, Phaedrus in the ''Symposium''&lt;/ref&gt; بەڵام لە نووسینە نوێترەکانیشیدا لەگەڵ قەدەغەکردنی بووە.&lt;ref name=plato2&gt;Plato, Laws, 636D &amp; 835E&lt;/ref&gt; [[ئەرەستوو|ئەرستۆ]] لە کتێبی ''پۆلیتیکس'' بیرۆکەکەی ئەفلاتوون لە لەناوبردنی ھاوزایەندخوازی پشتگوێ خستووە (٢٫٤)؛ ئەو ڕوونی دەکاتەوە کە بەڕبەڕی وەک [[کێلتەکان]] بە بۆنەیەکی تایبەت دایان ناوە (٢٫٦٫٦) لەکاتێکدا کە [[کریت]]ەکان بۆ کۆنترۆڵکردنی دانیشتووان بەکاریان ھێناوە.&lt;ref name=boswell1&gt;{{harv|Boswell|1980}}&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:Lafond Sappho and Homer.jpg|ڕاست|وێنۆک|ژنانی گەنج دەبیندرێن کە دەوری سافۆیان داوە لەم وێنەیەی لافۆند، «سافۆ گۆرانی بۆ ھۆمەر دەڵێت»، ١٨٢٤.]]

کەمتر زانراوە لەسەر ھاوزایەندخوازی نێوان ژنان لە یۆنانی کۆندا. [[سافۆ]]، لەدایکبوو لە دوورگەی لێسبۆس، کاریگەری کردووەتە سەر ئەو ناوانەی کە بۆ ژنە ھاوزایەندخوازەکان بەکاردێن، سافیک و لێزبیان بوون بە دووناوی فەرمی بۆ بەکارھێنان لەگەڵ ھاوزایەندە ژنەکاندا لە سەرەتاکانی سەدەی نۆزدەھەمدا.&lt;ref name=lesbian&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.etymonline.com/index.php?term=lesbian|سەردێڕ=Lesbian|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Online Etymology Dictionary|ساڵ=٢٠٠١|نووسەر=Douglas Harper|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080430141341/http://www.etymonline.com/index.php?term=lesbian|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=sapphic&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.etymonline.com/index.php?term=Sapphic|سەردێڕ=Sapphic|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Online Etymology Dictionary|ساڵ=٢٠٠١|نووسەر=Douglas Harper|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170702034948/http://www.etymonline.com/index.php?term=Sapphic|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھۆنراوەکانی سافۆ تیشک دەخاتە سەر ئەوین و پەیوەندی سۆزداری بۆ ھەردوو زایەند. خوێنەرەوەکانی ھۆنراوەکانی ئەم ھۆزانڤانە بەناوبانگە باسی خۆشەویستی و پەیوەندییەکەی دەکەن لەگەڵ چەند ژنێک، بەڵام بەڵگە لەسەر پەیوەندی جەستەیی لەگەڵیان کەمە.&lt;ref&gt;Denys Page, ''Sappho and Alcaeus'', Oxford UP, 1959, pp. 142–146.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harv|Campbell|1982|p=xi–xii}}&lt;/ref&gt;

لە [[ڕۆمای کۆن]]دا، جەستەی نێرەکان ناوەندی سەرنجی سێکسی بووە، بەڵام پەیوەندی سۆزداری تەنھا لە نێوان پیاوی ئازادی پێگەیشتوو و کۆیلەکەی یان پیاوێکی گەورەتر و پیاوێکی گەنجی بەرەڵاکراو کە ڕۆڵی وەرگری ھەبووە لەکاتی سێکسدا ڕوویداوە. ئیمپڕاتۆری مەسیح تیۆدۆسییەسی یەکەم یاسایەکی دەرکرد لە ٦ی ئابی ٣٩٠ کە نێرە وەرگرەکان بسووتێندرێن. لە کۆتایی دەسەڵاتەکەی، جوستینیانی یەکەم قەدەغەکردنی ھاوزایەندخوازی زیاتر فراون کرد بەبیانووی ئەوەی کە دەبێتە ھۆی وێرانکردنی شارەکان و ئەویش «سزای خوا» دەبێت. دوای نەمانیشی لەسەر دەسەڵات سزادانی ھاوزایەندخوازان ھەر تا ماوەیەک بەردەوام بوو.

==== ڕێنێسانس ====
لە [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسدا]]، شارە دەوڵەمەندەکانی [[ئیتاڵیا]] – بەتایبەتی [[فلۆرێنس]] و [[ڤێنیز]] – ناسرابوون بەو ژمارە زۆرەی ھاوزایەندخوازان کە ھەیانە، کە زۆرێک لە نێرەکانی ئەو کاتەی گرتبۆوە و بەردەوامبوون لەو نەخشەی کە ڕۆمانییەکان و یۆنانییەکان بەخشیبوویان بە ھاوزایەندخوازی.&lt;ref&gt;Rocke, Michael, (1996), ''Forbidden Friendships: Homosexuality and male Culture in Renaissance Florence'', ISBN 0-19-512292-5&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ruggiero, Guido, (1985), ''The Boundaries of Eros'', ISBN 0-19-503465-1&lt;/ref&gt; ھەرچەندە ڕێژەیەکی زۆری پیاوەکان ھاوزایەندخواز بوون، دەسەڵاتدارەکان بڕیاریان دا کە دەست بکەن بە کوشتن و غەرامەکردنی ڕێژەیەکی ئەو دانیشتووانانە.

لە نیوەی دووەمی سەدەی سێزدەھەم، کوشتن سزای ھاوزایەندخوازی بوو لە زۆربەی شوێنەکانی ئەورووپا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب| یەکەم = Lester R. | دوایین = Kurtz | سەردێڕ = Encyclopedia of violence, peace, &amp; conflict | ناونیشان = https://books.google.com/books?id=TG2kN033mDkC&amp;pg=PA140&amp;dq#v=onepage&amp;q=&amp;f=false | بڵاوکەرەوە = Academic Press | ساڵ = ١٩٩٩| پەڕە = ١٤٠| ژپنک = ٠-١٢-٢٢٧٠١٠-X| ڕێکەوتی سەردان = ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20161130151621/https://books.google.com/books?id=TG2kN033mDkC&amp;pg=PA140&amp;dq#v=onepage&amp;q=&amp;f=false | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; چەند کەسایەتییەکی مێژووی وەک شا جەیمسی یەکەم و دوق بەکینھام لە چەند نامیلکەیەکدا زۆربوونی ڕێژەی ھاوزایەندخوازانیان باس کردووە.

==== دەمی نوێخواز ====
چەند نامەیەکی خۆشەویستی نێوان پیاوێکی خانەدان و کەسایەتی بەناوبانگ مستەر ویڵسن بڵاوکرانەوە لە ساڵی ١٧٢٣ لە [[ئینگلتەرا]] و لەلایەن چەند زانایەکی نوێخوازەوە ھاندرا تاکو ببێتە [[ڕۆمان]]ێک. ڕۆمانی بەناوبانگی ١٧٤٩ بەناوی ''فانی ھیڵ'' بەشێکی ھاوزایەندخوازی لەخۆ دەگرێت، بەڵام ئەمە لە گۆڕانکاری وەشانی ١٧٥٠کەیدا لابرا.&lt;ref&gt;Gladfelder, Hal (May 2006) ''In Search of Lost Texts: Thomas Cannon's 'Ancient and Modern Pederasty Investigated and Exemplified&quot;'', Institute of Historical Research&lt;/ref&gt; ھەروەھا لە ساڵی ١٧٤٩دا یەکەم پەڕتووکی پارێزگاریکردن لە ھاوزایەندخوازان بە [[زمانی ئینگلیزی]] بڵاو کرایەوە، کە لەلایەن تۆماس کانۆن نووسرابوو، بەڵام ھەر یەکسەر بڵاوکردنەوەی ڕاگیرا. لە دەورووبەری ١٧٨٥ەکاندا، جێریمی بێنتامیش پارێزگارییەکی تری نووسییەوە، بەڵام بڵاونەکرایەوە تاکو ساڵی ١٩٧٨.&lt;ref&gt;Journal of Homosexuality (ISSN 0091-8369) Volume: 3 Issue: 4, Volume: 4 Issue: 1&lt;/ref&gt; [[سزای مەرگ]]ی ھاوزایەندخوازان بەردەوام بوو لە [[ھۆڵەندا]] تا ساڵی ١٨٠٣، لە ئینگلتەراش تاکو ساڵی ١٨٣٥ ھەر بەردەوام بوو.

[[پەڕگە:Édouard-Henri Avril (29).jpg|وێنۆک|کوڕێکی [[دووڕەگەزخوازی|دووڕەگەزخواز]] (ناوەڕاست) لەکاتی [[سێکس]]کردن لەگەڵ ژنێک و پیاوێکدا؛ تابلۆکە کاری [[ئێدوارد ھێنری ئاڤریل]]ە (١٨٤٩–١٩٢٨).]]

لە نێوان ١٨٦٤ و ١٨٨٠ {{ئەڵمانی|کارل ھێنریک ئولریش}} زنجیرەیەک لە دوازدە کتێبی بڵاوکردەوە بەناوی ''بەدواداچوون لەسەر مەتەڵی خۆشەویستی پیاو-پیاوانە''. لە ١٨٦٧دا، ئەو بووبە یەکەم ھاوزایەندخواز کە بە کراوەیی بە ڕووی خەڵکدا قسەی کرد و پارێزگاری لە ھاوزایەندخوازەکان کرد کاتێک کە لە کۆنگرەی ئەڵمانی لە مونیک بەشداری کرد بۆ چارەسەرێک بۆ یاسای ئەنتی-ڕەگەزخوازەکان و لابردنی ئەو یاسایانە.&lt;ref name=&quot;levay&quot;/&gt; ''ھەڵگەڕانەوەی سێکسی'' کە لەلایەن ھاڤلۆک ئیلیسەوە نووسرابوو لە ساڵی ١٨٩٦دا بڵاوکرایەوە کە بەرەنگاری ئەو بیردۆزانە دەبۆوە کە دەیانوت ھاوزایەندخوازی شتێکی ناسروشتییە، ھەروەھا ھەوڵی شکاندنی پڕوپاگەندە و ستێریۆتایپەکانی دەدا. ئەو سوور بوو لەسەر ئەوەی کە ھاوزایەندخوازی شتێکی سروشتییە و حاڵەتێکی تایبەت بووە و پەیوەندیی ھەبووە بە زیرەکی و داھێنەری مرۆڤەکانەوە.&lt;ref name=sexualinversion&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Sexual Inversion |یەکەم=Havelock |دوایین=Ellis |یەکەم٢=John Addington |دوایین٢=Symonds |ساڵ=١٩٧٥|بڵاوکەرەوە=Arno Press |ژپنک=٠-٤٠٥-٠٧٣٦٣-١}} (reprint)&lt;/ref&gt;

ھەرچەندە خەڵکی کتێبی پزیشکی لەم شێوەیەیان نەدەخوێندەوە بە گشتی، ئەوان بوونە ھۆی دروستبوونی ''ساینتیفیک ھیومانتێریان کۆمیتیی'' ماگنەس ھیرشفیڵد، کە لە ساڵی ١٨٩٧ەوە بۆ ١٩٣٣ دژی سزای ئەنتی-ھاوزایەندخوازی وەستایەوە لە [[ئەڵمانیا]]، لەگەڵ دروستبوونی چەندین جووڵەی گەورە لای ڕۆشنبیران و نووسەرانی بەریتانیا کە لەلایەن ئێدوارد کارپێنتەر و جان ئادینگتن سیمندسەوە نوێنەرایەتی دەکرا. لەگەڵ کتێبێک بە ناوی ''خۆشەویستی ھۆمۆجێنیک'' لە ساڵی ١٨٩٤، توێژەری کۆمەڵایەتی ئێدوارد کارپێنتەر دەستی کرد بە نووسینەوەی زنجیرەیەک لە وتار و نامیلکە لەسەر ھاوزایەندخوازی و لە ساڵی ١٩١٦دا لە کتێبەکەیدا بە ناوی ''ڕۆژەکانم و خەونەکانم'' ڕوونی کردەوە کە ئەو ھاوزایەندخواز بووە.

=== ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست ===
[[پەڕگە:Portrait de Shah Abbas Ier et son page - MAO 494 - v5.jpg|200px|وێنۆک|ڕاست|[[شا عەباسی یەکەم|شا عەباسی یەکەمی سەفەوی]] لەگەڵ کوڕێکدا. کێشراوە لەلایەن محەممەد قاسم (١٦٢٧).&lt;ref&gt;Nahavandi and Bomati, illustration opposite p.162&lt;/ref&gt;]]
چەند کۆچکردنێکی [[عەرەب]] ڕوویداوە لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستەوە]] بەرەو ئەورووپا لە ناوەندی ١٨٠٠کاندا. دوو لەو کۆچکەرانە، ڕافیعە ئەلتەحتاوی و محەممەد ئەلسەفەر سەرسووڕمانی خۆیان پیشان دا کە فەڕەنسییەکان زۆرجار بە ئەنقەست بە ھەڵە ئەو ھۆنراوانەیان وەرگێڕاوە کە لەسەر کوڕ نووسراون و ئەوان لەجێی کوڕ کچیان داناوە بۆ ئەوەی لە پێوەرە ڕەوشتییەکانیان و نەریتیان لانەدەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=El-Rouayheb|یەکەم=Khaled|سەردێڕ=Before Homosexuality in the Arab-Islamic World, 1500–1800|ناونیشان=https://archive.org/details/beforehomosexual0000elro|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=The University of Chicago Press|ژپنک=٠-٢٢٦-٧٢٩٨٨-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/beforehomosexual٠٠٠٠elro/page/٢ ٢]}}&lt;/ref&gt;

[[ئیسرائیل]] بە باشترین وڵات ناسراوە لەگەڵ ھاوزایەندخوازان لە ھەموو ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و [[ئاسیا]]دا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ڕێکەوت = ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٨| ناونیشان = http://www.independent.co.uk/life-style/love-sex/taboo-tolerance/the-five-most-improved-places-for-gay-tolerance-932635.html| وتەگێڕانەوە = Israel is the only Middle-Eastern country to support gay rights legislation, and the country attracts gay people from Palestine and Lebanon.| ڕێکەوتی سەردان = ٢٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ئیش= The Independent| سەردێڕ = The five most improved places for gay tolerance|شوێن= London| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170611133449/http://www.independent.co.uk/life-style/love-sex/taboo-tolerance/the-five-most-improved-places-for-gay-tolerance-932635.html| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی حوزەیرانی ٢٠١٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و [[تێل ئەڤیڤ]] ناسراوە بە «پایتەختی گەیەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست»،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Was Arafat Gay?|نووسەر=James Kirchick|بڵاوکەرەوە=Out}}&lt;/ref&gt; و بە یەکێک لە ئارامترین و باشترین شارەکان بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان داندراوە. نواندنی شانازی ھاوزایەندخوازان ھەموو ساڵێک لە تێل ئەڤیڤ جێ دەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://tmagazine.blogs.nytimes.com/2010/07/02/dispatch-gay-tel-aviv/|سەردێڕ=Gay Tel Aviv|یەکەم=Anthony|دوایین=Grant|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٠|ئیش=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630125434/http://tmagazine.blogs.nytimes.com/2010/07/02/dispatch-gay-tel-aviv/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لەلایەکی ترەوە، زۆرینەی حکوومەتەکانی تری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست زۆرجار دیاردەی ھاوزایەندخوازی پشتگوێ دەخەن و دان بە ھەبوونیدا نانێن، ھەندێک جاریش بەتاوانبوونی دەکەن. ھاوزایەندخوازی لە نزیکەی ھەموو دەوڵەتە ئیسلامییەکان نایاسایییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iran 'must stop youth executions' |نووسەر=Steven Eke |ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٥|newspaper=BBC News |ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4725959.stm |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170824103849/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4725959.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئابی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; جووتبوون لە نێوان ئەندامانی ھاوزایەند لە ھەندێک لە دەوڵەتە ئیسلامییەکان سزای کوشتنی ھەیە، وەک لە [[عەرەبستانی سعوودی]]، [[ئێران]]، [[مۆریتانیا]]، باکووری [[نێجیریا]]، [[سوودان]]، و [[یەمەن]]دا دیارە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileID=1111&amp;ZoneID=7&amp;FileCategory=50 |سەردێڕ=7 countries still put people to death for same-sex acts |بڵاوکەرەوە=ILGA |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091029185853/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileID=1111&amp;ZoneID=7&amp;FileCategory=50 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091029185853/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileID=1111&amp;ZoneID=7&amp;FileCategory=50 |date=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt; سەرۆککۆماری ئێران [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]] لە یەکێک لە وتارەکانیدا لە ساڵی ٢٠٠٧دا لە زانکۆی کۆڵۆمبیا، بانگەشەی ئەوەی کرد کە لە ئێراندا کەسی گەی نەبووە. بەھەرحاڵ، ھەرچی ھاوزایەندخوازێکیش ھەبێت بە کراوەیی دان بەوەدا نانێت کە گەیە، لە ترسی ڕەتکردنەوەیان لەلایەن خێزانەکەیانەوە یانیش دەستدرێژی کردنە سەریان لەلایەن حکوومەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Nazila|دوایین=Fathi|سەردێڕ=Despite Denials, Gays Insist They Exist, if Quietly, in Iran|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/09/30/world/middleeast/30gays.html?_r=1&amp;hp&amp;oref=slogin|بڵاوکەرەوە=New York Times|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630124400/http://www.nytimes.com/2007/09/30/world/middleeast/30gays.html?_r=1&amp;hp&amp;oref=slogin|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

==== کوردستان ====
[[پەڕگە:Kurdistan LGBT pride flag.png|thumb|دیزاینی نوێی ئاڵای کوردستان و سەربەرزیی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی ھەرێمی کوردستان.]]
لە مێژووی [[کوردستان]]دا ھاوزایەندخوازی ھەر ھەبووە، وەک ھەموو ناوچەکانی تری جیھان، بەڵام ھەرگیز بە کراوەیی ماف بۆ ھاوزایەندخوازان دانەندراوە و دیاردەکە پشتگوێ خراوە. لە ئێستادا، ھاوزایەندخوازی لە ئێراقدا قەدەغە نەکراوە، بەڵام ھێشتا خەڵکی دژی دەوەستن و بە چاوێکی خراپ سەیری دەکرێت. لە ساڵی ٢٠١٠دا بڵاوکرایەوە کە یاسایەکی نوێ دادەندرێت بۆ یەکسانی نێوان زایەندەکان. بەڵام لە کۆمەڵگە ئایینییە ناوخۆیییەکان ناڕەزایی دەربڕدرا و وترا کە ئەمە یاسایەکە بۆ پەسەندکردنی ھاوزایەندخوازی.&lt;ref name=rudaw&gt;[http://www.rudaw.net/english/culture_art/3374.html ''Homosexuality Fears Over Gender Equality in Iraqi Kurdistan''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120124162204/http://www.rudaw.net/english/culture_art/3374.html |date=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; کامیل حاجی عەلی، بەڕێوەبەری ئەوقاف و کاروباری ئایینی لە کوردستان وتی کە ئەم یاسایە «بەدڕەوشتی» بڵاودەکاتەوە و کۆمەڵگەی کوردی «تێک دەدات.» دوای کۆمەڵێک جووڵەی ئایینی، [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] کۆنگرەیەکیان بەست و دانیشتووانیان ئاگادار کردەوە کە ئەم یاسایە ھاوسەرگیری ھاوزایەندخوازەکان یاسایی ناکات.&lt;ref name=rudaw/&gt;

لە ساڵی ٢٠١٧دا، کەناڵی تەلەڤیزیۆنی ناوخۆی کوردستان [[ئێن ئاڕ تی]] [[بەڵگەفیلم]]ێکیان بە ناو کوردستاندا پەخش کرد لەسەر ھاوزایەندخوازی کە بیرۆکەی گشتیی بابەتەکەیان خستە ڕوو، لە بەڵگەفیلمەکەدا چەند ھاوزایەندخوازێکی کورد بانگھێشت کرابوون بۆ ئەوەی قسە لەسەر بابەتەکە بکەن.&lt;ref name=nrtsreport3619/&gt; بەڵگەفیلمەکە بە گشتی وەڵامێکی خراپی درایەوە لەلایەن کوردستان و کۆمەڵگە ئایینییەکانەوە.

لە ١ی حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٧، [[ڕێکخراوەی لاڤە|ڕێکخراوی لاڤە]] دامەزرا، کە یەکەم ڕێکخراوە لە ناوخۆی کوردستان بە ئاشکرا داوای مافی ھاوزایەندخوازان بکات. دواتر لاڤە داخراو و کار و چالاکییەکانیان گواستەوە بۆ [[ڕێکخراوەی ڕاسان]]. ڕێکخراوەی ڕاسان لە ساڵی ٢٠٢١دا لەلایەن ئەندام پەرلەمانێکی [[کۆمەڵی دادگەریی کوردستان]] بە ناوی عومەر گوڵپی سکاڵایان لەسەر تۆمار کرا. دواتر چەند ھەوڵێک درا بۆ دەستگیرکردن و دەرکردنی یاسا دژی ھاوزایەندخوازی، بەڵام گشت ھەوڵەکان شکستیان ھێنا.

==== دەمی پێش ئیسلام ====
[[پەڕگە:Édouard-Henri Avril (18).jpg|وێنۆک|وێنەیەکی خەیاڵیی ھادریان و ئەنتینۆس؛ تابلۆکە کاری [[ئێدوارد ھێنری ئاڤریل]] شێوەکاری سەدەی ١٩ و ٢٠ە کە زۆربەی کارەکانی دیمەنی ئیرۆتیکن.|230px]]
لە ئیمپڕاتۆرێتی ئاشووری کۆندا، ھاوزایەندخوازی ھەبووە و باو بووە؛ قەدەغەنەکراو بوو ھەروەھا بە بێڕەوشتی یان نەخۆشی دا نەئەندرا. ھەندێک لە تێکستە ئایینییەکان پاڕانەوەی تێدابووە بۆ ھاوزایەندخوازان. چەند کتێب ھەبوون کە بە شێوەیەکی یەکسان پاڕانەوەی تێدابووە بۆ پەیوەندییە سۆزدارییەکانی ھەر سێ ئاڕاستەی زایەندییەکە.&lt;ref&gt;Gay Rights Or Wrongs: A Christian's Guide to Homosexual Issues and Ministry, by Mike Mazzalonga, 1996, p.11&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The Nature Of Homosexuality, Erik Holland, page 334, 2004&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pritchard, p. 181.&lt;/ref&gt;

لە [[ئێرانی مەزن|ئاریانی مەزندا]]، ھاوزایەندخوازی و پەیوەندی سێکسی و ئرۆتیکی نێوان ئەوان ڕێگە پێدراو بووە، تەنانەت لە زۆربەی شوێنە گشتییەکانیشدا. لە سیمینار و بۆنە تایبەتەکانەوە بۆ کامپی سەربازان و گەرماو و کافێخانەکان. لە سەردەمی [[سەفەوییەکان]]دا (١٥٠١–١٧٢٣) تەنانەت خانەی [[لەشفرۆشی|لەشفرۆشی پیاوانیش]] یاسایی بووە.&lt;ref name=&quot;Wikipedia&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Homosexuality#Modern_period|سەردێڕ =Homosexuality |زمان =ئینگلیزی |سەردان =٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

ھەندێک لە زاناکان دەڵێن کە دەتواندرێت نموونەی ھاوزایەندخوازی لە وێژەی کۆندا بەدی بکرێت، وەک لە [[داستانی گلگامێش]] و چێرۆکی دەیڤد و جۆناتانی [[کتێبی پیرۆز|کتێبی پیرۆزی مەسیحییەکان]] دیارە. لە داستانی گلگامێشدا، پەیوەندی نێوان گلگامێش و کەسایەتییەک بە ناوی ئینکیدو ھاوزایەندخوازی بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dynes|یەکەم=Wayne|سەردێڕ=Homosexuality in the Ancient World|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Garland Publishing|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٣-٠٥٤٦-٠|پەڕەکان=vii–xv|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=JrpU6O3VnawC&amp;lpg=PP1&amp;dq=homosexuality%20in%20the%20ancient%20world&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=false|chapter=Introduction|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130185857/https://books.google.com/books?id=JrpU6O3VnawC&amp;lpg=PP1&amp;dq=homosexuality%20in%20the%20ancient%20world&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Held|یەکەم=George F.|سەردێڕ=Parallels between The Gilgamesh Epic and Plato's Symposium|ساڵ=١٨٣|پەڕەکان=١٩٩–٢٠٧|editor=Wayne R. Dynes &amp; Stephen Donaldson}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kilmer|یەکەم=Anne Draffkorn|سەردێڕ=A Note on an Overlooked Word-Play in the Akkadian Gilgamesh|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Garland Publishing, Inc.|پەڕە=٢٦٤|editor=Wayne R. Dynes and Stephen Donaldson}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Thorbjørnsrud|یەکەم=Berit|سەردێڕ=What Can the Gilgamesh Myth Tell Us about Religion and the View of Humanity in Mesopotamia?|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Garland Publishing, Inc.|پەڕە=٤٥٢}}&lt;/ref&gt; ھەروەک چۆن دەیڤد خۆشەویستییەکی بەھێزی ھەبووە بۆ جۆناتان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ackerman|یەکەم=Susan|بەستەری نووسەر=Susan Ackerman (biblical scholar)|سەردێڕ=When Heroes Love|ناونیشان=https://archive.org/details/whenheroesloveam0000acke|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Columbia University Press|ژپنک=٠-٢٣١-١٣٢٦٠-٣|پەڕەکان=xii}}&lt;/ref&gt;

== سروشت و کەسایەتی ==
=== کردار و ئارەزووەکان ===
[[کۆمەڵەی دەروونیی ئەمریکی|کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی]]، [[کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی]]، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی دەڵێن کە ئاڕاستەی زایەندی «تایبەتمەندییەکی کەسیی نییە کە بتواندرێت بە جودایی پێناسە بکرێت، بەڵکو ئاڕاستەی زایەندی جیھانی ئەو کەسە پێناسە دەکات کە ئەگەری دۆزینەوەی پەیوەندییەکی سۆزداری بەچێژی ھەیە تێیدا.»&lt;ref name=amici/&gt;

{{دەقی تایبەت|ئاڕاستەی زایەندی بە زۆری وەک خەسڵەتێکی کەسێک باس دەکرێت، وەک [[زایەند|سێکسی ژینناسیی]] و یانیش تەمەن. ئەم تێڕوانینە ناتەواوە لەبەرئەوەی ئاڕاستەی زایەندی بەردەوام بە زاراوەی ژیری پێناسە دەکرێت و پێویست بە پەیوەندی سۆزدارییە لەگەڵ تاکەکەسەکانی تر. کرداری سێکسی و سەرنجی ڕۆمانتیکی بە ھاوزایەندخوازی یان جیاڕەگەزخوازی پۆلێن دەکرێت لەسەر بنەمای زایەندی زیندەیی کەسەکەی کە پێیان ھەڵدەستێت. بە دڵنیایییەوە، پەیوەندی بە کردارەکەوە ھەیە – یان ویستنی کردنی کارەکە – لەگەڵ یەکێکی تر کە جیاڕەگەزخوازی، ھاوزایەندخوازی، یان دووڕەگەزخوازییەکەی خۆی دەنوێنێت. ئەمە کرداری ئاسایی وەک دەست گرتن و ماچکردنیش دەگرێتەوە.&lt;ref name=amici/&gt;}}

لە لێکۆڵینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٤دا، کە لەسەر ژنان بوو، ھەردووک ژنە لێزبیان و جیاڕەگەزخوازەکانیش لە ڕووی سێکسییەوە کاریگەرییان کرایە سەر کاتێک فیلمی ئیرۆتیکی و سێکسییان پیشاندرا، فیلمەکان لە ژن و ژن و پیا و ژن پێکھاتبوون و ھەردووکیان کاریگەرییان کردە سەر مەبەستەکان. بەڵام کاتێک ھەمان لێکۆڵینەوە لەگەڵ پیاوە جیاڕەگەزخوازەکان کرا، ئەوان تەنھا بە فیلمێک ئارەزووی سێکسییان بەرز دەبۆوە کە ژنی تێدا بوو، گەیەکانیش تەنھا بەوانەی کە پیاویان تێدابوو. نوێنەری لێکۆڵینەوەکە وتی کە ئاڕاستەی زایەندی ژنان کەمتر تیشکی خستووەتە سەر یەک زایەندی دیاری کراو لە چاو پیاوەکاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Why women are leaving men for other women| ناونیشان = http://www.cnn.com/2009/LIVING/personal/04/23/o.women.leave.menfor.women/| ڕێکەوت = ٢٣ی نیسانی ٢٠٠٩| ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ئیش= CNN| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170614055442/http://www.cnn.com/2009/LIVING/personal/04/23/o.women.leave.menfor.women/| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== پەیوەندی سۆزداری ===
[[پەڕگە:Old Male couple.jpg|وێنۆک|دوو خۆشەویستی ھاوزایەندخوازی پیر – پەیوەندی خۆشەویستی نێوان ھاوزایەندخوازان ھەر وەک ھەموو پەیوەندییەکانی تر دەکرێت درێژخایەن بێت.]]
ئەو کەسانەی کە ھاوزایەندخوازن دەتوانن بە چەند شێوەیەکی جیاواز خۆیان دەرببڕن، ئەگەریش ھەیە کە بە ڕەفتارەکانیاندا دیاربێت، وەک شێوازی ھەڵبژاردنی پۆشاک و ڕۆیشتن و قسەکردن، لەوانەشە بەو شتانەدا دیار نەبێت.&lt;ref name=apahelp/&gt; ئەوان لەوانەیە بە ناحەزی پەیوەندی لەگەڵ زایەندێکی جیاوازدا ببەستن (ئەگەر پیاو بوو لەگەڵ ژن و بەپێچەوانەوە)، بە سەرەکی بۆ ئەوەی ھەست نەکرێت بەوەی ئەوان کە ھاوزایەندخوازن، لەوانەشە لە پەیوەندی خۆشەویستی ئاسایی (ھاوزایەندخوازی) خۆیان بن، ھەندێکیشیان لەوانەیە ھیچ خۆشەویستییەک نەکەن بە مەبەستی ئایینی.&lt;ref name=apahelp/&gt; یەکێک لە ڕاپرسییەکان وای پیشان دەدات کە لە بەینی ٤٠٪‏ و ٦٠٪‏ گەیەکان لە پەیوەندی سۆزداریان و لە نێوان ٤٥٪‏ و ٨٠٪‏ لێزبیانەکانیش بە ھەمان شێوە.&lt;ref name=aparesolution&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Resolution on Sexual Orientation and Marriage – Research Summary |ناونیشان=http://www.apa.org/about/policy/gay-marriage.pdf |بڵاوکەرەوە=American Psychological Association |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130603131046/http://www.apa.org/about/policy/gay-marriage.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; لە زانیارییەکانی ڕاپرسییەکەش دەبیندرێت کە لە بەینی ١٨٪‏ و ٢٨٪‏ی خۆشەویستە گەیەکان و لە بەینی ٨٪‏ و ٢١٪‏ی لێزبیانەکان بۆ ماوەی ١٠ ساڵ پێکەوە ماونەتەوە لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. زۆرێک لەو بەدواداچوونانەی کە کراوە ڕوونی دەکاتەوە کە پەیوەندییە ھاوزایەندەکان و جیاڕەگەزەکانیش یەکسانن لە ڕووی توندی پەیوەندییەکانەوە و ھیچ جیاوازییەکیان نییە. زاناکان دەڵێن کە تەمەن و زایەند باشترە بۆ کردن بە پێوەر بۆ پێوانی درێژخایەنی پەیوەندییەک نەک ئاڕاستەی زایەندی تاکێک. ئەوانەی لە ناو پەیوەندییە ھاوزایەندخوازی و جیاڕەگەزخوازییەکانن وەک یەک ھەوڵی پاراستنی پەیوەندییەکەیان دەدەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-01/apa-elo011708.php |سەردێڕ=Relationship Satisfaction and Commitment |بڵاوکەرەوە=Eurekalert.org |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100507073038/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-01/apa-elo011708.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Duffy&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1300/J082v12n02_01|سەردێڕ=Satisfaction and commitment in homosexual and heterosexual relationships|journal=Journal of Homosexuality|ساڵ=١٩٨٥|یەکەم=S.M/|دوایین=Duffy|نووسەر٢=C.E. Rusbult|بەرگ=١٢|issue=2|پەڕەکان=١–٢٣|ناونیشان=http://www.labmeeting.com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-satisfaction-and-commitment-in-homosexual-and-heterosexual-relationships|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٠٩|pmid=٣٨٣٥١٩٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171019190212/http://www.labmeeting.com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-satisfaction-and-commitment-in-homosexual-and-heterosexual-relationships|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Baccman&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Expectations of romantic relationships: A comparison between homosexual and heterosexual men with regard to Baxter's criteria|journal=Social Behavior and Personality|ساڵ=١٩٩٩|یەکەم=Baccman|دوایین=Charlotte|نووسەر٢=Per Folkesson|نووسەر٣=Torsten Norlander|ناونیشان=http://www.sbp-journal.com/index.php/sbp/article/view/976|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131104194406/http://www.sbp-journal.com/index.php/sbp/article/view/976|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== خۆئاشکراکردن ===
{{وتاری سەرەکی|خۆئاشکراکردن}}
[[پەڕگە:Johanna sigurdardottir official portrait.jpg|upright|وێنۆک|یۆھانا سیگیرادۆتیر، [[سەرۆک وەزیران]]ی پێشووی [[ئایسلەند]]ا، یەکەم [[لێزبیەن|لێزبیانی]] ئاشکرای سەری حکوومەت بووە لە کاتی مۆدێرندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئایسلەنداو و پی ئێمە ھاوزایەندخوازەکەی|ئیش=TIME|نووسەر=موودی جۆناس|ناونیشان=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1875032,00.html|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەم، ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەم، ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170717162851/http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1875032,00.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|ڕاست]]
بە ئینگلیزی پێی دەڵێن ''ھاتنەدەرەوە لە دۆڵابی جلەکە''، دەستەواژەیەکە کە بۆ کەسێک بەکاردەھێندرێت کە ئاشکرای دەکات بۆ دەورووبەرەکەی کە ھاوزایەندخوازە. ئەمە پڕۆسەیەکی سەختی ژیانی ھاوزایەندخوازانە چونکە خەمی ئەوەیان دەبێت کە دەورووبەرەکەیان سروشتی ئەوان پەسەند نەکەن و ھەستان بەم کارە لەڕووی دەروونییەوە فشاریان دەخاتە سەر.&lt;ref name=&quot;Coming Out: A Journey&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://utahpridecenter.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=25&amp;Itemid=44 |سەردێڕ=Coming Out: A Journey |بڵاوکەرەوە=Utahpridecenter.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090825202112/http://utahpridecenter.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=25&amp;Itemid=44 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بە گشتی، خۆئاشکراکردن بە سێ قۆناغ دادەندرێت. یەکەم قۆناغ ئەوەیە کە تاک تێیدا خۆی دەناسێت یانیش درک بەوە دەکات کە ھاوزایەندخوازە و چێژ لە پەیوەندی ھاوزایەندەکانی وەردەگرێت و ئەم ڕاستییە قبوڵ دەکات. ئەمە زۆرجار بە خۆئاشکراکردنێکی دەروونی ناو دەبرێت.&lt;ref&gt;In a joint statement with other major American medical organizations, the APA says that &quot;different people realize at different points in their lives that they are heterosexual, gay, lesbian, or bisexual&quot;.
{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.apa.org/pi/lgbc/publications/justthefacts.html
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070807205013/http://www.apa.org/pi/lgbc/publications/justthefacts.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Just the Facts About Sexual Orientation &amp; Youth: A Primer for Principals, Educators and School Personnel
 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٠٧|ساڵ=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=American Academy of Pediatrics, American Counseling Association, American Association of School Administrators, American Federation of Teachers, American Psychological Association, American School Health Association, The Interfaith Alliance, National Association of School Psychologists, National Association of Social Workers, National Education Association}}&lt;/ref&gt; دووەم قۆناغیش بڕیاردانی کەسەکەیە لە ئاگادارکردنەوەی دەورووبەرەکەی (نم. خێزانەکەی و ھاوڕێکان) کە ئەو ھاوزایەندخوازە. سێیەم قۆناغیش تێکەڵبوون و ژیانە لەگەڵ کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی.&lt;ref name=hrccontinuum&gt;{{بیرخستنەوە|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ناونیشان=http://dev.hrc.org/issues/3333.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071102101657/http://dev.hrc.org/issues/3333.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|periodical=Human Rights Campaign |سەردێڕ=The Coming Out Continuum}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071102101657/http://dev.hrc.org/issues/3333.htm |date= ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; لە ئێستادا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، خەڵکی بە گشتی یان لە تەمەنی ١٥–١٨ خۆیان ئاشکرا دەکەن یان لە تەمەنێکی دواتردا کە دەگەنە کۆلێژ بۆ نموونە. لە کوردستان و ئێراق خۆئاشکراکردن بە ڕێژەیەکی زۆر کەم ھەیە و لەوانەیە خەڵکانی ئێڵ جی بی تی خۆیان ئاشکرا نەکەن چونکە ھیچ یاسایەک نییە بیانپارێزێت و ئەگەر ھەیە ژیانیان بکەوێتە مەترسییەوە. لەو تەمەنەدا لەوانەیە بڕوایان بە دەورووبەرەکەیان نەبێت و ئاگاداریان نەکەنەوە، بە تایبەتی چونکە کۆمەڵگە زۆرینەیان بەھۆی ھەڵە تێگەیشتنەوە بە خراپی دادەنێن؛ ھەندێکجار تەنانەت خێزانەکانی خۆشیان نازانن.

درک پێ کردن بە ھاوزایەندخوازی خود پرۆسەیەکی ئاسان نییە و بگرە زۆریش ئاڵۆزە. بە پێچەوانەی کۆمەڵەکانی ترەوە (وەک ئایینەکان بۆ نموونە) ھاوزایەندخوازان لە کۆمەڵگەیەکدا گەورە نابن کە یەکسەر ھەڵی بژێرن کە ھاوزایەندخواز بن وەک کەسانی دەورووبەریان،{{تێبینی|لەکاتێکدا کە ھەر مرۆڤێک دەتوانێت ئایین و خووڕەوشتی کۆمەڵگەکەی ھەڵبگرێ، ھاوزایەندخوازان لەتوانایاندا نییە کە ھەڵی بژێرن و بیگۆڕن.}} چونکە شتێک نییە ھەڵبژاردن بێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.washingtontimes.com/news/2014/dec/31/modern-science-says-homosexuality-not-choice/ |سەردێڕ=زانستی مۆدێرن دەڵێت کە ھاوزایەندخوای ھەڵبژاردن نییە |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170606041746/http://www.washingtontimes.com/news/2014/dec/31/modern-science-says-homosexuality-not-choice/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; واتە ھەر تاکێک دەتوانێت بە ئاسانی ھەڵگری ئایین و بیر و باوەڕی باوان و کۆمەڵگەکەی بێت و کەیش ویستی دەتوانێت بیانگۆڕێت، بەڵام لە ھاوزایەندخوازیدا وا نییە و ئەمیان شتێکی درک پێ کردنە نەک ھەڵبژاردن و ھەرگیزیش ناتواندرێت بگۆڕدرێت.&lt;ref&gt;http://truth-out.org/archive/component/k2/item/85575:american-psychology-declares-homosexuality-cant-be-cured{{بەستەری مردوو|url=http://truth-out.org/archive/component/k2/item/85575:american-psychology-declares-homosexuality-cant-be-cured |date=حوزەیرانی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; باشترین بەڵگە لەسەر ئەوە ئەمەیە، ئەگەر پیاوێک جیاڕەگەزخواز بێت، واتە گەی نەبێت، ناتوانێت سێکس لەگەڵ پیاوێکی تردا بکات چونکە دژی سروشتی ئەوە، بە ھەمان شێوە بۆ گەیەک یان لێزبیانێک. ھەندێکجار لە کۆمەڵگەکاندا دەبیسترێت کە کەسێک «گەی بووە بەڵام بووەتەوە بە جیاڕەگەزخواز»، ئەمە لەڕاستیدا مەحاڵە، ئەو کەسە یان ھەر لە سەرەتاوە [[دووڕەگەزخوازی|دووڕەگەزخواز]] بووە یانیش ئێستاش ھەر گەیە. خەڵکانی ئێڵ جی بی (گەی و لێزبیان و دووڕەگەزخوازەکان) زۆرجار لە کۆمەڵگەیەکدا پەروەردە دەکرێن کە کۆنەپەرست و تێنەگەیشتوون بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازی.&lt;ref name=&quot;Rosario et al.&quot;&gt;Rosario, M. , Schrimshaw, E. , Hunter, J. , &amp; Braun, L. (February 2006). Sexual identity development among lesbian, gay, and bisexual youths: Consistency and change over time. ''Journal of Sex Research'', 43(1), 46–58. Retrieved 4 April 2009, from PsycINFO database.&lt;/ref&gt; ئەوان کاتێک لە سروشتی خۆیان تێدەگەن کە سەیری کۆمەڵگەکانی تری دەورووبەریان دەکەن.{{تێبینی|چونکە کۆمەڵگەکانی خۆیان پەروەردەیان ناکەن لەسەر شتێکی وا، تا تەمەنێکی گەورەتر نازانن ئەوان بۆ جیاوازن، بەڵام ھەر لە مناڵییەوە ھەست بەم گۆڕانە دەکەن لە خۆیاندا کاتێک کە لەگەڵ کۆمەڵگە تێکەڵ دەبن و سروشتی خەڵکی تر دەزانن}}

ھەندێک لە ھاوزایەندخوازان بە گشتی و بە ڕووی جیھاندا خۆیان ئاشکرا دەکەن،&lt;ref name=glbtqouting&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Neumann |یەکەم=Caryn E |ناونیشان=http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |سەردێڕ=Outing |ساڵ=٢٠٠٤|periodical=glbtq.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070609220520/http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609220520/http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |date= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; زۆرێکیش لە کەسایەتی ناودار ھەیە لەو شێوەیە، بۆ نموونە [[لەیدی گاگا]]. خۆئاشکراکردن ئاوا بە کراوەیی دەکرێت چەند ھۆکارێکی لە پشتەوە بێت، وەک سیاسی یان ئاکاریی و، دەکەوێتە ناو مەودایەکی فراوانتری ھۆکارییەوە.&lt;ref name=biasfreeusage&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=The Dictionary of Bias-Free Usage: A Guide to Nondiscriminatory Language |دوایین=Maggio |یەکەم=Rosalie |ساڵ=١٩٩١|بڵاوکەرەوە=Oryx Press |ژپنک=٠-٨٩٧٧٤-٦٥٣-٨|پەڕە=٢٠٨}}&lt;/ref&gt;

=== لێزبیانزم و ھاوزایەندخوازیی ژنان ===
{{ھەروەھا ببینە|لێزبیان}}
[[پەڕگە:Simeon Solomon - Sappho and Erinna in a Garden at Mytilene.jpg|وێنۆک|ڕاست|[[سافۆ]] و ئیرینا لە باخچەیەک لە میتیلین.]]
لێزبیانەکان زۆرجار ئاڕاستەی زایەندییەکەی خۆیان بە شێوەیەکی جیا ڕووندەکەنەوە وەک لە پیاوە گەیەکان، و تێگەیشتنی جیایان ھەیە لەو ئیتۆلۆژیایانەی کە لە لێکۆڵینەوە لەسەر پیاوە گەیەکان ھاتوونەتە بەردەست. ئەوان لەوانەیە بە شێوەیەکی جیاتر بڕواننە ژیان وەک ھاوزایەندخوازێک وەک لە پیاوەکان.

کاتێک لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ساڵی ١٩٧٠ لێکۆڵینەوەیەک کرا، لێزبیانەکان باسی ژیانی خۆیان کرد وەک ھاوزایەندخوازان. ئەمە تەنھا بەدواداچوونێکی گەورەیە کە لەسەر ئاڕاستەی زایەندی ژنان کراوە کە ڕوونی دەکاتەوە چۆن ژنەکان دەڕواننە ھاوزایەندخوازی لەوەتەی بەدواداچوونی کینسی کرا لە ١٩٥٣وە. لێکۆڵینەوەکە زانیارییەکی گشتی تێدابوو لەبارەی تێڕوانینی لێزبیانەکان لە پەیوەندی سۆزداری ھاوزایەند و ئاڕاستەی زایەندی ئەوان. لێزبیانەکان ئەو کوالیتییانەیان باس کرد کە لە ژنێکدا ھەیە بەڵام لە پیاوێکدا نییە، ئەوانەش کە وا دەکەن باشتر بن بۆ پەیوەندییەک لەچاو پیاوەکاندا، لەو کوالیتیانە کە ئەوان بەسۆزترن بەرامبەر ھەستی کەسانی تر جگە لە خۆیان وەک لە پیاوان.&lt;ref name=&quot;Hite-Rpt&quot;&gt;Shere Hite, ''The Hite Report: A Nationwide Study of Female Sexuality'' (N.Y. : Seven Stories Press, 2004 ed. pbk. [1st printing?] © 1976, 1981, 2004), pp. 325–328 &amp; 330 (ISBN 1-58322-569-2).&lt;/ref&gt;
لێزبیانەکان بە گشتی دوو جۆریان ھەیە، بەچ (پیاوانە) لەگەڵ فێم (ژنانە). بەچەکان وا دەبیندرێن کە قژیان کورتە و پۆشاکی پیاوان لەبەر دەکەن و ژنانەکانیش وەک ھەر خانمێکی ترن.

== دێمۆگرافیا ==
[[پەڕگە:Annise Parker.JPG|وێنۆک|ئانی پارکەر سەرۆکی [[شارەوانی]] شاری ھیوستن بوو لە ٢٠١٠ بۆ ٢٠١٦ و بە کراوەیی ھاوزایەندخوازە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Locke Concedes In Mayor's Race – Politics News Story – KPRC Houston
 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.click2houston.com/politics/21933862/detail.html
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091216054340/http://www.click2houston.com/politics/21933862/detail.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216054340/http://www.click2houston.com/politics/21933862/detail.html |date=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;]]

داتا و زانیاری لەسەر گەی و لێزبیانەکان پێویستە بۆ ئەوەی ڕێژەی ھاوزایەندخوازانی جیھان بە جێگیری بزانرێت و بەرچاو بکەوێت کە ھاوزایەندخوازان چۆن مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت لەلایەن کۆمەڵگەوە.&lt;ref name=black/&gt; ئەم داتایانە سوودی زیاتریان دەبێت؛ بۆ نموونە یارمەتی ژماردنی زەرەرەکان و سوودەکانی ئابووری [[پەیوەندیی نافەرمی|پەیوەندی نافەرمی]] دەدات،&lt;ref name=black/&gt; و کاریگەری یاسایی کردنی ڕێگەدان بە بەخێوکردنی ھەتیوەکان لەلایەن ھاوزایەندخوازان دەخاتە ڕوو، ھەروەھا ڕۆڵەکانیان لە نێوان سەربازیی دەوڵەتەکان؛ و لەلایەکی ترەوە، زانینی ڕێژەی «گەی و لێزبیان پەیمان ھەڵدەگرێت لە یارمەتیدانی زانایانی کۆمەڵناسی لە تێگەیشتنی مەودایەکی گەورە لە پرسیاری گرنگ—[وەک] پرسیارەکان لەبارەی ھەڵبژاردەی مارکێتیی گشتییەوە، یەکگرتووی شارستانییەتی مرۆڤایەتی، خانووبەرە، جیاکاری، لەگەڵ بڕیارەکان [لەبارەی ھەڵبژاردەی] نیشتەجێبوونی جوگرافییەوە.»&lt;ref name=black/&gt;

پێوانی دیاردەی ھاوزایەندخوازی کارێکی دژوارە، لەبەر ئەوەی دەبێت بایەخێکی زۆر بدرێت بە یەکەی پێوانەکەی بەکاردێت،&lt;ref name=&quot;levay&quot;/&gt; وڵاتەکانی جیھان، کە زۆربەیان ڕەتی دەکەنەوە قسە لەسەر ھاوزایەندخوازی بکەن (ئێران بە نموونە)، زانیاریی زیاتر لەسەر سروشتی [[ئاڕاستەی زایەندی|ئاڕاستەی زایەندیی]] کەسەکانەوە، و ھتد. زۆرێک لە خەڵکی ھەن کە سۆزیان ھەیە بەرامبەر کەسانی تر کە لە ھاوزایەندی خۆیانن، بەڵام ڕەتی دەکەنەوە کە دان بەو ڕاستییەدا بنێن کە یان گەیین یان دووڕەگەزخواز. ئەمەش کێشەیەکی ترە. ھەروەھا شتێکی تر کە خەریکە بەدواداچوونەکە مەحاڵ دەکات، ئەوەیە کە دەبێت چەند خەسڵەتێک کە لەوانەیە پەیوەندی بە ئاڕاستەی زایەندییەوە نەبێت دەستنیشان بکات لە خەڵکیدا. لەوانەیە زۆرێک لەو کەسانەی کە خۆیان بە جیاڕەگەزخواز ناودەبەن ھاوزایەندخواز دەربچن.&lt;ref name=black/&gt;

[[پەڕگە:Tim Cook 2009 cropped.jpg|وێنۆک|[[تیم کووک]]، سەرۆکی بەڕێوەبەری فەرمانبەرانی کۆمپانیای [[ئەپڵ]] پیاوێکی ھاوزایەندخوازە.&lt;ref name=timcook2719/&gt;]]

لە ساڵەکانی ١٩٤٨ و ١٩٥٣دا، زیندەزان و پرۆفیسۆری [[وشەڕەتناسی|ئێتیمۆلۆژیا]] ئاڵفرێد کینسی، ڕای گەیاند کە نزیکەی ٤٦٪‏ خەڵکی لە ڕەگەزی نێر کاردانەوەی سێکسییان بەرامبەر بە ھەردوو زایەند ھەبووە لە تەمەنیاندا، و ٣٧٪‏ ئەو کەسانەش بە لایەنی کەمەوە یەک کاردانەوەی ھاوزایەندخوازییان ھەبووە.&lt;ref name=sexualbehavior37287/&gt;&lt;ref name=&quot;more-or-less-2010-10-01&quot;/&gt; دواتر ڕەوشتناسییەکەی کینسی ڕەخنەی لێ گیرا لەلایەن جان تەکیەوە، لەبەر بەکارھێنانی سامپڵی ھەڵبژاردوو لەجێی بەکارھێنانی سامپڵی ھەڵکەوتیی.&lt;ref name=idea-creative719/&gt;&lt;ref name=idea-creative628/&gt; بەدواداچوونێکی تر کرا بۆ بەدرۆخستنەوەی سامپڵەکانی کینسی، بەڵام لە کۆتاییدا ئەو بەدواداچوونەش بە ھەمان ئەنجامەکەی کینسی گەیشت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Book Review by Martin Duberman, ''The Nation'', November 3, 1997
 |ناونیشان=http://www.kinseyinstitute.org/publications/duberman.html
 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090111215816/http://www.kinseyinstitute.org/publications/duberman.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090111215816/http://www.kinseyinstitute.org/publications/duberman.html |date=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}} Martin Duberman on Gebhart's &quot;cleaning&quot; of data&lt;/ref&gt; سایمن لاڤەی، کو لێکۆڵەرەوەی سروشتی [[مێشک]]ی ھاوزایەندخوازانە، ئەنجامەکانی کینسی بەکارھێنا وەک نموونەیەک بۆ ئەو ئاگادارییەی کە پێویستە لەکاتی بەدواداچوونی دێمۆگرافیکی، لەبەرئەوەی لەوانەیە ئەنجامی بە تەواوەتی بەدەست بێت لەسەر بنەمای ئەو سیاسەتانەی بەکارھێندراوە بۆ بەڕێوەبردنی بەدواداچوونەکە.&lt;ref name=levay/&gt;

بەپێی بەدواداچوونە گەورەکان، ٢٪‏ بۆ ١١٪‏ خەڵکی جۆرێک لە کۆنتاکتی ھاوزایەندییان ھەبووە لە ژیانیاندا؛&lt;ref name = Billy1993/&gt;&lt;ref name = Binson1995/&gt;&lt;ref name = Johnson1992/&gt;&lt;ref name = Laumann1994/&gt;&lt;ref name = Wellings1994/&gt;&lt;ref name = ACSF1992/&gt;&lt;ref name = Bogaert2004/&gt;&lt;ref name = Fay1989/&gt;&lt;ref name = Sell1995/&gt;&lt;ref name=SavinWilliams2009/&gt; ئەم ژمارەیە بەرزتر دەبێتەوە بۆ ١٦–٢١٪‏ کاتێک خووڕەوشتی ھەردوو لا خراونەتە ڕوو لەکاتی بەدواداچوونەکە.&lt;ref name=SavinWilliams2009/&gt; لە لێکۆڵینەوەیەکی ٢٠٠٦دا، ٢٠٪‏ی بەشداربووان بە نەناسراوی دانیان ناوە بە ھەبوونی ھەستی ھاوزایەند تێیان دا، بەڵام تەنھا ٢٪‏ بۆ ٣٪‏ لەو بەشداربووانە خۆیان بە ھاوزایەندخواز ناساندبوو.&lt;ref name=&quot;McConaghy et al&quot;&gt;McConaghy et al. , 2006&lt;/ref&gt; بەدواداچوونێکی تری ١٩٩٢ کە لە بەریتانیا کرا، ئاماژەی بەوە دا کە ٦٫١٪‏ی نێرەکان کردەوەیەکی ھاوزایەندخوازییان کردووە، و لە فەڕەنساش ڕێژەکەی ئەو کەسانە ٤٫١٪‏ بووە.&lt;ref name=gayfeelings2719/&gt;

بەپێی ڕاپۆرتێکی ''پەیمانگای ویلیامز'' کە لە ئازاری ٢٠١١ پێشکەش کرا، لە ٩ ملیۆن کەسی پێگەیشتوو لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، تەنھا ٣٫٥٪‏یان گەی، لێزبیان، یان دووڕەگەزخواز بوون.&lt;ref name=statsofusa2719/&gt;&lt;ref name=statsofusa3618/&gt; بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکان، نزیکەی ٦٠١٬٢٠٩ خانوو ھەبووە کە کەپڵی ھاوزایەند تێیدا ژیاون.&lt;ref name=moresources2719/&gt; بەدواداچوونێکی تری ساڵی ٢٠١٣ کە لەلایەن سی-دی-سییەوە کرا و ٣٤٬٠٠٠ ئەمریکی تێیدا بەشدارییان کرد، ڕێژەی لێزبیان و گەیەکان بە ١٫٦٪‏ دەخەمڵێنێت، و ڕێژەی دووڕەگەزخوازەکانیش ٠٬٧٪‏ بوون.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;/&gt;

== دەروونناسی ==
[[دەروونناسی]] یەکێک بووە لە یەکەمین ئەو زانستانەی کە بە شێوەیەکی تایبەت و جیا لە ھاوزایەندخوازی کۆڵیوەتەوە. یەکەم ھەوڵدان بۆ ئەوەی ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی ناوببرێت لە سەدەی نۆزدەھەم درا لەلایەن چەند سێکسناسێکی تازەپێگەیشتووەوە لە جووڵەیەکی ئەورووپیدا. لە ساڵی ١٨٨٦، سێکسناس ڕیچارد ڤۆن کرافت-ئیبن، ھاوزایەندخوازی لەپاڵ ٢٠٠ بابەتی سێکسیی تر بە سەربەخۆیی باس کرد لە یەکێک لە کتێبەکانیدا لەژێر ناوی ''سایکۆپاتیا سێکسوالیس''. بەپێی کرافت-ئیبن ھاوزایەندخوازی یان لە «قۆناغی دروستبوونی کۆرپەلەدا پەیدا دەبێت»یانیش «دوای لەدایکبوونی.» لە کۆتا دوو دەیەی سەدەی نۆزدەھەمدا، بیرۆکەیەکی جیاواز لەبارەی ھاوزایەندخوازی دەستی گرت بەسەر بوارەکانی [[پزیشکی]] و [[دەروونپزیشکی|دەروونناسیدا]]، کە کردارەکەی بە «شێوەیەکی دروست کە لە کەسێکدا دەبیندرێت بە ئاڕاستەی زایەندییەکی جێگیرەوە» ناوی دەبرت.

کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی، کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی دەڵێن:

{{دەقی تایبەت|لە ١٩٥٢دا، کاتێک کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی یەکەمین پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکانی بڵاوکردەوە، ھاوزایەندخوازیشی لەخۆ گرتبوو. ھەر یەکسەر دوای ئەمە، ئەم پۆلێنکردنە بەدواداچوونی سەختی بۆ کرا بۆ پشتڕاستکردنەوەی لە لێکۆڵینەوەیەکدا کە لەلایەن پەیمانگای نەتەوەیی تەندروستی دەروونییەوە سپۆنسەر کرابوو. بەھەرحاڵ، ئەم لێکۆڵینەوەیە و ھەموو ئەوانەشی کە بەدوایدا ھاتن شکستیان ھێنا لەوەی کە بتوانن بە بەڵگەی زانستییەوە بیسەلمێنن کە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییە یان نائاسایییە و یەکێک لە ئاڕاستەی زایەندییە ئاسایییەکانی مرۆڤەکان نییە. لە ئەنجامی کۆکردنەوەی ئەم جۆرە بەدواداچوونانە، پرۆفیشناڵەکانی پزیشکی، تەندروستی دەروونی، و زانستی کۆمەڵایەتی و ڕەفتاری بەو دەرئەنجامە گەیشتن کە ناوبردنی ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی دەروونی نابەجێیە و ئەو پۆلێنکردنەی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی خەمڵاندنێکی سەربەخۆیانە بووە و لەسەر بنەمای کۆمەڵایەتی و تێڕوانینی پزیشکیی ھەڵە ھاتووەتە ئاراوە.

بەھۆی ئەو بەڵگە زانستیانەی کە ڕووبەڕووی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی بوونەوە دەربارەی ھەڵەکەیان، ئەوان ھاوزایەندخوازییان لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان دەرکرد لە ساڵی ١٩٧٣دا. دوای ئەوەی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی بەسەر زانیاری و داتا زانستییەکاندا چوونەوە لەم بارەیەوە، ئەوان ھەمان ڕێیان گرتە بەر لە ١٩٧٥{{تێبینی|کە ھاندانی لابردنی ھاوزایەندخوای بوو لە پێڕستی نەخۆشییەکان}}، ھانی ھەموو پرۆفیشناڵی تەندروستییە دەروونییەکانی دا کە «نوێنەرایەتی لابردنی ئەو نەخۆشییە دەروونییە بدەن کە ماوەیەکی زۆرە دراوەتە پاڵ ھاوزایەندخوازی.» کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتییش ئێستا لەسەر یاسا و سیاسەتێکی ھاوشێوە کار دەکەن.

بۆیە، پرۆفیشناڵان و لێکۆڵەرەوەکانی تەندروستی دەروونی دەمێکە ئەو ڕاستییەیان خستووەتە ڕوو کە ھاوزایەندخوازی ھیچ کۆسپ و بەربەستێک دانانێت لەبەردەم ژیانێکی خۆش و تەندروست و بەپڕشت، و ھەروەھا زۆرینەی ھاوزایەندخوازانی جیھان بە شێوەیەکی دروست لە مەوداکانی کۆمەڵایەتی و پەیوەندییەکان دەبیندرێن.&lt;ref name=amici/&gt;|25px|25px|&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt;}}

[[پەڕگە:Richard von Krafft Ebing.jpg|وێنۆک|ڕاست|کرافت-ئیبن، نووسەری ''سایکۆپاتیا سێکسیوالیس''، ١٨٤٠–١٩٠٢.]]

ھەتاکو ئێستاش یەکدەنگی لەلایەن زانایانی تەندروستی بەردەوامە لەسەر ئەوەی کە پەیوەندی سێکسی و سۆزداری نێوان ھاوزایەندخوازان بە تەواوەتی سروشتی و ئاسایی و تەندروستە.&lt;ref name=response&gt;American Psychological Association: [http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/therapeutic-response.pdf Appropriate Therapeutic Responses to Sexual Orientation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100615023708/http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/therapeutic-response.pdf |date=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; لە ئێستادا بەدواداچوونێکی گەورە و قووڵ ھەیە کە دەیسەلمێنێت کە کەسێک گەی، لێزبیان، یانیش دووڕەگەزخواز بێت، دەروونێکی ئاسایی و بێ کێشەی ھەیە و لە توانایدایە بە شێوەیەکی ئاسایی ژیان بباتە سەر.&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt; ڕێکخراوی ''تەندروستیی جیھانی'' لە یەکێک لە پێڕستەکانیدا بەھەمان شێوە سەرەتا ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی ناودەبرت، بەڵام دواتر لە پێڕستەکە لابرا دوای ئەوەی ٤٣ ڕێکخراوی تەندروستیی جیھانی دژی ئەمە وەستان لە ١٧ی ئایاری ١٩٩٠.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.euro.who.int/en/what-we-do/health-topics/communicable-diseases/hivaids/news/news/2011/6/stop-discrimination-against-homosexual-men-and-women |سەردێڕ=Stop discrimination against homosexual men and women |بڵاوکەرەوە=World Health Organisation — Europe |ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120709194330/http://www.euro.who.int/en/what-we-do/health-topics/communicable-diseases/hivaids/news/news/2011/6/stop-discrimination-against-homosexual-men-and-women |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileCategory=50&amp;FileID=546 |سەردێڕ=The decision of the World Health Organisation 15 years ago constitutes a historic date and powerful symbol for members of the LGBT community |بڵاوکەرەوە=ILGA |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091030051630/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileCategory=50&amp;FileID=546 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091030051630/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileCategory=50&amp;FileID=546 |date=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=pinknewsstigma&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Homophobic stigma&amp;nbsp;– A community cause |ناونیشان=http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠٠٦|periodical=PinkNews.co.uk |یەکەم=Marc |دوایین=Shoffman |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070419234733/http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070419234733/http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |date=١٩ی نیسانی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; ''کۆمەڵگەی دەروونپزیشکی چینی'' ھاوزایەندخوازی لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان لادا لە ساڵی ٢٠٠١دا دوای پێنج ساڵ لە بەدواداچوون لەسەر ھاوزایەندخوازی.&lt;ref&gt;''The New York Times'': [https://www.nytimes.com/2001/03/08/health/08PSYC.html Homosexuality Not an Illness, Chinese Say] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160722131618/http://www.nytimes.com/2001/03/08/health/08PSYC.html |date=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; کۆلێژی ڕۆیاڵی دەروونپزیشکان دەڵێت: «ئەم مێژووە بەدبەختە ڕوونی دەکاتەوە کە چۆن کۆمەڵێک لە خەڵکی بە تایبەتمەندییەکی کەسییەوە تووشی لێکۆڵینەوەی پزیشکی زیان بەخش دەبن و دەبنە بنەمای بە-کەم-سەیرکردن لە کۆمەڵگەدا.»&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt; ھەرچەندە کە زانست ئەوەی پشتڕاست کردووەتەوە کە ھاوزایەندخوازی سروشتێکی ئاسایی مرۆڤە، ھاوزایەندخوازان ھێشتا تووشی ڕەتکردنەوە دەبن لەلایەن ھەندێک لە ھاوڕێکانیان و ئەندامانی خێزانەکانیان، کە ئەمەش ڕوونی دەکاتەوە کە کەسانی ئێڵ جی بی تی لە ڕووی دەروونییەوە قورسیی زیاتریان دەخرێتە سەر وەک لە مرۆڤێکی باوی تر.

ھەندێک لەو لێزبیان و گەی و دووڕەگەزخوازانەی کە دەست درێژ دەکەن بۆ تێراپی و چارەسەری دەروونی، لەبەر ھەمان ئەو ھۆکارانەیە کە جیاڕەگەزخوازان ڕووی تێدەکەن (فشار و دڵەڕاوکێ، کێشەی پەیوەندی، کێشە لە کار و لەگەڵ ھاوڕێکانیدا، ھتد)؛ ئاڕاستەی زایەندی ئەوان ھیچ پەیوەندییەکی بەم کێشانەوە نییە و ھیچ پزیشکێکی دەروونی لە ئاڕاستەی زایەندی کەس ناپرسێت لەکاتی تیمارکردنیان. ئیتر ھەر کێشەیەکی ھەبێت کەسەکە، چانسێکی زۆر ھەیە کە ڕووبەڕووی [[ھۆمۆفۆبیا]] دەبێتەوە دوای وەرگرتنی تیمارەکەی، بەبیانووی ئەوەی کە ئەو کەسە بۆیە لەڕووی دەروونییەوە فشاری لەسەر بووە چونکە ھاوزایەندخواز بووە.&lt;ref name=textbook&gt;Cabaj, R; Stein, T. eds. ''Textbook of Homosexuality and Mental Health'', p. 421&lt;/ref&gt; بەھەرحاڵ، ئاڕاستەی زایەندی کەسێک ھیچ پەیوەندییەکی بە نەخۆشییە دەروونییەکانییەوە نییە.

== ھۆکارەکان ==
=== بۆماوەیییەکان بەرامبەر بە ژینگەیییەکان ===
ھەرچەندە زاناکان فاکتەرە بۆماوەیییەکانیان بەلاوە گرنگترە،&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt; ئەوان ئەگەریان بۆ ئەوە داناوە کە دەکرێت ھاوزایەندخوازی لە ھەردوو بۆماوەیی و ژینگەییشەوە دروست ببێت و باوەڕیان تەنھا بە یەک دانە نییە و ئەوی تریان پشتگوێ خستبێت. ئەوان دەڵێن کە ئاڕاستەی زایەندیی کەسێک ھەر زوو لە تەمەنی لاوێتییەوە دەردەکەوێت و، جێندررخوازی بەھۆی دەستتێوەردانێکی ئاڵۆزی [[:en:Nature versus nurture|سروشت و نەرچەر]] دروست دەبێت.&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Stuart&quot;/&gt; فاکتەرە بایۆلۆژییەکان بۆماوەیی و ھۆرمۆنییە، کە ھەردووکیان ڕۆڵی سەرەکییان ھەیە لە پێگەیاندنی مێشک، و فاکتەرە ژینگەیییەکانیش لەوانەیە پەیوەست بە کۆمەڵایەتی و ژینگەی گەورەبوونی ھاوزایەندخوازەکە بێت.&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt; ھەر کامێک لەوانە بێت، زاناکان پێیان وانییە کە ھاوزایەندخوازی ھەڵبژاردنی کەسەکەیە.&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rcpsych.ac.uk/pdf/PS02_2014.pdf|سەردێڕ=Royal College of Psychiatrists' statement on sexual orientation|بڵاوکەرەوە=Royal College of Psychiatrists' statement on sexual orientation|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170809182830/http://www.rcpsych.ac.uk/pdf/PS02_2014.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

پەیمانگای ئەمریکیی پزیشکیی مناڵان دەڵێت:
{{وتە لەگەڵ سەرچاوە|ھیچ بەڵگەیەکی زانستی نییە [جەخت لەسەر ئەوە بکاتەوە] کە [[دایک و باوک]]ایەتی نائاسایی، دەستدرێژی سێکسی، یانیش ڕووداوە ناحەزەکانی تری ژیان کاریگەری ھەیە لەسەر [دروستبوونی] ئاڕاستەی زایەندی. ئەو بەڵگانەی ئێستا ھەن پیشانی دەدەن کە زۆرجار ئاڕاستەی زایەندی لە تەمەنی لاوێتیدا سەر ھەڵدەدات.|&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;perrin2002&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب| دوایین = Perrin | یەکەم = E. C. | سەردێڕ = Sexual Orientation in Child and Adolescent Health Care | ناونیشان = https://archive.org/details/sexualorientatio0000perr_u2r7 | بڵاوکەرەوە = Kluwer Academic/Plenum Publishers | ساڵ = ٢٠٠٢|شوێن= New York | ژپنک = ٠-٣٠٦-٤٦٧٦١-٥}}&lt;/ref&gt;}}

کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی، کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی لە ٢٠٠٦دا وتیان:
{{وتە لەگەڵ سەرچاوە|لە ئێستادا، ھیچ بەڵگەیەکی زانستی یەکدەنگ نییە لەسەر فاکتەرێکی دیاری کراو کە وا لە کەسێک دەکات ببێت بە جیاڕەگەزخواز، ھاوزایەندخواز، یانیش دووڕەگەزخواز–بە کاریگەرییە بایالۆژی و دەروونی و کۆمەڵایەتییەکانیشەوە کە لەوانەیە لەسەر باوان ھەیانبووبێت. بەھەرحاڵ، زۆرینەی بەڵگەکان وای پیشان دەدەن کە زۆرینەی گەی و لێزبیانەکان لەلایەن باوانی جیاڕەگەزخوازەوە گەورە کراون و زۆرینەی ئەو مناڵانەشی لەلایەن دایک و باوکی ھاوزایەندخوازە گەورە دەکرێن{{تێبینی|باوانی ھاوزایەندخواز مەبەست لە دوو دایک یان دوو باوکە. ھاوزایەندخوازان چونکە مناڵیان نابێت، ئەوان دەتوانن ھەتیوەکان بەخێوکەن}} لەکاتی گەورەبوونیاندا دەبن بە جیاڕەگەزخواز.|&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;}}

بەدواداچوون لەسەر ھاوزایەندخوازی کۆمەڵە دیبەیتێکی زانستی و سیاسی و کۆمەڵایەتی دەھێنێتە ئاراوە و ئەگەری زیاتر فەحسکردنی دوو کەس پێش ھاوسەرگیری بەرزتر دەکاتەوە.&lt;ref name=chicagotribune&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |سەردێڕ=Study of gay brothers may find clues about sexuality |یەکەم=Robert |دوایین=Mitchum |periodical=Chicago Tribune |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081023155659/http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081023155659/http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |date=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.churchtimes.co.uk/content.asp?id=60752 |سەردێڕ=How much is known about the origins of homosexuality? |بڵاوکەرەوە=Church Times |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100406055257/http://www.churchtimes.co.uk/content.asp?id=60752 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی نیسانی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;
تاکو ئێستا ھیچ «جینێکی گەی» نەدۆزراوەتەوە، ھەرچەندە چەندجارێکیش ھەوڵی دۆزینەوەی دراوە. لەلایەکی ترەوە، چەند بەڵگەیەکی باشی بۆماوەیی ھەن کە لەسەر ھاوزایەندخوازی کراون، بە تایبەتی لە نێرەکاندا، کە لەسەر [[دووانە]]کان کراون. باسەکە دەچێتەوە سەر کرۆمۆسۆم ٨ لەگەڵ جینی XQ28 لەسەر کرۆمۆسۆمی ئێکس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Ngun |یەکەم١= TC |دوایین٢= Vilain |یەکەم٢= E |ساڵ= ٢٠١٤|سەردێڕ= The biological basis of human sexual orientation: is there a role for epigenetics? | journal = Adv Genet |بەرگ= ٨٦|پەڕەکان= ١٦٧–٨٤| doi = 10.1016/B978-0-12-800222-3.00008-5 | pmid = ٢٥١٧٢٣٥٠}}&lt;/ref&gt; ماوەیەک دەبێت کە ئاڕاستەی زایەندی دەدرێتە پاڵ ئێپیجێنێتیکس.

=== لە ڕووی ئێڤەلوشن و پەرەسەندنەوە ===
{{multiple image
 | align = vertical
 | width1 = 120
 | image1 = Double Mars symbol.svg
 | caption1 = نیشانەی ھاوزایەندخوازیی نێر
 | width2 = 120
 | image2 = Double Venus symbol.svg
 | caption2 = نیشانەی ھاوزایەندخوازیی مێ
 }}
بەڕێوەبەرانی لێکۆڵینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٨ ڕایان گەیاند کە «بەڵگەی باوەڕپێکراو ھەیە لەسەر ئەوەی کە ئاڕاستەی زایەندی مرۆڤەکان کاریگەری بۆماوەیی لەسەرە، لەبەر ئەوە نازانرێت ھاوزایەندخوازی، کە یارمەتی کەمکردنەوەی [[زاوزێ]] دەدات، چۆن بە ڕێژەیەکی زۆر لە کۆمەڵگەدا دەرکەوتووە.» ئەوان ئاماژەیان بەوە کرد کە لەکاتێکدا جێنەتیکی ھاوزایەندخوازەکان ڕێگرن لەبەردەم زاوزێ لەنێوانیاندا، ئەوان لەوانەیە سوود لە جیاڕەگەزخوازەکانی دەورووبەریان وەرگن بۆ زاوزێ.&lt;ref&gt;Zietsch et al. (2008)&lt;/ref&gt; بۆ نموونە، گەیەکان لە ڕێگەی چاندنی سپێرمی یەکێک لە پیاوەکان لە [[ژن]]ێکی دیاریکراودا کە لە تاقیگەدا دەکرێت، مناڵ دروست بکەن، لەوانەشە ھەتیو بەخێو بکەن، لێزبیانەکانیش لە [[ھێلکەدان]]ی یەکێکیان سپێرم دەچێندرێت و یەکێکیان دەبنە ھەڵگری مناڵەکە؛ ئەگەریشی ھەیە کە یەکێک بە کرێ بگرن مناڵێکیان بۆ دروست بکات. لێکۆڵینەوەیەکی ٢٠٠٩ش ئاماژەی دا بە زیادبوون لە دانیشتووانە ھاوزایەندخوازە ژنەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=New Evidence of Genetic Factors Influencing Sexual Orientation in Men: Female Fecundity Increase in the Maternal Line |ناونیشان=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_2009-06_38_3/page/393 |نووسەر١=Iemmola, Francesca |نووسەر٢=Camperio Ciani, Andrea|journal=Archives of Sexual Behavior|بڵاوکەرەوە=Springer Netherlands|ساڵ=٢٠٠٩|بەرگ=٣٨|doi=10.1007/s10508-008-9381-6|pmid=١٨٥٦١٠١٤|پەڕەکان=٣٩٣–٩}}&lt;/ref&gt; بەدواداچوونێکی ''بەیڵی و زەک'' دوای لێکۆڵینەوە لەسەر ھاوزایەندخوازی لە ئاژەڵاندا تووانی تەحەدای ئەو بیرۆکەیە بکات کە دەڵێت ھاوزایەندخوازی یارمەتی کەمکردنەوەی دانیشتووان دەدات. ھەروەھا ئەوان پێشنیار دەکەن کە بەدواداچوونەکانی داھاتوو تیشک بخاتە سەر ھۆکارە بۆماوەیییەکان لەجیاتی دەرکەوتن و ئۆریجنەکەی.&lt;ref name=&quot;Bailey et al.&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Bailey |یەکەم١= N. W. |دوایین٢= Zuk |یەکەم٢= M. |ساڵ= ٢٠٠٩|سەردێڕ= Same-sex sexual behavior and evolution |ناونیشان= http://www.faculty.ucr.edu/~mzuk/Bailey%20and%20Zuk%202009%20Same%20sex%20behaviour.pdf | format = PDF | journal = Trends In Ecology &amp; Evolution |بەرگ= ٢٤| issue = 8|پەڕەکان= ٤٣٩–٤٤٦| doi = 10.1016/j.tree.2009.03.014 | pmid=١٩٥٣٩٣٩٦}}&lt;/ref&gt;

=== ھەوڵدان بۆ گۆڕینی ئاڕاستەی زایەندی کەسەکان ===
ھەتاکو ئێستا ھیچ لێکۆڵینەوەیەکی فەرمی زانستی نییە کە ئەوە ڕوونبکاتەوە کە دەکرێت ئاڕاستەی زایەندی کەسێک بگۆڕدرێت، ھەرچەندە ھەوڵی ئەم کردارە دراوە و دەدرێت لەلای ئەو کۆمەڵگایانەی کە لە ڕووی ئایینییەوە توندن و پێوەرێکی ڕەوشتیی جیاوازیان ھەیە وەک لە کۆمەڵگە پێشکەوتووەکان.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt; یەکدەنگی پڕۆفیشناڵەکانی زانستی کۆمەڵایەتی و ڕێکخراوە دەروونی و تەندروستییەکانی تر ئەوەیە کە ھاوزایەندخوازی شتێکی ئاسایییە و یەکێکە لە ئاڕاستەی زایەندییەکانی مرۆڤەکان و ھەتاھەتاییشە، بۆیە نەخۆشییەکی دەروونی نییە و کەواتە چارەسەریشی نییە.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt; کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی دەڵێت کە «زۆربەی کەسەکان ھەست بە ھیچ ھەڵبژاردنێک ناکەن لە ئاڕاستەی زایەندییەکەیان.»&lt;ref name=&quot;answers&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.apa.org/topics/sexuality/sorientation.pdf |سەردێڕ=Answers to Your Questions. For a Better Understanding of Sexual Orientation &amp; Homosexuality |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=American Psychological Association |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140111050857/http://www.apa.org/topics/sexuality/sorientation.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; کۆمەڵێک کەس ئەو بیر و باوەڕەیان ھێناوەتە ئاراوە کە گوایە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییەکی دەروونییە، کێشەیەکە لەکاتی دروستبوونی کۆرپەلە یانیش بەرھەمی سیستی ئایین و ڕەوشتە و دەمەقاڵێی ئەوە دەکەن کە گوایە ھاوزایەندخوازی دەتواندرێت «چارەسەر بکرێت» بە بەکارھێنانی سایکۆتێراپی یان ئایین و دەستتێوەردان لەم کردارە. زۆرێک لەو کەسانەی ھەڵگری ئەم بیر و باوەڕەن و ھەوڵی بڵاوکردنەوەی دەدەن، وەک بیندراوە، بەشێکن لە جووڵەیەکی سیاسیی ئایینی کە توندڕەوی و ستێریۆتایپ بەرامبەر بە کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی بەرز دەکاتەوە.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt;

تاکو ئێستا ھیچ ڕێکخراوێکی دەروونی پرۆفیشناڵ و پێشکەوتوو ھەوڵی گۆڕینی ھاوزایەندخوازییان لە ھیچ کەسێکدا نەداوە و بەڵکو دژی ئەوەشن و سیاسەتەکانیان خەڵکی ئاگادار دەکاتەوە لە دوورکەوتنەوە لە شتێکی وا. لەو ڕێکخراوە پزیشکییە پێشکەوتووانەی کە دژی ھەوڵی گۆڕینی ئاڕاستەی زایەندی دەدەن پێکھاتوون لە: یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی، یەکێتی دەروونی ئەمریکی، یەکێتی ڕاوێژکاری ئەمریکی، کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/5sEshQkXj?url=http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٠ |سەردێڕ=Expert affidavit of Gregory M. Herek, Ph.D. |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100828054600/http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |date=٢٨ی ئابی ٢٠١٠ }}&lt;/ref&gt; زانکۆی ڕۆیاڵی دەروونپزیشکان،&lt;ref name=royal2009&gt;Royal College of Psychiatrists: [http://www.rcpsych.ac.uk/press/pressreleasearchives/2009/statement.aspx Statement from the Royal College of Psychiatrists' Gay and Lesbian Mental Health Special Interest Group] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100527055029/http://www.rcpsych.ac.uk/press/pressreleasearchives/2009/statement.aspx |date=27 May 2010}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ کۆمەڵگەی دەروونپزیشکی ئوستراڵین.&lt;ref name=&quot;aps&quot;&gt;Australian Psychological Society: [http://www.psychology.org.au/publications/tip_sheets/orientation/ Sexual orientation and homosexuality] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090717121843/http://www.psychology.org.au/publications/tip_sheets/orientation/ |date=17 July 2009}}&lt;/ref&gt; یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی و زانکۆی ڕۆیاڵی دەروونپزیشکان ناڕەزاێتی خۆیان دەربڕی لەبارەی ئەو ڕێکخراوانەی ھەوڵی گۆڕینی ھاوزایەندخوازییان داوە چونکە ئەوان بەبێ ھیچ بەدواداچوونێکی زانستی ئەم ھەوڵانە دەدەن و «بەڵگە» زانستییەکانیان لەسەر ئەوەی کە گوایە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییە لاوازە و باوەڕپێنەکراوە. ئەوان ڕوونیان کردەوە کە ھەوڵێکی وا بە فیڕۆ دەڕوات و تەنھا کێشەی کۆمەڵایەتی دروست دەکات.&lt;ref name=&quot;royal2009&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;apaexgay&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/policy/ex-gay.pdf |سەردێڕ=Statement of the American Psychological Association |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110806095055/http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/policy/ex-gay.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئابی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی دەڵێت کە «ھاوزایەندخوازی ھەرگیز ھەڵبژاردنێک نییە کە بتواندرێت بگۆڕدرێت، و ئاڕاستەی زایەندی کاریگەرییەکی دوولایەنەی فاکتەرە زیندەیی و ژینگەیییەکانە [...] کە لە تەمەنێکی گەنجدا لە کەسێکدا دەردەکەوێت&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt; [...] و [بەڵگەکان پیشانی دەدەن] کە فاکتەرە زیندەیی و بۆماوەیی و ھۆرمۆنییەکان کاریگەرییەکی مەزنیان لەسەر ئاڕاستەی زایەندی ھەیە.» ئەوان دەڵێن کە «شوناسی زایەندیی{{تێبینی|شوناسی زایەندیی بە sexual identity ھاتووە، ئەمە بیرۆکەی کەسێکە لەسەر ئەوەی کە ئەو ئایا نێرە یان مێیە. ئەمە بە تەواوەتی جیاوازە لە ئاڕاستەی زایەندی کە بەرامبەر بە sexual orientation ھاتووە، ئەمەش ھۆکارێکە کە وادەکات کە بە ھەڵە ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی لەقەڵەم بدرێت، لەبەرئەوەی زۆرجار لەگەڵ شوناسی زایەندیی تێکەڵ دەکرێت.}} – نەک ئاڕاستەی زایەندی – دەتواندرێت لەڕێی سایکۆتێراپییەوە یان ڕووداوەکانی ژیانەوە بگۆڕدرێت»&lt;ref name=apa2009/&gt; واتە ھاوزایەندخوازی وەک شوناسی ڕەگەزیی نییە بگۆڕدرێت. ئەوان ھەروەھا وتوویانە کە «کەسەکان لەوانەیە ئاگاداربنەوە لە ئاستی جیاوازی ژیانیاندا کە ئەوان جیاڕەگەزخواز، گەی، لێزبیان، یان دووڕەگەزخوازن» و «دژی ھەر چارەسەرێکی دەروونی دەبێت، وەک تێراپی دووبارەبووەوە و 'گۆڕین'، کە لەسەر بنەمای ئەو لێکدانەوەیە ھاتووەتە ئاراوە کە گوایە ھاوزایەندخوازی لەخۆیدا نەخۆشی دەروونییە»

یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی ھەروەھا ھانی پرۆفیشناڵەکانی تەندروستی دەدات کە خۆیان لە بە-ھەڵە-بڵاوکردنەوەی زانیارییە پزیشکییەکان دەربارەی ھاوزایەندخوازی بەدوور بگرن و باسی شتێکی وەک ئاڕاستەی زایەندی نەکەن لەکاتی چارەسەرکردنی نەخۆشێکدا.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt;

== گەورەکردنی مناڵان ==
لەوەتەی ھاوزایەندخوازەکان لە ھەندێک لە شوێنەکانی جیھان مافی ھاوسەرگیری و بەخێوکردنی مناڵیان پێ دراوە، تێبینی کراوە کە باوانە ھاوزایەندخوازەکان ھێندەی باوانە جیاڕەگەزخوازەکان بەتوانان لە بەخێوکردنی مناڵەکانیان و توانیویانە بە شێوەیەکی تەندروست گەورەیان بکەن و لە ڕووی کۆمەڵایەتیی و دەروونییەوە ھەر وەک مناڵەکانی تر بوون کە لەلایەن باوانە جیاڕەگەزخوازەکانەوە گەورەکراون؛ بگرە باشتریش بوون.&lt;ref name=cpa2006&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/Marriage%20of%20Same-Sex%20Couples%20Position%20Statement%20-%20October%202006%20(1).pdf |سەردێڕ=Marriage of Same-Sex Couples&amp;nbsp;– 2006 Position Statement Canadian Psychological Association |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090419195945/http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/Marriage%20of%20Same-Sex%20Couples%20Position%20Statement%20-%20October%202006%20(1).pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=apsp&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Families-Lit-Review.pdf |سەردێڕ=Elizabeth Short, Damien W. Riggs, Amaryll Perlesz, Rhonda Brown, Graeme Kane: Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender (LGBT) Parented Families&amp;nbsp;– A Literature Review prepared for The Australian Psychological Society |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110304014530/http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Families-Lit-Review.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١١}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110304014530/http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Families-Lit-Review.pdf |date= ٤ی ئازاری ٢٠١١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=amici2010&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ca9.uscourts.gov/datastore/general/2010/10/27/amicus29.pdf |سەردێڕ=Brief of the American Psychological Association, The California Psychological Association, The American Psychiatric Association, and the American Association for Marriage and Family Therapy as Amici Curiae in support of plaintiff-appellees |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101226182332/http://www.ca9.uscourts.gov/datastore/general/2010/10/27/amicus29.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بەپێی لێکۆڵینەوە و بەدواداچوونی وێژەی زانستیی، ھیچ بەڵگەیەک نییە کە بەپێچەوانەوە شتەکان نیشان بدات و بڵێت کە ئەو مناڵانەی لەلایەن باوانە ھاوزایەندخوازەکانەوە گەورەکراون ھیچ کێشەیەکیان ھەیە.&lt;ref name=&quot;amici&quot;/&gt;&lt;ref name=pediatrics&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Pawelski JG, Perrin EC, Foy JM, etal |سەردێڕ=The effects of marriage, civil union, and domestic partnership laws on the health and well-being of children |journal=Pediatrics |بەرگ=١١٨|issue=1 |پەڕەکان=٣٤٩–٦٤|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٦|pmid=١٦٨١٨٥٨٥|doi=10.1542/peds.2006-1279}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;herek2006&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Herek GM |سەردێڕ=Legal recognition of same-sex relationships in the United States: a social science perspective |journal=The American Psychologist |بەرگ=٦١|issue=6 |پەڕەکان=٦٠٧–٢١|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٦|pmid=١٦٩٥٣٧٤٨|doi=10.1037/0003-066X.61.6.607 |ناونیشان=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠|df=dmy}} {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=stacey2010&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/fulltext/123248173/HTMLSTART?CRETRY=1&amp;SRETRY=0|سەردێڕ=How Does the Gender of Parents Matter|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|doi=10.1111/j.1741-3737.2009.00678.x|بەرگ=٧٢|journal=Journal of Marriage and Family|پەڕەکان=٣–٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=cpa2005&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/advocacy/brief.pdf |سەردێڕ=Brief presented to the Legislative House of Commons Committee on Bill C38 by the Canadian Psychological Association – June 2, 2005. |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121013225547/http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/advocacy/brief.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

بەدواداچوونەکان ئەوە پیشان دەدەن کە مناڵەکانی کە لەلایەن باوانە ھاوزایەندخوازەکانەوە گەورە دەکرێن کەمتر خەم لە ھاوزایەندخوازی دەخۆن و زیاتر کراوەن بە ڕوویدا.&lt;ref name=ABCNews&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Census 2010: One-Quarter of Gay Couples Raising Children |یەکەم=SUSAN |دوایین=DONALDSON JAMES |ناونیشان=http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 |newspaper=ABC News |ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٣|وتەگێڕانەوە=&quot;Still, more than 80 percent of the children being raised by gay couples are not adopted, according to Gates.&quot; |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630053712/http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ھەمان بەدواداچوون ڕوونی دەکاتەوە کە ئەو ھاوزایەندخوازانەی کە پێشووتر [[ھاوسەرگیری]]یان کردووە و مناڵیان لە ڕەگەزی بەرامبەر ھەبووە، مناڵەکانیشیان لەکاتی گەورەبوونیاندا توخمێکی ھاوزایەندخوازییان تێدا دەرکەوتووە، ئەمەش بەھۆی جێنێتیک و بۆماوەیییەوە ڕوودەدات، ھەرچەندە ئەوە حاڵەتێکی زۆر دەگمەنە و ئەو مناڵانەی کە لەلایەن باوانە ھاوزایەندخوازەکانەوە گەورە دەکرێن زۆرینەیان جیاڕەگەزخواز دەردەچن.&lt;ref name=&quot;Stacey_Biblarz&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Stacey J, Biblarz TJ |ساڵ= ٢٠٠١|سەردێڕ= (How) Does the Sexual Orientation of Parents Matter? |ناونیشان= http://faculty.law.miami.edu/mcoombs/documents/Stacey_Biblarz.pdf | format = PDF | journal = American Sociological Review |بەرگ= ٦٦| issue = 2 |پەڕەکان= ١٥٩–١٨٣|وتەگێڕانەوە= This may be partly due to genetic and family socialization processes, but what sociologists refer to as &quot;contextual effects&quot; not yet investigated by psychologists may also be important...even though children of lesbian and gay parents appear to express a significant increase in homoeroticism, the majority of all children nonetheless identify as heterosexual, as most theories across the essentialistt&quot; to &quot;social constructionist&quot; spectrum seem (perhaps too hastily) to expect. | doi = 10.2307/2657413 |ڕێکەوتی سەردان= ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20110928195415/http://faculty.law.miami.edu/mcoombs/documents/Stacey_Biblarz.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٠٥دا، پڕۆفێسۆری دەروونناسی چارلۆت جەی پاترسن، بەدواداچوونێکی ئەنجام دا بۆ کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی و داتاکانیش ئەوەیان پشتڕاست کردەوە کە ڕێژەی ھاوزایەندخوازی لە نێوان مناڵەکانی ئەواندا کەم بووە.&lt;ref name=&quot;APAreport&quot;&gt;American Psychological Association [http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/parenting-full.pdf Lesbian &amp; Gay Parenting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923221332/http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/parenting-full.pdf |date=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥ }}&lt;/ref&gt;

== تەندروستی ==
=== فیزیکی ===
{{سیاسەتەکانی خوێندانی ھاوزایەندخوازان}}
ناوەکانی ''ئەو پیاوانەی سێکس لەگەڵ پیاو دەکەن'' لەگەڵ ''[[لێزبیەن|ئەو ژنانەی سێکس لەگەڵ ژن دەکەن]]'' بەکاردەھێندرێن بۆ ئەو کەسانەی کە سێکس لەگەڵ ھەمان ڕەگەزی خۆیان دەکەن بەبێ گوێدان بە شووناسی زایەندی ئەوان. زۆرێک لە خەڵکی ڕەتی دەکەنەوە کە خۆیان بەو ناوانەوە بگرنەوە کە کۆمەڵگە بۆیان دیاری دەکات و بەکاری بێنن بۆ پێناسەکردنی خۆیان، ناوەکانی وەک گەی و لێزبیان و بایسێکسوال (یان دووڕەگەزخوازی) ش ھەر کۆمەڵێکن لەو ناوانە.&lt;ref name=msmafrica&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?id=5208&amp;nex=5 |سەردێڕ=MSM in Africa: highly stigmatized, vulnerable and in need of urgent HIV prevention |بڵاوکەرەوە=Aidsportal.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070713125016/http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٧|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070713125016/http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |date=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=UNAIDS1&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UNAIDS: Men who have sex with men
 |بڵاوکەرەوە=UNAIDS
 |ناونیشان=http://www.unaids.org/en/PolicyAndPractice/KeyPopulations/MenSexMen/default.asp
 |format=asp
 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080618190907/http://www.unaids.org/en/PolicyAndPractice/KeyPopulations/MenSexMen/default.asp
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|df=dmy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TGHIVINF&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Greenwood
 |یەکەم=Cseneca
 |نووسەر٢=Mario Ruberte
 |سەردێڕ=African American Community and HIV (Slide 14 mentions TG women)
 |بڵاوکەرەوە=East Bay AIDS Education and Training Center
 |ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt
 |format=ppt
 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080910171338/http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080910171338/http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt |date=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=MSTSW&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Operario D, Burton J, Underhill K, Sevelius J |سەردێڕ=Men who have sex with transgender women: challenges to category-based HIV prevention |journal=AIDS Behav |بەرگ=١٢|issue=1 |پەڕەکان=١٨–٢٦|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|pmid=١٧٧٠٥٠٩٥|doi=10.1007/s10461-007-9303-y}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TGMSMNET&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Operario D, Burton J |سەردێڕ=HIV-related tuberculosis in a transgender network—Baltimore, Maryland, and New York City area, 1998–2000 |journal=MMWR Morb. Mortal. Wkly. Rep. |بەرگ=٤٩|issue=15 |پەڕەکان=٣١٧–٢٠|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٠٠|pmid=١٠٨٥٨٠٠٨|ناونیشان=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm4915a1.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090421103403/http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm4915a1.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئەم دەستەواژانە زۆرجار لە وێژەی پزیشکی و [[زانستە کۆمەڵایەتییەکان|زانستی کۆمەڵایەتی]] بەکاردێن بۆ باسکردنی ئەو کۆمەڵە خەڵکە بۆ بەدواداچوون و لێکۆڵینەوەکان، لەم پڕۆسەیەدا ئەوان گوێ بە شووناسی زایەند نادەن، واتە گوێ بەوە نادەن کە کەسەکە خۆی بە چی دادەنێت. ئەم دەستەواژانە بە کێشاویی دەبیندرێن لەبەرئەوەی «ڕەھەندی کۆمەڵایەتی ئاژۆکی سێکسی دەشارێتەوە؛ خۆ-ناونانەکانی لێزبیان، گەی، و کەسانی دووڕەگەزخواز لاواز دەکات؛ و بە شێوەیەکی تەواو باسی کردارە جنسییەکان و جۆرەکانی ناکات.»&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Young RM, Meyer IH |سەردێڕ=The trouble with &quot;MSM&quot; and &quot;WSW&quot;: erasure of the sexual-minority person in public health discourse |journal=Am J Public Health |بەرگ=٩٥|issue=7 |پەڕەکان=١١٤٤–٩|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٥|pmid=١٥٩٦١٧٥٣|pmc=١٤٤٩٣٣٢|doi=10.2105/AJPH.2004.046714}}&lt;/ref&gt; ھەرچۆنێک بێت، گەیەکان و لێزبیانەکان لەگەڵ یەکدا چالاکن لەبەر چەند ھۆکارێکی جیاواز جیاواز، کە گرنگترینیان چێژی سێکسی و خۆشەویستی و پەیوەندییە. لە پاڵ ئەوەی ئەم کردارانە چەند لایەنێکی باشی ھەیە، دەکرێت نەخۆشی کوشندەشی پێوە بێت. بۆ ئەوەی خود لەم نەخۆشییە کوشندانە بپارێزرێت پێویستە [[کۆندۆم]] و شمەکی بەرگری تر بەکاربێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STI Epi Update: Oral Contraceptive and Condom Use |ناونیشان=http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/std-mts/std511_e.html |بڵاوکەرەوە=Public Health Agency of Canada |ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ١٩٩٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060927063228/http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/std-mts/std511_e.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060927063228/http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/std-mts/std511_e.html |date=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}}&lt;/ref&gt; بەھەرحاڵ، ئەو نەخۆشییانەی وەک [[ئایدز]] وان ناگوازرێنەوە تاکو لایەنێکیان نەیانبێت. واتە ڤایرۆسی ئێچ-ئای-ڤی لە خۆیەوە دروست نابێت، بەڵکو دەگوازرێتەوە. ئەگەر پەیوەندی بەبێ کۆندۆم یاخود بەرگری تر بەسترا، پێویستە بەردەوام دڵنیا بکرێتەوە کە ئەو کەسەی کرداری سێکسی لەگەڵدا دەکرێت پاکە لەم ڤایرۆسانە. لە ئێستادا لە ھەندێک لە وڵاتەکاندا خوێنی گەیەکان وەرناگیرێت (واتە بەکار ناھێندرێت بۆ کەسێکی تر) لەبەرئەوەی پێیان وایە کە گەیەکان لە مەترسییەکی زیاتردان لە کۆمەڵگەدا بەرامبەر بەو نەخۆشییانە.&lt;ref name=Blood&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Cber / Fda |ناونیشان=http://www.fda.gov/cber/faq/msmdonor.htm |سەردێڕ=FDA Policy on Blood Donations from Men Who Have Sex with Other Men |بڵاوکەرەوە=Web.archive.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20071011035223/http://www.fda.gov/cber/faq/msmdonor.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;

==== تەندروستی گشتی ====
پزیشکەکان لە سەرانسەری جیھاندا ئەم خاڵانەیان پەسەند کردووە بۆ ئەوەی خانمە لێزبیانەکان و پیاوە گەیەکان ڕەچاوی بکەن لەکاتی [[سێکس]]دا تاکو خۆیان لە نەخۆشی بپارێزن:

===== ژنان =====
* لە خوێنی [[سووڕی مانگانە]] و ھەر برینێکی [[قوز|ئەندامی زاووزێی]] خەڵکی خۆت بەدوور بگرە، مەگەر ١٠٠٪‏ زانیت کە ئەوان پاکن و لە نەخۆشی دوورن.
* دڵنیا بەرەوە لە بەکارھێنانی کۆندۆم بەسەر ئەو [[یاریی سێکسی|یارییە سێکسیانەی]] کە دەچێت بە کۆم یان ئەندامی زاووزێی زیاتر لە یەک کەسدا. ھەمیشە یارییە سێکسییەکانی خۆت بۆ خۆت ھەڵبگرە و با ھەر کەسێک دانەیەکی خۆی ھەبێت
* بەربەستێک دابنێ لە بەردەم ئەندامی زاووزێی کەسەکەی کە لەگەڵیت لەکاتی سێکسی دەمدا، وەک کۆندۆم یان ھەر شتێکی تر کە ڕێگری لە دەستتێوەدانی ڕاستەوخۆ دەکات
* دەستکێشی لەیتکس بەکاربھێنە و دەستکێشەکان بە ڕۆنێکی تەندروستی نازیان بەخش چەور بکە گەر زانیت خوێنبەربوون ڕوودەدات.&lt;ref name=mravack&gt;Mravack, Sally A. (July 2006).&quot;Primary Care for Lesbians and Bisexual Women&quot;, ''American Family Physician'' '''74''' (2) p. 279–286.&lt;/ref&gt;

===== پیاوان =====
* خۆت لە شلەکانی جەستەی ئەو پیاوەی لەگەڵیدای بەدوور بگرە، ئەمە وەک [[تۆو (ژینناسی)|تۆو]]، [[تۆواو]]، و [[خوێن]] یان ھەر برینێکی تر، مەگەر ١٠٠٪‏ زانیت کە ئەوان پاکن و لە نەخۆشی بەدوورن.
* [[کۆندۆم]] بەکاربھێنە لەکاتی سێکسی [[دەم]] و [[کۆم]]دا
* بەربەست بەکاربھێنە لەکاتی [[کۆم بۆ دەم]]، بۆ ھەر ئەندامێکی جەستەت کۆندۆمێک بەکاربھێنیت باشترە
* دڵنیابەرەوە لە بەکارھێنانی کۆندۆم بەسەر ئەو یارییە سێکسییانەی کە دەچێت بە کۆم یان ئەندامی زاووزێی زیاتر لە یەک کەسدا. ھەمیشە یارییە سێکسییەکانی خۆت بۆ خۆت ھەڵبگرە و با ھەر کەسێک دانەیەکی خۆی ھەبێت&lt;ref&gt;Catalyst, Sr. Kitty, Staff of San Francisco City Clinic; &quot;Reading This Might Save Your Ass&quot;; 2001, San Francisco HIV Prevention and STD Prevention and Control.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Men Like Us: The GMHC Complete Guide to Gay Men's Sexual, Physical, and Emotional Well-being; Wolfe, Daniel; Gay Men's Health Crisis, Inc; Published by Ballantine Books, 2000; {{ISBN|0-345-41496-9}}, 9780345414960.&lt;/ref&gt;
* چەورکەر بەکاربھێنە گەر زانیت خوێنبەربوون ڕوودەدات

=== دەروونی ===
لەکاتێکدا کە سەرەتا ھاوزایەندخوازی لەناو وێژەی پزیشکیدا سەری ھەڵدا، ئەوان زۆرجار پێیان وابوو کە نەخۆشییەکی دەروونی بۆماوەیی ڕەگەکەیەتی. زۆرێک لە لێکۆڵینەوەکانی لەسەر ھاوزایەندخوازەکان دەکرا زیادتر تیشکی دەخستە سەر [[خەمۆکی]]، بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەر، و خۆکوژی لەواندا. ھەرچەندە ئەم کێشانە ھەن لەناو ئەو کەسانەی کە جیاڕەگەزخواز نین و بە پێچەوانەوە، وتووێژکردن لەسەر ئەمە بە دراماتیکی کەم بۆوە دوای ئەوەی ھاوزایەندخوازی لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان لابرا لە ساڵی ١٩٧٣. لەجێی ئەوانەی کە پێشوو باس کران، نالایەنگیری یاسایی، بەرزکردنەوەی درۆ و دەلەسە و، کەمی پشتگیری بۆ ھاوزایەندخوازان، بوون بە فاکتەرەکان کە تووشی خەڵکانی ئێڵ جی بی تی دەبێت و زۆرجاریش کاریگەری مەزنیان دەبێت لەسەریان لەڕووی دەروونییەوە،&lt;ref&gt;Schlager, Neil, ed. (1998). ''Gay &amp; Lesbian Almanac''. St. James Press. {{ISBN|1-55862-358-2}}, p. 152.&lt;/ref&gt; ھەر ئەمانەش کران بە پێوەری حاڵەتی دەروونی ھاوزایەندخوازان. ئەو شورەیی، نایەکسانی، زوڵم و ستەم و بە-کەم-سەیرکردنەی کە بە ھاوزایەندخوازییەوە لکێنراوە دەبێتە ئەنجامی کێشەی دەروونی بەپێی تێپەڕبوونی کات، بەڵام بەپێچەوانەوە بۆ جیاڕەگەزخوازی چونکە دیاردەیەکی باوترە لە کۆمەڵگەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Meyer, Ilan H. |سەردێڕ=Prejudice, social stress, and mental health in lesbian, gay, and bisexual populations: conceptual issues and research evidence |journal=Psychological Bulletin |بەرگ=١٢٩|issue=5 |پەڕەکان=٦٧٤–٩٧|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٣|pmid=١٢٩٥٦٥٣٩|pmc=٢٠٧٢٩٣٢|doi=10.1037/0033-2909.129.5.674}}&lt;/ref&gt; بەڵگەکان وای پیشان دەدەن کە ئەم جۆرە کردارانە بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازانی گەنج لە ڕووی دەروونییەوە دەیانخاتە مەترسییەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2007-10/cums-bgm100207.php |سەردێڕ=Black gay men, lesbians, have fewer mental disorders than whites, says Mailman School of PH study |بڵاوکەرەوە=Eurekalert.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100507073023/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2007-10/cums-bgm100207.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== گەنجانی گەی و لێزبیان ===
گەنجانی ئێڵ جی بی تی مەترسییەکی زیاتری خۆکوشتن، خوگرتن بە ماددە ھۆشبەرەکان، کێشەی قوتابخانە و گۆشەگیرییان لەسەرە بەھۆی ئەو ژینگە نەیار و گوناھبارکەرانەی کە تێیدا دەژین؛ کە خراپەی زۆریان بەرامبەر دەکرێت تێیدا، وەک بەدڕەفتاری دەروونی و جەستەیی بەرامبەریان، لەگەڵ جیابوونەوە لە خێزان و ھاوڕێکانیان.&lt;ref name=dhhs&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Report of the Secretary's Task Force on Youth Suicide |editor-first=Marcia R. (ed.) |editor-last= Fenleib |ساڵ=١٩٨٩|بڵاوکەرەوە=United States Government Printing Office |ژپنک=٠-١٦-٠٠٢٥٠٨-٧|دوایین=Gibson |یەکەم=P. |contribution=Gay and Lesbian Youth Suicide}}&lt;/ref&gt; ھەر لێرەشدا ڕاناوەستێت و گەنجانی ئێڵ جی بی تی بە شێوەیەکی زیاتر لە ڕووی جەستەیی و دەروونییەوە لەلایەن باوانیان یاخود ھاوڕێکانیان ئازار دەدرێت و ھەندێک جار تەنانەت [[دەستدرێژیی سێکسی|دەستدرێژی سێکسییشیان]] دەکرێتە سەر. ھۆکارەکانی ئەم خراپانە بەرامبەر گەنجانی ئێڵ جی بی تی دەگەڕێتەوە بۆ دوو ھۆکاری ''سەرەکی''.
١: ئەوان ھێرشیان دەکرێتە سەر لەبەر شوناسی زایەند و جیاوازییان لە زۆرینەی ئەندامانی کۆمەڵگە، زۆرجار لەبەر شێوازی پۆشاکەکانیان و شتی لاوەکی تر.
٢: لەکاتی ڕەتکردنەوەیان لەلایەن ئەندامانی خێزان و ھاوڕێکانیانەوە، ئەوان دەکرێن بە قوربانی و لەوانەیە ئەو مناڵانەی لە خێزانێکی [[ھۆمۆفۆبیا|ھۆمۆفۆبیدا]] گەورە دەکرێن ھەمان ڕەوشتیان ھەبێت بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان بەبێ ھیچ ھۆکارێک یان ھەڵبژاردنێک. ئەم ڕەتکردنەوانە ئەنجامی خراپیان لێ دەکەوێتەوە و ھاوزایەندخوازی ناگۆڕێت. ئەگەر کەسێک بەو شێوەیە ڕەت بکرێتەوە لەلایەنە کۆمەڵایەتییەکانی ژیان لەوانەیە خوو بداتە خواردنەوە و بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەر و سێکسکردن لەگەڵ چەند کەسێکدا لە ھەمان کاتدا بۆ ئەوەی قەرەبووی بکاتەوە، لەوانەشە ھاوزایەندخوازە ھەرزەکارەکان لە ماڵەوە ڕابکەن بەھۆی ئەم شتانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www.apa.org/journals/features/ccp733477.pdf |سەردێڕ=Victimization Over the Life Span: A Comparison of Lesbian, Gay, Bisexual, and Heterosexual Siblings |یەکەم=Kimberly F. |دوایین=Balsam |نووسەر٢=Esther D. Rothblum |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٥|journal=Journal of Consulting and Clinical Psychology |بەرگ=٧٣|issue=3 |پەڕەکان=٤٧٧–٤٨٧|format=PDF  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070311233920/http://www.apa.org/journals/features/ccp733477.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠٠٧|doi=10.1037/0022-006x.73.3.477 |pmid=١٥٩٨٢١٤٥}}&lt;/ref&gt;

{{وتە لەگەڵ سەرچاوە|ڕەتکردنەوەی زیاتر لەلایەن خێزانەکانەوە دەدرێتە پاڵ تەندروستییەکی خراپتر. [ئەگەر بەراوردیان بکەین]، پێگەیشتووە لێزبیان، گەی، و بایسێسوالەکان کە زیاتر لەلایەن خێزانەکانیانەوە ڕەت کراونەتەوە لە تەمەنی ھەرزەکارییدا ٨٫٤ جار زیاتر مەترسی ھەوڵی خۆکوشتنیان لەسەر بووە، ٥٫٩ جار زیاتر مەترسی خەمۆکی سەختییان لەسەر بووە، ٣٫٤ جار زیاتر مەترسی بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەری قەدەغەکراویان لەسەربووە و ٣٫٤ جاری تریش زیاتر مەترسیی سێکسی بێ بەرگرییان لەسەر بووە بەراورد بەو کەسانەی کە لەلایەن خێزانەکانیانەوە ھەرگیز ڕەت نەکراونەتەوە یاخود زۆر بە کەمی ڕەت کراونەتەوە.|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1542/peds.2007-3524
|ناونیشان=http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/123/1/346
|سەردێڕ=Family Rejection as a Predictor of Negative Health Outcomes in White and Latino Lesbian, Gay, and Bisexual Young Adults
|یەکەم=Caitlin
|دوایین=Ryan
|journal=Pediatrics
|نووسەر٢=David Huebner
|نووسەر٣=Rafael M. Diaz
|نووسەر٤=Jorge Sanchez
|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=PEDIATRICS
|بەرگ=١٢٣|issue=1
|پەڕەکان=٣٤٦–٣٥٢|pmid=١٩١١٧٩٠٢
|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090316103844/http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/123/1/346
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠٠٩
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;}}

کارەساتەکان کە بەسەر گەنجانی ئێڵ جی بی تی دێن زیاتر لە شارە گەورەکاندا ڕوو دەدات، بەھۆی ئەمەشەوە [[وێبگە|ماڵپەڕەکانی]] سەر [[ئینتەرنێت]] ھەستاون بۆ ئەوەی یارمەتی گەنجان و پێگەیشتووانی ئێڵ جی بی تی بەن.&lt;ref name=suicideorg&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Gay, Lesbian, Bisexual, and Transgender Suicide |ناونیشان=http://www.suicide.org/gay-and-lesbian-suicide.html |یەکەم=Kevin |دوایین=Caruso |periodical=Suicide.org |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070430000229/http://www.suicide.org/gay-and-lesbian-suicide.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٠٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; [[پرۆژەی ترێڤەر]]، ھێڵێکی یارمەتی ڕێگریی خۆکوژی بۆ گەنجە گەیەکان، دامەزرا دوای پەخشێکی ئەو فیلمەی کە [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتی ئۆسکاری]] بردەوە بەناوی ''ترێڤەر''. ڕێندی ستۆن و جەیمز لیسێزن، کە دروستکەری فیلمەکەن، بە یەکەوە پرۆژەکەیان دامەزراند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/07/02/trevor.project/index.html?iref=24hours | سەردێڕ=24-hour help for gay youth |ئیش=CNN | ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٠٨| ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٥| نووسەر=Wilson, Jacque | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170614043343/http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/07/02/trevor.project/index.html?iref=24hours | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== یاسا و سیاسەتەکان ==
=== یاسایییەتی ===
{{یاساکانی جیھان کە بۆ ھاوزایەندخوازی داندراوە}}ھەندێک لە دەوڵەتەکان پەیوەندی سێکسیی ھاوزایەندخوازییان قەدەغە نەکردووە، بە مەرجێک ھەردوو لایەن لە تەمەنی یاساییدا بن و بە پەسەندکردنی ھەردوولا پەیوەندییەکە پێکھاتبێت. ھەندێک لە دەسەڵاتە دادوەرییەکانی کە لەناو جیھاندا ھەن مافی یەکسان بۆ ھاوزایەندخوازانی کۆمەڵگەکەیان دەستەبەردەکەن و دەیانپارێزن و وەک خێزانە جیاڕەگەزخوازەکان مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت، واتە ڕێگەی [[ھاوسەرگیری]]شیان پێ دەدرێت. ھەندێک لە دەوڵەتەکانی تریش ھانی خەڵکەکەیان دەدەن کە خۆیان بە پەیوەندی جیاڕەگەزەوە بلکێنن و لە ھەندێک لە دەوڵەتەکانی تریش ھاوزایەندخوازی بە تاوان داندراوە. ھاوزایەندخوازەکانی کە لە زۆرینەی ناوچە ئیسلامییەکان جێگیرن مەترسی [[سزای مەرگ]]یان لەسەرە، وەک لە [[ئێران]] و بەشێکی نێجیریا دەبیندرێت.

ھەرچەندە ھاوزایەندخوازی لە ھەندێک شوێنەکانی [[جیھانی ڕۆژاوایی]] وەک [[پۆڵەندا]] لە ١٩٣٢، [[دانمارک|دانیمارک]] لە ١٩٣٣، [[سوێد|سوید]] لە ١٩٤٤، و [[شانشینی یەکگرتوو]] لە ١٩٦٧، یاسایی کرا، [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی]] لە ناوەڕاستەکانی ١٩٧٠ ئینجا ھەندێک یاسای شارستانیی و سیاسییان بۆ داندرا، ئەویش تەنھا لە ھەندێک لە وڵاتە پێگەیشتووەکان. گۆڕانکارییەک بەرچاو ڕوویدا کاتێک لە ١٩٧٣دا کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی ھاوزایەندخوازی لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان سڕییەوە و پێناسەیەکی نوێی بۆ ھاوزایەندخوازی دابین کرد. لە ١٩٧٧دا، کیبێک بووبە یەکەم ویلایەت کە بە یاسایی بەدڕەفتاری بەرامبەر بە ئاڕاستەی زایەندییەکان قەدەغە کرد. لە ١٩٨٠ و ١٩٩٠ەکان، زۆرینەی وڵاتە پێگەیشتووەکان یاسای فەرمییان بۆ ھاوزایەندخوازەکان دانا و لە ھەمان کاتدا یاساییان کرد و بەدڕەفتارییان بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان قەدەغە کرد، بەتایبەتی بەرامبەر بە کەپڵە گەیەکان لە خانووبەرە و سێرڤس کارەکانیان، ھتد. لەلایەکی ترەوە، زۆرینەی وڵاتەکانی تر لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و [[ئەفریقا]]، لەگەڵ چەند وڵاتێکی تر لە ئاسیا، و چەند ناوچەیەکی تریش، یان ھاوزایەندخوازییان لە یاساکانیان دەرکردووە و گرنگی پێ نایەن یانیش بە تاوان دەیژمێرن. کوردستان کە لە ئێستادا بەشێکە لە ئێراق، بە ھەمان شێوە دیاردەکەی پشتگوێ خستووە، بەڵام بە فەرمیش نایاسایی نییە. لەوانەیە ئەگەر کوردستان ببێت بە دەوڵەت، یاسای تایبەت بۆ ھاوزایەندخوازان دابنرێت. لە ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣دا، ھاوزایەندخوازی کرا بە تاوان لە [[ھیندستان]] لەلایەن بڕیارێکی دادگاوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=SHYAMANTHA|یەکەم=ASOKAN|سەردێڕ=India's Supreme Court turns the clock back with gay sex ban|ناونیشان=http://www.reuters.com/article/2013/12/11/us-india-rights-gay-idUSBRE9BA05620131211|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|newspaper=Reuters|ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924191626/http://www.reuters.com/article/2013/12/11/us-india-rights-gay-idUSBRE9BA05620131211|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
{{لابردنی ھاوزایەندخوازی لە کردارە نایاسایییەکان لە جیھاندا}}

=== یاساکان دژی جیاکاری ===
==== ویلایەتە یەکگرتووەکان ====
* {{تۆخ|جیاکاری لە دامەزراندنی کار}} نیشانەیەکە بۆ جیاکاری لەکاتی بە کرێ گرتنی کارمەند و خراپکاری لەکاتی پێدانی شێوازی کارەکان و پلە بەرزکردنەوە و دەرکردن و جیاکاری خراپی زیاتر، لەبەر ھۆکاری سادە، زۆرجار ھاوزایەندخوازیش یەکێکە لەو ھۆکارانە. لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکاندا]]، یاسا و سیاسەتێکی زۆر کەم ھەیە کە پشتگیری لە جیاکاری دەکات لەکاتی دامەزراندنی کارمەندەکان.&lt;ref name=soandthelaw&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Sexual Orientation and the Law |یەکەم=James M |دوایین=Donovan |نووسەر٢=American Association of Law Libraries Standing Committee on Lesbian and Gay Issues |ساڵ=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=William S. Hein &amp; Co. |ژپنک=٠-٨٣٧٧-٠١٦٦-X}} § 5:17&lt;/ref&gt; ھاوزایەندخوازی شتێکی یاسایییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، بۆیە ھاوزایەندخوازان مافی ئەوەیان ھەیە کراوە بن لەبارەی ھاوزایەندخوازییەکەیانەوە لە کارەکانیان. بریاری بەڕێوەبەرایەتی ١٣٠٨٧ی سەرۆککۆمار [[بیڵ کڵینتن]] جیاکاریی بەھۆی ئاڕاستەی زایەندی نایاسایی کرد لە خزمەتگوزاریی پێشبڕکێییی ھێزی کاری مەدەنیی فیدیرالی لە ١٩٩٨.&lt;ref name=clintonexecorder&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Executive Order 13087 of May 28, 1998 |ناونیشان=http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=1998_register&amp;docid=fr02jn98-135.pdf |format=PDF |periodical=Federal Register |بەرگ=٦٣|ژمارە=١٠٥|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ١٩٩٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041118191439/http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=1998_register&amp;docid=fr02jn98-135.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لەوانەیە ئەو کەسانەی کە جیاکاری دەکەن بەھۆی، لەسەر بنەمای، یان دژی ھاوزایەندخوازی لە دامەزراندنی کارمەندان، لەوانەیە ڕووبەڕووی یاسا ببنەوە.&lt;ref name=ashtonciviletti&gt;Ashton v. Civiletti, 613 F.2d 923, 20 Fair Empl. Prac. Cas. (BNA) 1601, 21 Empl. Prac. Dec. (CCH) P 30297 (D.C. Cir. 1979)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=kellyoakland&gt;Kelly v. City of Oakland, 198 F.3d 779, 81 Fair Empl. Prac. Cas. (BNA) 1455, 77 Empl. Prac. Dec. (CCH) P 46281 (9th Cir. 1999)&lt;/ref&gt;
* {{تۆخ|جیاکاری لە خانووبەرە}} ئاماژەیە بۆ جیاکاری و خراپ مامەڵەکردن لەگەڵ کڕیارانی خانووەکان لەلایەن خاوەنەکانییانەوە لەبەر جیاوازی ئەو کەسانەی دەیانەوێت بیکڕن. لە ویلایەتە یەکگرتووەکان ھیچ یاسایەک نییە دژی ئەم جیاکارییانە کە زۆرجار لەسەر بنەمای شووناسی ئاڕاستەی زایەندیی و ھاوزایەندخوازیی و، ھتد… دروست دبن، بووەستێتەوە. بەڵام لە ئێستادا ١٣ ویلایەت و چەند شارێکی گەورە بە سەربەخۆیی یاسایان داناوە بۆ نەھێشتنی ئەم دیاردەیە.&lt;ref name=findlawrenters&gt;{{بیرخستنەوە|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://realestate.findlaw.com/tenant/tenant-fair-housing/tenant-fair-housing-orientation.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071210161544/http://realestate.findlaw.com/tenant/tenant-fair-housing/tenant-fair-housing-orientation.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Renter's Rights Against Sexual Orientation Discrimination}}&lt;/ref&gt;
* {{تۆخ|تاوانی ڕق}} (ھەروەھا ناسراوە بە تاوانی لایەنگیری) پێکھاتووە لە چەند تاوانێک کە ھۆکاری لایەنگر بزواندووێتی بەرامبەر بە گرووپە کۆمەڵایەتییەکان، زۆرجار ئەو گرووپانەی کە لە ڕووی ڕەگەز، [[ئایین]]، ئاڕاستەی زایەندیی، [[کەمتوانی]]، [[گرووپی ڕەگەزی]]، نەتەوە، تەمەن، [[جێندەر]]، شووناسی جێندەر، یان لایەنگیری سیاسیی لەو کەسانەی کە ھەستاون بە تاوانەکە جیاوازن. لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، ٤٥ ویلایەت، لەوان [[واشینگتن دی سی]]، یاسایی بنچینەییان ھەیە کە تاوانی ڕقی ئاوا و ھاوشێوەی یان جیاواز لەمانە نایاسایی دەکات. ھەر یەکە لەم یاسایانە باسی بەدخووی بەرامبەر بە ئایین و زایەند و نەتەوە تێدایە؛ ٣٢دانە لە خاڵەکان لەسەر ئاڕاستەی زایەندییە، ٢٨ دانە لەسەر جێندەرە و، ١١ی تریش لەسەر [[ترانسجێندەر|ترانسجێندەریی]] و شوناسیی جێندەرییە.&lt;ref name=adl&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |format=PDF |سەردێڕ=State Hate Crime Laws |periodical=Anti-Defamation League |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070614124916/http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614124916/http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |date=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩دا، جووڵەی ڕاگرتنی تاوانی ڕق ''ماتیو شێفەرد و جەیمز بیارد جونییەر'' دامەزرا، کە «[...] ھێز بە لقی دادوەری دەدات بە لێکۆڵینەوە و بەلەدادگادانی تاوانە ڕقە توندڕەوییەکان کە تێیدا کەسە جیاکە قوربانییەکەی ھەڵبژاردووە لەبەر زایەند و ڕەنگ و ئایین و نەتەوە و جێندەر و ئاڕاستەی زایەندیی و، شووناسیی جێندەریی یاخود کەمتوانیی بینراو.» ئەمە کرایە ناو قانوونەوە و وای لە تاوانە ڕقییەکان کردووە کە تاوانێکی فیدڕاڵی بێت لە ویلایەتە یەکگرتووەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hrc.org/13699.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091028224353/http://www.hrc.org/13699.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ |سەردێڕ=President Barack Obama Signs Hate Crimes Legislation Into Law |بڵاوکەرەوە=HRC |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;

==== یەکێتیی ئەورووپا ====
لە [[یەکێتیی ئەورووپا]]دا، جیاکاری لە ھەر جۆرێک لەسەر بنەمای ئاڕاستەی زایەندی یان شووناسی جێندەریی نایاسایییە لەژێر بەیاننامەی مافی یەکێتی ئەورووپی سەرەکی.&lt;ref&gt;[[s:Charter of Fundamental Rights of the European Union#CHAPTER III. EQUALITY|Charter of Fundamental Rights of the European Union]]&lt;/ref&gt;

==== عێراق ====
لەکاتێکدا کە عێراق لەژێر دەستی بەریتانیادا بوو، ھاوزایەندخوازی تێیدا قەدەغە کرابوو. لەدوای ئەوە، کاتێک کە عێراق کەوتە ژێر دەستی حکوومەتی [[بەعسیزم|بەعسەوە]]، ھاوزایەندخوازی لەخۆیدا قەدەغە نەکرابوو. لەژێر یاساکانی ١٩٦٩دا، کاتێک کۆدی تاوانەکان دەرچوو، تەنھا لەکاتێکدا نایاسایی کردبوو ئەگەر دەستدرێژی، تۆلازی، بۆ فیلمی سێکسیی، لەشفرۆشیی، نەتوانین بۆ ڕێگەپێدان بەھۆی تەمەن و نەخۆشی دەروونی بووایە.&lt;ref name=&quot;WikiUsers5780&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/LGBT_rights_in_Iraq |سەردێڕ = «LGBT rights in Iraq» |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٧ی تەممووزی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; ھیچ یاسایەک دژی جیاکاری دانەندرابوو. لە ٢٧ی نیسانی ساڵی ٢٠٢٤ پەڕلەمانی عێڕاق یاسای «بەرەنگاربوونەوەی لەشفرۆشی و لادانی سێکسی» تێپەڕاند و لە ٢ی تەمووزی ھەمان ساڵیشەوە کەوتە واری جێبەجێکردنەوە، بەمەش وەک لە یاساکەدا ھاتووە ئەو کەسانەی بانگەشە یاخود پڕاکتیزەی ھاوزایەندخوازی دەکەن ڕووبەڕووی سزای یاسایی دەبنەوە و ھەروەھا ئەو دکتۆرەش کە نەشتەرگەری گۆڕینی زایەند دەکات بەھەمان شێوە تووشی سزای یاسایی دەبێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/notfound.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}&lt;/ref&gt;

=== چالاکی ڕامیاری ===
لە ١٩٦٠ەکانەوە، زۆرێک لە خەڵکانی [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە (دەستەواژە)|ئێڵ جی بی تی]] لە ڕۆژاوا، بە تایبەتی ئەوانەی لە شارە گەورەکان نیشتەجێ بوون، چاندێکی ھاوزایەندخوازییان دامەزراندووە. چاندی ھاوزایەندخوازی بە جووڵەی [[شانازیی ھاوزایەندخوازان|شانازی گەی]] ناسراوە لای زۆرێک لە خەڵکی، کە ساڵانە لەناو شارەکاندا ڕوودەدات. زۆرینەی ئەندامانی ئەم چاندە، بە ھاوزایەندخواز و پشتگیرەکانیشیانەوە، بەشداری لە شانازی گەی دەکەن بە لەبەرکردنی پۆشاک و بەرزکردنەوەی ئاڵای [[پەلکەزێڕینە]]، کە نیشانەیەکی ھاوزایەندخوازانە. سەرۆک وەزیری [[کەنەدا]]، [[جەستن تروودۆو|جەستن ترودۆ]]، چەندین جار بەشداری کردووە لە شانازی گەی و پشتگیری خۆی بۆ ھاوزایەندخوازەکان دەربڕیوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Swoon-worthy photos: Canadian Prime Minister Justin Trudeau steals hearts at Toronto's Pride parade | ناونیشان = https://www.usatoday.com/story/news/nation-now/2017/06/26/gay-pride-parade-2017-justin-trudeau-steals-hearts-toronto-pride/427773001/ |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووز، ٢٠١٧ | بڵاوکەرەوە = USA Today |زمان = ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.bbc.com/news/av/world-us-canada-36701570/justin-trudeau-joins-canada-gay-pride-march | سەردێڕ =Justin Trudeau joins Canada gay pride march | ڕێکەوتی سەردان =٧ی تەممووزی ٢٠١٧ | بەرھەم = BBC | بڵاوکەرەوە = BBC News | زمان =ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt; ھەرچۆنێک بێت، ھەموو ھاوزایەندخوازەکان بەشداری ناکەن لە شانازی گەی. زۆرێک لە پیاوە گەی و ژنە لێزبیانەکان پشتگوێی دەخەن.

لەگەڵ بەربڵاوبوونەوەی ئەیدز لە ١٩٨٠دا، زۆرێک لە کۆمەڵەکان و خەڵکانی تری ئێڵ جی بی تی ھەستان بە ڕێکخستن و بەرزکردنەوەی ھەڵمەت بۆ پەروەردەکردنی خەڵکی لەسەر ئەیدز و چۆنێتی خۆلادان لەو نەخۆشییە و بەرزکردنەوەی ئاگاداری لەسەر بەکارھێنانی پاراستن لەکاتی سێکسدا. ھەروەھا ئەوان بەدواداچوونیان دەکرد لەسەر دیاردەکە و دەستی یارمەتییان درێژ دەکرد بۆ تووشبووەکان بەو نەخۆشییە و داوایان لە حکوومەت کرد کە گرنگی زیاتر بدات بەم دیاردەیە.
{{multiple image
 | width = 200
 | direction = vertical
 | align = right
 | image1 = Pride Parade 2016 (28071266173).jpg
 | alt1 =
 | image2 = Pride Parade 2016 (28071267343).jpg
 | alt2 =
 | footer = سەرۆک وەزیرانی کەنەدا، [[جەستن تروودۆو|جەستن ترودۆ]]، لە کاتی بەشداریکردن لە [[نمایشی شانازی]] لە [[تۆرۆنتۆ]]، [[کەنەدا]].
}}
ئەو زیانانەی کە ئەو کاتە ئەیدز نایبۆوە و ڕێژەی کوشتنی زۆر کردبوو، وادیاربوو بووە ھۆی خاوکردنەوەی جووڵە ھاوزایەندخوازییەکان و لایەنەکانی تری ژیان، چونکە تیشک خرابووە سەر چارەسەرکردن و نەھێشتنی دیاردەکە. ھەرچۆنێک بێت، کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە لەو کاتەدا لە لایەنی سیاسییەوە چالاکبوونەوە و تەحەدای کۆمەڵگەی جیاڕەگەزخوازانیان کرد کە بە ھەمان شێوەی ئەوان ھەستن لەسەر دیاردەکە و ئەو کارەساتەی ئەیدز نابوویەوە. بەھۆی ئەم جووڵانەوە، زۆرێک لە فیلمەکان ھەستان بە بەرچاوخستنی کێشەکە، لەو فیلمانە: ''بەستنێکی زوو'' (١٩٨٥)، ''دۆستی درێژخایەن'' (١٩٩٠)، ''فێڵەدێڵفیا'' (١٩٩٣)، و ھتد…

لە ڕامیارییدا، چەند ڕەگەزخوازێکی زۆر ھەن کە لە سیاسەتدا کار دەکەن، تەنانەت لەو وڵاتانەشی کە یاسایان دژی ھاوزایەندخوازی ھەبوو ئەمە بینراوە. لەم کەسایەتییانە [[:en:Guido Westerwelle|گویدۆ ڤێسترڤل]]، [[:en:Peter Mandelson|پیتەر ماندلسن]] و [[:en:Per-Kristian Foss|پێر-کریستییان فاس]]، کە وەزیری کاروباری ئابووری [[نەرویژ|نەرویج]] بوو.

جووڵەکانی ئێڵ جی بی تی لەلایەن چەند کەسایەتی و ڕێکخراوەوە تووشی ڕووبەڕووبوونەوە دەبن و کەسانێک ھەن کە دژی ھاوزایەندخوازی دەوەستنەوە، زۆرجار لەبەر ھۆکاری ئایینی. ھەندێک لە خەڵکی پێیان وایە کە ھەموو پەیوەندییەکی سێکسیی جگە لە لەگەڵ ھاوسەری جیاڕەگەز دژی نەریتیی خێزانییە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Salt Lake City, UT |ناونیشان=http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080603123925/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|سەردێڕ=First Presidency Message on Same-Gender Marriage |بڵاوکەرەوە=Newsroom.lds.org |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080603123925/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |date= ٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt; و پێیان وایە کە مناڵەکان دەبێت لە ماڵێکدا بن کە دایک و باوکێک بەڕێوەی بەرێ.&lt;ref name=DMD&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Brownback |یەکەم=Sam |سەردێڕ=Defining Marriage Down&amp;nbsp;– We need to protect marriage. |بڵاوکەرەوە=National Review |ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080601155703/http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040710092937/http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |date=١٠ی تەممووزی ٢٠٠٤ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.lds.org/topics/family-proclamation |سەردێڕ=''The Family: A Proclamation to the World'' |بڵاوکەرەوە=Lds.org |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ١٩٩٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131208223716/https://www.lds.org/topics/family-proclamation |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەندێک لەو کەسانەی کە دژی مافەکانی ھاوزایەندخوازانن پێیان وایە کە ئەم مافانە کێشەی تێکەڵبوون دروست دەکەن لە ڕووی ئازادی تاکەکەسی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=496871&amp;in_page_id=1770
|سەردێڕ=Gay hate law 'threat to Christian free speech'
|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|یەکەم=Steve
|دوایین=Doughty
|بڵاوکەرەوە=Daily Mail
|شوێن=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=403815&amp;in_page_id=1770
|سەردێڕ=Christian faces court over 'offensive' gay festival leaflets
|یەکەم=Steve
|دوایین=Doughty
|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Daily Mail
|شوێن=London
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20061019212703/http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=403815&amp;in_page_id=1770
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/michael_gove/article805241.ece
|بڵاوکەرەوە=The Times
|سەردێڕ=I'd like to say this, but it might land me in prison
|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٢|یەکەم=Michael
|دوایین=Gove
|شوێن=London
|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20080918211024/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/michael_gove/article805241.ece
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٨
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.cbc.ca/canada/calgary/story/2007/11/28/chandler-meeting.html |سەردێڕ=Christian group likens Tory candidate review to witch hunt |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=CBC News |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080605082143/http://www.cbc.ca/canada/calgary/story/2007/11/28/chandler-meeting.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.lifesitenews.com/news/archive/ldn/2008/apr/08040901
|سەردێڕ=Conduct unbecoming a free society
|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٠٨|دوایین=Kempling
|یەکەم=Chris
|بڵاوکەرەوە=National Post
|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140328143153/http://www.lifesitenews.com/news/archive/ldn/2008/apr/08040901
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠١٤
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئازادی ئایینی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.law.com/jsp/ihc/PubArticleIHC.jsp?id=1193735028038
|سەردێڕ=Employer's Dilemma: When Religious Expression and Gay Rights Cross
|یەکەم=Judith
|دوایین=Moldover
|بڵاوکەرەوە=New York Law Journal
|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071031184612/http://www.law.com/jsp/ihc/PubArticleIHC.jsp?id=1193735028038
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645
 |سەردێڕ=Collision of religious and gay rights in the workplace
 |بڵاوکەرەوە=Humanist
 |ڕێکەوت=کانوونی دووەم–شوباتی ٢٠٠٨|یەکەم=Bob
 |دوایین=Ritter
 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120305210524/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645/
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120305210524/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645/ |date= ٥ی ئازاری ٢٠١٢ }}&lt;/ref&gt; توانای بەڕێوەبردنی کڵێساکان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/6904057.stm
|سەردێڕ=Bishop loses gay employment case
|ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=BBC News
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170930123030/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/6904057.stm
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ڕێکخراوە خێرخوازییەکان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/2080669/Catholic-adoption-service-stops-over-gay-rights.html
|سەردێڕ=Catholic adoption service stops over gay rights
|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Telegraph
|یەکەم=Martin
|دوایین=Beckford
|شوێن=London
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171020151524/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/2080669/Catholic-adoption-service-stops-over-gay-rights.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.boston.com/news/local/articles/2006/03/11/catholic_charities_stuns_state_ends_adoptions/
|سەردێڕ=Catholic Charities to halt adoptions over issue involving gays
|ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٠٦|دوایین=LeBlanc
|یەکەم=Steve
|بڵاوکەرەوە=Boston Globe
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160303212653/http://www.boston.com/news/local/articles/2006/03/11/catholic_charities_stuns_state_ends_adoptions/
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئازاری ٢٠١٦
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و ڕێکخراوی ئایینی تر. بەھەرحاڵ، ئەو کڵێسا و ڕێکخراوانەی کە دژی یاساکانی حکوومەت دەوەستن و جیاکاری دەکەن لەنێوان ھاوزایەندخوازان و بەدڕەفتاری دەکەن بەرامبەرییان، ھەڕەشەی باج لێسەندنیان لێ دەکرێت لەلایەن حکوومەتەوە.&lt;ref name=BannedBoston&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp
|سەردێڕ=Banned in Boston:The coming conflict between same-sex marriage and religious liberty
|یەکەم=Maggie
|دوایین=Gallagher
|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٠٦|بەرگ=٠١١|issue=33
|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060516000949/http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠٠٦
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/08/14/nyregion/14civil.html
|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Church Group Complains of Civil Union Pressure
|یەکەم=Jill
|دوایین=Capuzzo
|newspaper=The New York Times
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630114638/http://www.nytimes.com/2007/08/14/nyregion/14civil.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/09/18/nyregion/18grove.html
|سەردێڕ=Group Loses Tax Break Over Gay Union Issue
|یەکەم=Jill
|دوایین=Capuzzo
|newspaper=The New York Times
|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170628033942/http://www.nytimes.com/2007/09/18/nyregion/18grove.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.deseretnews.com/article/1,5143,700226242,00.html
 |سەردێڕ=LDS Church expresses disappointment in California gay marriage decision
 |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٠٨|یەکەم=Carrie
 |دوایین=Moore
 |بڵاوکەرەوە=Deseret News
 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090601193325/http://www.deseretnews.com/article/1%2C5143%2C700226242%2C00.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090601193325/http://www.deseretnews.com/article/1,5143,700226242,00.html |date= ١ی حوزەیرانی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;
لە ئێستادا کڵێساکان پارەی پێداویستییەکانیان (وەک ئاو، کارەبا، ھتد…) نادەن و لەسەر حکوومەتە.

== کۆمەڵگە و کۆمەڵناسی ==
=== بیر و ڕای گشتی ===
{{کاردانەوە کۆمەڵایەتییەکان بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازی}}
پەسەند نەکردنی ئەو کەسانەی کە جیاڕەگەزخواز نین، وەک ھاوزایەندخوازان، لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە زیاتر لە وڵاتەکانی ئاسیا و ئەفریقا دەبیندرێت، بە تایبەتی وڵاتە دواکەوتووەکان، و بە شێوەیەکی بەرچاو لە ئەورووپا و [[ئوسترالیا]] و ئەمریکاکان پەسەند دەکرێن. کۆمەڵگەکانی ڕۆژاوا بە گشتی زۆر باشن لە ڕووی پەسەندکردنیانەوە و مافی خۆشیان ھەیە، بە تایبەتی لە کۆتا دەیەکانی ڕابردوودا گرنگی بە مافەکانیان دراوە و کۆمەڵگە فێرکراوە لەسەر دیاردەکە. لە ٢٠١٧دا، پرۆفیسۆر ئەیمی ئەدامچیک ڕوونی کردەوە کە ئەم جیاوازییە جیھانییانە لە پەسەندکردنی ھاوزایەندخوازان دەگەڕێتەوە بۆ سەر سێ فاکتەر کە پێکھاتوون لە: بەھێزی دیموکراسی، پێگەیشتوویی ئابووری، و ئەو ئایینانەی کە لەو شوێنانە بەربڵاون.&lt;ref name=&quot;Adamczyk&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Adamczyk|یەکەم=Amy|سەردێڕ=Cross-National Public Opinion about Homosexuality: Examining Attitudes across the Globe|ساڵ=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=University of California Press|پەڕەکان=٣–٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wly8DQAAQBAJ&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170217022835/https://books.google.com/books?id=wly8DQAAQBAJ&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== پەیوەندییەکان ===
لە ٢٠٠٦دا، کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی، کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی، لە دادگای باڵا لە ویلایەتی [[کالیفۆرنیا]] کورتەیەکیان پێشکەش کرد: «خەڵکانی گەی و لێزبیان پەیوەندی پابەندبوو و درێژخایەن دروست دەکەن کە یەکسانن بە پەیوەندییە جیاڕەگەزخوازەکان. [[ھاوسەرگیری]] کە لە ھاوزایەندخوازان دابڕاوە سوودی کۆمەڵایەتی، دەروونی، و تەندروستی دەھێنێت. بە ڕەتکردنەوەی مافی ھاوسەرگیری بۆ ھاوزایەندخوازان، ویلایەتەکە پشتی ئەو ستیگمایانە دەگرێت و ڕێیان پێ دەدات کە بەردەوام بێت کە [بە ھۆکاری مێژوویی] دراونەتە پاڵ ھاوزایەندخوازی. ھاوزایەندخوازی تووشی ستیگما کراوە و ئەم ستیگمایەش ئەنجامی نەرێنیی دەبێت. بەربەستنی [[ھاوسەرگیریی ھاوزایەند|ھاوسەرگیری ھاوزایەندخوازان]] لەلایەن ویلایەتی کالیفۆرنیاوە، شکانەوەیەکی ئەم ستیگمایەیە.» ئەوان ھەروەھا ئاماژەیان بەوە دا کە «ھیچ بنەمایەکی زانستیی نییە بۆ جیاکردنەوە لە نێوان کەپڵە جیاڕەگەزخواز و ھاوزایەندخوازەکان لە بارەی مافی یاسایی، سوودەکان، و [ئەو کێشانەی] کە لە ڕووی ھاوسەرگیری شارستانییەوە دروست دەبن.»&lt;ref name=amici/&gt; ھاوسەرگیری ھاوزایەند لە ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٨دا یاسایی کرا کاتێک ویلایەتی کالیفۆرنیا بڕوانامەی ھاوسەرگیری بۆ ھاوزایەندخوازان دەرکرد و بەسەر بەربەستەکەدا چۆوە کە دژی یاساکانی ویلایەتەکە بوو.&lt;ref&gt;*{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/Same-sex_marriage_in_California |سەردێڕ = «Same-sex marriage in California» |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

=== ئایین ===
ھەرچەندە پەیوەندی نێوان ھاوزایەندخوازی و ئایین دەتوانێت بگۆڕێت لە ناوچەیەکەوە و بۆ ناوچەیەکی تر و بەپێی تێپەڕبوونی کات، ئەو ئایینانەی کە لە ئێستادا بەربڵاوترینن لە جیھاندا، کە [[ئایینە ئیبراھیمییەکان]]ن، ھاوزایەندخوازی و شێوەکانی تری پەیوەندیداری بە نەرێنیی پیشانی کۆمەڵگە دەدەن. ئەم دژ وەستانە دەتوانێت لە مەودایەکی فراوان لە بە کەم سەیرکردنی کردارەکە، تا تەواو بەربەستکردنی و دژ وەستانی لە ھەبوون لە کۆمەڵگەدا درێژ ببێتەوە. ھەندێک لە ئایینەکان وا بانگەشە دەکەن کە ڕووتێکردنی ھاوزایەند لە خۆیدا تاوانە،&lt;ref name=OPCtrial&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf|سەردێڕ=Charge #1 and specifications preferred by the Presbytery of Southern California against The Rev. C. Lee Irons|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|format=PDF|بڵاوکەرەوە=Presbytery of Southern California of the Orthodox Presbyterian Church|وتەگێڕانەوە=claiming that homosexuality is an unchosen &quot;condition,&quot; rather than a sin of the heart, [...] contradicts the teaching of Scripture that both the desire and the act are sin.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080723194409/http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ھەندێکی تر دەڵێن تەنھا کردارە ھاوزایەندییەکان تاوانە،&lt;ref&gt;سێکس و کۆمەڵگە – بەرگی ٣ – پەڕەی ٨٣٤&lt;/ref&gt; و ھەندێکی تریان بە تەواوی ھاوزایەندخوازییان پەسەند کردووە،&lt;ref&gt;The Wiley-Blackwell Companion to Religion and Social Justice – Page 543, Michael D. Palmer, Stanley M. Burgess – 2012&lt;/ref&gt; لەکاتێکدا ھەندێکی تریش ھەن بە ڕێژەیەکی زۆر کەم کە ھانی ھاوزایەندخوازان دەدەن.&lt;ref&gt;Introduction to New and Alternative Religions in America, Eugene V. Gallagher, W. Michael Ashcraft – 2006&lt;/ref&gt; ھەندێک لە خەڵکی پێیان وایە و بانگەشەی ئەوە دەکەن کە ھەستی ھاوزایەند دەتوانرێت نەھێڵرێت بە باوەڕ بە ئایین. ھەندێک خەڵک کرداری ھاوزایەندخوازییان لەلا پیرۆزە و میتۆلۆجی خۆشەویستی ھاوزایەند دەتوانرێت لە بەشەکانی جیھاندا بدۆزرێتەوە.&lt;ref&gt;Cabezón, p. vii, &quot;Introduction&quot;&lt;/ref&gt;

== ھاوزایەندخوازیی ئاژەڵانی تر ==
[[پەڕگە:Males Anas platyrhynchos 2.jpg|وێنۆک|دوو قازی کێوی نێرینە]]
[[پەڕگە:Wuppertal - Zoo - Panthera leo 01 (1) ies.webm|وێنۆک|دوو [[شێر]]ی نێر لە کاتی سێکسکردندا]]
خووڕەوشتی ھاوزایەندخوازی و دووڕەگەزخوازی بە شێوەیەکی بەربڵاو لە نێوان ئاژەڵەکاندا دەبیندرێن. ئەم خووڕەوشتانە لە [[سێکس|چالاکی سێکسییەوە]] درێژ دەبێتەوە بۆ باوانێتیکردن و بوون بە کەپڵ. بەدواداچوونێکی ١٩٩٩ی بڕووس بەیجمێڵ پیشانی دەدات کە کردەوە و خووڕەوشتی ھاوزایەندخوازی و پەیوەندیدار پێوەی لە سەروو ٥٠٠ جۆر لە ئاژەڵانی تردا تۆمار کراوە، ھەر لە [[پریمات]]ەکانەوە تا کرمەکان.&lt;ref name=Bagemihl/&gt;&lt;ref name=&quot;Biological Exuberance: Animal&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Harrold
|یەکەم=Max
|سەردێڕ=Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity
|بڵاوکەرەوە=The Advocate, reprinted in Highbeam Encyclopedia
|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ١٩٩٩|ناونیشان=http://www.thefreelibrary.com/Biological+Exuberance:+Animal+Homosexuality+and+Natural+Diversity.-a053877996
|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110520172429/http://www.thefreelibrary.com/Biological+Exuberance:+Animal+Homosexuality+and+Natural+Diversity.-a053877996
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠١١
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; پەیوەندی سێکسی نێوان ئاژەڵەکان بە شێوەی زۆر جیاواز دەردەکەوێت و دەنوێنرێت. ھەرچەندە چەند بیردۆزەیەک ھەیە، بەڵام لە ڕووی زانستییەوە ھێشتا نازانرێت ھۆکاری جیاوازی ئەم دەربڕینانە چییە لەم جۆرە پەیوەندییانەدا، و لەبەر ئەوەشی ھەموو جۆرێک لە ئاژەڵەکان بەدواداچوونیان لەسەر نەکراوە،&lt;ref name=&quot;'Catalogue of Life' reaches&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gordon |یەکەم=Dr Dennis
 | سەردێڕ='Catalogue of Life' reaches one million species
|بڵاوکەرەوە=National Institute of Water and Atmospheric Research
|ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.niwascience.co.nz/pubs/mr/archive/2007-04-10-3
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070713004634/http://www.niwascience.co.nz/pubs/mr/archive/2007-04-10-3
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; بیردۆزەیەک یان وەڵامێکی جێگیر ئەستەمە دەستکەوتنی. وەک بەیجمێڵ دەڵێت: «شانشینی ئاژەڵان [ئەم کردەوەیە] ئەنجام دەدەن بە جیاوازییەکی سێکسیی زۆریشەوە، لەوان ھاوزایەندخوازی، دووڕەگەزخوازی، و سێکسی بێ زاووزێ» وا دیارە لەلای ئاژەڵەکانی تر پەسەندکردنی زۆر زیاترە لە چاو مرۆڤەکاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.publishersweekly.com/pw/print/19990201/26501-gay-lib-for-the-animals-a-new-look-at-homosexuality-in-nature-.html |سەردێڕ=Gay Lib for the Animals: A New Look At Homosexuality in Nature – 2/1/1999 – Publishers Weekly |بڵاوکەرەوە=Publishersweekly.com |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120729131204/http://www.publishersweekly.com/pw/print/19990201/26501-gay-lib-for-the-animals-a-new-look-at-homosexuality-in-nature-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;

لە یەکێک لە جۆرەکانی ئاژەڵان، کە پێکھاتووە لە [[پەز]]ەکان، یان مەڕە ماڵی کراوەکان، ڕووتێکردنی ھاوزایەندخوازی بە شێوەیەکی زۆر دەبیندرێت.&lt;ref name=&quot;books.google.ca&quot;&gt;''[https://books.google.com/books?id=EftT_1bsPOAC&amp;pg=PA179 Animal Homosexuality: A Biosocial Perspective] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170223053821/https://books.google.com/books?id=EftT_1bsPOAC&amp;pg=PA179 |date=٢٣ی شوباتی ٢٠١٧}}'' By Aldo Poiani, A. F. Dixson, p. 179, 2010, Cambridge University Press&lt;/ref&gt;&lt;ref name=levay2/&gt; نزیکەی ١٠٪‏ مەڕە نێرینەکان ڕەتی دەکەنەوە کە لەگەڵ مێینەکاندا کردەوەی سێکسیی ئەنجام بدەن، لەکاتێکدا وەڵامی خێرایان دەبێت بۆ ئەنجامدانیی لەگەڵ نێرێکی تردا.&lt;ref name=levay2&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Gay, Straight, and The Reason Why The Science of Sexual Orientation|ناونیشان=https://archive.org/details/gaystraightreaso0000leva|دوایین=Levay|یەکەم=Simon |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |شوێن=Cambridge, Massachusetts |پەڕەکان=[https://archive.org/details/gaystraightreaso٠٠٠٠leva/page/٧٠ ٧٠]–٧١}}&lt;/ref&gt; ھاوزایەندخوازی نێوان ئاژەڵەکان ئەوەمان پیشان دەدەن کە ھاوزایەندخوازی لە ڕاستیدا نەخۆشی نییە و لە ناو سروشتدا بەردەوام ڕوودەدات، و لە ھەمان کاتدا قسەی زۆرینەی کەسایەتییە ئایینییەکان، بە تایبەتی ئەوانەی نێو کۆمەڵگەی ئیسلامی، پووچەڵ دەکاتەوە لەوەی کە دەڵێن ھاوزایەندخوازی لە ئاژەڵدا ڕوو نادات.

== تێبینییەکان ==
&lt;noinclude&gt;{{تێبینییەکان}}&lt;/noinclude&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|20em|refs=
&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sexual orientation, homosexuality and bisexuality|بڵاوکەرەوە=American Psychological Association|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشان=http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130808032050/http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=amici&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.courts.ca.gov/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf |پەڕە=٣٠|سەردێڕ=Case No. S147999 in the Supreme Court of the State of California, In re Marriage Cases Judicial Council Coordination Proceeding No. 4365(...) – APA California Amicus Brief&amp;nbsp;— As Filed |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120118184353/http://www.courts.ca.gov/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1542/peds.113.6.1827 |نووسەر=Frankowski BL|نووسەر٢=American Academy of Pediatrics Committee on Adolescence|سەردێڕ=Sexual orientation and adolescents |journal=Pediatrics|بەرگ=١١٣ |issue=٦ |پەڕەکان=١٨٢٧–٣٢ |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٤|pmid=١٥١٧٣٥١٩|ناونیشان=http://pediatrics.aappublications.org/content/113/6/1827.long}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Mary Ann Lamanna|نووسەر٢=Agnes Riedmann|نووسەر٣=Susan D Stewart|سەردێڕ=Marriages, Families, and Relationships: Making Choices in a Diverse Society|بڵاوکەرەوە=Cengage Learning|ژپنک=١-٣٠٥-١٧٦٨٩-٨|ساڵ=٢٠١٤|پەڕە=٨٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fofaAgAAQBAJ&amp;pg=PA82|وتەگێڕانەوە=The reason some individuals develop a gay sexual identity has not been definitively established &amp;nbsp;– nor do we yet understand the development of heterosexuality. The American Psychological Association (APA) takes the position that a variety of factors impact a person's sexuality. The most recent literature from the APA says that sexual orientation is not a choice that can be changed at will, and that sexual orientation is most likely the result of a complex interaction of environmental, cognitive and biological factors...is shaped at an early age...[and evidence suggests] biological, including genetic or inborn hormonal factors, play a significant role in a person's sexuality (American Psychological Association 2010).|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130141623/https://books.google.com/books?id=fofaAgAAQBAJ&amp;pg=PA82|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Stuart&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=گەیڵ ویسگارز ستوارت|سەردێڕ=Principles and Practice of Psychiatric Nursing|بڵاوکەرەوە=Elsevier Health Sciences|ژپنک=٠-٣٢٣-٢٩٤١٢-X|ساڵ=٢٠١٤|پەڕە=٥٠٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ivALBAAAQBAJ&amp;pg=PA502|وتەگێڕانەوە=No conclusive evidence supports any one specific cause of homosexuality; however, most researchers agree that biological and social factors influence the development of sexual orientation.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130185850/https://books.google.com/books?id=ivALBAAAQBAJ&amp;pg=PA502|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Kersey-Matusiak&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Gloria Kersey-Matusiak|سەردێڕ=Delivering Culturally Competent Nursing Care|بڵاوکەرەوە=Springer Publishing Company|ژپنک=٠-٨٢٦١-٩٣٨١-١|ساڵ=٢٠١٢|پەڕە=١٦٩|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=X8O_wGedAYoC&amp;pg=PA169|وتەگێڕانەوە=Most health and mental health organizations do not view sexual orientation as a 'choice.'|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130123356/https://books.google.com/books?id=X8O_wGedAYoC&amp;pg=PA169|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rcpsych.ac.uk/workinpsychiatry/specialinterestgroups/gaylesbian/submissiontothecofe.aspx|سەردێڕ=Submission to the Church of England's Listening Exercise on Human Sexuality|بڵاوکەرەوە=The Royal College of Psychiatrists|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130502011813/http://www.rcpsych.ac.uk/workinpsychiatry/specialinterestgroups/gaylesbian/submissiontothecofe.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئایاری ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Långström2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Långström |یەکەم١= N. |دوایین٢= Rahman |یەکەم٢= Q. |دوایین٣= Carlström |یەکەم٣= E. |دوایین٤= Lichtenstein |یەکەم٤= P. |سەردێڕ= Genetic and Environmental Effects on Same-sex Sexual Behavior: A Population Study of Twins in Sweden | doi = 10.1007/s10508-008-9386-1| journal = Archives of Sexual Behavior |بەرگ= ٣٩| issue = 1|پەڕەکان= ٧٥–٨٠|ساڵ= ٢٠٠٨| pmid = ١٨٥٣٦٩٨٦}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=PAHO&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=&quot;Therapies&quot; to change sexual orientation lack medical justification and threaten health |ناونیشان=http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=6803&amp;Itemid=1926 |بڵاوکەرەوە=Pan American Health Organization |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120523040848/http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=6803&amp;Itemid=1926 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠١٢|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113141618/http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content |date=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ }} archived here.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;levay&quot;&gt;Simon LeVay (1996). ''[http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/chap1/queerscience.htm Queer Science: The Use and Abuse of Research into Homosexuality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170317060357/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/chap1/queerscience.htm |date=١٧ی ئازاری ٢٠١٧}}.'' Cambridge: The MIT Press ISBN 0-262-12199-9&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hawragazxwazi271927&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sciencedaily.com/releases/2009/06/090616122106.htm|سەردێڕ=Same-sex Behavior Seen In Nearly All Animals, Review Finds|ئیش=ScienceDaily|ڕێکەوتی سەردان= ١ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110128123637/http://www.sciencedaily.com/releases/2009/06/090616122106.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hawragazxwazi371827&gt;[http://www.news-medical.net/news/2006/10/23/20718.aspx ''1,500 animal species practice homosexuality''. ''The Medical News'', 23 October 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110210172226/http://www.news-medical.net/news/2006/10/23/20718.aspx |date=10 February 2011}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hawragazxwazi372937&gt;Sommer, Volker &amp; Paul L. Vasey (2006), Homosexual Behaviour in Animals, An Evolutionary Perspective. Cambridge University Press, Cambridge. ISBN 0-521-86446-1&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Bagemihl&gt;{{harv|Bagemihl|1999}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;&gt;American Psychological Association: [http://www.apa.org/about/governance/council/policy/sexual-orientation.aspx Resolution on Appropriate Affirmative Responses to Sexual Orientation Distress and Change Efforts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101174139/http://www.apa.org/about/governance/council/policy/sexual-orientation.aspx |date= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Committed&quot;&gt;*[http://www.mercurynews.com/census/ci_18334802?nclick_check=1 Census statistics show quarter of California same-sex couples raising kids] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160809145325/http://www.mercurynews.com/census/ci_18334802?nclick_check=1 |date= ٩ی ئابی ٢٠١٦}}
*[http://www.starnewsonline.com/article/20110630/ARTICLES/110639995/1004/sitemaps Region Saw Increase In Same-Sex Households] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160329030306/http://www.starnewsonline.com/article/20110630/articles/110639995/1004/sitemaps |date=٢٩ی ئازاری ٢٠١٦}}
*[http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 Census 2010: One Quarter of Gay Couples Raising Children] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630053712/http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 |date=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}
*[http://www.startribune.com/local/125537288.html Minnesota Sees 50% Rise in Number of Gay Couples] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717123400/http://www.startribune.com/local/125537288.html |date=17 July 2011}}
*[http://www.poughkeepsiejournal.com/article/20110714/NEWS01/107140334/Census-Dutchess-Ulster-gay-households-increase Census:Dutchess, Ulster Gay Households Increase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119045141/http://www.poughkeepsiejournal.com/article/20110714/NEWS01/107140334/Census-Dutchess-Ulster-gay-households-increase |date=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}
*[http://westchesterrealestateinformation.com/same-sex-couples-numbers-soar-in-ny-2010-census-finds/ Same Sex Couples' Numbers Soar In N.Y, 2010 Census Finds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130430050627/http://westchesterrealestateinformation.com/same-sex-couples-numbers-soar-in-ny-2010-census-finds/ |date=٣٠ی نیسانی ٢٠١٣}}
*[http://www.edgeboston.com/index.php?ch=news&amp;sc=local&amp;sc3=&amp;id=123278 87% Increase in Same-Sex Nevada Households Since 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141026075323/http://www.edgeboston.com/index.php?ch=news&amp;sc=local&amp;sc3=&amp;id=123278 |date=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}
*[http://www.necn.com/07/14/11/Gay-lesbian-households-increase-in-Okla/landing_politics.html?&amp;apID=aebfe9933c274365a694d062894d773c 2010 Census indicates increase among same-sex homeowners in Oklahoma] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130130091511/http://www.necn.com/07/14/11/Gay-lesbian-households-increase-in-Okla/landing_politics.html?&amp;apID=aebfe9933c274365a694d062894d773c |date=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}
*[http://www.wnyc.org/blogs/wnyc-news-blog/2011/jul/15/spike-number-same-sex-couples-city/ Spike In Number of City's Same-Sex Couples] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727052503/http://www.wnyc.org/blogs/wnyc-news-blog/2011/jul/15/spike-number-same-sex-couples-city/ |date=27 July 2011}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=psych2010&gt;[http://healthyminds.org/More-Info-For/GayLesbianBisexuals.aspx Sexual Orientation] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110726000000/http://healthyminds.org/More-Info-For/GayLesbianBisexuals.aspx |date=26 July 2011}}. ''American Psychiatric Association''.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nrtsreport3619&quot;&gt;[https://www.facebook.com/NRTTVenglish/videos/1455995347807378/ homosexuals in the Kurdish Region], NRT Media&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=homodef46198&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= A Dictionary of True Etymologies|دوایین=Room |یەکەم=Adrian |ساڵ=١٩٨٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٠٢-٠٣٤٠-٣|پەڕە=٨٤}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=homodef37193&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= A Student's Dictionary of Psychology|دوایین=Statt |یەکەم=David A. |ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Psychology Press |ژپنک=٩٧٨-١-٨٤١٦٩-٣٤٢-٢|پەڕە=٩٣}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=glbtq&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |سەردێڕ=Karl-Maria Kertbeny: The Coinage and Dissemination of the Term |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٢|periodical=glbtq.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120927020758/http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626100855/http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |date=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=homolegal3619&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر١=Feray Jean-Claude |نووسەر٢=Herzer Manfred |ساڵ= ١٩٩٠|سەردێڕ= Homosexual Studies and Politics in the 19th Century: Karl Maria Kertbeny | journal = Journal of Homosexuality |بەرگ= ١٩|پەڕە= ١| doi=10.1300/j082v19n01_02}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=von-kraft3628&gt;[http://www.glbtq.com/social-sciences/krafft_ebing_r.html Krafft-Ebing, Richard von (1840–1902)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120409220543/http://www.glbtq.com/social-sciences/krafft_ebing_r.html |date=9 April 2012}}. ''glbtq.com''.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=psexualis&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://www.kino.com/psychopathia/history.html |سەردێڕ=Psychopathia Sexualis |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|periodical=Kino.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071004223140/http://www.kino.com/psychopathia/history.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=glaad&gt;[http://www.glaad.org/referenceguide Media Reference Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110823105346/http://www.glaad.org/referenceguide |date=٢٣ی ئابی ٢٠١١}} (citing AP, NY Times, Washington Post style guides), GLAAD. Retrieved 10 May 2007.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=haiey3618&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/gay|سەردێڕ=gay|وێبگە=Oxford Dictionaries|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٥|وتەگێڕانەوە=(Of a person, especially a man) homosexual.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160827054658/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/gay|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Mj3737&gt;Marguerite Johnson, Terry Ryan: ''Sexuality in Greek and Roman society and literature: a sourcebook'' p.4&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hayw26193&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://dictionary.reference.com/browse/lesbian |سەردێڕ=Lesbian &amp;#124; Define Lesbian at Dictionary.com |بڵاوکەرەوە=Dictionary.reference.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160307135535/http://dictionary.reference.com/browse/lesbian |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئازاری ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=UNAIDS&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UNAIDS: Men who have sex with men |بڵاوکەرەوە=UNAIDS |ناونیشان=http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/dataimport/pub/briefingnote/2006/20060801_policy_brief_msm_en.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120320001221/http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/dataimport/pub/briefingnote/2006/20060801_policy_brief_msm_en.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hayiaj261862&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Younger|یەکەم=John G.|سەردێڕ=Sex in the ancient world from A to Z|ناونیشان=https://archive.org/details/sexancientworldf00youn|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Routledge|شوێن=London [u.a.]|ژپنک=٠-٤١٥-٢٤٢٥٢-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/sexancientworldf٠٠youn/page/n٥٨ ٣٨]|edition=1st published.}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=naown1726&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The American Heritage Dictionary of the English Language, Fourth Edition|ناونیشان=https://archive.org/details/americanheritage0000unse_a1o7|بڵاوکەرەوە=Houghton Mifflin|ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٠-٦١٨-٧٠١٧٢-٩}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=haowm19364&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| دوایین = Spears | یەکەم = Richard A. | سەردێڕ = Fag |ئیش= Dictionary of American Slang and Colloquial Expressions | ساڵ = ٢٠٠٧| ناونیشان = http://dictionary.reference.com/browse/faggot | ڕێکەوتی سەردان = ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160227014915/http://dictionary.reference.com/browse/faggot | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی شوباتی ٢٠١٦ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=terms&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sex-lexis.com/ |سەردێڕ=Dictionary of Sexual Terms |بڵاوکەرەوە=Sex-lexis.com |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041015054212/http://www.sex-lexis.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=haownsh351937&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Taylor|یەکەم=Marvin J.|سەردێڕ=Queer Things from Old Closets: Libraries Gay and Lesbian Studies – Queer Theory|ناونیشان=http://rbm.acrl.org/content/rbml/8/1/19.full.pdf|بڵاوکەرەوە=Association of College and Research Libraries|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160116080410/http://rbm.acrl.org/content/rbml/8/1/19.full.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ajowm36197&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=eds|یەکەم=Marc Wolinsky ...|سەردێڕ=Gays and the military: Joseph Steffan versus the United States|ساڵ=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|شوێن=Princeton, NJ|ژپنک=٠-٦٩١-٠٣٣٠٧-٢|پەڕەکان=٤٠–٤٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kM8WgQQghwIC&amp;pg=PA49&amp;lpg=PA49&amp;dq=Gays+military+homo+derogatory+epithet&amp;source=bl&amp;ots=GKgHK00BxL&amp;sig=MpmlY0QZHaF2ebPZ3o-phV1IMmo&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=xxFuULTrGqP20gH5x4EY&amp;ved=0CC8Q6AEwAw#v=onepage&amp;q=Gays%20military%20homo%20derogatory%20epithet&amp;f=false|edition=[Online-Ausg.].|ڕێکەوتی سەردان= ١ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130175809/https://books.google.com/books?id=kM8WgQQghwIC&amp;pg=PA49&amp;lpg=PA49&amp;dq=Gays+military+homo+derogatory+epithet&amp;source=bl&amp;ots=GKgHK00BxL&amp;sig=MpmlY0QZHaF2ebPZ3o-phV1IMmo&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=xxFuULTrGqP20gH5x4EY&amp;ved=0CC8Q6AEwAw#v=onepage&amp;q=Gays%20military%20homo%20derogatory%20epithet&amp;f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;!--========= دێمۆگرافیا ==========--&gt;

&lt;ref name=timcook2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://www.nbcnews.com/watch/nightly-news/apple-s-tim-cook-is-first-fortune-500-to-come-out-as-gay-350111811811|سەردێڕ = Apple's CEO Tim Cook Is First Fortune 500 to Come Out as Gay|بڵاوکەرەوە = NBC News|ڕێکەوت = ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|وێبگە = www.nbcnews.com|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170724022131/http://www.nbcnews.com/watch/nightly-news/apple-s-tim-cook-is-first-fortune-500-to-come-out-as-gay-350111811811|ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=black&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Black |یەکەم١= Dan |دوایین٢= Gates |یەکەم٢= Gary |دوایین٣= Sanders |یەکەم٣= Seth |دوایین٤= Taylor |یەکەم٤= Lowell |ساڵ= ٢٠٠٠|سەردێڕ= Demographics of the Gay and Lesbian Population in the United States: Evidence from Available Systematic Data Sources | journal = Demography |بەرگ= ٣٧ | issue = ٢|پەڕەکان= ١٣٩–١٥٤ | doi=10.2307/2648117 | pmid=١٠٨٣٦١٧٣}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=sexualbehavior37287&gt;Sexual Behavior in the Human Male, p. 656&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;more-or-less-2010-10-01&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Harford|یەکەم=Tim|سەردێڕ=More or Less examines Office for National Statistics figures on gay, lesbian and bisexual people|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00tznbk|بڵاوکەرەوە=BBC|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151105183125/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00tznbk|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=idea-creative719&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=David Leonhardt
|سەردێڕ=John Tukey, 85, Statistician; Coined the Word 'Software'
|journal=The New York Times
|ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٠}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=idea-creative628&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Biography 15.1, ''John W. Tukey'' (1915–2000)
|ناونیشان=http://www.swlearning.com/quant/kohler/stat/biographical_sketches/bio15.1.html
|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171105192244/http://www.swlearning.com/quant/kohler/stat/biographical_sketches/bio15.1.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} John Tukey criticizes sample procedure&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Billy1993&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.2307/2136206|vauthors=Billy JO, Tanfer K, Grady WR, Klepinger DH |سەردێڕ=The sexual behavior of men in the United States|jstor=2136206 |journal=Family Planning Perspectives |بەرگ=٢٥|issue=2 |پەڕەکان=٥٢–٦٠|ساڵ=١٩٩٣|pmid=٨٤٩١٢٨٧}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Binson1995&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1080/00224499509551795|یەکەم١=Diane |دوایین١=Binson |یەکەم٢=Stuart |دوایین٢=Michaels |یەکەم٣=Ron |دوایین٣=Stall |یەکەم٤=Thomas J. |دوایین٤=Coates |یەکەم٥=John H. |دوایین٥=Gagnon |یەکەم٦=Joseph A. |دوایین٦=Catania |ساڵ=١٩٩٥|سەردێڕ=Prevalence and Social Distribution of Men Who Have Sex with Men: United States and Its Urban Centers |journal=The Journal of Sex Research |بەرگ=٣٢|issue=3 |پەڕەکان=٢٤٥–٥٤ |jstor=3812794}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Johnson1992&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Johnson AM, Wadsworth J, Wellings K, Bradshaw S, Field J |سەردێڕ=Sexual lifestyles and HIV risk |journal=Nature |بەرگ=٣٦٠|issue=6403 |پەڕەکان=٤١٠–٢|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ١٩٩٢|pmid=١٤٤٨١٦٣|doi=10.1038/360410a0}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Laumann1994&gt;Laumann, E. O. , Gagnon, J. H. , Michael, R. T. , &amp; Michaels, S. (1994). ''The social organization of sexuality: Sexual practices in the United States.'' Chicago: University of Chicago Press.{{Page needed|date=September 2010}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Wellings1994&gt;Wellings, K. , Field, J. , Johnson, A. , &amp; Wadsworth, J. (1994). ''Sexual behavior in Britain: The national survey of sexual attitudes and lifestyles.'' London, UK: Penguin Books.{{Page needed|date=September 2010}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = ACSF1992&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| doi = 10.1038/360407a0 |نووسەر= Investigators ACSF |ساڵ= ١٩٩٢|سەردێڕ= AIDS and sexual behaviour in France | journal = Nature |بەرگ= ٣٦٠| issue = 6403|پەڕەکان= ٤٠٧–٤٠٩| pmid = ١٤٤٨١٦٢}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Bogaert2004&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Bogaert AF |سەردێڕ=The prevalence of male homosexuality: the effect of fraternal birth order and variations in family size |journal=Journal of Theoretical Biology |بەرگ=٢٣٠|issue=1 |پەڕەکان=٣٣–٧|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٤|pmid=١٥٢٧٥٩٩٧|doi=10.1016/j.jtbi.2004.04.035}} Bogaert argues that: &quot;The prevalence of male homosexuality is debated. One widely reported early estimate was 10% (e.g. , Marmor, 1980; Voeller, 1990). Some recent data provided support for this estimate (Bagley and Tremblay, 1998), but most recent large national samples suggest that the prevalence of male homosexuality in modern western societies, including the United States, is lower than this early estimate (e.g. , 1–2% in Billy et al. , 1993; 2–3% in Laumann et al. , 1994; 6% in Sell et al. , 1995; 1–3% in Wellings et al. , 1994). It is of note, however, that homosexuality is defined in different ways in these studies. For example, some use same-sex behavior and not same-sex attraction as the operational definition of homosexuality (e.g. , Billy et al. , 1993); many sex researchers (e.g. , Bailey et al. , 2000; Bogaert, 2003; Money, 1988; Zucker and Bradley, 1995) now emphasize attraction over overt behavior in conceptualizing sexual orientation.&quot; (p. 33) Also: &quot;...the prevalence of male homosexuality (in particular, same-sex attraction) varies over time and across societies (and hence is a &quot;moving target&quot;) in part because of two effects: (1) variations in fertility rate or family size; and (2) the fraternal birth order effect. Thus, even if accurately measured in one country at one time, the rate of male homosexuality is subject to change and is not generalizable over time or across societies.&quot; (p. 33)&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Fay1989&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Fay RE, Turner CF, Klassen AD, Gagnon JH |سەردێڕ=Prevalence and patterns of same-gender sexual contact among men |journal=Science |بەرگ=٢٤٣|issue=4889 |پەڕەکان=٣٣٨–٤٨|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ١٩٨٩|pmid=٢٩١١٧٤٤|doi=10.1126/science.2911744}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Sell1995&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1007/BF01541598|vauthors=Sell RL, Wells JA, Wypij D |سەردێڕ=The prevalence of homosexual behavior and attraction in the United States, the United Kingdom and France: results of national population-based samples |journal=Archives of Sexual Behavior |بەرگ=٢٤|issue=3 |پەڕەکان=٢٣٥–٤٨|ڕێکەوت=حوزەیرانی ١٩٩٥|pmid=٧٦١١٨٤٤}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=SavinWilliams2009&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| editor1-last = Hope | editor1-first = Debra A |سەردێڕ= Contemporary Perspectives on Lesbian, Gay, and Bisexual Identities | doi = 10.1007/978-0-387-09556-1 |زنجیرە= Nebraska Symposium on Motivation |بەرگ= ٥٤|ساڵ= ٢٠٠٩|ژپنک= ٩٧٨-٠-٣٨٧-٠٩٥٥٥-٤}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=gayfeelings2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE0D91E3EF93BA35751C1A964958260&amp;sec=&amp;spon=&amp;pagewanted=all|سەردێڕ=Sexual Behavior Levels Compared in Studies In Britain and France|ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٢|ئیش=nytimes.com}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=statsofusa2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://williamsinstitute.law.ucla.edu/research/census-lgbt-demographics-studies/how-many-people-are-lesbian-gay-bisexual-and-transgender |نووسەر=Gary Gates |سەردێڕ=How Many People are Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender? |بڵاوکەرەوە=The Williams Institute |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170721165514/http://williamsinstitute.law.ucla.edu/research/census-lgbt-demographics-studies/how-many-people-are-lesbian-gay-bisexual-and-transgender/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=statsofusa3618&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/Gates-How-Many-People-LGBT-Apr-2011.pdf |format=PDF |نووسەر=Gary Gates |سەردێڕ=How many people are lesbian, gay, bisexual, and transgender? |بڵاوکەرەوە=The Williams Institute |پەڕە=١ |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150425174542/http://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/Gates-How-Many-People-LGBT-Apr-2011.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=moresources2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gay and Lesbian Families in the United States: Same-Sex Unmarried Partner Households |ناونیشان=http://www.urban.org/UploadedPDF/1000491_gl_partner_households.pdf |دوایین١=Smith |یەکەم١=David M. |دوایین٢=Gates |یەکەم٢=Gary J. |ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠٠١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110107082654/http://www.urban.org/UploadedPDF/1000491_gl_partner_households.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;[http://www.cdc.gov/nchs/data/nhsr/nhsr077.pdf &quot;Sexual Orientation and Health Among U.S. Adults: National Health Interview Survey, 2013.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709014014/https://www.cdc.gov/nchs/data/nhsr/nhsr077.pdf |date= ٩ی تەممووزی ٢٠١٧}} ''CDC''. 15 July 2014. 15 July 2014.&lt;/ref&gt;
}}

{{Refbegin|20em}}

=== کتێبەکان ===
;١٩٨٠کان
# Adam, Barry (1987). ''The Rise of a Gay and Lesbian Movement'', G. K. Hall &amp; Co. {{ISBN|0-8057-9714-9}}
# {{بیرخستنەوە|یەکەم=John |دوایین=Boswell |ناونیشان=http://www.press.uchicago.edu/cgi-bin/hfs.cgi/00/231.ctl |سەردێڕ=Christianity, Social Tolerance, and Homosexuality: Gay People in Western Europe from the Beginning of the Christian Era to the Fourteenth Century |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ساڵ=١٩٨٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٠٦٧١١-٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060928195316/http://www.press.uchicago.edu/cgi-bin/hfs.cgi/00/231.ctl |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}}
# Dover, Kenneth J. , ''Greek Homosexuality'', Gerald Duckworth &amp; Co. Ltd. 1979, {{ISBN|0-674-36261-6}}(hardcover), {{ISBN|0-674-36270-5}}(paperback)
# d'Emilio, John ''Sexual Politics, Sexual Communities: The Making of a Homosexual Minority in the United States, 1940–1970'', University of Chicago Press 1983, {{ISBN|0-226-14265-5}}
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=The History of Sexuality |یەکەم=Michel |دوایین=Foucault |authorlink=Michel Foucault |ساڵ=١٩٨٦|بڵاوکەرەوە=Pantheon Books |ژپنک=٠-٣٩٤-٤١٧٧٥-٥}}
# Roth, Norman. ''The care and feeding of gazelles: Medieval Arabic and Hebrew love poetry.'' IN: Lazar &amp; Lacy. ''Poetics of Love in the Middle Ages'', George Mason University Press 1989, {{ISBN|0-913969-25-7}}
;١٩٩٠ەکان
# {{بیرخستنەوە|یەکەم١=Bruce |دوایین١=Bagemihl |سەردێڕ=Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity|بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٠-٣١٢-١٩٢٣٩-٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=5CbRGV8AAIQC}}
# Bérubé, Allan, ''Coming out under Fire: The History of Gay Men and Women in World War Two'', New York: MacMillan 1990, {{ISBN|0-02-903100-1}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٧|سەردێڕ=Two spirit people: American Indian, lesbian women and gay men |نووسەر١=Brown, Lester B. |editor1=Lester B. Brown |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٩٠-٠٠٠٣-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=AwnQBETJsvEC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٠|سەردێڕ=Handbook of medieval sexuality |یەکەم١=Vern L. |دوایین١=Bullough |یەکەم٢=James A. |دوایین٢=Brundage |بڵاوکەرەوە=Taylor &amp; Francis |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٣-٣٦٦٢-٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PgSI1gvKhtAC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٥|سەردێڕ=Gay New York: Gender, Urban Culture, and the Making of the Gay Male World, 1890–1940 |نووسەر١=Chauncey, George |edition=reprint, illustrated |بڵاوکەرەوە=Basic Books |ژپنک=٩٧٨-٠-٤٦٥-٠٢٦٢١-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QCkEAQAAIAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٠|سەردێڕ=Encyclopedia of homosexuality (2 Volumes) |یەکەم١=Wayne R. |دوایین١=Dynes |یەکەم٢=Warren |دوایین٢=Johansson |یەکەم٣=William A. |دوایین٣=Percy |یەکەم٤=Stephen |دوایین٤=Donaldson |بڵاوکەرەوە=Garland Pub. |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٤٠-٦٥٤٤-٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TYyGAAAAIAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٣|سەردێڕ=Odd girls and twilight lovers: a history of lesbian life in twentieth-century America |نووسەر١=Faderman, Lillian|edition=4 |بڵاوکەرەوە=Columbia University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-٠٧٤٨٨-٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=44i96GWYxSQC}}
# Hinsch, Bret, ''Passions of the Cut Sleeve: The Male Homosexual Tradition in China'', The University of California Press, 1990, {{ISBN|0-520-06720-7}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٤|سەردێڕ=Outing: shattering the conspiracy of silence |نووسەر١=Johansson, Warren |نووسەر٢=William A. Percy |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٢٤-٤١٩-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-lZ903C-dkMC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٤|سەردێڕ=Sex in America: a definitive survey |نووسەر١=Michael, Robert T. |بڵاوکەرەوە=Little, Brown |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٦-٩١١٩١-٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PkjmGwAACAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٨|سەردێڕ=Pederasty and Pedagogy in Archaic Greece |نووسەر١=Percy, William Armstrong |بڵاوکەرەوە=University of Illinois Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٥٢-٠٦٧٤٠-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TCvoj1efp8UC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٨٧|سەردێڕ=Compañeras: Latina lesbians (an anthology) |نووسەر١=Ramos, Juanita |بڵاوکەرەوە=Latina Lesbian History Project |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ElVnAAAAMAAJ}}
# Rousseau, George, ''Perilous Enlightenment: Pre- and Post-Modern Discourses—Sexual, Historical'', Manchester University Press 1991, {{ISBN|0-7190-3301-2}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٢|سەردێڕ=Sexuality and eroticism among males in Moslem societies |نووسەر١=Schmitt, Arno |نووسەر٢=Jehoeda Sofer |editor1=Arno Schmitt |editor2=Jehoeda Sofer |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٢٤-٠٤٧-١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Kw_BVSVmNsUC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=An American obsession: science, medicine, and homosexuality in modern society |نووسەر١=Terry, Jennifer |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٧٩٣٦٧-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=C6pGoWWLfhEC}}

;٢٠٠٠ەکان
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=Regulating sex: the politics of intimacy and identity |یەکەم١=Elizabeth |دوایین١=Bernstein |یەکەم٢=Laurie |دوایین٢=Schaffner |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٩٤٨٦٩-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YQzW5I2RGNcC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=Before Stonewall: activists for gay and lesbian rights in historical context |نووسەر١=Bullough, Vern L. |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٢٣-١٩٣-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=A7x_VnES2esC}}
# {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Greeks And Greek Love: A Radical Reappraisal of Homosexuality In Ancient Greece|نووسەر=Davidson, James|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٠-٢٩٧-٨١٩٩٧-٦|بڵاوکەرەوە=Weidenfeld &amp; Nicolson}}
# {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gunther |یەکەم=Scott Eric |ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=The Elastic Closet, A History of Homosexuality in France, 1942-present |شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٥٩٥١٠-١}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٤|سەردێڕ=The lavender scare: the Cold War persecution of gays and lesbians in the federal government |نووسەر١=Johnson, David K. |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٤٠٤٨١-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_FM_hkMdxpIC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Historical dictionary of the lesbian liberation movement: still the rage |نووسەر١=Myers, JoAnne |بڵاوکەرەوە=Scarecrow Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٨-٤٥٠٦-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dzYbAAAAYAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=Queering India: same-sex love and eroticism in Indian culture and society |نووسەر١=Vanita, Ruth |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٩٢٩٥٠-٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=I9rrucxQbmEC}}

=== وتارە ڕۆژنامەیییەکان ===
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=On the Prevalence of Homosexuality and Bisexuality, in a Random Community Survey of 750 Men Aged 18 to 27 |دوایین=Bagley |یەکەم=Christopher |دوایین٢=Tremblay |یەکەم٢=Pierre |شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Haworth Press |ساڵ=١٩٩٨|journal=Journal of Homosexuality |بەرگ=٣٦|issue= 2 |issn=0091-8369 |oclc=٩١١٢٩٣٩١|doi=10.1300/j082v36n02_01 |پەڕەکان=١–١٨}}
# {{بیرخستنەوە|doi=10.2307/374839 |سەردێڕ=The Homophobic Imagination |دوایین=Crew |یەکەم=Louie |دوایین٢=Norton |jstor=374839 |یەکەم٢=Rictor |شوێن=3, Nov 74 |بەرگ=٣٦|issue=3 |پەڕەکان=٢٧٢–٩٠|journal=College English |issn=0010-0994 |ساڵ=١٩٧٤|oclc=٤٢٧٠٩٢٢١١}}
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=New Evidence of Genetic Factors Influencing Sexual Orientation in Men: Female Fecundity Increase in the Maternal Line |دوایین=Iemmola |یەکەم=Francesca |دوایین٢=Ciani |یەکەم٢=Andrea Camperio |بڵاوکەرەوە=Springer |format=Article |ساڵ=٢٠٠٩|journal=Archives of Sexual Behavior |پەڕەکان=٣٩٣–٣٩٩|بەرگ=٣٨|شوێن=no. 3 |issn=0004-0002 |oclc=٣٦٠٢٣٢٥٢٦|doi=10.1007/s10508-008-9381-6 |ناونیشان=http://www.springerlink.com/content/l6104277w82137x4 |pmid=١٨٥٦١٠١٤}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.springerlink.com/content/l6104277w82137x4 |date=شوباتی ٢٠٢٠}}
# {{بیرخستنەوە|doi=10.1126/science.1887219 |سەردێڕ=A difference in hypothalamic structure between heterosexual and homosexual men. |دوایین=LeVay |یەکەم=Simon |ساڵ=١٩٩١|journal=Science |پەڕەکان=١٠٣٤–٧|issue=5023 |بەرگ=٢٥٣|issn=0036-8075 |oclc=١٢١٦٥٥٩٩٦|ناونیشان=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/253/5023/1034 |pmid=١٨٨٧٢١٩}}
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Fraternal Birth Order and Ratio of Heterosexual/Homosexual Feelings in Women and Men |یەکەم٩=N |دوایین٩=Martin |یەکەم٨=J |دوایین٨=Bailey |یەکەم٧=M |دوایین٧=Wright |یەکەم٦=S |دوایین٦=MacGregor |دوایین=McConaghy |یەکەم٥=M |یەکەم=N |دوایین٢=Hadzi-Pavlovic |یەکەم٢=D |دوایین٥=Keller |دوایین٣=Stevens |یەکەم٣=C |دوایین٤=Manicavasagar |یەکەم٤=V | displayauthors = 8|ساڵ=٢٠٠٦|journal=Journal of Homosexuality |پەڕەکان=١٦١–١٧٤|issue=4 |بەرگ=٥١|issn=0091-8369 |oclc=٢٠٢٦٢٩٨٨٥|pmid=١٧١٣٥١٣٣|doi=10.1300/J082v51n04_09 |ناونیشان=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1090513808000688}}

=== وتارەکانی ئینتەرنێت ===
# Burr, Chandler. [https://www.theatlantic.com/doc/199706/homosexuality-biology/ Homosexuality and biology]. ''The Atlantic'', June 1997, {{ISSN|1072-7825}}. An overview of recent research in layman's language.
# [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/55169.stm BBC News (شوبات ١٩٩٨)]: Fingerprints Study
# [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/325979.stm BBC News (نیسان ١٩٩٩)]: Doubt cast on 'gay gene'
# {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://my.webmd.com/content/article/22/1728_56075?src=Inktomi&amp;condition=Home+&amp;+Top+Stories |سەردێڕ=WebMD (March 2000) |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080110000912/http://my.webmd.com/content/article/22/1728_56075?src=Inktomi&amp;condition=Home+&amp;+Top+Stories |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}{{cbignore|bot=medic}}: Pointing the Finger at Androgen as a Cause of Homosexuality
# [http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/3735668.stm BBC News (تشرینی یەکەم ٢٠٠٤)]: Genetics of homosexuality
# James Davidson, ''London Review of Books'', 2 June 2005, [http://www.lrb.co.uk/v27/n11/davi02_.html &quot;Mr and Mr and Mrs and Mrs&quot;]—detailed review of ''The Friend'', by Alan Bray, a history of same-sex marriage and other same-sex formal bonds
{{Refend}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{بەستەری پرۆژە خوشکەکان}}
* {{dmoz|Society/Gay,_Lesbian,_and_Bisexual/History/|گەی، لێزبیان و دووڕەگەزخواز/مێژوو}}
* [http://plato.stanford.edu/entries/homosexuality/ ئینسایکڵۆپیدیای فەلسەفەی ستانفۆرد – ھاوزایەندخوازی]
* [http://www.nrttv.com/En/media-video-detail.aspx?Cor=2&amp;Jimare=12125 ڕاپۆرتی ئێن ئاڕ تی لەسەر ھاوزایەندخوازی]{{بەستەری مردوو|url=http://www.nrttv.com/En/media-video-detail.aspx?Cor=2&amp;Jimare=12125 |date=ئابی ٢٠٢١}}
* ئەم وتارە [[:en:Homosexuality|بە زمانی ئینگلیزی بخوێنەوە]]
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|مێژوو|پزیشکی|کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|سیاسەت|ژینناسی|سێکسناسی|دەروونناسی|فەلسەفە|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە}}
{{وتاری ھەڵبژێردراو|وەشان=٥٣٢٤٥٠|ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧}}
&lt;/span&gt;

[[پۆل:ھاوزایەندخوازی|ھاوزایەندخوازی]]
[[پۆل:ئەوین]]
[[پۆل:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]]
[[پۆل:ئاڕاستەی زایەندی]]
[[پۆل:پەیوەندییە کەسییەکان]]
[[پۆل:ھاوڕەگەزخوازی]]</text>
      <sha1>5gs466v9mm4hbk0hz1lthh350lmowux</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581278</id>
      <parentid>1581277</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T18:28:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Épine</username>
        <id>19745</id>
      </contributor>
      <origin>1581278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="241511" sha1="fsouk5rwjtxfjcu0wzyrhdn26bwdr4d" xml:space="preserve">{{پپ}}
{{ڕەوانەکەر|ھاوڕەگەزبازی||ھاوڕەگەزخوازی (ڕوونکردنەوە)}}
{{ئاڕاستەی زایەندی}}
{{زانیاریدانی ھاوزایەندخوازی|ڕووتێکردن}}

'''ھاوزایەندخوازی''' (پێشووتر '''ھاوڕەگەزخوازی'''؛ {{بە ئینگلیزی|Homosexuality}}) بریتییە لە پەیوەندییەکی [[ڕۆمانس (ئەوین)|ڕۆمانتیکی]] و سێکسی لە نێوان ئەندامانی ھەمان [[زایەند]]دا. ھاوزایەندخوازی «نەخشێکی ھەتاھەتایی سەرنجی سۆزداری و سێکسیی و ڕۆمانسییە» لە نێوان ئەندامانی ھاوزایەند. ھەروەھا «ئاماژەیەکە بۆ ھەستی شوناسی کەسێک لەسەر بنەمای ئەو سەرنج و ڕەفتارە پەیوەندیدارانە و ئەندامییەتی لە [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|کۆمەڵگەیەک]] کە ھەمان ھەست تیایاندا ھاوبەشە.»&lt;ref name=apahelp/&gt;&lt;ref name=amici/&gt;

لە پاڵ [[جیاڕەگەزخوازی]]&lt;noinclude&gt;{{تێبینی|جیاڕەگەزخوازی بە واتای ھێترۆسێکشواڵتی ھاتووە، واتە کەسێک کە پەیوەندی سۆزداری و سێکسی لەگەڵ [[زایەند]]ێکی جیا لەوەی خۆی دەبەستێت}}&lt;/noinclude&gt; و [[دووڕەگەزخوازی]]دا، ھاوزایەندخوازی یەکێکە لە سێ پۆلە سەرەکییەی [[ئاڕاستەی زایەندی]]&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt; زاناکان ھۆکاری سەرەکیی ئاڕاستەی زایەندی نازانن، بەڵام پێیان وایە بەھۆی کاریگەرییەکی دوولایەنەی [[جێنەتیک|بۆماوەیی]] و [[ھۆرمۆن]]ییەوە دروست دەبێت، لە پاڵ ئەوانیشدا، کاریگەری کۆمەڵگا لەوانەیە ڕۆڵێک بگێڕێت.&lt;ref name=Frankowski/&gt;&lt;ref name=Lamanna/&gt;&lt;ref name=Stuart/&gt; زاناکان پێیان وانییە ھاوزایەندخوازی ھەڵبژاردەی کەسەکە خۆی بێت.&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kersey-Matusiak&quot;/&gt; ھەرچەندە ھیچکام لە بیردۆزەکان پاڵپشتییەکی گشتییان نییە، بەڵام زاناکان پشت بەو بیردۆزانە دەبەستن کە لە سایەی [[ژینناسی]]دا ھاتوونەتە ئاراوە&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt; و دەچنەوە سەر ھۆکارە بۆماوەیییەکان.&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Långström2010&quot;/&gt; ھیچ بەڵگەیەکی باوەڕپێکراو یان پشتگیراو لەلایەن زانستەوە نییە ئەوە بسەلمێنێت کە خێزان و تەمەنی منداڵی کاریگەرییان لەسەر ئاڕاستەی زایەندی ھەیە.&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt; ھەرچەندە ھەندێک خەڵک پێیان وایە کە ھاوزایەندخوازی کردارێکی نا-سروشتییە، بەدواداچوونی زانستی سەلماندوێتی کە ھاوزایەندخوازی جیاوازییەکی ئاسایی و سروشتییە و دەرئەنجامێکی خراپ یان نەخۆشیی دەروونی نییە،&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;&lt;ref name=PAHO/&gt; خۆیشی لە خۆیدا شتێکی خراپ نییە. بەڵگە و لێکۆڵینەوەی پێویست لەبەردەستدا نییە ئەوە بسەلمێنێت کە دەستێوەردانی دەروونی توانای گۆڕینی ئاڕاستەی زایەندی ھەیە.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt;

باوترین ئەو دەستەواژانەی کە بۆ کەسانی ھاوزایەندخواز بەرکاردەھێنرێن [[لێزبیەن|لێزبیان]]&lt;noinclude&gt;{{تێبینی|بۆ ھاوزایەندخوازە مێینەکان لێزبیان بەکاردێت}}&lt;/noinclude&gt; و [[گەی]]ن،&lt;noinclude&gt;{{تێبینی|بۆ ھاوزایەندخوازە نێرینەکان گەی بەکاردێت}}&lt;/noinclude&gt; بەڵام ''گەی'' بە شێوەیەکی بەرچاو و دیار بۆ ئاماژەکردن بە ھەردوو مێ و نێرە ھاوزایەندخوازەکان بەکاردەھێنرێت. ئەستەمە زاناکان بتوانن بە وردیی یاخود بە نزیککراوەیی ڕێژەی سەدیی کەسانی ھاوزایەندخواز یاخود ئەوانەی کرداری سێکسییان لەگەڵ ئەندامانی ھەمان دیاری بکەن، لەبەر چەند ھۆکارێک، لەوانە؛ کەسانی ھاوزایەندخواز نایانەوێت شوناسی خۆیان ئاشکرابکەن، بەھۆی ئەو [[ھۆمۆفۆبیا]] و جیاکاری و کینە و توندڕەوی کە لەوانەیە، بەتایبەتی لە دەوڵەتە [[ئیسلام]]ییەکاندا ڕووبەڕوویان ببێتەوە.&lt;ref name=&quot;levay&quot;/&gt; ڕەفتاری ھاوزایەندخوازی بە شێوەیەکی بەربڵاو لە ئاژەڵانیشدا بینراوە و دیاری کراوە.&lt;ref name=hawragazxwazi271927/&gt;&lt;ref name=hawragazxwazi371827/&gt;&lt;ref name=hawragazxwazi372937/&gt;&lt;ref name=Bagemihl/&gt;

زۆرێک لە گەی و لێزبیانەکان، ھەر وەک جیاڕەگەزخوازەکان، لە پەیوەندیی خۆشەویستی و ھاوسەرگیری پاک و دروست دان.&lt;noinclude&gt;{{تێبینی|پەیوەندی نێوان ھاوزایەندخوازان، بەتایبەتی پەیوەندی نێوان گەیەکان، ھەر بۆ [[سێکس]] نییە. ئەوانیش ئارەزووی پێکھێنانی پەیوەندی درێژخایەنیان ھەیە.}}&lt;/noinclude&gt; ھەرچەندە ماوەیەکی کەمیشە [[سەرژمێریی دانیشتووان]] ئەوان لە ئاماری ھاوسەرگیری و پەیوەندییەکاندا پیشان دەدات.&lt;ref name=&quot;Committed&quot;/&gt; پەیوەندییەکانی نێوان ھاوزایەندخوازان لە ڕووی سایکۆلۆجییەوە ھەر وەک ھی جیاڕەگەزخوازەکان وایە و ھیچ جیاوازییەکیان تێدا بەدی ناکرێت.&lt;ref name=amici/&gt; کرداری ھاوزایەندخوازی بە درێژایی مێژوو ھەبووە و ھەندێک جار پەسەند کراوە و ھەندێک جاری تریش بەپێی ئەو کۆمەڵگەیەی ئەو کەسانەی تێدا ژیاون ئەم دیاردەیە نەفرینی لێکراوە.&lt;ref name=psych2010/&gt; لە کۆتایییەکانی سەدەی نۆزدەھەمەوە، جووڵە جیھانییەکان بۆ داواکردنی مافی یاسایی بۆ ھاوزایەندخوازان زیادی کرد. داواکارییەکانیان بریتیبوون لە دەستەبەرکردنی مافی [[ھاوسەرگیریی ھاوزایەند|شارستانی و ھاوسەرگیری]] و پاراستن و بەخێوکردنی مناڵە بێسەرپەرشتەکان و پاراستنیان لە توندوتیژی. لە ئێستادا ھیچ مافێک لەلایەن حکوومەتی [[عێراق|ئێراق]] و [[ھەرێمی کوردستان]]ەوە بە فەرمی بۆ ھاوزایەندخوازان دانەندراوە، [[ئێن ئاڕ تی]] لە ڕاپۆرتێکدا لەسەر ھاوزایەندخوازان ئەمەی دڵنیا کردووەتەوە.&lt;ref name=&quot;nrtsreport3619&quot;/&gt; لە کۆمەڵگەی کوردیدا، ھاوزایەندخوازان بە ھەڵە لەگەڵ [[لەشفرۆشی|لەشفرۆشەکان]] و [[مناڵبازی|مناڵباز]] و [[کوڕبازی|نێربازاندا]] تێکەڵ دەکرێن، بە تایبەتی ھاوزایەندخوازە نێرەکان یاخود [[گەی]]ەکان،&lt;ref name=nrtsreport3619/&gt; زۆرجار وەک سووکایەتییەک پێیان بە «ھەتیوباز»یان «دوودەگی» بانگ دەکرێن، بەڵام لەڕاستیدا ھاوزایەندخوازی ھیچ پەیوەندییەکی بە لەشفرۆشی و مناڵبازی و نێربازییەوە نییە و پەیوەندییەکی ڕۆمانسی و سۆزدارانەی نێوان دوو مرۆڤی پێگەیشتووە.

== وشەڕەتناسی ==
===زمانی کوردی ===
پێشووتر وشەی ھاوزایەندخوازی لە زمانی کوردیدا بەکار دەھات، لەبەر نەبوونی وشەیەکی باشتر. ئەم وشەیە لە ڕووی زمانەوانییەوە کێشەی ھەیە، لەبەر ئەوەی وشەی ڕەگەز بەرامبەر بە وشەی (race) بەکارھاتووە، بۆیە ھاوزایەندخواز دەقاودەق بە کەسێک دەوترێت کە ڕەگەزپەرستە (تەنیا ھاوزایەندی خۆی دەخوازێ). وشەی زایەند لە کوردیی باکووردا بەرامبەر بە وشەی (sex) بەکارھاتووە، وشەی (ھاوزایەندخواز) دەقاودەق مانای ئەوە دەدات کە کەسێک ھاوزایەندی خۆی (same-sex) لە ڕووی جنسییەوە دەخوازێت.

=== وشەی ھۆمۆسێکسیوال ===
[[پەڕگە:Erastes eromenos Staatliche Antikensammlungen 1468.jpg|وێنۆک|150px| پارچەیەک وێنەی مێژوویی کە دوو گەی پیشان دەدات، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ٥٤٠ی پێش مەسیح.]]
بەپێی زانستی [[وشەڕەتناسی]] وشەی ''ھۆمۆسێکشواڵ''، کە لە زمانە بیانییەکاندا بە واتای ھاوزایەندخواز دێت، تێکەڵەیەکی [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]] و [[زمانی لاتینی|لاتینییە]]، یەکەم پێکھاتەی لە گریکییەوە وەرگیراوە، ὁμός (ھۆمۆس) کە بەواتای «ھەمان» دێت، و بۆ وەسفکردنی کردار و سەرنجی سێکسی لە نێوان ئەندامانی ھەمان ڕەگەزدا بەکاردێت، و لێزبیانیزمیش دەگرێتەوە.&lt;ref name=homodef46198/&gt;&lt;ref name=homodef37193/&gt; یەکەم دەرکەوتنی وشەی ''ھۆمۆسێکشواڵ'' لە نووسیندا لە نامیلکەیییەکی ساڵی ١٨٦٩ی ڕۆماننووسی نەمسایی کارل-ماریا کێرتبێنیدایە، کە نازانرێت کێ بڵاوی کردووەتەوە.&lt;ref name=glbtq/&gt; نامیلکەکە دژی ھەندێک یاسای شانشینی پڕوسیا وەستاوەتەوە کە ھەندێک کرداری سێکسیی قەدەغە کردبوو.&lt;ref name=glbtq/&gt;&lt;ref name=homolegal3619/&gt; لە ١٨٨٦دا دەروونناس ڕیچارد ڤۆن کرافت-ئیبن لە کتێبەکەیدا بەناوی ''سایکۆپاتیا سێکسیوالیس'' ھەردوو ناوی ''ھۆمۆسێکشواڵ'' و ''ھێترۆسێکشواڵ''ی بەکارھێناوە. کتێبەکەی ئەو ھێندە بەناوبانگ بوو لە نێو خەڵکیدا، بوویە ھۆی ئەوەی ئەم دوو ناوە بە فەرمی بەکاربھێنرێن و ببن بە دوو ناوی گشتی.&lt;ref name=von-kraft3628/&gt;&lt;ref name=psexualis/&gt;

زۆرێک لە ڕێنیشاندەرەکانی نووسینی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] پێشنیاری ئەوە دەکەن کە کە ''ھۆمۆسێکشواڵ'' وەک ناو بۆ کەسێک بەکارنەھێنرێت و لەجێی ئەوە ''گەی'' یان ''لێزبیان'' بەکار بھێندرێت.&lt;ref name=glaad/&gt; ھەندێکی تر پێشنیازیان کردووە کە بە تەواوەتی دەست ھەڵبگیرێت لە بەکارھێنانی ئەو وشەیە لەبەر ئەوەی مێژوویەکی تاریکی ھەیە و وەک سووکایەتییەک وایە، چونکە دەستەواژەکە زیاتر بۆ خووڕەوشتی سێکسی کەسەکە بەکاردێت نەک ھەستە ڕۆمانسییەکانی. گەی و لێزبیان ناودارترین جێگرەوەی وشەکەن کە لە کۆمەڵگەدا بە شێوەیەکی خراپ بەکارنایەن.&lt;ref name=glaad/&gt; پیتی سەرەتای ھەر یەک لە وشەکانی لێزبیان، گەی، بایسێکشواڵ و ترانسسێکشواڵ بۆ دروستکردنی وشەی ''LGBT'' ([[ئێڵ جی بی تی]]) بەکارھێنراون، کە ئاماژەیە بۆ کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە.

''گەی'' خۆی ئاماژەیە بە ھاوزایەندخوازیی نێرینە،&lt;ref name=haiey3618/&gt; دەشکرێت بۆ ئاماژەکردن بە تەواوی کەسانی ئێڵ جی بی تی بەبێ گوێدان بە زایەندیان بەکاربھێنرێت. بەڵام ''لێزبیان'' تەنھا تایبەتە بە ھاوزایەندخوازانی مێینە. وشەی لێزبیان لە دوورگەی ''لێسبۆسی'' یۆنایییەوە وەرگیراوە، لەوێ ھۆزانڤانی یۆنانی [[سافۆ]] ھۆزانی سەبارەت بە پەیوەندییە سۆزدارییەکانی لەگەڵ کچانی گەنجدا دەھۆنییەوە.&lt;ref name=Mj3737/&gt;&lt;ref name=hayw26193/&gt;

[[پەڕگە:Hyakinthos.jpg|وێنۆک|زێفیرەس و ھاییسنت لەسەر کوپێکی ئاتیکی، ٤٥٠ی پ.م. کارەکە لە مۆزەخانەی ھونەرە جوانەکانی بۆستن دەدۆزرێتەوە|150px]]

ھەرچەندە نووسەرانی کۆن دەستەواژەی ''ھۆمۆسێکشواڵیان'' بۆ چوارچێوەیەک بەکارھێناوە کە تەنیا یەک ڕەگەزی تێدا بێت (بۆ نموونە قوتابخانەیەک تەنیا کچی تێدا بێت)، بەڵام لە ئێستادا وشەکە لە ڕێڕەوەکەی لای داوە و تەنھا بۆ ئاڕاستەی زایەندی و ھەستی سێکسیی کەسێک بەرامبەر بە ڕەگەزی خۆی بەکاردێت.

بە گشتی لەجێی وشەی ھۆمۆسێکشواڵێتی چەند وشەیەکی دیکە بەکارھێنراون، لەوانە؛ [[گەی|ئەو پیاوانەی سێکس لەگەڵ پیاو دەکەن]]، (MSM) کە لە پزیشکیدا بۆ ئاماژەکردن بە چالاکیی سێکسی بەکارھێنراوە. ''ھۆمۆئیرۆتیک،'' بۆ کاری [[ھونەر]]یی بەکاردێت.&lt;ref name=UNAIDS/&gt;&lt;ref name=hayiaj261862/&gt; چەند وشەیەکی دیکە کە وەک سووکایەتی بەکاردھاتوون: کویر، فاگێت، فەیری، پووف و ھۆمۆ.&lt;ref name=naown1726/&gt;&lt;ref name=haowm19364/&gt;&lt;ref&gt;{{harv|Dalzell|2008|p=1104}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=terms/&gt; لە سەرەتاکانی ١٩٩٠ەکاندا ئەم وشانە لەلایەن کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تییەوە ئاماژە خراپەکانیان لێکرایەوە، وشەی ''کویر'' لە ''لێکۆڵینەوەی کویر'' و ''بیردۆزەی کویر'' و تەنانەت لە زنجیرەی تەلیفیزیۆنی ''چاوێکی کویر بۆ کوڕێکی سترەیت''دا بەکارھاتووە.&lt;ref name=haownsh351937/&gt; (سترەیت بەو کەسانە دەوترێت کە ھاوزایەندخواز نین و جیاڕەگەزخوازن). ھەرچۆنێک بێت، گەر کەسێک مەبەستی خراپ بێت لە بەکارھێنانی ئەم وشەیە بە شێوازی لێدوانەکانیدا دیار دەبێت.&lt;ref name=ajowm36197/&gt;

ھەندێک جار، لەبری وشەی «ھاوزایەندخواز» (کە وشە ڕاستەکەیە)، «ھاوزایەندباز» بەکار دەھێندرێت. لە [[زمانی کوردی]]دا وشەی شیاوی پەیوەندیدار بە [[جێندەر]] و [[زایەند]]ەوە دانەندراوە، بۆیە ئەو ناوانەی ئێستا لە جێی ھاوزایەندخوازی بەکاردێن، دروست نین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://speemedia.com/dreja.aspx?Jmare=35775&amp;Jor=25 |سەردێڕ=ھاوزایەندباز |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160804214337/http://speemedia.com/dreja.aspx?Jmare=35775&amp;Jor=25 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئابی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
ڕەوشتی کۆمەڵگە بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان و مامەڵەکردن لەگەڵیان بەپێی کات و ناوچە جوگرافییاکان گۆڕاوە، شوێن ھەبووە کە ھەموو نێرەکان تێیدا بەشداری پەیوەندی ھاوزایەندیان کردووە، لە ھەندێک شوێنیش دیاردەکە پشتگوێ خراوە و پەسەند کراوە، لە ناوچە ئایینییەکانیش بە کفر ناوبراوە و سزای کوشتنی بۆ داندراوە.
[[پەڕگە:Gustave Courbet - Le Sommeil (1866), Paris, Petit Palais.jpg|ڕاست|وێنۆک|تابلۆی ''خەوتووەکان''، کێشراو لەلایەن گوستاڤ کۆربێرت، ساڵی ١٨٦٦]]
لە کۆکراوەیەکی مرۆڤناسی وردی مێژوویی تایبەتە بە وەسفی چاندی گەلانی پێش-پیشەسازیی، «ھاوزایەندخوازی بەبەھێزی پەسەندنەکراوە بە ڕێژەی ٤١٪‏ لە ٤٢ چانددا؛ پەسەند کراوە یانیش پشتگوێ خراوە لەلایەن ٢١٪‏ی خەڵکی و، ١٢٪‏ ئامارێکی وایان نەداوە لەسەر ئەو دیاردەیە. لە ٧٠ گرافی مرۆڤزانیدا، ٧٠٪‏ وا پیشانی دەدەن کە ھاوزایەندخوازی نادیارە یان دەگمەنە. ٤١٪‏ش وای نیشان دەدەن کە ھەیە و شتەکە دەگمەن نییە.&lt;ref&gt;Adolescence and puberty By John Bancroft, June Machover Reinisch, p.162&lt;/ref&gt;

لەو چاندانەی کە کاریگەری [[ئایینە ئیبراھیمییەکان]]یان لەسەرە، یاسا و کڵێساکان ھاوزایەندخوازیان بە لادان لە ئایین و وەستان دژی یاسا و سروشت ناوبرد. ناپەسەند کردن و خراپ سەیری کردنی سێکسی کۆم لە نێوان دوو پیاودا دەگەڕێتەوە بۆ پێش [[مەسیحییەت]] بەھەرحاڵ. ئەوە شتێکی دیار بووە لە [[یۆنان|یۆنانی کۆندا]]، ناو بردنیشی بە نائاسایی یان ناسروشتی دەگەڕێتەوە بۆ فەیلەسوفی یۆنانی بەناوبانگ [[ئەفلاتوون]].&lt;ref&gt;&quot;... sow illegitimate and bastard seed in courtesans, or sterile seed in males in defiance of nature.&quot; Plato in THE LAWS (Book VIII p.841 edition of Stephanus) or p.340, edition of Penguin Books, 1972.&lt;/ref&gt;

زۆرێک لە کەسایەتییە مێژوویییەکان وەک [[سوقرات]]، [[لۆرد بایرۆن]]، ئێدواردی دووەم و ھادریان&lt;ref&gt;Roman Homosexuality By Craig Arthur Williams, p.60&lt;/ref&gt; بە ''دووڕەگەزخواز'' یان ''گەی'' بانگ کراون؛ ھەندێک لە زاناکان، وەک [[میشێل فووکۆ|میشێل فوکۆ]]، ئەمەیان بە پێشەکییەکی نەگونجاوی مێژووی ناوبردووە کە ئاژۆکی ئاڕاستەی زایەندی بیانی دەخاتە مەترسییەوە.&lt;ref name=foucault&gt;{{harv|Foucault|1986}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر= Hubbard Thomas K |سەردێڕ= Review of David M. Halperin, ''How to Do the History of Homosexuality.'' | journal = Bryn Mawr Classical Review |ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٣}}&lt;/ref&gt;

=== ئەفریقا ===
کۆنترین تۆماری دوو خۆشەویستی ھاوزایەندخواز لە ئەفریقا دەگەڕێتەوە بۆ ٢٤٠٠ ساڵ پێش مەسیح لە لە [[میسر]]، ھەردووک [[:en:Khnumhotep and Niankhkhnum|خاناماوھاتپیو و نیەداناخاناماو]] بە کۆنترین کەپڵی ھاوزایەندخوازی ناوچەی ئەفریقیا داندراون. وێنەکەیان ئەوان پیشان دەدات کە لووتیان ناوە بە لووتی یەکەوە و خەریکە ماچ دەکەن، ئەمە یەکێکە لە ناودارترین ئەو شێوازی وێنانە کە ھونەری میسری پێی ناسراوە. لە وێنەکەدا وادیارە ئەوان دەورووبەریان گیراوە بە میراتگرەکانیان. ھەردوو ئاسترۆپۆلۆجیست ستیڤن مورەی و ویڵ ڕۆسکۆ دەڵێن کە ژنەکانی [[لیسۆتۆ]] پەیوەندی سێکسی و ئیرۆتیکیان بەستووە لەگەڵ یەکتری کە بە ماتزۆێل ناوبراوە.&lt;ref name=murrayroscoe&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Boy Wives and Female Husbands: Studies of African Homosexualities |ناونیشان=https://archive.org/details/boywivesfemalehu00murr |دوایین=Murray |یەکەم=Stephen (ed.) |authorlink=Stephen O. Murray |نووسەر٢=Roscoe, Will (ed.) |ساڵ=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press |شوێن=New York |ژپنک=٠-٣١٢-٢٣٨٢٩-٠}}&lt;/ref&gt; لە کۆنگۆی کۆنیش تۆمارکراوە کە شۆڕشگێڕانی ئازاندێ کوڕیان بە کرێ گرتووە بۆ ئەوەی یارمەتیان بدەن لە کاروباری گشتی ماڵەوە لەگەڵ [[سێکس]]کردن لەگەڵیان.&lt;ref name=evanspritchard&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Evans-Pritchard |یەکەم١= E. E. | authorlink = E. E. Evans-Pritchard |ساڵ= ١٩٧٠|سەردێڕ= Sexual Inversion among the Azande |ناونیشان=https://archive.org/details/sim_american-anthropologist_1970-12_72_6/page/1428| journal = American Anthropologist |بەرگ= ٧٢| issue = 6|پەڕەکان= ١٤٢٨–١٤٣٤| doi=10.1525/aa.1970.72.6.02a00170}}&lt;/ref&gt;

=== ئەمریکاکان ===
پێش داگیرکردنی لەلایەن [[ئەورووپا]]وە، لەنێوان [[سوورپێستەکان|ئەمریکییە سوورپێستەکاندا]] لە [[ئەمریکاکان]]دا شێوازێکی ھاوزایەندخوازی و سێکسی ھەمانڕەگەز بەرڵاوبووە لەلایەن کەسایەتییەکان. ئەوان کاتێک مناڵەکانیان پەروەردە دەکرد و گەورە دەکرد، لە تەمنێکی لاوێتیدا ھەڵبژاردنێکیان پێ دەدرا لەلایەن باوانەکانیانەوە کە ڕێگەیەک ھەڵبژێرێت تاکو ژیانی پێ بەسەر بەرێت، ئەگەر مناڵەکە ھەر کامێک لە دوو زایەندەکی ھەڵبژاردایە ئەوان بە پەروەردەیەکی تایبەت بەخێویان دەکرد و گەورەیان دەکرد و فێری خووڕەوشتی ئەو زایەندەیان دەکرد کە ھەڵی بژاردووە. ئەم کەسایەتییانە بە گشتی شامان بوون و واش بڵاوبوو کە گوایە ئەوان لە مرۆڤێکی ئاسایی بەھێزتر و باشتر بوون.

ھاوزایەندخوازان و ترانسجێندەرەکان لە شارستانێتەکانی تری [[ئەمریکای لاتینی]] زۆربوون پێش داگیرکردنیان، وەک [[ئەزتێک]]، [[شارستانیەتیی مایا|مایا]]، کوێنچاز، مۆچس، زاپۆتێکس و تەپینامبای [[بەڕازیل]].&lt;ref name=glbtqlatinamerica&gt;{{بیرخستنەوە|یەکەم=Ben |دوایین=Pablo |ساڵ=٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |سەردێڕ=Latin America: Colonial |periodical=glbtq.com |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071211012339/http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071211012339/http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |date=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=glbtqmex&gt;{{cite encyclopedia|last=Murray |first=Stephen |authorlink=Stephen O. Murray |editor=Claude J. Summers |encyclopedia=glbtq: An Encyclopedia of Gay, Lesbian, Bisexual, Transgender, and Queer Culture |title=Mexico |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html |accessdate=1 August 2007 |year=2004 |publisher=glbtq, Inc. |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071102132531/http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html |archivedate=2 November 2007 |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; داگیرکەرانی [[ئیسپانیا]] لەو ڕاستییە تۆقی بوون لە کرداری ھاوزایەندخوازی بە کراوەیی ئەنجام دەدرا لەلایەن دانیشتووانە ڕەسەنەکان، و ھەوڵی لەناوبردنی دیاردەکەیان دا بە ھەڕەشەکردن لەو کەسانە و ڕووبەڕووی کردنەوەیان لەگەڵ سزای سەخت وەک کوشتنی بە سووتان و سەگ تێ بەردان تێیان.&lt;ref name=coello&gt;Mártir de Anglería, Pedro. (1530). ''[http://www.udel.edu/LAS/Vol3-2Coello.html#Introduction Décadas del Mundo Nuevo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100529042703/http://www.udel.edu/LAS/Vol3-2Coello.html#Introduction |date=٢٩ی ئایاری ٢٠١٠}}''. Quoted by Coello de la Rosa, Alexandre. &quot;Good Indians&quot;, &quot;Bad Indians&quot;, &quot;What Christians?&quot;: The Dark Side of the New World in Gonzalo Fernández de Oviedo y Valdés (1478–1557), ''Delaware Review of Latin American Studies'', Vol. 3, No. 2, 2002.&lt;/ref&gt;
لە ساڵی ٢٠١٣دا ھاوسەرگیری ھاوزایەندخوازان یاسایی کرا لە ئەمریکا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ=Haw. Atty. Gen. Op. No. 13-1 | ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ناونیشان=http://ag.hawaii.gov/wp-content/uploads/2012/11/AG-Opinion-13-1.pdf | ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣| ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131112173620/http://ag.hawaii.gov/wp-content/uploads/2012/11/AG-Opinion-13-1.pdf | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== ئاسیا ===
[[پەڕگە:Suzuki Harunobu Shunga.jpg|وێنۆک|upright|چەپ| دوو [[گەی]] لە وێنەیەکی ژاپۆنیدا.]]
لە [[ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]]، ئەوین و سێکسی ھاوزایەند ئاماژەی پێ کراوە ھەر لە سەرەتای دەستپێکردنی نووسینەوەی مێژووەوە.

ھاوزایەندخوازی لە [[چین]] بیندراوە و ئەوان لای خۆیان چەند ناوێکی تایبەتیان بۆ داناوە، چەند حاڵەتێکی لەو شێوەیە تۆمار کراوە لە ٦٠٠ی پێش مەسیحەوە. ھاوزایەندخوازی لە چەندین کاری بەناوبانگی وێژەی چینیدا ناوی ھاتووە. بۆ نموونە، باسی سێکسی ھەمانڕەگەز کراوە لە [[ڕۆمان]]ی کلاسیکی ''خەون لە ھۆبە سوورەکە''، کە ھەر لەو دەمدا کتێبی ھاوشێوە لەسەر پەیوەندییە سێکسییەکان نووسراوەتەوە. [[کۆنفووشیزم]]، کە فەلسەفەیەکی کۆمەڵایەتی و ڕامیاری بوو، زۆر بە کەمی تیشکی خستبووە سەر ئاڕاستەی زایەندی، ئەمە ھاوزایەندخوازی و جیاڕەگەزخوازیش دەگرێتەوە. وێژەی مینگ دایناستی، وەک ''بیان ئێر چای'' (弁而釵/弁而钗)، بە شێوەیەک پەیوەندی سۆزداری نێوان ھاوزایەندخوازان پیشان دەدات کە ئارامتر و خۆشترە وەک لەوەی جیاڕەگەزخوازەکان.&lt;ref&gt;Kang, Wenqing. ''Obsession: male same-sex relations in China, 1900–1950'', Hong Kong University Press. Page 2&lt;/ref&gt;

دژایەتیکردنی ھاوزایەندخوازی لە دەمی [[ئیمپراتۆرییەتی تانگ|خانەدانی تانگدا]] دەستی پێ کرد (٦١٨–٩٠٧)، کە دراوەتە پاڵ بەرزبوونەوەی کاریگەرییەکانی [[ئیسلام]] و [[مەسیحییەت]].&lt;ref name=&quot;Hinsch, Bret 1990 p. 77-78&quot;&gt;Hinsch, Bret. (1990). ''Passions of the Cut Sleeve''. University of California Press. p. 77-78.&lt;/ref&gt; لە [[سینگاپوور|سینگاپور]]، لە حوزەیرانی ٢٠١٤دا ٢٠٬٠٠٠ کەس پشتگیری خۆیان پیشان دا بۆ دامەزرانی مافی تایبەت بۆ ھاوزایەندخوازەکان.

=== ئەورووپا ===
==== دەمی کلاسیکی ====
کۆنترین دۆکیومێنتی ڕۆژاوایی (لە شێوەی کاری وێژەیی، ھونەریی و شتومەکی میتۆگرافیکی) کە ھاوزایەندخوازی لەخۆ دەگرێت دەگەڕێتەوە بۆ [[یۆنانی کۆن]].
جگە لە ھاوزایەندخوازی، ئەو دۆکیومێنتانە وای پیشان دەدەن کە پەیوەندی سۆزداری لەگەڵ ژنان و گەنجان سەرەکیترین بنیاتنەری ژیانی ئەوینی پیاوێکی ئاسایی ئەو کاتە بووە. پەیوەندی سۆزداری ھەمانڕەگەزەکان دەروازەیەکی کۆمەڵایەتی ئەو کاتە بووە کە بە شێوەیەکی جۆراوجۆر بوونیاتنراوە بە تێپەڕبوونی کات و لە شارێکەوە بۆ ئەوی تر. ھاوزایەندخوازی لە یۆناندا بە نرخ داندراوە بە مەبەستی پارێزگاریکردن لە گەشەسەندنی مرۆڤایەتیی. [[ئەفلاتوون]] لە نووسینە کۆنەکانیدا باسی لە لایەنە باشەکانی کردووە،&lt;ref name=plato1&gt;Plato, Phaedrus in the ''Symposium''&lt;/ref&gt; بەڵام لە نووسینە نوێترەکانیشیدا لەگەڵ قەدەغەکردنی بووە.&lt;ref name=plato2&gt;Plato, Laws, 636D &amp; 835E&lt;/ref&gt; [[ئەرەستوو|ئەرستۆ]] لە کتێبی ''پۆلیتیکس'' بیرۆکەکەی ئەفلاتوون لە لەناوبردنی ھاوزایەندخوازی پشتگوێ خستووە (٢٫٤)؛ ئەو ڕوونی دەکاتەوە کە بەڕبەڕی وەک [[کێلتەکان]] بە بۆنەیەکی تایبەت دایان ناوە (٢٫٦٫٦) لەکاتێکدا کە [[کریت]]ەکان بۆ کۆنترۆڵکردنی دانیشتووان بەکاریان ھێناوە.&lt;ref name=boswell1&gt;{{harv|Boswell|1980}}&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:Lafond Sappho and Homer.jpg|ڕاست|وێنۆک|ژنانی گەنج دەبیندرێن کە دەوری سافۆیان داوە لەم وێنەیەی لافۆند، «سافۆ گۆرانی بۆ ھۆمەر دەڵێت»، ١٨٢٤.]]

کەمتر زانراوە لەسەر ھاوزایەندخوازی نێوان ژنان لە یۆنانی کۆندا. [[سافۆ]]، لەدایکبوو لە دوورگەی لێسبۆس، کاریگەری کردووەتە سەر ئەو ناوانەی کە بۆ ژنە ھاوزایەندخوازەکان بەکاردێن، سافیک و لێزبیان بوون بە دووناوی فەرمی بۆ بەکارھێنان لەگەڵ ھاوزایەندە ژنەکاندا لە سەرەتاکانی سەدەی نۆزدەھەمدا.&lt;ref name=lesbian&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.etymonline.com/index.php?term=lesbian|سەردێڕ=Lesbian|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Online Etymology Dictionary|ساڵ=٢٠٠١|نووسەر=Douglas Harper|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080430141341/http://www.etymonline.com/index.php?term=lesbian|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=sapphic&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.etymonline.com/index.php?term=Sapphic|سەردێڕ=Sapphic|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Online Etymology Dictionary|ساڵ=٢٠٠١|نووسەر=Douglas Harper|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170702034948/http://www.etymonline.com/index.php?term=Sapphic|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھۆنراوەکانی سافۆ تیشک دەخاتە سەر ئەوین و پەیوەندی سۆزداری بۆ ھەردوو زایەند. خوێنەرەوەکانی ھۆنراوەکانی ئەم ھۆزانڤانە بەناوبانگە باسی خۆشەویستی و پەیوەندییەکەی دەکەن لەگەڵ چەند ژنێک، بەڵام بەڵگە لەسەر پەیوەندی جەستەیی لەگەڵیان کەمە.&lt;ref&gt;Denys Page, ''Sappho and Alcaeus'', Oxford UP, 1959, pp. 142–146.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harv|Campbell|1982|p=xi–xii}}&lt;/ref&gt;

لە [[ڕۆمای کۆن]]دا، جەستەی نێرەکان ناوەندی سەرنجی سێکسی بووە، بەڵام پەیوەندی سۆزداری تەنھا لە نێوان پیاوی ئازادی پێگەیشتوو و کۆیلەکەی یان پیاوێکی گەورەتر و پیاوێکی گەنجی بەرەڵاکراو کە ڕۆڵی وەرگری ھەبووە لەکاتی سێکسدا ڕوویداوە. ئیمپڕاتۆری مەسیح تیۆدۆسییەسی یەکەم یاسایەکی دەرکرد لە ٦ی ئابی ٣٩٠ کە نێرە وەرگرەکان بسووتێندرێن. لە کۆتایی دەسەڵاتەکەی، جوستینیانی یەکەم قەدەغەکردنی ھاوزایەندخوازی زیاتر فراون کرد بەبیانووی ئەوەی کە دەبێتە ھۆی وێرانکردنی شارەکان و ئەویش «سزای خوا» دەبێت. دوای نەمانیشی لەسەر دەسەڵات سزادانی ھاوزایەندخوازان ھەر تا ماوەیەک بەردەوام بوو.

==== ڕێنێسانس ====
لە [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسدا]]، شارە دەوڵەمەندەکانی [[ئیتاڵیا]] – بەتایبەتی [[فلۆرێنس]] و [[ڤێنیز]] – ناسرابوون بەو ژمارە زۆرەی ھاوزایەندخوازان کە ھەیانە، کە زۆرێک لە نێرەکانی ئەو کاتەی گرتبۆوە و بەردەوامبوون لەو نەخشەی کە ڕۆمانییەکان و یۆنانییەکان بەخشیبوویان بە ھاوزایەندخوازی.&lt;ref&gt;Rocke, Michael, (1996), ''Forbidden Friendships: Homosexuality and male Culture in Renaissance Florence'', ISBN 0-19-512292-5&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ruggiero, Guido, (1985), ''The Boundaries of Eros'', ISBN 0-19-503465-1&lt;/ref&gt; ھەرچەندە ڕێژەیەکی زۆری پیاوەکان ھاوزایەندخواز بوون، دەسەڵاتدارەکان بڕیاریان دا کە دەست بکەن بە کوشتن و غەرامەکردنی ڕێژەیەکی ئەو دانیشتووانانە.

لە نیوەی دووەمی سەدەی سێزدەھەم، کوشتن سزای ھاوزایەندخوازی بوو لە زۆربەی شوێنەکانی ئەورووپا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب| یەکەم = Lester R. | دوایین = Kurtz | سەردێڕ = Encyclopedia of violence, peace, &amp; conflict | ناونیشان = https://books.google.com/books?id=TG2kN033mDkC&amp;pg=PA140&amp;dq#v=onepage&amp;q=&amp;f=false | بڵاوکەرەوە = Academic Press | ساڵ = ١٩٩٩| پەڕە = ١٤٠| ژپنک = ٠-١٢-٢٢٧٠١٠-X| ڕێکەوتی سەردان = ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20161130151621/https://books.google.com/books?id=TG2kN033mDkC&amp;pg=PA140&amp;dq#v=onepage&amp;q=&amp;f=false | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; چەند کەسایەتییەکی مێژووی وەک شا جەیمسی یەکەم و دوق بەکینھام لە چەند نامیلکەیەکدا زۆربوونی ڕێژەی ھاوزایەندخوازانیان باس کردووە.

==== دەمی نوێخواز ====
چەند نامەیەکی خۆشەویستی نێوان پیاوێکی خانەدان و کەسایەتی بەناوبانگ مستەر ویڵسن بڵاوکرانەوە لە ساڵی ١٧٢٣ لە [[ئینگلتەرا]] و لەلایەن چەند زانایەکی نوێخوازەوە ھاندرا تاکو ببێتە [[ڕۆمان]]ێک. ڕۆمانی بەناوبانگی ١٧٤٩ بەناوی ''فانی ھیڵ'' بەشێکی ھاوزایەندخوازی لەخۆ دەگرێت، بەڵام ئەمە لە گۆڕانکاری وەشانی ١٧٥٠کەیدا لابرا.&lt;ref&gt;Gladfelder, Hal (May 2006) ''In Search of Lost Texts: Thomas Cannon's 'Ancient and Modern Pederasty Investigated and Exemplified&quot;'', Institute of Historical Research&lt;/ref&gt; ھەروەھا لە ساڵی ١٧٤٩دا یەکەم پەڕتووکی پارێزگاریکردن لە ھاوزایەندخوازان بە [[زمانی ئینگلیزی]] بڵاو کرایەوە، کە لەلایەن تۆماس کانۆن نووسرابوو، بەڵام ھەر یەکسەر بڵاوکردنەوەی ڕاگیرا. لە دەورووبەری ١٧٨٥ەکاندا، جێریمی بێنتامیش پارێزگارییەکی تری نووسییەوە، بەڵام بڵاونەکرایەوە تاکو ساڵی ١٩٧٨.&lt;ref&gt;Journal of Homosexuality (ISSN 0091-8369) Volume: 3 Issue: 4, Volume: 4 Issue: 1&lt;/ref&gt; [[سزای مەرگ]]ی ھاوزایەندخوازان بەردەوام بوو لە [[ھۆڵەندا]] تا ساڵی ١٨٠٣، لە ئینگلتەراش تاکو ساڵی ١٨٣٥ ھەر بەردەوام بوو.

[[پەڕگە:Édouard-Henri Avril (29).jpg|وێنۆک|کوڕێکی [[دووڕەگەزخوازی|دووڕەگەزخواز]] (ناوەڕاست) لەکاتی [[سێکس]]کردن لەگەڵ ژنێک و پیاوێکدا؛ تابلۆکە کاری [[ئێدوارد ھێنری ئاڤریل]]ە (١٨٤٩–١٩٢٨).]]

لە نێوان ١٨٦٤ و ١٨٨٠ {{ئەڵمانی|کارل ھێنریک ئولریش}} زنجیرەیەک لە دوازدە کتێبی بڵاوکردەوە بەناوی ''بەدواداچوون لەسەر مەتەڵی خۆشەویستی پیاو-پیاوانە''. لە ١٨٦٧دا، ئەو بووبە یەکەم ھاوزایەندخواز کە بە کراوەیی بە ڕووی خەڵکدا قسەی کرد و پارێزگاری لە ھاوزایەندخوازەکان کرد کاتێک کە لە کۆنگرەی ئەڵمانی لە مونیک بەشداری کرد بۆ چارەسەرێک بۆ یاسای ئەنتی-ڕەگەزخوازەکان و لابردنی ئەو یاسایانە.&lt;ref name=&quot;levay&quot;/&gt; ''ھەڵگەڕانەوەی سێکسی'' کە لەلایەن ھاڤلۆک ئیلیسەوە نووسرابوو لە ساڵی ١٨٩٦دا بڵاوکرایەوە کە بەرەنگاری ئەو بیردۆزانە دەبۆوە کە دەیانوت ھاوزایەندخوازی شتێکی ناسروشتییە، ھەروەھا ھەوڵی شکاندنی پڕوپاگەندە و ستێریۆتایپەکانی دەدا. ئەو سوور بوو لەسەر ئەوەی کە ھاوزایەندخوازی شتێکی سروشتییە و حاڵەتێکی تایبەت بووە و پەیوەندیی ھەبووە بە زیرەکی و داھێنەری مرۆڤەکانەوە.&lt;ref name=sexualinversion&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Sexual Inversion |یەکەم=Havelock |دوایین=Ellis |یەکەم٢=John Addington |دوایین٢=Symonds |ساڵ=١٩٧٥|بڵاوکەرەوە=Arno Press |ژپنک=٠-٤٠٥-٠٧٣٦٣-١}} (reprint)&lt;/ref&gt;

ھەرچەندە خەڵکی کتێبی پزیشکی لەم شێوەیەیان نەدەخوێندەوە بە گشتی، ئەوان بوونە ھۆی دروستبوونی ''ساینتیفیک ھیومانتێریان کۆمیتیی'' ماگنەس ھیرشفیڵد، کە لە ساڵی ١٨٩٧ەوە بۆ ١٩٣٣ دژی سزای ئەنتی-ھاوزایەندخوازی وەستایەوە لە [[ئەڵمانیا]]، لەگەڵ دروستبوونی چەندین جووڵەی گەورە لای ڕۆشنبیران و نووسەرانی بەریتانیا کە لەلایەن ئێدوارد کارپێنتەر و جان ئادینگتن سیمندسەوە نوێنەرایەتی دەکرا. لەگەڵ کتێبێک بە ناوی ''خۆشەویستی ھۆمۆجێنیک'' لە ساڵی ١٨٩٤، توێژەری کۆمەڵایەتی ئێدوارد کارپێنتەر دەستی کرد بە نووسینەوەی زنجیرەیەک لە وتار و نامیلکە لەسەر ھاوزایەندخوازی و لە ساڵی ١٩١٦دا لە کتێبەکەیدا بە ناوی ''ڕۆژەکانم و خەونەکانم'' ڕوونی کردەوە کە ئەو ھاوزایەندخواز بووە.

=== ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست ===
[[پەڕگە:Portrait de Shah Abbas Ier et son page - MAO 494 - v5.jpg|200px|وێنۆک|ڕاست|[[شا عەباسی یەکەم|شا عەباسی یەکەمی سەفەوی]] لەگەڵ کوڕێکدا. کێشراوە لەلایەن محەممەد قاسم (١٦٢٧).&lt;ref&gt;Nahavandi and Bomati, illustration opposite p.162&lt;/ref&gt;]]
چەند کۆچکردنێکی [[عەرەب]] ڕوویداوە لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستەوە]] بەرەو ئەورووپا لە ناوەندی ١٨٠٠کاندا. دوو لەو کۆچکەرانە، ڕافیعە ئەلتەحتاوی و محەممەد ئەلسەفەر سەرسووڕمانی خۆیان پیشان دا کە فەڕەنسییەکان زۆرجار بە ئەنقەست بە ھەڵە ئەو ھۆنراوانەیان وەرگێڕاوە کە لەسەر کوڕ نووسراون و ئەوان لەجێی کوڕ کچیان داناوە بۆ ئەوەی لە پێوەرە ڕەوشتییەکانیان و نەریتیان لانەدەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=El-Rouayheb|یەکەم=Khaled|سەردێڕ=Before Homosexuality in the Arab-Islamic World, 1500–1800|ناونیشان=https://archive.org/details/beforehomosexual0000elro|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=The University of Chicago Press|ژپنک=٠-٢٢٦-٧٢٩٨٨-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/beforehomosexual٠٠٠٠elro/page/٢ ٢]}}&lt;/ref&gt;

[[ئیسرائیل]] بە باشترین وڵات ناسراوە لەگەڵ ھاوزایەندخوازان لە ھەموو ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و [[ئاسیا]]دا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ڕێکەوت = ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٨| ناونیشان = http://www.independent.co.uk/life-style/love-sex/taboo-tolerance/the-five-most-improved-places-for-gay-tolerance-932635.html| وتەگێڕانەوە = Israel is the only Middle-Eastern country to support gay rights legislation, and the country attracts gay people from Palestine and Lebanon.| ڕێکەوتی سەردان = ٢٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ئیش= The Independent| سەردێڕ = The five most improved places for gay tolerance|شوێن= London| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170611133449/http://www.independent.co.uk/life-style/love-sex/taboo-tolerance/the-five-most-improved-places-for-gay-tolerance-932635.html| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی حوزەیرانی ٢٠١٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و [[تێل ئەڤیڤ]] ناسراوە بە «پایتەختی گەیەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست»،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Was Arafat Gay?|نووسەر=James Kirchick|بڵاوکەرەوە=Out}}&lt;/ref&gt; و بە یەکێک لە ئارامترین و باشترین شارەکان بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان داندراوە. نواندنی شانازی ھاوزایەندخوازان ھەموو ساڵێک لە تێل ئەڤیڤ جێ دەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://tmagazine.blogs.nytimes.com/2010/07/02/dispatch-gay-tel-aviv/|سەردێڕ=Gay Tel Aviv|یەکەم=Anthony|دوایین=Grant|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٠|ئیش=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630125434/http://tmagazine.blogs.nytimes.com/2010/07/02/dispatch-gay-tel-aviv/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لەلایەکی ترەوە، زۆرینەی حکوومەتەکانی تری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست زۆرجار دیاردەی ھاوزایەندخوازی پشتگوێ دەخەن و دان بە ھەبوونیدا نانێن، ھەندێک جاریش بەتاوانبوونی دەکەن. ھاوزایەندخوازی لە نزیکەی ھەموو دەوڵەتە ئیسلامییەکان نایاسایییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iran 'must stop youth executions' |نووسەر=Steven Eke |ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٥|newspaper=BBC News |ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4725959.stm |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170824103849/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4725959.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئابی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; جووتبوون لە نێوان ئەندامانی ھاوزایەند لە ھەندێک لە دەوڵەتە ئیسلامییەکان سزای کوشتنی ھەیە، وەک لە [[عەرەبستانی سعوودی]]، [[ئێران]]، [[مۆریتانیا]]، باکووری [[نێجیریا]]، [[سوودان]]، و [[یەمەن]]دا دیارە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileID=1111&amp;ZoneID=7&amp;FileCategory=50 |سەردێڕ=7 countries still put people to death for same-sex acts |بڵاوکەرەوە=ILGA |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091029185853/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileID=1111&amp;ZoneID=7&amp;FileCategory=50 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091029185853/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileID=1111&amp;ZoneID=7&amp;FileCategory=50 |date=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt; سەرۆککۆماری ئێران [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]] لە یەکێک لە وتارەکانیدا لە ساڵی ٢٠٠٧دا لە زانکۆی کۆڵۆمبیا، بانگەشەی ئەوەی کرد کە لە ئێراندا کەسی گەی نەبووە. بەھەرحاڵ، ھەرچی ھاوزایەندخوازێکیش ھەبێت بە کراوەیی دان بەوەدا نانێت کە گەیە، لە ترسی ڕەتکردنەوەیان لەلایەن خێزانەکەیانەوە یانیش دەستدرێژی کردنە سەریان لەلایەن حکوومەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Nazila|دوایین=Fathi|سەردێڕ=Despite Denials, Gays Insist They Exist, if Quietly, in Iran|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/09/30/world/middleeast/30gays.html?_r=1&amp;hp&amp;oref=slogin|بڵاوکەرەوە=New York Times|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630124400/http://www.nytimes.com/2007/09/30/world/middleeast/30gays.html?_r=1&amp;hp&amp;oref=slogin|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

==== کوردستان ====
[[پەڕگە:Kurdistan LGBT pride flag.png|thumb|دیزاینی نوێی ئاڵای کوردستان و سەربەرزیی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی ھەرێمی کوردستان.]]
لە مێژووی [[کوردستان]]دا ھاوزایەندخوازی ھەر ھەبووە، وەک ھەموو ناوچەکانی تری جیھان، بەڵام ھەرگیز بە کراوەیی ماف بۆ ھاوزایەندخوازان دانەندراوە و دیاردەکە پشتگوێ خراوە. لە ئێستادا، ھاوزایەندخوازی لە ئێراقدا قەدەغە نەکراوە، بەڵام ھێشتا خەڵکی دژی دەوەستن و بە چاوێکی خراپ سەیری دەکرێت. لە ساڵی ٢٠١٠دا بڵاوکرایەوە کە یاسایەکی نوێ دادەندرێت بۆ یەکسانی نێوان زایەندەکان. بەڵام لە کۆمەڵگە ئایینییە ناوخۆیییەکان ناڕەزایی دەربڕدرا و وترا کە ئەمە یاسایەکە بۆ پەسەندکردنی ھاوزایەندخوازی.&lt;ref name=rudaw&gt;[http://www.rudaw.net/english/culture_art/3374.html ''Homosexuality Fears Over Gender Equality in Iraqi Kurdistan''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120124162204/http://www.rudaw.net/english/culture_art/3374.html |date=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; کامیل حاجی عەلی، بەڕێوەبەری ئەوقاف و کاروباری ئایینی لە کوردستان وتی کە ئەم یاسایە «بەدڕەوشتی» بڵاودەکاتەوە و کۆمەڵگەی کوردی «تێک دەدات.» دوای کۆمەڵێک جووڵەی ئایینی، [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] کۆنگرەیەکیان بەست و دانیشتووانیان ئاگادار کردەوە کە ئەم یاسایە ھاوسەرگیری ھاوزایەندخوازەکان یاسایی ناکات.&lt;ref name=rudaw/&gt;

لە ساڵی ٢٠١٧دا، کەناڵی تەلەڤیزیۆنی ناوخۆی کوردستان [[ئێن ئاڕ تی]] [[بەڵگەفیلم]]ێکیان بە ناو کوردستاندا پەخش کرد لەسەر ھاوزایەندخوازی کە بیرۆکەی گشتیی بابەتەکەیان خستە ڕوو، لە بەڵگەفیلمەکەدا چەند ھاوزایەندخوازێکی کورد بانگھێشت کرابوون بۆ ئەوەی قسە لەسەر بابەتەکە بکەن.&lt;ref name=nrtsreport3619/&gt; بەڵگەفیلمەکە بە گشتی وەڵامێکی خراپی درایەوە لەلایەن کوردستان و کۆمەڵگە ئایینییەکانەوە.

لە ١ی حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٧، [[ڕێکخراوەی لاڤە|ڕێکخراوی لاڤە]] دامەزرا، کە یەکەم ڕێکخراوە لە ناوخۆی کوردستان بە ئاشکرا داوای مافی ھاوزایەندخوازان بکات. دواتر لاڤە داخراو و کار و چالاکییەکانیان گواستەوە بۆ [[ڕێکخراوەی ڕاسان]]. ڕێکخراوەی ڕاسان لە ساڵی ٢٠٢١دا لەلایەن ئەندام پەرلەمانێکی [[کۆمەڵی دادگەریی کوردستان]] بە ناوی عومەر گوڵپی سکاڵایان لەسەر تۆمار کرا. دواتر چەند ھەوڵێک درا بۆ دەستگیرکردن و دەرکردنی یاسا دژی ھاوزایەندخوازی، بەڵام گشت ھەوڵەکان شکستیان ھێنا.

==== دەمی پێش ئیسلام ====
[[پەڕگە:Édouard-Henri Avril (18).jpg|وێنۆک|وێنەیەکی خەیاڵیی ھادریان و ئەنتینۆس؛ تابلۆکە کاری [[ئێدوارد ھێنری ئاڤریل]] شێوەکاری سەدەی ١٩ و ٢٠ە کە زۆربەی کارەکانی دیمەنی ئیرۆتیکن.|230px]]
لە ئیمپڕاتۆرێتی ئاشووری کۆندا، ھاوزایەندخوازی ھەبووە و باو بووە؛ قەدەغەنەکراو بوو ھەروەھا بە بێڕەوشتی یان نەخۆشی دا نەئەندرا. ھەندێک لە تێکستە ئایینییەکان پاڕانەوەی تێدابووە بۆ ھاوزایەندخوازان. چەند کتێب ھەبوون کە بە شێوەیەکی یەکسان پاڕانەوەی تێدابووە بۆ پەیوەندییە سۆزدارییەکانی ھەر سێ ئاڕاستەی زایەندییەکە.&lt;ref&gt;Gay Rights Or Wrongs: A Christian's Guide to Homosexual Issues and Ministry, by Mike Mazzalonga, 1996, p.11&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The Nature Of Homosexuality, Erik Holland, page 334, 2004&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pritchard, p. 181.&lt;/ref&gt;

لە [[ئێرانی مەزن|ئاریانی مەزندا]]، ھاوزایەندخوازی و پەیوەندی سێکسی و ئرۆتیکی نێوان ئەوان ڕێگە پێدراو بووە، تەنانەت لە زۆربەی شوێنە گشتییەکانیشدا. لە سیمینار و بۆنە تایبەتەکانەوە بۆ کامپی سەربازان و گەرماو و کافێخانەکان. لە سەردەمی [[سەفەوییەکان]]دا (١٥٠١–١٧٢٣) تەنانەت خانەی [[لەشفرۆشی|لەشفرۆشی پیاوانیش]] یاسایی بووە.&lt;ref name=&quot;Wikipedia&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Homosexuality#Modern_period|سەردێڕ =Homosexuality |زمان =ئینگلیزی |سەردان =٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

ھەندێک لە زاناکان دەڵێن کە دەتواندرێت نموونەی ھاوزایەندخوازی لە وێژەی کۆندا بەدی بکرێت، وەک لە [[داستانی گلگامێش]] و چێرۆکی دەیڤد و جۆناتانی [[کتێبی پیرۆز|کتێبی پیرۆزی مەسیحییەکان]] دیارە. لە داستانی گلگامێشدا، پەیوەندی نێوان گلگامێش و کەسایەتییەک بە ناوی ئینکیدو ھاوزایەندخوازی بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dynes|یەکەم=Wayne|سەردێڕ=Homosexuality in the Ancient World|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Garland Publishing|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٣-٠٥٤٦-٠|پەڕەکان=vii–xv|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=JrpU6O3VnawC&amp;lpg=PP1&amp;dq=homosexuality%20in%20the%20ancient%20world&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=false|chapter=Introduction|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130185857/https://books.google.com/books?id=JrpU6O3VnawC&amp;lpg=PP1&amp;dq=homosexuality%20in%20the%20ancient%20world&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Held|یەکەم=George F.|سەردێڕ=Parallels between The Gilgamesh Epic and Plato's Symposium|ساڵ=١٨٣|پەڕەکان=١٩٩–٢٠٧|editor=Wayne R. Dynes &amp; Stephen Donaldson}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kilmer|یەکەم=Anne Draffkorn|سەردێڕ=A Note on an Overlooked Word-Play in the Akkadian Gilgamesh|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Garland Publishing, Inc.|پەڕە=٢٦٤|editor=Wayne R. Dynes and Stephen Donaldson}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Thorbjørnsrud|یەکەم=Berit|سەردێڕ=What Can the Gilgamesh Myth Tell Us about Religion and the View of Humanity in Mesopotamia?|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Garland Publishing, Inc.|پەڕە=٤٥٢}}&lt;/ref&gt; ھەروەک چۆن دەیڤد خۆشەویستییەکی بەھێزی ھەبووە بۆ جۆناتان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ackerman|یەکەم=Susan|بەستەری نووسەر=Susan Ackerman (biblical scholar)|سەردێڕ=When Heroes Love|ناونیشان=https://archive.org/details/whenheroesloveam0000acke|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Columbia University Press|ژپنک=٠-٢٣١-١٣٢٦٠-٣|پەڕەکان=xii}}&lt;/ref&gt;

== سروشت و کەسایەتی ==
=== کردار و ئارەزووەکان ===
[[کۆمەڵەی دەروونیی ئەمریکی|کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی]]، [[کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی]]، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی دەڵێن کە ئاڕاستەی زایەندی «تایبەتمەندییەکی کەسیی نییە کە بتواندرێت بە جودایی پێناسە بکرێت، بەڵکو ئاڕاستەی زایەندی جیھانی ئەو کەسە پێناسە دەکات کە ئەگەری دۆزینەوەی پەیوەندییەکی سۆزداری بەچێژی ھەیە تێیدا.»&lt;ref name=amici/&gt;

{{دەقی تایبەت|ئاڕاستەی زایەندی بە زۆری وەک خەسڵەتێکی کەسێک باس دەکرێت، وەک [[زایەند|سێکسی ژینناسیی]] و یانیش تەمەن. ئەم تێڕوانینە ناتەواوە لەبەرئەوەی ئاڕاستەی زایەندی بەردەوام بە زاراوەی ژیری پێناسە دەکرێت و پێویست بە پەیوەندی سۆزدارییە لەگەڵ تاکەکەسەکانی تر. کرداری سێکسی و سەرنجی ڕۆمانتیکی بە ھاوزایەندخوازی یان جیاڕەگەزخوازی پۆلێن دەکرێت لەسەر بنەمای زایەندی زیندەیی کەسەکەی کە پێیان ھەڵدەستێت. بە دڵنیایییەوە، پەیوەندی بە کردارەکەوە ھەیە – یان ویستنی کردنی کارەکە – لەگەڵ یەکێکی تر کە جیاڕەگەزخوازی، ھاوزایەندخوازی، یان دووڕەگەزخوازییەکەی خۆی دەنوێنێت. ئەمە کرداری ئاسایی وەک دەست گرتن و ماچکردنیش دەگرێتەوە.&lt;ref name=amici/&gt;}}

لە لێکۆڵینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٤دا، کە لەسەر ژنان بوو، ھەردووک ژنە لێزبیان و جیاڕەگەزخوازەکانیش لە ڕووی سێکسییەوە کاریگەرییان کرایە سەر کاتێک فیلمی ئیرۆتیکی و سێکسییان پیشاندرا، فیلمەکان لە ژن و ژن و پیا و ژن پێکھاتبوون و ھەردووکیان کاریگەرییان کردە سەر مەبەستەکان. بەڵام کاتێک ھەمان لێکۆڵینەوە لەگەڵ پیاوە جیاڕەگەزخوازەکان کرا، ئەوان تەنھا بە فیلمێک ئارەزووی سێکسییان بەرز دەبۆوە کە ژنی تێدا بوو، گەیەکانیش تەنھا بەوانەی کە پیاویان تێدابوو. نوێنەری لێکۆڵینەوەکە وتی کە ئاڕاستەی زایەندی ژنان کەمتر تیشکی خستووەتە سەر یەک زایەندی دیاری کراو لە چاو پیاوەکاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Why women are leaving men for other women| ناونیشان = http://www.cnn.com/2009/LIVING/personal/04/23/o.women.leave.menfor.women/| ڕێکەوت = ٢٣ی نیسانی ٢٠٠٩| ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ئیش= CNN| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170614055442/http://www.cnn.com/2009/LIVING/personal/04/23/o.women.leave.menfor.women/| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== پەیوەندی سۆزداری ===
[[پەڕگە:Old Male couple.jpg|وێنۆک|دوو خۆشەویستی ھاوزایەندخوازی پیر – پەیوەندی خۆشەویستی نێوان ھاوزایەندخوازان ھەر وەک ھەموو پەیوەندییەکانی تر دەکرێت درێژخایەن بێت.]]
ئەو کەسانەی کە ھاوزایەندخوازن دەتوانن بە چەند شێوەیەکی جیاواز خۆیان دەرببڕن، ئەگەریش ھەیە کە بە ڕەفتارەکانیاندا دیاربێت، وەک شێوازی ھەڵبژاردنی پۆشاک و ڕۆیشتن و قسەکردن، لەوانەشە بەو شتانەدا دیار نەبێت.&lt;ref name=apahelp/&gt; ئەوان لەوانەیە بە ناحەزی پەیوەندی لەگەڵ زایەندێکی جیاوازدا ببەستن (ئەگەر پیاو بوو لەگەڵ ژن و بەپێچەوانەوە)، بە سەرەکی بۆ ئەوەی ھەست نەکرێت بەوەی ئەوان کە ھاوزایەندخوازن، لەوانەشە لە پەیوەندی خۆشەویستی ئاسایی (ھاوزایەندخوازی) خۆیان بن، ھەندێکیشیان لەوانەیە ھیچ خۆشەویستییەک نەکەن بە مەبەستی ئایینی.&lt;ref name=apahelp/&gt; یەکێک لە ڕاپرسییەکان وای پیشان دەدات کە لە بەینی ٤٠٪‏ و ٦٠٪‏ گەیەکان لە پەیوەندی سۆزداریان و لە نێوان ٤٥٪‏ و ٨٠٪‏ لێزبیانەکانیش بە ھەمان شێوە.&lt;ref name=aparesolution&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Resolution on Sexual Orientation and Marriage – Research Summary |ناونیشان=http://www.apa.org/about/policy/gay-marriage.pdf |بڵاوکەرەوە=American Psychological Association |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130603131046/http://www.apa.org/about/policy/gay-marriage.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; لە زانیارییەکانی ڕاپرسییەکەش دەبیندرێت کە لە بەینی ١٨٪‏ و ٢٨٪‏ی خۆشەویستە گەیەکان و لە بەینی ٨٪‏ و ٢١٪‏ی لێزبیانەکان بۆ ماوەی ١٠ ساڵ پێکەوە ماونەتەوە لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. زۆرێک لەو بەدواداچوونانەی کە کراوە ڕوونی دەکاتەوە کە پەیوەندییە ھاوزایەندەکان و جیاڕەگەزەکانیش یەکسانن لە ڕووی توندی پەیوەندییەکانەوە و ھیچ جیاوازییەکیان نییە. زاناکان دەڵێن کە تەمەن و زایەند باشترە بۆ کردن بە پێوەر بۆ پێوانی درێژخایەنی پەیوەندییەک نەک ئاڕاستەی زایەندی تاکێک. ئەوانەی لە ناو پەیوەندییە ھاوزایەندخوازی و جیاڕەگەزخوازییەکانن وەک یەک ھەوڵی پاراستنی پەیوەندییەکەیان دەدەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-01/apa-elo011708.php |سەردێڕ=Relationship Satisfaction and Commitment |بڵاوکەرەوە=Eurekalert.org |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100507073038/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-01/apa-elo011708.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Duffy&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1300/J082v12n02_01|سەردێڕ=Satisfaction and commitment in homosexual and heterosexual relationships|journal=Journal of Homosexuality|ساڵ=١٩٨٥|یەکەم=S.M/|دوایین=Duffy|نووسەر٢=C.E. Rusbult|بەرگ=١٢|issue=2|پەڕەکان=١–٢٣|ناونیشان=http://www.labmeeting.com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-satisfaction-and-commitment-in-homosexual-and-heterosexual-relationships|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٠٩|pmid=٣٨٣٥١٩٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171019190212/http://www.labmeeting.com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-satisfaction-and-commitment-in-homosexual-and-heterosexual-relationships|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Baccman&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Expectations of romantic relationships: A comparison between homosexual and heterosexual men with regard to Baxter's criteria|journal=Social Behavior and Personality|ساڵ=١٩٩٩|یەکەم=Baccman|دوایین=Charlotte|نووسەر٢=Per Folkesson|نووسەر٣=Torsten Norlander|ناونیشان=http://www.sbp-journal.com/index.php/sbp/article/view/976|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131104194406/http://www.sbp-journal.com/index.php/sbp/article/view/976|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== خۆئاشکراکردن ===
{{وتاری سەرەکی|خۆئاشکراکردن}}
[[پەڕگە:Johanna sigurdardottir official portrait.jpg|upright|وێنۆک|یۆھانا سیگیرادۆتیر، [[سەرۆک وەزیران]]ی پێشووی [[ئایسلەند]]ا، یەکەم [[لێزبیەن|لێزبیانی]] ئاشکرای سەری حکوومەت بووە لە کاتی مۆدێرندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئایسلەنداو و پی ئێمە ھاوزایەندخوازەکەی|ئیش=TIME|نووسەر=موودی جۆناس|ناونیشان=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1875032,00.html|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەم، ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەم، ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170717162851/http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1875032,00.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|ڕاست]]
بە ئینگلیزی پێی دەڵێن ''ھاتنەدەرەوە لە دۆڵابی جلەکە''، دەستەواژەیەکە کە بۆ کەسێک بەکاردەھێندرێت کە ئاشکرای دەکات بۆ دەورووبەرەکەی کە ھاوزایەندخوازە. ئەمە پڕۆسەیەکی سەختی ژیانی ھاوزایەندخوازانە چونکە خەمی ئەوەیان دەبێت کە دەورووبەرەکەیان سروشتی ئەوان پەسەند نەکەن و ھەستان بەم کارە لەڕووی دەروونییەوە فشاریان دەخاتە سەر.&lt;ref name=&quot;Coming Out: A Journey&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://utahpridecenter.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=25&amp;Itemid=44 |سەردێڕ=Coming Out: A Journey |بڵاوکەرەوە=Utahpridecenter.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090825202112/http://utahpridecenter.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=25&amp;Itemid=44 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بە گشتی، خۆئاشکراکردن بە سێ قۆناغ دادەندرێت. یەکەم قۆناغ ئەوەیە کە تاک تێیدا خۆی دەناسێت یانیش درک بەوە دەکات کە ھاوزایەندخوازە و چێژ لە پەیوەندی ھاوزایەندەکانی وەردەگرێت و ئەم ڕاستییە قبوڵ دەکات. ئەمە زۆرجار بە خۆئاشکراکردنێکی دەروونی ناو دەبرێت.&lt;ref&gt;In a joint statement with other major American medical organizations, the APA says that &quot;different people realize at different points in their lives that they are heterosexual, gay, lesbian, or bisexual&quot;.
{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.apa.org/pi/lgbc/publications/justthefacts.html
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070807205013/http://www.apa.org/pi/lgbc/publications/justthefacts.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Just the Facts About Sexual Orientation &amp; Youth: A Primer for Principals, Educators and School Personnel
 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٠٧|ساڵ=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=American Academy of Pediatrics, American Counseling Association, American Association of School Administrators, American Federation of Teachers, American Psychological Association, American School Health Association, The Interfaith Alliance, National Association of School Psychologists, National Association of Social Workers, National Education Association}}&lt;/ref&gt; دووەم قۆناغیش بڕیاردانی کەسەکەیە لە ئاگادارکردنەوەی دەورووبەرەکەی (نم. خێزانەکەی و ھاوڕێکان) کە ئەو ھاوزایەندخوازە. سێیەم قۆناغیش تێکەڵبوون و ژیانە لەگەڵ کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی.&lt;ref name=hrccontinuum&gt;{{بیرخستنەوە|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ناونیشان=http://dev.hrc.org/issues/3333.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071102101657/http://dev.hrc.org/issues/3333.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|periodical=Human Rights Campaign |سەردێڕ=The Coming Out Continuum}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071102101657/http://dev.hrc.org/issues/3333.htm |date= ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; لە ئێستادا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، خەڵکی بە گشتی یان لە تەمەنی ١٥–١٨ خۆیان ئاشکرا دەکەن یان لە تەمەنێکی دواتردا کە دەگەنە کۆلێژ بۆ نموونە. لە کوردستان و ئێراق خۆئاشکراکردن بە ڕێژەیەکی زۆر کەم ھەیە و لەوانەیە خەڵکانی ئێڵ جی بی تی خۆیان ئاشکرا نەکەن چونکە ھیچ یاسایەک نییە بیانپارێزێت و ئەگەر ھەیە ژیانیان بکەوێتە مەترسییەوە. لەو تەمەنەدا لەوانەیە بڕوایان بە دەورووبەرەکەیان نەبێت و ئاگاداریان نەکەنەوە، بە تایبەتی چونکە کۆمەڵگە زۆرینەیان بەھۆی ھەڵە تێگەیشتنەوە بە خراپی دادەنێن؛ ھەندێکجار تەنانەت خێزانەکانی خۆشیان نازانن.

درک پێ کردن بە ھاوزایەندخوازی خود پرۆسەیەکی ئاسان نییە و بگرە زۆریش ئاڵۆزە. بە پێچەوانەی کۆمەڵەکانی ترەوە (وەک ئایینەکان بۆ نموونە) ھاوزایەندخوازان لە کۆمەڵگەیەکدا گەورە نابن کە یەکسەر ھەڵی بژێرن کە ھاوزایەندخواز بن وەک کەسانی دەورووبەریان،{{تێبینی|لەکاتێکدا کە ھەر مرۆڤێک دەتوانێت ئایین و خووڕەوشتی کۆمەڵگەکەی ھەڵبگرێ، ھاوزایەندخوازان لەتوانایاندا نییە کە ھەڵی بژێرن و بیگۆڕن.}} چونکە شتێک نییە ھەڵبژاردن بێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.washingtontimes.com/news/2014/dec/31/modern-science-says-homosexuality-not-choice/ |سەردێڕ=زانستی مۆدێرن دەڵێت کە ھاوزایەندخوای ھەڵبژاردن نییە |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170606041746/http://www.washingtontimes.com/news/2014/dec/31/modern-science-says-homosexuality-not-choice/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; واتە ھەر تاکێک دەتوانێت بە ئاسانی ھەڵگری ئایین و بیر و باوەڕی باوان و کۆمەڵگەکەی بێت و کەیش ویستی دەتوانێت بیانگۆڕێت، بەڵام لە ھاوزایەندخوازیدا وا نییە و ئەمیان شتێکی درک پێ کردنە نەک ھەڵبژاردن و ھەرگیزیش ناتواندرێت بگۆڕدرێت.&lt;ref&gt;http://truth-out.org/archive/component/k2/item/85575:american-psychology-declares-homosexuality-cant-be-cured{{بەستەری مردوو|url=http://truth-out.org/archive/component/k2/item/85575:american-psychology-declares-homosexuality-cant-be-cured |date=حوزەیرانی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; باشترین بەڵگە لەسەر ئەوە ئەمەیە، ئەگەر پیاوێک جیاڕەگەزخواز بێت، واتە گەی نەبێت، ناتوانێت سێکس لەگەڵ پیاوێکی تردا بکات چونکە دژی سروشتی ئەوە، بە ھەمان شێوە بۆ گەیەک یان لێزبیانێک. ھەندێکجار لە کۆمەڵگەکاندا دەبیسترێت کە کەسێک «گەی بووە بەڵام بووەتەوە بە جیاڕەگەزخواز»، ئەمە لەڕاستیدا مەحاڵە، ئەو کەسە یان ھەر لە سەرەتاوە [[دووڕەگەزخوازی|دووڕەگەزخواز]] بووە یانیش ئێستاش ھەر گەیە. خەڵکانی ئێڵ جی بی (گەی و لێزبیان و دووڕەگەزخوازەکان) زۆرجار لە کۆمەڵگەیەکدا پەروەردە دەکرێن کە کۆنەپەرست و تێنەگەیشتوون بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازی.&lt;ref name=&quot;Rosario et al.&quot;&gt;Rosario, M. , Schrimshaw, E. , Hunter, J. , &amp; Braun, L. (February 2006). Sexual identity development among lesbian, gay, and bisexual youths: Consistency and change over time. ''Journal of Sex Research'', 43(1), 46–58. Retrieved 4 April 2009, from PsycINFO database.&lt;/ref&gt; ئەوان کاتێک لە سروشتی خۆیان تێدەگەن کە سەیری کۆمەڵگەکانی تری دەورووبەریان دەکەن.{{تێبینی|چونکە کۆمەڵگەکانی خۆیان پەروەردەیان ناکەن لەسەر شتێکی وا، تا تەمەنێکی گەورەتر نازانن ئەوان بۆ جیاوازن، بەڵام ھەر لە مناڵییەوە ھەست بەم گۆڕانە دەکەن لە خۆیاندا کاتێک کە لەگەڵ کۆمەڵگە تێکەڵ دەبن و سروشتی خەڵکی تر دەزانن}}

ھەندێک لە ھاوزایەندخوازان بە گشتی و بە ڕووی جیھاندا خۆیان ئاشکرا دەکەن،&lt;ref name=glbtqouting&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Neumann |یەکەم=Caryn E |ناونیشان=http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |سەردێڕ=Outing |ساڵ=٢٠٠٤|periodical=glbtq.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070609220520/http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609220520/http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |date= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; زۆرێکیش لە کەسایەتی ناودار ھەیە لەو شێوەیە، بۆ نموونە [[لەیدی گاگا]]. خۆئاشکراکردن ئاوا بە کراوەیی دەکرێت چەند ھۆکارێکی لە پشتەوە بێت، وەک سیاسی یان ئاکاریی و، دەکەوێتە ناو مەودایەکی فراوانتری ھۆکارییەوە.&lt;ref name=biasfreeusage&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=The Dictionary of Bias-Free Usage: A Guide to Nondiscriminatory Language |دوایین=Maggio |یەکەم=Rosalie |ساڵ=١٩٩١|بڵاوکەرەوە=Oryx Press |ژپنک=٠-٨٩٧٧٤-٦٥٣-٨|پەڕە=٢٠٨}}&lt;/ref&gt;

=== لێزبیانزم و ھاوزایەندخوازیی ژنان ===
{{ھەروەھا ببینە|لێزبیان}}
[[پەڕگە:Simeon Solomon - Sappho and Erinna in a Garden at Mytilene.jpg|وێنۆک|ڕاست|[[سافۆ]] و ئیرینا لە باخچەیەک لە میتیلین.]]
لێزبیانەکان زۆرجار ئاڕاستەی زایەندییەکەی خۆیان بە شێوەیەکی جیا ڕووندەکەنەوە وەک لە پیاوە گەیەکان، و تێگەیشتنی جیایان ھەیە لەو ئیتۆلۆژیایانەی کە لە لێکۆڵینەوە لەسەر پیاوە گەیەکان ھاتوونەتە بەردەست. ئەوان لەوانەیە بە شێوەیەکی جیاتر بڕواننە ژیان وەک ھاوزایەندخوازێک وەک لە پیاوەکان.

کاتێک لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ساڵی ١٩٧٠ لێکۆڵینەوەیەک کرا، لێزبیانەکان باسی ژیانی خۆیان کرد وەک ھاوزایەندخوازان. ئەمە تەنھا بەدواداچوونێکی گەورەیە کە لەسەر ئاڕاستەی زایەندی ژنان کراوە کە ڕوونی دەکاتەوە چۆن ژنەکان دەڕواننە ھاوزایەندخوازی لەوەتەی بەدواداچوونی کینسی کرا لە ١٩٥٣وە. لێکۆڵینەوەکە زانیارییەکی گشتی تێدابوو لەبارەی تێڕوانینی لێزبیانەکان لە پەیوەندی سۆزداری ھاوزایەند و ئاڕاستەی زایەندی ئەوان. لێزبیانەکان ئەو کوالیتییانەیان باس کرد کە لە ژنێکدا ھەیە بەڵام لە پیاوێکدا نییە، ئەوانەش کە وا دەکەن باشتر بن بۆ پەیوەندییەک لەچاو پیاوەکاندا، لەو کوالیتیانە کە ئەوان بەسۆزترن بەرامبەر ھەستی کەسانی تر جگە لە خۆیان وەک لە پیاوان.&lt;ref name=&quot;Hite-Rpt&quot;&gt;Shere Hite, ''The Hite Report: A Nationwide Study of Female Sexuality'' (N.Y. : Seven Stories Press, 2004 ed. pbk. [1st printing?] © 1976, 1981, 2004), pp. 325–328 &amp; 330 (ISBN 1-58322-569-2).&lt;/ref&gt;
لێزبیانەکان بە گشتی دوو جۆریان ھەیە، بەچ (پیاوانە) لەگەڵ فێم (ژنانە). بەچەکان وا دەبیندرێن کە قژیان کورتە و پۆشاکی پیاوان لەبەر دەکەن و ژنانەکانیش وەک ھەر خانمێکی ترن.

== دێمۆگرافیا ==
[[پەڕگە:Annise Parker.JPG|وێنۆک|ئانی پارکەر سەرۆکی [[شارەوانی]] شاری ھیوستن بوو لە ٢٠١٠ بۆ ٢٠١٦ و بە کراوەیی ھاوزایەندخوازە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Locke Concedes In Mayor's Race – Politics News Story – KPRC Houston
 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.click2houston.com/politics/21933862/detail.html
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091216054340/http://www.click2houston.com/politics/21933862/detail.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216054340/http://www.click2houston.com/politics/21933862/detail.html |date=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;]]

داتا و زانیاری لەسەر گەی و لێزبیانەکان پێویستە بۆ ئەوەی ڕێژەی ھاوزایەندخوازانی جیھان بە جێگیری بزانرێت و بەرچاو بکەوێت کە ھاوزایەندخوازان چۆن مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت لەلایەن کۆمەڵگەوە.&lt;ref name=black/&gt; ئەم داتایانە سوودی زیاتریان دەبێت؛ بۆ نموونە یارمەتی ژماردنی زەرەرەکان و سوودەکانی ئابووری [[پەیوەندیی نافەرمی|پەیوەندی نافەرمی]] دەدات،&lt;ref name=black/&gt; و کاریگەری یاسایی کردنی ڕێگەدان بە بەخێوکردنی ھەتیوەکان لەلایەن ھاوزایەندخوازان دەخاتە ڕوو، ھەروەھا ڕۆڵەکانیان لە نێوان سەربازیی دەوڵەتەکان؛ و لەلایەکی ترەوە، زانینی ڕێژەی «گەی و لێزبیان پەیمان ھەڵدەگرێت لە یارمەتیدانی زانایانی کۆمەڵناسی لە تێگەیشتنی مەودایەکی گەورە لە پرسیاری گرنگ—[وەک] پرسیارەکان لەبارەی ھەڵبژاردەی مارکێتیی گشتییەوە، یەکگرتووی شارستانییەتی مرۆڤایەتی، خانووبەرە، جیاکاری، لەگەڵ بڕیارەکان [لەبارەی ھەڵبژاردەی] نیشتەجێبوونی جوگرافییەوە.»&lt;ref name=black/&gt;

پێوانی دیاردەی ھاوزایەندخوازی کارێکی دژوارە، لەبەر ئەوەی دەبێت بایەخێکی زۆر بدرێت بە یەکەی پێوانەکەی بەکاردێت،&lt;ref name=&quot;levay&quot;/&gt; وڵاتەکانی جیھان، کە زۆربەیان ڕەتی دەکەنەوە قسە لەسەر ھاوزایەندخوازی بکەن (ئێران بە نموونە)، زانیاریی زیاتر لەسەر سروشتی [[ئاڕاستەی زایەندی|ئاڕاستەی زایەندیی]] کەسەکانەوە، و ھتد. زۆرێک لە خەڵکی ھەن کە سۆزیان ھەیە بەرامبەر کەسانی تر کە لە ھاوزایەندی خۆیانن، بەڵام ڕەتی دەکەنەوە کە دان بەو ڕاستییەدا بنێن کە یان گەیین یان دووڕەگەزخواز. ئەمەش کێشەیەکی ترە. ھەروەھا شتێکی تر کە خەریکە بەدواداچوونەکە مەحاڵ دەکات، ئەوەیە کە دەبێت چەند خەسڵەتێک کە لەوانەیە پەیوەندی بە ئاڕاستەی زایەندییەوە نەبێت دەستنیشان بکات لە خەڵکیدا. لەوانەیە زۆرێک لەو کەسانەی کە خۆیان بە جیاڕەگەزخواز ناودەبەن ھاوزایەندخواز دەربچن.&lt;ref name=black/&gt;

[[پەڕگە:Tim Cook 2009 cropped.jpg|وێنۆک|[[تیم کووک]]، سەرۆکی بەڕێوەبەری فەرمانبەرانی کۆمپانیای [[ئەپڵ]] پیاوێکی ھاوزایەندخوازە.&lt;ref name=timcook2719/&gt;]]

لە ساڵەکانی ١٩٤٨ و ١٩٥٣دا، زیندەزان و پرۆفیسۆری [[وشەڕەتناسی|ئێتیمۆلۆژیا]] ئاڵفرێد کینسی، ڕای گەیاند کە نزیکەی ٤٦٪‏ خەڵکی لە ڕەگەزی نێر کاردانەوەی سێکسییان بەرامبەر بە ھەردوو زایەند ھەبووە لە تەمەنیاندا، و ٣٧٪‏ ئەو کەسانەش بە لایەنی کەمەوە یەک کاردانەوەی ھاوزایەندخوازییان ھەبووە.&lt;ref name=sexualbehavior37287/&gt;&lt;ref name=&quot;more-or-less-2010-10-01&quot;/&gt; دواتر ڕەوشتناسییەکەی کینسی ڕەخنەی لێ گیرا لەلایەن جان تەکیەوە، لەبەر بەکارھێنانی سامپڵی ھەڵبژاردوو لەجێی بەکارھێنانی سامپڵی ھەڵکەوتیی.&lt;ref name=idea-creative719/&gt;&lt;ref name=idea-creative628/&gt; بەدواداچوونێکی تر کرا بۆ بەدرۆخستنەوەی سامپڵەکانی کینسی، بەڵام لە کۆتاییدا ئەو بەدواداچوونەش بە ھەمان ئەنجامەکەی کینسی گەیشت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Book Review by Martin Duberman, ''The Nation'', November 3, 1997
 |ناونیشان=http://www.kinseyinstitute.org/publications/duberman.html
 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090111215816/http://www.kinseyinstitute.org/publications/duberman.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090111215816/http://www.kinseyinstitute.org/publications/duberman.html |date=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}} Martin Duberman on Gebhart's &quot;cleaning&quot; of data&lt;/ref&gt; سایمن لاڤەی، کو لێکۆڵەرەوەی سروشتی [[مێشک]]ی ھاوزایەندخوازانە، ئەنجامەکانی کینسی بەکارھێنا وەک نموونەیەک بۆ ئەو ئاگادارییەی کە پێویستە لەکاتی بەدواداچوونی دێمۆگرافیکی، لەبەرئەوەی لەوانەیە ئەنجامی بە تەواوەتی بەدەست بێت لەسەر بنەمای ئەو سیاسەتانەی بەکارھێندراوە بۆ بەڕێوەبردنی بەدواداچوونەکە.&lt;ref name=levay/&gt;

بەپێی بەدواداچوونە گەورەکان، ٢٪‏ بۆ ١١٪‏ خەڵکی جۆرێک لە کۆنتاکتی ھاوزایەندییان ھەبووە لە ژیانیاندا؛&lt;ref name = Billy1993/&gt;&lt;ref name = Binson1995/&gt;&lt;ref name = Johnson1992/&gt;&lt;ref name = Laumann1994/&gt;&lt;ref name = Wellings1994/&gt;&lt;ref name = ACSF1992/&gt;&lt;ref name = Bogaert2004/&gt;&lt;ref name = Fay1989/&gt;&lt;ref name = Sell1995/&gt;&lt;ref name=SavinWilliams2009/&gt; ئەم ژمارەیە بەرزتر دەبێتەوە بۆ ١٦–٢١٪‏ کاتێک خووڕەوشتی ھەردوو لا خراونەتە ڕوو لەکاتی بەدواداچوونەکە.&lt;ref name=SavinWilliams2009/&gt; لە لێکۆڵینەوەیەکی ٢٠٠٦دا، ٢٠٪‏ی بەشداربووان بە نەناسراوی دانیان ناوە بە ھەبوونی ھەستی ھاوزایەند تێیان دا، بەڵام تەنھا ٢٪‏ بۆ ٣٪‏ لەو بەشداربووانە خۆیان بە ھاوزایەندخواز ناساندبوو.&lt;ref name=&quot;McConaghy et al&quot;&gt;McConaghy et al. , 2006&lt;/ref&gt; بەدواداچوونێکی تری ١٩٩٢ کە لە بەریتانیا کرا، ئاماژەی بەوە دا کە ٦٫١٪‏ی نێرەکان کردەوەیەکی ھاوزایەندخوازییان کردووە، و لە فەڕەنساش ڕێژەکەی ئەو کەسانە ٤٫١٪‏ بووە.&lt;ref name=gayfeelings2719/&gt;

بەپێی ڕاپۆرتێکی ''پەیمانگای ویلیامز'' کە لە ئازاری ٢٠١١ پێشکەش کرا، لە ٩ ملیۆن کەسی پێگەیشتوو لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، تەنھا ٣٫٥٪‏یان گەی، لێزبیان، یان دووڕەگەزخواز بوون.&lt;ref name=statsofusa2719/&gt;&lt;ref name=statsofusa3618/&gt; بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکان، نزیکەی ٦٠١٬٢٠٩ خانوو ھەبووە کە کەپڵی ھاوزایەند تێیدا ژیاون.&lt;ref name=moresources2719/&gt; بەدواداچوونێکی تری ساڵی ٢٠١٣ کە لەلایەن سی-دی-سییەوە کرا و ٣٤٬٠٠٠ ئەمریکی تێیدا بەشدارییان کرد، ڕێژەی لێزبیان و گەیەکان بە ١٫٦٪‏ دەخەمڵێنێت، و ڕێژەی دووڕەگەزخوازەکانیش ٠٬٧٪‏ بوون.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;/&gt;

== دەروونناسی ==
[[دەروونناسی]] یەکێک بووە لە یەکەمین ئەو زانستانەی کە بە شێوەیەکی تایبەت و جیا لە ھاوزایەندخوازی کۆڵیوەتەوە. یەکەم ھەوڵدان بۆ ئەوەی ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی ناوببرێت لە سەدەی نۆزدەھەم درا لەلایەن چەند سێکسناسێکی تازەپێگەیشتووەوە لە جووڵەیەکی ئەورووپیدا. لە ساڵی ١٨٨٦، سێکسناس ڕیچارد ڤۆن کرافت-ئیبن، ھاوزایەندخوازی لەپاڵ ٢٠٠ بابەتی سێکسیی تر بە سەربەخۆیی باس کرد لە یەکێک لە کتێبەکانیدا لەژێر ناوی ''سایکۆپاتیا سێکسوالیس''. بەپێی کرافت-ئیبن ھاوزایەندخوازی یان لە «قۆناغی دروستبوونی کۆرپەلەدا پەیدا دەبێت»یانیش «دوای لەدایکبوونی.» لە کۆتا دوو دەیەی سەدەی نۆزدەھەمدا، بیرۆکەیەکی جیاواز لەبارەی ھاوزایەندخوازی دەستی گرت بەسەر بوارەکانی [[پزیشکی]] و [[دەروونپزیشکی|دەروونناسیدا]]، کە کردارەکەی بە «شێوەیەکی دروست کە لە کەسێکدا دەبیندرێت بە ئاڕاستەی زایەندییەکی جێگیرەوە» ناوی دەبرت.

کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی، کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی دەڵێن:

{{دەقی تایبەت|لە ١٩٥٢دا، کاتێک کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی یەکەمین پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکانی بڵاوکردەوە، ھاوزایەندخوازیشی لەخۆ گرتبوو. ھەر یەکسەر دوای ئەمە، ئەم پۆلێنکردنە بەدواداچوونی سەختی بۆ کرا بۆ پشتڕاستکردنەوەی لە لێکۆڵینەوەیەکدا کە لەلایەن پەیمانگای نەتەوەیی تەندروستی دەروونییەوە سپۆنسەر کرابوو. بەھەرحاڵ، ئەم لێکۆڵینەوەیە و ھەموو ئەوانەشی کە بەدوایدا ھاتن شکستیان ھێنا لەوەی کە بتوانن بە بەڵگەی زانستییەوە بیسەلمێنن کە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییە یان نائاسایییە و یەکێک لە ئاڕاستەی زایەندییە ئاسایییەکانی مرۆڤەکان نییە. لە ئەنجامی کۆکردنەوەی ئەم جۆرە بەدواداچوونانە، پرۆفیشناڵەکانی پزیشکی، تەندروستی دەروونی، و زانستی کۆمەڵایەتی و ڕەفتاری بەو دەرئەنجامە گەیشتن کە ناوبردنی ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی دەروونی نابەجێیە و ئەو پۆلێنکردنەی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی خەمڵاندنێکی سەربەخۆیانە بووە و لەسەر بنەمای کۆمەڵایەتی و تێڕوانینی پزیشکیی ھەڵە ھاتووەتە ئاراوە.

بەھۆی ئەو بەڵگە زانستیانەی کە ڕووبەڕووی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی بوونەوە دەربارەی ھەڵەکەیان، ئەوان ھاوزایەندخوازییان لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان دەرکرد لە ساڵی ١٩٧٣دا. دوای ئەوەی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی بەسەر زانیاری و داتا زانستییەکاندا چوونەوە لەم بارەیەوە، ئەوان ھەمان ڕێیان گرتە بەر لە ١٩٧٥{{تێبینی|کە ھاندانی لابردنی ھاوزایەندخوای بوو لە پێڕستی نەخۆشییەکان}}، ھانی ھەموو پرۆفیشناڵی تەندروستییە دەروونییەکانی دا کە «نوێنەرایەتی لابردنی ئەو نەخۆشییە دەروونییە بدەن کە ماوەیەکی زۆرە دراوەتە پاڵ ھاوزایەندخوازی.» کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتییش ئێستا لەسەر یاسا و سیاسەتێکی ھاوشێوە کار دەکەن.

بۆیە، پرۆفیشناڵان و لێکۆڵەرەوەکانی تەندروستی دەروونی دەمێکە ئەو ڕاستییەیان خستووەتە ڕوو کە ھاوزایەندخوازی ھیچ کۆسپ و بەربەستێک دانانێت لەبەردەم ژیانێکی خۆش و تەندروست و بەپڕشت، و ھەروەھا زۆرینەی ھاوزایەندخوازانی جیھان بە شێوەیەکی دروست لە مەوداکانی کۆمەڵایەتی و پەیوەندییەکان دەبیندرێن.&lt;ref name=amici/&gt;|25px|25px|&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt;}}

[[پەڕگە:Richard von Krafft Ebing.jpg|وێنۆک|ڕاست|کرافت-ئیبن، نووسەری ''سایکۆپاتیا سێکسیوالیس''، ١٨٤٠–١٩٠٢.]]

ھەتاکو ئێستاش یەکدەنگی لەلایەن زانایانی تەندروستی بەردەوامە لەسەر ئەوەی کە پەیوەندی سێکسی و سۆزداری نێوان ھاوزایەندخوازان بە تەواوەتی سروشتی و ئاسایی و تەندروستە.&lt;ref name=response&gt;American Psychological Association: [http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/therapeutic-response.pdf Appropriate Therapeutic Responses to Sexual Orientation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100615023708/http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/therapeutic-response.pdf |date=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; لە ئێستادا بەدواداچوونێکی گەورە و قووڵ ھەیە کە دەیسەلمێنێت کە کەسێک گەی، لێزبیان، یانیش دووڕەگەزخواز بێت، دەروونێکی ئاسایی و بێ کێشەی ھەیە و لە توانایدایە بە شێوەیەکی ئاسایی ژیان بباتە سەر.&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt; ڕێکخراوی ''تەندروستیی جیھانی'' لە یەکێک لە پێڕستەکانیدا بەھەمان شێوە سەرەتا ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی ناودەبرت، بەڵام دواتر لە پێڕستەکە لابرا دوای ئەوەی ٤٣ ڕێکخراوی تەندروستیی جیھانی دژی ئەمە وەستان لە ١٧ی ئایاری ١٩٩٠.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.euro.who.int/en/what-we-do/health-topics/communicable-diseases/hivaids/news/news/2011/6/stop-discrimination-against-homosexual-men-and-women |سەردێڕ=Stop discrimination against homosexual men and women |بڵاوکەرەوە=World Health Organisation — Europe |ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120709194330/http://www.euro.who.int/en/what-we-do/health-topics/communicable-diseases/hivaids/news/news/2011/6/stop-discrimination-against-homosexual-men-and-women |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileCategory=50&amp;FileID=546 |سەردێڕ=The decision of the World Health Organisation 15 years ago constitutes a historic date and powerful symbol for members of the LGBT community |بڵاوکەرەوە=ILGA |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091030051630/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileCategory=50&amp;FileID=546 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091030051630/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileCategory=50&amp;FileID=546 |date=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=pinknewsstigma&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Homophobic stigma&amp;nbsp;– A community cause |ناونیشان=http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠٠٦|periodical=PinkNews.co.uk |یەکەم=Marc |دوایین=Shoffman |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070419234733/http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070419234733/http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |date=١٩ی نیسانی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; ''کۆمەڵگەی دەروونپزیشکی چینی'' ھاوزایەندخوازی لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان لادا لە ساڵی ٢٠٠١دا دوای پێنج ساڵ لە بەدواداچوون لەسەر ھاوزایەندخوازی.&lt;ref&gt;''The New York Times'': [https://www.nytimes.com/2001/03/08/health/08PSYC.html Homosexuality Not an Illness, Chinese Say] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160722131618/http://www.nytimes.com/2001/03/08/health/08PSYC.html |date=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; کۆلێژی ڕۆیاڵی دەروونپزیشکان دەڵێت: «ئەم مێژووە بەدبەختە ڕوونی دەکاتەوە کە چۆن کۆمەڵێک لە خەڵکی بە تایبەتمەندییەکی کەسییەوە تووشی لێکۆڵینەوەی پزیشکی زیان بەخش دەبن و دەبنە بنەمای بە-کەم-سەیرکردن لە کۆمەڵگەدا.»&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt; ھەرچەندە کە زانست ئەوەی پشتڕاست کردووەتەوە کە ھاوزایەندخوازی سروشتێکی ئاسایی مرۆڤە، ھاوزایەندخوازان ھێشتا تووشی ڕەتکردنەوە دەبن لەلایەن ھەندێک لە ھاوڕێکانیان و ئەندامانی خێزانەکانیان، کە ئەمەش ڕوونی دەکاتەوە کە کەسانی ئێڵ جی بی تی لە ڕووی دەروونییەوە قورسیی زیاتریان دەخرێتە سەر وەک لە مرۆڤێکی باوی تر.

ھەندێک لەو لێزبیان و گەی و دووڕەگەزخوازانەی کە دەست درێژ دەکەن بۆ تێراپی و چارەسەری دەروونی، لەبەر ھەمان ئەو ھۆکارانەیە کە جیاڕەگەزخوازان ڕووی تێدەکەن (فشار و دڵەڕاوکێ، کێشەی پەیوەندی، کێشە لە کار و لەگەڵ ھاوڕێکانیدا، ھتد)؛ ئاڕاستەی زایەندی ئەوان ھیچ پەیوەندییەکی بەم کێشانەوە نییە و ھیچ پزیشکێکی دەروونی لە ئاڕاستەی زایەندی کەس ناپرسێت لەکاتی تیمارکردنیان. ئیتر ھەر کێشەیەکی ھەبێت کەسەکە، چانسێکی زۆر ھەیە کە ڕووبەڕووی [[ھۆمۆفۆبیا]] دەبێتەوە دوای وەرگرتنی تیمارەکەی، بەبیانووی ئەوەی کە ئەو کەسە بۆیە لەڕووی دەروونییەوە فشاری لەسەر بووە چونکە ھاوزایەندخواز بووە.&lt;ref name=textbook&gt;Cabaj, R; Stein, T. eds. ''Textbook of Homosexuality and Mental Health'', p. 421&lt;/ref&gt; بەھەرحاڵ، ئاڕاستەی زایەندی کەسێک ھیچ پەیوەندییەکی بە نەخۆشییە دەروونییەکانییەوە نییە.

== ھۆکارەکان ==
=== بۆماوەیییەکان بەرامبەر بە ژینگەیییەکان ===
ھەرچەندە زاناکان فاکتەرە بۆماوەیییەکانیان بەلاوە گرنگترە،&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt; ئەوان ئەگەریان بۆ ئەوە داناوە کە دەکرێت ھاوزایەندخوازی لە ھەردوو بۆماوەیی و ژینگەییشەوە دروست ببێت و باوەڕیان تەنھا بە یەک دانە نییە و ئەوی تریان پشتگوێ خستبێت. ئەوان دەڵێن کە ئاڕاستەی زایەندیی کەسێک ھەر زوو لە تەمەنی لاوێتییەوە دەردەکەوێت و، جێندررخوازی بەھۆی دەستتێوەردانێکی ئاڵۆزی [[:en:Nature versus nurture|سروشت و نەرچەر]] دروست دەبێت.&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Stuart&quot;/&gt; فاکتەرە بایۆلۆژییەکان بۆماوەیی و ھۆرمۆنییە، کە ھەردووکیان ڕۆڵی سەرەکییان ھەیە لە پێگەیاندنی مێشک، و فاکتەرە ژینگەیییەکانیش لەوانەیە پەیوەست بە کۆمەڵایەتی و ژینگەی گەورەبوونی ھاوزایەندخوازەکە بێت.&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt; ھەر کامێک لەوانە بێت، زاناکان پێیان وانییە کە ھاوزایەندخوازی ھەڵبژاردنی کەسەکەیە.&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rcpsych.ac.uk/pdf/PS02_2014.pdf|سەردێڕ=Royal College of Psychiatrists' statement on sexual orientation|بڵاوکەرەوە=Royal College of Psychiatrists' statement on sexual orientation|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170809182830/http://www.rcpsych.ac.uk/pdf/PS02_2014.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

پەیمانگای ئەمریکیی پزیشکیی مناڵان دەڵێت:
{{وتە لەگەڵ سەرچاوە|ھیچ بەڵگەیەکی زانستی نییە [جەخت لەسەر ئەوە بکاتەوە] کە [[دایک و باوک]]ایەتی نائاسایی، دەستدرێژی سێکسی، یانیش ڕووداوە ناحەزەکانی تری ژیان کاریگەری ھەیە لەسەر [دروستبوونی] ئاڕاستەی زایەندی. ئەو بەڵگانەی ئێستا ھەن پیشانی دەدەن کە زۆرجار ئاڕاستەی زایەندی لە تەمەنی لاوێتیدا سەر ھەڵدەدات.|&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;perrin2002&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب| دوایین = Perrin | یەکەم = E. C. | سەردێڕ = Sexual Orientation in Child and Adolescent Health Care | ناونیشان = https://archive.org/details/sexualorientatio0000perr_u2r7 | بڵاوکەرەوە = Kluwer Academic/Plenum Publishers | ساڵ = ٢٠٠٢|شوێن= New York | ژپنک = ٠-٣٠٦-٤٦٧٦١-٥}}&lt;/ref&gt;}}

کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی، کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی لە ٢٠٠٦دا وتیان:
{{وتە لەگەڵ سەرچاوە|لە ئێستادا، ھیچ بەڵگەیەکی زانستی یەکدەنگ نییە لەسەر فاکتەرێکی دیاری کراو کە وا لە کەسێک دەکات ببێت بە جیاڕەگەزخواز، ھاوزایەندخواز، یانیش دووڕەگەزخواز–بە کاریگەرییە بایالۆژی و دەروونی و کۆمەڵایەتییەکانیشەوە کە لەوانەیە لەسەر باوان ھەیانبووبێت. بەھەرحاڵ، زۆرینەی بەڵگەکان وای پیشان دەدەن کە زۆرینەی گەی و لێزبیانەکان لەلایەن باوانی جیاڕەگەزخوازەوە گەورە کراون و زۆرینەی ئەو مناڵانەشی لەلایەن دایک و باوکی ھاوزایەندخوازە گەورە دەکرێن{{تێبینی|باوانی ھاوزایەندخواز مەبەست لە دوو دایک یان دوو باوکە. ھاوزایەندخوازان چونکە مناڵیان نابێت، ئەوان دەتوانن ھەتیوەکان بەخێوکەن}} لەکاتی گەورەبوونیاندا دەبن بە جیاڕەگەزخواز.|&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;}}

بەدواداچوون لەسەر ھاوزایەندخوازی کۆمەڵە دیبەیتێکی زانستی و سیاسی و کۆمەڵایەتی دەھێنێتە ئاراوە و ئەگەری زیاتر فەحسکردنی دوو کەس پێش ھاوسەرگیری بەرزتر دەکاتەوە.&lt;ref name=chicagotribune&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |سەردێڕ=Study of gay brothers may find clues about sexuality |یەکەم=Robert |دوایین=Mitchum |periodical=Chicago Tribune |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081023155659/http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081023155659/http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |date=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.churchtimes.co.uk/content.asp?id=60752 |سەردێڕ=How much is known about the origins of homosexuality? |بڵاوکەرەوە=Church Times |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100406055257/http://www.churchtimes.co.uk/content.asp?id=60752 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی نیسانی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;
تاکو ئێستا ھیچ «جینێکی گەی» نەدۆزراوەتەوە، ھەرچەندە چەندجارێکیش ھەوڵی دۆزینەوەی دراوە. لەلایەکی ترەوە، چەند بەڵگەیەکی باشی بۆماوەیی ھەن کە لەسەر ھاوزایەندخوازی کراون، بە تایبەتی لە نێرەکاندا، کە لەسەر [[دووانە]]کان کراون. باسەکە دەچێتەوە سەر کرۆمۆسۆم ٨ لەگەڵ جینی XQ28 لەسەر کرۆمۆسۆمی ئێکس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Ngun |یەکەم١= TC |دوایین٢= Vilain |یەکەم٢= E |ساڵ= ٢٠١٤|سەردێڕ= The biological basis of human sexual orientation: is there a role for epigenetics? | journal = Adv Genet |بەرگ= ٨٦|پەڕەکان= ١٦٧–٨٤| doi = 10.1016/B978-0-12-800222-3.00008-5 | pmid = ٢٥١٧٢٣٥٠}}&lt;/ref&gt; ماوەیەک دەبێت کە ئاڕاستەی زایەندی دەدرێتە پاڵ ئێپیجێنێتیکس.

=== لە ڕووی ئێڤەلوشن و پەرەسەندنەوە ===
{{multiple image
 | align = vertical
 | width1 = 120
 | image1 = Double Mars symbol.svg
 | caption1 = نیشانەی ھاوزایەندخوازیی نێر
 | width2 = 120
 | image2 = Double Venus symbol.svg
 | caption2 = نیشانەی ھاوزایەندخوازیی مێ
 }}
بەڕێوەبەرانی لێکۆڵینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٨ ڕایان گەیاند کە «بەڵگەی باوەڕپێکراو ھەیە لەسەر ئەوەی کە ئاڕاستەی زایەندی مرۆڤەکان کاریگەری بۆماوەیی لەسەرە، لەبەر ئەوە نازانرێت ھاوزایەندخوازی، کە یارمەتی کەمکردنەوەی [[زاوزێ]] دەدات، چۆن بە ڕێژەیەکی زۆر لە کۆمەڵگەدا دەرکەوتووە.» ئەوان ئاماژەیان بەوە کرد کە لەکاتێکدا جێنەتیکی ھاوزایەندخوازەکان ڕێگرن لەبەردەم زاوزێ لەنێوانیاندا، ئەوان لەوانەیە سوود لە جیاڕەگەزخوازەکانی دەورووبەریان وەرگن بۆ زاوزێ.&lt;ref&gt;Zietsch et al. (2008)&lt;/ref&gt; بۆ نموونە، گەیەکان لە ڕێگەی چاندنی سپێرمی یەکێک لە پیاوەکان لە [[ژن]]ێکی دیاریکراودا کە لە تاقیگەدا دەکرێت، مناڵ دروست بکەن، لەوانەشە ھەتیو بەخێو بکەن، لێزبیانەکانیش لە [[ھێلکەدان]]ی یەکێکیان سپێرم دەچێندرێت و یەکێکیان دەبنە ھەڵگری مناڵەکە؛ ئەگەریشی ھەیە کە یەکێک بە کرێ بگرن مناڵێکیان بۆ دروست بکات. لێکۆڵینەوەیەکی ٢٠٠٩ش ئاماژەی دا بە زیادبوون لە دانیشتووانە ھاوزایەندخوازە ژنەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=New Evidence of Genetic Factors Influencing Sexual Orientation in Men: Female Fecundity Increase in the Maternal Line |ناونیشان=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_2009-06_38_3/page/393 |نووسەر١=Iemmola, Francesca |نووسەر٢=Camperio Ciani, Andrea|journal=Archives of Sexual Behavior|بڵاوکەرەوە=Springer Netherlands|ساڵ=٢٠٠٩|بەرگ=٣٨|doi=10.1007/s10508-008-9381-6|pmid=١٨٥٦١٠١٤|پەڕەکان=٣٩٣–٩}}&lt;/ref&gt; بەدواداچوونێکی ''بەیڵی و زەک'' دوای لێکۆڵینەوە لەسەر ھاوزایەندخوازی لە ئاژەڵاندا تووانی تەحەدای ئەو بیرۆکەیە بکات کە دەڵێت ھاوزایەندخوازی یارمەتی کەمکردنەوەی دانیشتووان دەدات. ھەروەھا ئەوان پێشنیار دەکەن کە بەدواداچوونەکانی داھاتوو تیشک بخاتە سەر ھۆکارە بۆماوەیییەکان لەجیاتی دەرکەوتن و ئۆریجنەکەی.&lt;ref name=&quot;Bailey et al.&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Bailey |یەکەم١= N. W. |دوایین٢= Zuk |یەکەم٢= M. |ساڵ= ٢٠٠٩|سەردێڕ= Same-sex sexual behavior and evolution |ناونیشان= http://www.faculty.ucr.edu/~mzuk/Bailey%20and%20Zuk%202009%20Same%20sex%20behaviour.pdf | format = PDF | journal = Trends In Ecology &amp; Evolution |بەرگ= ٢٤| issue = 8|پەڕەکان= ٤٣٩–٤٤٦| doi = 10.1016/j.tree.2009.03.014 | pmid=١٩٥٣٩٣٩٦}}&lt;/ref&gt;

=== ھەوڵدان بۆ گۆڕینی ئاڕاستەی زایەندی کەسەکان ===
ھەتاکو ئێستا ھیچ لێکۆڵینەوەیەکی فەرمی زانستی نییە کە ئەوە ڕوونبکاتەوە کە دەکرێت ئاڕاستەی زایەندی کەسێک بگۆڕدرێت، ھەرچەندە ھەوڵی ئەم کردارە دراوە و دەدرێت لەلای ئەو کۆمەڵگایانەی کە لە ڕووی ئایینییەوە توندن و پێوەرێکی ڕەوشتیی جیاوازیان ھەیە وەک لە کۆمەڵگە پێشکەوتووەکان.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt; یەکدەنگی پڕۆفیشناڵەکانی زانستی کۆمەڵایەتی و ڕێکخراوە دەروونی و تەندروستییەکانی تر ئەوەیە کە ھاوزایەندخوازی شتێکی ئاسایییە و یەکێکە لە ئاڕاستەی زایەندییەکانی مرۆڤەکان و ھەتاھەتاییشە، بۆیە نەخۆشییەکی دەروونی نییە و کەواتە چارەسەریشی نییە.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt; کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی دەڵێت کە «زۆربەی کەسەکان ھەست بە ھیچ ھەڵبژاردنێک ناکەن لە ئاڕاستەی زایەندییەکەیان.»&lt;ref name=&quot;answers&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.apa.org/topics/sexuality/sorientation.pdf |سەردێڕ=Answers to Your Questions. For a Better Understanding of Sexual Orientation &amp; Homosexuality |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=American Psychological Association |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140111050857/http://www.apa.org/topics/sexuality/sorientation.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; کۆمەڵێک کەس ئەو بیر و باوەڕەیان ھێناوەتە ئاراوە کە گوایە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییەکی دەروونییە، کێشەیەکە لەکاتی دروستبوونی کۆرپەلە یانیش بەرھەمی سیستی ئایین و ڕەوشتە و دەمەقاڵێی ئەوە دەکەن کە گوایە ھاوزایەندخوازی دەتواندرێت «چارەسەر بکرێت» بە بەکارھێنانی سایکۆتێراپی یان ئایین و دەستتێوەردان لەم کردارە. زۆرێک لەو کەسانەی ھەڵگری ئەم بیر و باوەڕەن و ھەوڵی بڵاوکردنەوەی دەدەن، وەک بیندراوە، بەشێکن لە جووڵەیەکی سیاسیی ئایینی کە توندڕەوی و ستێریۆتایپ بەرامبەر بە کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی بەرز دەکاتەوە.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt;

تاکو ئێستا ھیچ ڕێکخراوێکی دەروونی پرۆفیشناڵ و پێشکەوتوو ھەوڵی گۆڕینی ھاوزایەندخوازییان لە ھیچ کەسێکدا نەداوە و بەڵکو دژی ئەوەشن و سیاسەتەکانیان خەڵکی ئاگادار دەکاتەوە لە دوورکەوتنەوە لە شتێکی وا. لەو ڕێکخراوە پزیشکییە پێشکەوتووانەی کە دژی ھەوڵی گۆڕینی ئاڕاستەی زایەندی دەدەن پێکھاتوون لە: یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی، یەکێتی دەروونی ئەمریکی، یەکێتی ڕاوێژکاری ئەمریکی، کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/5sEshQkXj?url=http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٠ |سەردێڕ=Expert affidavit of Gregory M. Herek, Ph.D. |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100828054600/http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |date=٢٨ی ئابی ٢٠١٠ }}&lt;/ref&gt; زانکۆی ڕۆیاڵی دەروونپزیشکان،&lt;ref name=royal2009&gt;Royal College of Psychiatrists: [http://www.rcpsych.ac.uk/press/pressreleasearchives/2009/statement.aspx Statement from the Royal College of Psychiatrists' Gay and Lesbian Mental Health Special Interest Group] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100527055029/http://www.rcpsych.ac.uk/press/pressreleasearchives/2009/statement.aspx |date=27 May 2010}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ کۆمەڵگەی دەروونپزیشکی ئوستراڵین.&lt;ref name=&quot;aps&quot;&gt;Australian Psychological Society: [http://www.psychology.org.au/publications/tip_sheets/orientation/ Sexual orientation and homosexuality] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090717121843/http://www.psychology.org.au/publications/tip_sheets/orientation/ |date=17 July 2009}}&lt;/ref&gt; یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی و زانکۆی ڕۆیاڵی دەروونپزیشکان ناڕەزاێتی خۆیان دەربڕی لەبارەی ئەو ڕێکخراوانەی ھەوڵی گۆڕینی ھاوزایەندخوازییان داوە چونکە ئەوان بەبێ ھیچ بەدواداچوونێکی زانستی ئەم ھەوڵانە دەدەن و «بەڵگە» زانستییەکانیان لەسەر ئەوەی کە گوایە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییە لاوازە و باوەڕپێنەکراوە. ئەوان ڕوونیان کردەوە کە ھەوڵێکی وا بە فیڕۆ دەڕوات و تەنھا کێشەی کۆمەڵایەتی دروست دەکات.&lt;ref name=&quot;royal2009&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;apaexgay&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/policy/ex-gay.pdf |سەردێڕ=Statement of the American Psychological Association |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110806095055/http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/policy/ex-gay.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئابی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی دەڵێت کە «ھاوزایەندخوازی ھەرگیز ھەڵبژاردنێک نییە کە بتواندرێت بگۆڕدرێت، و ئاڕاستەی زایەندی کاریگەرییەکی دوولایەنەی فاکتەرە زیندەیی و ژینگەیییەکانە [...] کە لە تەمەنێکی گەنجدا لە کەسێکدا دەردەکەوێت&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt; [...] و [بەڵگەکان پیشانی دەدەن] کە فاکتەرە زیندەیی و بۆماوەیی و ھۆرمۆنییەکان کاریگەرییەکی مەزنیان لەسەر ئاڕاستەی زایەندی ھەیە.» ئەوان دەڵێن کە «شوناسی زایەندیی{{تێبینی|شوناسی زایەندیی بە sexual identity ھاتووە، ئەمە بیرۆکەی کەسێکە لەسەر ئەوەی کە ئەو ئایا نێرە یان مێیە. ئەمە بە تەواوەتی جیاوازە لە ئاڕاستەی زایەندی کە بەرامبەر بە sexual orientation ھاتووە، ئەمەش ھۆکارێکە کە وادەکات کە بە ھەڵە ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی لەقەڵەم بدرێت، لەبەرئەوەی زۆرجار لەگەڵ شوناسی زایەندیی تێکەڵ دەکرێت.}} – نەک ئاڕاستەی زایەندی – دەتواندرێت لەڕێی سایکۆتێراپییەوە یان ڕووداوەکانی ژیانەوە بگۆڕدرێت»&lt;ref name=apa2009/&gt; واتە ھاوزایەندخوازی وەک شوناسی ڕەگەزیی نییە بگۆڕدرێت. ئەوان ھەروەھا وتوویانە کە «کەسەکان لەوانەیە ئاگاداربنەوە لە ئاستی جیاوازی ژیانیاندا کە ئەوان جیاڕەگەزخواز، گەی، لێزبیان، یان دووڕەگەزخوازن» و «دژی ھەر چارەسەرێکی دەروونی دەبێت، وەک تێراپی دووبارەبووەوە و 'گۆڕین'، کە لەسەر بنەمای ئەو لێکدانەوەیە ھاتووەتە ئاراوە کە گوایە ھاوزایەندخوازی لەخۆیدا نەخۆشی دەروونییە»

یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی ھەروەھا ھانی پرۆفیشناڵەکانی تەندروستی دەدات کە خۆیان لە بە-ھەڵە-بڵاوکردنەوەی زانیارییە پزیشکییەکان دەربارەی ھاوزایەندخوازی بەدوور بگرن و باسی شتێکی وەک ئاڕاستەی زایەندی نەکەن لەکاتی چارەسەرکردنی نەخۆشێکدا.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt;

== گەورەکردنی مناڵان ==
لەوەتەی ھاوزایەندخوازەکان لە ھەندێک لە شوێنەکانی جیھان مافی ھاوسەرگیری و بەخێوکردنی مناڵیان پێ دراوە، تێبینی کراوە کە باوانە ھاوزایەندخوازەکان ھێندەی باوانە جیاڕەگەزخوازەکان بەتوانان لە بەخێوکردنی مناڵەکانیان و توانیویانە بە شێوەیەکی تەندروست گەورەیان بکەن و لە ڕووی کۆمەڵایەتیی و دەروونییەوە ھەر وەک مناڵەکانی تر بوون کە لەلایەن باوانە جیاڕەگەزخوازەکانەوە گەورەکراون؛ بگرە باشتریش بوون.&lt;ref name=cpa2006&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/Marriage%20of%20Same-Sex%20Couples%20Position%20Statement%20-%20October%202006%20(1).pdf |سەردێڕ=Marriage of Same-Sex Couples&amp;nbsp;– 2006 Position Statement Canadian Psychological Association |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090419195945/http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/Marriage%20of%20Same-Sex%20Couples%20Position%20Statement%20-%20October%202006%20(1).pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=apsp&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Families-Lit-Review.pdf |سەردێڕ=Elizabeth Short, Damien W. Riggs, Amaryll Perlesz, Rhonda Brown, Graeme Kane: Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender (LGBT) Parented Families&amp;nbsp;– A Literature Review prepared for The Australian Psychological Society |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110304014530/http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Families-Lit-Review.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١١}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110304014530/http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Families-Lit-Review.pdf |date= ٤ی ئازاری ٢٠١١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=amici2010&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ca9.uscourts.gov/datastore/general/2010/10/27/amicus29.pdf |سەردێڕ=Brief of the American Psychological Association, The California Psychological Association, The American Psychiatric Association, and the American Association for Marriage and Family Therapy as Amici Curiae in support of plaintiff-appellees |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101226182332/http://www.ca9.uscourts.gov/datastore/general/2010/10/27/amicus29.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بەپێی لێکۆڵینەوە و بەدواداچوونی وێژەی زانستیی، ھیچ بەڵگەیەک نییە کە بەپێچەوانەوە شتەکان نیشان بدات و بڵێت کە ئەو مناڵانەی لەلایەن باوانە ھاوزایەندخوازەکانەوە گەورەکراون ھیچ کێشەیەکیان ھەیە.&lt;ref name=&quot;amici&quot;/&gt;&lt;ref name=pediatrics&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Pawelski JG, Perrin EC, Foy JM, etal |سەردێڕ=The effects of marriage, civil union, and domestic partnership laws on the health and well-being of children |journal=Pediatrics |بەرگ=١١٨|issue=1 |پەڕەکان=٣٤٩–٦٤|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٦|pmid=١٦٨١٨٥٨٥|doi=10.1542/peds.2006-1279}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;herek2006&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Herek GM |سەردێڕ=Legal recognition of same-sex relationships in the United States: a social science perspective |journal=The American Psychologist |بەرگ=٦١|issue=6 |پەڕەکان=٦٠٧–٢١|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٦|pmid=١٦٩٥٣٧٤٨|doi=10.1037/0003-066X.61.6.607 |ناونیشان=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠|df=dmy}} {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=stacey2010&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/fulltext/123248173/HTMLSTART?CRETRY=1&amp;SRETRY=0|سەردێڕ=How Does the Gender of Parents Matter|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|doi=10.1111/j.1741-3737.2009.00678.x|بەرگ=٧٢|journal=Journal of Marriage and Family|پەڕەکان=٣–٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=cpa2005&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/advocacy/brief.pdf |سەردێڕ=Brief presented to the Legislative House of Commons Committee on Bill C38 by the Canadian Psychological Association – June 2, 2005. |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121013225547/http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/advocacy/brief.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

بەدواداچوونەکان ئەوە پیشان دەدەن کە مناڵەکانی کە لەلایەن باوانە ھاوزایەندخوازەکانەوە گەورە دەکرێن کەمتر خەم لە ھاوزایەندخوازی دەخۆن و زیاتر کراوەن بە ڕوویدا.&lt;ref name=ABCNews&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Census 2010: One-Quarter of Gay Couples Raising Children |یەکەم=SUSAN |دوایین=DONALDSON JAMES |ناونیشان=http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 |newspaper=ABC News |ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٣|وتەگێڕانەوە=&quot;Still, more than 80 percent of the children being raised by gay couples are not adopted, according to Gates.&quot; |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630053712/http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ھەمان بەدواداچوون ڕوونی دەکاتەوە کە ئەو ھاوزایەندخوازانەی کە پێشووتر [[ھاوسەرگیری]]یان کردووە و مناڵیان لە ڕەگەزی بەرامبەر ھەبووە، مناڵەکانیشیان لەکاتی گەورەبوونیاندا توخمێکی ھاوزایەندخوازییان تێدا دەرکەوتووە، ئەمەش بەھۆی جێنێتیک و بۆماوەیییەوە ڕوودەدات، ھەرچەندە ئەوە حاڵەتێکی زۆر دەگمەنە و ئەو مناڵانەی کە لەلایەن باوانە ھاوزایەندخوازەکانەوە گەورە دەکرێن زۆرینەیان جیاڕەگەزخواز دەردەچن.&lt;ref name=&quot;Stacey_Biblarz&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Stacey J, Biblarz TJ |ساڵ= ٢٠٠١|سەردێڕ= (How) Does the Sexual Orientation of Parents Matter? |ناونیشان= http://faculty.law.miami.edu/mcoombs/documents/Stacey_Biblarz.pdf | format = PDF | journal = American Sociological Review |بەرگ= ٦٦| issue = 2 |پەڕەکان= ١٥٩–١٨٣|وتەگێڕانەوە= This may be partly due to genetic and family socialization processes, but what sociologists refer to as &quot;contextual effects&quot; not yet investigated by psychologists may also be important...even though children of lesbian and gay parents appear to express a significant increase in homoeroticism, the majority of all children nonetheless identify as heterosexual, as most theories across the essentialistt&quot; to &quot;social constructionist&quot; spectrum seem (perhaps too hastily) to expect. | doi = 10.2307/2657413 |ڕێکەوتی سەردان= ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20110928195415/http://faculty.law.miami.edu/mcoombs/documents/Stacey_Biblarz.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٠٥دا، پڕۆفێسۆری دەروونناسی چارلۆت جەی پاترسن، بەدواداچوونێکی ئەنجام دا بۆ کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی و داتاکانیش ئەوەیان پشتڕاست کردەوە کە ڕێژەی ھاوزایەندخوازی لە نێوان مناڵەکانی ئەواندا کەم بووە.&lt;ref name=&quot;APAreport&quot;&gt;American Psychological Association [http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/parenting-full.pdf Lesbian &amp; Gay Parenting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923221332/http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/parenting-full.pdf |date=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥ }}&lt;/ref&gt;

== تەندروستی ==
=== فیزیکی ===
{{سیاسەتەکانی خوێندانی ھاوزایەندخوازان}}
ناوەکانی ''ئەو پیاوانەی سێکس لەگەڵ پیاو دەکەن'' لەگەڵ ''[[لێزبیەن|ئەو ژنانەی سێکس لەگەڵ ژن دەکەن]]'' بەکاردەھێندرێن بۆ ئەو کەسانەی کە سێکس لەگەڵ ھەمان ڕەگەزی خۆیان دەکەن بەبێ گوێدان بە شووناسی زایەندی ئەوان. زۆرێک لە خەڵکی ڕەتی دەکەنەوە کە خۆیان بەو ناوانەوە بگرنەوە کە کۆمەڵگە بۆیان دیاری دەکات و بەکاری بێنن بۆ پێناسەکردنی خۆیان، ناوەکانی وەک گەی و لێزبیان و بایسێکسوال (یان دووڕەگەزخوازی) ش ھەر کۆمەڵێکن لەو ناوانە.&lt;ref name=msmafrica&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?id=5208&amp;nex=5 |سەردێڕ=MSM in Africa: highly stigmatized, vulnerable and in need of urgent HIV prevention |بڵاوکەرەوە=Aidsportal.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070713125016/http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٧|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070713125016/http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |date=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=UNAIDS1&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UNAIDS: Men who have sex with men
 |بڵاوکەرەوە=UNAIDS
 |ناونیشان=http://www.unaids.org/en/PolicyAndPractice/KeyPopulations/MenSexMen/default.asp
 |format=asp
 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080618190907/http://www.unaids.org/en/PolicyAndPractice/KeyPopulations/MenSexMen/default.asp
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|df=dmy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TGHIVINF&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Greenwood
 |یەکەم=Cseneca
 |نووسەر٢=Mario Ruberte
 |سەردێڕ=African American Community and HIV (Slide 14 mentions TG women)
 |بڵاوکەرەوە=East Bay AIDS Education and Training Center
 |ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt
 |format=ppt
 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080910171338/http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080910171338/http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt |date=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=MSTSW&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Operario D, Burton J, Underhill K, Sevelius J |سەردێڕ=Men who have sex with transgender women: challenges to category-based HIV prevention |journal=AIDS Behav |بەرگ=١٢|issue=1 |پەڕەکان=١٨–٢٦|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|pmid=١٧٧٠٥٠٩٥|doi=10.1007/s10461-007-9303-y}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TGMSMNET&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Operario D, Burton J |سەردێڕ=HIV-related tuberculosis in a transgender network—Baltimore, Maryland, and New York City area, 1998–2000 |journal=MMWR Morb. Mortal. Wkly. Rep. |بەرگ=٤٩|issue=15 |پەڕەکان=٣١٧–٢٠|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٠٠|pmid=١٠٨٥٨٠٠٨|ناونیشان=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm4915a1.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090421103403/http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm4915a1.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئەم دەستەواژانە زۆرجار لە وێژەی پزیشکی و [[زانستە کۆمەڵایەتییەکان|زانستی کۆمەڵایەتی]] بەکاردێن بۆ باسکردنی ئەو کۆمەڵە خەڵکە بۆ بەدواداچوون و لێکۆڵینەوەکان، لەم پڕۆسەیەدا ئەوان گوێ بە شووناسی زایەند نادەن، واتە گوێ بەوە نادەن کە کەسەکە خۆی بە چی دادەنێت. ئەم دەستەواژانە بە کێشاویی دەبیندرێن لەبەرئەوەی «ڕەھەندی کۆمەڵایەتی ئاژۆکی سێکسی دەشارێتەوە؛ خۆ-ناونانەکانی لێزبیان، گەی، و کەسانی دووڕەگەزخواز لاواز دەکات؛ و بە شێوەیەکی تەواو باسی کردارە جنسییەکان و جۆرەکانی ناکات.»&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Young RM, Meyer IH |سەردێڕ=The trouble with &quot;MSM&quot; and &quot;WSW&quot;: erasure of the sexual-minority person in public health discourse |journal=Am J Public Health |بەرگ=٩٥|issue=7 |پەڕەکان=١١٤٤–٩|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٥|pmid=١٥٩٦١٧٥٣|pmc=١٤٤٩٣٣٢|doi=10.2105/AJPH.2004.046714}}&lt;/ref&gt; ھەرچۆنێک بێت، گەیەکان و لێزبیانەکان لەگەڵ یەکدا چالاکن لەبەر چەند ھۆکارێکی جیاواز جیاواز، کە گرنگترینیان چێژی سێکسی و خۆشەویستی و پەیوەندییە. لە پاڵ ئەوەی ئەم کردارانە چەند لایەنێکی باشی ھەیە، دەکرێت نەخۆشی کوشندەشی پێوە بێت. بۆ ئەوەی خود لەم نەخۆشییە کوشندانە بپارێزرێت پێویستە [[کۆندۆم]] و شمەکی بەرگری تر بەکاربێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STI Epi Update: Oral Contraceptive and Condom Use |ناونیشان=http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/std-mts/std511_e.html |بڵاوکەرەوە=Public Health Agency of Canada |ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ١٩٩٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060927063228/http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/std-mts/std511_e.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060927063228/http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/std-mts/std511_e.html |date=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}}&lt;/ref&gt; بەھەرحاڵ، ئەو نەخۆشییانەی وەک [[ئایدز]] وان ناگوازرێنەوە تاکو لایەنێکیان نەیانبێت. واتە ڤایرۆسی ئێچ-ئای-ڤی لە خۆیەوە دروست نابێت، بەڵکو دەگوازرێتەوە. ئەگەر پەیوەندی بەبێ کۆندۆم یاخود بەرگری تر بەسترا، پێویستە بەردەوام دڵنیا بکرێتەوە کە ئەو کەسەی کرداری سێکسی لەگەڵدا دەکرێت پاکە لەم ڤایرۆسانە. لە ئێستادا لە ھەندێک لە وڵاتەکاندا خوێنی گەیەکان وەرناگیرێت (واتە بەکار ناھێندرێت بۆ کەسێکی تر) لەبەرئەوەی پێیان وایە کە گەیەکان لە مەترسییەکی زیاتردان لە کۆمەڵگەدا بەرامبەر بەو نەخۆشییانە.&lt;ref name=Blood&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Cber / Fda |ناونیشان=http://www.fda.gov/cber/faq/msmdonor.htm |سەردێڕ=FDA Policy on Blood Donations from Men Who Have Sex with Other Men |بڵاوکەرەوە=Web.archive.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20071011035223/http://www.fda.gov/cber/faq/msmdonor.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;

==== تەندروستی گشتی ====
پزیشکەکان لە سەرانسەری جیھاندا ئەم خاڵانەیان پەسەند کردووە بۆ ئەوەی خانمە لێزبیانەکان و پیاوە گەیەکان ڕەچاوی بکەن لەکاتی [[سێکس]]دا تاکو خۆیان لە نەخۆشی بپارێزن:

===== ژنان =====
* لە خوێنی [[سووڕی مانگانە]] و ھەر برینێکی [[قوز|ئەندامی زاووزێی]] خەڵکی خۆت بەدوور بگرە، مەگەر ١٠٠٪‏ زانیت کە ئەوان پاکن و لە نەخۆشی دوورن.
* دڵنیا بەرەوە لە بەکارھێنانی کۆندۆم بەسەر ئەو [[یاریی سێکسی|یارییە سێکسیانەی]] کە دەچێت بە کۆم یان ئەندامی زاووزێی زیاتر لە یەک کەسدا. ھەمیشە یارییە سێکسییەکانی خۆت بۆ خۆت ھەڵبگرە و با ھەر کەسێک دانەیەکی خۆی ھەبێت
* بەربەستێک دابنێ لە بەردەم ئەندامی زاووزێی کەسەکەی کە لەگەڵیت لەکاتی سێکسی دەمدا، وەک کۆندۆم یان ھەر شتێکی تر کە ڕێگری لە دەستتێوەدانی ڕاستەوخۆ دەکات
* دەستکێشی لەیتکس بەکاربھێنە و دەستکێشەکان بە ڕۆنێکی تەندروستی نازیان بەخش چەور بکە گەر زانیت خوێنبەربوون ڕوودەدات.&lt;ref name=mravack&gt;Mravack, Sally A. (July 2006).&quot;Primary Care for Lesbians and Bisexual Women&quot;, ''American Family Physician'' '''74''' (2) p. 279–286.&lt;/ref&gt;

===== پیاوان =====
* خۆت لە شلەکانی جەستەی ئەو پیاوەی لەگەڵیدای بەدوور بگرە، ئەمە وەک [[تۆو (ژینناسی)|تۆو]]، [[تۆواو]]، و [[خوێن]] یان ھەر برینێکی تر، مەگەر ١٠٠٪‏ زانیت کە ئەوان پاکن و لە نەخۆشی بەدوورن.
* [[کۆندۆم]] بەکاربھێنە لەکاتی سێکسی [[دەم]] و [[کۆم]]دا
* بەربەست بەکاربھێنە لەکاتی [[کۆم بۆ دەم]]، بۆ ھەر ئەندامێکی جەستەت کۆندۆمێک بەکاربھێنیت باشترە
* دڵنیابەرەوە لە بەکارھێنانی کۆندۆم بەسەر ئەو یارییە سێکسییانەی کە دەچێت بە کۆم یان ئەندامی زاووزێی زیاتر لە یەک کەسدا. ھەمیشە یارییە سێکسییەکانی خۆت بۆ خۆت ھەڵبگرە و با ھەر کەسێک دانەیەکی خۆی ھەبێت&lt;ref&gt;Catalyst, Sr. Kitty, Staff of San Francisco City Clinic; &quot;Reading This Might Save Your Ass&quot;; 2001, San Francisco HIV Prevention and STD Prevention and Control.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Men Like Us: The GMHC Complete Guide to Gay Men's Sexual, Physical, and Emotional Well-being; Wolfe, Daniel; Gay Men's Health Crisis, Inc; Published by Ballantine Books, 2000; {{ISBN|0-345-41496-9}}, 9780345414960.&lt;/ref&gt;
* چەورکەر بەکاربھێنە گەر زانیت خوێنبەربوون ڕوودەدات

=== دەروونی ===
لەکاتێکدا کە سەرەتا ھاوزایەندخوازی لەناو وێژەی پزیشکیدا سەری ھەڵدا، ئەوان زۆرجار پێیان وابوو کە نەخۆشییەکی دەروونی بۆماوەیی ڕەگەکەیەتی. زۆرێک لە لێکۆڵینەوەکانی لەسەر ھاوزایەندخوازەکان دەکرا زیادتر تیشکی دەخستە سەر [[خەمۆکی]]، بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەر، و خۆکوژی لەواندا. ھەرچەندە ئەم کێشانە ھەن لەناو ئەو کەسانەی کە جیاڕەگەزخواز نین و بە پێچەوانەوە، وتووێژکردن لەسەر ئەمە بە دراماتیکی کەم بۆوە دوای ئەوەی ھاوزایەندخوازی لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان لابرا لە ساڵی ١٩٧٣. لەجێی ئەوانەی کە پێشوو باس کران، نالایەنگیری یاسایی، بەرزکردنەوەی درۆ و دەلەسە و، کەمی پشتگیری بۆ ھاوزایەندخوازان، بوون بە فاکتەرەکان کە تووشی خەڵکانی ئێڵ جی بی تی دەبێت و زۆرجاریش کاریگەری مەزنیان دەبێت لەسەریان لەڕووی دەروونییەوە،&lt;ref&gt;Schlager, Neil, ed. (1998). ''Gay &amp; Lesbian Almanac''. St. James Press. {{ISBN|1-55862-358-2}}, p. 152.&lt;/ref&gt; ھەر ئەمانەش کران بە پێوەری حاڵەتی دەروونی ھاوزایەندخوازان. ئەو شورەیی، نایەکسانی، زوڵم و ستەم و بە-کەم-سەیرکردنەی کە بە ھاوزایەندخوازییەوە لکێنراوە دەبێتە ئەنجامی کێشەی دەروونی بەپێی تێپەڕبوونی کات، بەڵام بەپێچەوانەوە بۆ جیاڕەگەزخوازی چونکە دیاردەیەکی باوترە لە کۆمەڵگەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Meyer, Ilan H. |سەردێڕ=Prejudice, social stress, and mental health in lesbian, gay, and bisexual populations: conceptual issues and research evidence |journal=Psychological Bulletin |بەرگ=١٢٩|issue=5 |پەڕەکان=٦٧٤–٩٧|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٣|pmid=١٢٩٥٦٥٣٩|pmc=٢٠٧٢٩٣٢|doi=10.1037/0033-2909.129.5.674}}&lt;/ref&gt; بەڵگەکان وای پیشان دەدەن کە ئەم جۆرە کردارانە بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازانی گەنج لە ڕووی دەروونییەوە دەیانخاتە مەترسییەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2007-10/cums-bgm100207.php |سەردێڕ=Black gay men, lesbians, have fewer mental disorders than whites, says Mailman School of PH study |بڵاوکەرەوە=Eurekalert.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100507073023/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2007-10/cums-bgm100207.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== گەنجانی گەی و لێزبیان ===
گەنجانی ئێڵ جی بی تی مەترسییەکی زیاتری خۆکوشتن، خوگرتن بە ماددە ھۆشبەرەکان، کێشەی قوتابخانە و گۆشەگیرییان لەسەرە بەھۆی ئەو ژینگە نەیار و گوناھبارکەرانەی کە تێیدا دەژین؛ کە خراپەی زۆریان بەرامبەر دەکرێت تێیدا، وەک بەدڕەفتاری دەروونی و جەستەیی بەرامبەریان، لەگەڵ جیابوونەوە لە خێزان و ھاوڕێکانیان.&lt;ref name=dhhs&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Report of the Secretary's Task Force on Youth Suicide |editor-first=Marcia R. (ed.) |editor-last= Fenleib |ساڵ=١٩٨٩|بڵاوکەرەوە=United States Government Printing Office |ژپنک=٠-١٦-٠٠٢٥٠٨-٧|دوایین=Gibson |یەکەم=P. |contribution=Gay and Lesbian Youth Suicide}}&lt;/ref&gt; ھەر لێرەشدا ڕاناوەستێت و گەنجانی ئێڵ جی بی تی بە شێوەیەکی زیاتر لە ڕووی جەستەیی و دەروونییەوە لەلایەن باوانیان یاخود ھاوڕێکانیان ئازار دەدرێت و ھەندێک جار تەنانەت [[دەستدرێژیی سێکسی|دەستدرێژی سێکسییشیان]] دەکرێتە سەر. ھۆکارەکانی ئەم خراپانە بەرامبەر گەنجانی ئێڵ جی بی تی دەگەڕێتەوە بۆ دوو ھۆکاری ''سەرەکی''.
١: ئەوان ھێرشیان دەکرێتە سەر لەبەر شوناسی زایەند و جیاوازییان لە زۆرینەی ئەندامانی کۆمەڵگە، زۆرجار لەبەر شێوازی پۆشاکەکانیان و شتی لاوەکی تر.
٢: لەکاتی ڕەتکردنەوەیان لەلایەن ئەندامانی خێزان و ھاوڕێکانیانەوە، ئەوان دەکرێن بە قوربانی و لەوانەیە ئەو مناڵانەی لە خێزانێکی [[ھۆمۆفۆبیا|ھۆمۆفۆبیدا]] گەورە دەکرێن ھەمان ڕەوشتیان ھەبێت بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان بەبێ ھیچ ھۆکارێک یان ھەڵبژاردنێک. ئەم ڕەتکردنەوانە ئەنجامی خراپیان لێ دەکەوێتەوە و ھاوزایەندخوازی ناگۆڕێت. ئەگەر کەسێک بەو شێوەیە ڕەت بکرێتەوە لەلایەنە کۆمەڵایەتییەکانی ژیان لەوانەیە خوو بداتە خواردنەوە و بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەر و سێکسکردن لەگەڵ چەند کەسێکدا لە ھەمان کاتدا بۆ ئەوەی قەرەبووی بکاتەوە، لەوانەشە ھاوزایەندخوازە ھەرزەکارەکان لە ماڵەوە ڕابکەن بەھۆی ئەم شتانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www.apa.org/journals/features/ccp733477.pdf |سەردێڕ=Victimization Over the Life Span: A Comparison of Lesbian, Gay, Bisexual, and Heterosexual Siblings |یەکەم=Kimberly F. |دوایین=Balsam |نووسەر٢=Esther D. Rothblum |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٥|journal=Journal of Consulting and Clinical Psychology |بەرگ=٧٣|issue=3 |پەڕەکان=٤٧٧–٤٨٧|format=PDF  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070311233920/http://www.apa.org/journals/features/ccp733477.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠٠٧|doi=10.1037/0022-006x.73.3.477 |pmid=١٥٩٨٢١٤٥}}&lt;/ref&gt;

{{وتە لەگەڵ سەرچاوە|ڕەتکردنەوەی زیاتر لەلایەن خێزانەکانەوە دەدرێتە پاڵ تەندروستییەکی خراپتر. [ئەگەر بەراوردیان بکەین]، پێگەیشتووە لێزبیان، گەی، و بایسێسوالەکان کە زیاتر لەلایەن خێزانەکانیانەوە ڕەت کراونەتەوە لە تەمەنی ھەرزەکارییدا ٨٫٤ جار زیاتر مەترسی ھەوڵی خۆکوشتنیان لەسەر بووە، ٥٫٩ جار زیاتر مەترسی خەمۆکی سەختییان لەسەر بووە، ٣٫٤ جار زیاتر مەترسی بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەری قەدەغەکراویان لەسەربووە و ٣٫٤ جاری تریش زیاتر مەترسیی سێکسی بێ بەرگرییان لەسەر بووە بەراورد بەو کەسانەی کە لەلایەن خێزانەکانیانەوە ھەرگیز ڕەت نەکراونەتەوە یاخود زۆر بە کەمی ڕەت کراونەتەوە.|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1542/peds.2007-3524
|ناونیشان=http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/123/1/346
|سەردێڕ=Family Rejection as a Predictor of Negative Health Outcomes in White and Latino Lesbian, Gay, and Bisexual Young Adults
|یەکەم=Caitlin
|دوایین=Ryan
|journal=Pediatrics
|نووسەر٢=David Huebner
|نووسەر٣=Rafael M. Diaz
|نووسەر٤=Jorge Sanchez
|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=PEDIATRICS
|بەرگ=١٢٣|issue=1
|پەڕەکان=٣٤٦–٣٥٢|pmid=١٩١١٧٩٠٢
|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090316103844/http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/123/1/346
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠٠٩
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;}}

کارەساتەکان کە بەسەر گەنجانی ئێڵ جی بی تی دێن زیاتر لە شارە گەورەکاندا ڕوو دەدات، بەھۆی ئەمەشەوە [[وێبگە|ماڵپەڕەکانی]] سەر [[ئینتەرنێت]] ھەستاون بۆ ئەوەی یارمەتی گەنجان و پێگەیشتووانی ئێڵ جی بی تی بەن.&lt;ref name=suicideorg&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Gay, Lesbian, Bisexual, and Transgender Suicide |ناونیشان=http://www.suicide.org/gay-and-lesbian-suicide.html |یەکەم=Kevin |دوایین=Caruso |periodical=Suicide.org |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070430000229/http://www.suicide.org/gay-and-lesbian-suicide.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٠٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; [[پرۆژەی ترێڤەر]]، ھێڵێکی یارمەتی ڕێگریی خۆکوژی بۆ گەنجە گەیەکان، دامەزرا دوای پەخشێکی ئەو فیلمەی کە [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتی ئۆسکاری]] بردەوە بەناوی ''ترێڤەر''. ڕێندی ستۆن و جەیمز لیسێزن، کە دروستکەری فیلمەکەن، بە یەکەوە پرۆژەکەیان دامەزراند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/07/02/trevor.project/index.html?iref=24hours | سەردێڕ=24-hour help for gay youth |ئیش=CNN | ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٠٨| ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٥| نووسەر=Wilson, Jacque | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170614043343/http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/07/02/trevor.project/index.html?iref=24hours | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== یاسا و سیاسەتەکان ==
=== یاسایییەتی ===
{{یاساکانی جیھان کە بۆ ھاوزایەندخوازی داندراوە}}ھەندێک لە دەوڵەتەکان پەیوەندی سێکسیی ھاوزایەندخوازییان قەدەغە نەکردووە، بە مەرجێک ھەردوو لایەن لە تەمەنی یاساییدا بن و بە پەسەندکردنی ھەردوولا پەیوەندییەکە پێکھاتبێت. ھەندێک لە دەسەڵاتە دادوەرییەکانی کە لەناو جیھاندا ھەن مافی یەکسان بۆ ھاوزایەندخوازانی کۆمەڵگەکەیان دەستەبەردەکەن و دەیانپارێزن و وەک خێزانە جیاڕەگەزخوازەکان مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت، واتە ڕێگەی [[ھاوسەرگیری]]شیان پێ دەدرێت. ھەندێک لە دەوڵەتەکانی تریش ھانی خەڵکەکەیان دەدەن کە خۆیان بە پەیوەندی جیاڕەگەزەوە بلکێنن و لە ھەندێک لە دەوڵەتەکانی تریش ھاوزایەندخوازی بە تاوان داندراوە. ھاوزایەندخوازەکانی کە لە زۆرینەی ناوچە ئیسلامییەکان جێگیرن مەترسی [[سزای مەرگ]]یان لەسەرە، وەک لە [[ئێران]] و بەشێکی نێجیریا دەبیندرێت.

ھەرچەندە ھاوزایەندخوازی لە ھەندێک شوێنەکانی [[جیھانی ڕۆژاوایی]] وەک [[پۆڵەندا]] لە ١٩٣٢، [[دانمارک|دانیمارک]] لە ١٩٣٣، [[سوێد|سوید]] لە ١٩٤٤، و [[شانشینی یەکگرتوو]] لە ١٩٦٧، یاسایی کرا، [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی]] لە ناوەڕاستەکانی ١٩٧٠ ئینجا ھەندێک یاسای شارستانیی و سیاسییان بۆ داندرا، ئەویش تەنھا لە ھەندێک لە وڵاتە پێگەیشتووەکان. گۆڕانکارییەک بەرچاو ڕوویدا کاتێک لە ١٩٧٣دا کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی ھاوزایەندخوازی لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان سڕییەوە و پێناسەیەکی نوێی بۆ ھاوزایەندخوازی دابین کرد. لە ١٩٧٧دا، کیبێک بووبە یەکەم ویلایەت کە بە یاسایی بەدڕەفتاری بەرامبەر بە ئاڕاستەی زایەندییەکان قەدەغە کرد. لە ١٩٨٠ و ١٩٩٠ەکان، زۆرینەی وڵاتە پێگەیشتووەکان یاسای فەرمییان بۆ ھاوزایەندخوازەکان دانا و لە ھەمان کاتدا یاساییان کرد و بەدڕەفتارییان بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان قەدەغە کرد، بەتایبەتی بەرامبەر بە کەپڵە گەیەکان لە خانووبەرە و سێرڤس کارەکانیان، ھتد. لەلایەکی ترەوە، زۆرینەی وڵاتەکانی تر لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و [[ئەفریقا]]، لەگەڵ چەند وڵاتێکی تر لە ئاسیا، و چەند ناوچەیەکی تریش، یان ھاوزایەندخوازییان لە یاساکانیان دەرکردووە و گرنگی پێ نایەن یانیش بە تاوان دەیژمێرن. کوردستان کە لە ئێستادا بەشێکە لە ئێراق، بە ھەمان شێوە دیاردەکەی پشتگوێ خستووە، بەڵام بە فەرمیش نایاسایی نییە. لەوانەیە ئەگەر کوردستان ببێت بە دەوڵەت، یاسای تایبەت بۆ ھاوزایەندخوازان دابنرێت. لە ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣دا، ھاوزایەندخوازی کرا بە تاوان لە [[ھیندستان]] لەلایەن بڕیارێکی دادگاوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=SHYAMANTHA|یەکەم=ASOKAN|سەردێڕ=India's Supreme Court turns the clock back with gay sex ban|ناونیشان=http://www.reuters.com/article/2013/12/11/us-india-rights-gay-idUSBRE9BA05620131211|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|newspaper=Reuters|ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924191626/http://www.reuters.com/article/2013/12/11/us-india-rights-gay-idUSBRE9BA05620131211|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
{{لابردنی ھاوزایەندخوازی لە کردارە نایاسایییەکان لە جیھاندا}}

=== یاساکان دژی جیاکاری ===
==== ویلایەتە یەکگرتووەکان ====
* {{تۆخ|جیاکاری لە دامەزراندنی کار}} نیشانەیەکە بۆ جیاکاری لەکاتی بە کرێ گرتنی کارمەند و خراپکاری لەکاتی پێدانی شێوازی کارەکان و پلە بەرزکردنەوە و دەرکردن و جیاکاری خراپی زیاتر، لەبەر ھۆکاری سادە، زۆرجار ھاوزایەندخوازیش یەکێکە لەو ھۆکارانە. لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکاندا]]، یاسا و سیاسەتێکی زۆر کەم ھەیە کە پشتگیری لە جیاکاری دەکات لەکاتی دامەزراندنی کارمەندەکان.&lt;ref name=soandthelaw&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Sexual Orientation and the Law |یەکەم=James M |دوایین=Donovan |نووسەر٢=American Association of Law Libraries Standing Committee on Lesbian and Gay Issues |ساڵ=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=William S. Hein &amp; Co. |ژپنک=٠-٨٣٧٧-٠١٦٦-X}} § 5:17&lt;/ref&gt; ھاوزایەندخوازی شتێکی یاسایییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، بۆیە ھاوزایەندخوازان مافی ئەوەیان ھەیە کراوە بن لەبارەی ھاوزایەندخوازییەکەیانەوە لە کارەکانیان. بریاری بەڕێوەبەرایەتی ١٣٠٨٧ی سەرۆککۆمار [[بیڵ کڵینتن]] جیاکاریی بەھۆی ئاڕاستەی زایەندی نایاسایی کرد لە خزمەتگوزاریی پێشبڕکێییی ھێزی کاری مەدەنیی فیدیرالی لە ١٩٩٨.&lt;ref name=clintonexecorder&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Executive Order 13087 of May 28, 1998 |ناونیشان=http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=1998_register&amp;docid=fr02jn98-135.pdf |format=PDF |periodical=Federal Register |بەرگ=٦٣|ژمارە=١٠٥|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ١٩٩٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041118191439/http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=1998_register&amp;docid=fr02jn98-135.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لەوانەیە ئەو کەسانەی کە جیاکاری دەکەن بەھۆی، لەسەر بنەمای، یان دژی ھاوزایەندخوازی لە دامەزراندنی کارمەندان، لەوانەیە ڕووبەڕووی یاسا ببنەوە.&lt;ref name=ashtonciviletti&gt;Ashton v. Civiletti, 613 F.2d 923, 20 Fair Empl. Prac. Cas. (BNA) 1601, 21 Empl. Prac. Dec. (CCH) P 30297 (D.C. Cir. 1979)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=kellyoakland&gt;Kelly v. City of Oakland, 198 F.3d 779, 81 Fair Empl. Prac. Cas. (BNA) 1455, 77 Empl. Prac. Dec. (CCH) P 46281 (9th Cir. 1999)&lt;/ref&gt;
* {{تۆخ|جیاکاری لە خانووبەرە}} ئاماژەیە بۆ جیاکاری و خراپ مامەڵەکردن لەگەڵ کڕیارانی خانووەکان لەلایەن خاوەنەکانییانەوە لەبەر جیاوازی ئەو کەسانەی دەیانەوێت بیکڕن. لە ویلایەتە یەکگرتووەکان ھیچ یاسایەک نییە دژی ئەم جیاکارییانە کە زۆرجار لەسەر بنەمای شووناسی ئاڕاستەی زایەندیی و ھاوزایەندخوازیی و، ھتد… دروست دبن، بووەستێتەوە. بەڵام لە ئێستادا ١٣ ویلایەت و چەند شارێکی گەورە بە سەربەخۆیی یاسایان داناوە بۆ نەھێشتنی ئەم دیاردەیە.&lt;ref name=findlawrenters&gt;{{بیرخستنەوە|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://realestate.findlaw.com/tenant/tenant-fair-housing/tenant-fair-housing-orientation.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071210161544/http://realestate.findlaw.com/tenant/tenant-fair-housing/tenant-fair-housing-orientation.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Renter's Rights Against Sexual Orientation Discrimination}}&lt;/ref&gt;
* {{تۆخ|تاوانی ڕق}} (ھەروەھا ناسراوە بە تاوانی لایەنگیری) پێکھاتووە لە چەند تاوانێک کە ھۆکاری لایەنگر بزواندووێتی بەرامبەر بە گرووپە کۆمەڵایەتییەکان، زۆرجار ئەو گرووپانەی کە لە ڕووی ڕەگەز، [[ئایین]]، ئاڕاستەی زایەندیی، [[کەمتوانی]]، [[گرووپی ڕەگەزی]]، نەتەوە، تەمەن، [[جێندەر]]، شووناسی جێندەر، یان لایەنگیری سیاسیی لەو کەسانەی کە ھەستاون بە تاوانەکە جیاوازن. لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، ٤٥ ویلایەت، لەوان [[واشینگتن دی سی]]، یاسایی بنچینەییان ھەیە کە تاوانی ڕقی ئاوا و ھاوشێوەی یان جیاواز لەمانە نایاسایی دەکات. ھەر یەکە لەم یاسایانە باسی بەدخووی بەرامبەر بە ئایین و زایەند و نەتەوە تێدایە؛ ٣٢دانە لە خاڵەکان لەسەر ئاڕاستەی زایەندییە، ٢٨ دانە لەسەر جێندەرە و، ١١ی تریش لەسەر [[ترانسجێندەر|ترانسجێندەریی]] و شوناسیی جێندەرییە.&lt;ref name=adl&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |format=PDF |سەردێڕ=State Hate Crime Laws |periodical=Anti-Defamation League |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070614124916/http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614124916/http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |date=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩دا، جووڵەی ڕاگرتنی تاوانی ڕق ''ماتیو شێفەرد و جەیمز بیارد جونییەر'' دامەزرا، کە «[...] ھێز بە لقی دادوەری دەدات بە لێکۆڵینەوە و بەلەدادگادانی تاوانە ڕقە توندڕەوییەکان کە تێیدا کەسە جیاکە قوربانییەکەی ھەڵبژاردووە لەبەر زایەند و ڕەنگ و ئایین و نەتەوە و جێندەر و ئاڕاستەی زایەندیی و، شووناسیی جێندەریی یاخود کەمتوانیی بینراو.» ئەمە کرایە ناو قانوونەوە و وای لە تاوانە ڕقییەکان کردووە کە تاوانێکی فیدڕاڵی بێت لە ویلایەتە یەکگرتووەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hrc.org/13699.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091028224353/http://www.hrc.org/13699.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ |سەردێڕ=President Barack Obama Signs Hate Crimes Legislation Into Law |بڵاوکەرەوە=HRC |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;

==== یەکێتیی ئەورووپا ====
لە [[یەکێتیی ئەورووپا]]دا، جیاکاری لە ھەر جۆرێک لەسەر بنەمای ئاڕاستەی زایەندی یان شووناسی جێندەریی نایاسایییە لەژێر بەیاننامەی مافی یەکێتی ئەورووپی سەرەکی.&lt;ref&gt;[[s:Charter of Fundamental Rights of the European Union#CHAPTER III. EQUALITY|Charter of Fundamental Rights of the European Union]]&lt;/ref&gt;

==== عێراق ====
لەکاتێکدا کە عێراق لەژێر دەستی بەریتانیادا بوو، ھاوزایەندخوازی تێیدا قەدەغە کرابوو. لەدوای ئەوە، کاتێک کە عێراق کەوتە ژێر دەستی حکوومەتی [[بەعسیزم|بەعسەوە]]، ھاوزایەندخوازی لەخۆیدا قەدەغە نەکرابوو. لەژێر یاساکانی ١٩٦٩دا، کاتێک کۆدی تاوانەکان دەرچوو، تەنھا لەکاتێکدا نایاسایی کردبوو ئەگەر دەستدرێژی، تۆلازی، بۆ فیلمی سێکسیی، لەشفرۆشیی، نەتوانین بۆ ڕێگەپێدان بەھۆی تەمەن و نەخۆشی دەروونی بووایە.&lt;ref name=&quot;WikiUsers5780&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/LGBT_rights_in_Iraq |سەردێڕ = «LGBT rights in Iraq» |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٧ی تەممووزی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; ھیچ یاسایەک دژی جیاکاری دانەندرابوو. لە ٢٧ی نیسانی ساڵی ٢٠٢٤ پەڕلەمانی عێڕاق یاسای «بەرەنگاربوونەوەی لەشفرۆشی و لادانی سێکسی» تێپەڕاند و لە ٢ی تەمووزی ھەمان ساڵیشەوە کەوتە واری جێبەجێکردنەوە، بەمەش وەک لە یاساکەدا ھاتووە ئەو کەسانەی بانگەشە یاخود پڕاکتیزەی ھاوزایەندخوازی دەکەن ڕووبەڕووی سزای یاسایی دەبنەوە و ھەروەھا ئەو دکتۆرەش کە نەشتەرگەری گۆڕینی زایەند دەکات بەھەمان شێوە تووشی سزای یاسایی دەبێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/notfound.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}&lt;/ref&gt;

=== چالاکی ڕامیاری ===
لە ١٩٦٠ەکانەوە، زۆرێک لە خەڵکانی [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە (دەستەواژە)|ئێڵ جی بی تی]] لە ڕۆژاوا، بە تایبەتی ئەوانەی لە شارە گەورەکان نیشتەجێ بوون، چاندێکی ھاوزایەندخوازییان دامەزراندووە. چاندی ھاوزایەندخوازی بە جووڵەی [[شانازیی ھاوزایەندخوازان|شانازی گەی]] ناسراوە لای زۆرێک لە خەڵکی، کە ساڵانە لەناو شارەکاندا ڕوودەدات. زۆرینەی ئەندامانی ئەم چاندە، بە ھاوزایەندخواز و پشتگیرەکانیشیانەوە، بەشداری لە شانازی گەی دەکەن بە لەبەرکردنی پۆشاک و بەرزکردنەوەی ئاڵای [[پەلکەزێڕینە]]، کە نیشانەیەکی ھاوزایەندخوازانە. سەرۆک وەزیری [[کەنەدا]]، [[جەستن تروودۆو|جەستن ترودۆ]]، چەندین جار بەشداری کردووە لە شانازی گەی و پشتگیری خۆی بۆ ھاوزایەندخوازەکان دەربڕیوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Swoon-worthy photos: Canadian Prime Minister Justin Trudeau steals hearts at Toronto's Pride parade | ناونیشان = https://www.usatoday.com/story/news/nation-now/2017/06/26/gay-pride-parade-2017-justin-trudeau-steals-hearts-toronto-pride/427773001/ |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووز، ٢٠١٧ | بڵاوکەرەوە = USA Today |زمان = ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.bbc.com/news/av/world-us-canada-36701570/justin-trudeau-joins-canada-gay-pride-march | سەردێڕ =Justin Trudeau joins Canada gay pride march | ڕێکەوتی سەردان =٧ی تەممووزی ٢٠١٧ | بەرھەم = BBC | بڵاوکەرەوە = BBC News | زمان =ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt; ھەرچۆنێک بێت، ھەموو ھاوزایەندخوازەکان بەشداری ناکەن لە شانازی گەی. زۆرێک لە پیاوە گەی و ژنە لێزبیانەکان پشتگوێی دەخەن.

لەگەڵ بەربڵاوبوونەوەی ئەیدز لە ١٩٨٠دا، زۆرێک لە کۆمەڵەکان و خەڵکانی تری ئێڵ جی بی تی ھەستان بە ڕێکخستن و بەرزکردنەوەی ھەڵمەت بۆ پەروەردەکردنی خەڵکی لەسەر ئەیدز و چۆنێتی خۆلادان لەو نەخۆشییە و بەرزکردنەوەی ئاگاداری لەسەر بەکارھێنانی پاراستن لەکاتی سێکسدا. ھەروەھا ئەوان بەدواداچوونیان دەکرد لەسەر دیاردەکە و دەستی یارمەتییان درێژ دەکرد بۆ تووشبووەکان بەو نەخۆشییە و داوایان لە حکوومەت کرد کە گرنگی زیاتر بدات بەم دیاردەیە.
{{multiple image
 | width = 200
 | direction = vertical
 | align = right
 | image1 = Pride Parade 2016 (28071266173).jpg
 | alt1 =
 | image2 = Pride Parade 2016 (28071267343).jpg
 | alt2 =
 | footer = سەرۆک وەزیرانی کەنەدا، [[جەستن تروودۆو|جەستن ترودۆ]]، لە کاتی بەشداریکردن لە [[نمایشی شانازی]] لە [[تۆرۆنتۆ]]، [[کەنەدا]].
}}
ئەو زیانانەی کە ئەو کاتە ئەیدز نایبۆوە و ڕێژەی کوشتنی زۆر کردبوو، وادیاربوو بووە ھۆی خاوکردنەوەی جووڵە ھاوزایەندخوازییەکان و لایەنەکانی تری ژیان، چونکە تیشک خرابووە سەر چارەسەرکردن و نەھێشتنی دیاردەکە. ھەرچۆنێک بێت، کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە لەو کاتەدا لە لایەنی سیاسییەوە چالاکبوونەوە و تەحەدای کۆمەڵگەی جیاڕەگەزخوازانیان کرد کە بە ھەمان شێوەی ئەوان ھەستن لەسەر دیاردەکە و ئەو کارەساتەی ئەیدز نابوویەوە. بەھۆی ئەم جووڵانەوە، زۆرێک لە فیلمەکان ھەستان بە بەرچاوخستنی کێشەکە، لەو فیلمانە: ''بەستنێکی زوو'' (١٩٨٥)، ''دۆستی درێژخایەن'' (١٩٩٠)، ''فێڵەدێڵفیا'' (١٩٩٣)، و ھتد…

لە ڕامیارییدا، چەند ڕەگەزخوازێکی زۆر ھەن کە لە سیاسەتدا کار دەکەن، تەنانەت لەو وڵاتانەشی کە یاسایان دژی ھاوزایەندخوازی ھەبوو ئەمە بینراوە. لەم کەسایەتییانە [[:en:Guido Westerwelle|گویدۆ ڤێسترڤل]]، [[:en:Peter Mandelson|پیتەر ماندلسن]] و [[:en:Per-Kristian Foss|پێر-کریستییان فاس]]، کە وەزیری کاروباری ئابووری [[نەرویژ|نەرویج]] بوو.

جووڵەکانی ئێڵ جی بی تی لەلایەن چەند کەسایەتی و ڕێکخراوەوە تووشی ڕووبەڕووبوونەوە دەبن و کەسانێک ھەن کە دژی ھاوزایەندخوازی دەوەستنەوە، زۆرجار لەبەر ھۆکاری ئایینی. ھەندێک لە خەڵکی پێیان وایە کە ھەموو پەیوەندییەکی سێکسیی جگە لە لەگەڵ ھاوسەری جیاڕەگەز دژی نەریتیی خێزانییە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Salt Lake City, UT |ناونیشان=http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080603123925/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|سەردێڕ=First Presidency Message on Same-Gender Marriage |بڵاوکەرەوە=Newsroom.lds.org |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080603123925/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |date= ٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt; و پێیان وایە کە مناڵەکان دەبێت لە ماڵێکدا بن کە دایک و باوکێک بەڕێوەی بەرێ.&lt;ref name=DMD&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Brownback |یەکەم=Sam |سەردێڕ=Defining Marriage Down&amp;nbsp;– We need to protect marriage. |بڵاوکەرەوە=National Review |ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080601155703/http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040710092937/http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |date=١٠ی تەممووزی ٢٠٠٤ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.lds.org/topics/family-proclamation |سەردێڕ=''The Family: A Proclamation to the World'' |بڵاوکەرەوە=Lds.org |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ١٩٩٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131208223716/https://www.lds.org/topics/family-proclamation |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەندێک لەو کەسانەی کە دژی مافەکانی ھاوزایەندخوازانن پێیان وایە کە ئەم مافانە کێشەی تێکەڵبوون دروست دەکەن لە ڕووی ئازادی تاکەکەسی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=496871&amp;in_page_id=1770
|سەردێڕ=Gay hate law 'threat to Christian free speech'
|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|یەکەم=Steve
|دوایین=Doughty
|بڵاوکەرەوە=Daily Mail
|شوێن=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=403815&amp;in_page_id=1770
|سەردێڕ=Christian faces court over 'offensive' gay festival leaflets
|یەکەم=Steve
|دوایین=Doughty
|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Daily Mail
|شوێن=London
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20061019212703/http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=403815&amp;in_page_id=1770
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/michael_gove/article805241.ece
|بڵاوکەرەوە=The Times
|سەردێڕ=I'd like to say this, but it might land me in prison
|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٢|یەکەم=Michael
|دوایین=Gove
|شوێن=London
|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20080918211024/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/michael_gove/article805241.ece
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٨
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.cbc.ca/canada/calgary/story/2007/11/28/chandler-meeting.html |سەردێڕ=Christian group likens Tory candidate review to witch hunt |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=CBC News |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080605082143/http://www.cbc.ca/canada/calgary/story/2007/11/28/chandler-meeting.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.lifesitenews.com/news/archive/ldn/2008/apr/08040901
|سەردێڕ=Conduct unbecoming a free society
|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٠٨|دوایین=Kempling
|یەکەم=Chris
|بڵاوکەرەوە=National Post
|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140328143153/http://www.lifesitenews.com/news/archive/ldn/2008/apr/08040901
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠١٤
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئازادی ئایینی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.law.com/jsp/ihc/PubArticleIHC.jsp?id=1193735028038
|سەردێڕ=Employer's Dilemma: When Religious Expression and Gay Rights Cross
|یەکەم=Judith
|دوایین=Moldover
|بڵاوکەرەوە=New York Law Journal
|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071031184612/http://www.law.com/jsp/ihc/PubArticleIHC.jsp?id=1193735028038
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645
 |سەردێڕ=Collision of religious and gay rights in the workplace
 |بڵاوکەرەوە=Humanist
 |ڕێکەوت=کانوونی دووەم–شوباتی ٢٠٠٨|یەکەم=Bob
 |دوایین=Ritter
 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120305210524/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645/
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120305210524/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645/ |date= ٥ی ئازاری ٢٠١٢ }}&lt;/ref&gt; توانای بەڕێوەبردنی کڵێساکان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/6904057.stm
|سەردێڕ=Bishop loses gay employment case
|ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=BBC News
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170930123030/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/6904057.stm
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ڕێکخراوە خێرخوازییەکان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/2080669/Catholic-adoption-service-stops-over-gay-rights.html
|سەردێڕ=Catholic adoption service stops over gay rights
|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Telegraph
|یەکەم=Martin
|دوایین=Beckford
|شوێن=London
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171020151524/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/2080669/Catholic-adoption-service-stops-over-gay-rights.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.boston.com/news/local/articles/2006/03/11/catholic_charities_stuns_state_ends_adoptions/
|سەردێڕ=Catholic Charities to halt adoptions over issue involving gays
|ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٠٦|دوایین=LeBlanc
|یەکەم=Steve
|بڵاوکەرەوە=Boston Globe
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160303212653/http://www.boston.com/news/local/articles/2006/03/11/catholic_charities_stuns_state_ends_adoptions/
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئازاری ٢٠١٦
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و ڕێکخراوی ئایینی تر. بەھەرحاڵ، ئەو کڵێسا و ڕێکخراوانەی کە دژی یاساکانی حکوومەت دەوەستن و جیاکاری دەکەن لەنێوان ھاوزایەندخوازان و بەدڕەفتاری دەکەن بەرامبەرییان، ھەڕەشەی باج لێسەندنیان لێ دەکرێت لەلایەن حکوومەتەوە.&lt;ref name=BannedBoston&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp
|سەردێڕ=Banned in Boston:The coming conflict between same-sex marriage and religious liberty
|یەکەم=Maggie
|دوایین=Gallagher
|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٠٦|بەرگ=٠١١|issue=33
|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060516000949/http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠٠٦
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/08/14/nyregion/14civil.html
|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Church Group Complains of Civil Union Pressure
|یەکەم=Jill
|دوایین=Capuzzo
|newspaper=The New York Times
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630114638/http://www.nytimes.com/2007/08/14/nyregion/14civil.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/09/18/nyregion/18grove.html
|سەردێڕ=Group Loses Tax Break Over Gay Union Issue
|یەکەم=Jill
|دوایین=Capuzzo
|newspaper=The New York Times
|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170628033942/http://www.nytimes.com/2007/09/18/nyregion/18grove.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.deseretnews.com/article/1,5143,700226242,00.html
 |سەردێڕ=LDS Church expresses disappointment in California gay marriage decision
 |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٠٨|یەکەم=Carrie
 |دوایین=Moore
 |بڵاوکەرەوە=Deseret News
 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090601193325/http://www.deseretnews.com/article/1%2C5143%2C700226242%2C00.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090601193325/http://www.deseretnews.com/article/1,5143,700226242,00.html |date= ١ی حوزەیرانی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;
لە ئێستادا کڵێساکان پارەی پێداویستییەکانیان (وەک ئاو، کارەبا، ھتد…) نادەن و لەسەر حکوومەتە.

== کۆمەڵگە و کۆمەڵناسی ==
=== بیر و ڕای گشتی ===
{{کاردانەوە کۆمەڵایەتییەکان بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازی}}
پەسەند نەکردنی ئەو کەسانەی کە جیاڕەگەزخواز نین، وەک ھاوزایەندخوازان، لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە زیاتر لە وڵاتەکانی ئاسیا و ئەفریقا دەبیندرێت، بە تایبەتی وڵاتە دواکەوتووەکان، و بە شێوەیەکی بەرچاو لە ئەورووپا و [[ئوسترالیا]] و ئەمریکاکان پەسەند دەکرێن. کۆمەڵگەکانی ڕۆژاوا بە گشتی زۆر باشن لە ڕووی پەسەندکردنیانەوە و مافی خۆشیان ھەیە، بە تایبەتی لە کۆتا دەیەکانی ڕابردوودا گرنگی بە مافەکانیان دراوە و کۆمەڵگە فێرکراوە لەسەر دیاردەکە. لە ٢٠١٧دا، پرۆفیسۆر ئەیمی ئەدامچیک ڕوونی کردەوە کە ئەم جیاوازییە جیھانییانە لە پەسەندکردنی ھاوزایەندخوازان دەگەڕێتەوە بۆ سەر سێ فاکتەر کە پێکھاتوون لە: بەھێزی دیموکراسی، پێگەیشتوویی ئابووری، و ئەو ئایینانەی کە لەو شوێنانە بەربڵاون.&lt;ref name=&quot;Adamczyk&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Adamczyk|یەکەم=Amy|سەردێڕ=Cross-National Public Opinion about Homosexuality: Examining Attitudes across the Globe|ساڵ=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=University of California Press|پەڕەکان=٣–٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wly8DQAAQBAJ&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170217022835/https://books.google.com/books?id=wly8DQAAQBAJ&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== پەیوەندییەکان ===
لە ٢٠٠٦دا، کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی، کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی، لە دادگای باڵا لە ویلایەتی [[کالیفۆرنیا]] کورتەیەکیان پێشکەش کرد: «خەڵکانی گەی و لێزبیان پەیوەندی پابەندبوو و درێژخایەن دروست دەکەن کە یەکسانن بە پەیوەندییە جیاڕەگەزخوازەکان. [[ھاوسەرگیری]] کە لە ھاوزایەندخوازان دابڕاوە سوودی کۆمەڵایەتی، دەروونی، و تەندروستی دەھێنێت. بە ڕەتکردنەوەی مافی ھاوسەرگیری بۆ ھاوزایەندخوازان، ویلایەتەکە پشتی ئەو ستیگمایانە دەگرێت و ڕێیان پێ دەدات کە بەردەوام بێت کە [بە ھۆکاری مێژوویی] دراونەتە پاڵ ھاوزایەندخوازی. ھاوزایەندخوازی تووشی ستیگما کراوە و ئەم ستیگمایەش ئەنجامی نەرێنیی دەبێت. بەربەستنی [[ھاوسەرگیریی ھاوزایەند|ھاوسەرگیری ھاوزایەندخوازان]] لەلایەن ویلایەتی کالیفۆرنیاوە، شکانەوەیەکی ئەم ستیگمایەیە.» ئەوان ھەروەھا ئاماژەیان بەوە دا کە «ھیچ بنەمایەکی زانستیی نییە بۆ جیاکردنەوە لە نێوان کەپڵە جیاڕەگەزخواز و ھاوزایەندخوازەکان لە بارەی مافی یاسایی، سوودەکان، و [ئەو کێشانەی] کە لە ڕووی ھاوسەرگیری شارستانییەوە دروست دەبن.»&lt;ref name=amici/&gt; ھاوسەرگیری ھاوزایەند لە ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٨دا یاسایی کرا کاتێک ویلایەتی کالیفۆرنیا بڕوانامەی ھاوسەرگیری بۆ ھاوزایەندخوازان دەرکرد و بەسەر بەربەستەکەدا چۆوە کە دژی یاساکانی ویلایەتەکە بوو.&lt;ref&gt;*{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/Same-sex_marriage_in_California |سەردێڕ = «Same-sex marriage in California» |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

=== ئایین ===
ھەرچەندە پەیوەندی نێوان ھاوزایەندخوازی و ئایین دەتوانێت بگۆڕێت لە ناوچەیەکەوە و بۆ ناوچەیەکی تر و بەپێی تێپەڕبوونی کات، ئەو ئایینانەی کە لە ئێستادا بەربڵاوترینن لە جیھاندا، کە [[ئایینە ئیبراھیمییەکان]]ن، ھاوزایەندخوازی و شێوەکانی تری پەیوەندیداری بە نەرێنیی پیشانی کۆمەڵگە دەدەن. ئەم دژ وەستانە دەتوانێت لە مەودایەکی فراوان لە بە کەم سەیرکردنی کردارەکە، تا تەواو بەربەستکردنی و دژ وەستانی لە ھەبوون لە کۆمەڵگەدا درێژ ببێتەوە. ھەندێک لە ئایینەکان وا بانگەشە دەکەن کە ڕووتێکردنی ھاوزایەند لە خۆیدا تاوانە،&lt;ref name=OPCtrial&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf|سەردێڕ=Charge #1 and specifications preferred by the Presbytery of Southern California against The Rev. C. Lee Irons|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|format=PDF|بڵاوکەرەوە=Presbytery of Southern California of the Orthodox Presbyterian Church|وتەگێڕانەوە=claiming that homosexuality is an unchosen &quot;condition,&quot; rather than a sin of the heart, [...] contradicts the teaching of Scripture that both the desire and the act are sin.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080723194409/http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ھەندێکی تر دەڵێن تەنھا کردارە ھاوزایەندییەکان تاوانە،&lt;ref&gt;سێکس و کۆمەڵگە – بەرگی ٣ – پەڕەی ٨٣٤&lt;/ref&gt; و ھەندێکی تریان بە تەواوی ھاوزایەندخوازییان پەسەند کردووە،&lt;ref&gt;The Wiley-Blackwell Companion to Religion and Social Justice – Page 543, Michael D. Palmer, Stanley M. Burgess – 2012&lt;/ref&gt; لەکاتێکدا ھەندێکی تریش ھەن بە ڕێژەیەکی زۆر کەم کە ھانی ھاوزایەندخوازان دەدەن.&lt;ref&gt;Introduction to New and Alternative Religions in America, Eugene V. Gallagher, W. Michael Ashcraft – 2006&lt;/ref&gt; ھەندێک لە خەڵکی پێیان وایە و بانگەشەی ئەوە دەکەن کە ھەستی ھاوزایەند دەتوانرێت نەھێڵرێت بە باوەڕ بە ئایین. ھەندێک خەڵک کرداری ھاوزایەندخوازییان لەلا پیرۆزە و میتۆلۆجی خۆشەویستی ھاوزایەند دەتوانرێت لە بەشەکانی جیھاندا بدۆزرێتەوە.&lt;ref&gt;Cabezón, p. vii, &quot;Introduction&quot;&lt;/ref&gt;

== ھاوزایەندخوازیی ئاژەڵانی تر ==
[[پەڕگە:Males Anas platyrhynchos 2.jpg|وێنۆک|دوو قازی کێوی نێرینە]]
[[پەڕگە:Wuppertal - Zoo - Panthera leo 01 (1) ies.webm|وێنۆک|دوو [[شێر]]ی نێر لە کاتی سێکسکردندا]]
خووڕەوشتی ھاوزایەندخوازی و دووڕەگەزخوازی بە شێوەیەکی بەربڵاو لە نێوان ئاژەڵەکاندا دەبیندرێن. ئەم خووڕەوشتانە لە [[سێکس|چالاکی سێکسییەوە]] درێژ دەبێتەوە بۆ باوانێتیکردن و بوون بە کەپڵ. بەدواداچوونێکی ١٩٩٩ی بڕووس بەیجمێڵ پیشانی دەدات کە کردەوە و خووڕەوشتی ھاوزایەندخوازی و پەیوەندیدار پێوەی لە سەروو ٥٠٠ جۆر لە ئاژەڵانی تردا تۆمار کراوە، ھەر لە [[پریمات]]ەکانەوە تا کرمەکان.&lt;ref name=Bagemihl/&gt;&lt;ref name=&quot;Biological Exuberance: Animal&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Harrold
|یەکەم=Max
|سەردێڕ=Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity
|بڵاوکەرەوە=The Advocate, reprinted in Highbeam Encyclopedia
|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ١٩٩٩|ناونیشان=http://www.thefreelibrary.com/Biological+Exuberance:+Animal+Homosexuality+and+Natural+Diversity.-a053877996
|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110520172429/http://www.thefreelibrary.com/Biological+Exuberance:+Animal+Homosexuality+and+Natural+Diversity.-a053877996
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠١١
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; پەیوەندی سێکسی نێوان ئاژەڵەکان بە شێوەی زۆر جیاواز دەردەکەوێت و دەنوێنرێت. ھەرچەندە چەند بیردۆزەیەک ھەیە، بەڵام لە ڕووی زانستییەوە ھێشتا نازانرێت ھۆکاری جیاوازی ئەم دەربڕینانە چییە لەم جۆرە پەیوەندییانەدا، و لەبەر ئەوەشی ھەموو جۆرێک لە ئاژەڵەکان بەدواداچوونیان لەسەر نەکراوە،&lt;ref name=&quot;'Catalogue of Life' reaches&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gordon |یەکەم=Dr Dennis
 | سەردێڕ='Catalogue of Life' reaches one million species
|بڵاوکەرەوە=National Institute of Water and Atmospheric Research
|ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.niwascience.co.nz/pubs/mr/archive/2007-04-10-3
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070713004634/http://www.niwascience.co.nz/pubs/mr/archive/2007-04-10-3
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; بیردۆزەیەک یان وەڵامێکی جێگیر ئەستەمە دەستکەوتنی. وەک بەیجمێڵ دەڵێت: «شانشینی ئاژەڵان [ئەم کردەوەیە] ئەنجام دەدەن بە جیاوازییەکی سێکسیی زۆریشەوە، لەوان ھاوزایەندخوازی، دووڕەگەزخوازی، و سێکسی بێ زاووزێ» وا دیارە لەلای ئاژەڵەکانی تر پەسەندکردنی زۆر زیاترە لە چاو مرۆڤەکاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.publishersweekly.com/pw/print/19990201/26501-gay-lib-for-the-animals-a-new-look-at-homosexuality-in-nature-.html |سەردێڕ=Gay Lib for the Animals: A New Look At Homosexuality in Nature – 2/1/1999 – Publishers Weekly |بڵاوکەرەوە=Publishersweekly.com |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120729131204/http://www.publishersweekly.com/pw/print/19990201/26501-gay-lib-for-the-animals-a-new-look-at-homosexuality-in-nature-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;

لە یەکێک لە جۆرەکانی ئاژەڵان، کە پێکھاتووە لە [[پەز]]ەکان، یان مەڕە ماڵی کراوەکان، ڕووتێکردنی ھاوزایەندخوازی بە شێوەیەکی زۆر دەبیندرێت.&lt;ref name=&quot;books.google.ca&quot;&gt;''[https://books.google.com/books?id=EftT_1bsPOAC&amp;pg=PA179 Animal Homosexuality: A Biosocial Perspective] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170223053821/https://books.google.com/books?id=EftT_1bsPOAC&amp;pg=PA179 |date=٢٣ی شوباتی ٢٠١٧}}'' By Aldo Poiani, A. F. Dixson, p. 179, 2010, Cambridge University Press&lt;/ref&gt;&lt;ref name=levay2/&gt; نزیکەی ١٠٪‏ مەڕە نێرینەکان ڕەتی دەکەنەوە کە لەگەڵ مێینەکاندا کردەوەی سێکسیی ئەنجام بدەن، لەکاتێکدا وەڵامی خێرایان دەبێت بۆ ئەنجامدانیی لەگەڵ نێرێکی تردا.&lt;ref name=levay2&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Gay, Straight, and The Reason Why The Science of Sexual Orientation|ناونیشان=https://archive.org/details/gaystraightreaso0000leva|دوایین=Levay|یەکەم=Simon |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |شوێن=Cambridge, Massachusetts |پەڕەکان=[https://archive.org/details/gaystraightreaso٠٠٠٠leva/page/٧٠ ٧٠]–٧١}}&lt;/ref&gt; ھاوزایەندخوازی نێوان ئاژەڵەکان ئەوەمان پیشان دەدەن کە ھاوزایەندخوازی لە ڕاستیدا نەخۆشی نییە و لە ناو سروشتدا بەردەوام ڕوودەدات، و لە ھەمان کاتدا قسەی زۆرینەی کەسایەتییە ئایینییەکان، بە تایبەتی ئەوانەی نێو کۆمەڵگەی ئیسلامی، پووچەڵ دەکاتەوە لەوەی کە دەڵێن ھاوزایەندخوازی لە ئاژەڵدا ڕوو نادات.

== تێبینییەکان ==
&lt;noinclude&gt;{{تێبینییەکان}}&lt;/noinclude&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|20em|refs=
&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sexual orientation, homosexuality and bisexuality|بڵاوکەرەوە=American Psychological Association|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشان=http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130808032050/http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=amici&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.courts.ca.gov/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf |پەڕە=٣٠|سەردێڕ=Case No. S147999 in the Supreme Court of the State of California, In re Marriage Cases Judicial Council Coordination Proceeding No. 4365(...) – APA California Amicus Brief&amp;nbsp;— As Filed |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120118184353/http://www.courts.ca.gov/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1542/peds.113.6.1827 |نووسەر=Frankowski BL|نووسەر٢=American Academy of Pediatrics Committee on Adolescence|سەردێڕ=Sexual orientation and adolescents |journal=Pediatrics|بەرگ=١١٣ |issue=٦ |پەڕەکان=١٨٢٧–٣٢ |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٤|pmid=١٥١٧٣٥١٩|ناونیشان=http://pediatrics.aappublications.org/content/113/6/1827.long}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Mary Ann Lamanna|نووسەر٢=Agnes Riedmann|نووسەر٣=Susan D Stewart|سەردێڕ=Marriages, Families, and Relationships: Making Choices in a Diverse Society|بڵاوکەرەوە=Cengage Learning|ژپنک=١-٣٠٥-١٧٦٨٩-٨|ساڵ=٢٠١٤|پەڕە=٨٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fofaAgAAQBAJ&amp;pg=PA82|وتەگێڕانەوە=The reason some individuals develop a gay sexual identity has not been definitively established &amp;nbsp;– nor do we yet understand the development of heterosexuality. The American Psychological Association (APA) takes the position that a variety of factors impact a person's sexuality. The most recent literature from the APA says that sexual orientation is not a choice that can be changed at will, and that sexual orientation is most likely the result of a complex interaction of environmental, cognitive and biological factors...is shaped at an early age...[and evidence suggests] biological, including genetic or inborn hormonal factors, play a significant role in a person's sexuality (American Psychological Association 2010).|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130141623/https://books.google.com/books?id=fofaAgAAQBAJ&amp;pg=PA82|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Stuart&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=گەیڵ ویسگارز ستوارت|سەردێڕ=Principles and Practice of Psychiatric Nursing|بڵاوکەرەوە=Elsevier Health Sciences|ژپنک=٠-٣٢٣-٢٩٤١٢-X|ساڵ=٢٠١٤|پەڕە=٥٠٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ivALBAAAQBAJ&amp;pg=PA502|وتەگێڕانەوە=No conclusive evidence supports any one specific cause of homosexuality; however, most researchers agree that biological and social factors influence the development of sexual orientation.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130185850/https://books.google.com/books?id=ivALBAAAQBAJ&amp;pg=PA502|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Kersey-Matusiak&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Gloria Kersey-Matusiak|سەردێڕ=Delivering Culturally Competent Nursing Care|بڵاوکەرەوە=Springer Publishing Company|ژپنک=٠-٨٢٦١-٩٣٨١-١|ساڵ=٢٠١٢|پەڕە=١٦٩|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=X8O_wGedAYoC&amp;pg=PA169|وتەگێڕانەوە=Most health and mental health organizations do not view sexual orientation as a 'choice.'|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130123356/https://books.google.com/books?id=X8O_wGedAYoC&amp;pg=PA169|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rcpsych.ac.uk/workinpsychiatry/specialinterestgroups/gaylesbian/submissiontothecofe.aspx|سەردێڕ=Submission to the Church of England's Listening Exercise on Human Sexuality|بڵاوکەرەوە=The Royal College of Psychiatrists|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130502011813/http://www.rcpsych.ac.uk/workinpsychiatry/specialinterestgroups/gaylesbian/submissiontothecofe.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئایاری ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Långström2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Långström |یەکەم١= N. |دوایین٢= Rahman |یەکەم٢= Q. |دوایین٣= Carlström |یەکەم٣= E. |دوایین٤= Lichtenstein |یەکەم٤= P. |سەردێڕ= Genetic and Environmental Effects on Same-sex Sexual Behavior: A Population Study of Twins in Sweden | doi = 10.1007/s10508-008-9386-1| journal = Archives of Sexual Behavior |بەرگ= ٣٩| issue = 1|پەڕەکان= ٧٥–٨٠|ساڵ= ٢٠٠٨| pmid = ١٨٥٣٦٩٨٦}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=PAHO&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=&quot;Therapies&quot; to change sexual orientation lack medical justification and threaten health |ناونیشان=http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=6803&amp;Itemid=1926 |بڵاوکەرەوە=Pan American Health Organization |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120523040848/http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=6803&amp;Itemid=1926 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠١٢|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113141618/http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content |date=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ }} archived here.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;levay&quot;&gt;Simon LeVay (1996). ''[http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/chap1/queerscience.htm Queer Science: The Use and Abuse of Research into Homosexuality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170317060357/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/chap1/queerscience.htm |date=١٧ی ئازاری ٢٠١٧}}.'' Cambridge: The MIT Press ISBN 0-262-12199-9&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hawragazxwazi271927&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sciencedaily.com/releases/2009/06/090616122106.htm|سەردێڕ=Same-sex Behavior Seen In Nearly All Animals, Review Finds|ئیش=ScienceDaily|ڕێکەوتی سەردان= ١ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110128123637/http://www.sciencedaily.com/releases/2009/06/090616122106.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hawragazxwazi371827&gt;[http://www.news-medical.net/news/2006/10/23/20718.aspx ''1,500 animal species practice homosexuality''. ''The Medical News'', 23 October 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110210172226/http://www.news-medical.net/news/2006/10/23/20718.aspx |date=10 February 2011}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hawragazxwazi372937&gt;Sommer, Volker &amp; Paul L. Vasey (2006), Homosexual Behaviour in Animals, An Evolutionary Perspective. Cambridge University Press, Cambridge. ISBN 0-521-86446-1&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Bagemihl&gt;{{harv|Bagemihl|1999}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;&gt;American Psychological Association: [http://www.apa.org/about/governance/council/policy/sexual-orientation.aspx Resolution on Appropriate Affirmative Responses to Sexual Orientation Distress and Change Efforts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101174139/http://www.apa.org/about/governance/council/policy/sexual-orientation.aspx |date= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Committed&quot;&gt;*[http://www.mercurynews.com/census/ci_18334802?nclick_check=1 Census statistics show quarter of California same-sex couples raising kids] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160809145325/http://www.mercurynews.com/census/ci_18334802?nclick_check=1 |date= ٩ی ئابی ٢٠١٦}}
*[http://www.starnewsonline.com/article/20110630/ARTICLES/110639995/1004/sitemaps Region Saw Increase In Same-Sex Households] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160329030306/http://www.starnewsonline.com/article/20110630/articles/110639995/1004/sitemaps |date=٢٩ی ئازاری ٢٠١٦}}
*[http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 Census 2010: One Quarter of Gay Couples Raising Children] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630053712/http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 |date=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}
*[http://www.startribune.com/local/125537288.html Minnesota Sees 50% Rise in Number of Gay Couples] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717123400/http://www.startribune.com/local/125537288.html |date=17 July 2011}}
*[http://www.poughkeepsiejournal.com/article/20110714/NEWS01/107140334/Census-Dutchess-Ulster-gay-households-increase Census:Dutchess, Ulster Gay Households Increase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119045141/http://www.poughkeepsiejournal.com/article/20110714/NEWS01/107140334/Census-Dutchess-Ulster-gay-households-increase |date=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}
*[http://westchesterrealestateinformation.com/same-sex-couples-numbers-soar-in-ny-2010-census-finds/ Same Sex Couples' Numbers Soar In N.Y, 2010 Census Finds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130430050627/http://westchesterrealestateinformation.com/same-sex-couples-numbers-soar-in-ny-2010-census-finds/ |date=٣٠ی نیسانی ٢٠١٣}}
*[http://www.edgeboston.com/index.php?ch=news&amp;sc=local&amp;sc3=&amp;id=123278 87% Increase in Same-Sex Nevada Households Since 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141026075323/http://www.edgeboston.com/index.php?ch=news&amp;sc=local&amp;sc3=&amp;id=123278 |date=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}
*[http://www.necn.com/07/14/11/Gay-lesbian-households-increase-in-Okla/landing_politics.html?&amp;apID=aebfe9933c274365a694d062894d773c 2010 Census indicates increase among same-sex homeowners in Oklahoma] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130130091511/http://www.necn.com/07/14/11/Gay-lesbian-households-increase-in-Okla/landing_politics.html?&amp;apID=aebfe9933c274365a694d062894d773c |date=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}
*[http://www.wnyc.org/blogs/wnyc-news-blog/2011/jul/15/spike-number-same-sex-couples-city/ Spike In Number of City's Same-Sex Couples] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727052503/http://www.wnyc.org/blogs/wnyc-news-blog/2011/jul/15/spike-number-same-sex-couples-city/ |date=27 July 2011}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=psych2010&gt;[http://healthyminds.org/More-Info-For/GayLesbianBisexuals.aspx Sexual Orientation] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110726000000/http://healthyminds.org/More-Info-For/GayLesbianBisexuals.aspx |date=26 July 2011}}. ''American Psychiatric Association''.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nrtsreport3619&quot;&gt;[https://www.facebook.com/NRTTVenglish/videos/1455995347807378/ homosexuals in the Kurdish Region], NRT Media&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=homodef46198&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= A Dictionary of True Etymologies|دوایین=Room |یەکەم=Adrian |ساڵ=١٩٨٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٠٢-٠٣٤٠-٣|پەڕە=٨٤}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=homodef37193&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= A Student's Dictionary of Psychology|دوایین=Statt |یەکەم=David A. |ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Psychology Press |ژپنک=٩٧٨-١-٨٤١٦٩-٣٤٢-٢|پەڕە=٩٣}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=glbtq&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |سەردێڕ=Karl-Maria Kertbeny: The Coinage and Dissemination of the Term |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٢|periodical=glbtq.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120927020758/http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626100855/http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |date=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=homolegal3619&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر١=Feray Jean-Claude |نووسەر٢=Herzer Manfred |ساڵ= ١٩٩٠|سەردێڕ= Homosexual Studies and Politics in the 19th Century: Karl Maria Kertbeny | journal = Journal of Homosexuality |بەرگ= ١٩|پەڕە= ١| doi=10.1300/j082v19n01_02}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=von-kraft3628&gt;[http://www.glbtq.com/social-sciences/krafft_ebing_r.html Krafft-Ebing, Richard von (1840–1902)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120409220543/http://www.glbtq.com/social-sciences/krafft_ebing_r.html |date=9 April 2012}}. ''glbtq.com''.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=psexualis&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://www.kino.com/psychopathia/history.html |سەردێڕ=Psychopathia Sexualis |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|periodical=Kino.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071004223140/http://www.kino.com/psychopathia/history.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=glaad&gt;[http://www.glaad.org/referenceguide Media Reference Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110823105346/http://www.glaad.org/referenceguide |date=٢٣ی ئابی ٢٠١١}} (citing AP, NY Times, Washington Post style guides), GLAAD. Retrieved 10 May 2007.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=haiey3618&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/gay|سەردێڕ=gay|وێبگە=Oxford Dictionaries|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٥|وتەگێڕانەوە=(Of a person, especially a man) homosexual.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160827054658/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/gay|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Mj3737&gt;Marguerite Johnson, Terry Ryan: ''Sexuality in Greek and Roman society and literature: a sourcebook'' p.4&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hayw26193&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://dictionary.reference.com/browse/lesbian |سەردێڕ=Lesbian &amp;#124; Define Lesbian at Dictionary.com |بڵاوکەرەوە=Dictionary.reference.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160307135535/http://dictionary.reference.com/browse/lesbian |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئازاری ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=UNAIDS&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UNAIDS: Men who have sex with men |بڵاوکەرەوە=UNAIDS |ناونیشان=http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/dataimport/pub/briefingnote/2006/20060801_policy_brief_msm_en.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120320001221/http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/dataimport/pub/briefingnote/2006/20060801_policy_brief_msm_en.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hayiaj261862&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Younger|یەکەم=John G.|سەردێڕ=Sex in the ancient world from A to Z|ناونیشان=https://archive.org/details/sexancientworldf00youn|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Routledge|شوێن=London [u.a.]|ژپنک=٠-٤١٥-٢٤٢٥٢-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/sexancientworldf٠٠youn/page/n٥٨ ٣٨]|edition=1st published.}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=naown1726&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The American Heritage Dictionary of the English Language, Fourth Edition|ناونیشان=https://archive.org/details/americanheritage0000unse_a1o7|بڵاوکەرەوە=Houghton Mifflin|ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٠-٦١٨-٧٠١٧٢-٩}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=haowm19364&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| دوایین = Spears | یەکەم = Richard A. | سەردێڕ = Fag |ئیش= Dictionary of American Slang and Colloquial Expressions | ساڵ = ٢٠٠٧| ناونیشان = http://dictionary.reference.com/browse/faggot | ڕێکەوتی سەردان = ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160227014915/http://dictionary.reference.com/browse/faggot | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی شوباتی ٢٠١٦ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=terms&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sex-lexis.com/ |سەردێڕ=Dictionary of Sexual Terms |بڵاوکەرەوە=Sex-lexis.com |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041015054212/http://www.sex-lexis.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=haownsh351937&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Taylor|یەکەم=Marvin J.|سەردێڕ=Queer Things from Old Closets: Libraries Gay and Lesbian Studies – Queer Theory|ناونیشان=http://rbm.acrl.org/content/rbml/8/1/19.full.pdf|بڵاوکەرەوە=Association of College and Research Libraries|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160116080410/http://rbm.acrl.org/content/rbml/8/1/19.full.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ajowm36197&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=eds|یەکەم=Marc Wolinsky ...|سەردێڕ=Gays and the military: Joseph Steffan versus the United States|ساڵ=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|شوێن=Princeton, NJ|ژپنک=٠-٦٩١-٠٣٣٠٧-٢|پەڕەکان=٤٠–٤٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kM8WgQQghwIC&amp;pg=PA49&amp;lpg=PA49&amp;dq=Gays+military+homo+derogatory+epithet&amp;source=bl&amp;ots=GKgHK00BxL&amp;sig=MpmlY0QZHaF2ebPZ3o-phV1IMmo&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=xxFuULTrGqP20gH5x4EY&amp;ved=0CC8Q6AEwAw#v=onepage&amp;q=Gays%20military%20homo%20derogatory%20epithet&amp;f=false|edition=[Online-Ausg.].|ڕێکەوتی سەردان= ١ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130175809/https://books.google.com/books?id=kM8WgQQghwIC&amp;pg=PA49&amp;lpg=PA49&amp;dq=Gays+military+homo+derogatory+epithet&amp;source=bl&amp;ots=GKgHK00BxL&amp;sig=MpmlY0QZHaF2ebPZ3o-phV1IMmo&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=xxFuULTrGqP20gH5x4EY&amp;ved=0CC8Q6AEwAw#v=onepage&amp;q=Gays%20military%20homo%20derogatory%20epithet&amp;f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;!--========= دێمۆگرافیا ==========--&gt;

&lt;ref name=timcook2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://www.nbcnews.com/watch/nightly-news/apple-s-tim-cook-is-first-fortune-500-to-come-out-as-gay-350111811811|سەردێڕ = Apple's CEO Tim Cook Is First Fortune 500 to Come Out as Gay|بڵاوکەرەوە = NBC News|ڕێکەوت = ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|وێبگە = www.nbcnews.com|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170724022131/http://www.nbcnews.com/watch/nightly-news/apple-s-tim-cook-is-first-fortune-500-to-come-out-as-gay-350111811811|ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=black&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Black |یەکەم١= Dan |دوایین٢= Gates |یەکەم٢= Gary |دوایین٣= Sanders |یەکەم٣= Seth |دوایین٤= Taylor |یەکەم٤= Lowell |ساڵ= ٢٠٠٠|سەردێڕ= Demographics of the Gay and Lesbian Population in the United States: Evidence from Available Systematic Data Sources | journal = Demography |بەرگ= ٣٧ | issue = ٢|پەڕەکان= ١٣٩–١٥٤ | doi=10.2307/2648117 | pmid=١٠٨٣٦١٧٣}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=sexualbehavior37287&gt;Sexual Behavior in the Human Male, p. 656&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;more-or-less-2010-10-01&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Harford|یەکەم=Tim|سەردێڕ=More or Less examines Office for National Statistics figures on gay, lesbian and bisexual people|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00tznbk|بڵاوکەرەوە=BBC|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151105183125/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00tznbk|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=idea-creative719&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=David Leonhardt
|سەردێڕ=John Tukey, 85, Statistician; Coined the Word 'Software'
|journal=The New York Times
|ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٠}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=idea-creative628&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Biography 15.1, ''John W. Tukey'' (1915–2000)
|ناونیشان=http://www.swlearning.com/quant/kohler/stat/biographical_sketches/bio15.1.html
|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171105192244/http://www.swlearning.com/quant/kohler/stat/biographical_sketches/bio15.1.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} John Tukey criticizes sample procedure&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Billy1993&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.2307/2136206|vauthors=Billy JO, Tanfer K, Grady WR, Klepinger DH |سەردێڕ=The sexual behavior of men in the United States|jstor=2136206 |journal=Family Planning Perspectives |بەرگ=٢٥|issue=2 |پەڕەکان=٥٢–٦٠|ساڵ=١٩٩٣|pmid=٨٤٩١٢٨٧}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Binson1995&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1080/00224499509551795|یەکەم١=Diane |دوایین١=Binson |یەکەم٢=Stuart |دوایین٢=Michaels |یەکەم٣=Ron |دوایین٣=Stall |یەکەم٤=Thomas J. |دوایین٤=Coates |یەکەم٥=John H. |دوایین٥=Gagnon |یەکەم٦=Joseph A. |دوایین٦=Catania |ساڵ=١٩٩٥|سەردێڕ=Prevalence and Social Distribution of Men Who Have Sex with Men: United States and Its Urban Centers |journal=The Journal of Sex Research |بەرگ=٣٢|issue=3 |پەڕەکان=٢٤٥–٥٤ |jstor=3812794}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Johnson1992&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Johnson AM, Wadsworth J, Wellings K, Bradshaw S, Field J |سەردێڕ=Sexual lifestyles and HIV risk |journal=Nature |بەرگ=٣٦٠|issue=6403 |پەڕەکان=٤١٠–٢|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ١٩٩٢|pmid=١٤٤٨١٦٣|doi=10.1038/360410a0}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Laumann1994&gt;Laumann, E. O. , Gagnon, J. H. , Michael, R. T. , &amp; Michaels, S. (1994). ''The social organization of sexuality: Sexual practices in the United States.'' Chicago: University of Chicago Press.{{Page needed|date=September 2010}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Wellings1994&gt;Wellings, K. , Field, J. , Johnson, A. , &amp; Wadsworth, J. (1994). ''Sexual behavior in Britain: The national survey of sexual attitudes and lifestyles.'' London, UK: Penguin Books.{{Page needed|date=September 2010}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = ACSF1992&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| doi = 10.1038/360407a0 |نووسەر= Investigators ACSF |ساڵ= ١٩٩٢|سەردێڕ= AIDS and sexual behaviour in France | journal = Nature |بەرگ= ٣٦٠| issue = 6403|پەڕەکان= ٤٠٧–٤٠٩| pmid = ١٤٤٨١٦٢}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Bogaert2004&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Bogaert AF |سەردێڕ=The prevalence of male homosexuality: the effect of fraternal birth order and variations in family size |journal=Journal of Theoretical Biology |بەرگ=٢٣٠|issue=1 |پەڕەکان=٣٣–٧|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٤|pmid=١٥٢٧٥٩٩٧|doi=10.1016/j.jtbi.2004.04.035}} Bogaert argues that: &quot;The prevalence of male homosexuality is debated. One widely reported early estimate was 10% (e.g. , Marmor, 1980; Voeller, 1990). Some recent data provided support for this estimate (Bagley and Tremblay, 1998), but most recent large national samples suggest that the prevalence of male homosexuality in modern western societies, including the United States, is lower than this early estimate (e.g. , 1–2% in Billy et al. , 1993; 2–3% in Laumann et al. , 1994; 6% in Sell et al. , 1995; 1–3% in Wellings et al. , 1994). It is of note, however, that homosexuality is defined in different ways in these studies. For example, some use same-sex behavior and not same-sex attraction as the operational definition of homosexuality (e.g. , Billy et al. , 1993); many sex researchers (e.g. , Bailey et al. , 2000; Bogaert, 2003; Money, 1988; Zucker and Bradley, 1995) now emphasize attraction over overt behavior in conceptualizing sexual orientation.&quot; (p. 33) Also: &quot;...the prevalence of male homosexuality (in particular, same-sex attraction) varies over time and across societies (and hence is a &quot;moving target&quot;) in part because of two effects: (1) variations in fertility rate or family size; and (2) the fraternal birth order effect. Thus, even if accurately measured in one country at one time, the rate of male homosexuality is subject to change and is not generalizable over time or across societies.&quot; (p. 33)&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Fay1989&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Fay RE, Turner CF, Klassen AD, Gagnon JH |سەردێڕ=Prevalence and patterns of same-gender sexual contact among men |journal=Science |بەرگ=٢٤٣|issue=4889 |پەڕەکان=٣٣٨–٤٨|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ١٩٨٩|pmid=٢٩١١٧٤٤|doi=10.1126/science.2911744}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Sell1995&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1007/BF01541598|vauthors=Sell RL, Wells JA, Wypij D |سەردێڕ=The prevalence of homosexual behavior and attraction in the United States, the United Kingdom and France: results of national population-based samples |journal=Archives of Sexual Behavior |بەرگ=٢٤|issue=3 |پەڕەکان=٢٣٥–٤٨|ڕێکەوت=حوزەیرانی ١٩٩٥|pmid=٧٦١١٨٤٤}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=SavinWilliams2009&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| editor1-last = Hope | editor1-first = Debra A |سەردێڕ= Contemporary Perspectives on Lesbian, Gay, and Bisexual Identities | doi = 10.1007/978-0-387-09556-1 |زنجیرە= Nebraska Symposium on Motivation |بەرگ= ٥٤|ساڵ= ٢٠٠٩|ژپنک= ٩٧٨-٠-٣٨٧-٠٩٥٥٥-٤}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=gayfeelings2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE0D91E3EF93BA35751C1A964958260&amp;sec=&amp;spon=&amp;pagewanted=all|سەردێڕ=Sexual Behavior Levels Compared in Studies In Britain and France|ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٢|ئیش=nytimes.com}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=statsofusa2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://williamsinstitute.law.ucla.edu/research/census-lgbt-demographics-studies/how-many-people-are-lesbian-gay-bisexual-and-transgender |نووسەر=Gary Gates |سەردێڕ=How Many People are Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender? |بڵاوکەرەوە=The Williams Institute |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170721165514/http://williamsinstitute.law.ucla.edu/research/census-lgbt-demographics-studies/how-many-people-are-lesbian-gay-bisexual-and-transgender/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=statsofusa3618&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/Gates-How-Many-People-LGBT-Apr-2011.pdf |format=PDF |نووسەر=Gary Gates |سەردێڕ=How many people are lesbian, gay, bisexual, and transgender? |بڵاوکەرەوە=The Williams Institute |پەڕە=١ |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150425174542/http://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/Gates-How-Many-People-LGBT-Apr-2011.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=moresources2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gay and Lesbian Families in the United States: Same-Sex Unmarried Partner Households |ناونیشان=http://www.urban.org/UploadedPDF/1000491_gl_partner_households.pdf |دوایین١=Smith |یەکەم١=David M. |دوایین٢=Gates |یەکەم٢=Gary J. |ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠٠١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110107082654/http://www.urban.org/UploadedPDF/1000491_gl_partner_households.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;[http://www.cdc.gov/nchs/data/nhsr/nhsr077.pdf &quot;Sexual Orientation and Health Among U.S. Adults: National Health Interview Survey, 2013.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709014014/https://www.cdc.gov/nchs/data/nhsr/nhsr077.pdf |date= ٩ی تەممووزی ٢٠١٧}} ''CDC''. 15 July 2014. 15 July 2014.&lt;/ref&gt;
}}

{{Refbegin|20em}}

=== کتێبەکان ===
;١٩٨٠کان
# Adam, Barry (1987). ''The Rise of a Gay and Lesbian Movement'', G. K. Hall &amp; Co. {{ISBN|0-8057-9714-9}}
# {{بیرخستنەوە|یەکەم=John |دوایین=Boswell |ناونیشان=http://www.press.uchicago.edu/cgi-bin/hfs.cgi/00/231.ctl |سەردێڕ=Christianity, Social Tolerance, and Homosexuality: Gay People in Western Europe from the Beginning of the Christian Era to the Fourteenth Century |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ساڵ=١٩٨٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٠٦٧١١-٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060928195316/http://www.press.uchicago.edu/cgi-bin/hfs.cgi/00/231.ctl |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}}
# Dover, Kenneth J. , ''Greek Homosexuality'', Gerald Duckworth &amp; Co. Ltd. 1979, {{ISBN|0-674-36261-6}}(hardcover), {{ISBN|0-674-36270-5}}(paperback)
# d'Emilio, John ''Sexual Politics, Sexual Communities: The Making of a Homosexual Minority in the United States, 1940–1970'', University of Chicago Press 1983, {{ISBN|0-226-14265-5}}
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=The History of Sexuality |یەکەم=Michel |دوایین=Foucault |authorlink=Michel Foucault |ساڵ=١٩٨٦|بڵاوکەرەوە=Pantheon Books |ژپنک=٠-٣٩٤-٤١٧٧٥-٥}}
# Roth, Norman. ''The care and feeding of gazelles: Medieval Arabic and Hebrew love poetry.'' IN: Lazar &amp; Lacy. ''Poetics of Love in the Middle Ages'', George Mason University Press 1989, {{ISBN|0-913969-25-7}}
;١٩٩٠ەکان
# {{بیرخستنەوە|یەکەم١=Bruce |دوایین١=Bagemihl |سەردێڕ=Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity|بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٠-٣١٢-١٩٢٣٩-٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=5CbRGV8AAIQC}}
# Bérubé, Allan, ''Coming out under Fire: The History of Gay Men and Women in World War Two'', New York: MacMillan 1990, {{ISBN|0-02-903100-1}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٧|سەردێڕ=Two spirit people: American Indian, lesbian women and gay men |نووسەر١=Brown, Lester B. |editor1=Lester B. Brown |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٩٠-٠٠٠٣-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=AwnQBETJsvEC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٠|سەردێڕ=Handbook of medieval sexuality |یەکەم١=Vern L. |دوایین١=Bullough |یەکەم٢=James A. |دوایین٢=Brundage |بڵاوکەرەوە=Taylor &amp; Francis |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٣-٣٦٦٢-٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PgSI1gvKhtAC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٥|سەردێڕ=Gay New York: Gender, Urban Culture, and the Making of the Gay Male World, 1890–1940 |نووسەر١=Chauncey, George |edition=reprint, illustrated |بڵاوکەرەوە=Basic Books |ژپنک=٩٧٨-٠-٤٦٥-٠٢٦٢١-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QCkEAQAAIAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٠|سەردێڕ=Encyclopedia of homosexuality (2 Volumes) |یەکەم١=Wayne R. |دوایین١=Dynes |یەکەم٢=Warren |دوایین٢=Johansson |یەکەم٣=William A. |دوایین٣=Percy |یەکەم٤=Stephen |دوایین٤=Donaldson |بڵاوکەرەوە=Garland Pub. |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٤٠-٦٥٤٤-٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TYyGAAAAIAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٣|سەردێڕ=Odd girls and twilight lovers: a history of lesbian life in twentieth-century America |نووسەر١=Faderman, Lillian|edition=4 |بڵاوکەرەوە=Columbia University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-٠٧٤٨٨-٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=44i96GWYxSQC}}
# Hinsch, Bret, ''Passions of the Cut Sleeve: The Male Homosexual Tradition in China'', The University of California Press, 1990, {{ISBN|0-520-06720-7}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٤|سەردێڕ=Outing: shattering the conspiracy of silence |نووسەر١=Johansson, Warren |نووسەر٢=William A. Percy |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٢٤-٤١٩-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-lZ903C-dkMC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٤|سەردێڕ=Sex in America: a definitive survey |نووسەر١=Michael, Robert T. |بڵاوکەرەوە=Little, Brown |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٦-٩١١٩١-٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PkjmGwAACAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٨|سەردێڕ=Pederasty and Pedagogy in Archaic Greece |نووسەر١=Percy, William Armstrong |بڵاوکەرەوە=University of Illinois Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٥٢-٠٦٧٤٠-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TCvoj1efp8UC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٨٧|سەردێڕ=Compañeras: Latina lesbians (an anthology) |نووسەر١=Ramos, Juanita |بڵاوکەرەوە=Latina Lesbian History Project |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ElVnAAAAMAAJ}}
# Rousseau, George, ''Perilous Enlightenment: Pre- and Post-Modern Discourses—Sexual, Historical'', Manchester University Press 1991, {{ISBN|0-7190-3301-2}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٢|سەردێڕ=Sexuality and eroticism among males in Moslem societies |نووسەر١=Schmitt, Arno |نووسەر٢=Jehoeda Sofer |editor1=Arno Schmitt |editor2=Jehoeda Sofer |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٢٤-٠٤٧-١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Kw_BVSVmNsUC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=An American obsession: science, medicine, and homosexuality in modern society |نووسەر١=Terry, Jennifer |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٧٩٣٦٧-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=C6pGoWWLfhEC}}

;٢٠٠٠ەکان
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=Regulating sex: the politics of intimacy and identity |یەکەم١=Elizabeth |دوایین١=Bernstein |یەکەم٢=Laurie |دوایین٢=Schaffner |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٩٤٨٦٩-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YQzW5I2RGNcC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=Before Stonewall: activists for gay and lesbian rights in historical context |نووسەر١=Bullough, Vern L. |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٢٣-١٩٣-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=A7x_VnES2esC}}
# {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Greeks And Greek Love: A Radical Reappraisal of Homosexuality In Ancient Greece|نووسەر=Davidson, James|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٠-٢٩٧-٨١٩٩٧-٦|بڵاوکەرەوە=Weidenfeld &amp; Nicolson}}
# {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gunther |یەکەم=Scott Eric |ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=The Elastic Closet, A History of Homosexuality in France, 1942-present |شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٥٩٥١٠-١}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٤|سەردێڕ=The lavender scare: the Cold War persecution of gays and lesbians in the federal government |نووسەر١=Johnson, David K. |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٤٠٤٨١-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_FM_hkMdxpIC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Historical dictionary of the lesbian liberation movement: still the rage |نووسەر١=Myers, JoAnne |بڵاوکەرەوە=Scarecrow Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٨-٤٥٠٦-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dzYbAAAAYAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=Queering India: same-sex love and eroticism in Indian culture and society |نووسەر١=Vanita, Ruth |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٩٢٩٥٠-٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=I9rrucxQbmEC}}

=== وتارە ڕۆژنامەیییەکان ===
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=On the Prevalence of Homosexuality and Bisexuality, in a Random Community Survey of 750 Men Aged 18 to 27 |دوایین=Bagley |یەکەم=Christopher |دوایین٢=Tremblay |یەکەم٢=Pierre |شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Haworth Press |ساڵ=١٩٩٨|journal=Journal of Homosexuality |بەرگ=٣٦|issue= 2 |issn=0091-8369 |oclc=٩١١٢٩٣٩١|doi=10.1300/j082v36n02_01 |پەڕەکان=١–١٨}}
# {{بیرخستنەوە|doi=10.2307/374839 |سەردێڕ=The Homophobic Imagination |دوایین=Crew |یەکەم=Louie |دوایین٢=Norton |jstor=374839 |یەکەم٢=Rictor |شوێن=3, Nov 74 |بەرگ=٣٦|issue=3 |پەڕەکان=٢٧٢–٩٠|journal=College English |issn=0010-0994 |ساڵ=١٩٧٤|oclc=٤٢٧٠٩٢٢١١}}
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=New Evidence of Genetic Factors Influencing Sexual Orientation in Men: Female Fecundity Increase in the Maternal Line |دوایین=Iemmola |یەکەم=Francesca |دوایین٢=Ciani |یەکەم٢=Andrea Camperio |بڵاوکەرەوە=Springer |format=Article |ساڵ=٢٠٠٩|journal=Archives of Sexual Behavior |پەڕەکان=٣٩٣–٣٩٩|بەرگ=٣٨|شوێن=no. 3 |issn=0004-0002 |oclc=٣٦٠٢٣٢٥٢٦|doi=10.1007/s10508-008-9381-6 |ناونیشان=http://www.springerlink.com/content/l6104277w82137x4 |pmid=١٨٥٦١٠١٤}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.springerlink.com/content/l6104277w82137x4 |date=شوباتی ٢٠٢٠}}
# {{بیرخستنەوە|doi=10.1126/science.1887219 |سەردێڕ=A difference in hypothalamic structure between heterosexual and homosexual men. |دوایین=LeVay |یەکەم=Simon |ساڵ=١٩٩١|journal=Science |پەڕەکان=١٠٣٤–٧|issue=5023 |بەرگ=٢٥٣|issn=0036-8075 |oclc=١٢١٦٥٥٩٩٦|ناونیشان=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/253/5023/1034 |pmid=١٨٨٧٢١٩}}
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Fraternal Birth Order and Ratio of Heterosexual/Homosexual Feelings in Women and Men |یەکەم٩=N |دوایین٩=Martin |یەکەم٨=J |دوایین٨=Bailey |یەکەم٧=M |دوایین٧=Wright |یەکەم٦=S |دوایین٦=MacGregor |دوایین=McConaghy |یەکەم٥=M |یەکەم=N |دوایین٢=Hadzi-Pavlovic |یەکەم٢=D |دوایین٥=Keller |دوایین٣=Stevens |یەکەم٣=C |دوایین٤=Manicavasagar |یەکەم٤=V | displayauthors = 8|ساڵ=٢٠٠٦|journal=Journal of Homosexuality |پەڕەکان=١٦١–١٧٤|issue=4 |بەرگ=٥١|issn=0091-8369 |oclc=٢٠٢٦٢٩٨٨٥|pmid=١٧١٣٥١٣٣|doi=10.1300/J082v51n04_09 |ناونیشان=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1090513808000688}}

=== وتارەکانی ئینتەرنێت ===
# Burr, Chandler. [https://www.theatlantic.com/doc/199706/homosexuality-biology/ Homosexuality and biology]. ''The Atlantic'', June 1997, {{ISSN|1072-7825}}. An overview of recent research in layman's language.
# [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/55169.stm BBC News (شوبات ١٩٩٨)]: Fingerprints Study
# [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/325979.stm BBC News (نیسان ١٩٩٩)]: Doubt cast on 'gay gene'
# {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://my.webmd.com/content/article/22/1728_56075?src=Inktomi&amp;condition=Home+&amp;+Top+Stories |سەردێڕ=WebMD (March 2000) |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080110000912/http://my.webmd.com/content/article/22/1728_56075?src=Inktomi&amp;condition=Home+&amp;+Top+Stories |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}{{cbignore|bot=medic}}: Pointing the Finger at Androgen as a Cause of Homosexuality
# [http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/3735668.stm BBC News (تشرینی یەکەم ٢٠٠٤)]: Genetics of homosexuality
# James Davidson, ''London Review of Books'', 2 June 2005, [http://www.lrb.co.uk/v27/n11/davi02_.html &quot;Mr and Mr and Mrs and Mrs&quot;]—detailed review of ''The Friend'', by Alan Bray, a history of same-sex marriage and other same-sex formal bonds
{{Refend}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{بەستەری پرۆژە خوشکەکان}}
* {{dmoz|Society/Gay,_Lesbian,_and_Bisexual/History/|گەی، لێزبیان و دووڕەگەزخواز/مێژوو}}
* [http://plato.stanford.edu/entries/homosexuality/ ئینسایکڵۆپیدیای فەلسەفەی ستانفۆرد – ھاوزایەندخوازی]
* [http://www.nrttv.com/En/media-video-detail.aspx?Cor=2&amp;Jimare=12125 ڕاپۆرتی ئێن ئاڕ تی لەسەر ھاوزایەندخوازی]{{بەستەری مردوو|url=http://www.nrttv.com/En/media-video-detail.aspx?Cor=2&amp;Jimare=12125 |date=ئابی ٢٠٢١}}
* ئەم وتارە [[:en:Homosexuality|بە زمانی ئینگلیزی بخوێنەوە]]
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|مێژوو|پزیشکی|کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|سیاسەت|ژینناسی|سێکسناسی|دەروونناسی|فەلسەفە|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە}}
{{وتاری ھەڵبژێردراو|وەشان=٥٣٢٤٥٠|ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧}}
&lt;/span&gt;

[[پۆل:ھاوزایەندخوازی|ھاوزایەندخوازی]]
[[پۆل:ئەوین]]
[[پۆل:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]]
[[پۆل:ئاڕاستەی زایەندی]]
[[پۆل:پەیوەندییە کەسییەکان]]
[[پۆل:ھاوڕەگەزخوازی]]</text>
      <sha1>fsouk5rwjtxfjcu0wzyrhdn26bwdr4d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆل:شەڕی لوبنان ٢٠٠٦</title>
    <ns>14</ns>
    <id>86740</id>
    <revision>
      <id>1581373</id>
      <parentid>1320335</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:11:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1581373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="335" sha1="8nsxi9otdrdk3ugxoijkozyfd9g0ole" xml:space="preserve">{{پۆلی کۆمنز|2006 Lebanon War|شەڕی لوبنان ٢٠٠٦}}
[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ٢٠٠٦]]
[[پۆل:لوبنان لە ٢٠٠٦]]
[[پۆل:ململانێکانی ٢٠٠٦]]
[[پۆل:مێژووی لوبنان]]
[[پۆل:شەڕەکانی فەلەستین]]</text>
      <sha1>8nsxi9otdrdk3ugxoijkozyfd9g0ole</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆل:شەڕی عەرەب–ئیسرائیل (١٩٤٨)</title>
    <ns>14</ns>
    <id>92041</id>
    <revision>
      <id>1581374</id>
      <parentid>1307145</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:11:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1581374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="616" sha1="evg2r3te386zwl6rkjmp0di3z36m8cn" xml:space="preserve">{{پۆلی کۆمنز|1948 Arab-Israeli War|شەڕی عەرەب–ئیسرائیل (١٩٤٨)}}

[[پۆل:ئیسرائیل لە ١٩٤٨]]
[[پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل]]
[[پۆل:ململانێکانی ١٩٤٨]]
[[پۆل:ململانێکانی ١٩٤٩]]
[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:سووریا لە ١٩٤٨]]
[[پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە عێراق]]
[[پۆل:شەڕەکانی عێراق]]
[[پۆل:شەڕەکانی عەرەبستانی سعوودی]]
[[پۆل:شەڕەکانی سووریا]]
[[پۆل:شەڕەکانی فەلەستین]]</text>
      <sha1>evg2r3te386zwl6rkjmp0di3z36m8cn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پڕۆجێسترۆن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104304</id>
    <revision>
      <id>1581222</id>
      <parentid>1483514</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T13:25:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18199" sha1="mwal3nxq1lkiadpwoff58n0wrv0fmc1" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Progesterone-3D-balls.png|وێنۆک|مۆلیکیوولی پرۆجێستڕۆن]]

'''پڕۆجێستڕۆن''' ({{بە ئینگلیزی|progesterone}})&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Progesterone for Menopause Symptoms: Benefits and Side Effects|ناونیشان=https://www.healthline.com/health/progesterone-for-menopause|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Healthline|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ھۆڕمۆنێکی ستیڕۆیدییە، [[تەنی زەرد]] لە [[ھێلکەدان|ھێلکەداندا]] دەریدەدات، ھانی گۆڕانەکانی [[منداڵدان]] دەدات بۆ ئەوەی [[ھێلکەی پیتراو]] تێیدا بچەقێت، ھەروەھا پڕۆجێستڕۆن لەلایەن [[وێڵاش|وێڵاشیشەوە]] بەرھەمدەھێنرێت لە کاتی [[سکپڕی|سکپڕیدا]].&lt;ref&gt;Jameson JL, De Groot LJ (25 February 2015). ''Endocrinology: [https://books.google.com/books?id=xmLeBgAAQBAJ&amp;pg=PA2179 Adult and Pediatric E-Book]''. Elsevier Health Sciences. p. 2179. ISBN [[:en:Special:BookSources/978-0-323-32195-2|&lt;bdi&gt;978-0-323-32195-2&lt;/bdi&gt;.]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Low Progesterone: Complications, Causes, and More|ناونیشان=https://www.healthline.com/health/womens-health/low-progesterone|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Healthline|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=editor.|یەکەم=Unfer, Vittorio, 1963-|ناونیشان=http://worldcat.org/oclc/1258043058|سەردێڕ=Hyaluronic acid : role in pregnancy and novel applications in the gestational period|ژپنک=٩٧٨-١-٥٣٦١-٩٨٧٣-٧|oclc=١٢٥٨٠٤٣٠٥٨}}&lt;/ref&gt;

ھاوکاری دووگیانی و شیردان دەکات&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Breast Enhancement - Western New York Urology Associates, LLC|ناونیشان=https://www.wnyurology.com/content.aspx?chunkiid=35539|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.wnyurology.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210803142622/https://www.wnyurology.com/content.aspx?chunkiid=35539|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Lange|یەکەم=Carol A|دوایین٢=Yee|یەکەم٢=Douglas|ڕێکەوت=2008-3|سەردێڕ=Progesterone and breast cancer|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4038907/|journal=Women's health (London, England)|بەرگ=٤|issue=2|پەڕەکان=١٥١–١٦٢|doi=10.2217/17455057.4.2.151|issn=1745-5057|pmc=٤٠٣٨٩٠٧|pmid=١٩٠٧٢٥١٧}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا تەندروستی [[ھێلکەدان]] دەپارێزێت&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=PROGESTERONE: Overview, Uses, Side Effects, Precautions, Interactions, Dosing and Reviews|ناونیشان=https://www.webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-760/progesterone|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.webmd.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لەوانەیە یارمەتی ئافرەتان بدات لەکاتی خەوتن و بەھێزتر بوون و باشتربوونی گەشەی قژ&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Progesterone replacement may help you sleep better at night|ناونیشان=https://www.leighannscottmd.com/progesterone-sleep/|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Leigh Ann Scott MD, Las Colinas, Irving TX|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;چونکە لەدوای نەمانی سووری مانگانە و کەمبوونەوەی ئێسترۆجین و پڕۆجێسترۆن قژ دەست بە کەمبوونەوە دەکات&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠١٢|سەردێڕ=Hair Loss and Menopause: How to Prevent It|ناونیشان=https://www.healthline.com/health/menopause/hair-loss|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Healthline|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== لەخۆراکدا ==
لەوانەیە ئەم خۆرکانەی خوارەوە ھەردوو ھۆرمۆنی ئێسترۆجین و پڕۆجێسترۆن لە ئافرەتاندا زیاتر و یارمەتی باڵانس کردنیان بدەن بکەن:&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠١٩|سەردێڕ=11 Foods High in Estrogen|ناونیشان=https://www.healthline.com/nutrition/foods-with-estrogen|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Healthline|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=12 Natural Ways to Balance Your Hormones|ناونیشان=https://www.healthline.com/nutrition/balance-hormones|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Healthline|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠١٩|سەردێڕ=Natural progesterone: Best sources, benefits, and side effects|ناونیشان=https://www.medicalnewstoday.com/articles/321919|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.medicalnewstoday.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠١٧|سەردێڕ=Six Nutrients That Boost Progesterone|ناونیشان=https://www.mariongluckclinic.com/blog/six-nutrients-boost-progesterone.html|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Marion Gluck|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧|سەردێڕ=Natural Progesterone: Creams, Foods, and More|ناونیشان=https://www.healthline.com/health/natural-progesterone|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Healthline|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Gaskins|یەکەم=Audrey J.|دوایین٢=Mumford|یەکەم٢=Sunni L.|دوایین٣=Chavarro|یەکەم٣=Jorge E.|دوایین٤=Zhang|یەکەم٤=Cuilin|دوایین٥=Pollack|یەکەم٥=Anna Z.|دوایین٦=Wactawski-Wende|یەکەم٦=Jean|دوایین٧=Perkins|یەکەم٧=Neil J.|دوایین٨=Schisterman|یەکەم٨=Enrique F.|ڕێکەوت=٢٠١٢|سەردێڕ=The impact of dietary folate intake on reproductive function in premenopausal women: a prospective cohort study|ناونیشان=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23050004/|journal=PloS One|بەرگ=٧|issue=9|پەڕەکان=e٤٦٢٧٦|doi=10.1371/journal.pone.0046276|issn=1932-6203|pmc=٣٤٥٨٨٣٠|pmid=٢٣٠٥٠٠٠٤}}&lt;/ref&gt;

* سیر&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* تۆی کەتان&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* چای سەوز&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* دوورکەوتنەوە لە کەمخۆری و زۆرخۆری&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* دوورکەوتنەوە یان زاڵبوون بەسەر سترێس&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* دوورکەوتنەوە لە شەکری سپی&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* ڤیتامین بی، ڤیتامین سی&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
* کاڵەک، برۆکۆلی، فاسۆلیا&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
*فۆلیک ئەسید&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

=== پەرەپێدان ===
چۆن باڵانس دروست بکەم لە نێوان ھەردوو ھۆرمۆنەکە؟&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧|سەردێڕ=Natural Progesterone: Creams, Foods, and More|ناونیشان=https://www.healthline.com/health/natural-progesterone|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Healthline|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

* ڕاگرتنی کێشێکی تەندروست لەبەر ئەوەی کێشی زۆر لە ئافرەتان وادەکات ھۆرمۆنێکی زیاتری ئێسترۆجین بەرھەم بێنێت لاشە&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;
* کەمکردنەوە و کۆنتڕۆلی سترێس&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; (لەبەر ئەوەی سترێس ئەتوانێت وا لە گروچیلە بکات ھۆرمۆنەکانی وەک پڕۆجێسترۆن بگۆڕیت بۆ ھۆرمۆنی کۆرتیزۆڵ) چونکە سترێس کاریگەری نەرێنی لەسەر چەندین ھۆرمۆنی تری لاشە ھەیە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Chronic stress puts your health at risk|ناونیشان=https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/stress-management/in-depth/stress/art-20046037|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Mayo Clinic|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Ranabir|یەکەم=Salam|دوایین٢=Reetu|یەکەم٢=K.|ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=Stress and hormones|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3079864/|journal=Indian Journal of Endocrinology and Metabolism|بەرگ=١٥|issue=1|پەڕەکان=١٨–٢٢|doi=10.4103/2230-8210.77573|issn=2230-8210|pmc=٣٠٧٩٨٦٤|pmid=٢١٥٨٤١٦١}}&lt;/ref&gt;زۆر بوونی کۆرتیزۆڵ کاریگەریەکی نەرێنی ھەیە لەسەر بەرزبوونەوەی کێشی لەش&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Wellness Blog|ناونیشان=https://www.puresweatfloatstudio.com/blog-posts/2019/4/23/magnesium|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Pure Sweat + Float Studio|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210803043655/https://www.puresweatfloatstudio.com/blog-posts/2019/4/23/magnesium|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=High Cortisol Symptoms: What Do They Mean?|ناونیشان=https://www.healthline.com/health/high-cortisol-symptoms|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Healthline|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
*خواردنی تەندروست، خەوی باش، تەکنیکەکانی ئارامی بەخشین، پێکەنین و دڵخۆشی، وەرزش &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=13 proven natural ways to lower cortisol|ناونیشان=https://www.medicalnewstoday.com/articles/322335|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.medicalnewstoday.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Dopamine Effects on the Body, Plus Drug and Hormone Interactions|ناونیشان=https://www.healthline.com/health/dopamine-effects|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Healthline|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=Is There Really A “Love Hormone”?|ناونیشان=https://www.healthline.com/health/love-hormone|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Healthline|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
*ھۆرمۆنی دۆپامین&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Dopamine Addiction: A Guide to Dopamine's Role in Addiction|ناونیشان=https://www.healthline.com/health/dopamine-addiction|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Healthline|زمان=en}}&lt;/ref&gt; کاریگەری ئەرێنی ھەیە لەسەر باڵانسکردنەوەی (ئێسترۆجین و پڕۆجێسترۆن) وە ھەروەھا ھۆرمۆنەکانی وەک (دۆپامین، ئۆکسیتۆسین، سیرۆتۆنن) بە ھۆرمۆنی خۆشی و خۆشەویستی ناسراون &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Yoest|یەکەم=Katie E.|دوایین٢=Cummings|یەکەم٢=Jennifer A.|دوایین٣=Becker|یەکەم٣=Jill B.|ڕێکەوت=٢٠١٤|سەردێڕ=Estradiol, Dopamine and Motivation|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4793919/|journal=Central nervous system agents in medicinal chemistry|بەرگ=١٤|issue=2|پەڕەکان=٨٣–٨٩|issn=1871-5249|pmc=٤٧٩٣٩١٩|pmid=٢٥٥٤٠٩٧٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=Is There Really A “Love Hormone”?|ناونیشان=https://www.healthline.com/health/love-hormone|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Healthline|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=6 Fascinating Facts About the ‘Love Hormone’ {{!}} BBC Earth|ناونیشان=https://www.bbcearth.com/news/6-fascinating-facts-about-the-love-hormone#:~:text=Oxytocin%20is%20a%20mammalian%20hormone,%27%20and%20%27love%20hormone%27.|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.bbcearth.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=12 Ways to Boost Oxytocin Naturally|ناونیشان=https://www.healthline.com/health/how-to-increase-oxytocin|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Healthline|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Dopamine deficiency: Symptoms, causes, and treatment|ناونیشان=https://www.medicalnewstoday.com/articles/320637|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.medicalnewstoday.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Estrogen Deprivation Leads To Death Of Dopamine Cells In The Brain|ناونیشان=https://www.sciencedaily.com/releases/2000/12/001204072446.htm|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=ScienceDaily|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا سترێس و چەوری زۆر و قەڵەوی و کێشەی خەوتن کێشە بۆ دۆپامین دروست دەکات&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=What Are the Signs of Low Dopamine?|ناونیشان=https://www.verywellmind.com/common-symptoms-of-low-dopamine-5120239|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Verywell Mind|زمان=en}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.verywellmind.com/common-symptoms-of-low-dopamine-5120239 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;
* 

== دەرمان ==
دەرمانەکانی پڕۆجێسترۆن:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Progesterone: Health Benefits, Side Effects, Uses, Dose &amp; Precautions|ناونیشان=https://www.rxlist.com/progesterone/supplements.htm|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=RxList|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Progestin (Oral Route, Parenteral Route, Vaginal Route) Proper Use - Mayo Clinic|ناونیشان=https://www.mayoclinic.org/drugs-supplements/progestin-oral-route-parenteral-route-vaginal-route/proper-use/drg-20069443|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.mayoclinic.org}}&lt;/ref&gt;

* [[دوفاستۆن]]
* [[مێدرۆکسی پرۆجێسترۆن ئاستەیت|پڕۆڤێرا]]

وە لەوانەیە دکتۆرەکەت وا پێشنیار بکات بە شەوان دەرمانەکەت بخۆیت چونکە دەرمانەکە یارمەتی خەوێکی باشتر دەدات&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Progesterone replacement may help you sleep better at night|ناونیشان=https://www.leighannscottmd.com/progesterone-sleep/|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Leigh Ann Scott MD, Las Colinas, Irving TX|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=HRT for anti-aging: The hormones and the benefits|ناونیشان=https://www.dermatologytimes.com/view/hrt-anti-aging-hormones-and-benefits|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Dermatology Times}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا دەرمانەکانی پڕۆجێسترۆن لەوانەیە کاریگەری لاوەکیان ھەبێت وەک ئازاری مەمک، گۆڕانی میزاج، سەرئێشە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Progesterone|ناونیشان=https://www.hormone.org/your-health-and-hormones/glands-and-hormones-a-to-z/hormones/progesterone|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.hormone.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Metcalf|یەکەم=Eric|دوایین٢=MPH|سەردێڕ=Progesterone: Uses and Risks|ناونیشان=https://www.webmd.com/vitamins-and-supplements/progesterone-uses-and-risks|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=WebMD|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== زیندەکیمایی ==
ڕۆژانە بە نزیکەیی ٢٥ ملیگرام لە پڕۆجێسترۆن لە لاشەی [[مێ|مێینە]] بەرھەم دێت لە [[ھێلکەدان]]، لەکاتێکیشدا [[ئاڵگی ئەدریناڵ]] بۆ ھەر ڕۆژێک بە نزیکەی دوو ملیگرام لە پڕۆجێسترۆن بەرھەم دێنن&lt;ref name=&quot;LemkeWilliams2012 p1397&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lemke|یەکەم١=Thomas L.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Sd6ot9ul-bUC&amp;pg=PA1397|سەردێڕ=Foye's Principles of Medicinal Chemistry|دوایین٢=Williams|یەکەم٢=David A.|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Lippincott Williams &amp; Wilkins|ژپنک=٩٧٨-١-٦٠٩١٣-٣٤٥-٠|پەڕەکان=١٣٩٧–|name-list-style=vanc}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* پەرتووکی زیندەزانی ١٢ (چاپی دووەم - ٢٠١١)

{{تووڵی دەروازە|پزیشکی|کیمیا}}
{{پزیشکی-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Progesterone}}

[[پۆل:ھۆرمۆنەکانی مرۆڤ]]
[[پۆل:وەستێنەرەکانی 5α-Reductase]]
[[پۆل:ھۆرمۆنی دووگیانی]]
[[پۆل:پڕێگنانێکان]]
[[پۆل:پڕۆجێستۆجینەکان]]
[[پۆل:ھۆرمۆنەکانی سێکس]]
[[پۆل:ھۆرمۆنەکان]]
[[پۆل:چەورییەکان]]</text>
      <sha1>mwal3nxq1lkiadpwoff58n0wrv0fmc1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان</title>
    <ns>14</ns>
    <id>105318</id>
    <revision>
      <id>1581471</id>
      <parentid>1320334</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:19:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Hivja پەڕەی [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]]ی بە بێ بەجێھشتنی ڕەوانەکەرێک گواستەوە بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]</comment>
      <origin>1320334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="232" sha1="4433mh2bp9fyyn3gos5k231vij1wl2j" xml:space="preserve">{{پۆلی کۆمنز|Israeli–Lebanese conflict}}

[[پۆل:سیاسەتی ئیسرائیل]]
[[پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل]]
[[پۆل:ململانێی بریکاریی ئێران و ئیسرائیل]]</text>
      <sha1>4433mh2bp9fyyn3gos5k231vij1wl2j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:تێبینییەکان</title>
    <ns>10</ns>
    <id>105977</id>
    <revision>
      <id>1581271</id>
      <parentid>1051105</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T18:07:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Épine</username>
        <id>19745</id>
      </contributor>
      <comment>تێست</comment>
      <origin>1581271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="582" sha1="6ii7352zi9tm5h672xr91uhk5vdr488" xml:space="preserve">{{reflist|{{{1|{{{colwidth|}}}}}}|refs={{{refs|{{{notes|}}}}}}|group={{safesubst&lt;noinclude /&gt;:#switch: {{{group|}}}
    | note
    | upper-alpha
    | upper-roman
    | lower-alpha
    | lower-greek
    | lower-roman = {{{group|}}}
    | #default = lower-alpha
   }}}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using notelist with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Notelist]] with unknown parameter &quot;_VALUE_&quot;|ignoreblank=y| 1 | colwidth | group | notes | refs }}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6ii7352zi9tm5h672xr91uhk5vdr488</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581273</id>
      <parentid>1581271</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T18:09:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Épine</username>
        <id>19745</id>
      </contributor>
      <comment>پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1581271|1581271]] لە لایەن [[Special:Contributions/Épine|Épine]] ([[User talk:Épine|لێدوان]])</comment>
      <origin>1581273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="454" sha1="kgndnectwqe2zwqwsgqrvenq6gmimn4" xml:space="preserve">{{سەرچاوەکان|{{formatnum:{{{1|{{{colwidth|{{{پانی|}}}}}}}}}|R}}|refs={{{refs|{{{سەرچاوەکان|{{{notes|{{{تێبینییەکان|}}}}}}}}}}}}|گرووپ={{#switch:  {{{group|{{{گرووپ|}}}}}}
    | note
    | upper-alpha
    | upper-roman
    | kurdish-alpha
    | lower-alpha
    | lower-greek
    | lower-roman =  {{{group|{{{گرووپ|}}}}}}
    | #default = kurdish-alpha
   }}}}&lt;noinclude&gt;
{{بەڵگەنامە}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kgndnectwqe2zwqwsgqrvenq6gmimn4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئاوێتەی ئەندامی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106078</id>
    <revision>
      <id>1581506</id>
      <parentid>1485259</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T04:10:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1581506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8229" sha1="quqvxv3bxjgz8i01ybie7acctjfxddn" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''ئاوێتەی ئەندامی''' ژێرپۆلێکە لە [[ئاوێتەی کیمیایی|ئاوێتە کیمیایییەکانی]] [[کاربۆن]]. لەنێوان [[کیمیازان|کیمیازاناندا]] ڕێککەوتنێکی کەم لەسەر پێناسەی وردی ئاوێتەی ئەندامی ھەیە؛&lt;ref name=&quot;text&quot;/&gt; تاقە پێناسەی جیھانیی پەسەندکراو پێناسەی [[پێناسەی ئاماژەیی|نیمچە-دووبارەبوونەوەیە]] کە دەڵێت «ئاوێتە ئەندامییەکان [[بواری ئەکادیمی|بابەتی]] [[کیمیای ئەندامی|کیمیای ئەندامین]]».

بەگشتی، ھەر [[ئاوێتەی کیمیایی|ئاوێتەیەکی کیمیاییی]] گەورە کە بەستەرێکی [[بەستەری کاربۆن-ھایدرۆجین|کاربۆن–ھایدرۆجین]] یان [[بەستەری کاربۆن-کاربۆن|کاربۆن–کاربۆن]]ی تێدا بێت وەک ئاوێتەیەکی ئەندامی پەسەند دەکرێت. کەواتە [[ئالکان|ئالکانەکان]] (بۆ نموونە [[ئیسان]]، {{chem2|CH3\sCH3}}) و وەرگیراوەکانیان بە شێوەیەکی ئاسایی بە ئەندامی دادەنرێن. لەبەر ھۆکاری مێژوویی و زانستی، گەردە بچووکەکانی کاربۆنیان تێدایە بەگشتی پەسەند ناکرێن: ئایۆنی [[سیانید]] ({{chem2|CN−}})، [[ھایدرۆجین سیانید]] ({{chem2|HCN}})، [[ترشی کلۆرۆفۆرمیک]] ({{chem2|ClCO2H}})، [[دووەم ئۆکسیدی کاربۆن]] ({{chem2|CO2}})، و ئایۆنی [[کاربۆنات]] ({{chem2|CO3(2−)}}) ڕەنگە ھەموویان لادەرێن.&lt;ref name=&quot;text&quot;&gt;{{cite book|last1=Seager|first1= Spencer L.|author-link1= Spencer L. Seager|first2=Michael R. |last2=Slabaugh|title=Chemistry for Today: General, Organic, and Biochemistry|publisher=Thomson Brooks/Cole|year=2004|page=342|isbn=9780534399696|oclc=155910842}}&lt;/ref&gt; بەھۆی توانای کاربۆن بۆ [[زنجیرەبوون]] (دروستکردنی زنجیرە لەگەڵ [[ئەتۆم|گەردیلە]]کانی تری کاربۆن)، ملیۆنان ئاوێتەی ئەندامی ناسراون.&lt;ref name=&quot;text&quot;/&gt;

ئەگەرچی ئاوێتە ئەندامییەکان تەنھا ڕێژەیەکی کەم لە [[توێژی زەوی]] پێکدەھێنن، بەڵام گرنگییەکی بنەڕەتییان ھەیە چونکە ھەموو ژیانە ناسراوەکان لەسەر ئاوێتە ئەندامییەکان دامەزراون. بوونەوەرە زیندووەکان ئاوێتە نائەندامییەکانی کاربۆن دەخەنە ناو ئاوێتە ئەندامییەکانەوە لە ڕێگەی تۆڕێک لە پرۆسەکان ([[سووڕی کاربۆن]]) کە [[دووەم ئۆکسیدی کاربۆن]] و سەرچاوەیەکی ھایدرۆجین وەک [[ئاو]] دەگۆڕن بۆ [[شەکری سادە|شەکرە سادەکان]] و [[گەرد|گەردە]] ئەندامییەکانی تر.

لە [[پیشەسازیی کیمیایی|پیشەسازیی کیمیاییدا]]، ئاوێتە ئەندامییە دەستکردەکان لە کۆتاییدا لە [[پترۆکیمیا|پترۆکیمیاکانەوە]] وەردەگیرێن، کە بە شێوەیەکی سەرەکی [[ھایدرۆکاربۆن|ھایدرۆکاربۆنەکانن]]. پترۆکیمیاکان خۆیان لە تێکچوونی جیۆلۆجیی ماددە بایۆلۆژییەکان لە ژێر پەستان و پلەی گەرمی بەرزی ژێر زەویدا دروست دەبن.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Smith|first1=Cory|title=Petrochemicals|url=https://www.afpm.org/petrochemicals/|website=American Fuel &amp; Petrochemical Manufacturers|access-date=18 December 2016|archive-date=11 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210911084506/https://www.afpm.org/industries/products/petrochemicals|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

لە مێژوودا، ئاوێتە ئەندامییەکان وەک ئەو ئاوێتانە پێناسە دەکران کە لە بوونەوەرە زیندووەکانەوە سەرچاوە دەگرن، کە دەربڕینێک بوو بۆ ژیانگەریی زانستیی سەرەتای سەردەمی نوێ. کاتێک [[ژیانگەری]] تا دەھات کەمتر بەرگری لێ دەکرا، کیمیای ئەندامی مەودای خۆی فراوانتر کرد بۆ لێکۆڵینەوە لە ھەموو [[گەرد|گەردە]] گەورەکان؛ لەو کاتەدا، ھەموو گەردە گەورە ناسراوەکان کاربۆنیان تێدا بوو. ئەو گەردە ئەندامییانەی لە چوارچێوە بایۆلۆژییەکاندا دۆزراونەتەوە، ئێستا بە [[بەرھەمی سروشتی|بەرھەمە سروشتییەکان]] ناسراون. لە سەدەی ٢٠ەمدا، کیمیازانان جۆرە گەردە گەورە نوێیەکانیان لەنێوان [[کۆمەڵە ئاڵۆزە کانزایییەکان|کۆمەڵە ئاڵۆزە کانزایییەکاندا]] دۆزییەوە. ئەو تەنەانە وەک کیمیای ئەندامیی گشتی وەرناگیرێن مەگەر کاربۆنیشیان تێدا بێت؛ دەنا لێکۆڵینەوە لێیان بوارێکی نوێ و جیاوازە، کە [[ئاوێتەی کانزایی-ئەندامی|کیمیای کانزایی-ئەندامییە]].

لە ناونانی کیمیاییدا، [[گرووپی ئۆرگانیل|گرووپێکی ئۆرگانیل]]، کە زۆربەی کات بە پیتی R نیشان دەدرێت، ئاماژەیە بۆ ھەر [[ھاوتای (کیمیا)|جێگرەوەیەکی تاک-ھاوتای]] کە ھاوتایییە کراوەکەی لەسەر ئەتۆمێکی کاربۆن بێت.&lt;ref&gt;{{GoldBookRef |title=Organyl groups |file=O04329 |access-date=2019-03-22}}&lt;/ref&gt;

== پێناسە ==
لەبەر ھۆکاری مێژوویی کە لە خوارەوە باس کراون، چەند جۆرێکی ئاوێتە کاربۆنییەکان، وەک [[کارباید|کاربایدەکان]]، [[کاربۆنات|کاربۆناتەکان]] (جگە لە [[کاربۆنات ئێستەر|کاربۆنات ئێستەرەکان]])، [[ئۆکسیدی کاربۆن|ئۆکسیدە سادەکانی کاربۆن]] (بۆ نموونە، [[یەکەم ئۆکسیدی کاربۆن]] و [[دووەم ئۆکسیدی کاربۆن|{{chem2|CO2}}]]) و [[سیانید|سیانیدەکان]] بەگشتی بە [[ئاوێتەی نائەندامی|ئاوێتە نائەندامییەکان]] دادەنرێن. شێوە جیاوازەکانی (ھاوڕەگەزەکانی) کاربۆنی پەتی، وەک [[ئەڵماس]]، [[گرافیت]]، [[فوولەرین|فوولەرینەکان]] و [[نانۆلوولەی کاربۆنی|نانۆلوولە کاربۆنییەکان]]&lt;ref&gt;Fullerene ''derivatives'' are more frequently considered organic, and [[fullerene chemistry]] is usually considered a branch of organic chemistry. The methods of organic synthesis have been applied to the rational synthesis of fullerenes and carbon nanotubes.&lt;/ref&gt; ھەروەھا لادەبرێن چونکە ماددەی سادەن و لە تاقە تووخمێک پێکھاتوون و بەو ھۆیەشەوە بەگشتی وەک ئاوێتە کیمیایییەکان دانانرێن. وشەی «ئەندامی» لەم چوارچێوەیەدا بە واتای «سروشتی» نایەت.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.acs.org/content/acs/en/careers/chemical-sciences/areas/organic-chemistry.html | title=Organic Chemistry | access-date=2022-08-25 | archive-date=2022-09-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220916220920/https://www.acs.org/content/acs/en/careers/chemical-sciences/areas/organic-chemistry.html | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==سەرچاوە==
* پەرتووکی کیمیا ١٢، چاپی سێیەم - ٢٠١٢،  «وەزارەتی پەروەردەی ھەرێمی کوردستان».


{{کیمیا-کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|کیمیا|گەردوون}}
{{پۆلی کۆمنز|Organic compounds}}

[[پۆل:کیمیای ئەندامی]]
[[پۆل:ئاوێتە ئەندامییەکان]]</text>
      <sha1>quqvxv3bxjgz8i01ybie7acctjfxddn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581507</id>
      <parentid>1581506</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T04:11:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوە */</comment>
      <origin>1581507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8092" sha1="sdca1zilwu4xwypm8uf02zeo4hiba9c" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''ئاوێتەی ئەندامی''' ژێرپۆلێکە لە [[ئاوێتەی کیمیایی|ئاوێتە کیمیایییەکانی]] [[کاربۆن]]. لەنێوان [[کیمیازان|کیمیازاناندا]] ڕێککەوتنێکی کەم لەسەر پێناسەی وردی ئاوێتەی ئەندامی ھەیە؛&lt;ref name=&quot;text&quot;/&gt; تاقە پێناسەی جیھانیی پەسەندکراو پێناسەی [[پێناسەی ئاماژەیی|نیمچە-دووبارەبوونەوەیە]] کە دەڵێت «ئاوێتە ئەندامییەکان [[بواری ئەکادیمی|بابەتی]] [[کیمیای ئەندامی|کیمیای ئەندامین]]».

بەگشتی، ھەر [[ئاوێتەی کیمیایی|ئاوێتەیەکی کیمیاییی]] گەورە کە بەستەرێکی [[بەستەری کاربۆن-ھایدرۆجین|کاربۆن–ھایدرۆجین]] یان [[بەستەری کاربۆن-کاربۆن|کاربۆن–کاربۆن]]ی تێدا بێت وەک ئاوێتەیەکی ئەندامی پەسەند دەکرێت. کەواتە [[ئالکان|ئالکانەکان]] (بۆ نموونە [[ئیسان]]، {{chem2|CH3\sCH3}}) و وەرگیراوەکانیان بە شێوەیەکی ئاسایی بە ئەندامی دادەنرێن. لەبەر ھۆکاری مێژوویی و زانستی، گەردە بچووکەکانی کاربۆنیان تێدایە بەگشتی پەسەند ناکرێن: ئایۆنی [[سیانید]] ({{chem2|CN−}})، [[ھایدرۆجین سیانید]] ({{chem2|HCN}})، [[ترشی کلۆرۆفۆرمیک]] ({{chem2|ClCO2H}})، [[دووەم ئۆکسیدی کاربۆن]] ({{chem2|CO2}})، و ئایۆنی [[کاربۆنات]] ({{chem2|CO3(2−)}}) ڕەنگە ھەموویان لادەرێن.&lt;ref name=&quot;text&quot;&gt;{{cite book|last1=Seager|first1= Spencer L.|author-link1= Spencer L. Seager|first2=Michael R. |last2=Slabaugh|title=Chemistry for Today: General, Organic, and Biochemistry|publisher=Thomson Brooks/Cole|year=2004|page=342|isbn=9780534399696|oclc=155910842}}&lt;/ref&gt; بەھۆی توانای کاربۆن بۆ [[زنجیرەبوون]] (دروستکردنی زنجیرە لەگەڵ [[ئەتۆم|گەردیلە]]کانی تری کاربۆن)، ملیۆنان ئاوێتەی ئەندامی ناسراون.&lt;ref name=&quot;text&quot;/&gt;

ئەگەرچی ئاوێتە ئەندامییەکان تەنھا ڕێژەیەکی کەم لە [[توێژی زەوی]] پێکدەھێنن، بەڵام گرنگییەکی بنەڕەتییان ھەیە چونکە ھەموو ژیانە ناسراوەکان لەسەر ئاوێتە ئەندامییەکان دامەزراون. بوونەوەرە زیندووەکان ئاوێتە نائەندامییەکانی کاربۆن دەخەنە ناو ئاوێتە ئەندامییەکانەوە لە ڕێگەی تۆڕێک لە پرۆسەکان ([[سووڕی کاربۆن]]) کە [[دووەم ئۆکسیدی کاربۆن]] و سەرچاوەیەکی ھایدرۆجین وەک [[ئاو]] دەگۆڕن بۆ [[شەکری سادە|شەکرە سادەکان]] و [[گەرد|گەردە]] ئەندامییەکانی تر.

لە [[پیشەسازیی کیمیایی|پیشەسازیی کیمیاییدا]]، ئاوێتە ئەندامییە دەستکردەکان لە کۆتاییدا لە [[پترۆکیمیا|پترۆکیمیاکانەوە]] وەردەگیرێن، کە بە شێوەیەکی سەرەکی [[ھایدرۆکاربۆن|ھایدرۆکاربۆنەکانن]]. پترۆکیمیاکان خۆیان لە تێکچوونی جیۆلۆجیی ماددە بایۆلۆژییەکان لە ژێر پەستان و پلەی گەرمی بەرزی ژێر زەویدا دروست دەبن.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Smith|first1=Cory|title=Petrochemicals|url=https://www.afpm.org/petrochemicals/|website=American Fuel &amp; Petrochemical Manufacturers|access-date=18 December 2016|archive-date=11 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210911084506/https://www.afpm.org/industries/products/petrochemicals|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

لە مێژوودا، ئاوێتە ئەندامییەکان وەک ئەو ئاوێتانە پێناسە دەکران کە لە بوونەوەرە زیندووەکانەوە سەرچاوە دەگرن، کە دەربڕینێک بوو بۆ ژیانگەریی زانستیی سەرەتای سەردەمی نوێ. کاتێک [[ژیانگەری]] تا دەھات کەمتر بەرگری لێ دەکرا، کیمیای ئەندامی مەودای خۆی فراوانتر کرد بۆ لێکۆڵینەوە لە ھەموو [[گەرد|گەردە]] گەورەکان؛ لەو کاتەدا، ھەموو گەردە گەورە ناسراوەکان کاربۆنیان تێدا بوو. ئەو گەردە ئەندامییانەی لە چوارچێوە بایۆلۆژییەکاندا دۆزراونەتەوە، ئێستا بە [[بەرھەمی سروشتی|بەرھەمە سروشتییەکان]] ناسراون. لە سەدەی ٢٠ەمدا، کیمیازانان جۆرە گەردە گەورە نوێیەکانیان لەنێوان [[کۆمەڵە ئاڵۆزە کانزایییەکان|کۆمەڵە ئاڵۆزە کانزایییەکاندا]] دۆزییەوە. ئەو تەنەانە وەک کیمیای ئەندامیی گشتی وەرناگیرێن مەگەر کاربۆنیشیان تێدا بێت؛ دەنا لێکۆڵینەوە لێیان بوارێکی نوێ و جیاوازە، کە [[ئاوێتەی کانزایی-ئەندامی|کیمیای کانزایی-ئەندامییە]].

لە ناونانی کیمیاییدا، [[گرووپی ئۆرگانیل|گرووپێکی ئۆرگانیل]]، کە زۆربەی کات بە پیتی R نیشان دەدرێت، ئاماژەیە بۆ ھەر [[ھاوتای (کیمیا)|جێگرەوەیەکی تاک-ھاوتای]] کە ھاوتایییە کراوەکەی لەسەر ئەتۆمێکی کاربۆن بێت.&lt;ref&gt;{{GoldBookRef |title=Organyl groups |file=O04329 |access-date=2019-03-22}}&lt;/ref&gt;

== پێناسە ==
لەبەر ھۆکاری مێژوویی کە لە خوارەوە باس کراون، چەند جۆرێکی ئاوێتە کاربۆنییەکان، وەک [[کارباید|کاربایدەکان]]، [[کاربۆنات|کاربۆناتەکان]] (جگە لە [[کاربۆنات ئێستەر|کاربۆنات ئێستەرەکان]])، [[ئۆکسیدی کاربۆن|ئۆکسیدە سادەکانی کاربۆن]] (بۆ نموونە، [[یەکەم ئۆکسیدی کاربۆن]] و [[دووەم ئۆکسیدی کاربۆن|{{chem2|CO2}}]]) و [[سیانید|سیانیدەکان]] بەگشتی بە [[ئاوێتەی نائەندامی|ئاوێتە نائەندامییەکان]] دادەنرێن. شێوە جیاوازەکانی (ھاوڕەگەزەکانی) کاربۆنی پەتی، وەک [[ئەڵماس]]، [[گرافیت]]، [[فوولەرین|فوولەرینەکان]] و [[نانۆلوولەی کاربۆنی|نانۆلوولە کاربۆنییەکان]]&lt;ref&gt;Fullerene ''derivatives'' are more frequently considered organic, and [[fullerene chemistry]] is usually considered a branch of organic chemistry. The methods of organic synthesis have been applied to the rational synthesis of fullerenes and carbon nanotubes.&lt;/ref&gt; ھەروەھا لادەبرێن چونکە ماددەی سادەن و لە تاقە تووخمێک پێکھاتوون و بەو ھۆیەشەوە بەگشتی وەک ئاوێتە کیمیایییەکان دانانرێن. وشەی «ئەندامی» لەم چوارچێوەیەدا بە واتای «سروشتی» نایەت.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.acs.org/content/acs/en/careers/chemical-sciences/areas/organic-chemistry.html | title=Organic Chemistry | access-date=2022-08-25 | archive-date=2022-09-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220916220920/https://www.acs.org/content/acs/en/careers/chemical-sciences/areas/organic-chemistry.html | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کیمیا|گەردوون}}
{{پۆلی کۆمنز|Organic compounds}}

[[پۆل:کیمیای ئەندامی]]
[[پۆل:ئاوێتە ئەندامییەکان]]</text>
      <sha1>sdca1zilwu4xwypm8uf02zeo4hiba9c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەحمەد قازی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>117703</id>
    <revision>
      <id>1581526</id>
      <parentid>1457898</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T06:24:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1581526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6563" sha1="jb2glk76fr9zzh1s176uc8ixbc3zu31" xml:space="preserve">{{کەسایەتی
| ناو                   = ئەحمەد قازی
| وێنە                  = 
| قەبارەی وێنە          = 200px
| ناوی کاتی لەدایکبوون  = 
| ڕێکەوتی لەدایکبوون    = [[١٩٣٦]]
| ڕێکەوتی مردن          =٧ [[پووشپەڕ]] [[٢٠١٥]]
| شوێنی مردن            = [[تاران]]
| ھۆکاری مردن           = 
| شوێنی دۆزینەوەی تەرم  = [[مەھاباد]]
| شوێنی لەدایکبوون            = [[مەھاباد]]
| نەتەوە                = [[کورد]]
| ناوەکانی تر           = 
| نەژاد                 =
| شارومەندێتی           =
| ڕادەی خوێندەواری      = 
| دایەن                 =
| پیشە                  = [[نووسەر]]، [[وەرگێڕ]] و [[ڕۆژنامەنووس]]
| ساڵانی چالاکی         =
| خاوەنکار              =
| شار                   =
| مووچە                 = 
| دارایی                =
| باڵا                  =
| کێش                   =
| ناسراو بە ھۆی         =
| سەرناو                =
| وادە                  =
| پێشوو                 =
| جێگر                  =
| حیزب                  = 
| بەرانبەرەکان          =
| ئایین                 = [[ئیسلام]]، [[سوننە]]
| ھاوسەر                = 
| یار                   = 
| منداڵەکان             = 
| دایک و باوک           = 
| خزمەکان               = [[قازی محەممەد]] و [[محەممەد قازی]]
| پەیوەندیەکان          =
| خەڵاتەکان             =
|واژوو                  =
| ماڵپەڕ                = 
| پەراوێزەکان           =}}

'''ئەحمەد قازی''' (٢٨ی حوزەیرانی ١٩٣٦&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.kurdpress.com/news/11113/%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%82%D8%A7%D8%B6%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%AE%D8%AA%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D9%84%D9%87 | title=&quot;احمد قاضی»؛ از آموختن روزنامه‌نگاری در زندان تا سردبیری مجله «سروه&quot; | date=7 June 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://elmifarhangi.com/content/580594/%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C-%D9%88-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%B7%D8%B9-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AD%D8%B1%D9%81%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D9%88-%D9%85%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85 | title=&quot;علمی و فرهنگی&quot; تقاطع حیات حرفه‌ای دو مترجم - علمی و فرهنگی }}&lt;/ref&gt; – ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٥&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mehrnews.com/news/2770228/%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%82%D8%A7%D8%B6%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D9%85%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA|title = احمد قاضی روزنامه نگار و مترجم مهابادی درگذشت|date = 7 June 2015}}&lt;/ref&gt;) نووسەر و [[وەرگێڕ]]ێکی [[کورد]] بوو. لە ساڵی ١٩٣٦ لە [[مەھاباد]] لەدایکبوو. بڕوانامەی [[بەکالۆریۆس]]ی لە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] لە پەیمانگەی باڵای زمانەکانی [[تاران]] لە ١٩٥٨ وەرگرت. و لە حەفتاکانی [[سەدەی بیستەم]]دا ڕۆڵێکی چالاکی لە خەباتەکانی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] بۆ سەروەریی [[ڕامیاری]] گێڕا، کە بەو ھۆیەوە بۆ ماوەی چوار ساڵ لەژێر دەسەڵاتی [[شا]] زیندانی کرا. دوای [[شۆڕشی ئێران|شۆڕشی ئێرانی لە ١٩٧٩]]، توانی بەرھەمە [[وێژە]]یی و [[مێژوو]]ییەکان بە ھەردوو [[زمانی کوردی|کوردی]] و [[زمانی فارسی|فارسی]] بنووسێت و وەربگێڕێت. لە ١٩٨٦–٢٠٠٦ سەرنووسەری «سرووە» بوو، کە گۆڤارێکی کولتووری و وێژەیی باوی ئەو کاتە بوو بە کوردی. ھەروەھا ئەندامێکی ھەڵبژێردراوی [[ئەکادیمیای زمانی کوردی لە ئێران]] بوو.

== بەرھەمەکان ==
# '''[[دۆن کیشۆت]]'''،&lt;ref&gt;[[دۆن کیشۆت]]، قازی، ئەحمەد (وەرگێڕ). ئاراس، ھەولێر: ٢٠٠٨&lt;/ref&gt; وەرگێڕانی ڕۆمانی سێرڤانتێس، ٢ بەرگ، ٢٠٠٨
# '''دوانەی سەیر و سەمەرە'''،&lt;ref&gt;دوانەی سەیر و سەمەرە، قازی، ئەحمەد. ناوەندی بڵاوکردنەوەی فەرھەنگ و ئەدەبی کوردی سەلاحەددینی ئەییووبی، ورمێ: ١٩٩٠&lt;/ref&gt; وەرگێڕانی ڕۆمانی ماڕک تواین، ١٩٩٠
# '''کتک و مشک'''،&lt;ref&gt;کتک و مشک، قازی، ئەحمەد (وەرگێڕ)، بڵاوکەرەوە نووسەر ١٩٨١&lt;/ref&gt; وەرگێڕانی چیرۆکەشێعرێکی عوبەید زاکانی بە شێعر، ١٩٨١
# '''نسل اژدھا'''،&lt;ref&gt;نسل اژدھا، قاضی، احمد (مترجم)، نشر ناھید، تھران: ١٩٩٢&lt;/ref&gt; وەرگێڕانی ڕۆمانی پێرل باک بۆ فارسی، ١٩٩٢
# '''کلیلە و دێمنە'''،&lt;ref&gt;کەلیلە و دێمنە، قازی، ئەحمەد (وەرگێڕ)، بڵاوکەرەوەی گوتار، سەقز: ٢٠١٥&lt;/ref&gt; وەرگێڕانی کتێبی کلیلە و دمنەی فارسی، ٢٠١٥
# '''ڕێزمانی کوردی''' بە دوو زمانی [[کوردی]] و [[فارسی]]، دەزگای چاپی سەلاحەددین، [[ورمێ]]، ١٩٨٨

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

== ئەمانەش ببینە ==

* [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]]

* [[ویکیپیدیای ئینگلیزی]]

{{تووڵی دەروازە|موکریان|ژیاننامە|ئێران}}
{{ژیاننامە-کۆلکە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦]]
[[پۆل:نووسەرانی کورد]]
[[پۆل:وەرگێڕە کوردەکان]]
[[پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی]]
[[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:خەڵکی مەھاباد]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠١٥]]
[[پۆل:ڕۆژنامەوانانی ئێرانی]]
[[پۆل:زانا کوردەکان]]</text>
      <sha1>jb2glk76fr9zzh1s176uc8ixbc3zu31</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581527</id>
      <parentid>1581526</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T06:35:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* ئەمانەش ببینە */</comment>
      <origin>1581527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6624" sha1="e4kpxen9vvp04hz5v8k2xxsv1hmy7y0" xml:space="preserve">{{کەسایەتی
| ناو                   = ئەحمەد قازی
| وێنە                  = 
| قەبارەی وێنە          = 200px
| ناوی کاتی لەدایکبوون  = 
| ڕێکەوتی لەدایکبوون    = [[١٩٣٦]]
| ڕێکەوتی مردن          =٧ [[پووشپەڕ]] [[٢٠١٥]]
| شوێنی مردن            = [[تاران]]
| ھۆکاری مردن           = 
| شوێنی دۆزینەوەی تەرم  = [[مەھاباد]]
| شوێنی لەدایکبوون            = [[مەھاباد]]
| نەتەوە                = [[کورد]]
| ناوەکانی تر           = 
| نەژاد                 =
| شارومەندێتی           =
| ڕادەی خوێندەواری      = 
| دایەن                 =
| پیشە                  = [[نووسەر]]، [[وەرگێڕ]] و [[ڕۆژنامەنووس]]
| ساڵانی چالاکی         =
| خاوەنکار              =
| شار                   =
| مووچە                 = 
| دارایی                =
| باڵا                  =
| کێش                   =
| ناسراو بە ھۆی         =
| سەرناو                =
| وادە                  =
| پێشوو                 =
| جێگر                  =
| حیزب                  = 
| بەرانبەرەکان          =
| ئایین                 = [[ئیسلام]]، [[سوننە]]
| ھاوسەر                = 
| یار                   = 
| منداڵەکان             = 
| دایک و باوک           = 
| خزمەکان               = [[قازی محەممەد]] و [[محەممەد قازی]]
| پەیوەندیەکان          =
| خەڵاتەکان             =
|واژوو                  =
| ماڵپەڕ                = 
| پەراوێزەکان           =}}

'''ئەحمەد قازی''' (٢٨ی حوزەیرانی ١٩٣٦&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.kurdpress.com/news/11113/%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%82%D8%A7%D8%B6%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%AE%D8%AA%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D9%84%D9%87 | title=&quot;احمد قاضی»؛ از آموختن روزنامه‌نگاری در زندان تا سردبیری مجله «سروه&quot; | date=7 June 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://elmifarhangi.com/content/580594/%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C-%D9%88-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%B7%D8%B9-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AD%D8%B1%D9%81%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D9%88-%D9%85%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85 | title=&quot;علمی و فرهنگی&quot; تقاطع حیات حرفه‌ای دو مترجم - علمی و فرهنگی }}&lt;/ref&gt; – ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٥&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mehrnews.com/news/2770228/%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%82%D8%A7%D8%B6%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D9%85%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA|title = احمد قاضی روزنامه نگار و مترجم مهابادی درگذشت|date = 7 June 2015}}&lt;/ref&gt;) نووسەر و [[وەرگێڕ]]ێکی [[کورد]] بوو. لە ساڵی ١٩٣٦ لە [[مەھاباد]] لەدایکبوو. بڕوانامەی [[بەکالۆریۆس]]ی لە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] لە پەیمانگەی باڵای زمانەکانی [[تاران]] لە ١٩٥٨ وەرگرت. و لە حەفتاکانی [[سەدەی بیستەم]]دا ڕۆڵێکی چالاکی لە خەباتەکانی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] بۆ سەروەریی [[ڕامیاری]] گێڕا، کە بەو ھۆیەوە بۆ ماوەی چوار ساڵ لەژێر دەسەڵاتی [[شا]] زیندانی کرا. دوای [[شۆڕشی ئێران|شۆڕشی ئێرانی لە ١٩٧٩]]، توانی بەرھەمە [[وێژە]]یی و [[مێژوو]]ییەکان بە ھەردوو [[زمانی کوردی|کوردی]] و [[زمانی فارسی|فارسی]] بنووسێت و وەربگێڕێت. لە ١٩٨٦–٢٠٠٦ سەرنووسەری «سرووە» بوو، کە گۆڤارێکی کولتووری و وێژەیی باوی ئەو کاتە بوو بە کوردی. ھەروەھا ئەندامێکی ھەڵبژێردراوی [[ئەکادیمیای زمانی کوردی لە ئێران]] بوو.

== بەرھەمەکان ==
# '''[[دۆن کیشۆت]]'''،&lt;ref&gt;[[دۆن کیشۆت]]، قازی، ئەحمەد (وەرگێڕ). ئاراس، ھەولێر: ٢٠٠٨&lt;/ref&gt; وەرگێڕانی ڕۆمانی سێرڤانتێس، ٢ بەرگ، ٢٠٠٨
# '''دوانەی سەیر و سەمەرە'''،&lt;ref&gt;دوانەی سەیر و سەمەرە، قازی، ئەحمەد. ناوەندی بڵاوکردنەوەی فەرھەنگ و ئەدەبی کوردی سەلاحەددینی ئەییووبی، ورمێ: ١٩٩٠&lt;/ref&gt; وەرگێڕانی ڕۆمانی ماڕک تواین، ١٩٩٠
# '''کتک و مشک'''،&lt;ref&gt;کتک و مشک، قازی، ئەحمەد (وەرگێڕ)، بڵاوکەرەوە نووسەر ١٩٨١&lt;/ref&gt; وەرگێڕانی چیرۆکەشێعرێکی عوبەید زاکانی بە شێعر، ١٩٨١
# '''نسل اژدھا'''،&lt;ref&gt;نسل اژدھا، قاضی، احمد (مترجم)، نشر ناھید، تھران: ١٩٩٢&lt;/ref&gt; وەرگێڕانی ڕۆمانی پێرل باک بۆ فارسی، ١٩٩٢
# '''کلیلە و دێمنە'''،&lt;ref&gt;کەلیلە و دێمنە، قازی، ئەحمەد (وەرگێڕ)، بڵاوکەرەوەی گوتار، سەقز: ٢٠١٥&lt;/ref&gt; وەرگێڕانی کتێبی کلیلە و دمنەی فارسی، ٢٠١٥
# '''ڕێزمانی کوردی''' بە دوو زمانی [[کوردی]] و [[فارسی]]، دەزگای چاپی سەلاحەددین، [[ورمێ]]، ١٩٨٨

== پەراوێزەکان ==
{{پەراوێز}}

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]]
==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}
==بەستەرە دەرەکییەکان==
{{تووڵی دەروازە|موکریان|ژیاننامە|ئێران|کوردستان|زمانی کوردی|وێژە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦]]
[[پۆل:نووسەرانی کورد]]
[[پۆل:وەرگێڕە کوردەکان]]
[[پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی]]
[[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:خەڵکی مەھاباد]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠١٥]]
[[پۆل:ڕۆژنامەوانانی ئێرانی]]
[[پۆل:زانا کوردەکان]]</text>
      <sha1>e4kpxen9vvp04hz5v8k2xxsv1hmy7y0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581528</id>
      <parentid>1581527</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T06:35:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* پەراوێزەکان */</comment>
      <origin>1581528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6575" sha1="i5r5s8cff7tdh4v1rce4db14906mk7w" xml:space="preserve">{{کەسایەتی
| ناو                   = ئەحمەد قازی
| وێنە                  = 
| قەبارەی وێنە          = 200px
| ناوی کاتی لەدایکبوون  = 
| ڕێکەوتی لەدایکبوون    = [[١٩٣٦]]
| ڕێکەوتی مردن          =٧ [[پووشپەڕ]] [[٢٠١٥]]
| شوێنی مردن            = [[تاران]]
| ھۆکاری مردن           = 
| شوێنی دۆزینەوەی تەرم  = [[مەھاباد]]
| شوێنی لەدایکبوون            = [[مەھاباد]]
| نەتەوە                = [[کورد]]
| ناوەکانی تر           = 
| نەژاد                 =
| شارومەندێتی           =
| ڕادەی خوێندەواری      = 
| دایەن                 =
| پیشە                  = [[نووسەر]]، [[وەرگێڕ]] و [[ڕۆژنامەنووس]]
| ساڵانی چالاکی         =
| خاوەنکار              =
| شار                   =
| مووچە                 = 
| دارایی                =
| باڵا                  =
| کێش                   =
| ناسراو بە ھۆی         =
| سەرناو                =
| وادە                  =
| پێشوو                 =
| جێگر                  =
| حیزب                  = 
| بەرانبەرەکان          =
| ئایین                 = [[ئیسلام]]، [[سوننە]]
| ھاوسەر                = 
| یار                   = 
| منداڵەکان             = 
| دایک و باوک           = 
| خزمەکان               = [[قازی محەممەد]] و [[محەممەد قازی]]
| پەیوەندیەکان          =
| خەڵاتەکان             =
|واژوو                  =
| ماڵپەڕ                = 
| پەراوێزەکان           =}}

'''ئەحمەد قازی''' (٢٨ی حوزەیرانی ١٩٣٦&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.kurdpress.com/news/11113/%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%82%D8%A7%D8%B6%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%AE%D8%AA%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D9%84%D9%87 | title=&quot;احمد قاضی»؛ از آموختن روزنامه‌نگاری در زندان تا سردبیری مجله «سروه&quot; | date=7 June 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://elmifarhangi.com/content/580594/%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C-%D9%88-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%B7%D8%B9-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AD%D8%B1%D9%81%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D9%88-%D9%85%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85 | title=&quot;علمی و فرهنگی&quot; تقاطع حیات حرفه‌ای دو مترجم - علمی و فرهنگی }}&lt;/ref&gt; – ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٥&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mehrnews.com/news/2770228/%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%82%D8%A7%D8%B6%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D9%85%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA|title = احمد قاضی روزنامه نگار و مترجم مهابادی درگذشت|date = 7 June 2015}}&lt;/ref&gt;) نووسەر و [[وەرگێڕ]]ێکی [[کورد]] بوو. لە ساڵی ١٩٣٦ لە [[مەھاباد]] لەدایکبوو. بڕوانامەی [[بەکالۆریۆس]]ی لە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] لە پەیمانگەی باڵای زمانەکانی [[تاران]] لە ١٩٥٨ وەرگرت. و لە حەفتاکانی [[سەدەی بیستەم]]دا ڕۆڵێکی چالاکی لە خەباتەکانی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] بۆ سەروەریی [[ڕامیاری]] گێڕا، کە بەو ھۆیەوە بۆ ماوەی چوار ساڵ لەژێر دەسەڵاتی [[شا]] زیندانی کرا. دوای [[شۆڕشی ئێران|شۆڕشی ئێرانی لە ١٩٧٩]]، توانی بەرھەمە [[وێژە]]یی و [[مێژوو]]ییەکان بە ھەردوو [[زمانی کوردی|کوردی]] و [[زمانی فارسی|فارسی]] بنووسێت و وەربگێڕێت. لە ١٩٨٦–٢٠٠٦ سەرنووسەری «سرووە» بوو، کە گۆڤارێکی کولتووری و وێژەیی باوی ئەو کاتە بوو بە کوردی. ھەروەھا ئەندامێکی ھەڵبژێردراوی [[ئەکادیمیای زمانی کوردی لە ئێران]] بوو.

== بەرھەمەکان ==
# '''[[دۆن کیشۆت]]'''،&lt;ref&gt;[[دۆن کیشۆت]]، قازی، ئەحمەد (وەرگێڕ). ئاراس، ھەولێر: ٢٠٠٨&lt;/ref&gt; وەرگێڕانی ڕۆمانی سێرڤانتێس، ٢ بەرگ، ٢٠٠٨
# '''دوانەی سەیر و سەمەرە'''،&lt;ref&gt;دوانەی سەیر و سەمەرە، قازی، ئەحمەد. ناوەندی بڵاوکردنەوەی فەرھەنگ و ئەدەبی کوردی سەلاحەددینی ئەییووبی، ورمێ: ١٩٩٠&lt;/ref&gt; وەرگێڕانی ڕۆمانی ماڕک تواین، ١٩٩٠
# '''کتک و مشک'''،&lt;ref&gt;کتک و مشک، قازی، ئەحمەد (وەرگێڕ)، بڵاوکەرەوە نووسەر ١٩٨١&lt;/ref&gt; وەرگێڕانی چیرۆکەشێعرێکی عوبەید زاکانی بە شێعر، ١٩٨١
# '''نسل اژدھا'''،&lt;ref&gt;نسل اژدھا، قاضی، احمد (مترجم)، نشر ناھید، تھران: ١٩٩٢&lt;/ref&gt; وەرگێڕانی ڕۆمانی پێرل باک بۆ فارسی، ١٩٩٢
# '''کلیلە و دێمنە'''،&lt;ref&gt;کەلیلە و دێمنە، قازی، ئەحمەد (وەرگێڕ)، بڵاوکەرەوەی گوتار، سەقز: ٢٠١٥&lt;/ref&gt; وەرگێڕانی کتێبی کلیلە و دمنەی فارسی، ٢٠١٥
# '''ڕێزمانی کوردی''' بە دوو زمانی [[کوردی]] و [[فارسی]]، دەزگای چاپی سەلاحەددین، [[ورمێ]]، ١٩٨٨

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]]
==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}
==بەستەرە دەرەکییەکان==
{{تووڵی دەروازە|موکریان|ژیاننامە|ئێران|کوردستان|زمانی کوردی|وێژە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦]]
[[پۆل:نووسەرانی کورد]]
[[پۆل:وەرگێڕە کوردەکان]]
[[پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی]]
[[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:خەڵکی مەھاباد]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠١٥]]
[[پۆل:ڕۆژنامەوانانی ئێرانی]]
[[پۆل:زانا کوردەکان]]</text>
      <sha1>i5r5s8cff7tdh4v1rce4db14906mk7w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کاترینا کێف</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118600</id>
    <revision>
      <id>1581499</id>
      <parentid>1475761</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T01:56:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="191808" sha1="606b148228ulqvtw4gtsx48cy29p71h" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = کاترینا کێف
| image = Katrina Kaif in 2018.jpg
| imagesize =
| caption = کاترینا کێف لە ٢٠١٨
| alt = A close-up shot of a woman who is wearing a strapless dress
| birth_name = کاترینا تورگووت / Turcotte
| birth_place = ھۆنگکۆنگ لەسەردەمی داگیرکاری بەریتانیا
| birth_date  = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٨٣|٧|١٦}}
| nationality = بەریتانی
| ethnicity = [[کشمیری]]، [[خەڵکی ئینگلیز]]
| occupation =خانمەئەکتەر، مۆدێل فاشیۆن
| yearsactive = ٢٠٠٣ تاکوو ئێستا
| relatives   = [[ئیزابێل کێف]] (خوشک)}}
'''کاترینا کێف (شێوازی دەربڕین [kəˈʈriːna kɛːf]; لەدایکبووی ١٦ی تەمموزی ١٩٨٣)''' خانمە ئەکتەرێکی [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیزە]] کە زیاتر لە فیلمە [[بۆلیوود|هیندییەکان]] دەرکەوتووە.&lt;ref name=&quot;citizen&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Hafeez
| یەکەم = Mateen
| سەردێڕ = Working in Bollywood for years, but shy of citizenship?
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/india/Working-in-Bollywood-for-years-but-shy-of-citizenship/articleshow/6458769.cms?referral=PM
| ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئازاری ٢٠١٤|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٣٠ی ئابی ٢٠١٠| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160117202653/http://timesofindia.indiatimes.com/india/Working-in-Bollywood-for-years-but-shy-of-citizenship/articleshow/6458769.cms?referral=PM
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; ئەو یەکێکە لە گرانترین خانمەئەکتەرانی بۆلیوود کە زۆرترین پارەی پێدەدرێت لەبەرامبەر بەشداریکردن لە فیلمەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.hindustantimes.com/bollywood/katrina-kaif-pays-highest-advance-tax-among-bollywood-actressses/story-gNuTMpoOiHifrBEH4Nk1TL.html
| سەردێڕ = Katrina Kaif pays highest advance tax among Bollywood actresses
| ڕێکەوت = ٢٥ی ئازاری ٢٠١٣| وێبگە = Hindustan Times
| زمان = en
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٠| دوایین = Baksi
| یەکەم = Dibyojyoti}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب
| ناونیشان = http://www.forbesindia.com/celebprofile/katrina-kaif/1439/18
| سەردێڕ = Katrina Kaif - Forbes India Magazine
| وێبگە = Forbes India
| زمان = en
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٠
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٩ی شوباتی ٢٠٢٠
|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20200219194548/http://www.forbesindia.com/celebprofile/katrina-kaif/1439/18
|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

کاترینا لە [[ھۆنگ کۆنگ|هۆنگ کۆنگ]] لەدایکبووە و خێزانەکەی لە چەند وڵاتێک ژیاون بەرلەوەی بچنە [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] و لە شاری [[لەندەن]] جێگیر بن. ئەو هەر لە تەمەنی نەوجەوانییەوە هاتە ناو بواری نمایشکردنی جلووبەرگەوە. لە نمایشکردنێکی جلووبەرگدا لە لەندەن، کایزاد گوستاد کە فیلمسازێکی بۆلیوود بڕیاریدا کە کاترینا بکاتە ئەکتەرێکی سەرەکی لە فیلمی ''بووم'' (٢٠٠٣)، دواتر فیلمەکە شکستی هێنا لە بۆکس ئۆفیس و ڕازیکردنی بۆچوونی ڕەخنەگران. لەوکاتەی کە چووە [[ھیندستان|هیندستان]]، کاترینا وەک نمایشکاری جلووبەرگ کارەکەی پەرەی سەند و سەرکەوتنی بەدەستھێنا. لەبەرامبەردا فیلمسازەکان دوودڵ بوون کە بەشداریی پێبکەن لە فیلمەکانیان ئەمەش بەهۆی ئەوەی کە ناوبراو لە قسەکردن بە [[زمانی ھیندی|زمانی هیندی]] خراپ بوو. دواتر لە ساڵی ٢٠٠٤، لە فیلمێکی سینەمای [[زمانی تێلووگوو|تێلوگو]] بەناوی ''مالیشواری'' بەشداریکرد، دوای ئەم فیلمەش جارێکی دیکە لە بۆلیوود دەرکەوتەوە بە فیلمی ''مەینی پیار کیون کیا'' (٢٠٠٥) و ''نەمەستێ لەندەن'' (٢٠٠٧) کە هەردوو فیلم سەرکەوتنی گەورەیان بەدەستهێنا لە بۆکس ئۆفیس. دوابەدوای ئەوە ناوبراو بەردەوام بوو لە سەرکەوتنەکانی، هەرچەندە ڕەخنە لە نواندن و دووبارەبوونەوەی ڕۆڵەکانی دەگیران. ئەمەش جگەوەی ڕەخنەش هەبوو کە ناوبراو زیاتر لەو فیلمانە دەردەکەوت کە ڕۆڵی ئەکتەری نێر زاڵن بەسەر فیلمەکان.

کاترینا لە ساڵی ٢٠٠٩، بەشداریکرد لە فیلمی ''نیویۆرک''، ناوەڕۆک و باسەکەی لەسەر [[تیرۆریزم]] بوو، فیلمەکە توانی سەرکەوتنی باش بەدەست بهێنێت هەروەها توانی بۆچوونی ڕەخنەگران بباتەوە، هاوکات کاترینا بەهۆی فیلمەکەوە بووە پاڵێوراوی باشترین خانمەئەکتەری ساڵ لە خەڵاتەکانی فیلم فەیر. دواتریش بەبەشداریکردن لە فیلمەکانی ''ئەجەب پرێم کی غەزەب کەهانی'' (٢٠٠٩)، ''ڕاجنیتی'' (٢٠١٠) وە ''زیندەگی نا میلەگی دۆبارە'' (٢٠١١)، ئەوا بۆ دووەمینجار بووە پاڵێوراوی باشترین خانمەئەکتەری فیلم فەیر ئەمەش بەهۆی بەشداریکردنی بوو وەک ئەکتەری سەرەکی لە فیلمی ''مێری برازەر کی دولهەن'' (٢٠١١). کاترینا لە چەندین فیلمی داهات بەرز بەشداریکردووە، کە بەشێکیان لە پڕداهاتترین فیلمەکانی بۆلیوودن ئەوانیش [[ئێک تا تایگەر]] (٢٠١٢)، [[دووم ٣]] (٢٠١٣)، [[بانگ بانگ (فیلم)|بانگ بانگ]]! (٢٠١٤)، دوای ئەم فیلمانەش کۆمەڵێ فیلمی کرد کە شکستیان هێنا بەڵام دواتر پێرستی فیلمە پڕداهاتەکانی زیاتر کرد بەبەشداریکردن لە فیلمەکانی [[تایگەر زیندووە]] (٢٠١٧) و بهارەت (٢٠١٩)، هەروەها لە ساڵی ٢٠١٨ بەهۆی بەشداریکردنی لە فیلمی زیڕۆ ئەوا بووە پاڵێوراوی خەڵاتی فیلم فەیر بۆ باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت.

دوور لەکارەکانیشی، ئەوا لەگەڵ دایکی بەشدارە لە کارە خێرخوازییەکان و لەچەندین بەرنامەی تەلەفزیۆنیش بەشداریی کردووە. کاترینا یەکێکە لەو کەسانەی کە گرنگییەکی زۆری میدیایی پێدەدرێت لە ناوخۆی هیند و سینەمای بۆلیوود بە تایبەت. لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢١، کاترینا هاوسەرگیری لەگەڵ ئەکتەری بۆلیوود [[ڤیکی کۆشەل]] کرد.

== سەرەتای ژیان ==
کاترینا کێف لەدایکبووی ١٩٨٣ لە هۆنگ کۆنگە، سەرەتا پاشناوی خێزانیی دایکی 'تورکووت' بەکارهێنا. {{efn|Although Kaif has said that she was born in 1983, her birth year has been quoted (or inferred) in reliable sources as 1983 or 1984.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی میدیای دەنگوڕەنگی|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠١١|سەردێڕ=Katrina, Hrithik Do A Jig at India TV Broadcast Centre |ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=maiuTjFv3-Y&amp;t=14m27s |بڵاوکەرەوە=YouTube |وتەگێڕانەوە=Event occurs at 14:27 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Lalwani|یەکەم=Vickey|سەردێڕ=Salman Khan's there for me: Katrina Kaif|ناونیشان=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-29/news-interviews/29716644_1_yash-chopra-priyanka-film|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش=[[The Times of India]]|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131005010512/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-29/news-interviews/29716644_1_yash-chopra-priyanka-film|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Katrina Kaif turns 30! |ناونیشان=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/katrina-kaif-turns-30_139135.html |بڵاوکەرەوە=[[Zee News]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131231152836/http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/katrina-kaif-turns-30_139135.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Katrina Kaif welcomes plans to target false claims in ad world |ناونیشان=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/katrina-kaif-welcomes-plans-to-target-false-claims-in-ad-world_150321.html |بڵاوکەرەوە=Zee News |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140206020845/http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/katrina-kaif-welcomes-plans-to-target-false-claims-in-ad-world_150321.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی شوباتی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;|name=A}}&lt;ref name=&quot;cream2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Bamzai
| یەکەم = Kaveree
| سەردێڕ = Kat who stole the cream
| ناونیشان = http://indiatoday.intoday.in/story/the-rise-of-bollywood-beauty-katrina-kaif/1/127282.html
|ئیش= India Today
| ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕێکەوت = ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١١| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130923081231/http://indiatoday.intoday.in/story/the-rise-of-bollywood-beauty-katrina-kaif/1/127282.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Happy Birthday Katrina: Ranbir plans big bash for lady love at Barcelona
| ناونیشان = http://indiatoday.intoday.in/story/happy-birthday-katrina-kaif-turns-30/1/291546.html
|ئیش= [[India Today]]
| ڕێکەوتی سەردان = ٥ی تەممووزی ٢٠١٤| ڕێکەوت = ١٦ی تەممووزی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714130255/http://indiatoday.intoday.in/story/happy-birthday-katrina-kaif-turns-30/1/291546.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Katrina Kaif: Lesser known facts
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/Katrina-Kaif-Lesser-known-facts/photostory/33609536.cms
| ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= The Times of India
| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140418050244/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/Katrina-Kaif-Lesser-known-facts/photostory/33609536.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٨ی نیسانی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; بەپێی قسەکانی کاترینا، باوکی (محەممەد کێف) بازرگانێکی بەریتانی-[[کەشمیر|کەشمیرییە]] هەروەها دایکیشی سوزان (هەندێکجار بە سوزانا بانگی دەکات) ئەوا پارێزەرێکی ئینگلیز و کەسێکی خێرخوازە.&lt;ref name=&quot;Bollywood Barbie&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Tees Maar Khan: A British Bollywood Barbie!
| ناونیشان = http://www.express.co.uk/entertainment/films/224986/Tees-Maar-Khan-A-British-Bollywood-Barbie
| ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئازاری ٢٠١٤|ئیش= [[Daily Express]]
| ڕێکەوت = ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١١| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140305121704/http://www.express.co.uk/entertainment/films/224986/Tees-Maar-Khan-A-British-Bollywood-Barbie
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٥ی ئازاری ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rise&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = The rise and rise of Katrina Kaif
| ناونیشان = http://mumbaimirror.com/others/sunday-read/The-rise-and-rise-of-Katrina-Kaif/articleshow/16169102.cms
| ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش= [[Mumbai Mirror]]
| ڕێکەوت = ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131014074135/http://mumbaimirror.com/others/sunday-read/The-rise-and-rise-of-Katrina-Kaif/articleshow/16169102.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hundred3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Varma
| یەکەم = Uttara
| سەردێڕ = I am hundred per cent Indian ... my Hindi is pretty good
| ناونیشان = http://archive.indianexpress.com/news/-i-am-hundred-per-cent-indian-...-my-hindi-is-pretty-good-/487326/0
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی شوباتی ٢٠١٤|ئیش= [[The Indian Express]]
| ڕێکەوت = ١٢ی تەممووزی ٢٠٠٩| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170628041507/http://archive.indianexpress.com/news/-i-am-hundred-per-cent-indian-...-my-hindi-is-pretty-good-/487326/0
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئەو حەوت خووشک و برای هەیە، سێ خووشکی گەورە (ستیفانی، کریستینە، ناتاشا)، سێ خووشکی بچووکتر (مێلیسا، سۆنیا و ئیزابێل)، هەروەها برایەکی گەورەیە بەناوی مایکڵ.&lt;ref name=&quot;Bollywood Barbie&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hundred3&quot;/&gt; ئیزابێل وەک خۆی نمایشکار و ئەکتەرە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://ibnlive.in.com/news/isabel-kaif-10-facts-you-probably-didnt-know-about-katrina-kaifs-sister/453219-8-66.html
| سەردێڕ = Isabel Kaif: 10 facts you probably didn't know about Katrina Kaif's sister
| ڕێکەوت = ٢٠ی شوباتی ٢٠١٤| بڵاوکەرەوە = [[CNN-IBN]]
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140302195032/http://ibnlive.in.com/news/isabel-kaif-10-facts-you-probably-didnt-know-about-katrina-kaifs-sister/453219-8-66.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٢ی ئازاری ٢٠١٤
| ڕێکەوتی سەردان = ٣٠ی ئایاری ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; کاتێک کاترینا منداڵ بوو، دایک و باوکی لەیەکتری جیابوونەوە، باوکی چووە ئەمریکا. کاترینا لەم بارەیەوە دەڵێت، ئەوان وەک خوشک و برا نەکەوتوونەتە ژێر کاریگەری باوکیان، تەنیا دایکیان گەورەی کردوون.&lt;ref name=&quot;hundred3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;dumb2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Chaturvedi
| یەکەم = Anshul
| سەردێڕ = I'm not dumb: Katrina
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Im-not-dumb-Katrina/articleshow/7162203.cms
| ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئازاری ٢٠١٤|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140505123041/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Im-not-dumb-Katrina/articleshow/7162203.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٥ی ئایاری ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; لە بارەی نەبوونی پەیوەندی لەگەڵ باوکی، کاترینا وتوویەتی &quot;کاتێک هاوڕێکانم دەبینم کە باوکێکی باشیان هەیە کە وەک پشتێک وایە بۆیان و پشتگیری خێزانەکەیان دەکات، ئەوا تەنیا ئەوەم دێتە خەیاڵ کە بڵێم خۆزگە منیش ئەوەم دەبوو. لەگەڵ ئەوەش لەبڕی دەربڕینی ناڕەزایی ئەوا پێمباشە کە سوپاسگوزار بم بۆ ئەو شتانەی کە هەمە.&quot; لە ساڵی ٢٠٠٩، کاترینا کێف لە چاوپێکەوتنێکی بۆ ئیندیا ئێکسپرێس ئەوەی ڕاگەیاند کە لەپەیوەندیدا نەبووە لەگەڵ باوکی.&lt;ref name=&quot;hundred3&quot;/&gt;
[[File:Katrina_Kaif_with_her_mother.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Katrina_Kaif_with_her_mother.jpg|alt=A{{بەستەری مردوو|url=https://en.wikipedia.org/wiki/File%3AKatrina_Kaif_with_her_mother.jpg%7Calt%3DA |date=ئابی ٢٠٢١ }} woman is sitting next to an older woman in a crowded room. The younger woman is sitting on the right wearing a white dress, while the older woman is wearing a black dress.|وێنۆک|268x268پیکسڵ|کاترینا کێف و دایکی لەکاتی دابەشکردنی خەڵاتێک، ساڵی ٢٠١١.]]
کاترینا لەبارەی جێگۆڕینی ماڵەکەیان بۆ چەند وڵاتێک ئەوەی ڕاگەیاندووە کە ئەمە لەبەر کارەکانی دایکی بووە، کە دایکی خۆی تەرخان کردبوو بۆ کارکردن لە بواری کۆمەڵایەتی:

«ئێمە لەگەڵ ماڵگواستنەوە گەورەبووین - سەرەتا هۆنگ کۆنگ ئەو شوێنەبوو کە لێی لەدایک بووم، دواتر چوومە چین، پاشان ژاپۆنن و دوابەدوای ئەوە بە پاپۆڕ چوومە فەڕەنسا لەدوای ئەوەش چووینە سوویسرا، دواتریش چووینە چەند وڵاتێکی ڕۆژهەڵاتی ئەورووپا، دوای ئەوانیش لە پۆلەندا لە شاری کراکۆو بووین... لەدوای ئەویش چووینە بەلجیکا، دواتر بۆ هاوای، کە ماوەیەکی کورت لەوێ بووین و پاشان لەکۆتایی هاتینە لەندەن.»&lt;ref name=&quot;dumb2&quot;/&gt;

لەبەرئەوەی کە ماڵیان زوو زوو دەگواستەوە، ئەوا کاترینا لەگەڵ برا و خووشکەکانی بە سیستمی خوێندنی ماڵەوە لەلایەن کۆمەڵێک مامۆستا وانەیان پێ گوتراوە.&lt;ref name=&quot;man2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Chaudhury|یەکەم=Shoma|ناونیشان=http://archive.tehelka.com/story_main40.asp?filename=hub041008The_man.asp|سەردێڕ=The Man of the Family|journal=[[Tehelka]]|بەرگ=٥|issue=39|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140714141625/http://archive.tehelka.com/story_main40.asp?filename=hub041008The_man.asp|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; کاترینا ماوەی سێ ساڵان لە [[لەندەن]] ژیا، دواتر چووە [[ھیندستان|هیندستان]].&lt;ref name=&quot;dumb2&quot; /&gt; دواتر پاشناوەکەی کردە پاشناوی خێزانیی باوکی، کاترینا ئەمەی بۆ ئاسانتر دەربڕینی ناوەکەی گەڕاندەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = My name's Turquotte: Katrina
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/My-names-Turquotte-Katrina/articleshow/4986854.cms?referral=PM
| ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٩| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160215032330/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/My-names-Turquotte-Katrina/articleshow/4986854.cms?referral=PM
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی شوباتی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠١١، لە چاوپێکەوتنێکیدا، ئایشە شرۆف بەرهەمهێنەری فیلمی بووم (یەکەم فیلمی کاترینا) وتی &quot;ئێمەبووین کە ناسنامەمان بۆ ئەو درووست کرد. ئەو کچێکی جوانکیلەی ئینگلیز بوو، وە ئێمە باوکێکی کەشمیریمان بۆ دۆزییەوە و ناومان نا کاترینا قازی. دواتر بیرمان کردەوە کە ناوەکە دەبێت لە هیندستان باوتر بێت، بۆئەوەی باشتر بگاتە لای بینەر... دواتر بیرمان بۆئەوە چوو کە قازای زۆر ناوێکی ئاینییە... محەممەد کێف (یاریزانی کریکێتی هیندی) لە لووتکەدابوو، هەربۆیە بۆچوونمان وابوو کە کاترینا کێف ناوێکی نایاب بێت.&quot;&lt;ref name=&quot;rise&quot; /&gt; دواتر کاترینا ئەم لێدوانەی ئایشە شرۆفی بە لێدوانێکی ئازاربەخش وێنا کرد.&lt;ref name=&quot;cream2&quot;/&gt;

== ژیانی کارکردن ==

=== نمایشکاری جلووبەرگ و دەستپێکی سینەما ===
لە تەمەنی چواردە ساڵیدا، کێف بووە براوەی پێشبڕکێی جوانی لە [[ھاوایی|هاوایی]]، هەروەها یەکەم کاری نمایشکاری جلووبەرگی پێدرا لە ڕێکلامێکی خشل و جوانکاری.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Reddy
| یەکەم = T.K.
| سەردێڕ = Cool Kat comes to Chennai
| ناونیشان = http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/07/15/stories/2003071500180100.htm
| ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= [[The Hindu]]
| ڕێکەوت = ١٥ی تەممووزی ٢٠٠٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130911060648/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/07/15/stories/2003071500180100.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; دوابەدوای ئەوە، لە لەندەن دەستی کرد بەکاری نمایشکردنی جلووبەرگ و کاری بۆ چەند دەزگایەکی فریلانس دەکرد و دواتریش بەدیاریکراو لە حەفتەی نمایشکاری لەندەن دەردەکەوت.&lt;ref name=&quot;cream2&quot;/&gt; لە نمایشکردنێکی لەندەن، کاترینا سەرنجی فیلمسازی هیندی کایزاد گوستاد ڕاکێشا. ئەو کاترینای هەڵبژارد بۆ بەشداریکردن لە فیلمێکی دزی و ئیرۆتیکی هیند بەناوی ''بووم''، ئەم فیلمە بووە یەکەم کاری ئەکتەری بۆ کاترینا، لە فیلمەکەدا لەپاڵ هەریەکە لە [[ئەمیتاب باچان]]، گوڵشەن گروڤەر، [[جاکی شرۆف]]، مادو ساپری و پادما لاکشمی ڕۆڵی گێڕا.&lt;ref name=&quot;london fashion week&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Renuka
| یەکەم = Methil
| سەردێڕ = She's got the look
| ناونیشان = http://indiatoday.intoday.in/story/katrina-kaif-to-be-one-of-three-leading-ladies-in-kaizad-gustads-heist-film-boom/1/219881.html
|ئیش= India Today
| ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕێکەوت = ٦ی ئایاری ٢٠٠٢| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130923085749/http://indiatoday.intoday.in/story/katrina-kaif-to-be-one-of-three-leading-ladies-in-kaizad-gustads-heist-film-boom/1/219881.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;boom2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Mukherjee
| یەکەم = Madhureeta
| سەردێڕ = Katrina booms in Bollywood
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Katrina-booms-in-Bollywood/articleshow/22997.cms
| ڕێکەوتی سەردان = ٣ی ئازاری ٢٠١٤|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160215032338/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Katrina-booms-in-Bollywood/articleshow/22997.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی شوباتی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; لەو کاتەی لە هیندستان بوو، کاترینا چەند پێشنیارێکی دیکەی کارکردنی بۆهات، ئەمەش وایکرد کە ناوبراو بڕیار بدات لە هیند بمێنێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Pathiyan
| یەکەم = Priya
| سەردێڕ = 'I'm not involved with Salman Khan'
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/40363538.cms
| ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی ئازاری ٢٠٠٣|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ١٦ی ئازاری ٢٠٠٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20040905203940/http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/40363538.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٤}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٠٣، وەک نمایشکاری جلووبەرگ لە هیند دەرکەوتەوە ئەمەش لەوکاتەبوو کە نمایشی بۆ جلووبەرگێکی دیزاینەری هیندی ڕۆهیت بال کرد لە حەفتەی نمایشی هیندی هەروەها لە کالێندەری کینگفیشەر دەرکەوت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Banerjee
| یەکەم = Chetna K.
| سەردێڕ = Movers, shakers &amp; sizzlers
| ناونیشان = http://www.tribuneindia.com/2003/20031228/spectrum/main2.htm
| ڕێکەوتی سەردان = ٣ی ئازاری ٢٠١٤|ئیش= [[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]
| ڕێکەوت = ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130310022439/http://www.tribuneindia.com/2003/20031228/spectrum/main2.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٠ی ئازاری ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; کاترینا بەخێرایی سەرکەوتنی بەدەستهێنا لە ئەزموونی کارکردنی وەک نمایشکاری جلووبەرگ لە هیند، ئەمەش دوای کارکردنی بۆ براندەکانی [[کۆکا کۆلا]]، [[ئێڵ جی|ئێل گی]]، فێڤیکۆل و [[سامسۆنگ|سامسونگ]].&lt;ref name=&quot;success2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Haute route to success
| ناونیشان = http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/08/07/stories/2003080700090200.htm
| ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Hindu
| ڕێکەوت = ٧ی ئابی ٢٠٠٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20121108053228/http://hindu.com/thehindu/mp/2003/08/07/stories/2003080700090200.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;

لەوکاتەی کە کێف خەریکی بەناوبانگ بوون لە بواری نمایشکاریدا، ئەوا یەکەم فیلمی بۆلیوودی بەناوی بووم لە ساڵی ٢٠٠٣ نمایشکرا.&lt;ref name=&quot;boom2&quot;/&gt; فیلمەکە نمایشیشی هەبوو لە [[فێستیڤاڵی فیلمی کان|فیستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی کان]]، فیلمەکە بەبازاڕکردن و ناساندنێکی زۆری بۆکرا لە فیستیڤاڵەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Bamzai
| یەکەم = Kaveree
| سەردێڕ = Vava voom
| ناونیشان = http://indiatoday.intoday.in/story/kaizad-gustad-seems-to-be-on-the-roll-with-boom/1/205880.html
| ڕێکەوتی سەردان = ٣ی ئازاری ٢٠١٤|ئیش= India Today
| ڕێکەوت = ١٤ی تەممووزی ٢٠٠٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140303050032/http://indiatoday.intoday.in/story/kaizad-gustad-seems-to-be-on-the-roll-with-boom/1/205880.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣ی ئازاری ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = It's Boom time for glamour
| ناونیشان = http://www.tribuneindia.com/2003/20030803/spectrum/spotlite.htm
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی نیسانی ٢٠١٤|ئیش= The Tribune
| ڕێکەوت = ٣ی ئابی ٢٠٠٣| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20051203192620/http://www.tribuneindia.com/2003/20030803/spectrum/spotlite.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە نەیتوانی لە بۆکس ئۆفیس سەرکەوتووبێت، هاوکات نەشی توانی بۆچوونی ئەرێنی لە ڕەخنەگران بەدەست بهێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Always knew Katrina Kaif would be superstar, says 'Boom' director
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Always-knew-Katrina-Kaif-would-be-superstar-says-Boom-director/articleshow/21778559.cms?referral=PM
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ١٢ی ئابی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160215035405/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Always-knew-Katrina-Kaif-would-be-superstar-says-Boom-director/articleshow/21778559.cms?referral=PM
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی شوباتی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Bansal
| یەکەم = Robin
| سەردێڕ = Kat's Boom days are back to haunt her
| ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/kat-s-boom-days-are-back-to-haunt-her/article1-671317.aspx
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٤ی ئازاری ٢٠١٤|ئیش= [[Hindustan Times]]
| ڕێکەوت = ٩ی ئازاری ٢٠١١| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140324110934/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/kat-s-boom-days-are-back-to-haunt-her/article1-671317.aspx
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی ئازاری ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; دواتر کاترینا لە نمایشێکیدا بە خراپی دەرکەوت، زیا سەلام لە دەزگای زە هیندوو ئەمەی بۆ خراپی دەرەنجامەکانی فیلمەکەی گەڕاندەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Salam
| یەکەم = Ziya U.
| سەردێڕ = Situations vacant
| ناونیشان = http://www.hindu.com/mp/2004/01/01/stories/2004010100180100.htm
| ڕێکەوتی سەردان = ٣ی ئازاری ٢٠١٤|ئیش= The Hindu
| ڕێکەوت = ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20121106105804/http://www.hindu.com/mp/2004/01/01/stories/2004010100180100.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; هیندووستان تایمز ڕایگەیاند کە دوای نمایشکردنی فیلمی بووم، کاترینا کێف کۆتایی پێ هات، ئەمەش لەبەر خراپی ناوبراو لە قسەکردن بە زمانی هیندی و دەربڕینی شێوەزارەکەی بە ئینگلیزییەکی زاڵ.&lt;ref name=&quot;sixhits2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Katrina on top with six hits in a row: critics
| ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/news-feed/archives/katrina-on-top-with-six-hits-in-a-row-critics/article1-335506.aspx
| ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ئیش= Hindustan Times
| ڕێکەوت = ٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٨| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131022163845/http://www.hindustantimes.com/news-feed/archives/katrina-on-top-with-six-hits-in-a-row-critics/article1-335506.aspx
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; دواتر کاترینا فیلمەکەی لە ژیانی خۆیدا دەرکرد: &quot;من بووم وەک ڕووداوێکی ژیانم نابینم. کاتێک واژووم بۆ ئەم فیلمە کرد، شتێکم نەدەزانی لەبارەی هیندستان و بینەرانی فیلم&quot;.&lt;ref name=&quot;that's kat&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = That's Kat!
| ناونیشان = http://www.hindu.com/mp/2004/07/05/stories/2004070500870100.htm
| ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Hindu
| ڕێکەوت = ٥ی تەممووزی ٢٠٠٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130923074213/http://www.hindu.com/mp/2004/07/05/stories/2004070500870100.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; وێڕای ئەوەی کاترینا لەم کاتەدا بەردەوام بوو لە وەرگرتنی پێشنیار بۆ کارکردن لەبواری نمایشکردنی جلووبەرگ،&lt;ref name=&quot;that's kat&quot; /&gt; بەڵام فیلمسازەکان خۆیان لێی دووردەخستەوە چونکە نەیدەتوانی بەباشی بە هیندی قسەبکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://movies.ndtv.com/bollywood/when-john-abraham-made-katrina-kaif-cry-254720
| سەردێڕ = When John Abraham made Katrina Kaif cry
| ڕێکەوت = ١٤ی ئابی ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە = [[NDTV]]
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130928224457/http://movies.ndtv.com/bollywood/when-john-abraham-made-katrina-kaif-cry-254720
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٣
| ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; تەنانەت، ماهیش بهاتی دەرهێنەر بڕیاریدا کە تارا شارما بخاتە شوێنی کاترینا، لە فیلمی سایا (٢٠٠٣) ئەمەش لەبەرئەوەی نواندنی کاترینای بەدڵ نەبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.rediff.com/movies/2003/mar/03saaya.htm
| سەردێڕ = Will Saaya repeat Raaz's success?
| ڕێکەوت = ٣ی ئازاری ٢٠٠٣|ئیش= Rediff.com
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141213002527/http://www.rediff.com/movies/2003/mar/03saaya.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤| ڕێکەوتی سەردان = ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|یەکەم١= Vickey
|دوایین١= Lalwani
| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دوابەدوای ئەوە کاترینا بڕیاردا بچێتە پۆلی خوێندنی زمانی هیندی.&lt;ref name=&quot;that's kat&quot; /&gt;

دوای شکستەکەی لەیەکەم فیلمی بۆلیوودا، کێف لە ساڵی ٢٠٠٤ بە فیلمێکی سینەمای تێلوگۆ دەرکەوتەوە بەناوی مالیسواری. بۆ ئەم فیلمە کاترینا بڕی ١١٠ هەزار دۆلار (٧.٥ ملیۆن ڕووپییە)ی پێدرا، کە ئەمەش لەم کاتە گرانترین کار بوو بۆ خانمەئەکتەرانی سینەماکانی باشووری هیندستان. لەبارەی نواندنەوە ڕەخنە لە کاترینا گیرا، بەڵام فیلمەکە لە بۆکس ئۆفیس سەرکەوتنی بەدەست هێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.sify.com/movies/south-india-s-new-faces-imagegallery-0-events-jdwmCvijjggsi.html
| سەردێڕ = South India's new faces
| بڵاوکەرەوە = Sify
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140716022822/http://www.sify.com/movies/south-india-s-new-faces-imagegallery-0-events-jdwmCvijjggsi.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٦ی تەممووزی ٢٠١٤| ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئازاری ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Pillai
| یەکەم = Shreedhar
| سەردێڕ = &quot;Malliswari&quot; mania
| ناونیشان = http://www.hindu.com/mp/2004/02/19/stories/2004021900960300.htm
| ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Hindu
| ڕێکەوت = ١٩ی شوباتی ٢٠٠٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130923013049/http://www.hindu.com/mp/2004/02/19/stories/2004021900960300.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;

=== بەرەو سەرکەوتن ===
[[File:Katrina_Kaif-_2006_IIFA_Awards.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Katrina_Kaif-_2006_IIFA_Awards.jpg|alt=A{{بەستەری مردوو|url=https://en.wikipedia.org/wiki/File%3AKatrina_Kaif-_2006_IIFA_Awards.jpg%7Calt%3DA |date=ئابی ٢٠٢١ }} woman is smiling away from the camera.|چەپ|وێنۆک|250x250پیکسڵ|بەشداربوونی کاترینا لە فیستیڤاڵی ئایفا.]]
لە ساڵی ٢٠٠٥، کاترینا لە فیلمی ''سەرکار'' بە ڕۆڵێکی کورت وەک کچە خۆشەویستی [[ئەبھیشەک باچان|ئەبهیشەک باچان]] دەرکەوت، ئەم فیلمە لە جۆری سیاسیی-هەستبزوێن بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.sify.com/movies/katrinas-voice-dubbed-again-news-bollywood-kkfv1Lbecbbsi.html
| سەردێڕ = Katrina's voice dubbed again
| ڕێکەوت = ٢٥ی تەممووزی ٢٠٠٥| بڵاوکەرەوە = Sify
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140717013629/http://www.sify.com/movies/katrinas-voice-dubbed-again-news-bollywood-kkfv1Lbecbbsi.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٧ی تەممووزی ٢٠١٤| ڕێکەوتی سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠١٤| دوایین = Jha
| یەکەم = Subhash K.
| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دوای ئەم فیلمە، ئەوا لەپاڵ [[سەلمان خان]]، سوشمیتا سێن و سۆهەیل خان لە فیلمی ''مەینێ پیار کیون کیا؟'' دەرکەوت، کاترینا پێی وایە ئەمە یەکەم فیلمی ڕاستەقینەی خۆیەتی لە بۆلیوود،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Jha
| یەکەم = Subhash K.
| سەردێڕ = Adi is my kind of director: Katrina
| ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/news-feed/nm14/adi-is-my-kind-of-director-katrina/article1-133690.aspx
| ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ئیش= Hindustan Times
| ڕێکەوت = ٣ی ئابی ٢٠٠٦| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141216143049/http://www.hindustantimes.com/news-feed/nm14/adi-is-my-kind-of-director-katrina/article1-133690.aspx
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە کە لەدەرهێنانی دەیڤد داڤان بوو ئەوا لە بۆکس ئۆفیس سەرکەوتنی گەورەی بەدەستهێنا، چیڕۆکی فیلمەکە لە فیلمی کاکتەس فلۆوەری هۆلیوود وەرگیرابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.rediff.com/movies/2004/jul/29david.htm
| سەردێڕ = We need laughter in our lives
| ڕێکەوت = ٢٩ی تەممووزی ٢٠٠٤|ئیش= Rediff.com
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131029191922/http://www.rediff.com/movies/2004/jul/29david.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| دوایین = Jha
| یەکەم = Subhash K.
| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.rediff.com/movies/2005/aug/23box.htm
| سەردێڕ = Box office cold to Bipasha's sizzle
| ڕێکەوت = ٢٣ی ئابی ٢٠٠٥|ئیش= Rediff.com
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131029190549/http://www.rediff.com/movies/2005/aug/23box.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بۆ ئەم ڕۆڵەی کاترینا خەڵاتی ستاردەستی بردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Bose
| یەکەم = Derek
| سەردێڕ = Director's choice
| ناونیشان = http://www.tribuneindia.com/2009/20090228/saturday/main1.htm
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= The Tribune
| ڕێکەوت = ٢٨ی شوباتی ٢٠٠٩| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20100830001547/http://www.tribuneindia.com/2009/20090228/saturday/main1.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣٠ی ئابی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; بە قسەی سوکانیا ڤێرما بۆ دەزگای ڕێدیف، کاترینا وەکو خانمەشازادەیەکی دیزنی وایە، ئامادەبوونی لەسەر شاشە نەرمونیانی و خۆشەویستی دەبەخشێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.rediff.com/movies/2005/jul/15mpkk.htm
| سەردێڕ = David Dhawan does it again with MPKK
|ئیش= Rediff.com
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130923094202/http://www.rediff.com/movies/2005/jul/15mpkk.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣| دوایین = Verma
| یەکەم = Sukanya
| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; هەر لەم ساڵەدا، کاترینا جارێکی لە سینەمای تێلووگۆ دەرکەوتەوە بەڵام ئەمجارەیان بە ڕۆڵێکی کورت بوو لە فیلمی ئەلاری پیدوگو بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Commercial potboiler
| ناونیشان = http://www.hindu.com/2005/10/08/stories/2005100806350200.htm
| ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Hindu
| ڕێکەوت = ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130925143908/http://www.hindu.com/2005/10/08/stories/2005100806350200.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠٠٦، کاترینا بۆیەکەمینجار لەپاڵ [[ئاکشای کومار|ئاکشەی کومار]] ڕۆڵی سەرەکی گێڕا لە فیلمی ''هەمکۆ دیوانا کار گایا''، کە لەدەرهێنانی ڕاج کانوار بوو،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=212&amp;catName=MjAwNg==
| سەردێڕ = Box Office 2006
| بڵاوکەرەوە = [[Box Office India]]
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131014132118/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=212&amp;catName=MjAwNg%3D%3D
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣
| ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ئەم فیلمەش شکستی هێنا، فیلمەکە باس لە کچ و کوڕێکدا دەکات کە دەکەونە داوی خۆشەویستی یەکترییەوە بەڵام هەریەکەیان لەکەسێکی دیکە مارە کراوە. دەزگای سیفی لەبارەی دەرکەوتنی کاترینا نووسی، &quot;ئەم ڕۆڵە وەک ئەوە وایە کە بۆ کاترینا دوورابێت، لە دوو دیمەن تەواو بینەری دەتواندەوە لە هەست و سۆزدا&quot;، هاوکات بەپێی پێداچوونەوەکە بێت ئەوا ڕۆڵی کاترینا شاردرایەوە بەهۆی بەرچاوی ڕۆڵی ئەو خانمەئەکتەرانەی کە لە فیلمەکەدا ڕۆڵی پاڵپشتیان گێڕابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.sify.com/movies/bollywood/preview.php?ctid=5&amp;cid=2425&amp;id=14185919
| سەردێڕ = Movie Review: Humko Deewana Kar Gaye
| بڵاوکەرەوە = Sify
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140717000538/http://www.sify.com/movies/bollywood/preview.php?ctid=5&amp;cid=2425&amp;id=14185919
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٧ی تەممووزی ٢٠١٤
| ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی تەممووزی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; هەر لەو ساڵەدا، کێف لە فیلمێکی تاوانی-هەستبزوێنی مەلایلامی بەناوی ''بەلرام لەدی تاراداس'' لەپاڵ ماممووتی ڕۆڵی سەرەکی گێرا. بۆ ئەم فیلمە، ڕیشی ڕاج سینگ بۆ دەزگای زە هیندوو نووسی، دەرکەوتنەکەی کاترینا &quot;سەرنجڕاکێشە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Singh
| یەکەم = Rishi R.
| سەردێڕ = A crime thriller from I.V. Sasi
| ناونیشان = http://www.hindu.com/2006/05/02/stories/2006050200940200.htm
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Hindu
| ڕێکەوت = ٢ی ئایاری ٢٠٠٦| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130927055745/http://www.hindu.com/2006/05/02/stories/2006050200940200.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;

ژیانی کارکردنی کاترینا کێف لە سینەما، لەساڵی ٢٠٠٧ گۆڕا ئەمەش دوای ئەوەی لە چەند فیلمێکی زۆر سەرکەوتوو ڕۆڵی گێڕا.&lt;ref name=&quot;dhoom3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Ghosh
| یەکەم = Debasmita
| سەردێڕ = From Boom to Dhoom: Katrina Kaif's best movies
| ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/From-Boom-to-Dhoom-Katrina-Kaif-s-best-movies/Article1-1127029.aspx
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی شوباتی ٢٠١٤|ئیش= Hindustan Times
| ڕێکەوت = ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140221125944/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/from-boom-to-dhoom-katrina-kaif-s-best-movies/article1-1127029.aspx
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢١ی شوباتی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ زە ئیندیان ئێکسپرێس، کێف ئەوەی ڕاگەیاند کە فیلمی ''نەمەستێ لەندەنی'' دەرهێنەر ڤیپول ئەمروتال شا بۆ ئەو وەچەرخانێکی گرنگ بوو چونکە پێی وایە یەکەمینجار بوو کە ڕۆڵێکی گرنگ و سەرەکی پێبدرێت.&lt;ref name=&quot;hundred3&quot;/&gt; لە فیلمەکە، کاترینا ئەزموونی ژیانکردنی لە لەندەن گواستەوە، بەوەی لە ناوەڕۆکی فیلمەکە ڕۆڵی کچێکی هیندی-بەریتانی دەگێڕێت کە نیازی وایە هاوسەرگیری لەگەڵ کوڕێکی بەریتانی بکات، ئەمەش وێڕای ئەوەی خێزانەکەی دژی ئەو بڕیاردانەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = The other Kaif
| ناونیشان = http://www.hindu.com/mp/2007/03/22/stories/2007032200830100.htm
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Hindu
| ڕێکەوت = ٢٢ی ئازاری ٢٠٠٧| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130927225418/http://www.hindu.com/mp/2007/03/22/stories/2007032200830100.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; بۆچوونی ڕەخنەگران لەسەر فیلمەکە جیاوازبوو،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Kotwani
| یەکەم = Hiren
| سەردێڕ = Vipul Shah defends Namastey London
| ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Bollwood/Vipul-Shah-defends-Namastey-London/Article1-212487.aspx
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= Hindustan Times
| ڕێکەوت = ٢٩ی ئازاری ٢٠٠٧| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130929235303/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Bollwood/Vipul-Shah-defends-Namastey-London/Article1-212487.aspx
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; سوکانیا ڤارما ستایشی ڕۆڵی  کاترینای کرد و بەڕۆڵیکی گونجاوی بینی بۆ ئەو، پێی وابوو کە کاترینا بە ستایلێکی گونجاو دەرکەوت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.rediff.com/movies/2007/mar/23nl.htm
| سەردێڕ = Namastey London is a fun ride
| ڕێکەوت = ٢٣ی ئازاری ٢٠٠٧|ئیش= Rediff.com
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130927213900/http://www.rediff.com/movies/2007/mar/23nl.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣| دوایین = Verma
| یەکەم = Sukanya
| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; کیمیا (کێمستری) نێوان کاترینا و ئاکشەی کومار بەباشی وەسف کرا، لەم بارەیەوە نیکات کازمی بۆ زە تایمز ئۆف ئیندیای نووسی &quot;ئەمە دووانەیەکی تەواو نوێیە.&quot;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Kazmi
| یەکەم = Nikhat
| سەردێڕ = Namastey London
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Namastey-London/movie-review/1802925.cms
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٢٤ی ئازاری ٢٠٠٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131222013623/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Namastey-London/movie-review/1802925.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; تاران ئەدارش بۆ بۆلیوود هەنگاما نووسی، &quot;کاترینا سەرسامکەرە. ئەو پێشتر ئێمەی سەرسام کرد بەو متمانە بەخۆبوونەی لە ڕۆڵگێڕان لە فیلمی هەمکۆ دیوانا کار گایا وە ئەمجارەش بەهەمان شێوە لە فیلمی نەمەستێ لەنەدەن، ئەو جارێکی دیکە بەڕۆحیەتێکی بەرزەوە گەڕاوەتەوە بۆ نواندن. ئەو بەشێکی قورسی بە سانایی تێپەڕاند.&quot;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.bollywoodhungama.com/movie/namastey-london/critic-review/
| سەردێڕ = Namastey London Review – Bollywood Hungama
| وێبگە = Bollywood Hungama
| زمان = en-US
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20180508184928/http://www.bollywoodhungama.com/movie/namastey-london/critic-review/
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٨ی ئایاری ٢٠١٨| ڕێکەوتی سەردان = ٢٤ی نیسانی ٢٠١٨| دوایین = Hungama
| یەکەم = Bollywood
| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Akshay &amp; Katrina on the sets of Welcome.jpg|ڕاست|وێنۆک|کاترینا کێف و ئاکشەی کومار لە سێتی فیلمی وێڵکەم، هەردوو ئەکتەر لە کۆمەڵێ فیلم ڕۆڵی سەرەکیان گێڕاوە و فیلمەکانیش سەرکەوتنی باشیان بەبدەستهێنا لە بۆکس ئۆفیس.]]
دواتر کێف بە ڕۆڵی پزیشکێک لە فیلمی ''ئەپنێ'' بەشداریکرد، فیلمەکە لە چەشنی دراما و وەرزشییە، لەپاڵ هەریەکە لە [[دارمەندرا|دارمێندرا]]، [[سەنی دیۆل]] و بۆبی دیۆل ڕۆڵی سەرەکی گێڕا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.bbc.co.uk/shropshire/films/bollywood/2007/05/apne_preview.shtml
| سەردێڕ = Apne
| ڕێکەوت = ١٥ی نیسانی ٢٠٠٧| بڵاوکەرەوە = BBC
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20080226134026/http://www.bbc.co.uk/shropshire/films/bollywood/2007/05/apne_preview.shtml
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٦ی شوباتی ٢٠٠٨| ڕێکەوتی سەردان = ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤| دوایین = Gajjar
| یەکەم = Manish
| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دوای نمایشکردنی فیلمی ئەپنێ، کاترینا جارێکی دیکە پێشنیاری کارکردنی وەرگرتەوە لەلایەن دەرهێنەر دەیڤ داڤان، ئەمەش بەبەشداریکردنی بوو لە فیلمی ''پارتنەر''، کە لەپاڵ [[سەلمان خان]] لەم فیلمە بەشداریکرد، فیلمەکە وەک فیلمەکانی دیکەی دەیڤد ئەوا لە جۆری کۆمێدیایە، لە پاڵ ئەوانیش هەریەکە لە گۆڤیندا و لارا دەتا بەشداربوون بەڕۆڵی سەرەکی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Krishna
| یەکەم = Sonali
| سەردێڕ = Partner may face $30 mn Hitch
| ناونیشان = http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-08-08/news/27673674_1_hitch-indian-films-bollywood
| ڕێکەوتی سەردان = ٣ی ئازاری ٢٠١٤|ئیش= [[The Economic Times]]
| ڕێکەوت = ٨ی ئابی ٢٠٠٧| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131221193833/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-08-08/news/27673674_1_hitch-indian-films-bollywood
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە لە گشت جیهان توانی ١٤ ملیۆن دۆلار (١.٠٢ ملیار ڕووپییە) کۆبکاتەوە، بەمەش بووە یەکێک لە هەرە فیلمە سەرکەوتووەکانی ساڵ لە بۆکس ئۆفیسی بۆلیوود.&lt;ref name=&quot;boxoffice2007&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=214&amp;catName=MjAwNw==
| سەردێڕ = Box Office 2007
| بڵاوکەرەوە = Box Office India
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131014132441/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=214&amp;catName=MjAwNw%3D%3D
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;top&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&amp;articleid=3997&amp;nCat=
| سەردێڕ = Top All Time Worldwide Grossers Updated 11/5/2012
| ڕێکەوت = ١١ی ئایاری ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە = Box Office India
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131105215110/http://www.boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&amp;articleid=4409&amp;nCat=
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣
| ڕێکەوتی سەردان = ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; کۆتا فیلمی کاترینا لەم ساڵەدا، فیلمی ''وێڵکەم'' بوو، ئەم فیلمە لە دەرهێنانی ئەنیز بەزمییە، لەپاڵ [[ئاکشای کومار|ئاکشەی کومار]]، نانا پاتیکار، مالیکا شێراوات و ئەنیل کاپوور ڕۆڵی سەرەکی گێڕا. وێڕای ئەوەی فیلمەکە بۆچوونی نەرێنی وەرگرت لەلایەن ڕەخنەگرانەوە، بەڵام بووە دووەم پڕداهاتترین فیلمی ساڵی بۆلیوود.&lt;ref name=&quot;dhoom3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;boxoffice2007&quot; /&gt; یەکێک لەو ڕەخنانەی لە کاترینا گیرا، ئەوەبوو کە دووبارەیی لە ڕۆڵ و کارەکتەرەکانی بەردەوام لە فیلمەکانی هەستی پێکراوە.&lt;ref name=&quot;man2&quot;/&gt; لە ساڵی ٢٠٠٨، کێف لە سێ فیلمدا بەشداریکرد، سەرەتا لە فیلمێکی ئاکشن-هەستبزوێن بەناوی ''ڕەیس'' (پێشبڕکێ) بوو، ئەم فیلمە لەدەرهێنانی عەباس-مەستانە، چیڕۆکی فیلمەکە لەسەر دوو زڕ برایە کە جەنگ دەکەوێتە نێوانیان لەسەر سەروەت و سامانی باوکیان، کاترینا لەپاڵ [[سەیف عەلی خان]]، ئاکشای خانا و بیپاشا باسو دەرکەوت.نیکات کازمیی ڕەخنەگر، ستایشی فیلمەکەی کرد بەتایبەت لە ڕوانگەی ئاکشن، بەڵام ڕەخنەی لە کاترینا گرت و بە زۆر کەم بایەخانە وەسفی کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Kazmi
| یەکەم = Nikhat
| سەردێڕ = Race Review
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Race/movie-review/2888134.cms
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٢١ی ئازاری ٢٠٠٨| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131010184938/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Race/movie-review/2888134.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; دواتر، کاترینا جارێکی دیکە لەگەڵ ئاکشەی کومار دەرکەوتەوە، لە فیلمێکی کۆمێدی دەرهێنەر ئەنیس بەزمی بەناوی سینگ ئز کینگ، فیلمەکە توانی ١٨ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی (هاوتا بە ١.٢٥ ملیار ڕووپییە) کۆبکاتەوە، ئەمەش بووە شەشەمین گەورە سەرکەوتنی کاترینا کێف بەسەریەکەوە لە بۆکس ئۆفیس.&lt;ref name=&quot;sixhits2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;top2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&amp;articleid=3997&amp;nCat=
| سەردێڕ = Top All Time Worldwide Grossers Updated 11/5/2012
| ڕێکەوت = ١١ی ئایاری ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە = Box Office India
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131105215110/http://www.boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&amp;articleid=4409&amp;nCat=
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣
| ڕێکەوتی سەردان = ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;boxoffice2008&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=215&amp;catName=MjAwOA==
| سەردێڕ = Box Office 2008
| بڵاوکەرەوە = Box Office India
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131014132123/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=215&amp;catName=MjAwOA%3D%3D
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; هەرچەند کە بۆچوونی جیاواز لەسەر دەرکەوتنەکانیدا هەبوون،&lt;ref name=&quot;dhoom3&quot;/&gt; ڕەخنەگر ڕاجیڤ مەسەند کاترینا کێف وەک تەلارێکی ناڕێک وایە... نواندنەکەی زۆر لاوازە کە وات لێدەکات کە پێی بڵێی بەزووترین کات سەیری ماهوبالا بکە تاکوو [[مادھوری دیکشیت|مادهوری]] بۆئەوە شتێک فێربیت.&quot;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://ibnlive.in.com/news/singh-is-kinng-a-dead-zone-of-comedy/70704-8.html
| سەردێڕ = Masand's Verdict: Singh is Kinng
| بڵاوکەرەوە = CNN-IBN
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130922190131/http://ibnlive.in.com/news/singh-is-kinng-a-dead-zone-of-comedy/70704-8.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣| دوایین = Masand
| یەکەم = Rajeev
| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

کۆتا فیلمی کاترینا لەم ساڵەدا، فیلمی ''یوڤراج'' بوو لە دەرهێنانی سوبهاش گای، ئەم فیلمە لە بۆکس ئۆفیس شکستی هێنا،&lt;ref name=&quot;boxoffice2008&quot; /&gt; کاترینا لەپاڵ سەلمان خان و ئەنیل کاپوور لە فیلمەکەدا دەرکەوت. بۆ بەرجەستەکردنی ئەم فیلمە، ماوەیەک کاترینا لەگەڵ گرووپێکی ئۆرکێسترا مەشقی دەکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = KBR
| یەکەم = Upala
| سەردێڕ = KAIFi tagda hai
| ناونیشان = http://archive.mid-day.com/entertainment/2008/nov/131108-Salman-Khan-Katrina-Kaif-Pranksters-Cello-Yuvvraaj-Bollywood.htm
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش= [[Mid Day]]
| ڕێکەوت = ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141013055443/http://archive.mid-day.com/entertainment/2008/nov/131108-Salman-Khan-Katrina-Kaif-Pranksters-Cello-Yuvvraaj-Bollywood.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤
| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لەبارەی ڕۆڵی کاترینا، سۆنیا چۆپرا بۆ دەزگای سیفی نووسی &quot;لە فیلمەکەدا، کاترینا ڕۆڵی کچێکی دەگێڕا کە لەلایەن باوکییەوە ڕێگری لێدەکرا بۆ شووکردن بە دڵدارە هەژارەکەی. کاترینا لە ژەنینی چەلۆ نایاب و ڕازیکەر بوو&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.sify.com/movies/review-yuvvraaj-a-yawn-of-a-moral-science-lesson-review-bollywood-14803151.html
| سەردێڕ = Review: Yuvvraaj a yawn of a moral science lesson
| بڵاوکەرەوە = [[Sify]]
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131222174804/http://www.sify.com/movies/review-yuvvraaj-a-yawn-of-a-moral-science-lesson-review-bollywood-14803151.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| دوایین = Chopra
| یەکەم = Sonia
| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; وێڕای جیاوازی لە بۆچوونی ڕەخنەگران لەسەر فیلمەکە، بەڵام فیلمەکە خرایە ئەرشیفی فیلمخانەی ئەکادیمیای زانستەکان و ھونەرەکانی وێنەی جوڵاو، ئەمەش بەهۆی ئەو ڕەهەنەدە هونەرییەی کە هەی بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Memon
| یەکەم = Ayaz
| سەردێڕ = When lines are crossed
| ناونیشان = http://www.dnaindia.com/analysis/column-when-lines-are-crossed-1208634
| ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی تەممووزی ٢٠١٤|ئیش= [[Daily News and Analysis]]
| ڕێکەوت = ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140727164342/http://www.dnaindia.com/analysis/column-when-lines-are-crossed-1208634
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Subhash Ghai's Yuvvraaj goes to Oscar library
| ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Subhash-Ghai-s-Yuvvraaj-goes-to-Oscar-library/Article1-377914.aspx
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= Hindustan Times
| ڕێکەوت = ١٢ی شوباتی ٢٠٠٩| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130929235306/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Subhash-Ghai-s-Yuvvraaj-goes-to-Oscar-library/Article1-377914.aspx
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;

پێش فیلمی ''نیویۆرک''، دەنگی کاترینا لەڕێگای کەسانی دۆبلێرەوە دادەنرا ئەمەش بەهۆی لاوازیی ناوبراوبوو لە قسەکردن بە زمانی هیندییەکی ڕەوان.{{efn|In ''Boom'', ''Namastey London'' and ''Singh is Kingg'', Kaif's real voice was retained.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Stars with voiceovers |ناونیشان=http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/stars-with-voiceovers/article1-908137.aspx |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ئیش=Hindustan Times |ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141021185115/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/stars-with-voiceovers/article1-908137.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Katrina finds her voice |ناونیشان=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Katrina-finds-her-voice/articleshow/2212297.cms |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ئیش=The Times of India |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141025175924/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Katrina-finds-her-voice/articleshow/2212297.cms |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;|name=B}} وێڕای ئەوەی لە زنجیرە فیلمێکی سەرکەوتوودا دەرکەوت، بەڵام ڕەخنەگران تێبینییان کردبوو کە ئەم فیلمانە بەپاڵپشتیی ئەکتەرە نێرەکان بەمشێوەیە سەرکەوتنیان بەدەستهێناوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Vijayakar
| یەکەم = Rajiv
| سەردێڕ = New queen bee?
| ناونیشان = http://www.deccanherald.com/content/274159/queen-bee.html
| ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی تەممووزی ٢٠١٤|ئیش= [[Deccan Chronicle]]
| ڕێکەوت = ٢٦ی ئابی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140726082502/http://www.deccanherald.com/content/274159/queen-bee.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٦ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; بەردەوام ڕەخنە لەنواندنی کاترینا دەگیرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Kaul
| یەکەم = Vivek
| سەردێڕ = Deepika is the new Katrina
| ناونیشان = http://www.dnaindia.com/blogs/post-deepika-is-the-new-katrina-1581434
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= Daily News and Analysis
| ڕێکەوت = ٣١ی تەممووزی ٢٠٠٩| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141012222006/http://www.dnaindia.com/blogs/post-deepika-is-the-new-katrina-1581434
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://zeenews.india.com/exclusive/i-look-at-acting-more-as-motivation-than-inspiration-katrina_4092.html
| سەردێڕ = I look at acting more as motivation than inspiration: Katrina
| ڕێکەوت = ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨| بڵاوکەرەوە = Zee News
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131014040601/http://zeenews.india.com/exclusive/i-look-at-acting-more-as-motivation-than-inspiration-katrina_4092.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣
| ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; کاترینا لەبارەی دەستپێکی کارەکانی ئەوەی وتووە &quot;فیلمە سەرەتاییەکانم بۆ قۆناغی فێربوون باشبوون... هیچ پەشیمانییەکم لێیان نییە.&quot;&lt;ref name=&quot;cream2&quot;/&gt;

=== نیویۆرک و سەرکەوتنی مەزن لە بۆکس ئۆفیس ===
[[File:Katrina_Kaif.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Katrina_Kaif.jpg|alt=A{{بەستەری مردوو|url=https://en.wikipedia.org/wiki/File%3AKatrina_Kaif.jpg%7Calt%3DA |date=ئابی ٢٠٢١ }} woman dressed in a white salwar kameez (traditional Indian dress) with her hair down is smiling and looking away from the camera.|وێنۆک|272x272پیکسڵ|کاترینا لە بۆنەیەکدا بۆ فیلمی زیندەگی نا میلەنگی دۆبارە.]]
دوای بەشداریکردنی لە چەندین فیلم، کە کاترینا زیاتر وەک لایەنی زیادکردنی جوانکاری بۆ فیلمەکە بەکاردەهات، لە ساڵی ٢٠٠٩ لە فیلمی ''نیویۆرک'' دەرکەوت، ئەم فیلمە لە دەرهێنانی کەبیر خانە، جۆری فیلمەکە دراما و تیرۆریستییە، لە فیلمەکەدا کاترینا لەپاڵ [[جۆن ئەبرەھام|جۆن ئەبرەهام]] و نیل نیتن موکیش بە ڕۆڵی سەرەکی بەشداربوو. چیڕۆکی فیلمەکە باس لەژیانی سێ هاوڕی دەکات کە چۆن ژیانیان تێکدەچێت لەدوای ڕووداوەکانی هێرشی ١١ی ئەیلوول. لە فیلمەکەدا، کێف ڕۆلی کەسایەتی (مایا)ی دەگێڕا، کە قوتابییەکی زانکۆیە و دواتر هاوسەرگیری لەگەڵ تیرۆریستێک دەکات. کاترینا ئاماژەی بەوەداوە کە مایا لەخودی خۆیەوە نزیک بوو، چونکە ڕووبەڕووی هەمان مامەڵەی خراپ دەبوویەوە بەهۆی ڕەنگی پێستی ئەمەش لەوکاتەی لە لەندەن دەژیا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = I was conscious of my skin colour while growing up: Katrina
| ناونیشان = http://archive.indianexpress.com/news/i-was-conscious-of-my-skin-colour-while-growing-up-katrina/480776/
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Indian Express
| ڕێکەوت = ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٩| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140222152209/http://archive.indianexpress.com/news/i-was-conscious-of-my-skin-colour-while-growing-up-katrina/480776/
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی شوباتی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;arm candy2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Kat is only Akshay's arm candy
| ناونیشان = http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-07/news-interviews/28190362_1_akshay-kumar-katrina-kaif-s-homepage-film
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٧ی ئابی ٢٠٠٩| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130928093920/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-07/news-interviews/28190362_1_akshay-kumar-katrina-kaif-s-homepage-film
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٣
| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; نیویۆرک لە بۆکس ئۆفیس سەرکەوتنی بەدەستهێنا، هاوکات توانی بۆچوونی ئەرێنی لە ڕەخنەگرانیش وەربگرێت.&lt;ref name=&quot;boxoffice2009&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=288&amp;catName=MjAwOQ==
| سەردێڕ = Box Office 2009
| بڵاوکەرەوە = Box Office India
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131014131907/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=288&amp;catName=MjAwOQ%3D%3D
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = I am not glamorous in real life: Katrina Kaif
| ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/I-am-not-glamorous-in-real-life-Katrina-Kaif/Article1-472226.aspx
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= Hindustan Times
| ڕێکەوت = ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714122213/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/I-am-not-glamorous-in-real-life-Katrina-Kaif/Article1-472226.aspx
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; ڕەخنەگر سوبهاش کەی جها ستایشی ڕۆڵ و دەرکەوتنی کاترینا کێفی کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Jha
| یەکەم = Subhash K.
| سەردێڕ = 'New York', a remarkable effort
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/New-York-a-remarkable-effort/articleshow/4709214.cms?referral=PM
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٩| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160215052638/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/New-York-a-remarkable-effort/articleshow/4709214.cms?referral=PM
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی شوباتی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; لەلایەن نووسەرێکی تایمز ئۆف ئیندیا، فیلمی نیویۆرک بەباشترین کاری کاترینا لەماوەی ئەزموونی ئەکتەریدا وێنا کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = New York Movie Review
| ناونیشان = https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/new-york/movie-review/4707568.cms
|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٩| ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی نیسانی ٢٠١٨| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20180716185345/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/New-York/movie-review/4707568.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٦ی تەممووزی ٢٠١٨| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دوای ئەوە، بەهۆی فیلمی نیویۆرکەوە کاترینا بووە پاڵێوراوی خەڵاتی باشترین خانمەئەکتەری ساڵ لە خەڵاتەکانی فیلم فەیر.&lt;ref name=&quot;awards2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/3458
| سەردێڕ = Katrina Kaif &amp;#124; Latest Celebrity Awards
| بڵاوکەرەوە = Bollywood Hungama
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141112101550/http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/3458
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤| ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دواتر لە فیلمی بلو، دەرکەوتنێکی تایبەتی هەبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Jha
| یەکەم = Subhash K.
| سەردێڕ = Katrina's guest performance in Blue lasts just 8 minutes
| ناونیشان = http://archive.mid-day.com/entertainment/2009/aug/190809-Bollywood-Katrina-Kaif-Blue-underwater-thriller-guest-performance.htm
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= Mid Day
| ڕێکەوت = ١٩ی ئابی ٢٠٠٩| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٤ی شوباتی ٢٠١٤
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://archive.today/20140204095601/http://archive.mid-day.com/entertainment/2009/aug/190809-Bollywood-Katrina-Kaif-Blue-underwater-thriller-guest-performance.htm
| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; هەر لەم ساڵەدا، کاترینا لەگەڵ [[ڕانبیر کاپوور]] دەرکەوت لە فیلمی ''ئەجەب پرێم کی غەزەب کەهانی''، لە فیلمەکەدا کاترینا ڕۆڵی کچەهەتیوێکی گێڕا کە ناچاری دەکەن بۆ ئەوەی شوو بە دەوڵەمەندێک بکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=288&amp;catName=MjAwOQ==
| سەردێڕ = Box Office 2009
| بڵاوکەرەوە = Box Office India
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131014131907/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=288&amp;catName=MjAwOQ%3D%3D
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە لەدەرهێنانی ڕاجکومار سانتۆشییە، تاران ئەدرەش لە بۆلیوود هەنگاما نووسی، &quot;کاترینا بەردەوامە لە سەرسامکردنی ئێمە... ئەو لە هەردوو دیمەنی سۆزدارانە و ئاسایی نایاب بوو&quot; هەروەها تاران پەسنی نواندنی نێوان ڕانبیر کاپوور و کاترینا کیفی کرد لەم فیلمەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/510223
| سەردێڕ = Ajab Prem Ki Ghazab Kahani (2009) Review
| ڕێکەوت = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣| بڵاوکەرەوە = [[Bollywood Hungama]]
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131015042425/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/510223
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣| دوایین = Adarsh
| یەکەم = Taran
| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; کۆتا فیلمی ئەمساڵەی کاترینا، فیلمی دی دەنا دەن بوو.&lt;ref name=&quot;arm candy2&quot;/&gt; ئەم فیلمەش لە بۆکس ئۆفیس سەرکەوتنی بەدەستهێنا.

لە ساڵی ٢٠١٠، کێف لە فیلمێکی هەستبزوێن-سیاسیی بەناوی ڕاجنیتی بەشداریکرد، فیلمەکە لە دەرهێنانی پراکەش جها بوو، هەریەکە لە ڕانبیر کاپوور، [[ئاجای دیڤگان]]، ئەرجون ڕامپال، نانا پاتیکار، مەنۆج بەجپای و سارا تۆمپسن بەشداربوون. فیلمەکە سەرچاوەی گرتبوو لە داستانی مەهاباراتا و ڕۆمانی گادفازەر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Lahiri
| یەکەم = Tripti
| ناونیشان = https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2010/06/04/rajneeti-mahabharat-godfather-set-in-bhopal/
| سەردێڕ = 'Rajneeti': 'Mahabharat,' 'Godfather,' in Bhopal
|ئیش= [[The Wall Street Journal]]
| ڕێکەوت = ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٠| ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131015075752/https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2010/06/04/rajneeti-mahabharat-godfather-set-in-bhopal/
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; چیڕۆکی فیلمەکە لەناوجەرگەی شاری بۆپالە، باس لە دوو حیزبی سیاسیی دەکات کە دەیانەوێت دەستبگرن بەسەر هێز، دەسەڵات و گەندەڵی ناوچەکە. وێڕای ئەوەی کە لە میدیاکان ئەوە باس دەکرا کە کەسایەتی کاترینا کێف لە فیلمەکەدا لەسەر ژیانی سۆنیا غاندی وەرگیراوە، بەڵام خودی کێف ئەمەی ڕەتکردەوە. کاترینا بۆ خۆئامادەکردنی بۆ ئەم فیلمە، سەیری کەمپەینەکانی هەڵبژاردنی پریانکا غاندی دەکرد، بۆئەوەی فێری زمانی جەستەی سیاسییەکان بێت. دوای نمایشکردنی فیلمەکە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://ibnlive.in.com/news/i-was-shocked-when-approached-for-raajneeti/115962-8-66.html
| سەردێڕ = I was shocked when approached for Raajneeti
| ڕێکەوت = ٢٢ی ئایاری ٢٠١٠| بڵاوکەرەوە = CNN-IBN
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140421083323/http://ibnlive.in.com/news/i-was-shocked-when-approached-for-raajneeti/115962-8-66.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢١ی نیسانی ٢٠١٤
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی نیسانی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = I watched Priyanka Gandhi's videos to get Rajneeti look: Katrina
| ناونیشان = http://indiatoday.intoday.in/story/I+watched+Priyanka+Gandhi's+videos+to+get+Rajneeti+look:+Katrina/1/94724.html
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= India Today
| ڕێکەوت = ٢٦ی نیسانی ٢٠١٠| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140427030623/http://indiatoday.intoday.in/story/I%20watched%20Priyanka%20Gandhi%27s%20videos%20to%20get%20Rajneeti%20look%3A%20Katrina/1/94724.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی نیسانی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; ڕەخنەگران بۆچوونی ئەرێنییان لەبارەی فیلمەکە وەشاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Bhirani
| یەکەم = Radhika
| سەردێڕ = Raajneeti has coffers ringing with political winner
| ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Raajneeti-has-coffers-ringing-with-political-winner/Article1-555238.aspx
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش= Hindustan Times
| ڕێکەوت = ٩ی حوزەیرانی ٢٠١٠| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131025174724/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Raajneeti-has-coffers-ringing-with-political-winner/Article1-555238.aspx
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://ibnlive.in.com/news/masand-raajneeti-is-thrilling-and-gripping/121986-8-84.html
| سەردێڕ = 'Raajneeti' is thrilling and gripping
| ڕێکەوت = ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٠| بڵاوکەرەوە = CNN-IBN
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140113231757/http://ibnlive.in.com/news/masand-raajneeti-is-thrilling-and-gripping/121986-8-84.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤
| ڕێکەوتی سەردان = ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤| دوایین = Masand
| یەکەم = Rajeev
| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Joshi
| یەکەم = Namrata
| سەردێڕ = Rajneeti
| ناونیشان = http://www.outlookindia.com/article/Rajneeti/265711
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= [[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]
| ڕێکەوت = ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٠| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714144900/http://www.outlookindia.com/article/Rajneeti/265711
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; نیکات کازمی پەسنی دەرکەوتنی کاترینای کرد لەبەردەم کامێرا و بە کەسایەتییەکی بەهێز وەسفی کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Kazmi
| یەکەم = Nikhat
| سەردێڕ = Raajneeti Review
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Raajneeti/movie-review/6007822.cms
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20120820214326/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Raajneeti/movie-review/6007822.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٠ی ئابی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە لە بۆکس ئۆفیس سەرکەوتنی بەدەستهێنا بەوەی توانی ٢٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی (١.٤ ملیار ڕووپییەی هیندی) کۆبکاتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&amp;catName=MjAxMA==
| سەردێڕ = Box Office 2010
| بڵاوکەرەوە = Box Office India
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131014062657/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&amp;catName=MjAxMA%3D%3D
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

کاترینا کێف بۆ شەشەمین جار لەگەڵ ئاکشەی کومار دەرکەوتەوە، ئەمەش هەر لە ساڵی ٢٠١٠ بوو کاتێک بەیەکەوە لە فیلمی کۆمێدی (تیس مار خان) دەرکەوتن، فیلمەکە لە دەرهێنانی فەرەح خانە. لەم فیلمە کاترینا بەشداربوو لە گۆرانییەکی سەمائامێز بەناوی (شیلا کی جەوانی)، ئەم گۆرانییە دەنگدانەوەی زۆری هەبوو،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Wangoo
| یەکەم = Anupama
| سەردێڕ = Sheila steals Munni's thunder
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Sheila-steals-Munnis-thunder/articleshow/7164852.cms?referral=PM
| ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئایاری ٢٠١٥|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20180208112323/https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Sheila-steals-Munnis-thunder/articleshow/7164852.cms?referral=PM
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٨ی شوباتی ٢٠١٨| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; هەروەها بۆ خۆ ئامادەکردن بۆ گۆرانییەکە ئەوا کاترینا کێف لەگەڵ سەماکەر ڤیرۆنیکا دی سوزا مەشقی دەکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Dabholkar
| یەکەم = Reshma K.
| سەردێڕ = Katrina: Bollywood's only belly dancer
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Katrina-Bollywoods-only-belly-dancer/pmredirectshow/7058136.cms?
| ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی ئایاری ٢٠١٥|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20180208112323/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Katrina-Bollywoods-only-belly-dancer/pmredirectshow/7058136.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٨ی شوباتی ٢٠١٨| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وێڕای دەنگدانەوەی گۆرانییەکان، تیس مار خان شکستی هێنا لە بۆکس ئۆفیس هەروەها نەیتوانی ڕەخنەگران لەخۆی ڕازی بکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = TMK fails to impress critics
| ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/TMK-fails-to-impress-critics/Article1-642276.aspx
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش= Hindustan Times
| ڕێکەوت = ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131025174721/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/TMK-fails-to-impress-critics/Article1-642276.aspx
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Fall and fall of akki
| ناونیشان = http://www.telegraphindia.com/1110209/jsp/entertainment/story_13553921.jsp
| ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ئیش= [[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]
| ڕێکەوت = ٩ی شوباتی ٢٠١١| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141210050313/http://www.telegraphindia.com/1110209/jsp/entertainment/story_13553921.jsp
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; ڕینوکا ڕاو بۆ دەیلی نیوز ئەند ئەنەلایزس نووسی &quot;کاترینا زۆر نواندن ئامێزانە دەردەکەوێت... بەخراپی.&quot; هاوکات لەلایەنی دەرکەوتنی لە گۆرانییەکان پەسنی کاترینای کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Rao
| یەکەم = Renuka
| سەردێڕ = Review: Tees Maar Khan is not worth even a free ticket
| ناونیشان = http://www.dnaindia.com/entertainment/review-review-tees-maar-khan-is-not-worth-even-a-free-ticket-1485367
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= Daily News and Analysis
| ڕێکەوت = ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141012223534/http://www.dnaindia.com/entertainment/review-review-tees-maar-khan-is-not-worth-even-a-free-ticket-1485367
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;
[[File:Anushka_Sharma,_Shahrukh_Khan_and_Katrina_Kaif_at_the_premiere_of_JAB_TAK_HAI_JAAN.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Anushka_Sharma,_Shahrukh_Khan_and_Katrina_Kaif_at_the_premiere_of_JAB_TAK_HAI_JAAN.jpg|alt=A{{بەستەری مردوو|url=https://en.wikipedia.org/wiki/File%3AAnushka_Sharma%2C_Shahrukh_Khan_and_Katrina_Kaif_at_the_premiere_of_JAB_TAK_HAI_JAAN.jpg%7Calt%3DA |date=ئابی ٢٠٢١ }} man in a suit is interlocking arms with two women. The woman on the left is wearing a blue one-shouldered gown with her hair up, while the woman on the right is wearing a gold sari (South Asian attire) with her hair down.|چەپ|وێنۆک|293x293پیکسڵ|سێیانەی فیلمی جەب تەک هەی جان؛ لە ڕاستەوە کاترینا کێف، [[شاروخ خان]] وە [[ئەنوشکا شارما]].]]
بۆ ساڵی دواتر (٢٠١١)، کاترینا کێف بۆیەکەمینجار لەگەڵ ڕیتیک ڕۆشان دەرکەوت لە فیلمی زیندەگی نا میلەگی دوبارە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Lalwani
| یەکەم = Vickey
| سەردێڕ = No issues with the kiss: Hrithik Roshan, Katrina Kaif
| ناونیشان = http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-24/news-interviews/29698522_1_katrina-kaif-kiss-locking-lips
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١١| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130928034348/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-24/news-interviews/29698522_1_katrina-kaif-kiss-locking-lips
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٣
| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە باس لە سێ هاوڕێ دەکات کە دەچنە گەشتی وڵاتی ئیسپانیا وەک کورتەگەشتێکی زوگورتیانە، یەکێک لەو کوڕانە دەکەوێتە داوی خۆشەویستی لەگەڵ لەیلا (کاترینا). فیلمەکە هەر لەلایەنی ڕەخنەگرانە و هەمیش لەلایەنی بۆکس ئۆفیس سەرکەوتنی بەدەستهێنا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Sahni
| یەکەم = Diksha
| ناونیشان = https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2011/07/15/review-round-up-zindagi-na-milegi-dobara/
| سەردێڕ = Review Round-Up: 'Zindagi Na Milegi Dobara'
|ئیش= The Wall Street Journal
| ڕێکەوت = ١٥ی تەممووزی ٢٠١١| ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714233533/https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2011/07/15/review-round-up-zindagi-na-milegi-dobara/
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=earnings
| سەردێڕ = Box Office Earnings 19/08/10 – 25/08/11 (Nett Collections in Ind Rs)
| بڵاوکەرەوە = Box Office India
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20110903171326/http://www.boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=earnings
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣ی ئەیلوولی ٢٠١١| ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; هاوکات دەستیگرت بەسەر زۆربەی خەڵاتەکانی ناوخۆی ئەم ساڵە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/awards/id/535587
| سەردێڕ = Zindagi Na Milegi Dobara (2011) &amp;#124; Latest Movie Awards
| بڵاوکەرەوە = Bollywood Hungama
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131103035713/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/awards/id/535587
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; ڕیچارد کویپەر بۆ ڤارایتی نووسی، &quot;کاترینا ئەوەندە جوانە کە دەبێتە سەرچاوەی ئیلهام بەخشی بۆ هەمووان تاکوو بچنە بەردەم ئاوێنە و شتێک بۆخۆیان بکەن.&quot;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Kuipers
| یەکەم = Richard
| سەردێڕ = Review: 'Zindagi na milegi dobara'
| ناونیشان = https://variety.com/2011/film/reviews/zindagi-na-milegi-dobara-1117945686/
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= [[Variety (magazine)|Variety]]
| ڕێکەوت = ٢١ی تەممووزی ٢٠١١| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130928223219/http://variety.com/2011/film/reviews/zindagi-na-milegi-dobara-1117945686/
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;

دوای ئەوە هەر لە ساڵی ٢٠١١، کاترینا لە فیلمێکی ڕۆمانسی-کۆمێدی بەناوی ''مێری برازەر کی دولهەن'' بەشداریکرد، ئەم فیلمە لە بەرهەمهێنانی کۆمپانیای یاش ڕاج فیلمز و دەرهێنانی عەلی عەباس زەفەر بوو، کاترینا لەپاڵ هەریەکە لە عیمران خان و عەلی زەفەر ڕۆڵی سەرەکی گێڕا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Guharoy
| یەکەم = Rounak
| سەردێڕ = Imran Khan, Katrina Kaif set the stage on fire
| ناونیشان = http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-11/news-interviews/29875873_1_ali-zafar-mere-brother-ki-dulhan-katrina-kaif
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ١١ی ئابی ٢٠١١| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130928033847/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-11/news-interviews/29875873_1_ali-zafar-mere-brother-ki-dulhan-katrina-kaif
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٣
| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە فیلمەکەدا، کاترینا ڕۆڵی کچێکی دەگێڕا بەناوی دیمپل دیکشت، کچێکی زۆربڵێ و پێشبینیی نەکراو بوو، بەشێک لە ڕەخنەگران پێیان وابوو کە کاترینا ئالینگاریی کردووە بۆ وەرگرتنی ئەم ڕۆڵە.&lt;ref name=&quot;Hindustan Times&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Chikni Chameli not my style: Katrina Kaif
| ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Chikni-Chameli-not-my-style-Katrina-Kaif/Article1-787297.aspx
| ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش= Hindustan Times
| ڕێکەوت = ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131021230355/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Chikni-Chameli-not-my-style-Katrina-Kaif/Article1-787297.aspx
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; وێڕای ئەوەی فیلمەکە بۆچوونی جیاوازی لە ڕەخنەگران وەرگرت، بەڵام بەگشتی ڕەخنەگران ستایشی دەرکەوتنی کاترینایان کرد، بەشێکیان کارەکتەری دیمپل دیکشت بە یەکێ لە سەرنجڕاکێشترین کارەکتەرە مێینەکانی ساڵیان دانا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Garia
| یەکەم = Nikita
| ناونیشان = https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2011/09/10/review-round-up-mere-brother-ki-dulhan/
| سەردێڕ = Review Round-Up: 'Mere Brother Ki Dulhan'
|ئیش= The Wall Street Journal
| ڕێکەوت = ١٠ی ئەیلوولی ٢٠١١| ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131029201255/https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2011/09/10/review-round-up-mere-brother-ki-dulhan/
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Somaaya|یەکەم١=Bhawana|دوایین٢=Kothari|یەکەم٢=Jigna|دوایین٣=Madangarli|یەکەم٣=Supriya|سەردێڕ=Mother Maiden Mistress: Women in Hindi Cinema, 1950–2010|ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=HarperCollins India|ژپنک=٩٧٨-٨١-٧٢٢٣-٨٥٩-٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Dtec0Ykfo1sC&amp;pg=RA5-PA2011|پەڕە=٢٠١١}}&lt;/ref&gt; گۆرەڤ مالانی بۆ ئێکەنۆمیک تایمز نووسی، دەتوانین سەیری فیلمەکە بکەین بەهۆی دەرکەوتنەکەی کاترینا کێفەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Malani
| یەکەم = Gaurav
| سەردێڕ = Mere Brother Ki Dulhan: Movie review
| ناونیشان = http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-09-09/news/30135706_1_mere-brother-ki-dulhan-katrina-kaif-imran-khan
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Economic Times
| ڕێکەوت = ٩ی ئەیلوولی ٢٠١١| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130928031353/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-09-09/news/30135706_1_mere-brother-ki-dulhan-katrina-kaif-imran-khan
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بۆ ئەم فیلمە، کاترینا بۆ دووەمینجار پاڵێوراو کرا بۆ وەرگرتنی خەڵاتی باشترین خانمەئەکتەری ساڵ لە خەڵاتەکانی فیلم فەیر.&lt;ref name=&quot;awards2&quot;/&gt;

لە ساڵی ٢٠١٢، کاترینا لە گۆرانی چیکنی چەمیننی دەرکەوت، گۆرانییەکی سەما ئامێز بوو لە فیلمی ئەگنیپات. ئەم گۆرانییە لەماوەی دە ڕۆژ وێنەی گیرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Raje
| یەکەم = Abhishek
| سەردێڕ = Chikni Chameli gets 3.8&amp;nbsp;million views within a week!
| ناونیشان = http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-28/news-interviews/30562001_1_chikni-chameli-agneepath-katrina-kaif
| ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131015114513/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-28/news-interviews/30562001_1_chikni-chameli-agneepath-katrina-kaif
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣
| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بەقسەی کاترینا، ئەمە یەکێک بووە لە کارە قورسەکان بەوەی لەسەر ئەو شێوازە نەبووە کە ئەو پێی ڕاهاتبوو، هەروەها کارکردنی لەم گۆرانییە وەک ئالنگارییەک بۆخۆی دانا.&lt;ref name=&quot;Hindustan Times&quot;/&gt; هەر لە هەمان ساڵدا، کاترینا لە فیلمی ئێک تا تایگەر بەشداریکرد، ئەم فیلمە لە دەرهێنانی کەبیر خانە، کێف لەپاڵ سەلمان خان بەڕۆڵی سەرەکی دەرکەوت، لەفیلمەکەدا کێف ڕۆڵی کەسایەتیی زۆیای گێڕا کە بریکاری هەوڵگیریی پاکستانییە و دەکەوێتە داوی خۆشەویستی تایگەر کە بریکاری هەواڵگیریی هیندییە. فیلمەکە توانی سەرکەوتنی مەزن لە بۆکس ئۆفیس و وەرگرتنی بۆچوونی ئەرێنی ڕەخنەگران بەدەست بهێنێت،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Gupta
| یەکەم = Shubhra
| سەردێڕ = Ek Tha Tiger
| ناونیشان = http://archive.indianexpress.com/news/ek-tha-tiger/989475/0
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Indian Express
| ڕێکەوت = ١٧ی ئابی ٢٠١٢| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://archive.today/20140204100146/http://archive.indianexpress.com/news/ek-tha-tiger/989475/0
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٤ی شوباتی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Critics Report: Ek Tha Tiger burning bright
| ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Critics-Report-Ek-Tha-Tiger-burning-bright/Article1-914019.aspx
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش= Hindustan Times
| ڕێکەوت = ١٥ی ئابی ٢٠١٢| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131025174658/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Critics-Report-Ek-Tha-Tiger-burning-bright/Article1-914019.aspx
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Guha
| یەکەم = Aniruddha
| سەردێڕ = Aniruddha Guha reviews Ek Tha Tiger
| ناونیشان = http://www.dnaindia.com/entertainment/review-aniruddha-guha-reviews-ek-tha-tiger-method-in-the-salman-madness-1728293
|ئیش= Daily News and Analysis
| ڕێکەوت = ١٥ی ئابی ٢٠١٢| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141012224312/http://www.dnaindia.com/entertainment/review-aniruddha-guha-reviews-ek-tha-tiger-method-in-the-salman-madness-1728293
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە توانی ٤٣ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی (٣.١ ملیار ڕووپییەی هیندی) لە بۆکس ئۆفیس کۆبکاتەوە، بەمەش بووە پڕداهاتترینن فیلمی بۆلیوود بۆ ئەو ساڵە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&amp;articleid=5979&amp;nCat=
| سەردێڕ = Chennai Express Crosses Ek Tha Tiger Worldwide in Ten Days
| ڕێکەوت = ١٩ی ئابی ٢٠١٣| بڵاوکەرەوە = Box Office India
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131105220137/http://boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&amp;articleid=5979&amp;nCat=
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = http://www.ibtimes.co.in/articles/415845/20121217/top-10-grossers-2012.htm
| سەردێڕ = Top 10 Bollywood Box Office Grossers of 2012; &quot;Ek Tha Tiger&quot; Tops List
| ڕێکەوت = ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ئیش= [[International Business Times]]
| ڕێکەوتی سەردان = ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140114080943/http://www.ibtimes.co.in/articles/415845/20121217/top-10-grossers-2012.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Katrina Kaif promoting Bharat in 2019.jpg|ڕاست|وێنۆک|کاترینا لەکاتی بەبازاڕکردنی فیلمی بهارەت.]]
هەر لەو ساڵەدا، کاترینا لە فیلمی جەب تەک هەی جان دەرکەوت، لە فیلمەکە لەپاڵ هەریەکە لە شاروخ خان و ئەنوشکا شارما ڕۆڵی سەرەکی گێڕا، ئەم فیلمە کۆتا فیلمی دەرهێنەری بۆلیوود یاش چۆپرا بوو، فیلمەکە لە چەشنی ڕۆمانسی و دراما بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://movies.ndtv.com/bollywood/big-bang-at-the-box-office-today-jab-tak-hai-jaan-son-of-sardaar-291901
| سەردێڕ = Big bang at the box office today: Jab Tak Hai Jaan, Son Of Sardaar
| ڕێکەوت = ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە = NDTV
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140527015235/http://movies.ndtv.com/bollywood/big-bang-at-the-box-office-today-jab-tak-hai-jaan-son-of-sardaar-291901
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی ئایاری ٢٠١٤
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠١٤| دوایین = Roy
| یەکەم = Gitanjali
| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە بارەی کارکردنی لەگەڵ یاش چۆپرا، کاترینا وتی، &quot;بێگوومان ئەو پاشای ڕۆمانسە وە هەمیشە حەزم بەوە کردووە کە چۆن کچەپاڵەوانەکانی پشان دەدات. هەمیشە خەونم ئەوەبووە کە لەگەڵ ئەودا کاربکەم، بەڵام ئەوەی لە ژیانی ڕاستەقینە بۆم هاتە پێشەوە ئەوا تەنانەت لەو خەونەش باشتر بوو.&quot;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Reality better than dreams: Katrina Kaif
| ناونیشان = http://archive.mid-day.com/entertainment/2012/apr/270412-Reality-better-than-dreams-Katrina-Kaif.htm
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= Mid Day
| ڕێکەوت = ٢٧ی نیسانی ٢٠١٢| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٤ی شوباتی ٢٠١٤
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://archive.today/20140204102048/http://archive.mid-day.com/entertainment/2012/apr/270412-Reality-better-than-dreams-Katrina-Kaif.htm
| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە فیلمەکە کاترینا ڕۆڵی کچێک دەگێڕێت بەناوی میرا، ئەم کچە بەڵێن بەخودا دەدات کە واز لە خۆشەویستەکەی بهێنێت ئەگەر لە کۆما بگەڕێتەوە بۆ ژیان. هەرچەندە فیلمەکە پەسن و ستایشی ڕەخنەگرانەی وەرگرت، بەڵام بۆچوونی ڕەخنەگران لەسەر دەرکەوتنی کاترینا لەیەکتری جیاوازبوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Rana
| یەکەم = Preetika
| ناونیشان = https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2012/11/13/review-round-up-jab-tak-hai-jaan-woos-critics/
| سەردێڕ = Review Round Up: 'Jab Tak Hai Jaan' Woos Critics
|ئیش= The Wall Street Journal
| ڕێکەوت = ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢| ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131029212135/https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2012/11/13/review-round-up-jab-tak-hai-jaan-woos-critics/
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; دەزگای سی ئێن ئێن-ئای بی ئێن نووسی، &quot;ڕۆڵی میرا دژوار بوو، کاترینا لە دیمەنە سۆزدارییەکان شکستی هێنا، پێدەچێت کاترینا هێشتا لە کارکردن لەبەردەم کامێرادا ڕانەهاتبێت وە زەحمەتی بینیوە لە ڕۆڵگێڕان لە دەربڕینی لە دیمەنە سۆزدارییەکان.&quot;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://ibnlive.in.com/news/jab-tak-hai-jaan-how-has-katrina-kaif-fared-in-the-film/305984-8.html
| سەردێڕ = Jab Tak Hai Jaan: How has Katrina Kaif fared in the film?
| بڵاوکەرەوە = CNN-IBN
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131009015036/http://ibnlive.in.com/news/jab-tak-hai-jaan-how-has-katrina-kaif-fared-in-the-film/305984-8.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣| دوایین = Vats
| یەکەم = Rohit
| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە لە بۆکس ئۆفیسیش سەرکەوتنی باشی بەدەستهێنا، توانی ٣٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی (٢.١١ ملیار ڕووپییە) کۆبکاتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Mehta
| یەکەم = Ankita
| سەردێڕ = 'Jab Tak Hai Jaan' Box Office Collection: Shahrukh Starrer is a Blockbuster Overseas
| ناونیشان = http://www.ibtimes.co.in/articles/411072/20121204/jab-tak-hai-jaan-box-office-collection.htm
|ئیش= International Business Times
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕێکەوت = ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130927081651/http://www.ibtimes.co.in/articles/411072/20121204/jab-tak-hai-jaan-box-office-collection.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠١٣، دەرکەوتنی هەبوو لە فیلمی دووم ٣ لەپاڵ عامر خان، فیلمەکە لە دەرهێنانی ڤیجای کریشنا ئاچاریا بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Aamir, Abhishek, Katrina and Uday promote 'Dhoom 3'
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Aamir-Abhishek-Katrina-and-Uday-promote-Dhoom-3/articleshow/27215896.cms
| ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی تەممووزی ٢٠١٤|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160215052736/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Aamir-Abhishek-Katrina-and-Uday-promote-Dhoom-3/articleshow/27215896.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی شوباتی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; بۆ ڕۆڵگێڕانی کارەکتەرێکی سێرک، کاترینا ماوەی ساڵێک دەستیکرد بە مەش کردن کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Katrina Kaif gets perfect body for Dhoom 3
| ناونیشان = http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-21/news-interviews/44325481_1_dhoom-3-katrina-kaif-perfect-body
| ڕێکەوتی سەردان = ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140114014039/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-21/news-interviews/44325481_1_dhoom-3-katrina-kaif-perfect-body
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤
| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە بۆچوونی جیاوازی وەرگرت، کاترینا ڕەخنەی ئەوەی لێگیرا کە ماوەی دەرکەوتنی کورت بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Movie review: Dhoom 3 a splendid watch but lacks imagination
| ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/entertainment/reviews/movie-review-dhoom-3-a-splendid-watch-but-lacks-imagination/article1-1164671.aspx
| ڕێکەوتی سەردان = ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ئیش= Hindustan Times
| ڕێکەوت = ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140112223634/http://www.hindustantimes.com/entertainment/reviews/movie-review-dhoom-3-a-splendid-watch-but-lacks-imagination/article1-1164671.aspx
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە توانی ٧٦ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی (٥.٤٢ ملیار ڕووپییەی هیندی) کۆبکاتەوە، ئەم فیلمە بووە پڕداهاتترین فیلمی مێژووی بۆلیوود، تاکوو ساڵی دواتر فیلمی پیکەی توانی ئەم ڕیکۆردە بشکێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Upadhyaya
| یەکەم = Prakash
| سەردێڕ = 'PK'(Peekay) Box Office Collection: Aamir Khan Starrer's Next Target – ₹600 Crores
| ناونیشان = http://www.ibtimes.co.in/pk-peekay-box-office-collection-aamir-khan-starrers-next-target-600-crores-619194
|ئیش= International Business Times
| ڕێکەوتی سەردان = ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥| ڕێکەوت = ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20150104162528/http://www.ibtimes.co.in/pk-peekay-box-office-collection-aamir-khan-starrers-next-target-600-crores-619194
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;

دواتر لە ساڵی ٢٠١٤، کێف لە فیلمی بانگ بانگ! بەشداریکرد، ئەم فیلمە لەدەرهێنانی سیدارت ئەناند بوو، کاترینا لە پاڵ ڕیتیک ڕۆشان ڕۆڵی سەرەکی گێرا، فیلمەکە دووبارەی فیلمی نایت ئەند دەی هۆلیوود بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Lalwani
| یەکەم = Vickey
| سەردێڕ = Hrithik prepping up for Knight and Day remake
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Hrithik-prepping-up-for-Knight-and-Day-remake/articleshow/18441696.cms
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ١١ی شوباتی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140905031120/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Hrithik-prepping-up-for-Knight-and-Day-remake/articleshow/18441696.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٥ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; ڕەخنەگر ڕاجا سێن بە &quot;قبووڵنەکراو&quot; وەسفی ئەم دەرکەوتنەی کاترینای کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.rediff.com/movies/review/review-bang-bang-is-loud-dumb-exhausting/20141002.htm
| سەردێڕ = Review: Bang Bang is loud, dumb, exhausting
| ڕێکەوت = ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ئیش= Rediff.com
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141004042138/http://www.rediff.com/movies/review/review-bang-bang-is-loud-dumb-exhausting/20141002.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤| ڕێکەوتی سەردان = ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤| دوایین = Sen
| یەکەم = Raja
| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وێڕای ئەوەی فیلمەکە سەرکەوتنی باشی بەدەست هێنا لە بۆکس ئۆفیس، بەڵام شیکەرەوەکان پێیان وابوو هێشتا لەئاست چاوەڕوانییەکەیاندا نەبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.boxofficeindia.com/Details/art_detail/mumbai125kmandsonalicabledullbangbangissemihit#.VEIIHfmUeSo
| سەردێڕ = Mumbai 125KM And Sonali Cable Dull Bang Bang Is Semi Hit
| ڕێکەوت = ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤| بڵاوکەرەوە = Box Office India
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141021112147/http://boxofficeindia.com/Details/art_detail/mumbai125kmandsonalicabledullbangbangissemihit
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤| ڕێکەوتی سەردان = ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; هەریەکە لە فیلمەکانی ئێک تا تایگەر، دووم ٣ و بانگ بانگ! هێشتا لە پێرستی پڕداهاتترین فیلمەکانی ناوخۆی هیندستان دان، هاوکات فیلمی جەب تەک هەی جان لە لیستی پڕداهاتترین فیلمەکانی دەرەوەدایە.

=== گۆڕانکاریی لە کارەکانن (٢٠١٥-ئێستا) ===
[[File:Aditya, Katrina promot film ‘Fitoor’.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Aditya,_Katrina_promot_film_%E2%80%98Fitoor%E2%80%99.jpg|چەپ|وێنۆک|225x225پیکسڵ|کاترینا{{بەستەری مردوو|url=https://en.wikipedia.org/wiki/File%3AAditya%2C_Katrina_promot_film_%E2%80%98Fitoor%E2%80%99.jpg%7C%DA%86%DB%95%D9%BE%7C%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%86%DA%A9%7C225x225%D9%BE%DB%8C%DA%A9%D8%B3%DA%B5%7C%DA%A9%D8%A7%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86%D8%A7 |date=ئابی ٢٠٢١ }} لەگەڵ [[ئادیتیا ڕۆی کاپور]]، لە ساڵی ٢٠١٦ بەیەکەوە لە فیلمی فیتوور دەرکەوتن.]]
لە ساڵی ٢٠١٦، کاترینا کێف لەگەڵ سەیف عەلی خان لە فیلمی فانتۆم دەرکەوت، ئەم فیلمە لە دەرهێنانی کەبیر خانە، باس لە ڕووداوەکانی هێرشی ٢٦ی ١١ی مومبای دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.bollywoodhungama.com/news/2692973/After-Phantom%2C-Kabir-Khan%27s-Bajrangi-Bhaijaan-to-kick-start-on-November-3
| سەردێڕ = After Phantom, Kabir Khan's Bajrangi Bhaijaan to kick start on November 3
| ڕێکەوت = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤| بڵاوکەرەوە = Bollywood Hungama
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141103145619/http://www.bollywoodhungama.com/news/2692973/After-Phantom%2C-Kabir-Khan%27s-Bajrangi-Bhaijaan-to-kick-start-on-November-3
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە لە بۆکس ئۆفیس ناوەند بوو.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://blogtobollywood.com/phantom-total-box-office-collection-and-verdict-hit-or-flop/
| title = Phantom Total Box Office Collection and Verdict: Hit Or Flop
| date = 2015-09-13
| website = Blog To Bollywood
| language = en-US
| accessdate = 2021-02-07
| last = Umesh
}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٦، کاترینا لە دوو فیلمدا دەرکەوت، سەرەتا لە فیلمی فیتوور لەپاڵ ئادیتیا ڕۆی کاپوور دەرکەوت، ئەم فیلمە لە دەرهێنانی ئەبهیشەک کاپوورە، ناوەڕۆکی فیلمەکە لە ڕۆمانی چاوەڕوانییەکی مەزنی چارڵز دیکنز وەرگیراوە، فیلمەکە لە بۆکس ئۆفیس و ڕازیکردنی ڕەخنەگران شکستی هێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://movies.ndtv.com/bollywood/katrina-kaif-aditya-roy-kapur-fight-kashmir-chill-with-fitoor-kiss-736871
| سەردێڕ = Katrina Kaif, Aditya Roy Kapur Fight Kashmir Chill With Fitoor Kiss
| ڕێکەوت = ٤ی شوباتی ٢٠١٥| بڵاوکەرەوە = NDTV
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20150311032701/http://movies.ndtv.com/bollywood/katrina-kaif-aditya-roy-kapur-fight-kashmir-chill-with-fitoor-kiss-736871
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی ئازاری ٢٠١٥| ڕێکەوتی سەردان = ٩ی شوباتی ٢٠١٥| دوایین = Prashar
| یەکەم = Chandni}}&lt;/ref&gt; دوای ئەم فیلمە، کاترینا لە فیلمی بار بار دێکۆ لە پاڵ سیدهارت مەلهۆترا دەرکەوت، فیلمەکە لە چەشنی ڕۆمانسی و درامایە و نیتیا مێهرا کاری دەرهێنانی بۆ کرد. ئەم فیلمەش بەهەمان شێوە لە بۆکس ئۆفیس و بەدەستهێنانی بۆچوونی ئەرێنی ڕەخنەگران شکستی هێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Thakur
| یەکەم = Charu
| سەردێڕ = Baar Baar Dekho to Fitoor: 2016's glossy films which sank without a trace
| ناونیشان = http://indiatoday.intoday.in/story/baar-baar-dekho-sidharth-katrina-mohenjo-daro-fitoor-ki-and-ka-2016-flop-films/1/762438.html
| ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ئیش= India Today
| ڕێکەوت = ١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20161011230640/http://indiatoday.intoday.in/story/baar-baar-dekho-sidharth-katrina-mohenjo-daro-fitoor-ki-and-ka-2016-flop-films/1/762438.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; ڕەخنەگر نامراتا جۆشی لەبارەی کاتریناوە نووسی، &quot;کاترینا باشە کە وەک خۆی بێت، سەما بکات، پێبکەنێت و گاڵتە بکات، بەڵام کاتێک باسەکە دێتە سەر دیمەنی دراماتیک ئەوا شکست دێنێت.&quot;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Joshi
| یەکەم = Namrata
| سەردێڕ = Fitoor doesn't live up to expectations
| ناونیشان = http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/fitoor-doesnt-live-up-to-expectations/article8235812.ece
| ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ئیش= The Hindu
| ڕێکەوت = ١٤ی شوباتی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠١٧، کێف لەپاڵ ڕانبیر کاپوور دەرکەوتەوە، ئەمجارەیان لە فیلمی جاگا جاسووس بوو، ئەم فیلمە ماوەیەکی زۆر کاتی نمایشکردنی دواخرابوو، فیلمەکە لە چەشنی کۆمێدی-سەرکێشی بوو، ڕا و بۆچوونی ڕەخنەگران لەمەڕ فیلمەکە جیاوازبوو هاوکات فیلمەکە لە بۆکس ئۆفیس تووشی شکستێکی گەورە هات. مایناک شێخەر لە میددەی نووسی، &quot;ڕاستگۆیانە، هیچ دوو ڕووخساری گەشتر نابینم لە بۆلیوود لەبەرامبەر ڕانبیر و کاترینادا، ئەوان بەیەکەوە لەبەردەم کامێرادا دەگەشێنەوە.&quot;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = https://www.mid-day.com/articles/jagga-jasoos-movie-review-film-rating-ranbir-kapoor-katrina-kaif-anurag-basu-bollywood-news/18423172
| سەردێڕ = Jagga Jasoos Movie Review: Ranbir Kapoor and Katrina Kaif shine before camera
| ڕێکەوت = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٧|ئیش= mid-day
| ڕێکەوتی سەردان = ٣٠ی نیسانی ٢٠١٨| زمان = en
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20171221115928/http://www.mid-day.com/articles/jagga-jasoos-movie-review-film-rating-ranbir-kapoor-katrina-kaif-anurag-basu-bollywood-news/18423172
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لەکۆتایی ئەم ساڵەدا، کاترینا و سەلمان خان بەیەکەوە گەڕانەوە بەبەشی دووەمی تایگەر، ئەمجارەیان لەژێر ناوی تایگەر زیندووە، لەم بەشەیان عەلی عەباس زەفەر شوێنی کەبیر خانی گرتەوە وەک دەرهێنەری فیلمەکە، فیلمەکە تەنیا لە سێ ڕۆژی یەکەمیدا توانی ١.١ ملیار ڕووپییەی هیندی کۆبکاتەوە، لە کۆتاییشدا توانی زیاتر لە ٥ ملیار ڕووپییە کۆبکاتەوە بەداهاتی گشت جیهان.&lt;ref name=&quot;bollywoodhungama2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/box-office-worldwide-collections-day-wise-breakup-tiger-zinda-hai/
| سەردێڕ = Box Office: Worldwide collections and day wise breakup of Tiger Zinda Hai
| ڕێکەوت = ١٥ی شوباتی ٢٠١٨| وێبگە = [[Bollywood Hungama]]
| ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bollywoodhungama2&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=3523
| سەردێڕ = Tiger Runs Riot On Monday - Challenges Bahubali - Box Office India
| وێبگە = www.boxofficeindia.com
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt; ڕاچیت گوپتە بۆ فیلم فەیر نووسی، &quot;سیناریۆی فیلمەکە بۆ کاترینا ئاسانکرابوو بەوەی کەم دوو بوو، لەبەرامبەردا زیاتر بەدیمەنی ئاکشن و تەقەکردن توانی قەرەبووی بکاتەوە.&quot;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = https://www.filmfare.com/reviews/bollywood-movies/tiger-zinda-hai-movie-review-slick-and-smart-25773.html
| سەردێڕ = Movie Review: Tiger Zinda Hai
|ئیش= Filmfare
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧| دوایین = Gupta
| یەکەم = Rachit
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20171226020812/https://www.filmfare.com/reviews/bollywood-movies/tiger-zinda-hai-movie-review-slick-and-smart-25773.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠١٨، کاترینا لە فیلمی چەتەکانی هیندوستان دەرکەوت، لە فیلمەکەدا کاترینا وەک ئەکتەری پاڵپشت لەپاڵ عامر خان، ئەمیتاب باچان و فاتیمە سەنا شێخ دەرکەوت. فیلمەکە لەدەرهێنانی ڤیجای کریشنا ئەچاریا بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.yashrajfilms.com/news/detail/2017/05/11/katrina-kaif-joins-yrf-star-studded-mega-project-thugs-of-hindostan
| سەردێڕ = Katrina Kaif Joins YRF's Star Studded Mega Project Thugs of Hindostan
| وێبگە = www.yashrajfilms.com
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170821003004/https://www.yashrajfilms.com/news/detail/2017/05/11/katrina-kaif-joins-yrf-star-studded-mega-project-thugs-of-hindostan
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢١ی ئابی ٢٠١٧| ڕێکەوتی سەردان = ١١ی ئایاری ٢٠١٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; هەر لەو ساڵەدا، کاترینا لە فیلمی زیڕۆ دەرکەوتەوە، بەهەمان شێوە وەک ئەکتەری پاڵپشت لەپاڵ هەریەکە لە شاروخ خان و ئەنوشکا شارمادا دەرکەوت، فیلمەکە لە دەرهێنانی ئەناند ئێل رای بوو، کێف ڕۆڵی ئەکتەر و کەسایەتییەکی بەناوبانگی دەگێڕا لە فیلمەکە کە ئاڵوودەی مەی ببوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = http://www.ibtimes.co.in/confirmed-shah-rukh-khan-romance-alia-bhatt-katrina-kaif-not-deepika-padukone-aanand-l-rais-725915
| سەردێڕ = Confirmed: Shah Rukh Khan to romance Alia Bhatt and Katrina Kaif, not Deepika Padukone, in Aanand L Rai's film
| دوایین = Sen
| یەکەم = Sushmita
|ئیش= International Business Times, India Edition
| ڕێکەوتی سەردان = ١٤ی ئایاری ٢٠١٧| زمان = en
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170511162028/http://www.ibtimes.co.in/confirmed-shah-rukh-khan-romance-alia-bhatt-katrina-kaif-not-deepika-padukone-aanand-l-rais-725915
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی ئایاری ٢٠١٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ناوەڕۆکی فیلمەکە بۆچوونی جیاوازی ڕەخنەگرانی لێکەوتەوە، بەڵام دەرکەوتنی کاترینا ستایشی ڕەخنەگرانی بەدەستهێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/katrina-kaif-is-the-surprise-element-of-aanand-l-rai-directorial-zero/articleshow/67191729.cms
| سەردێڕ = Katrina Kaif is the surprise element of Aanand L. Rai directorial 'Zero' - Times of India
| وێبگە = The Times of India
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20181222004246/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/katrina-kaif-is-the-surprise-element-of-aanand-l-rai-directorial-zero/articleshow/67191729.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨| ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئودیتا جونجونوالا بۆ دەزگای مینت نووسی، &quot;لەوە زیاتر چاوەڕێی چیتر بین، باشترین دەرکەوتنیەتی.&quot;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| نووسەر = Jhunjhunwala, Udita
| ناونیشان = https://www.livemint.com/Consumer/TlxM9eycHLcXlqL2yAyoXJ/Movie-review-Zero-a-stunted-love-story-that-stalls-at-lift.html
| سەردێڕ = Zero movie review: A love story that stalls at lift off
|ئیش= Mint
| ڕێکەوت = ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨| ڕێکەوتی سەردان = ١٣ی ئازاری ٢٠١٩| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20181223130700/https://www.livemint.com/Consumer/TlxM9eycHLcXlqL2yAyoXJ/Movie-review-Zero-a-stunted-love-story-that-stalls-at-lift.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بۆ ئەم فیلمە، کاترینا پاڵێوراوکرا بۆ بردنەوەی خەڵاتی باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت لە خەڵاتەکانی فیلم فەیر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = https://www.filmfare.com/news/bollywood/nominations-for-the-64th-vimal-filmfare-awards-2019_-32898-1.html
| سەردێڕ = Nominations for the 64th Vimal Filmfare Awards 2019
|ئیش= Filmfare
| ڕێکەوت = ١٢ی ئازاری ٢٠١٩| ڕێکەوتی سەردان = ١٣ی ئازاری ٢٠١٩| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20190316052927/https://www.filmfare.com/news/bollywood/nominations-for-the-64th-vimal-filmfare-awards-2019_-32898-1.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٦ی ئازاری ٢٠١٩
| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; هەردوو فیلمی ثەگز ئۆف هیندوستان و زیڕۆ لە بۆکس ئۆفیس شکستیان هێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Can the Bollywood Khans stage a comeback?
| ناونیشان = https://www.telegraphindia.com/entertainment/can-the-bollywood-khans-stage-a-comeback/cid/1681755
| ڕێکەوت = ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ئیش= The Telegraph
| نووسەر = Dua, Aarti
| ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20190116201052/https://www.telegraphindia.com/entertainment/can-the-bollywood-khans-stage-a-comeback/cid/1681755
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٩، کاترینا جارێکی دیکە لەگەڵ سەلمان خان دەرکەوتەوە، ئەمجارەیان بە فیلمی بهارەت بوو، فیلمەکە لەدەرهێنانی عەلی عەباس زەفەر بوو، ناوەڕۆکی فیلمەکە لە فیلمی ئۆد تو مای فازەری کۆرییەوە وەرگیرا بوو، سەرەتا وا بڕیاربوو کە [[پریانکا چۆپرا]] ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمەکە وەربگرێت، بەڵام دوای کشانەوەی ناوبراو ئەوا کاترینا کێف هەڵبژێردرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Katrina Kaif replaces Priyanka Chopra in Bharat
| ناونیشان = https://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/010818/katrina-kaif-replaces-priyanka-chopra-in-bharat.html
| ڕێکەوت = ١ی ئابی ٢٠١٨|ئیش= Deccan Chronicle
| نووسەر = Jha, Subhash K
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; دواتر فیلمەکە بووە یەکێک لە پڕداهاتترین فیلمەکانی ئەو ساڵە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.businesstoday.in/trending/box-office/bharat-box-office-collection-day-22-salman-khan-film-breaches-rs-325-crore-mark-worldwide/story/359320.html
| سەردێڕ = Bharat Box Office Collection Day 22: Salman Khan's film breaches Rs 325-crore mark worldwide
| وێبگە = www.businesstoday.in
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20190702162011/https://www.businesstoday.in/trending/box-office/bharat-box-office-collection-day-22-salman-khan-film-breaches-rs-325-crore-mark-worldwide/story/359320.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٢ی تەممووزی ٢٠١٩
| ڕێکەوتی سەردان = ٢ی تەممووزی ٢٠١٩| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

بڕیارە لەداهاتوودا کاترینا لە فیلمی سووریاڤانشی لەگەڵ ئاکشەی کومار هەروەها لە فیلمی فۆن بهووت، لەپاڵ هەریەکە لە ئیشان خەتەر و سیدانت چاتورڤێدی دەربکەوێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = https://www.hindustantimes.com/bollywood/should-work-in-spaces-we-are-comfortable-in-says-katrina-kaif-on-being-a-glamourous-heroine/story-kz4bjYMRspdncBepP8RrXJ.html
| سەردێڕ = Should work in spaces we are comfortable in, says Katrina Kaif on being a 'glamourous heroine'
| دوایین = Singh
| یەکەم = Prashant
| ڕێکەوت = ٢٥ی نیسانی ٢٠١٨|ئیش= Hindustan Times
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی نیسانی ٢٠١٨| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20180425160725/https://www.hindustantimes.com/bollywood/should-work-in-spaces-we-are-comfortable-in-says-katrina-kaif-on-being-a-glamourous-heroine/story-kz4bjYMRspdncBepP8RrXJ.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٥ی نیسانی ٢٠١٨| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/confirmed-akshay-kumar-will-romance-katrina-kaif-in-rohit-shetty-s-sooryavanshi-1507084-2019-04-22
| سەردێڕ = Confirmed: Akshay Kumar will romance Katrina Kaif in Rohit Shetty's Sooryavanshi
| وێبگە = India Today
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی نیسانی ٢٠١٩| ڕێکەوت = ٢٢ی نیسانی ٢٠١٩| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20190422040124/https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/confirmed-akshay-kumar-will-romance-katrina-kaif-in-rohit-shetty-s-sooryavanshi-1507084-2019-04-22
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی نیسانی ٢٠١٩| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ
| سەردێڕ = Here's All You Need To Know About Katrina Kaif, Siddhant Chaturvedi And Ishaan Khatter-Starrer Phone Bhoot
| ناونیشان = https://www.mid-day.com/articles/heres-all-you-need-to-know-about-katrina-kaif-siddhant-chaturvedi-and-ishaan-khatter-starrer-phone-bhoot/22896248
| ڕێکەوت = ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٠
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠
| ئیش = Mid Day
| archive-date = ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠
| archive-url = https://web.archive.org/web/20200729092359/https://www.mid-day.com/articles/heres-all-you-need-to-know-about-katrina-kaif-siddhant-chaturvedi-and-ishaan-khatter-starrer-phone-bhoot/22896248
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

== دوور لە شاشەکان ==
[[File:Katrina_Kaif_at_an_event_for_Nakshatra.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Katrina_Kaif_at_an_event_for_Nakshatra.jpg|alt=A{{بەستەری مردوو|url=https://en.wikipedia.org/wiki/File%3AKatrina_Kaif_at_an_event_for_Nakshatra.jpg%7Calt%3DA |date=ئابی ٢٠٢١ }} woman dressed in traditional Indian clothing is looking away from the camera. She has a red bindi between her eyebrows, a silver necklace and is wearing an embroidered red sari.|چەپ|وێنۆک|ئامادەبوونی کاترینا لە بۆنەی کۆمپانیایەیەکی خشڵ، ساڵی ٢٠١٠.]]
کاترینا کێف لەگەڵ دایکی دامەزراوەیەک بەڕێوەدەبەن بۆ ڕزگارکردن و لەخۆگرتنی ئەو منداڵە کچانەی کە لەلایەن خێزانەکانیانەوە بەخێو ناکرێن و فڕێدەدرێن هەروەها کار بۆ بنبڕکردنی لەناوبردنی منداڵی ساوای کچ دەکەن لە هیند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Sinha
| یەکەم = Seema
| سەردێڕ = Touching lives
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/people/Touching-lives/articleshow/7127277.cms
| ڕێکەوتی سەردان = ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١١| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160215052740/http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/people/Touching-lives/articleshow/7127277.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی شوباتی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; کاترینا دوای ئەو خەڵات و پارانەی لە بەرنامەکانی ١٠ کا دەم و کۆن بانێگا کەرۆرپاتی بەدەستیهێنا بەخشییە دامەزراوەکەی دایکی بۆ یارمەتیدانی هەتیوان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Jha
| یەکەم = Subhash K.
| سەردێڕ = Katrina to appear on TV shows to fund mom's charity
| ناونیشان = http://www.mid-day.com/articles/katrina-to-appear-on-tv-shows-to-fund-moms-charity/61427
| ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= Mid Day
| ڕێکەوت = ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714135115/http://www.mid-day.com/articles/katrina-to-appear-on-tv-shows-to-fund-moms-charity/61427
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٠٩ و ٢٠١٠، کاترینا بەشداریکرد لە کاری نماشیکردنی [[خێرخوازی]] لەپاڵ سەلمان خان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.sify.com/movies/bollywood-actors-walk-ramp-for-charity-in-mumbai-news-bollywood-jkooudbaaecsi.html
| سەردێڕ = Bollywood actors walk ramp for charity in Mumbai
| ڕێکەوت = ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩| بڵاوکەرەوە = Sify
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140729120118/http://www.sify.com/movies/bollywood-actors-walk-ramp-for-charity-in-mumbai-news-bollywood-jkooudbaaecsi.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٩ی تەممووزی ٢٠١٤| ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی تەممووزی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Bollywood actresses walk on ramp to collect funds for Salman Khan's charity
| ناونیشان = http://www.dnaindia.com/lifestyle/report-bollywood-actresses-walk-on-ramp-to-collect-funds-for-salman-khans-charity-1450573
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٤|ئیش= Daily News and Analysis
| ڕێکەوت = ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140808165639/http://www.dnaindia.com/lifestyle/report-bollywood-actresses-walk-on-ramp-to-collect-funds-for-salman-khans-charity-1450573
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٨ی ئابی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٠، بۆ کۆکردنەوەی داهات لەپێناو کردنەوەی قوتابخانەیەک لە مادورای، کاترینا ئەلبوومێکی لەگەڵ ئاوازدانەر ئەی ئار رەحمان ئەنجامدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.digitalspy.com/bollywood/news/a216739/katrina-kaif-records-charity-album.html
| سەردێڕ = Katrina Kaif records charity album
| ڕێکەوت = ٢٧ی نیسانی ٢٠١٠| بڵاوکەرەوە = [[Digital Spy]]
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141226111615/http://www.digitalspy.com/bollywood/news/a216739/katrina-kaif-records-charity-album.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤| ڕێکەوتی سەردان = ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٤| دوایین = Astbury
| یەکەم = Will
| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Katrina Kaif to sing for AR Rahman?
| ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/katrina-kaif-to-sing-for-ar-rahman/article1-907000.aspx
| ڕێکەوتی سەردان = ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= Hindustan Times
| ڕێکەوت = ٢ی ئابی ٢٠١٢| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714172448/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/katrina-kaif-to-sing-for-ar-rahman/article1-907000.aspx
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٢، لە هەڵمەتێکی هۆشیارکردنەوە لەبارەی شێرپەنجەی مەمک بەشداریکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Katrina lends a hand to cancer cause
| ناونیشان = http://indiatoday.intoday.in/story/katrina-lends-a-pink-hand-to-cancer-cause/1/237197.html
| ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی تەممووزی ٢٠١٤|ئیش= India Today
| ڕێکەوت = ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714172702/http://indiatoday.intoday.in/story/katrina-lends-a-pink-hand-to-cancer-cause/1/237197.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠٠٨، کاترینا لەپاڵ هەریەکە لە شاروخ خان، [[کارینا کاپوور]] و ئەرجون ڕامپال بەشداریکرد لە کۆنسێرتێکی میوزیکی-گەشتیاری کە لە ئەمستەردام دەستیپێکرد، دوای چوار مانگ لە دوبەی کۆتایی پێهات، ئەمەش لەوکاتەی لەوێ لەبەردەم ١٥ هەزار ئامادەبوو نمایشی ئەنجام دا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://specials.rediff.com/movies/2008/jun/27sld1.htm
| سەردێڕ = SRK's Temptations Reloaded 2008 kick starts!
|ئیش= Rediff.com
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20090410203435/http://specials.rediff.com/movies/2008/jun/27sld1.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٠ی نیسانی ٢٠٠٩| ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Radhakrishnan
| یەکەم = Manjusha
| سەردێڕ = Saturday night live with Shah Rukh Khan
| ناونیشان = http://gulfnews.com/about-gulf-news/al-nisr-portfolio/tabloid/articles/saturday-night-live-with-shah-rukh-khan-1.138718
| ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= [[Gulf News]]
| ڕێکەوت = ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٣، لەهەمان بۆنەدا لەگەڵ شاروخ خان بەشداریکردەوە، لە کۆنسێرتێک لە مەسقەت لەبەردەم ١٨ هەزار کەس نمایشی سەماکردنی پێشکەش کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی میدیای دەنگوڕەنگی|ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠١٣|سەردێڕ=Temptations Reloaded 2013: SRK, Katrina, Preity enthrall Muscat|ناونیشان=http://ibnlive.in.com/videos/373885/temptations-reloaded-2013-srk-katrina-preity-enthrall-muscat.html|بڵاوکەرەوە=CNN-IBN|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140715210246/http://ibnlive.in.com/videos/373885/temptations-reloaded-2013-srk-katrina-preity-enthrall-muscat.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٠٩، کێف لەگەڵ گۆرانیبێژی سەنیگالی-ئەمریکی، ئاکۆن بەشداربوو لە ڕێوەڕەسمی کۆتایی خوولی نایابی هیندی کە لە جۆهانزبێرگ لە باشووری ئەفریقا بەڕێوەچوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.sify.com/sports/katrina-akon-bring-curtains-down-on-ipl-2009-imagegallery-cricket-jfzjK9bdhgc.html
| سەردێڕ = Katrina-Akon bring curtains down on IPL 2009
| بڵاوکەرەوە = Sify
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131208034538/http://www.sify.com/sports/katrina-akon-bring-curtains-down-on-ipl-2009-imagegallery-cricket-jfzjK9bdhgc.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٣، لەپاڵ شاروخ خان، [[دیپیکا پادوکۆن]] و پیتبول بەشدارییان کرد لە ڕێوەڕەسمی کردنەوەی خوولی کریکێتی هیندی (ئای پی ئێل)، ئەم ئاهەنگە لە شاری کەلکەتا بەڕێوەچوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://movies.ndtv.com/bollywood/ipl-2013-shah-rukh-khan-katrina-kaif-deepika-padukone-pitbull-showcase-diverse-culture-349474
| سەردێڕ = IPL 2013: Shah Rukh Khan, Katrina Kaif, Deepika Padukone, Pitbull showcase diverse culture
| ڕێکەوت = ٣ی نیسانی ٢٠١٣| بڵاوکەرەوە = NDTV
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140713121133/http://movies.ndtv.com/bollywood/ipl-2013-shah-rukh-khan-katrina-kaif-deepika-padukone-pitbull-showcase-diverse-culture-349474
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی تەممووزی ٢٠١٤
| ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٦، بەشداریکرد لە &quot;گەشتی تیمی خەونەکان&quot;، کە کۆمەڵێک ئەکتەر و دەرهێنەری بۆلیوود بەشداریان تێداکرد و گەشتی کۆنسێرتییان بۆ چەند شارێک لە ئەمریکا ئەنجامدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Shekhar
| یەکەم = Mimansa
| سەردێڕ = Alia Bhatt, Katrina Kaif, Sidharth Malhotra's Dream Team signs off with the ultimate booth photo, see pics
| ناونیشان = http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/alia-bhatt-katrina-kaif-sidharth-malhotras-dream-team-signs-off-booth-photo-2991995/
| ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦| ڕێکەوت = ٢٦ی ئابی ٢٠١٦| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20161011230840/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/alia-bhatt-katrina-kaif-sidharth-malhotras-dream-team-signs-off-booth-photo-2991995/
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

== ژیانی کەسی ==
ژیانی تاکەکەسی کاترینا گرنگییەکی گەورەی میدیاکانی لەسەرە. کاترینا لەبارەی ژیانی ڕۆمانتیکی خۆی وتی، &quot;هەمیشە بڕوام بەژیانی پێش و دوای هاوسەرگیری هەبووە. پێش هاوسەرگیری... کە ئێوە ناوتان لێی ناوە ژنێکی سەڵت وە بەلای منەوە ئەو بەشەی ژیان بریتییە لە شکۆمەندی و شانازی.&quot;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Jamkhandikar
| یەکەم = Shilpa
| سەردێڕ = 'I don't want my kids to know how many boyfriends I had'
| ناونیشان = http://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-dont-want-my-kids-to-know-how-many-boyfriends-i-had-1138453
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= Daily News and Analysis
| ڕێکەوت = ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714203922/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-dont-want-my-kids-to-know-how-many-boyfriends-i-had-1138453
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; وێڕای ئەوەی لە ساڵی ٢٠٠٣، دەنگی پەیوەندی ئەوینداری کێف لەگەڵ سەلمان خان بەڵام تاکوو جیابوونەوەیان لە ساڵی ٢٠١٠، کاترینا بەهیچ جۆرێک باسی وەک پەیوەندییەکی جیددی باسی لێوەنەدەکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Salman was my first serious relationship: Katrina Kaif
| ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/tabloid/salman-was-my-first-serious-relationship-katrina-kaif/story-AVsYMARO64Duw189Lbm98N.html
| ڕێکەوتی سەردان = ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ئیش= Hindustan Times
| ڕێکەوت = ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20161220094600/http://www.hindustantimes.com/tabloid/salman-was-my-first-serious-relationship-katrina-kaif/story-AVsYMARO64Duw189Lbm98N.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; دواتر هەر وەک هاوڕێی نزیکی یەکتر مانەوە، بۆئەوەش کاترینا ئەمە بە چاکەی سەلمان خان دەزانێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Singh
| یەکەم = Prashant
| سەردێڕ = I am Katrina's bodyguard: Salman Khan
| ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/news-feed/archives/i-am-katrina-s-bodyguard-salman-khan/article1-734610.aspx
| ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی تەممووزی ٢٠١٤|ئیش= Hindustan Times
| ڕێکەوت = ١٩ی ئابی ٢٠١١| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714122509/http://www.hindustantimes.com/news-feed/archives/i-am-katrina-s-bodyguard-salman-khan/article1-734610.aspx
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Salman believed in me: Katrina
| ناونیشان = http://indiatoday.intoday.in/story/Salman+believed+in+me:+Katrina/1/94790.html
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= India Today
| ڕێکەوت = ٢٧ی نیسانی ٢٠١٠| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714215118/http://indiatoday.intoday.in/story/Salman%20believed%20in%20me%3A%20Katrina/1/94790.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Choudhary
| یەکەم = Anuradha
| سەردێڕ = &quot;Salman's been a huge influence&quot; – Katrina Kaif
| ناونیشان = http://www.filmfare.com/interviews/salmans-been-a-huge-influence-katrina-kaif-2787.html
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= [[Filmfare]]
| ڕێکەوت = ٥ی نیسانی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140811013355/http://www.filmfare.com/interviews/salmans-been-a-huge-influence-katrina-kaif-2787.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی ئابی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;

هەواڵی ئەوە بڵاوکرایەوە کە هۆکاری جیابوونەوەی سەلمان و کاترینا بەهۆی نزیکی کاترینا و ڕانبیر بوو لە فیلمی ئەجەب پریم کی غەزەب کەهانی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Katrina Kaif nudges Deepika Padukone out of Ranbir Kapoor's tour
| ناونیشان = http://indiatoday.intoday.in/story/katrina-kaif-nudges-deepika-padukone-out-of-ranbir-kapoors-tour/1/122436.html
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= India Today
| ڕێکەوت = ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141021034700/http://indiatoday.intoday.in/story/katrina-kaif-nudges-deepika-padukone-out-of-ranbir-kapoors-tour/1/122436.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; هەرچەند کاترینا ئەمەی ڕەتکردەوە، بەڵام دواتر کاترینا و ڕانبیر کاپوور کەوتنە پەیوەندی خۆشەویستییەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Mirani
| یەکەم = Indu
| سەردێڕ = I want to be loved: Katrina
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/i-want-to-be-loved-katrina/articleshow/5997720.cms
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٠| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160215052806/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/i-want-to-be-loved-katrina/articleshow/5997720.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی شوباتی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Pradhan
| یەکەم = Bharathi S.
| سەردێڕ = Single Sallu's a friendly ex
| ناونیشان = http://www.telegraphindia.com/1101114/jsp/7days/story_13174492.jsp
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= The Telegraph
| ڕێکەوت = ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714174001/http://www.telegraphindia.com/1101114/jsp/7days/story_13174492.jsp
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; لە ئابی ٢٠١٣، وێنەی ڕانبیر و کاترینا لە گەشتێکی پشوویان بۆ دوورگەی ئیبزا لە ئیسپانیا لەلایەن گۆڤاری ستاردەست دزەی پێکرا. دواتر کێف دانی بەوەدانا کە لەپەیوەندی خۆشەویستیدایە لەگەڵ ڕانبیر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Shrivastava
| یەکەم = Anshu
| سەردێڕ = Bollywood's Hottest Couple: Finally, Is 'Kat' Out of Ranbir Kapoor's Bag?
| ناونیشان = http://www.ibtimes.com.au/bollywoods-hottest-couple-finally-kat-out-ranbir-kapoors-bag-1313842
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= International Business Times
| ڕێکەوت = ١ی ئابی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20150527143053/http://www.ibtimes.com.au/bollywoods-hottest-couple-finally-kat-out-ranbir-kapoors-bag-1313842
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی ئایاری ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt; دوای دزەکردنی وێنەکانی، کاترینا نامەیەکی کراوەی بۆ میدیاکان بڵاوکردەوە کە ناوبراو دڵگرانە بە هاتنە ناو ژیانی کەسیی خۆیەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = An open letter to the media from Katrina Kaif
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/An-open-letter-to-the-media-from-Katrina-Kaif/articleshow/21528241.cms
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٢ی ئابی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140423124426/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/An-open-letter-to-the-media-from-Katrina-Kaif/articleshow/21528241.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٣ی نیسانی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; کاترینا ئاماژەشی بەوەدا کە ڕانبیر بەشێکی زۆر گرنگە لە ژیانی ئەودا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = KBR
| یەکەم = Upala
| سەردێڕ = Ranbir Kapoor is an important part of my life: Katrina Kaif
| ناونیشان = http://www.dnaindia.com/entertainment/interview-ranbir-kapoor-is-an-important-part-of-my-life-katrina-kaif-1936375
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= Daily News and Analysis
| ڕێکەوت = ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141013013227/http://www.dnaindia.com/entertainment/interview-ranbir-kapoor-is-an-important-part-of-my-life-katrina-kaif-1936375
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; لە شووباتی ٢٠١٦، میدیاکان هەواڵی ئەوەیان بڵاوکردەوە کە کاترینا و ڕانبیر جیابوونەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Did the break-up with Ranbir Kapoor cost Katrina Kaif an endorsement deal?
| ناونیشان = http://www.dnaindia.com/entertainment/report-did-the-break-up-with-ranbir-kapoor-cost-katrina-kaif-an-endorsement-deal-2183398
| ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ئیش= Daily News and Analysis
| ڕێکەوت = ٢٨ی شوباتی ٢٠١٦| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20161027165511/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-did-the-break-up-with-ranbir-kapoor-cost-katrina-kaif-an-endorsement-deal-2183398
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

لەبەر ئامادەنەبوونی باوکیان، ئەوا کاترینا گرنگی زیاتر بە خێزانەکەی دەدات و زیاتر هەست بە بەرپرسیارێتی دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Jahagirdar-Saxena|یەکەم=Shraddha|ناونیشان=http://www.verveonline.com/121/people/katrina.shtml|سەردێڕ=View From The Top|journal=[[Verve (Indian magazine)|Verve]]|بەرگ=٢١|issue=6|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140714183415/http://www.verveonline.com/121/people/katrina.shtml|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; لەبەرئەوەی باوکی موسڵمانە و دایکیشی کریستیان، ئەوا کیف بڕوای بە هەموو بیرووباوەڕەکان و بوونی خودا هەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Gupta
| یەکەم = Priya
| سەردێڕ = Katrina Kaif: We have a mandir at our home
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Katrina-Kaif-We-have-a-mandir-at-our-home/articleshow/46726227.cms
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٩ی ئازاری ٢٠١٥|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٢٩ی ئازاری ٢٠١٥| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20150329202651/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Katrina-Kaif-We-have-a-mandir-at-our-home/articleshow/46726227.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٩ی ئازاری ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Bamzai
| یەکەم = Kaveree
| سەردێڕ = Golden girl Katrina Kaif
| ناونیشان = http://indiatoday.intoday.in/story/golden-girl-katrina-kaif/1/236145.html
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= India Today
| ڕێکەوت = ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714121906/http://indiatoday.intoday.in/story/golden-girl-katrina-kaif/1/236145.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٠٩، زە تایمز ئۆف ئیندیا هەواڵی ئەوەی بڵاوکردەوە کە کاترینا پێش نمایشکردنی فیلمەکەی بۆ نزاکردن سەردانی پەرستگای سییڤینیایەک (هیندوو)، کڵێسای ماونت ماری و مەزاری سووفییەکانی لە ئەجمەر شەریف دەرگا کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Unplugged: Katrina Kaif
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/people/Unplugged-Katrina-Kaif/articleshow/4791923.cms
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160215052759/http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/people/Unplugged-Katrina-Kaif/articleshow/4791923.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی شوباتی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

== لە میدیاکان ==
[[پەڕگە:Katrina Kaif figure at Madame Tussauds London.jpg|وێنۆک|پەیکەری مۆمیی کاترینا لە مۆزەخانەی [[مەدام توسو]]، [[لەندەن]].]]
کاترینا لە پێداچوونەوەی فیلمەکانیدا، هەمیشە داوای لێدەکرێت کە ئالینگاری زیاتر بنوێنێت لە هەڵبژاردنی فیلمەکانیدا، هەروەها ڕەخنەگران هانی دەدەن کە بەڕۆڵی کەسایەتی زاڵ دەربکەوێت لەوەی تەنیا ببێتە هاوکارێکی بچووک بۆ ئەو فیلمانەی کە ئەکتەری نێرینە زاڵ بەسەریدا.&lt;ref name=&quot;cream2&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://ibnlive.in.com/news/is-katrina-bollywoods-lucky-mascot/183795-8-66.html
| سەردێڕ = Is Katrina Bollywood's lucky mascot?
| ڕێکەوت = ١٣ی ئەیلوولی ٢٠١١| بڵاوکەرەوە = CNN-IBN
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131205145526/http://ibnlive.in.com/news/is-katrina-bollywoods-lucky-mascot/183795-8-66.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣
| ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| دوایین = Vats
| یەکەم = Rohit
| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.firstpost.com/bollywood/a-career-tip-for-birthday-barbie-katrina-kaif-learn-to-act-959053.html
| سەردێڕ = A career tip for birthday Barbie Katrina Kaif: Learn to act
| ڕێکەوت = ١٦ی تەممووزی ٢٠١٣| بڵاوکەرەوە = [[Firstpost]]
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20150924013452/http://www.firstpost.com/bollywood/a-career-tip-for-birthday-barbie-katrina-kaif-learn-to-act-959053.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥| ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٤| دوایین = Jakatdar
| یەکەم = Anuya
| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئەنویا جاکاتدەر بۆ فێرستپۆست نووسی، &quot;توانای سەماکردنی کاترینا زۆرباشترە بەراورد بە ڕۆڵگێڕانی. لەلایەکی دیکەوە، مینا لیەر بۆ زە تایمز ئۆف ئیندیا نووسیوە، &quot;کاترینا یەکێکە لە باشترین سەماکەرانی بۆلیوود.&quot; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Iyer
| یەکەم = Meena
| سەردێڕ = Why Katrina Kaif looks forward to dancing in films now
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Why-Katrina-Kaif-looks-forward-to-dancing-in-films-now/articleshow/16264607.cms
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٦ی ئەیلوولی ٢٠١٢| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160215052729/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Why-Katrina-Kaif-looks-forward-to-dancing-in-films-now/articleshow/16264607.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی شوباتی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; سەرکەوتنی کێف لە سینەمای بۆلیوود، ئومێدی بەخشی بە کەسانی بیانی و دەرەوەی هیندستان بۆئەوەی بێن لە ناو بۆلیوود سەرکەوتن بەدەست بهێنن.&lt;ref name=&quot;cream2&quot; /&gt;

لەلایەن هەندێک میدیاوە، کێف بەیەکێک لە جوانترین خانمە کەسایەتییە بەناوبانگەکان هەڵبژێردراوە. بۆ ماوەی پێنج ساڵ لە نێوان ٢٠٠٨ بۆ ٢٠١٣، کاترینا ناوی لە ورووژێنەرترین ژنی جیهان هات لەلایەن دەزگای ئێف ئێچ ئێم ئیندیا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Katrina Kaif voted 'FHM's' sexiest woman
| ناونیشان = http://www.dnaindia.com/lifestyle/report-katrina-kaif-voted-fhms-sexiest-woman-1552317
| ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی تەممووزی ٢٠١٤|ئیش= Daily News and Analysis
| ڕێکەوت = ٧ی حوزەیرانی ٢٠١١| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714181217/http://www.dnaindia.com/lifestyle/report-katrina-kaif-voted-fhms-sexiest-woman-1552317
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = KBR
| یەکەم = Upala
| سەردێڕ = Deepika Padukone displaces Katrina Kaif in FHM 100 Sexiest Women in the World 2014
| ناونیشان = http://www.dnaindia.com/entertainment/report-deepika-padukone-displaces-katrina-kaif-in-fhm-100-sexiest-women-in-the-world-2014-1999264
| ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی تەممووزی ٢٠١٤|ئیش= Daily News and Analysis
| ڕێکەوت = ٣ی تەممووزی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140707022951/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-deepika-padukone-displaces-katrina-kaif-in-fhm-100-sexiest-women-in-the-world-2014-1999264
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٧ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٠٩ وە ٢٠١٠، کاترینا ناوی لە پێرستی بەهێزترین ژنان هات کە لەلایەن گۆڤاری ڤێرڤی هیندییەوە بڵاوکرابوویەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Pandey|یەکەم=Piyush|ناونیشان=http://www.verveonline.com/86/people/powerwomen03.shtml|سەردێڕ=Verve's 50 Power Women 2010|journal=[[Verve (Indian magazine)|Verve]]|بەرگ=١٨|issue=6|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121219054922/http://www.verveonline.com/86/people/powerwomen03.shtml|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www.verveonline.com/74/people/powerlist.shtml|سەردێڕ=Verve's 50 Power Women 2009|journal=Verve|بەرگ=١٧|issue=6|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130404092809/http://verveonline.com/74/people/powerlist.shtml|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی نیسانی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; لە ساڵانی ٢٠٠٨، ٢٠١٠ و ٢٠١٣ لەلایەن گۆڤاری بەریتانی ئێستەرن ئای، کاترینا بە ورووژێنەرترین خانمی ئاسیا هەڵبژێردرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.emirates247.com/entertainment/2.526/katrina-is-world-s-sexiest-asian-again-2010-12-12-1.328304
| سەردێڕ = Katrina is world's sexiest Asian... again
| ڕێکەوت = ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠| بڵاوکەرەوە = Emirates 24/7
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131029195005/http://www.emirates247.com/entertainment/2.526/katrina-is-world-s-sexiest-asian-again-2010-12-12-1.328304
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Mukhopadhyay
| یەکەم = Sounak
| سەردێڕ = Katrina Kaif Declared as Sexiest Asian Woman in the World, Fourth Time for the British-Indian Actress
| ناونیشان = http://www.ibtimes.com.au/katrina-kaif-declared-sexiest-asian-woman-world-fourth-time-british-indian-actress-1325878
|ئیش= International Business Times
| ڕێکەوتی سەردان = ٢ی ئابی ٢٠١٥| ڕێکەوت = ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20150924032435/http://www.ibtimes.com.au/katrina-kaif-declared-sexiest-asian-woman-world-fourth-time-british-indian-actress-1325878
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٠، لەلایەن پێگەی زە تایمز ئۆف ئیندیا، کاترین بە دڵخوازترینن خانم دیاری کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-29/news-interviews/38903243_1_entrant-desirable-women-desirable-men
| سەردێڕ = Times top 50 Most Desirable Women of 2012
|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕێکەوت = ٢٩ی نیسانی ٢٠١٣| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131019103638/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-29/news-interviews/38903243_1_entrant-desirable-women-desirable-men
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Deepika Padukone: 2013's Most desirable woman
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Deepika-Padukone-2013s-Most-desirable-woman/articleshow/35726757.cms?
| ڕێکەوتی سەردان = ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٣٠ی ئایاری ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140531081711/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Deepika-Padukone-2013s-Most-desirable-woman/articleshow/35726757.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣١ی ئایاری ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١١، گۆڤاری پیپڵ (وەشانی هیندی) کارتینای وەک جوانترین خانمی هیندی دیاری کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://ibnlive.in.com/photogallery/4037.html
| سەردێڕ = Katrina Kaif voted India's Most Beautiful Woman by People Magazine
| ڕێکەوت = ٢٧ی ئایاری ٢٠١١| بڵاوکەرەوە = CNN-IBN
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140202201827/http://ibnlive.in.com/photogallery/4037.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢ی شوباتی ٢٠١٤| ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Katrina Kaif edges past her contemporaries!
| ناونیشان = http://www.dnaindia.com/entertainment/report-katrina-kaif-edges-past-her-contemporaries-2062648
| ڕێکەوتی سەردان = ٨ی ئازاری ٢٠١٥|ئیش= Daily News and Analysis
| ڕێکەوت = ٢٠ی شوباتی ٢٠١٥| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20150223034247/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-katrina-kaif-edges-past-her-contemporaries-2062648
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٣ی شوباتی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;

کێف نوێنەری کۆمەڵێک براندە لەوانە سلیک، ناکشاترا، لەکس، پاناسۆنیک، لاکمێ و لۆریال.&lt;ref name=&quot;success2&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Sharma
| یەکەم = Neha
| سەردێڕ = OVER THE YEARS: Decoding Kat's nine lives!
| ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-Decoding-Kat-s-nine-lives/Article1-933113.aspx
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= Hindustan Times
| ڕێکەوت = ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٢| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130929235300/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-Decoding-Kat-s-nine-lives/Article1-933113.aspx
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Katrina Kaif is the new face of L'Oréal Paris
| ناونیشان = http://www.dnaindia.com/entertainment/report-katrina-kaif-is-the-new-face-of-l-or-al-paris-1954611
| ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ئیش= Daily News and Analysis
| ڕێکەوت = ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140220154151/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-katrina-kaif-is-the-new-face-of-l-or-al-paris-1954611
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٠ی شوباتی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; زە ئیکۆنۆمیک تایمز، کاترینای بەدووەم کەسایەتی ساڵ لەبواری ڕێکلامدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = A snapshot of the top 10 small screen endorsers
| ناونیشان = http://economictimes.indiatimes.com/slideshows/advertising-marketing/a-snapshot-of-the-top-10-small-screen-endorsers/2-katrina-kaif/slideshow/12078572.cms
| ڕێکەوتی سەردان = ٤ی ئازاری ٢٠١٤|ئیش= The Economic Times
| ڕێکەوت = ٢٩ی شوباتی ٢٠١٢| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140911062317/http://economictimes.indiatimes.com/slideshows/advertising-marketing/a-snapshot-of-the-top-10-small-screen-endorsers/2-katrina-kaif/slideshow/12078572.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; بەپێی ڕاپۆرتێکی هیندوستان تایمز، کاترینا بڕی ٧٠٠ بۆ٠ ٨٤٠ هەزار دۆلاری وەرگرتووە بۆ هەر ڕێکلام یان نوێنەرایەتیکردنێک، ئەمەش وایکرد ببێتە گرانترین ئەکتەری هیندی لەبواری ڕێکلامدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = http://photogallery.indiatimes.com/celebs/celeb-themes/bwoods-highest-paid-actresses/articleshow/11005681.cms
| سەردێڕ = B'wood's highest paid actresses
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش= The Times of India
| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131024035458/http://photogallery.indiatimes.com/celebs/celeb-themes/bwoods-highest-paid-actresses/articleshow/11005681.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Shalvi
| یەکەم = Mangaokar
| سەردێڕ = Deepika Padukone pockets Rs. 6 crore for endorsement deal?
| ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/deepika-gets-rs-6-crore-for-endorsing-a-cola/article1-1190666.aspx
| ڕێکەوتی سەردان = ٤ی ئازاری ٢٠١٤|ئیش= Hindustan Times
| ڕێکەوت = ٤ی ئازاری ٢٠١٤| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140304190528/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/deepika-gets-rs-6-crore-for-endorsing-a-cola/article1-1190666.aspx
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٤ی ئازاری ٢٠١٤
| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بەپێی ئامارێکی ساڵی ٢٠١٣، داهاتی ساڵانەی کاترینا ٨.٩ ملیۆن دۆلار بووە، هەروەها ناوی لە لیستی هەرە گرانترین ئەکتەرەکانی هیندستان هات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = 2013 Celebrity 100 List&amp;nbsp;– Forbes India
| ناونیشان = http://forbesindia.com/lists/2013-celebrity-100/1439/all
|ئیش= [[Forbes (India)|Forbes]]
| ڕێکەوتی سەردان = ٨ی شوباتی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140219072752/http://forbesindia.com/lists/2013-celebrity-100/1439/all
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٩ی شوباتی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٠ و ٢٠١١، کۆمپانیای ماتێل دوو بووکەشووششەی باڕبی خستە بازاڕەوە، کە بۆ دیزاینی شێوەیان ئیلهامیان لە کاتریناوە وەرگرت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/1608/
| سەردێڕ = Check Out: Katrina Kaif unveils special Barbie doll created in her likeness
| ڕێکەوت = ٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠| بڵاوکەرەوە = Bollywood Hungama
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20150402104845/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/1608/
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢ی نیسانی ٢٠١٥| ڕێکەوتی سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠١٥| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/2156/
| سەردێڕ = Katrina Kaif unveils 'I Can Be a Movie Star' Barbie doll
| ڕێکەوت = ٥ی ئایاری ٢٠١١| بڵاوکەرەوە = Bollywood Hungama
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20150402091202/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/2156/
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢ی نیسانی ٢٠١٥| ڕێکەوتی سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠١٥| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; زۆرجار لەلایەن میدیاکانیشەوە بە باربییەکەی بۆلیوود ناوی دەهێنرێت. لە ساڵی ٢٠١٥، کاترینا بووە هەشتەمین ئەکتەری بۆلیوود، کە پەیکەری مۆمی بۆ درووستکرابێت لە مۆزەخانەی مەدەم تسوود لە لەندەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Madame Tussauds to celebrate 15 years of Bollywood by unveiling Katrina Kaif wax statue
| ناونیشان = http://www.mid-day.com/articles/madame-tussauds-to-celebrate-15-years-of-bollywood-by-unveiling-katrina-kaif-wax-statue/16094151
| ڕێکەوتی سەردان = ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ئیش= Mid Day
| ڕێکەوت = ٢٦ی ئازاری ٢٠١٥| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20161118165423/http://www.mid-day.com/articles/madame-tussauds-to-celebrate-15-years-of-bollywood-by-unveiling-katrina-kaif-wax-statue/16094151
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; کاترینا کیف یەکەمین ئەستێرەی بۆلیوودە کە لەبەرهەمەکانی فۆتۆگرافەری پێروویی ماریۆ تێستینۆوە دەرکەوتبێت.

== فیلمۆگرافی ==
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot;
! scope=&quot;column&quot; | ساڵ
! scope=&quot;column&quot; | فیلم
! scope=&quot;column&quot; | ڕۆڵ
! scope=&quot;column&quot; class=&quot;unsortable&quot; | تێبینی
|-
| ٢٠٠٣
! scope=&quot;row&quot;| ''[[بووم]]''
| Rina Kaif (Popdi / Chinchpokli)
| فیلمێکی ئینگلیزی / ھیندی
|-
| ٢٠٠٤
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Malliswari (2004 film)|Malliswari]]''
| پرینسس مالیسواری
| فیلمی تێلوگو
|-
| ٢٠٠٥
! scope=&quot;row&quot;| ''[[سەرکار]]''
| پووجا
|
|-
| ٢٠٠٥
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Maine Pyaar Kyun Kiya?]]''
| سۆنیا
|
|-
| ٢٠٠٥
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Allari Pidugu]]''
| سواتی
| فیلمی تێلوگۆ
|-
| ٢٠٠٦
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Humko Deewana Kar Gaye]]''
| Jia A. Yashvardhan
|
|-
| ٢٠٠٦
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Balram vs. Tharadas]]''
| سوپریا
| فیلمی مەلایلامی
|-
| ٢٠٠٧
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Namastey London]]''
| Jasmeet &quot;Jazz&quot; Malhotra
|
|-
| ٢٠٠٧
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Apne]]''
| ناندنی
|
|-
| ٢٠٠٧
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Partner (2007 film)|Partner]]''
|پیریا
|
|-
| ٢٠٠٧
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Welcome (2007 film)|Welcome]]''
| سانجانی شیتی
|
|-
| ٢٠٠٨
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Race (2008 film)|Race]]''
| سۆفیا
|
|-
| ٢٠٠٨
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Singh Is Kinng]]''
| سۆنیا
|
|-
| ٢٠٠٨
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Hello (2008 film)|Hello]]''
| وەک چیڕۆکخوان
| دەرکەوتنی کورت
|-
| ٢٠٠٨
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Yuvvraaj]]''
| ئانوشکا
|
|-
| ٢٠٠٩
! scope=&quot;row&quot;| ''[[نیویۆرک (فیلم)]]''
| مایا شێخ
| پاڵێوراو بۆ باشترین کچەئەکتەری فیلم فەیر
|-
| ٢٠٠٩
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Blue (2009 film)|Blue]]''
| نیکی
| دەرکەوتنی کورت
|-
| ٢٠٠٩
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Ajab Prem Ki Ghazab Kahani]]''
| جێنیفەر پینتۆ
|
|-
| ٢٠٠٩
! scope=&quot;row&quot;| ''[[De Dana Dan]]''
|ئەنجەلی
|
|-
| ٢٠١٠
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Raajneeti]]''
| ئیندو ساکسێریا / پراتەپ
|
|-
| ٢٠١٠
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Tees Maar Khan]]''
| ئانیا خان
|
|-
| ٢٠١١
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Zindagi Na Milegi Dobara]]''
| لەیلا
|
|-
| ٢٠١١
! scope=&quot;row&quot;| ''[[پاسەوانی تایبەت (فیلم)]]''
| خۆی
| دەرکەوتنی تایبەت لە گۆرانی پاسەوانی تایبەت
|-
| ٢٠١١
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Mere Brother Ki Dulhan]]''
| دیمپل دیکشیت
| پاڵێوراو بۆ باشترین کچەئەکتەری فیلم فەیر
|-
| ٢٠١٢
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Agneepath (2012 film)|Agneepath]]''
| چکنی چەمیلی
| دەرکەوتنی تایبەتی لەگۆرانی &quot;[[Chikni Chameli]]&quot;
|-
| ٢٠١٢
! scope=&quot;row&quot;| ''[[ئێک تا تایگەر]]''
| زۆیا
|
|-
| ٢٠١٢
! scope=&quot;row&quot;| ''[[جەب تەک ھەی جان]]''
| میرا
|
|-
| ٢٠١٣
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Main Krishna Hoon]]''
| خۆی
| دەرکەوتنی کورت
|-
| ٢٠١٣
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Bombay Talkies (film)|Bombay Talkies]]''
| خۆی
| دەرکەوتنی کورت
|-
| ٢٠١٣
! scope=&quot;row&quot;| ''[[دووم ٣]]''
| ئالیا
|
|-
| ٢٠١٤
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Bang Bang!]]''
| ھارلین سانھی
|
|-
| ٢٠١٥
! scope=&quot;row&quot;| ''[[فانتۆم (فیلمی ٢٠١٥)]]''
| TBA
|
|-
| ٢٠١٦
! scope=&quot;row&quot;| ''[[فیتوور]]''
| فیردۆس
|
|-
| ٢٠١٦
! scope=&quot;row&quot;| ''[[بار بار دێکۆ]] (ھەندێکجار سەیرکە)''
| دیا ڤارما
|
|-
| ٢٠١٧
! scope=&quot;row&quot;| ''[[جاگا جاسووس]]''
| شرووتی
|
|-
| ٢٠١٧
! scope=&quot;row&quot;| ''[[تایگەر زیندووە]]''
| زۆیا
|
|-
| ٢٠١٧
! scope=&quot;row&quot;| ''[[وێلکەم تو نیویۆرک]]''
| خۆی (کاترینا کێف)
|دەرکەوتنی تایبەتی
|-
| ٢٠١٨
! scope=&quot;row&quot;| ''[[چەتەکانی ھیندوستان]]''
| سورەیا جان
|
|-
| ٢٠١٨
! scope=&quot;row&quot;| ''[[فیلمی زیڕۆ]]''
| بابیتا کوماری
|
|-
| ٢٠١٩
! scope=&quot;row&quot;| ''[[بھارات]]''
| کومود
|
|-
| نەزانراو
! scope=&quot;row&quot;| ''[[سوریاڤانشی]]''
| ھاوسەری ڤیر
|نمایشنەکراوە
|-
|}

== تێبینییەکان ==
{{تێبینییەکان}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|فیلم|تەلەڤیزیۆن|ھیندستان|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|شانشینی یەکگرتوو|بۆڵیوود}}
{{پۆلی کۆمنز|Katrina Kaif}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەکتەرە ھیندییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ھیندی]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی ھۆنگ کۆنگ لە سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەران لە سینەمای ھیندی]]
[[پۆل:خانمەکتەرە بەریتانییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ھۆنگ کۆنگ]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم]]</text>
      <sha1>606b148228ulqvtw4gtsx48cy29p71h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئاژانسی نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120726</id>
    <revision>
      <id>1581204</id>
      <parentid>1581020</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:08:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21466" sha1="89nq0t2y9iz9sanffv07603ua3g1thm" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی ڕێکخراو
|ناو                  = ئاژانسی نێونەتەوەیی وزەی ئەتۆمی{{ھن}}International Atomic Energy Agency
|ڕەنگی باگراوند       =
|ڕەنگی نووسین         =
|وێنە                 = Flag of IAEA.svg
|قەبارە               =
|لێدوان               =
|سەردێڕ               = ئاڵای IAEA
|نەخشە                =
|قەبارەی نەخشە        =
|لێدوانی نەخشە        =
|سەردێڕی نەخشە        =
|کورتکراوەی ناو       = IAEA
|دروشم                =
|دامەزراندن           = [[٢٩ی تەممووز]]ی ١٩٥٧
|نەمان                =
|جۆر                  = ڕێکخراو
|ئامانج               =
|نووسینگەکان          =
|شوێن                 = [[ڤیێنا]]ی [[نەمسا|ئۆتریش]]
|خزمەت لە ناوچەکانی   =
|ئەندامیەتی           = ١٦٤ وڵاتی ئەندام
|زمان                 =
|سکرتێری گشتی         = رافائیل گرۆسی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rafael Mariano Grossi|ناونیشان=https://www.iaea.org/about/rafael-grossi|وێبگە=www.iaea.org|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠٢٠|زمان=en|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;
|ناونیشانی سەرۆک      =
|ناوی سەرۆک           =
|ناونیشانی سەرۆک٢     =
|کەساییەتیەکان        =
|خێزانی ڕێکخراو       =
|لایەنگیرییەکان        =
|بودجە                =
|ژ. ستاف               =
|ژ. خۆبەخشان           =
|ماڵپەڕ               = http://www.iaea.org/
|ناوی پێشوو           =}}

'''ئاژانسی نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی''' ({{بە ئینگلیزی|International Atomic Energy Agency}}، بە کورتی: IAEA) ڕێکخراوێکی نێونەتەوەییە کە دەگەڕی بە دوای برەوپێدان و بەرزکردنەوەی بەکارھێنانی ئاشتیانەی [[وزەی ناوەکی]]، و بەربەست دانان و نەھێشتنی ئامانجی نیزامی وەک [[چەکی ناوکی|چەکە ئەتۆمییەکان]].&lt;ref&gt;ویکیپیدیای ئینگلیسی [[:en:International Atomic Energy Agency]]&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
[[File:IAEA Expert Mission (02011232) (52318506586).jpg|thumb|تیمی پشکنینەکە، بە سەرۆکایەتیی بەڕێوەبەری گشتی [[رافایل گرۆسی]]، سەرۆکی بەشی سەلامەتی و پاراستنی ناوەکی [[لیدی ئێڤرارد]] و سەرۆکی بەشی گەرەنتییەکان [[ماسیمۆ ئاپارۆ]]، کە لە ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ یەکەم پشکنینی دەزگای نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی بۆ وێستگەیەکی ناوەکی لە ناوچەیەکی جەنگ دەست پێ کرد، لە [[وێستگەی وزەی ناوەکیی زاپۆریژیا]] لە [[ئۆکرانیا]]&lt;ref name=nei-20220901&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.neimagazine.com/news/newsiaea-team-begins-inspection-of-zaporizhzhia-npp-grossi-leaves-after-a-few-hours-9971589|سەردێڕ=IAEA team begins inspection of Zaporizhzhia NPP; Grossi leaves after a few hours|بڵاوکەرەوە=Nuclear Engineering International|ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=sky-20220901&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.sky.com/video/ukraine-war-explosion-near-zaporizhzhia-nuclear-power-plant-12687040|سەردێڕ=Ukraine war: Explosion near Zaporizhzhia nuclear power plant|بڵاوکەرەوە=Sky News|ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;]]
لە ١٩٤٦ [[کۆمیسیۆنی وزەی ئەتۆمیی نەتەوە یەکگرتووەکان]] دامەزرا، بەڵام لە ١٩٤٩ لە کارکردن وەستا و لە ١٩٥٢ ھەڵوەشایەوە. لە ١٩٥٣، [[سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەرۆک کۆماری ئەمریکا]] [[دوایت د. ئایزنھاوەر]] پێشنیاری دروستکردنی دەستەیەکی نێونەتەوەییی کرد بۆ ھەم ڕێکخستن و ھەم ھاندانی بەکارھێنانی ئاشتییانەی ھێزی ئەتۆمی (وزەی ناوەکی)، لە وتارەکەیدا بەناوی [[ئەتۆم بۆ ئاشتی]] بۆ کۆمەڵەی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان.&lt;ref name=Fischer&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://www-pub.iaea.org/MTCD/publications/PDF/Pub1032_web.pdf|سەردێڕ=History of the International Atomic Energy Agency: The First Forty Years|یەکەم=David|دوایین=Fischer|ساڵ=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=International Atomic Energy Agency|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٠-١٠٢٣٩٧-١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20030916084755/http://www-pub.iaea.org/MTCD/publications/PDF/Pub1032_web.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Science and Diplomacy.&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www.sciencediplomacy.org/perspective/2015/international-atomic-energy-agency|journal=Science and Diplomacy|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥|سەردێڕ=The International Atomic Energy Agency: Linking Nuclear Science and Diplomacy|یەکەم=John|دوایین=Brittain}}&lt;/ref&gt; لە ئەیلوولی ١٩٥٤، ویلایەتە یەکگرتووەکان پێشنیاری بۆ کۆمەڵەی گشتی کرد بۆ دروستکردنی دەزگایەکی نێونەتەوەیی بۆ کۆنترۆڵکردنی [[ماددەی شەقبوو]]، کە دەکرێت بۆ وزەی ناوەکی یان بۆ چەکی ناوەکی بەکاربھێنرێت. ئەم دەزگایە جۆرێک لە «بانکی ناوەکی» دادەمەزرێنێت.&lt;ref name=Fischer/&gt;

ویلایەتە یەکگرتووەکان ھەروەھا داوای کۆنفرانسێکی زانستیی نێونەتەوەییی کرد سەبارەت بە ھەموو لایەنە ئاشتییانەکانی وزەی ناوەکی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=60th Anniversary of the International Atomic Energy Agency|editor=William Burr|بڵاوکەرەوە=[[National Security Archive]]|ناونیشان=https://nsarchive.gwu.edu/briefing-book/nuclear-vault/2017-10-26/60th-anniversary-international-atomic-energy-agency-iaea|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; تا تشرینی دووەمی ١٩٥٤، ڕوون بووەوە کە [[یەکێتیی سۆڤیەت]] ھەر سەرپەرشتییەکی نێونەتەوەییی ماددەی شەقبوو ڕەت دەکاتەوە ئەگەر ویلایەتە یەکگرتووەکان یەکەمجار ڕەزامەند نەبێت لەسەر داماڵینی چەک، بەڵام ڕەنگە ''ژووری پاکتاوکردن'' بۆ مامەڵە ناوەکییەکان گونجاو بێت. لە ٨ تا ٢٠ی ئابی ١٩٥٥، نەتەوە یەکگرتووەکان [[کۆنفرانسی نێونەتەوەییی بەکارھێنانی ئاشتییانەی وزەی ئەتۆمی]] لە [[ژنێڤ]]، [[سویسرا]] ساز کرد. لە تشرینی یەکەمی ١٩٥٧، کۆنفرانسێک لەسەر پەیڕەوی ناوخۆی دەزگای نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی لە بارەگای نەتەوە یەکگرتووەکان بەڕێوەچوو بۆ پەسەندکردنی بەڵگەنامەی دامەزراندنی دەزگای نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی، کە لە ساڵانی ١٩٥٥–١٩٥٧ لەلایەن گرووپێکی دوازدە وڵاتییەوە دانووستانی لەسەر کرابوو.&lt;ref name=Fischer /&gt; پەیڕەوی ناوخۆی دەزگای نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٦ پەسەند کرا و لە ٢٩ی تەممووزی ١٩٥٧ چووە بواری جێبەجێکردنەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About the Statute of the IAEA|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=IAEA|ناونیشان=http://www.iaea.org/about/about-statute}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=IAEA_Statute&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iaea.org/About/statute.html|سەردێڕ=Statute of the IAEA|بڵاوکەرەوە=IAEA|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;

ئەندامی پێشووی کۆنگرێسی ئەمریکا [[دبلیوو. ستێرلینگ کۆڵ]] وەک یەکەم بەڕێوەبەری گشتیی دەزگای نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی لە ساڵانی ١٩٥٧–١٩٦١ خزمەتی کردووە. کۆڵ تەنھا یەک خول خزمەتی کرد، دوای ئەوە بۆ ماوەی نزیکەی چوار دەیە دەزگای نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی لەلایەن دوو سوێدییەوە سەرۆکایەتی دەکرا: زانا [[سیگڤارد ئێکلوند]] پۆستەکەی لە ساڵانی ١٩٦١–١٩٨١ بەدەستەوە بوو، دوای ئەویش وەزیری پێشووی دەرەوەی [[سوێد|سوێدی]] [[ھانس بلیکس]]، کە لە ساڵانی ١٩٨١–١٩٩٧ خزمەتی کرد. [[محەممەد ئەلبەرادعی]] خەڵکی [[میسر]] وەک بەڕێوەبەری گشتی جێگەی بلیکسی گرتەوە، کە تا تشرینی دووەمی ٢٠٠٩ خزمەتی کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About the IAEA: Former DG's|ناونیشان=http://www.iaea.org/About/dg/former_dgs.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091211203223/https://www.iaea.org/About/dg/former_dgs.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=IAEA}}&lt;/ref&gt;

لە سەرەتای ساڵی ١٩٨٦ەوە، لە کاردانەوە بە [[کارەساتی چێرنۆبیڵ|تەقینەوە و کارەساتی کارلێکەری ناوەکی]] لە نزیک [[چێرنۆبڵ]] لە ئۆکرانیا، دەزگای نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی ھەوڵەکانی لە بواری [[سەلامەتیی ناوەکی]]دا زیاد کرد.&lt;ref name=&quot;Fischer 1997 2, 108–109&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Fischer|یەکەم=David|سەردێڕ=History of the International Atomic Energy Agency: The First Forty Years|ساڵ=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=International Atomic Energy Agency|شوێن=Vienna, Austria|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٠-١٠٢٣٩٧-١|پەڕەکان=٢, ١٠٨–١٠٩|ناونیشان=http://www-pub.iaea.org/MTCD/publications/PDF/Pub1032_web.pdf|وتەگێڕانەوە=The Three Mile Island accident and especially the Chernobyl disaster persuaded governments to strengthen the IAEA's role in enhancing nuclear safety.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20030916084755/http://www-pub.iaea.org/MTCD/publications/PDF/Pub1032_web.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەمان شت دوای [[کارەساتی ناوەکیی فوکوشیما دایچی|کارەساتی فوکوشیما]]ی ساڵی ٢٠١١ لە [[فوکوشیما]]ی [[ژاپۆن]] ڕووی دا.&lt;ref name=&quot;International Atomic Energy Agency&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IAEA Nuclear Safety Action Plan Approved by General Conference|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١١|ناونیشان=http://www.iaea.org/newscenter/news/2011/actionplan.html|بڵاوکەرەوە=International Atomic Energy Agency|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;

ھەم دەزگای نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی و ھەم بەڕێوەبەری گشتیی ئەو کاتەی، ئەلبەرادعی، لە ساڵی ٢٠٠٥دا [[خەڵاتی نۆبێل بۆ ئاشتی]]یان پێ بەخشرا. لە وتاری وەرگرتنی خەڵاتەکە لە ئۆسلۆ، ئەلبەرادعی ڕای گەیاند کە تەنھا لەسەدا یەکی ئەو پارەیەی بۆ پەرەپێدانی چەکی نوێ خەرج دەکرێت بەسە بۆ تێرکردنی تەواوی جیھان، و ئەگەر ئومێدی ڕزگاربوونمان لە لەناوچوونی خۆمان ھەبێت، ئەوا دەبێت چەکی ناوەکی لە ویژدانی بەکۆمەڵماندا جێگەی نەبێت، و ھیچ ڕۆڵێکی لە ئاسایشماندا نەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=ElBaradei|یەکەم=Mohamed|ناونیشان=http://www.iaea.org/NewsCenter/Statements/2005/ebsp2005n020.html|سەردێڕ=The Nobel Lecture|بڵاوکەرەوە=IAEA|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120922063422/http://www.iaea.org/newscenter/statements/2005/ebsp2005n020.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە ٢ی تەممووزی ٢٠٠٩، [[یوکیا ئەمانۆ]]ی ژاپۆنی وەک بەڕێوەبەری گشتیی دەزگای نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی ھەڵبژێردرا،&lt;ref&gt;
{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.thenews.com.pk/updates.asp?id=81971|سەردێڕ=Japanese Diplomat Elected U.N. Nuclear Chief|ئیش=The New York Times|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110511113612/http://www.thenews.com.pk/updates.asp?id=81971|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠١١}}

&lt;/ref&gt; و بەسەر عەبدولسەمەد مینتیی [[باشووری ئەفریقا]] و [[لویس ئێ. ئێچاواری]]ی ئیسپانی سەرکەوت. لە ٣ی تەممووزی ٢٠٠٩، ئەنجومەنی پارێزگاران دەنگی دا بە دەستنیشانکردنی یوکیا ئەمانۆ «بە چەپڵەڕێزان»، و کۆنفرانسی گشتیی دەزگای نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی لە ئەیلوولی ٢٠٠٩ پەسەندی کرد. ئەو لە ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩ دەستبەکار بوو.&lt;ref&gt;
{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://npsglobal.org/eng/index.php/news/139-peaceful-uses/636-japanese-diplomat-elected-un-nuclear-chief-.html|سەردێڕ=Amano in the frame for IAEA leadership|بڵاوکەرەوە=World Nuclear News|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٠٩}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.thenews.com.pk/updates.asp?id=81971|سەردێڕ=Yukiya Amano says 'very pleased' at IAEA election|ئیش=The News|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110511113612/http://www.thenews.com.pk/updates.asp?id=81971|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠١١}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/8131107.stm|سەردێڕ=Japan envoy wins UN nuclear post|بڵاوکەرەوە=BBC|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٠٩}}
&lt;/ref&gt; دوای مردنی ئەمانۆ، بەڕێوەبەری ھەماھەنگییەکەی کۆرنێل فێرووتای ڕۆمانی وەک بەڕێوەبەری گشتیی بەوەکالەت دەستنیشان کرا.&lt;ref&gt;[https://www.iaea.org/newscenter/pressreleases/designation-of-an-acting-director-general Designation of an Acting Director General], IAEA, 25 July 2019&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.iaea.org/about/management-team/acting-director-general Acting Director General], IAEA.&lt;/ref&gt;

لە ٢ی ئابی ٢٠١٩، [[رافایل گرۆسی]] وەک کاندیدی [[ئەرژەنتین]]ی بۆ بوون بە بەڕێوەبەری گشتیی دەزگای نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی ناسێنرا.&lt;ref name=&quot;presentacioncancilleria&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Faurie presentará al candidate argentino para liderar el mayor organismo mundial en materia nuclear|ناونیشان=https://www.mrec.gob.ar/es/destacados/faurie-presentara-al-candidato-argentino-para-liderار-el-mayor-organismo-mundial-en|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|agency=[[Ministry of Foreign Affairs and Worship]]|ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt; لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩، ئەنجومەنی پارێزگارانی دەزگای نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی یەکەم دەنگدانی بۆ ھەڵبژاردنی بەڕێوەبەری گشتیی نوێ ئەنجام دا، بەڵام ھیچ کام لە کاندیدەکان زۆرینەی دوو لەسەر سێی (٢٣ دەنگ) لە ئەنجومەنی پارێزگارانی دەزگای نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی کە لە ٣٥ ئەندام پێکدێت بەدەست نەھێنا کە پێویست بوو بۆ ھەڵبژاردن. ڕۆژی دواتر، ٢٩ی تشرینی یەکەم، گەڕی دووەمی دەنگدان بەڕێوەچوو، و گرۆسی ٢٤ دەنگی بەدەستھێنا.&lt;ref name=&quot;timesil&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Argentina's Rafael Grossi elected head of UN's nuclear watchdog|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/argentinas-rafael-grossi-elected-head-of-uns-nuclear-watchdog/|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ئیش=[[The Times of Israel]]|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;perfilelecto&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=El argentino Rafael Grossi dirigirá el órgano de control de energía nuclear de la ONU|ناونیشان=https://www.perfil.com/noticias/internacional/argentino-rafael-grossi-dirigira-organo-control-energia-nuclear-onu.phtml|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|agency=[[Perfil]]|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|زمان=es}}&lt;/ref&gt; ئەو لە ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ دەستبەکار بوو. دوای کۆبوونەوەیەکی تایبەتی کۆنفرانسی گشتیی دەزگای نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی بۆ پەسەندکردنی دامەزراندنی، لە ٣ی کانوونی یەکەم گرۆسی بوو بە یەکەم کەسی [[ئەمریکای لاتین]] کە سەرۆکایەتیی دەزگاکە بکات.&lt;ref&gt;[https://www.iaea.org/newscenter/pressreleases/iaea-rafael-mariano-grossi-to-assume-office-as-director-general-on-3-december IAEA: Rafael Mariano Grossi to Assume Office as Director General on 3 December], IAEA Press Release 46/2019, 2 December 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Rafael Mariano Grossi|ناونیشان=https://www.iaea.org/about/rafael-grossi|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٠|agency=International Atomic Energy Agency|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە کاتی [[شەڕی ڕووسیا و ئۆکرانیا|داگیرکاریی ڕووسیا بۆ سەر ئۆکرانیا]]، گرۆسی چەندین جار سەردانی ئۆکرانیای کرد وەک بەشێک لە ھەوڵە بەردەوامەکان بۆ یارمەتیدانی ڕێگریکردن لە ڕووداوێکی ناوەکی لە کاتی جەنگدا. ئەو ھۆشداریی دا لە ھەر خەمساردییەک بەرامبەر بەو مەترسییانەی کە ڕووبەڕووی [[وێستگەی وزەی ناوەکیی زاپۆریژیا]]، گەورەترین وێستگەی وزەی ناوەکیی [[ئەورووپا]]، دەبنەوە. وێستگەکە لە کاتی جەنگدا چەندین جار کەوتووەتە ژێر تەقە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Update 210 – IAEA Director General Statement on Situation in Ukraine|ناونیشان=https://www.iaea.org/newscenter/pressreleases/update-210-iaea-director-general-statement-on-situation-in-ukraine|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=iaea.org|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{نەتەوە یەکگرتووەکان}}

{{تووڵی دەروازە|وزە|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|International Atomic Energy Agency}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:ئاژانسی نێونەتەوەیی وزەی ئەتۆمی]]
[[پۆل:ئەتۆم بۆ ئاشتی]]
[[پۆل:ڕێکخراوە نێونەتەوەییەکان]]
[[پۆل:نەتەوە یەکگرتووەکان]]
[[پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان لە ١٩٥٧]]
[[پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ١٩٥٧]]</text>
      <sha1>89nq0t2y9iz9sanffv07603ua3g1thm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەکتەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123758</id>
    <revision>
      <id>1581501</id>
      <parentid>1580242</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T03:56:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1581501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2304" sha1="3qi66cp8h8hg6oswfluhld7uwjm2grh" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ئەکتەر''' یان '''ڕۆڵگێڕ''' یان '''نواندنکار''' (زاراوەی [[یۆنانی]]: ὑποκριτής hupokritḗs)، ئەکتەر بە واتای وشەیی '''کەسێک کە وەڵام دەداتەوە'''. بریتییە لە کەسێک کە ڕۆڵێک بەرجەستە دەکات لە بەرنامەیەکی تەلەڤیزیۆنی یاخود لە [[شانۆ]]یەک یان لە [[فیلم]]ێک،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Actor - Wikipedia|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Actor|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=en.wikipedia.org|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لێکدانەوەی ئەکتەر بۆ ڕۆڵێکی [[ھونەر]]ی نواندن، پەیوەندی بەو ڕۆڵەوە ھەیە کە دەیگێڕێت جا چ لەسەر بنەمای کەسێکی ڕاستەقینە بێت یان کارەکتەرێکی خەیاڵی. ھەروەھا دەتوانرێت ئەمە بەھۆی بەکارھێنانی پەڕتووکەکان لە شانۆکاندا بەکارببرێت یان سوود وەرگرتن لە [[ڕۆمان]] و [[چیرۆک]]ە ھەڵبەستراو و ڕاستەقینەکان، تەنانەت ھەندێک کات ئەکتەر خۆی ڕۆڵی تێدا دەگێڕێت بە جۆرێک  ئەو بەشەی لە شانۆکەدا نمایش دەکرێت ئەکتەر خۆی چیرۆکەکەی بۆ دروست دەکات بەپێی جۆری ھونەری ئەزموونی ئەکتەرەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Oxford Languages {{!}} The Home of Language Data|ناونیشان=https://languages.oup.com/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=languages.oup.com|زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}


{{کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|شانۆ|فیلم|ئەنیمەیشن|تەلەڤیزیۆن|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|بۆڵیوود|ڕادیۆ}}
{{پۆلی کۆمنز|Actors}}

[[پۆل:شانۆ]]
[[پۆل:زاراوەکانی تەلەڤیزیۆن]]
[[پۆل:پیشەکان]]
[[پۆل:ھونەرمەندان]]
[[پۆل:پیشە شانۆییەکان]]
[[پۆل:پیشەکانی فیلمسازی]]
[[پۆل:نواندن]]
[[پۆل:پیشەی تەلەڤیزیۆن]]</text>
      <sha1>3qi66cp8h8hg6oswfluhld7uwjm2grh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581502</id>
      <parentid>1581501</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T04:02:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1581502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5351" sha1="32n1ujibv3p39ww29t9dx140gcb4zzs" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ئەکتەر''' یان '''ڕۆڵگێڕ''' یان '''نواندنکار''' (زاراوەی [[یۆنانی]]: ὑποκριτής hupokritḗs)، ئەکتەر بە واتای وشەیی '''کەسێک کە وەڵام دەداتەوە'''. بریتییە لە کەسێک کە ڕۆڵێک بەرجەستە دەکات لە بەرنامەیەکی تەلەڤیزیۆنی یاخود لە [[شانۆ]]یەک یان لە [[فیلم]]ێک،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Actor - Wikipedia|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Actor|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=en.wikipedia.org|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لێکدانەوەی ئەکتەر بۆ ڕۆڵێکی [[ھونەر]]ی نواندن، پەیوەندی بەو ڕۆڵەوە ھەیە کە دەیگێڕێت جا چ لەسەر بنەمای کەسێکی ڕاستەقینە بێت یان کارەکتەرێکی خەیاڵی. ھەروەھا دەتوانرێت ئەمە بەھۆی بەکارھێنانی پەڕتووکەکان لە شانۆکاندا بەکارببرێت یان سوود وەرگرتن لە [[ڕۆمان]] و [[چیرۆک]]ە ھەڵبەستراو و ڕاستەقینەکان، تەنانەت ھەندێک کات ئەکتەر خۆی ڕۆڵی تێدا دەگێڕێت بە جۆرێک  ئەو بەشەی لە شانۆکەدا نمایش دەکرێت ئەکتەر خۆی چیرۆکەکەی بۆ دروست دەکات بەپێی جۆری ھونەری ئەزموونی ئەکتەرەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Oxford Languages {{!}} The Home of Language Data|ناونیشان=https://languages.oup.com/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=languages.oup.com|زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
[[پەڕگە:The Swan cropped.png|وێنۆک|نەخشەیەک بۆ [[شانۆی ئەلیزابێسی|شانۆیەکی ئەلیزابێسی]]، ١٥٩٦.]]
یەکەم نواندنی ناسراو لە مێژووی مرۆڤایەتیدا نزیکەی ساڵی ٥٣٤ پێش زایین بوو، کاتێک نواندنکاری یۆنانی [[تێسپیس]] لە [[شانۆی دیۆنیسۆس]] ھەنگاوی نا و بە ڕۆڵی کەسایەتییەک لە شانۆگەرییەک یان چیرۆکێکدا قسەی کرد. پێش سەردەمی کاری تێسپیس، سەما و [[گۆرانی]] ڕێگاکانی دەربڕینی چیرۆکە یۆنانییەکان بوون. نواندنکارە پیاوەکان لە شانۆی یۆنانی کۆندا سێ جۆر [[دراما]]یان پێشکەش دەکرد: [[تراژیدیا]] و [[شانۆگەریی کۆمیدی]] و شانۆگەریی ساتیری.&lt;ref&gt;Brockett and Hildy (2003, 15–19).&lt;/ref&gt; شانۆی ڕۆژاوایی پەرەی سەند و بە شێوەیەکی بەرچاو فراوان بوو لەژێر دەسەڵاتی ڕۆمانەکاندا. شانۆی [[ڕۆمای کۆن]] شێوازێکی ھونەریی گەشەسەندوو و ھەمەجۆر بوو، لە [[جەژنە ڕۆمانییەکان|فیستیڤاڵە ڕۆمانییەکانی]] شانۆی سەر شەقام و سەمای ڕووت و یارییە ئەکرۆباتییەکانەوە دەستی پێ دەکرد، تاوەکوو نمایشی کۆمیدیای بارودۆخ و تراژیدیای وردی زارەکی.

===سەدەی بیستەم===
[[شانۆ|شانۆکان]] و [[سینەما|سینەماکان]] و [[تەلەڤیزیۆن]] لە شەستەکانی [[سەدەی بیستەم]]دا دەرکەوتن. و شێوازێکی ڕێکخراوتریان وەرگرت، و ئەو ئەکادیمیایانە دەرکەوتن کە بنەماکانی ھونەری نواندن فێر دەکەن و بەھرەمەندان و ئەو کەسانەی ئارەزووی بەشداری لە کاری ھونەریدا دەکەن پەروەردە دەکەن بە شێوەیەکی ئەکادیمیی ڕێکخراو کە بە بڕوانامەی فەرمیی باوەڕپێکراو دانپێدانراون. [[سەندیکا]] و یەکێتی و کۆمەڵەکانی نواندنکاران دەرکەوتن بۆ پاراستنی مافی نواندنکاران لە کۆمەڵگەدا و پشتیوانی لەوانە دەکەن کە بەھۆی پیرییەوە خانەنشین دەبن، ھەروەھا بڕیار لەسەر کێشە و ململانێکان دەدەن کە لە نێوان ئەندامانی پیشەسازیی [[سینەما]] یان [[شانۆ]] و لایەنەکانی تردا ڕوو دەدەن. نواندنکاران لە دیارترین ئەستێرە و ھونەرمەندانی کۆمەڵگەن لە زۆربەی وڵاتانی جیھانی شارستانیدا.&lt;ref&gt;Foster Hirsch, ''The Boys from Syracuse: The Shuberts' Theatrical Empire'' (Cooper Square Press, 2000).&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}


{{کۆلکە}}
{{تووڵی دەروازە|شانۆ|فیلم|ئەنیمەیشن|تەلەڤیزیۆن|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|بۆڵیوود|ڕادیۆ}}
{{پۆلی کۆمنز|Actors}}

[[پۆل:شانۆ]]
[[پۆل:زاراوەکانی تەلەڤیزیۆن]]
[[پۆل:پیشەکان]]
[[پۆل:ھونەرمەندان]]
[[پۆل:پیشە شانۆییەکان]]
[[پۆل:پیشەکانی فیلمسازی]]
[[پۆل:نواندن]]
[[پۆل:پیشەی تەلەڤیزیۆن]]</text>
      <sha1>32n1ujibv3p39ww29t9dx140gcb4zzs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581503</id>
      <parentid>1581502</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T04:02:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1581503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5335" sha1="dc8ggh5wn4ouobpmzz59tkje09uv7gt" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ئەکتەر''' یان '''ڕۆڵگێڕ''' یان '''نواندنکار''' (زاراوەی [[یۆنانی]]: ὑποκριτής hupokritḗs)، ئەکتەر بە واتای وشەیی '''کەسێک کە وەڵام دەداتەوە'''. بریتییە لە کەسێک کە ڕۆڵێک بەرجەستە دەکات لە بەرنامەیەکی تەلەڤیزیۆنی یاخود لە [[شانۆ]]یەک یان لە [[فیلم]]ێک،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Actor - Wikipedia|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Actor|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=en.wikipedia.org|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لێکدانەوەی ئەکتەر بۆ ڕۆڵێکی [[ھونەر]]ی نواندن، پەیوەندی بەو ڕۆڵەوە ھەیە کە دەیگێڕێت جا چ لەسەر بنەمای کەسێکی ڕاستەقینە بێت یان کارەکتەرێکی خەیاڵی. ھەروەھا دەتوانرێت ئەمە بەھۆی بەکارھێنانی پەڕتووکەکان لە شانۆکاندا بەکارببرێت یان سوود وەرگرتن لە [[ڕۆمان]] و [[چیرۆک]]ە ھەڵبەستراو و ڕاستەقینەکان، تەنانەت ھەندێک کات ئەکتەر خۆی ڕۆڵی تێدا دەگێڕێت بە جۆرێک  ئەو بەشەی لە شانۆکەدا نمایش دەکرێت ئەکتەر خۆی چیرۆکەکەی بۆ دروست دەکات بەپێی جۆری ھونەری ئەزموونی ئەکتەرەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Oxford Languages {{!}} The Home of Language Data|ناونیشان=https://languages.oup.com/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=languages.oup.com|زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
[[پەڕگە:The Swan cropped.png|وێنۆک|نەخشەیەک بۆ [[شانۆی ئەلیزابێسی|شانۆیەکی ئەلیزابێسی]]، ١٥٩٦.]]
یەکەم نواندنی ناسراو لە مێژووی مرۆڤایەتیدا نزیکەی ساڵی ٥٣٤ پێش زایین بوو، کاتێک نواندنکاری یۆنانی [[تێسپیس]] لە [[شانۆی دیۆنیسۆس]] ھەنگاوی نا و بە ڕۆڵی کەسایەتییەک لە شانۆگەرییەک یان چیرۆکێکدا قسەی کرد. پێش سەردەمی کاری تێسپیس، سەما و [[گۆرانی]] ڕێگاکانی دەربڕینی چیرۆکە یۆنانییەکان بوون. نواندنکارە پیاوەکان لە شانۆی یۆنانی کۆندا سێ جۆر [[دراما]]یان پێشکەش دەکرد: [[تراژیدیا]] و [[شانۆگەریی کۆمیدی]] و شانۆگەریی ساتیری.&lt;ref&gt;Brockett and Hildy (2003, 15–19).&lt;/ref&gt; شانۆی ڕۆژاوایی پەرەی سەند و بە شێوەیەکی بەرچاو فراوان بوو لەژێر دەسەڵاتی ڕۆمانەکاندا. شانۆی [[ڕۆمای کۆن]] شێوازێکی ھونەریی گەشەسەندوو و ھەمەجۆر بوو، لە [[جەژنە ڕۆمانییەکان|فیستیڤاڵە ڕۆمانییەکانی]] شانۆی سەر شەقام و سەمای ڕووت و یارییە ئەکرۆباتییەکانەوە دەستی پێ دەکرد، تاوەکوو نمایشی کۆمیدیای بارودۆخ و تراژیدیای وردی زارەکی.

===سەدەی بیستەم===
[[شانۆ|شانۆکان]] و [[سینەما|سینەماکان]] و [[تەلەڤیزیۆن]] لە شەستەکانی [[سەدەی بیستەم]]دا دەرکەوتن. و شێوازێکی ڕێکخراوتریان وەرگرت، و ئەو ئەکادیمیایانە دەرکەوتن کە بنەماکانی ھونەری نواندن فێر دەکەن و بەھرەمەندان و ئەو کەسانەی ئارەزووی بەشداری لە کاری ھونەریدا دەکەن پەروەردە دەکەن بە شێوەیەکی ئەکادیمیی ڕێکخراو کە بە بڕوانامەی فەرمیی باوەڕپێکراو دانپێدانراون. [[سەندیکا]] و یەکێتی و کۆمەڵەکانی نواندنکاران دەرکەوتن بۆ پاراستنی مافی نواندنکاران لە کۆمەڵگەدا و پشتیوانی لەوانە دەکەن کە بەھۆی پیرییەوە خانەنشین دەبن، ھەروەھا بڕیار لەسەر کێشە و ململانێکان دەدەن کە لە نێوان ئەندامانی پیشەسازیی [[سینەما]] یان [[شانۆ]] و لایەنەکانی تردا ڕوو دەدەن. نواندنکاران لە دیارترین ئەستێرە و ھونەرمەندانی کۆمەڵگەن لە زۆربەی وڵاتانی جیھانی شارستانیدا.&lt;ref&gt;Foster Hirsch, ''The Boys from Syracuse: The Shuberts' Theatrical Empire'' (Cooper Square Press, 2000).&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|شانۆ|فیلم|ئەنیمەیشن|تەلەڤیزیۆن|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|بۆڵیوود|ڕادیۆ}}
{{پۆلی کۆمنز|Actors}}

[[پۆل:شانۆ]]
[[پۆل:زاراوەکانی تەلەڤیزیۆن]]
[[پۆل:پیشەکان]]
[[پۆل:ھونەرمەندان]]
[[پۆل:پیشە شانۆییەکان]]
[[پۆل:پیشەکانی فیلمسازی]]
[[پۆل:نواندن]]
[[پۆل:پیشەی تەلەڤیزیۆن]]</text>
      <sha1>dc8ggh5wn4ouobpmzz59tkje09uv7gt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:Épine</title>
    <ns>3</ns>
    <id>124219</id>
    <revision>
      <id>1581268</id>
      <parentid>1580859</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T17:58:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Épine</username>
        <id>19745</id>
      </contributor>
      <comment>/* گرنگ */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1581268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61293" sha1="fu7hol6jegjl6oyho4io49rbto711kb" xml:space="preserve">{{ئەرشیڤەکان|box-width=310px}}

__TOC__

&lt;!--تکایە پەیامەکەت ببەرەوە خواری خوارەوە بۆ کۆتا ڕیز --&gt;

== دەنگدان لەسەر ویکیپڕۆژەی [[وپ:داواکاری پەڕگە]] ==

سڵاو بەرێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] تکایەکم ھەیە،  پڕۆژە ئێستا دامەزراوە و کاردەکات!، بەڵام داوا کراوە ببێت بە یەکێک لە یاساکانی ویکیپیدیا بۆ مافی بارکەران، ھۆکارەکەشی ھەر لە داوایەکە ڕوونکراوەتەوە کەبۆچی؟ سوودی چییە؟ ئامانجی چییە؟ پڕۆژەکە چۆنە، تکایە  (( [[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)#بەکارھێنەرە نوێییەکان و مافی بارکەر|لــێــرە]] )) زیاتر بخوێنەوە و بیرورای خۆت لەسەر پڕۆژەکە بڵێ و بەشداری بکە لە دەنگدانەکە دەنگی بەڕێزتان گرنگە بۆ پڕۆژەکە {{ زۆر سپاس}} (نامەی ئۆتۆماتیکی) [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٠١، ٢٨ی ئابی ٢٠٢١ (UTC)

== نیشانی بەڕێوەبەری ڕووکار ==

ئاسایە نیشانی بەڕێوەبەری ڕووکار لەسەر پەڕەکەت زیاد بکەم {{ئیمۆجی|1F607|size=27}} ؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:٠٩، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

:بەڵێ گیان زۆر ئاساییە. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٨:٢٠، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
::{{کرا}} {{ئیمۆجی|1F60A|size=28}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:١٣، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== وتە ==

بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەو وتەیەی پەڕەکەمم لەتۆ وەرگرتووە لە مێتا [[M:User:Épine|User:Épine]] ھەر ویستم پێت بڵێم {{ئیمۆجی|1F636|size=27}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٢٢، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

زۆر ئاساییە ❤️ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٢:١٩، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

:{{ئیمۆجی|1F60A|size=28}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٢:٢١، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== پاڵاوتن و ھەڵبژاردنی بەڕێوەبەرایەتی ==

سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ویستم ھەواڵی شتێکت پی بدەم وەک بەڕێوەبەرێکی پێشوو سەیری [[ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)#ھەڵبژاردن - پاڵاواتنی بەڕێوەبەڕی نوێ بۆ ویکیپیدیا|ئەم بانگھێشتنامەیە بکە]] کە لە دیوەخان کراوە، بەم زوانە لەوانەیە پاڵاوتنێک بکرێت دوو بەرێوەبەر خۆیان ھەڵبژێرن یان بپاڵێورێن بۆ بوون بە بەرێوەبەری کاتی بۆ ڕزگار بوون لەو کارە کەڵەکەبووانەی ئێستا کۆبوونەتەوە، بیرورات چییە تۆ بەشداری بکەیت وەک کاندیدێک؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١١:٢١، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

سڵاو، من بەشداری ناکەم ببورن، سوپاس.  &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٤:٣١، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

:کێشە نییە {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٢٤، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== ڕاپرسی لەسەر پاڵاوتنی بەڕێوەبەران ==
سڵاو بەڕێز {{و|{{BASEPAGENAME}}}}, ھیوادارم لە تەندروستی دابن، ھاتم ھەواڵیکتان پێ بدەم، ویکیپیدیاکەمان ماوەیەکی زۆرە کە بە سستیەکی زۆر تێپەڕ دەبێت لەکاتێکدا کۆمەڵگاکەمان لە گەشەسەندن دایە و پێویستی بە بەڕێوەبردنی زیاتر ھەیە، سست بوونی بەڕێوەبردن بەرەوپێشچوونی کۆمەڵگاکەش سست دەکات، ئەمەش خراپە و ئێمە ئەوەمان ناوێت، بۆیە ئێستا [[ویکیپیدیا:دیوەخان_(پێشنیارەکان)#کردنەوەی_داوایەک_بۆ_ھەڵبژاردنی_بەڕێوەبەری_کاتی_بۆ_ویکیپیدیای_کوردی_سۆرانی|ڕاپرسی بۆ پاڵاوتنێکی بەڕێوەبەرایەتی بەڕێوەیە داوا دەکرێت بەڕیزتان بەشدار بن]] و گفتووگۆ بکەین لەسەر بابەتە {{زۆر سپاس}} (نامەی ئۆتۆماتیکی)  [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٠٩، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

==[[:پەڕگە:ڕێزدێنت ئیڤڵ ڕێڤەلێيشەنز ٢.jpg]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[Image:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]

تاگێک دانراوە لەسەر [[:پەڕگە:ڕێزدێنت ئیڤڵ ڕێڤەلێيشەنز ٢.jpg]] کە داوا دەکات بە خێڕایی بسڕێتەوە لە ویکیپیدیا، ئەمە لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا#پ١|پێوەری ژمارە ١ی پەڕگەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] ئەنجام دراوە، لەبەر ئەوەی پەڕگەکە بەکارنەھێنراوە و دووبارەیە یان پەڕگەیەکی کوالێت-نزمی لەبەرگیراوەی ھەمان شێوەی پەڕگەیەکی ترە 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:ڕێزدێنت ئیڤڵ ڕێڤەلێيشەنز ٢.jpg|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. &lt;!-- Template:Db-redundantimage-notice --&gt; 
[[پۆل:ئەو داڕێژانەی لەلایەن توینکڵەوە بەکاردەھێندرێن]]
[[پۆل:داڕێژەکانی ھۆشداری پسخ]]
 [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٣٧، ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ (UTC)

== کەمێک بەقلەوا بۆ تۆ! ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[پەڕگە:Baklava - Turkish special, 80-ply.JPEG|135px]]
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | هیوام سەرکەوتن و بەرەوپێشچوونی تۆیە. [[بەکارھێنەر:Sivanmajed23|Sivanmajed23]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sivanmajed23|لێدوان]]) ‏١٢:٣٢، ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC)
|}

زۆر سوپاس!  &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٥:٠٣، ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC)

== کێشەکانی ناو [[ویکیپیدیا:داواکردنی_مافی_بەڕێوەبەرایەتی]] ==

سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] تکایە گوێ بۆ قسەکانی بەڕێز چالاک مەگرە، [[:en:Wikipedia:Administrators#Expectations_of_adminship|چونکە نازانێت بەڕێوەبەراییەتی بکات]] لەگەڵ رێزم، قسە زبر و ناخۆشەکانی ئەو بێزارت نەکات و دوورت نەخاتەوە لە ویکیپیدیا. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٩:٠٧، ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:سڵاو، لەڕاستیدا ئێستا ئەو شتانەم هیچ پێ گرنگ نییە. من بۆیە وازم لەم پرۆژە هێنا لەبەر ئەوەی ماوەیەک وەک کەمپین پەلاماری منیان ئەدا بە کۆمەڵ لەگەڵ ئەو بەڕێزانەی ئێستا وازیان هێناوە، ماوەیەکی زۆر دیار نەمام و هیچ چالاکیم نەبوو. وتم مادام ئەمان وایان پێ باشە و هەست دەکەن من دکتاتۆرم و ویکی بە هی خۆم دەزانم و ئەم قسە نەستەقانە، من بڕۆم و ئەوان بگەڕێنەوە. من ڕۆیشتم و ئەوان هەر نەهاتنەوە، بۆیە منیش وتم جار جار سەرێک ئەدەم، ئێستا سەیر ئەکەم ئەڵێن کەسێکی تر بەبۆنەی تۆوە وازی هێناوە! {{ئیمۆجی|1F605}} نازانم مرۆڤ چۆن ئەبێ ئاوا ڕق لە دڵ بێت. و لەلایەکی ترەوە کابرا هاتووە شمشێری بەدەستەوە گرتووە شەڕێکی خورافیمان لەگەڵ ئەکا لەکاتێکدا هیچ شتێک لەگۆڕ نییە. ئەم بەشداربووانە هێندە خراپبوون لەگەڵم لە باس کردن نایەت، لەکاتێکدا من تەنیا مناڵێک بووم کە تازە لێرە بەشداریم دەکرد!!! ئیتر ئەوە بۆخۆی زۆر دەڵێت. فشەیە تێپەڕ ئەبێ، هەر گوێشی مەدەرێ. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٩:١٩، ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::بڕوا بکە بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] چیان لەتۆ کرد ئۆکەی؟ لەدوای تۆ کەمتر یان ھێندەی تۆیان بەمن کردووە، لەوانەیە من یان تۆ شارەزا بین و بە ئاسایی دابنێین و بڵێینو تێدەپەڕێت بەڵام بۆ کەسێکی تازەکار کە ئەم مامەڵانەی لەگەڵ بکرێت زۆرە!! و ناخۆشە، ئەو کەسانە بۆیان نییە ئاوا بکەن، ھەرچەن خزمەتیان ھەبێت ئەوە خۆبەخشانە پێشکەشی ویکیپیدیای کردووە وەک ئێمە، ناتوانێت منەت بەسەر تۆوە بکات، خۆ ئێرە شتێکی ئەوەنە ئاسایی نییە و و کەسیش تایبەت نییە و [[metawiki:Universal_Code_of_Conduct|ھەمووشتێک یاسای ھەیە]]، تەنھا ئەوە دەڵێم ئەم ھەڵسوکەوتانە باش نییە و شتی چاکی بەداوەوە نایەت ھەم ژینگەی پڕۆژەکە ناخۆشتر دەکات بۆ بەشداربوونی، وە ھەمیش لە مێتا بزانن شتی وا ھەیە پەسەندی ناکەن ئەخر (خۆت شارەزای ئەمانەی: [[metawiki:Universal_Code_of_Conduct#2.2_%E2%80%93_Civility,_collegiality,_mutual_support_and_good_citizenship|UCC.2.2]], [[metawiki:Universal_Code_of_Conduct#3_%E2%80%93_Unacceptable_behaviour|UCC.3]]) [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٩:٣١، ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::بەداخەوە، هیوادارم ئەم ڕەفتارە ژەهراوییە چیتر پەرەنەسەنێت لە ویکیپیدیا. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٩:٣٦، ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== موبیل لە کوردیدا نییە... ==

سڵاو بەرێز ئێپن .. کاکە بەقسەی کێ موبیلی تۆ ڕاستەو و مۆبایلی من ھەڵەیە ، من وەرگێڕانم لە ئینگلیزی بۆ کوردی کردووە و ماناکەی بە زمانی کوردی مۆبایلە نەک موبیل من ھەقم چییە بەسەر ئەڵمانییەوە چۆن و چی پێ ئەوترێ خۆ ووتار بە ئەڵمانی نەنوسراوە کوردییە تکایە بەیارمەتیت مۆبایل مەگۆڕە ئێمە لێرە لە کوردستان پێی ئەڵێین مۆبایل ھەموو کوردی سۆرانیش ھەر مۆبایلی پێ ئەڵێن لای ئێوە کە زمانی فارسی زاڵە بەسەرتاناو بە گوشی ناوی ئەبەن ئەوە جیایەو تایبەتە بەو ناوچەیەیی لێی نیشتەجێی زمانی گشتی و کە کورد لێی تێ ئەگات بۆ Mobile ھەر بریتیە لە مۆبایل نەک موبیل .. دەسەڵاتت ھەرچیەکەو لەسەروی دەسەڵاتی منە لێرە من گرنگی پێ نایەم چی تۆ یان ھەرکەسێکی تر ھەڵەیەکی زمانەوانی کرد و ڕێنووس و زمانی کوردیەکەی ھەڵە بوو چاکی ئەکەمەوە بۆ ئەو دروستەی کە ھەیە، وە لە ووتارەکانی خۆشما ئەو ڕێنووس و زمانەم بەکارھێناوە کە دروست و پوخت و ڕاستە نەک بچم ووشەی بێگانە بەکاربێنم و زمانێکی بیانی بکەمە ماڵ لەسەر زمانی کوردیەوە ... رێز [[بەکارھێنەر:GoRaN909|KuRaKuRd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ‏٢٣:٣٥، ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:بەڕێز @[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]]، لە ویکیپیدیا کەس دەسەڵاتێکی وەهای نییە نەوێری گفتوگۆی لەگەڵ بکەی. هیواداریشم ڕەچاوی [[وپ:ئاکار]] بکەیت لەکاتی وتووێژکردن لە پەڕەکانی وتووێژ دا. لە ڕووی زمانەوانییەوە، ئەوە ناوێکی تایبەتە و پێویستە گۆکردنی وەک خۆی بێ، نەوەکا بچی ناوی تایبەت بە ناوە عامەکە بخوێنیتەوە کە mobileە. ئەوەیان مۆبایلە، بەڵام T-mobile دەبێتە تی-مۆبیل. شتێکی ئەوەنە قورس نییە هەرسکردنی. ئەگەر بڕواش ناکەی بڕۆ ڕای کەسانی تر بپرسە و ئەگەر ڕاکانیان پێچەوانەی من بوو، بیگەڕێنەوە سەر باری جاران. لێرە هەمووشتێ بە سیاسەت و ڕێسا دەڕوا بەڕێوە، پێشووتر کۆمەڵگە بڕیاریانداوە گۆکردنی زمانی ڕەسەن بەکاربێنن کە لەم کەیسەدا ئەڵمانییە. سوپاس. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٣:٠٧، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

نازانم پەیوەندی زمانی کوردی و ئەڵمانی چییە پێکەوە کە تۆ موبیل کردوە بە رەسەن لە جیاتی مۆبایل ؟ باشە کوا ئەو کۆمەڵەی باستکرد کە رایان لێی بوە و بریاریان داوە کە مۆبایل = موبیل ! ... چاکم کردەوە چەنجارێک ئەمجارەش چاکی ئەکەمەوە بۆ ئەوەی راستەو دروستە تێناگەم بۆ ھەمووی چاوی لەسەر ووتار و دەسکاری منەو بونەتە چاودێر و پرۆفیسۆری زمانەوانی لەمن یەکێ یەت ئەڵێ درێژکردنەوە بەکار مەیەنە یەکێ یەت ووتار ئەگوازێتەوە و ماناکەی ئەگۆرێ بەبێ ئەوەی ھیچ ووتووێژێک بکا بەپێی ئەو ڕێساو یاسا دەسکردەی خۆت ئاماژەت پێ دا کەس بۆی نیە بەبێ ووتوێژ ووتار بگوازێتەوە و ناوی بگۆرێ کەچی نازانم بۆ شمولی ووتارەکانی من ناکا ؟   [[بەکارھێنەر:GoRaN909|KuRaKuRd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ‏٢٢:٥٦، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]] [[وپ:خاوەندارێتیکردن بە ناوەڕۆکەوە]] ببینە. وتارێک کە بڵاوی دەکەیتەوە هی تۆ نییە و پاوانی گشتییە، بۆیە ناتوانی داوا لە کەس بکەی دەستکاری نەکا. و باشتریشە گوێ لە ڕێنمایی ئەو بەکارهێنەرانە بگریت کە داوا دەکەن. [[وپ:شێواز]] ببینە. [[وپ:شەڕە دەستکاری]] لەسەر ناوەڕۆک دەبێتە هۆی بەربەستن. سوپاس. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٠:٣٠، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:ئێ کەوایە من ئەو ووتارە ئەسڕمەوە و فەرموو جەنابت چۆنت پێ خۆشە وا بیکە یان ئەو شەڕە دەستکارییە راگرەو بھێڵە وەک سەرەتا چۆن دروست کراوە وابێت و مەیگۆڕە بەڵێ من خۆم بە خاوەنی ئەزانم و پێوەی ماندوو بووم مافی خۆمە رێگری بکەم لە تێکدان و شێواندنی ئەو شتەی موڵکی منە [[بەکارھێنەر:GoRaN909|KuRaKuRd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ‏٠٢:٣٦، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]] هیچ ناوەڕۆکێکی ویکیپیدیا موڵکی تۆ نییە، هەموو دەستکارییەکانت لەژێر مۆڵەتنامەی CC BY-SA 3.0 بڵاو دەبنەوە و پاوانی گشتین. هیچ ناوەڕۆکێکی ویکیپیدیا نە هی تۆیە، نە هیچ کەسێکی تر. موڵکی گشتین. ئێستا تەنیا کەس کە وتارەکان دەشێوێنێت بەم کردارانە جەنابتن. ئەوەشی شەڕە دەستکاری کردووە جەنابتی نەوەک من، من لە پەڕەی وتووێژی وتارەکە داوای ڕای بەشداربووانی تریشم کردووە. دەبووا ئەوە تۆ بیکەی هەر ئەوەڵ جار لەجیاتی بێیت شەڕە دەستکاری و پووچەڵکردنەوە بکەیت. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٢:٥٢، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== ڕەوانەکردنی دەروازە ==

سڵاو پرسیارێک لەسەر ڕەوانەکردنی دەروازەکان، کە دەروازەیەک ڕەوانە دەکەین بۆ دەروازەیەکی پەیوندیداری تر ئایا ئەتوانین پۆلی وتارە پەیوەندیدارەکانیش بەھەمان شێوە ڕەوانە بکەینە ژێر پۆلی وتارە پەیوەندیدارەکانی دەروازەیەی دەمانەوێت؟ نموونە دەروازە:ئەمریکا بیکەینە ڕەوانەکەر بۆ [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و ھەموو پۆل:وتارە پەیوەندیدارەکانی دەروازەی ئەمریکاش بگوازرێتەوە بۆ  پۆل:وتارە پەیوەندیدارەکانی ویلایەتە یەک.....، ئاوا؟ سپاس [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٥:٢٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:سڵاو، نەخێر ئەبێ بە دەستی یان بۆت پۆلەکان بگۆڕیت. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٥:٣٢، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== توینکڵ ==

سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئایا کار لەسەر توینکل دەکەن؟ واتا بەلایەنی کەمەوە بەشە پێویستییەکانی چالاک بکرێت چونکە زۆرم پێویست پێیەتی ھەر بە تایبەتی بۆ تووڵەکانی بەڕێوەبەرایەتی و بەسەرداچوونەوەی وتارەکان زۆر گرنگە بۆم {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٥:٥٨، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:چ بەشێکی؟ ئێستا سڕینەوەی خێرا دەبێ کارکا. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٥:٥٩، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::تەواوی ئەو بەشانەی بۆ پشکنینی وتار و کارەکانی بەڕێوەبەرایەتی گرنگن، وە سڕینەوەی خێرا تاگەکانی کارناکەن. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٥، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::ئاخ دڵم.. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٦:٠٨، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::::{{emoji|2049|size=19}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:١٢، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::ببورە مەبەستم ئەوە نییە ئەزیەتت بدەم و بڵێم ھەموو ئەو بەشانە تەواو بکە، تەنھا وتم گەر لە پلانت دا ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:١٣، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئێستا دەبێ کارکا. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٤:٤٤، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::::زۆر سپاس، تاقیکردنەوەم لەسەریان کرد، داڕێژەکان بە ئینگلیزی تاگ دەکرێن وەک &quot;داڕێژە:Db-hoax و داڕێژە:Db-userreq&quot; ڕەوانەکەر بۆ داڕێژە ئینگلیزییەکان دروست بکە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٢، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::::::::ئەگەر ڕەوانەکەریان بۆ دروست بکەیت کارەکان زۆر ئاسانتر دەکەن. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٦:٠٢، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
{{سھ|:::::::::}} @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]: {{doing}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:[[داڕێژە:Db-spamuser]] وەرگێڕانم بۆی کردووە بەڵام نەمتوانی ڕێکی بخەم (لەوانەیە پێویستی بە بەسەرداچوونەوەش بێت)، گەر تەنھا وشە وەرگێڕدراوەکان بخەنە شوێنی مەبەستی خۆی سپاستان دەکەم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٤، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== پۆلەکانم ==

سڵاو بەرێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بینیم پێداچوونەوەت بۆ پۆلێکم کردووە[https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:%D9%84%DB%86%DA%AF&amp;logid=286786 &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;]، گەر چاکردنەوەی پۆلەکان سەرەنجت ڕادەکێشێت من پلانم ھەیە بەسەر گشت پۆلەکانی خۆم دابچمەوە و ھەڵەکان لە داخوازی بەرامبەر کوردی پۆست دەکەم، گەر ویستتان بانگھێشتان دەکەم و ئاگادارم بکەنەوە سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٥٢، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:پێم باشە دروستییان نەکەی تا لە ڕاستەکان دڵنیا ئەبیتەوە. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٠٧، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::بەڵام ئەم پۆلانە ھی ئێستا نین، ماوەیەکە دروست کراون، ئێستا زیاتر ئاگادار دەبم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٥:٥٨، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== وتاری [[ترانسجێندەر]] ==

بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەوە ڕاستە وشەکانی ڕەگەزگۆڕ و ڕەگەزوەگۆڕ لەناو ھەنێک لە گرووپەکانی کۆمەڵگا ئاماژەیە بۆ  [[ترانسجێندەر]]، بەڵام بەپێی زانست مانایەکی نادرووستی ھەیە، ناکرێ ئێمە لێرە پشت بە چەواشەکاری ببەستین، لەسەر ئەم وشانە چەندین مانای ھەڵە بۆ کەسێک لێک دەدرێتەوە و لێکدراوەتەوە کە ترانسجێندەرە و [[ترانسفۆبیا]] دروست دەکات، بۆیە پێشووتر ھەرچی ناو/ڕەوانەکەری وا ھەبووە ھەموویم پاک کردۆتەوە، ئێرە زانستنامەیەکە کە کاری گەیاندنی شتەکانە وەک خۆی، ناکرێ چەواشەکاری لێبێت، ھیوادارم لە مەبەستەکەم تێبگەن {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٢٢، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

لەگەڵ ڕێزمدا بەڵام فەڕقی تڕانسجێندەر لەگەڵ دەستەواژەکانی تر چییە کە نەکرێ بە کوردی، و بەکوردی کردنی چەواشەکاری بێت. وە پێویستە ئەوەش بزاندرێ کە ئیشی ئێمە دژایەتی کردن یان پشتگیری کردنی کەس و لایەن نییە. بەتایبەتی ئەوەی کە باست کرد. ڕاستە ئێرە زانستنامەیە وە لە هەمان کاتشدا شوێنی پشتگیری گۆمەڵگای میم یان ڕاگرتنی دڵیان نییە. هیوادارم مەبەستەکەم ڕون بێت. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٥:٤٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] لەگەڵ قسەکەی تۆم بەڵام ئایا وشەیەکی درووست چییە بۆ ترانسجێندەر گەر ھەبوو من ھەر ئێستا ئامادەم بیگۆڕم بۆ ئەو وشە درووستە، ڕەگەزگۆڕ و ڕەگەزوەگۆڕ وشەیەکی نادرووستە، من شارەزای بابەتەکەم بە شێوەییەکی زانستی و بەرپرسیارییەتی تەواوی وتارەکە لە ئەستۆ ئەگرم کە ترانسجێندەر مانای ڕەگەزگۆڕانە نادات کە لە کۆمەڵگا بڵاو بۆتەوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٥٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::وە تێنەگەیشتم کۆمەڵگای (میم) مانای چییە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٥٥، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

وشەی دروست دەکرا لە دیوەخان یان لە داخوازی بەرامبەر کوردی قسەی لەسەر بکرایە. نەوەک بەشێوەیەکی سەربەخۆ بڕیاری لەسەر بدرێ. وە جگە لەوەش من تێبینیم لەسەر تەواوی ناوی ئەو وتارانەیە کە لەسەر کۆمەڵگای میم نوسیوتن. تۆ جێندەرت بە ڕەگەز داناوە لە وتاری جێندەر. کەواتە تڕانسجێندەر دەبێ بە ڕەگەز گۆڕ. مەبەستم بە کۆمەڵگای میم هەمان LGBT ییە.  [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٦:١١، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:بەڕێز @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] من لێرە زانستیم و کار بە زانست دەکەم، کار بە بیروباوەڕەکانی کۆمەڵگا ناکەم، تۆش ئەوە دەزانیت کە کۆمەڵگا زۆر دەنگۆ و شتی ناڕاستی تیادا بڵاو بۆتەوە، و ڕاستیش کراوەتەوە، و ھەنێکی تا ئێستاش ماون، من سەرجەم ئەم وشانەم پاک کردۆتەوە کە لە کۆمەڵگا دەرھێنراون و پەشیمان نیم چونکە ڕاست نەبوون; بەپێی زانست و لێکۆڵینەوەکان لەسەر بابەتی ترانسجێندەر زاراوەی &quot;ڕەگەز گۆڕ&quot; بریتی نییە لە &quot;ترانسجێندەر&quot; حەزدەکەم ئەوە بڵێم کەسێک ترانسجێندەر بێت ڕەگەز ناگۆڕێت بەڵکو چۆن Identify دەبێت و gender identity مرۆڤەکە چییە دەچێتەوە سەر ئەوە، بە پێچەوانەی ئەو شتەی بەسەر کەسێکی ترانسجێندەر چەسپێنراوە و کراوە بە ماڵ لەسەری لەبەر چەن بیرکردنەوەیەکی &quot;ھەڵە&quot; کە نە پەیوەندی بە &quot;شەریعەت&quot; ھەیە تا شەریعەت بەم ناڕەوایەتییە بدرێت نە پەیوەندی بە &quot;زانست&quot; ھەیە تا دووبارە جەختی لەسەر بکرێتەوە تەنھا شتێکە بەپێی کلتور و بیروباوەرەکانی لێکدراوەتەوە و دراوەتە پاڵ ڕاستی و منیش ئەمەم پێ قبوڵ نییە چەواشەکارییە و کاری زانستنامەکە بڵاوکردنەوەی چەواشەکاری نییە، دڵنیام @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ڕوونکردنەوەیەکی گوونجاومان پێدەدات سەبارەت بەم ڕەوانەکەرانە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٢٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::من وشەی ترانسجێندەرم وەک خۆی نووسیوەتەوە چونکە وشەیەکی گوونجاوم نەدۆزیتەوە بۆی گەر وشەیەکی زانستی گوونجاو ھەیە بۆی بێگوومان بینووسە، تەنانەت لە ویکیی عەرەبیش ناڵێن ڕەگەز گۆڕ ئەگەر سەیری وتارەکە بکەیت &quot;تحول جنسي&quot; و &quot;العبور الجندر&quot; بەکاردەبەن، وە ھەر بەڕوونی نووسیانە &quot; ميّز عن تغيير الجنس - جیاوازە لە گۆڕینی ڕەگەز&quot; لەمە ڕوونتر چیتر بنووسن؟، تەنانەت گفتوگۆیەکیش ھەبوو تحولیش بگۆڕن بۆ وشەیەکی تر بەھەرحاڵ زیاتر لەسەری ناڕۆم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٣٠، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::: ئەگەر عەزییەت نییە تحول جنسی بکەی بەکوردی.[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) &lt;!-- داڕێژە:واژوونەکراو --&gt;&lt;small class=&quot;autosigned&quot;&gt;—&amp;nbsp;ئەم لێدوانە لەلایەن [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] [[ویکیپیدیا:واژوو|واژوونەکراوە]]. ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا#top|لێدوان]] • [[تایبەت:بەشدارییەکان/مامۆستا|بەشدارییەکان]]) ١٦:٤٦، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)&lt;/small&gt;
::: واژووەکەتم ڕێکخست.[[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٤٩، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] بەکوردی تا ئێستا بەتەواوی نازانم مانای درووست چییە بۆ ترانسجێندەر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٥٠، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::لە سەرچاوەیەکم بیست بوو کە بە مانای &quot;گوێزانەوە&quot;، &quot;گواستنەوە&quot; بێت بەڵام ھێشتا دڵنیا نیم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٥١، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::: نەدەکرا لە داخوازی بەرامبەر کوردی داوای مانای بۆ بکەی؟؟. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) &lt;!-- داڕێژە:واژوونەکراو --&gt;&lt;small class=&quot;autosigned&quot;&gt;—&amp;nbsp;ئەم لێدوانە لەلایەن [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] [[ویکیپیدیا:واژوو|واژوونەکراوە]]. ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا#top|لێدوان]] • [[تایبەت:بەشدارییەکان/مامۆستا|بەشدارییەکان]]) ١٦:٥٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)&lt;/small&gt;
:::::: مامۆستا تکایە واژووەکەت بە چوار ھێمای تێڵدا بکە (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) تا ناوت و ڕێکەوتەکەشی لەگەڵ بنووسرێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:٠٥، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::::بۆ وەڵامی ئەوەش، ئەوکاتانەی لێرە خەریکی وتاری ترانسجێندەر بووم دەتوانم بڵێم ھەر ئەوکاتانە بوو کە تازە فێردەبووم شارەزاییەکی تەواوم لە ویکی نەبوو ھەر ئەم وتارە ([[ترانسجێندەر (کچ)]] بە نموونە بێنمەوە کە لە ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ دروستم کردووە واتا سێ مانگ لەدوای تۆماربوونم لێرە کە ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ تۆماربووم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:١٠، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:١٠، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::::::سڵاو، بە سادەیی ئەو وشانە لە فەرهەنگی خەڵک هەن و نابێت ڕەوانەکەرەکان بسڕدرێنەوە. هەر وەک چۆن هاوڕەگەزبازی ڕەوانەکەرە بۆ هاوڕەگەزخوازی. مەوزوع پەیوەندی بە ترانسفۆبیا و هۆمۆفۆبیا و ئەم شتانەوە نییە، زانستنامە پێویستە هەموو ڕوانگەکان لە خۆ بگرێت چ ترانسفۆبیک یان هۆمۆفۆبیک یان هەر شتێک بێت. هەندێک کەس ترانسجێندەر بەو ناوە دەناسن و بەو ناوە بە دوای دەگەڕێن. سوپاس. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٢:٣٦، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== پەڕەی ھۆشدارییەکەت بۆ ویکیپڕۆژەی ویکیی ئینگلیزی ==

سڵاو بەرێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]، من خەریکی دانانی ویکیپڕۆژەیەکەم لە ویکیی ئینگلیزی سادە، پێویستم پەڕەی ھۆشدارییەکەتم زۆر بەدڵ بوو و پێویستە گەر ڕێگەم بدەیت [[Special:PermanentLink/920247|بەم شێوەیەم لێکردووە]] و بەکاربێنم؟ {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:٢٣، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC)

سڵاو، زۆر ئاساییە :)  &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٠:٠٩، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC)

== ڕەوانەکەرە شکاوەکان ==

سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] لەکاتی سڕینەوە و پاکردنەوەی ڕەوانەکەرە شکاوەکان ئەمانەم بینی کە ئێوە خاوەندارییەتیان دەکەن:
* [[بەکارھێنەر:Lost Whispers/دەستپێک]] 
* [[بەکارھێنەر:Lost Whispers/پڕۆژەی قوتابخانە - نایڵزم]]

پێویستە ئەم ڕەوانەکەرانە پاک بکەمەوە دڵنیام بکەوە کە ھیچ کێشەیەک دروست نابێت لە سڕێنەوەیان {{زۆر سپاس}}. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٠٣، ٤ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC)

:سڵاو، نەخێر ئەمانە دەتوانیت بسڕیتەوە. زۆر سوپاس. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٤٧، ٤ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC)

== سەرخستنی ویکیفەرھەنگی کوردیی ناوەندی ==

سڵاو، ئەم پەیامەت بۆ ھاتووە چونکە یان [https://meta.toolforge.org/catanalysis/?title=Wt%2Fckb&amp;cat=0&amp;wiki=incubatorwiki#Lists لێرە (لە ویکیفەرھەنگی کوردیی ناوەندی لە ئینکیوبەیتر)] بەشداریت کردووە یان [[Special:PermaLink/933823#چەند_پرسیارێک_لەسەر_ویکیوتە|لێرە]] ئامادەییت دەربڕیوە کە بەشداری بکەیت یانیش لەبەر چالاکیت لە ویکیپیدیا بۆت ھاتووە. ئەگەر ناتەوێت بەشداری بکەیت یان ئەم پەیامەت بەھەڵە بۆ ھاتووە، دەتوانیت فەرامۆشی بکەیت.

ھەوڵێک ھەیە کە [[ویکیفەرھەنگی کوردیی ناوەندی]] دروست بکرێت. بۆ ئەمەش پەڕەیەکی ڕێنمایی دروست کراوە. بڕوانە [[incubator:Help:Wt/ckb/ڕێنماییی سەرەتایی بۆ دروستکردنی ویکیفەرھەنگ]]. پێشتر چەند جارێک ئەم ھەوڵە دراوە، بەڵام لەبەر کەمیی ژمارەی بەکارھێنەران، سەرکەوتوو نەبووە. گەر ئەم جارە بەشدارییەکی باش ھەبێت، دۆمەینی تایبەت بە خۆی دابین دەکرێت. تکایە سەرەتا ڕێنمایییەکان بخوێنەوە. بەپێی پیلان، پڕۆژەکە لە ماوەی ١ی حوزەیران تا ١ی تەممووزی ٢٠٢٢ دەچێت بەڕێوە و گەر ٥ بەکارھێنەر بەشدار بن، ئەوا دەبێت ھەر کەسێکیان ڕۆژانە تەنیا ١٠ پەڕە لە بۆشاییناوی سەرەکی دروست بکات. بەمەش بە ١٠ ڕۆژی یەکەم دەگەینە ٥٠٠ پەڕە (پێشتر ٣٩١ پەڕە دروست کراون) بەمەش زۆر نزیک دەبینەوە لە ٨٠٠ تا ١٬٠٠٠ پەڕە و ئەم بڕەش بەشی پێویستە و دەتواندرێت داوای دۆمەینی [https://ckb.wiktionary.org ckb.wiktionary.org] بکەین. گەر ھەر پرسیارێکت ھەبوو، ھەر لێرە بانگی [[بەکارھێنەر:Aram]] بکە و پرسیارەکەت بکە. گەر پێت خۆش بێت، دەتوانیت لە [https://discord.gg/TWyzqBv دیسکۆرد] قسەی لەگەڵ بکەیت. [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏١١:١٠، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Aram@ckbwiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%95%D8%B1%DA%BE%DB%95%D9%86%DA%AF&amp;oldid=949701 --&gt;

==[[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion/بەکارھێنەر:Épine/نیشانەکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]

تاگێک لەسەر [[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion/بەکارھێنەر:Épine/نیشانەکان]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە:

&lt;blockquote&gt;پەڕەی واڵا یان نا پێویست&lt;/blockquote&gt;

لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion/بەکارھێنەر:Épine/نیشانەکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7%3AMiscellany+for+deletion%2F%D8%A8%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%BE%DB%8E%D9%86%DB%95%D8%B1%3A%C3%89pine%2F%D9%86%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە.  [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٠٢، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC)

==[[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]

تاگێک لەسەر [[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە:

&lt;blockquote&gt;پەڕەی واڵا یان نا پێویست&lt;/blockquote&gt;

لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7%3AMiscellany+for+deletion|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە.  [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٠٣، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC)

== Need your input on a policy impacting gadgets and UserJS ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Dear interface administrator, 

This is Samuel from the Security team and I hope my message finds you well.

There is an [[m:Talk:Third-party resources policy|ongoing discussion]] on a proposed policy governing the use of external resources in gadgets and UserJS. The proposed [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] aims at making the UserJS and Gadgets landscape a bit safer by encouraging best practices around external resources. After an initial non-public conversation with a small number of interface admins and staff, we've launched a much larger, public consultation to get a wider pool of feedback for improving the policy proposal. Based on the ideas received so far, the proposed policy now includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, best practices for gadgets and UserJS developers, and exemptions requirements such as code transparency and inspectability.

As an interface administrator, your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on the [[m:Talk:Third-party resources policy|policy talk page]].

Have a great day!&lt;/div&gt;
&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Samuel (WMF)|Samuel (WMF)]], on behalf of the Foundation's Security team&lt;/bdi&gt; ‏٢٣:٠٢، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Samuel (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/IAdmins_MassMessage_list_1&amp;oldid=25272788 --&gt;

== Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] ==

[[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]]
You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 13 August 2023 (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Doc James@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translators/40&amp;oldid=25451578 --&gt;

== بەربەستن ==
{| style=&quot;border:1px solid #b32424; background-color:#fee7e6; margin-bottom:10px;&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
| style=&quot;padding:4px; vertical-align:middle&quot;|[[پەڕگە:Stop x nuvola with clock.svg|40px|left|link=|alt=Stop icon with clock]]
| style=&quot;padding:4px;&quot;|لەبەر {{#if:[[ویکیپیدیا:خراپکاری|خراپکاریی بەردەوام]]|[[ویکیپیدیا:خراپکاری|خراپکاریی بەردەوام]]|[[ویکیپیدیا:دەستکاریی تێکدەر|خراپ بەکارھێنانی دەسەڵاتی دەستکاریکردن]]}}، {{#if:|وەک لە پەڕەی [[]]دا دیارە،}} ھەژمارەکەت {{#if:2 weeks|بۆ ماوەی '''2 weeks'''|{{#if:|'''[[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن#بەربەستنی_بێسنوور|بەبێ سنوور]]'''}}}} '''[[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن|بەربەستکراوە]]'''؛ {{#if:|لە پاڵ ئەمەشدا، مافی دەستکاریکردنی پەڕەی لێدوانەکەشت لێ سەندراوەتەوە.}} {{#if:|.}} {{#if:|2 weeks||ھەر کاتێک بەربەستنەکەت تەواو بوو، تکایە ھەوڵ بدە ئەو کردارەی بووەتە ھۆکاری بەربەستنت دووبارە نەکەیتەوە و [[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|دەستکاریی سوودبەخش]] بکەیت.}} ئەگەر پێت وایە پێویستە بەربەستنی سەر ھەژمارەکەت ھەڵبگیرێت، {{#if:|پێویستە بە ئیمەیڵ (ئەگەر دەسەڵاتی ناردنی ئیمەیڵت لێ نەسەندراوەتەوە)، پەیوەندی لەگەل [[ویکیپیدیا:بەڕێوەبەران|بەڕێوەبەرێک]] بەبەستیت.|ئەم داڕێژەیە لە خوار ئەم ئاگادارییەوە دابنێ: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{لابردنی بەربەستن|ھۆکار=ھۆکارەکەت لێرە}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;}}
|}&amp;nbsp;[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٤:٢٣، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Template:uw-vblock --&gt;
::{{و|Sakura emad}} بێزەحمەت کام خراپکارییە؟ لەسەر چ بنەمایەک هەژماری منت بەربەست کردووە؟--&amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٤:٢٩، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

{{لابردنی بەربەستن|ھۆکار=پێدەچێت ئەمە تاقیکردنەوەیەکی توینکڵ بێت. نازانم بۆ لەسەر هەژماری من، لەکاتێکدا دەتوانرا لە [[ب:نموونە]] تاقی بکرێتەوە. ئێستا لە لۆگەکانم دەردەکەوێ کە گوایا من لەبەر خراپکاری بەربەست کراوم. کام خراپکارییە؟--&amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٤:٥٣، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)}}

سڵاو ئیپێن ببورن لەکاتی کردنەوەی ئامرازەکانی بەکارھێنەر بەھەڵە کلیکم لە بلۆکردن کرد [[پەڕگە:More Option tools.png|وێنۆک]]، بۆ مەسەلەی لۆگەکان، بڕوانە لە لۆگی لابردنی بلۆک نووسیومە کە بەھەڵە دەستم پێکەوتووە، و دەردەکەوێت کە بەربەستنەکە بەھەڵە بووە. سپاس بۆ تێگەیشتن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:١٠، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
لۆگەکەشتم سڕیوە، و دەرناکەوێت [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:١٨، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
:سوپاس! تکایە وریا بن لەکاتی بەکارهێنانی توینکڵ.--&amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٥:١٩، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

== یەکخستنی ناوی یانەکانی تۆپی پێ ==

سڵاو کاک @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]، لە دیوەخان پێشنیارێکم کردووە کە ناوی یانەکانی تۆپی پێ یەکبخرێت([[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)|بروانە ئێرە]]). تاگی زۆری بەکارھێنەرە چالاکەکانم کردووە بەڵام کەس وەلامی نەداوەتەوە. ھەندێکیان لەم ماوەیەدا وەکوو بەڕێزت چالاکیشی ھەبووە بەلام وا دیارە ئاگاداریی پێ نەگەیشتووە. ئایا ھیچ ئاگادارییەکت بۆ ھاتووە؟ ئەگەر نەھاتووە ھۆکار چییە؟ لەمێژە ئەم کێشەیە بوونی ھەیە. زۆر سوپاس! [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ٢١:٣٣، ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] سڵاو، ڕەنگە بەشداربووان لەم کاتە ئەم باسە سەرنجیان ڕانەکێشێت. بۆخۆم گوێ بە بابەتە وەرزشییەکان نادەم، زۆرجار کەس لێدوان نەدا ئەتوانی ئازادی وەربگریت و چاکسازییەکە بکەیت، ئەگەر کەسێ کێشەیەکی هەبێ لەگەڵت باس دەکا. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٧:١٨، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)

== Help ==

Hello, there is an article in English called &quot;[[en:Gaza Genocide]].&quot; I would appreciate it if you could translate it into Kurdish. I was going to do it myself, but unfortunately, my language skills are not good enough. [[بەکارھێنەر:جودت|جودت]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:جودت|لێدوان]]) ١٦:٥٩، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC)

== گرنگ ==

سڵاو ئێپێن، بابەتێکی گرنگ ھەیە کە پەیوەندی بە ژیان و مردنەوە ھەیە، جگە لێرە ھیچ پێگەیەکی سۆشیالت ھەیە پێمی بدەی تا پەیوەندیت پێوە بکەم؟ سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٩:٠٣، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] سڵاو. ئەگەر بتوانن ئیمەیلەکم  بۆ بکەن، لەوێ ئەتوانین زیاتر قسە بکەین. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٧:٥٨، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>fu7hol6jegjl6oyho4io49rbto711kb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581369</id>
      <parentid>1581268</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T22:34:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>/* گرنگ */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1581369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61485" sha1="stld42dsx9hudcdvgz2z1o7fw9n6h95" xml:space="preserve">{{ئەرشیڤەکان|box-width=310px}}

__TOC__

&lt;!--تکایە پەیامەکەت ببەرەوە خواری خوارەوە بۆ کۆتا ڕیز --&gt;

== دەنگدان لەسەر ویکیپڕۆژەی [[وپ:داواکاری پەڕگە]] ==

سڵاو بەرێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] تکایەکم ھەیە،  پڕۆژە ئێستا دامەزراوە و کاردەکات!، بەڵام داوا کراوە ببێت بە یەکێک لە یاساکانی ویکیپیدیا بۆ مافی بارکەران، ھۆکارەکەشی ھەر لە داوایەکە ڕوونکراوەتەوە کەبۆچی؟ سوودی چییە؟ ئامانجی چییە؟ پڕۆژەکە چۆنە، تکایە  (( [[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)#بەکارھێنەرە نوێییەکان و مافی بارکەر|لــێــرە]] )) زیاتر بخوێنەوە و بیرورای خۆت لەسەر پڕۆژەکە بڵێ و بەشداری بکە لە دەنگدانەکە دەنگی بەڕێزتان گرنگە بۆ پڕۆژەکە {{ زۆر سپاس}} (نامەی ئۆتۆماتیکی) [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٠١، ٢٨ی ئابی ٢٠٢١ (UTC)

== نیشانی بەڕێوەبەری ڕووکار ==

ئاسایە نیشانی بەڕێوەبەری ڕووکار لەسەر پەڕەکەت زیاد بکەم {{ئیمۆجی|1F607|size=27}} ؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:٠٩، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

:بەڵێ گیان زۆر ئاساییە. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٨:٢٠، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
::{{کرا}} {{ئیمۆجی|1F60A|size=28}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:١٣، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== وتە ==

بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەو وتەیەی پەڕەکەمم لەتۆ وەرگرتووە لە مێتا [[M:User:Épine|User:Épine]] ھەر ویستم پێت بڵێم {{ئیمۆجی|1F636|size=27}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٢٢، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

زۆر ئاساییە ❤️ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٢:١٩، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

:{{ئیمۆجی|1F60A|size=28}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٢:٢١، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== پاڵاوتن و ھەڵبژاردنی بەڕێوەبەرایەتی ==

سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ویستم ھەواڵی شتێکت پی بدەم وەک بەڕێوەبەرێکی پێشوو سەیری [[ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)#ھەڵبژاردن - پاڵاواتنی بەڕێوەبەڕی نوێ بۆ ویکیپیدیا|ئەم بانگھێشتنامەیە بکە]] کە لە دیوەخان کراوە، بەم زوانە لەوانەیە پاڵاوتنێک بکرێت دوو بەرێوەبەر خۆیان ھەڵبژێرن یان بپاڵێورێن بۆ بوون بە بەرێوەبەری کاتی بۆ ڕزگار بوون لەو کارە کەڵەکەبووانەی ئێستا کۆبوونەتەوە، بیرورات چییە تۆ بەشداری بکەیت وەک کاندیدێک؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١١:٢١، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

سڵاو، من بەشداری ناکەم ببورن، سوپاس.  &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٤:٣١، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

:کێشە نییە {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٢٤، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== ڕاپرسی لەسەر پاڵاوتنی بەڕێوەبەران ==
سڵاو بەڕێز {{و|{{BASEPAGENAME}}}}, ھیوادارم لە تەندروستی دابن، ھاتم ھەواڵیکتان پێ بدەم، ویکیپیدیاکەمان ماوەیەکی زۆرە کە بە سستیەکی زۆر تێپەڕ دەبێت لەکاتێکدا کۆمەڵگاکەمان لە گەشەسەندن دایە و پێویستی بە بەڕێوەبردنی زیاتر ھەیە، سست بوونی بەڕێوەبردن بەرەوپێشچوونی کۆمەڵگاکەش سست دەکات، ئەمەش خراپە و ئێمە ئەوەمان ناوێت، بۆیە ئێستا [[ویکیپیدیا:دیوەخان_(پێشنیارەکان)#کردنەوەی_داوایەک_بۆ_ھەڵبژاردنی_بەڕێوەبەری_کاتی_بۆ_ویکیپیدیای_کوردی_سۆرانی|ڕاپرسی بۆ پاڵاوتنێکی بەڕێوەبەرایەتی بەڕێوەیە داوا دەکرێت بەڕیزتان بەشدار بن]] و گفتووگۆ بکەین لەسەر بابەتە {{زۆر سپاس}} (نامەی ئۆتۆماتیکی)  [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٠٩، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

==[[:پەڕگە:ڕێزدێنت ئیڤڵ ڕێڤەلێيشەنز ٢.jpg]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[Image:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]

تاگێک دانراوە لەسەر [[:پەڕگە:ڕێزدێنت ئیڤڵ ڕێڤەلێيشەنز ٢.jpg]] کە داوا دەکات بە خێڕایی بسڕێتەوە لە ویکیپیدیا، ئەمە لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا#پ١|پێوەری ژمارە ١ی پەڕگەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] ئەنجام دراوە، لەبەر ئەوەی پەڕگەکە بەکارنەھێنراوە و دووبارەیە یان پەڕگەیەکی کوالێت-نزمی لەبەرگیراوەی ھەمان شێوەی پەڕگەیەکی ترە 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:ڕێزدێنت ئیڤڵ ڕێڤەلێيشەنز ٢.jpg|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. &lt;!-- Template:Db-redundantimage-notice --&gt; 
[[پۆل:ئەو داڕێژانەی لەلایەن توینکڵەوە بەکاردەھێندرێن]]
[[پۆل:داڕێژەکانی ھۆشداری پسخ]]
 [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٣٧، ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ (UTC)

== کەمێک بەقلەوا بۆ تۆ! ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[پەڕگە:Baklava - Turkish special, 80-ply.JPEG|135px]]
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | هیوام سەرکەوتن و بەرەوپێشچوونی تۆیە. [[بەکارھێنەر:Sivanmajed23|Sivanmajed23]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sivanmajed23|لێدوان]]) ‏١٢:٣٢، ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC)
|}

زۆر سوپاس!  &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٥:٠٣، ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC)

== کێشەکانی ناو [[ویکیپیدیا:داواکردنی_مافی_بەڕێوەبەرایەتی]] ==

سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] تکایە گوێ بۆ قسەکانی بەڕێز چالاک مەگرە، [[:en:Wikipedia:Administrators#Expectations_of_adminship|چونکە نازانێت بەڕێوەبەراییەتی بکات]] لەگەڵ رێزم، قسە زبر و ناخۆشەکانی ئەو بێزارت نەکات و دوورت نەخاتەوە لە ویکیپیدیا. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٩:٠٧، ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:سڵاو، لەڕاستیدا ئێستا ئەو شتانەم هیچ پێ گرنگ نییە. من بۆیە وازم لەم پرۆژە هێنا لەبەر ئەوەی ماوەیەک وەک کەمپین پەلاماری منیان ئەدا بە کۆمەڵ لەگەڵ ئەو بەڕێزانەی ئێستا وازیان هێناوە، ماوەیەکی زۆر دیار نەمام و هیچ چالاکیم نەبوو. وتم مادام ئەمان وایان پێ باشە و هەست دەکەن من دکتاتۆرم و ویکی بە هی خۆم دەزانم و ئەم قسە نەستەقانە، من بڕۆم و ئەوان بگەڕێنەوە. من ڕۆیشتم و ئەوان هەر نەهاتنەوە، بۆیە منیش وتم جار جار سەرێک ئەدەم، ئێستا سەیر ئەکەم ئەڵێن کەسێکی تر بەبۆنەی تۆوە وازی هێناوە! {{ئیمۆجی|1F605}} نازانم مرۆڤ چۆن ئەبێ ئاوا ڕق لە دڵ بێت. و لەلایەکی ترەوە کابرا هاتووە شمشێری بەدەستەوە گرتووە شەڕێکی خورافیمان لەگەڵ ئەکا لەکاتێکدا هیچ شتێک لەگۆڕ نییە. ئەم بەشداربووانە هێندە خراپبوون لەگەڵم لە باس کردن نایەت، لەکاتێکدا من تەنیا مناڵێک بووم کە تازە لێرە بەشداریم دەکرد!!! ئیتر ئەوە بۆخۆی زۆر دەڵێت. فشەیە تێپەڕ ئەبێ، هەر گوێشی مەدەرێ. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٩:١٩، ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::بڕوا بکە بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] چیان لەتۆ کرد ئۆکەی؟ لەدوای تۆ کەمتر یان ھێندەی تۆیان بەمن کردووە، لەوانەیە من یان تۆ شارەزا بین و بە ئاسایی دابنێین و بڵێینو تێدەپەڕێت بەڵام بۆ کەسێکی تازەکار کە ئەم مامەڵانەی لەگەڵ بکرێت زۆرە!! و ناخۆشە، ئەو کەسانە بۆیان نییە ئاوا بکەن، ھەرچەن خزمەتیان ھەبێت ئەوە خۆبەخشانە پێشکەشی ویکیپیدیای کردووە وەک ئێمە، ناتوانێت منەت بەسەر تۆوە بکات، خۆ ئێرە شتێکی ئەوەنە ئاسایی نییە و و کەسیش تایبەت نییە و [[metawiki:Universal_Code_of_Conduct|ھەمووشتێک یاسای ھەیە]]، تەنھا ئەوە دەڵێم ئەم ھەڵسوکەوتانە باش نییە و شتی چاکی بەداوەوە نایەت ھەم ژینگەی پڕۆژەکە ناخۆشتر دەکات بۆ بەشداربوونی، وە ھەمیش لە مێتا بزانن شتی وا ھەیە پەسەندی ناکەن ئەخر (خۆت شارەزای ئەمانەی: [[metawiki:Universal_Code_of_Conduct#2.2_%E2%80%93_Civility,_collegiality,_mutual_support_and_good_citizenship|UCC.2.2]], [[metawiki:Universal_Code_of_Conduct#3_%E2%80%93_Unacceptable_behaviour|UCC.3]]) [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٩:٣١، ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::بەداخەوە، هیوادارم ئەم ڕەفتارە ژەهراوییە چیتر پەرەنەسەنێت لە ویکیپیدیا. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٩:٣٦، ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== موبیل لە کوردیدا نییە... ==

سڵاو بەرێز ئێپن .. کاکە بەقسەی کێ موبیلی تۆ ڕاستەو و مۆبایلی من ھەڵەیە ، من وەرگێڕانم لە ئینگلیزی بۆ کوردی کردووە و ماناکەی بە زمانی کوردی مۆبایلە نەک موبیل من ھەقم چییە بەسەر ئەڵمانییەوە چۆن و چی پێ ئەوترێ خۆ ووتار بە ئەڵمانی نەنوسراوە کوردییە تکایە بەیارمەتیت مۆبایل مەگۆڕە ئێمە لێرە لە کوردستان پێی ئەڵێین مۆبایل ھەموو کوردی سۆرانیش ھەر مۆبایلی پێ ئەڵێن لای ئێوە کە زمانی فارسی زاڵە بەسەرتاناو بە گوشی ناوی ئەبەن ئەوە جیایەو تایبەتە بەو ناوچەیەیی لێی نیشتەجێی زمانی گشتی و کە کورد لێی تێ ئەگات بۆ Mobile ھەر بریتیە لە مۆبایل نەک موبیل .. دەسەڵاتت ھەرچیەکەو لەسەروی دەسەڵاتی منە لێرە من گرنگی پێ نایەم چی تۆ یان ھەرکەسێکی تر ھەڵەیەکی زمانەوانی کرد و ڕێنووس و زمانی کوردیەکەی ھەڵە بوو چاکی ئەکەمەوە بۆ ئەو دروستەی کە ھەیە، وە لە ووتارەکانی خۆشما ئەو ڕێنووس و زمانەم بەکارھێناوە کە دروست و پوخت و ڕاستە نەک بچم ووشەی بێگانە بەکاربێنم و زمانێکی بیانی بکەمە ماڵ لەسەر زمانی کوردیەوە ... رێز [[بەکارھێنەر:GoRaN909|KuRaKuRd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ‏٢٣:٣٥، ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:بەڕێز @[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]]، لە ویکیپیدیا کەس دەسەڵاتێکی وەهای نییە نەوێری گفتوگۆی لەگەڵ بکەی. هیواداریشم ڕەچاوی [[وپ:ئاکار]] بکەیت لەکاتی وتووێژکردن لە پەڕەکانی وتووێژ دا. لە ڕووی زمانەوانییەوە، ئەوە ناوێکی تایبەتە و پێویستە گۆکردنی وەک خۆی بێ، نەوەکا بچی ناوی تایبەت بە ناوە عامەکە بخوێنیتەوە کە mobileە. ئەوەیان مۆبایلە، بەڵام T-mobile دەبێتە تی-مۆبیل. شتێکی ئەوەنە قورس نییە هەرسکردنی. ئەگەر بڕواش ناکەی بڕۆ ڕای کەسانی تر بپرسە و ئەگەر ڕاکانیان پێچەوانەی من بوو، بیگەڕێنەوە سەر باری جاران. لێرە هەمووشتێ بە سیاسەت و ڕێسا دەڕوا بەڕێوە، پێشووتر کۆمەڵگە بڕیاریانداوە گۆکردنی زمانی ڕەسەن بەکاربێنن کە لەم کەیسەدا ئەڵمانییە. سوپاس. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٣:٠٧، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

نازانم پەیوەندی زمانی کوردی و ئەڵمانی چییە پێکەوە کە تۆ موبیل کردوە بە رەسەن لە جیاتی مۆبایل ؟ باشە کوا ئەو کۆمەڵەی باستکرد کە رایان لێی بوە و بریاریان داوە کە مۆبایل = موبیل ! ... چاکم کردەوە چەنجارێک ئەمجارەش چاکی ئەکەمەوە بۆ ئەوەی راستەو دروستە تێناگەم بۆ ھەمووی چاوی لەسەر ووتار و دەسکاری منەو بونەتە چاودێر و پرۆفیسۆری زمانەوانی لەمن یەکێ یەت ئەڵێ درێژکردنەوە بەکار مەیەنە یەکێ یەت ووتار ئەگوازێتەوە و ماناکەی ئەگۆرێ بەبێ ئەوەی ھیچ ووتووێژێک بکا بەپێی ئەو ڕێساو یاسا دەسکردەی خۆت ئاماژەت پێ دا کەس بۆی نیە بەبێ ووتوێژ ووتار بگوازێتەوە و ناوی بگۆرێ کەچی نازانم بۆ شمولی ووتارەکانی من ناکا ؟   [[بەکارھێنەر:GoRaN909|KuRaKuRd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ‏٢٢:٥٦، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]] [[وپ:خاوەندارێتیکردن بە ناوەڕۆکەوە]] ببینە. وتارێک کە بڵاوی دەکەیتەوە هی تۆ نییە و پاوانی گشتییە، بۆیە ناتوانی داوا لە کەس بکەی دەستکاری نەکا. و باشتریشە گوێ لە ڕێنمایی ئەو بەکارهێنەرانە بگریت کە داوا دەکەن. [[وپ:شێواز]] ببینە. [[وپ:شەڕە دەستکاری]] لەسەر ناوەڕۆک دەبێتە هۆی بەربەستن. سوپاس. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٠:٣٠، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:ئێ کەوایە من ئەو ووتارە ئەسڕمەوە و فەرموو جەنابت چۆنت پێ خۆشە وا بیکە یان ئەو شەڕە دەستکارییە راگرەو بھێڵە وەک سەرەتا چۆن دروست کراوە وابێت و مەیگۆڕە بەڵێ من خۆم بە خاوەنی ئەزانم و پێوەی ماندوو بووم مافی خۆمە رێگری بکەم لە تێکدان و شێواندنی ئەو شتەی موڵکی منە [[بەکارھێنەر:GoRaN909|KuRaKuRd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ‏٠٢:٣٦، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]] هیچ ناوەڕۆکێکی ویکیپیدیا موڵکی تۆ نییە، هەموو دەستکارییەکانت لەژێر مۆڵەتنامەی CC BY-SA 3.0 بڵاو دەبنەوە و پاوانی گشتین. هیچ ناوەڕۆکێکی ویکیپیدیا نە هی تۆیە، نە هیچ کەسێکی تر. موڵکی گشتین. ئێستا تەنیا کەس کە وتارەکان دەشێوێنێت بەم کردارانە جەنابتن. ئەوەشی شەڕە دەستکاری کردووە جەنابتی نەوەک من، من لە پەڕەی وتووێژی وتارەکە داوای ڕای بەشداربووانی تریشم کردووە. دەبووا ئەوە تۆ بیکەی هەر ئەوەڵ جار لەجیاتی بێیت شەڕە دەستکاری و پووچەڵکردنەوە بکەیت. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٢:٥٢، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== ڕەوانەکردنی دەروازە ==

سڵاو پرسیارێک لەسەر ڕەوانەکردنی دەروازەکان، کە دەروازەیەک ڕەوانە دەکەین بۆ دەروازەیەکی پەیوندیداری تر ئایا ئەتوانین پۆلی وتارە پەیوەندیدارەکانیش بەھەمان شێوە ڕەوانە بکەینە ژێر پۆلی وتارە پەیوەندیدارەکانی دەروازەیەی دەمانەوێت؟ نموونە دەروازە:ئەمریکا بیکەینە ڕەوانەکەر بۆ [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و ھەموو پۆل:وتارە پەیوەندیدارەکانی دەروازەی ئەمریکاش بگوازرێتەوە بۆ  پۆل:وتارە پەیوەندیدارەکانی ویلایەتە یەک.....، ئاوا؟ سپاس [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٥:٢٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:سڵاو، نەخێر ئەبێ بە دەستی یان بۆت پۆلەکان بگۆڕیت. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٥:٣٢، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== توینکڵ ==

سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئایا کار لەسەر توینکل دەکەن؟ واتا بەلایەنی کەمەوە بەشە پێویستییەکانی چالاک بکرێت چونکە زۆرم پێویست پێیەتی ھەر بە تایبەتی بۆ تووڵەکانی بەڕێوەبەرایەتی و بەسەرداچوونەوەی وتارەکان زۆر گرنگە بۆم {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٥:٥٨، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:چ بەشێکی؟ ئێستا سڕینەوەی خێرا دەبێ کارکا. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٥:٥٩، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::تەواوی ئەو بەشانەی بۆ پشکنینی وتار و کارەکانی بەڕێوەبەرایەتی گرنگن، وە سڕینەوەی خێرا تاگەکانی کارناکەن. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٥، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::ئاخ دڵم.. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٦:٠٨، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::::{{emoji|2049|size=19}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:١٢، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::ببورە مەبەستم ئەوە نییە ئەزیەتت بدەم و بڵێم ھەموو ئەو بەشانە تەواو بکە، تەنھا وتم گەر لە پلانت دا ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:١٣، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئێستا دەبێ کارکا. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٤:٤٤، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::::زۆر سپاس، تاقیکردنەوەم لەسەریان کرد، داڕێژەکان بە ئینگلیزی تاگ دەکرێن وەک &quot;داڕێژە:Db-hoax و داڕێژە:Db-userreq&quot; ڕەوانەکەر بۆ داڕێژە ئینگلیزییەکان دروست بکە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٢، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::::::::ئەگەر ڕەوانەکەریان بۆ دروست بکەیت کارەکان زۆر ئاسانتر دەکەن. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٦:٠٢، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
{{سھ|:::::::::}} @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]: {{doing}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:[[داڕێژە:Db-spamuser]] وەرگێڕانم بۆی کردووە بەڵام نەمتوانی ڕێکی بخەم (لەوانەیە پێویستی بە بەسەرداچوونەوەش بێت)، گەر تەنھا وشە وەرگێڕدراوەکان بخەنە شوێنی مەبەستی خۆی سپاستان دەکەم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٤، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== پۆلەکانم ==

سڵاو بەرێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بینیم پێداچوونەوەت بۆ پۆلێکم کردووە[https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:%D9%84%DB%86%DA%AF&amp;logid=286786 &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;]، گەر چاکردنەوەی پۆلەکان سەرەنجت ڕادەکێشێت من پلانم ھەیە بەسەر گشت پۆلەکانی خۆم دابچمەوە و ھەڵەکان لە داخوازی بەرامبەر کوردی پۆست دەکەم، گەر ویستتان بانگھێشتان دەکەم و ئاگادارم بکەنەوە سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٥٢، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:پێم باشە دروستییان نەکەی تا لە ڕاستەکان دڵنیا ئەبیتەوە. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٠٧، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::بەڵام ئەم پۆلانە ھی ئێستا نین، ماوەیەکە دروست کراون، ئێستا زیاتر ئاگادار دەبم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٥:٥٨، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== وتاری [[ترانسجێندەر]] ==

بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەوە ڕاستە وشەکانی ڕەگەزگۆڕ و ڕەگەزوەگۆڕ لەناو ھەنێک لە گرووپەکانی کۆمەڵگا ئاماژەیە بۆ  [[ترانسجێندەر]]، بەڵام بەپێی زانست مانایەکی نادرووستی ھەیە، ناکرێ ئێمە لێرە پشت بە چەواشەکاری ببەستین، لەسەر ئەم وشانە چەندین مانای ھەڵە بۆ کەسێک لێک دەدرێتەوە و لێکدراوەتەوە کە ترانسجێندەرە و [[ترانسفۆبیا]] دروست دەکات، بۆیە پێشووتر ھەرچی ناو/ڕەوانەکەری وا ھەبووە ھەموویم پاک کردۆتەوە، ئێرە زانستنامەیەکە کە کاری گەیاندنی شتەکانە وەک خۆی، ناکرێ چەواشەکاری لێبێت، ھیوادارم لە مەبەستەکەم تێبگەن {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٢٢، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

لەگەڵ ڕێزمدا بەڵام فەڕقی تڕانسجێندەر لەگەڵ دەستەواژەکانی تر چییە کە نەکرێ بە کوردی، و بەکوردی کردنی چەواشەکاری بێت. وە پێویستە ئەوەش بزاندرێ کە ئیشی ئێمە دژایەتی کردن یان پشتگیری کردنی کەس و لایەن نییە. بەتایبەتی ئەوەی کە باست کرد. ڕاستە ئێرە زانستنامەیە وە لە هەمان کاتشدا شوێنی پشتگیری گۆمەڵگای میم یان ڕاگرتنی دڵیان نییە. هیوادارم مەبەستەکەم ڕون بێت. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٥:٤٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] لەگەڵ قسەکەی تۆم بەڵام ئایا وشەیەکی درووست چییە بۆ ترانسجێندەر گەر ھەبوو من ھەر ئێستا ئامادەم بیگۆڕم بۆ ئەو وشە درووستە، ڕەگەزگۆڕ و ڕەگەزوەگۆڕ وشەیەکی نادرووستە، من شارەزای بابەتەکەم بە شێوەییەکی زانستی و بەرپرسیارییەتی تەواوی وتارەکە لە ئەستۆ ئەگرم کە ترانسجێندەر مانای ڕەگەزگۆڕانە نادات کە لە کۆمەڵگا بڵاو بۆتەوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٥٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::وە تێنەگەیشتم کۆمەڵگای (میم) مانای چییە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٥٥، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

وشەی دروست دەکرا لە دیوەخان یان لە داخوازی بەرامبەر کوردی قسەی لەسەر بکرایە. نەوەک بەشێوەیەکی سەربەخۆ بڕیاری لەسەر بدرێ. وە جگە لەوەش من تێبینیم لەسەر تەواوی ناوی ئەو وتارانەیە کە لەسەر کۆمەڵگای میم نوسیوتن. تۆ جێندەرت بە ڕەگەز داناوە لە وتاری جێندەر. کەواتە تڕانسجێندەر دەبێ بە ڕەگەز گۆڕ. مەبەستم بە کۆمەڵگای میم هەمان LGBT ییە.  [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٦:١١، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:بەڕێز @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] من لێرە زانستیم و کار بە زانست دەکەم، کار بە بیروباوەڕەکانی کۆمەڵگا ناکەم، تۆش ئەوە دەزانیت کە کۆمەڵگا زۆر دەنگۆ و شتی ناڕاستی تیادا بڵاو بۆتەوە، و ڕاستیش کراوەتەوە، و ھەنێکی تا ئێستاش ماون، من سەرجەم ئەم وشانەم پاک کردۆتەوە کە لە کۆمەڵگا دەرھێنراون و پەشیمان نیم چونکە ڕاست نەبوون; بەپێی زانست و لێکۆڵینەوەکان لەسەر بابەتی ترانسجێندەر زاراوەی &quot;ڕەگەز گۆڕ&quot; بریتی نییە لە &quot;ترانسجێندەر&quot; حەزدەکەم ئەوە بڵێم کەسێک ترانسجێندەر بێت ڕەگەز ناگۆڕێت بەڵکو چۆن Identify دەبێت و gender identity مرۆڤەکە چییە دەچێتەوە سەر ئەوە، بە پێچەوانەی ئەو شتەی بەسەر کەسێکی ترانسجێندەر چەسپێنراوە و کراوە بە ماڵ لەسەری لەبەر چەن بیرکردنەوەیەکی &quot;ھەڵە&quot; کە نە پەیوەندی بە &quot;شەریعەت&quot; ھەیە تا شەریعەت بەم ناڕەوایەتییە بدرێت نە پەیوەندی بە &quot;زانست&quot; ھەیە تا دووبارە جەختی لەسەر بکرێتەوە تەنھا شتێکە بەپێی کلتور و بیروباوەرەکانی لێکدراوەتەوە و دراوەتە پاڵ ڕاستی و منیش ئەمەم پێ قبوڵ نییە چەواشەکارییە و کاری زانستنامەکە بڵاوکردنەوەی چەواشەکاری نییە، دڵنیام @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ڕوونکردنەوەیەکی گوونجاومان پێدەدات سەبارەت بەم ڕەوانەکەرانە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٢٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::من وشەی ترانسجێندەرم وەک خۆی نووسیوەتەوە چونکە وشەیەکی گوونجاوم نەدۆزیتەوە بۆی گەر وشەیەکی زانستی گوونجاو ھەیە بۆی بێگوومان بینووسە، تەنانەت لە ویکیی عەرەبیش ناڵێن ڕەگەز گۆڕ ئەگەر سەیری وتارەکە بکەیت &quot;تحول جنسي&quot; و &quot;العبور الجندر&quot; بەکاردەبەن، وە ھەر بەڕوونی نووسیانە &quot; ميّز عن تغيير الجنس - جیاوازە لە گۆڕینی ڕەگەز&quot; لەمە ڕوونتر چیتر بنووسن؟، تەنانەت گفتوگۆیەکیش ھەبوو تحولیش بگۆڕن بۆ وشەیەکی تر بەھەرحاڵ زیاتر لەسەری ناڕۆم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٣٠، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::: ئەگەر عەزییەت نییە تحول جنسی بکەی بەکوردی.[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) &lt;!-- داڕێژە:واژوونەکراو --&gt;&lt;small class=&quot;autosigned&quot;&gt;—&amp;nbsp;ئەم لێدوانە لەلایەن [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] [[ویکیپیدیا:واژوو|واژوونەکراوە]]. ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا#top|لێدوان]] • [[تایبەت:بەشدارییەکان/مامۆستا|بەشدارییەکان]]) ١٦:٤٦، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)&lt;/small&gt;
::: واژووەکەتم ڕێکخست.[[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٤٩، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] بەکوردی تا ئێستا بەتەواوی نازانم مانای درووست چییە بۆ ترانسجێندەر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٥٠، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::لە سەرچاوەیەکم بیست بوو کە بە مانای &quot;گوێزانەوە&quot;، &quot;گواستنەوە&quot; بێت بەڵام ھێشتا دڵنیا نیم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٥١، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::: نەدەکرا لە داخوازی بەرامبەر کوردی داوای مانای بۆ بکەی؟؟. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) &lt;!-- داڕێژە:واژوونەکراو --&gt;&lt;small class=&quot;autosigned&quot;&gt;—&amp;nbsp;ئەم لێدوانە لەلایەن [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] [[ویکیپیدیا:واژوو|واژوونەکراوە]]. ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا#top|لێدوان]] • [[تایبەت:بەشدارییەکان/مامۆستا|بەشدارییەکان]]) ١٦:٥٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)&lt;/small&gt;
:::::: مامۆستا تکایە واژووەکەت بە چوار ھێمای تێڵدا بکە (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) تا ناوت و ڕێکەوتەکەشی لەگەڵ بنووسرێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:٠٥، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::::بۆ وەڵامی ئەوەش، ئەوکاتانەی لێرە خەریکی وتاری ترانسجێندەر بووم دەتوانم بڵێم ھەر ئەوکاتانە بوو کە تازە فێردەبووم شارەزاییەکی تەواوم لە ویکی نەبوو ھەر ئەم وتارە ([[ترانسجێندەر (کچ)]] بە نموونە بێنمەوە کە لە ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ دروستم کردووە واتا سێ مانگ لەدوای تۆماربوونم لێرە کە ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ تۆماربووم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:١٠، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:١٠، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::::::سڵاو، بە سادەیی ئەو وشانە لە فەرهەنگی خەڵک هەن و نابێت ڕەوانەکەرەکان بسڕدرێنەوە. هەر وەک چۆن هاوڕەگەزبازی ڕەوانەکەرە بۆ هاوڕەگەزخوازی. مەوزوع پەیوەندی بە ترانسفۆبیا و هۆمۆفۆبیا و ئەم شتانەوە نییە، زانستنامە پێویستە هەموو ڕوانگەکان لە خۆ بگرێت چ ترانسفۆبیک یان هۆمۆفۆبیک یان هەر شتێک بێت. هەندێک کەس ترانسجێندەر بەو ناوە دەناسن و بەو ناوە بە دوای دەگەڕێن. سوپاس. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٢:٣٦، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== پەڕەی ھۆشدارییەکەت بۆ ویکیپڕۆژەی ویکیی ئینگلیزی ==

سڵاو بەرێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]، من خەریکی دانانی ویکیپڕۆژەیەکەم لە ویکیی ئینگلیزی سادە، پێویستم پەڕەی ھۆشدارییەکەتم زۆر بەدڵ بوو و پێویستە گەر ڕێگەم بدەیت [[Special:PermanentLink/920247|بەم شێوەیەم لێکردووە]] و بەکاربێنم؟ {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:٢٣، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC)

سڵاو، زۆر ئاساییە :)  &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٠:٠٩، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC)

== ڕەوانەکەرە شکاوەکان ==

سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] لەکاتی سڕینەوە و پاکردنەوەی ڕەوانەکەرە شکاوەکان ئەمانەم بینی کە ئێوە خاوەندارییەتیان دەکەن:
* [[بەکارھێنەر:Lost Whispers/دەستپێک]] 
* [[بەکارھێنەر:Lost Whispers/پڕۆژەی قوتابخانە - نایڵزم]]

پێویستە ئەم ڕەوانەکەرانە پاک بکەمەوە دڵنیام بکەوە کە ھیچ کێشەیەک دروست نابێت لە سڕێنەوەیان {{زۆر سپاس}}. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٠٣، ٤ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC)

:سڵاو، نەخێر ئەمانە دەتوانیت بسڕیتەوە. زۆر سوپاس. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٤٧، ٤ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC)

== سەرخستنی ویکیفەرھەنگی کوردیی ناوەندی ==

سڵاو، ئەم پەیامەت بۆ ھاتووە چونکە یان [https://meta.toolforge.org/catanalysis/?title=Wt%2Fckb&amp;cat=0&amp;wiki=incubatorwiki#Lists لێرە (لە ویکیفەرھەنگی کوردیی ناوەندی لە ئینکیوبەیتر)] بەشداریت کردووە یان [[Special:PermaLink/933823#چەند_پرسیارێک_لەسەر_ویکیوتە|لێرە]] ئامادەییت دەربڕیوە کە بەشداری بکەیت یانیش لەبەر چالاکیت لە ویکیپیدیا بۆت ھاتووە. ئەگەر ناتەوێت بەشداری بکەیت یان ئەم پەیامەت بەھەڵە بۆ ھاتووە، دەتوانیت فەرامۆشی بکەیت.

ھەوڵێک ھەیە کە [[ویکیفەرھەنگی کوردیی ناوەندی]] دروست بکرێت. بۆ ئەمەش پەڕەیەکی ڕێنمایی دروست کراوە. بڕوانە [[incubator:Help:Wt/ckb/ڕێنماییی سەرەتایی بۆ دروستکردنی ویکیفەرھەنگ]]. پێشتر چەند جارێک ئەم ھەوڵە دراوە، بەڵام لەبەر کەمیی ژمارەی بەکارھێنەران، سەرکەوتوو نەبووە. گەر ئەم جارە بەشدارییەکی باش ھەبێت، دۆمەینی تایبەت بە خۆی دابین دەکرێت. تکایە سەرەتا ڕێنمایییەکان بخوێنەوە. بەپێی پیلان، پڕۆژەکە لە ماوەی ١ی حوزەیران تا ١ی تەممووزی ٢٠٢٢ دەچێت بەڕێوە و گەر ٥ بەکارھێنەر بەشدار بن، ئەوا دەبێت ھەر کەسێکیان ڕۆژانە تەنیا ١٠ پەڕە لە بۆشاییناوی سەرەکی دروست بکات. بەمەش بە ١٠ ڕۆژی یەکەم دەگەینە ٥٠٠ پەڕە (پێشتر ٣٩١ پەڕە دروست کراون) بەمەش زۆر نزیک دەبینەوە لە ٨٠٠ تا ١٬٠٠٠ پەڕە و ئەم بڕەش بەشی پێویستە و دەتواندرێت داوای دۆمەینی [https://ckb.wiktionary.org ckb.wiktionary.org] بکەین. گەر ھەر پرسیارێکت ھەبوو، ھەر لێرە بانگی [[بەکارھێنەر:Aram]] بکە و پرسیارەکەت بکە. گەر پێت خۆش بێت، دەتوانیت لە [https://discord.gg/TWyzqBv دیسکۆرد] قسەی لەگەڵ بکەیت. [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏١١:١٠، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Aram@ckbwiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%95%D8%B1%DA%BE%DB%95%D9%86%DA%AF&amp;oldid=949701 --&gt;

==[[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion/بەکارھێنەر:Épine/نیشانەکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]

تاگێک لەسەر [[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion/بەکارھێنەر:Épine/نیشانەکان]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە:

&lt;blockquote&gt;پەڕەی واڵا یان نا پێویست&lt;/blockquote&gt;

لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion/بەکارھێنەر:Épine/نیشانەکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7%3AMiscellany+for+deletion%2F%D8%A8%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%BE%DB%8E%D9%86%DB%95%D8%B1%3A%C3%89pine%2F%D9%86%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە.  [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٠٢، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC)

==[[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]

تاگێک لەسەر [[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە:

&lt;blockquote&gt;پەڕەی واڵا یان نا پێویست&lt;/blockquote&gt;

لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7%3AMiscellany+for+deletion|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە.  [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٠٣، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC)

== Need your input on a policy impacting gadgets and UserJS ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Dear interface administrator, 

This is Samuel from the Security team and I hope my message finds you well.

There is an [[m:Talk:Third-party resources policy|ongoing discussion]] on a proposed policy governing the use of external resources in gadgets and UserJS. The proposed [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] aims at making the UserJS and Gadgets landscape a bit safer by encouraging best practices around external resources. After an initial non-public conversation with a small number of interface admins and staff, we've launched a much larger, public consultation to get a wider pool of feedback for improving the policy proposal. Based on the ideas received so far, the proposed policy now includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, best practices for gadgets and UserJS developers, and exemptions requirements such as code transparency and inspectability.

As an interface administrator, your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on the [[m:Talk:Third-party resources policy|policy talk page]].

Have a great day!&lt;/div&gt;
&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Samuel (WMF)|Samuel (WMF)]], on behalf of the Foundation's Security team&lt;/bdi&gt; ‏٢٣:٠٢، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Samuel (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/IAdmins_MassMessage_list_1&amp;oldid=25272788 --&gt;

== Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] ==

[[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]]
You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 13 August 2023 (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Doc James@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translators/40&amp;oldid=25451578 --&gt;

== بەربەستن ==
{| style=&quot;border:1px solid #b32424; background-color:#fee7e6; margin-bottom:10px;&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
| style=&quot;padding:4px; vertical-align:middle&quot;|[[پەڕگە:Stop x nuvola with clock.svg|40px|left|link=|alt=Stop icon with clock]]
| style=&quot;padding:4px;&quot;|لەبەر {{#if:[[ویکیپیدیا:خراپکاری|خراپکاریی بەردەوام]]|[[ویکیپیدیا:خراپکاری|خراپکاریی بەردەوام]]|[[ویکیپیدیا:دەستکاریی تێکدەر|خراپ بەکارھێنانی دەسەڵاتی دەستکاریکردن]]}}، {{#if:|وەک لە پەڕەی [[]]دا دیارە،}} ھەژمارەکەت {{#if:2 weeks|بۆ ماوەی '''2 weeks'''|{{#if:|'''[[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن#بەربەستنی_بێسنوور|بەبێ سنوور]]'''}}}} '''[[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن|بەربەستکراوە]]'''؛ {{#if:|لە پاڵ ئەمەشدا، مافی دەستکاریکردنی پەڕەی لێدوانەکەشت لێ سەندراوەتەوە.}} {{#if:|.}} {{#if:|2 weeks||ھەر کاتێک بەربەستنەکەت تەواو بوو، تکایە ھەوڵ بدە ئەو کردارەی بووەتە ھۆکاری بەربەستنت دووبارە نەکەیتەوە و [[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|دەستکاریی سوودبەخش]] بکەیت.}} ئەگەر پێت وایە پێویستە بەربەستنی سەر ھەژمارەکەت ھەڵبگیرێت، {{#if:|پێویستە بە ئیمەیڵ (ئەگەر دەسەڵاتی ناردنی ئیمەیڵت لێ نەسەندراوەتەوە)، پەیوەندی لەگەل [[ویکیپیدیا:بەڕێوەبەران|بەڕێوەبەرێک]] بەبەستیت.|ئەم داڕێژەیە لە خوار ئەم ئاگادارییەوە دابنێ: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{لابردنی بەربەستن|ھۆکار=ھۆکارەکەت لێرە}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;}}
|}&amp;nbsp;[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٤:٢٣، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Template:uw-vblock --&gt;
::{{و|Sakura emad}} بێزەحمەت کام خراپکارییە؟ لەسەر چ بنەمایەک هەژماری منت بەربەست کردووە؟--&amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٤:٢٩، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

{{لابردنی بەربەستن|ھۆکار=پێدەچێت ئەمە تاقیکردنەوەیەکی توینکڵ بێت. نازانم بۆ لەسەر هەژماری من، لەکاتێکدا دەتوانرا لە [[ب:نموونە]] تاقی بکرێتەوە. ئێستا لە لۆگەکانم دەردەکەوێ کە گوایا من لەبەر خراپکاری بەربەست کراوم. کام خراپکارییە؟--&amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٤:٥٣، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)}}

سڵاو ئیپێن ببورن لەکاتی کردنەوەی ئامرازەکانی بەکارھێنەر بەھەڵە کلیکم لە بلۆکردن کرد [[پەڕگە:More Option tools.png|وێنۆک]]، بۆ مەسەلەی لۆگەکان، بڕوانە لە لۆگی لابردنی بلۆک نووسیومە کە بەھەڵە دەستم پێکەوتووە، و دەردەکەوێت کە بەربەستنەکە بەھەڵە بووە. سپاس بۆ تێگەیشتن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:١٠، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
لۆگەکەشتم سڕیوە، و دەرناکەوێت [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:١٨، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
:سوپاس! تکایە وریا بن لەکاتی بەکارهێنانی توینکڵ.--&amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٥:١٩، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

== یەکخستنی ناوی یانەکانی تۆپی پێ ==

سڵاو کاک @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]، لە دیوەخان پێشنیارێکم کردووە کە ناوی یانەکانی تۆپی پێ یەکبخرێت([[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)|بروانە ئێرە]]). تاگی زۆری بەکارھێنەرە چالاکەکانم کردووە بەڵام کەس وەلامی نەداوەتەوە. ھەندێکیان لەم ماوەیەدا وەکوو بەڕێزت چالاکیشی ھەبووە بەلام وا دیارە ئاگاداریی پێ نەگەیشتووە. ئایا ھیچ ئاگادارییەکت بۆ ھاتووە؟ ئەگەر نەھاتووە ھۆکار چییە؟ لەمێژە ئەم کێشەیە بوونی ھەیە. زۆر سوپاس! [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ٢١:٣٣، ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] سڵاو، ڕەنگە بەشداربووان لەم کاتە ئەم باسە سەرنجیان ڕانەکێشێت. بۆخۆم گوێ بە بابەتە وەرزشییەکان نادەم، زۆرجار کەس لێدوان نەدا ئەتوانی ئازادی وەربگریت و چاکسازییەکە بکەیت، ئەگەر کەسێ کێشەیەکی هەبێ لەگەڵت باس دەکا. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٧:١٨، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)

== Help ==

Hello, there is an article in English called &quot;[[en:Gaza Genocide]].&quot; I would appreciate it if you could translate it into Kurdish. I was going to do it myself, but unfortunately, my language skills are not good enough. [[بەکارھێنەر:جودت|جودت]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:جودت|لێدوان]]) ١٦:٥٩، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC)

== گرنگ ==

سڵاو ئێپێن، بابەتێکی گرنگ ھەیە کە پەیوەندی بە ژیان و مردنەوە ھەیە، جگە لێرە ھیچ پێگەیەکی سۆشیالت ھەیە پێمی بدەی تا پەیوەندیت پێوە بکەم؟ سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٩:٠٣، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] سڵاو. ئەگەر بتوانن ئیمەیلەکم  بۆ بکەن، لەوێ ئەتوانین زیاتر قسە بکەین. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٧:٥٨، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::ناردم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢٢:٣٤، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>stld42dsx9hudcdvgz2z1o7fw9n6h95</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەشکەوت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126161</id>
    <revision>
      <id>1581540</id>
      <parentid>1455451</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T07:07:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* ناوەکانی دیکە */</comment>
      <origin>1581540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4817" sha1="0y280zv3vwaa9u1x414ouyk82nnm05e" xml:space="preserve">[[پەڕگە:St moré cave.jpg|200px|وێنۆک|دیمەنی دەرەوە لە نێوەوەی ئەشکەوتێک، [[فەڕەنسا]]]]
'''ئەشکەوت''' کونێکی گەورە یان دەلاقەیەکە لە [[چیا]]دا، کە [[مرۆڤ]] یان [[گیاندار]]ی تر دەتوانن وەکوو شوێنی ژیان بۆ حەوانەوە، بۆ خۆپاراستن لە [[بەفر]] و [[باران]] و [[سەرما]] و [[گەرما]] بە کاری بھێنن.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20170111151845/http://gorran.net/userfiles/file/Nawshirwan%20mustafa/1-1.pdf بەدەم ڕێگاوە گوڵچنین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170111151845/http://gorran.net/userfiles/file/Nawshirwan%20mustafa/1-1.pdf |date=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ }} - کتێبی یەکەم، [[نەوشیروان مستەفا ئەمین]]، چاپی یەکەم - ٢٠١٢.&lt;/ref&gt;
ئەشکەوت لە ئەنجامی گۆڕانە جیۆلۆجییەکانی بۆشایییەک لەنێو کەڤرەکاندا بەھۆی کرداری توانەوەوە دروست دەبێت.&lt;ref&gt;«[http://ferheng.info/alfba/%D8%A6%DB%95%D8%B4%DA%A9%DB%95%D9%88%D8%AA/ ئەشکەوت]»، فەرھەنگی ئەناھیتا - فەرھەنگی زمانی یەکگرتووی کوردیی ھاوچەرخ، یووسف ڕەشید.&lt;/ref&gt;

==ناوەکانی دیکە ==
لە زمانی [[کوردی]] ئەشکەوت ئەم ناوانەشی ھەیە: ئەشکەفت، شکەفت، کەورگ، مەڕ، کاچ، کەڵۆز، خار، زاخوور، زایەند، ژڤنگ، کۆڤ، و گەوڕا.

== دابەشبوونی جوگرافی ==
[[Image:Domica Cave 22.jpg|وێنۆک|[[دۆمیکا|ئەشکەوتی دۆمیکا]] لە [[کارستی سلۆڤاکیا|کارستی سلۆڤاکی]] ([[سلۆڤاکیا]])]]
[[Image:Torhola cave entrance Aug2008.jpg|وێنۆک|دەروازەیەکی ئەشکەوتی تۆرھۆلا لە [[لۆھیا]] ([[فینلاند]])]]
[[File:Genga04.jpg|وێنۆک|[[ئەشکەوتەکانی فراساسی]]، [[ئیتاڵیا]]]]

ئەشکەوتەکان لە ھەموو جیھاندا دەدۆزرێنەوە، ھەرچەندە دابەشبوونی سیستمە بەڵگەکراوەکانی ئەشکەوت بە توندی مەیلی بەلای ئەو وڵاتانەدایە کە ئەشکەوتگەڕی بۆ چەندین ساڵ تێیاندا باو بووە (وەک [[فەڕەنسا]]، [[ئیتاڵیا]]، [[ئوسترالیا]]، [[شانشینی یەکگرتوو]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و ھتد). لە ئەنجامدا، ئەشکەوتە گەڕاوەکان بە فراوانی لە [[ئەورووپا]]، [[ئاسیا]]، [[ئەمریکای باکوور]] و [[ئۆقیانووسیا]] دەدۆزرێنەوە، بەڵام لە [[ئەمریکای باشوور]]، [[ئەفریقا]]، و [[جەمسەری باشوور]] کەم و دەگمەنن.

ئەمە گشتاندنێکی سەرپێیییە، چونکە پانتایییە گەورەکانی ئەمریکای باکوور و [[ئاسیا]] ھیچ ئەشکەوتێکی بەڵگەکراویان تێدا نییە، لە کاتێکدا ناوچەکانی وەک [[دارستانە وشکە وەریوەکانی ماداگاسکار]] و بەشەکانی [[بەڕازیل]] چەندین ئەشکەوتی بەڵگەکراویان تێدایە. لەگەڵ لێکۆڵینەوەی ئەشکەوتگەڕەکان لەسەر پانتایییەکانی بەردی بنەڕەتیی تواوەی جیھان، پێدەچێت دابەشبوونی ئەشکەوتە بەڵگەکراوەکان بگۆڕێت. بۆ نموونە، [[چین]]، سەرەڕای ئەوەی نزیکەی نیوەی بەردی کلسینی دەرکەوتووی جیھانی تێدایە—زیاتر لە {{convert|1000000|km2}}—بەڵام تا ڕادەیەک ئەشکەوتی بەڵگەکراوی کەمی ھەیە.

== پێشانگا ==
&lt;gallery&gt;
File:كهف_شاندر.jpg|thumb| [[ئەشکەوتی شانەدەر]]، لە [[پارێزگای ھەولێر]]
Sahoolan Cave.jpg|[[ئەشکەوتی سەھۆڵان]]، لە [[شارستانی مەھاباد]]
Karaftu.jpg|[[ئەشکەوتی کەرەفتوو]]، لە [[پارێزگای کوردستان]]
Erbil_governorate_shanidar_cave.jpg|[[ئەشکەوتی شانەدەر]]، لە [[پارێزگای ھەولێر]]
Bestun Cave from outside.jpg|[[ئەشکەوتی بێستوون]]، لە [[قەزای سۆران]]
GhooriGhaleh.jpg|[[ئەشکەوتی قوڕەقەڵا]]، لە [[پارێزگای کرماشان]]
&lt;/gallery&gt;

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Caves}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسلام|قورئان|نژیاروانی}}

[[پۆل:ئەشکەوتەکان]]
[[پۆل:جوگرافیای ڕۆخی]]</text>
      <sha1>0y280zv3vwaa9u1x414ouyk82nnm05e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581541</id>
      <parentid>1581540</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T07:08:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1581541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4802" sha1="d1dxprnha00sg0ru8ponxl061rpm83x" xml:space="preserve">[[پەڕگە:St moré cave.jpg|200px|وێنۆک|دیمەنی دەرەوە لە نێوەوەی ئەشکەوتێک، [[فەڕەنسا]]]]
'''ئەشکەوت''' کونێکی گەورە یان دەلاقەیەکە لە [[چیا]]دا، کە [[مرۆڤ]] یان [[گیاندار]]ی تر دەتوانن وەکوو شوێنی ژیان بۆ حەوانەوە، بۆ خۆپاراستن لە [[بەفر]] و [[باران]] و [[سەرما]] و [[گەرما]] بە کاری بھێنن.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20170111151845/http://gorran.net/userfiles/file/Nawshirwan%20mustafa/1-1.pdf بەدەم ڕێگاوە گوڵچنین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170111151845/http://gorran.net/userfiles/file/Nawshirwan%20mustafa/1-1.pdf |date=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ }} - کتێبی یەکەم، [[نەوشیروان مستەفا ئەمین]]، چاپی یەکەم - ٢٠١٢.&lt;/ref&gt;
ئەشکەوت لە ئەنجامی گۆڕانە جیۆلۆجییەکانی بۆشایییەک لەنێو کەڤرەکاندا بەھۆی کرداری توانەوەوە دروست دەبێت.&lt;ref&gt;«[http://ferheng.info/alfba/%D8%A6%DB%95%D8%B4%DA%A9%DB%95%D9%88%D8%AA/ ئەشکەوت]»، فەرھەنگی ئەناھیتا - فەرھەنگی زمانی یەکگرتووی کوردیی ھاوچەرخ، یووسف ڕەشید.&lt;/ref&gt;

==ناوەکانی دیکە ==
لە زمانی [[کوردی]] ئەشکەوت ئەم ناوانەشی ھەیە: ئەشکەفت، شکەفت، کەورگ، مەڕ، کاچ، کەڵۆز، خار، زاخوور، زایەند، ژڤنگ، کۆڤ، و گەوڕا.

== دابەشبوونی جوگرافی ==
[[Image:Domica Cave 22.jpg|وێنۆک|[[دۆمیکا|ئەشکەوتی دۆمیکا]] لە [[کارستی سلۆڤاکیا|کارستی سلۆڤاکی]] ([[سلۆڤاکیا]])]]
[[Image:Torhola cave entrance Aug2008.jpg|وێنۆک|دەروازەیەکی ئەشکەوتی تۆرھۆلا لە [[لۆھیا]] ([[فینلاند]])]]
[[File:Genga04.jpg|وێنۆک|[[ئەشکەوتەکانی فراساسی]]، [[ئیتاڵیا]]]]

ئەشکەوتەکان لە ھەموو جیھاندا دەدۆزرێنەوە، ھەرچەندە دابەشبوونی سیستمە بەڵگەکراوەکانی ئەشکەوت بە توندی مەیلی بەلای ئەو وڵاتانەدایە کە ئەشکەوتگەڕی بۆ چەندین ساڵ تێیاندا باو بووە (وەک [[فەڕەنسا]]، [[ئیتاڵیا]]، [[ئوسترالیا]]، [[شانشینی یەکگرتوو]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و ھتد). لە ئەنجامدا، ئەشکەوتە گەڕاوەکان بە فراوانی لە [[ئەورووپا]]، [[ئاسیا]]، [[ئەمریکای باکوور]] و [[ئۆقیانووسیا]] دەدۆزرێنەوە، بەڵام لە [[ئەمریکای باشوور]]، [[ئەفریقا]]، و [[جەمسەری باشوور]] کەم و دەگمەنن.

ئەمە گشتاندنێکی سەرپێیییە، چونکە پانتایییە گەورەکانی ئەمریکای باکوور و [[ئاسیا]] ھیچ ئەشکەوتێکی بەڵگەکراویان تێدا نییە، لە کاتێکدا ناوچەکانی وەک [[دارستانە وشکە وەریوەکانی ماداگاسکار]] و بەشەکانی [[بەڕازیل]] چەندین ئەشکەوتی بەڵگەکراویان تێدایە. لەگەڵ لێکۆڵینەوەی ئەشکەوتگەڕەکان لەسەر پانتایییەکانی بەردی بنەڕەتیی تواوەی جیھان، پێدەچێت دابەشبوونی ئەشکەوتە بەڵگەکراوەکان بگۆڕێت. بۆ نموونە، [[چین]]، سەرەڕای ئەوەی نزیکەی نیوەی بەردی کلسینی دەرکەوتووی جیھانی تێدایە—زیاتر لە {{convert|1000000|km2}}—بەڵام تا ڕادەیەک ئەشکەوتی بەڵگەکراوی کەمی ھەیە.

== پێشانگا ==
&lt;gallery&gt;
File:كهف_شاندر.jpg|thumb| [[ئەشکەوتی شانەدەر]]، لە [[پارێزگای ھەولێر]]
Sahoolan Cave.jpg|[[ئەشکەوتی سەھۆڵان]]، لە [[شارستانی مەھاباد]]
Karaftu.jpg|[[ئەشکەوتی کەرەفتوو]]، لە [[پارێزگای کوردستان]]
Erbil_governorate_shanidar_cave.jpg|[[ئەشکەوتی شانەدەر]]، لە [[پارێزگای ھەولێر]]
Bestun Cave from outside.jpg|[[ئەشکەوتی بێستوون]]، لە [[قەزای سۆران]]
GhooriGhaleh.jpg|[[ئەشکەوتی قوڕەقەڵا]]، لە [[پارێزگای کرماشان]]
&lt;/gallery&gt;

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}

{{پۆلی کۆمنز|Caves}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسلام|قورئان|نژیاروانی|زەویناسی}}

[[پۆل:ئەشکەوتەکان]]
[[پۆل:جوگرافیای ڕۆخی]]</text>
      <sha1>d1dxprnha00sg0ru8ponxl061rpm83x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئیڤان سپیگل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131043</id>
    <revision>
      <id>1581284</id>
      <parentid>1398064</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T19:19:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abzeronow</username>
        <id>55366</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Evan Spiegel at TechCrunch 2.jpg]] → [[File: Maxwell Zeff at TechCrunch 2.jpg]] Misidentification.</comment>
      <origin>1581284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6654" sha1="bkmjos8xrguoz1qoet8atqtdl76dxrz" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name        = ئیڤان سپیگل
| image       =  Maxwell Zeff at TechCrunch 2.jpg
| alt         = 
| caption     = سپیگل لە 2013
|birth_name=ئیڤان تۆماس سپیگلl&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://news.cnet.com/8301-1023_3-57613694-93/snapchats-evan-spiegel-saying-no-to-$3band-feeling-lucky/|سەردێڕ=Snapchat's Evan Spiegel: Saying no to $3B, and feeling lucky|بڵاوکەرەوە=CBS Interactive|ئیش=CNET}}&lt;/ref&gt;
| birth_date  = {{birth date and age|1990|06|04}}&lt;ref name=CNET&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Van Grove|یەکەم=Jennifer|ناونیشان=http://news.cnet.com/8301-1023_3-57613694-93/snapchats-evan-spiegel-saying-no-to-$3b-and-feeling-lucky|سەردێڕ=Snapchat's Evan Spiegel: Saying no to $3B, and feeling lucky|بڵاوکەرەوە=[[CNET]]|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;
| birth_place = لۆسئانجلس، کایفۆرنیا، ئەمریکا.
| education   = Stanford University
| known_for   = دامەزرێنەری سناپ چات
| religion    = [[Christian]] ([[Episcopal Church (United States)|Episcopalian]])&lt;ref name=&quot;laweekly1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.laweekly.com/2013-10-17/news/snapchat-evan-spiegel/?showFullText=true|سەردێڕ=Snapchat Went From Frat Boy Dream to Tech World Darling. But Will it Last?|نووسەر=Gene Maddaus|ئیش=L.A. Weekly|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140202093747/http://www.laweekly.com/2013-10-17/news/snapchat-evan-spiegel/?showFullText=true|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی شوباتی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; 
| net worth =   {{Steady}} $2.1 میلیار دۆلار (ئۆگێستی 2016)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.forbes.com/profile/evan-spiegel/?list=billionaires|سەردێڕ=Evan Spiegel profile|بڵاوکەرەوە=Forbes|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;
}}

'''ئیڤان سپیگل''' نای تەواوی '''یڤان تۆماس سپیگل''' بە([[ئینگلیزی]]:Evan Spiegel) لەدایکبووی (٤ی حوزەیرانی ١٩٩٠) [[لۆس ئانجلەس|لۆس ئانجلەسە]]. یەکێکە لە دامەزرێنەرانی پرۆگرامی سناپ چات، بە گەنجترین ملیاردێری جیھانی بۆ ساڵی (٢٠١٥) ناودەبرێت، چونکە لە تەمەنی ٢٥ ساڵیدا سەروەتەکەی (٢) ملیار [[دۆلاری ئەمریکی|دۆلار ئەمریکی]] تێپەڕاندا. سناپ چات؛ پرۆگرامێکە بۆ ئاڵوگۆڕی وێنە و گرتەی ڤیدیۆیی و نامە، بە جۆرێک کە بە شێوەی ئۆتۆماتیکی نامێنن و دەسڕێنەوە و بەکارھێنەر کاتی بۆ دیاریکراوی بۆ بینینی ھەر بڵاوکراوەیەک ھەیە و سەرەتا کردنەوەی ھەر بابەتێکی سناپ چات (١٠) چرکەی تێپەڕی نەدەکرد.

== ژیاننامە ==
'''ئیڤان شبیگڵ''' داھێنەری پرۆگرامی سناپ چاتە لە ساڵی (١٩٩٠) لە شاری لۆس ئانجلیسی ویلایەتی [[کالیفۆرنیا|کالیفۆرنیای]] [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] لە دایکبووە، لەئێستادا بە بەڕێوبەر و دامەزرێنەر و سەرۆکی جێبەجێکاری سناپ چات ناودەبرێت، ئیڤان لە زانکۆی ستانفۆرد خوێندویەتی و ساڵی (٢٠١٢) ئەو زانکۆیەی بەجێھێشت تا ھەموو توانای بخاتەگەڕ بۆ برەودان بە پرۆگرامی سناپ چات.

== بیرۆکەی درووستکردنی بەرنامەی سناپ چات ==
یەکیک لە ھاوڕێیەکانی ''ئیڤان ھۆی درووستبوونی بەرنامەکە دەگەڕێنێتەوە بۆ:
  بیرۆكەی سناپ چات كاتێك دروستبوو، كە هاوڕێكەی هیوای خواستووە دوای ناردنی ئەو وێنانەی بۆ خۆشەویستەكەی.. لای نەمێنێت و رەش ببێتەوە&quot;.ئەم رستەیە ئیڤانی توشی بیركردنەوە كرد و هەستایە سەر پێ و وتی:&quot;ئەم بیرۆكەیە یەكسانە بە یەک ملیۆن دۆلار&quot;، 
بەڵام دواتر دەرکەوت کە وتەکەی ھەڵە بووە سسەبارەت بە مەزەندەی بڕی پارەکەی بەرنامەکە چونکە ئێستا بیرۆکەی درووستکردنی بەرنامەکە بەھاکەی (٢٠) میلیار دۆلاری تێپەڕاندووە.
دوای ئەوەی ئیڤان بیرۆکەی ھاوڕێکەی بەھەند وەرگرت و لەگەڵ ریگی ھاوڕێی بڕیاری دامەزراندنی (سناپ چات)یاندا تا بیکەنە پرۆگرامێکی پێشکەوتوو، بەھۆی کەمی شارەزایشیان لە بواری تەکنەلۆژیا پشتیان بە بۆبی مۆرفی ھاوڕێیان بەست بۆ دیزاینکردنی تەواوی پرۆگرامەکە.لە ھاوینی (٢٠١١)دا ھەرسێکیان بەرنامەیەکیان بڵاوکردەوە بەناوی (پیکتابوو) و ئیڤان ھەستا بە دیزاینکردنی لۆگۆکەی و تائێستاش ھەمان ھێما بەکاردێت بۆ ناسینەوەی، ھەر ئەو کات ئیڤان کرا بە سەرۆکی جێبەجێکاری و بۆبی کرا بە بەڕێوبەری تەکنیکی و ریگیش کرا بەڕێوبەری بازاڕکردن لە کۆمپانیاکەیان.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

* [https://en.wikipedia.org/wiki/Evan_Spiegel ویکیپیدیای ئینگلیزی.]
* https://web.archive.org/web/20160110111536/http://karwanit.com/

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئینتەرنێت|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فەڕەنسا|کالیفۆڕنیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Evan Spiegel}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:دامەزرێنەرە ئەمریکیەکان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠]]
[[پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:میلیاردێرە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:بەڕێوەبەرانی جێبەجێکاریی تەکنەلۆژیای ئەمریکی]]</text>
      <sha1>bkmjos8xrguoz1qoet8atqtdl76dxrz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581498</id>
      <parentid>1581284</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T01:52:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>62</id>
      </contributor>
      <comment>ئاڵوگۆڕی Maxwell_Zeff_at_TechCrunch_2.jpg لەگەڵ [[File:Evan_Spiegel_at_TechCrunch_2.jpg]] (لەلایەن [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] بە ھۆی:[[:c:COM:FR|File renamed]]: fixing my mistake.)</comment>
      <origin>1581498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6654" sha1="16d9hmo8wqwa8p07qk8gqwejkjlhtup" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name        = ئیڤان سپیگل
| image       =  Evan Spiegel at TechCrunch 2.jpg
| alt         = 
| caption     = سپیگل لە 2013
|birth_name=ئیڤان تۆماس سپیگلl&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://news.cnet.com/8301-1023_3-57613694-93/snapchats-evan-spiegel-saying-no-to-$3band-feeling-lucky/|سەردێڕ=Snapchat's Evan Spiegel: Saying no to $3B, and feeling lucky|بڵاوکەرەوە=CBS Interactive|ئیش=CNET}}&lt;/ref&gt;
| birth_date  = {{birth date and age|1990|06|04}}&lt;ref name=CNET&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Van Grove|یەکەم=Jennifer|ناونیشان=http://news.cnet.com/8301-1023_3-57613694-93/snapchats-evan-spiegel-saying-no-to-$3b-and-feeling-lucky|سەردێڕ=Snapchat's Evan Spiegel: Saying no to $3B, and feeling lucky|بڵاوکەرەوە=[[CNET]]|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;
| birth_place = لۆسئانجلس، کایفۆرنیا، ئەمریکا.
| education   = Stanford University
| known_for   = دامەزرێنەری سناپ چات
| religion    = [[Christian]] ([[Episcopal Church (United States)|Episcopalian]])&lt;ref name=&quot;laweekly1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.laweekly.com/2013-10-17/news/snapchat-evan-spiegel/?showFullText=true|سەردێڕ=Snapchat Went From Frat Boy Dream to Tech World Darling. But Will it Last?|نووسەر=Gene Maddaus|ئیش=L.A. Weekly|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140202093747/http://www.laweekly.com/2013-10-17/news/snapchat-evan-spiegel/?showFullText=true|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی شوباتی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; 
| net worth =   {{Steady}} $2.1 میلیار دۆلار (ئۆگێستی 2016)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.forbes.com/profile/evan-spiegel/?list=billionaires|سەردێڕ=Evan Spiegel profile|بڵاوکەرەوە=Forbes|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;
}}

'''ئیڤان سپیگل''' نای تەواوی '''یڤان تۆماس سپیگل''' بە([[ئینگلیزی]]:Evan Spiegel) لەدایکبووی (٤ی حوزەیرانی ١٩٩٠) [[لۆس ئانجلەس|لۆس ئانجلەسە]]. یەکێکە لە دامەزرێنەرانی پرۆگرامی سناپ چات، بە گەنجترین ملیاردێری جیھانی بۆ ساڵی (٢٠١٥) ناودەبرێت، چونکە لە تەمەنی ٢٥ ساڵیدا سەروەتەکەی (٢) ملیار [[دۆلاری ئەمریکی|دۆلار ئەمریکی]] تێپەڕاندا. سناپ چات؛ پرۆگرامێکە بۆ ئاڵوگۆڕی وێنە و گرتەی ڤیدیۆیی و نامە، بە جۆرێک کە بە شێوەی ئۆتۆماتیکی نامێنن و دەسڕێنەوە و بەکارھێنەر کاتی بۆ دیاریکراوی بۆ بینینی ھەر بڵاوکراوەیەک ھەیە و سەرەتا کردنەوەی ھەر بابەتێکی سناپ چات (١٠) چرکەی تێپەڕی نەدەکرد.

== ژیاننامە ==
'''ئیڤان شبیگڵ''' داھێنەری پرۆگرامی سناپ چاتە لە ساڵی (١٩٩٠) لە شاری لۆس ئانجلیسی ویلایەتی [[کالیفۆرنیا|کالیفۆرنیای]] [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] لە دایکبووە، لەئێستادا بە بەڕێوبەر و دامەزرێنەر و سەرۆکی جێبەجێکاری سناپ چات ناودەبرێت، ئیڤان لە زانکۆی ستانفۆرد خوێندویەتی و ساڵی (٢٠١٢) ئەو زانکۆیەی بەجێھێشت تا ھەموو توانای بخاتەگەڕ بۆ برەودان بە پرۆگرامی سناپ چات.

== بیرۆکەی درووستکردنی بەرنامەی سناپ چات ==
یەکیک لە ھاوڕێیەکانی ''ئیڤان ھۆی درووستبوونی بەرنامەکە دەگەڕێنێتەوە بۆ:
  بیرۆكەی سناپ چات كاتێك دروستبوو، كە هاوڕێكەی هیوای خواستووە دوای ناردنی ئەو وێنانەی بۆ خۆشەویستەكەی.. لای نەمێنێت و رەش ببێتەوە&quot;.ئەم رستەیە ئیڤانی توشی بیركردنەوە كرد و هەستایە سەر پێ و وتی:&quot;ئەم بیرۆكەیە یەكسانە بە یەک ملیۆن دۆلار&quot;، 
بەڵام دواتر دەرکەوت کە وتەکەی ھەڵە بووە سسەبارەت بە مەزەندەی بڕی پارەکەی بەرنامەکە چونکە ئێستا بیرۆکەی درووستکردنی بەرنامەکە بەھاکەی (٢٠) میلیار دۆلاری تێپەڕاندووە.
دوای ئەوەی ئیڤان بیرۆکەی ھاوڕێکەی بەھەند وەرگرت و لەگەڵ ریگی ھاوڕێی بڕیاری دامەزراندنی (سناپ چات)یاندا تا بیکەنە پرۆگرامێکی پێشکەوتوو، بەھۆی کەمی شارەزایشیان لە بواری تەکنەلۆژیا پشتیان بە بۆبی مۆرفی ھاوڕێیان بەست بۆ دیزاینکردنی تەواوی پرۆگرامەکە.لە ھاوینی (٢٠١١)دا ھەرسێکیان بەرنامەیەکیان بڵاوکردەوە بەناوی (پیکتابوو) و ئیڤان ھەستا بە دیزاینکردنی لۆگۆکەی و تائێستاش ھەمان ھێما بەکاردێت بۆ ناسینەوەی، ھەر ئەو کات ئیڤان کرا بە سەرۆکی جێبەجێکاری و بۆبی کرا بە بەڕێوبەری تەکنیکی و ریگیش کرا بەڕێوبەری بازاڕکردن لە کۆمپانیاکەیان.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

* [https://en.wikipedia.org/wiki/Evan_Spiegel ویکیپیدیای ئینگلیزی.]
* https://web.archive.org/web/20160110111536/http://karwanit.com/

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئینتەرنێت|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فەڕەنسا|کالیفۆڕنیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Evan Spiegel}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:دامەزرێنەرە ئەمریکیەکان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠]]
[[پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:میلیاردێرە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:بەڕێوەبەرانی جێبەجێکاریی تەکنەلۆژیای ئەمریکی]]</text>
      <sha1>16d9hmo8wqwa8p07qk8gqwejkjlhtup</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>138735</id>
    <revision>
      <id>1581517</id>
      <parentid>1292631</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T04:48:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27283" sha1="hiero38yxmhudmxndl1w6kgrq03jqms" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری 8 بەستەری دەرەکیم کرد لەسەر [[کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ]]. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=541218 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستتە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131216161255/http://www.cristianoronaldo.org.uk/sporting-lisbon/ زیاد کرا بۆ http://www.cristianoronaldo.org.uk/sporting-lisbon/
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131210111944/http://wagsandgossip.com/2012/07/19/cristiano-ronaldo-sisters-to-open-a-new-cr7-store-in-luxembourg/ زیاد کرا بۆ http://wagsandgossip.com/2012/07/19/cristiano-ronaldo-sisters-to-open-a-new-cr7-store-in-luxembourg/
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131001075747/http://www.chacha.com/question/how-many-languages-does-christiano-ronaldo-speak زیاد کرا بۆ http://www.chacha.com/question/how-many-languages-does-christiano-ronaldo-speak
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140906050735/http://thedirty.com/2008/07/exclusive_interview_with_niki_ghazian_on_cristiano_ronaldo/ زیاد کرا بۆ http://thedirty.com/2008/07/exclusive_interview_with_niki_ghazian_on_cristiano_ronaldo/
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130415235902/http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/showbiz/bizarre/2476901/Ronaldo-scores-with-Paris-Hilton-in-LA-night-club.html زیاد کرا بۆ http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/showbiz/bizarre/2476901/Ronaldo-scores-with-Paris-Hilton-in-LA-night-club.html
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131216161255/http://www.cristianoronaldo.org.uk/sporting-lisbon/ زیاد کرا بۆ http://www.cristianoronaldo.org.uk/sporting-lisbon/
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20070716214014/http://home.skysports.com/player.aspx?plid=14937&amp;clid=1&amp;cpid=8 زیاد کرا بۆ http://home.skysports.com/player.aspx?plid=14937&amp;clid=1&amp;cpid=8
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130822005054/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1193041476158/1202773887674/jugador/Jugador/Cristiano_Ronaldo.htm%0D زیاد کرا بۆ http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1193041476158/1202773887674/jugador/Jugador/Cristiano_Ronaldo.htm%0D
*{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://facebook.com/revan.halabja
*{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://wwwnfacebook/

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٠:٢٤، ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٧ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=560926 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160729194924/http://www.cristianoronaldo7.net/awards/ بۆ http://www.cristianoronaldo7.net/awards/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٩:٠٥، ١٦ی شوباتی ٢٠١٨ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=570012 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140428122131/http://www.frequency.com/video/cristiano-ronaldo-crying-euro-2004-final/91225759 بۆ http://www.frequency.com/video/cristiano-ronaldo-crying-euro-2004-final/91225759 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٢:١٥، ١٥ی نیسانی ٢٠١٨ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=575750 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161021121721/http://www.manutd.com/en/Players-And-Staff/Legends/Cristiano-Ronaldo.aspx بۆ http://www.manutd.com/en/players-and-staff/legends/cristiano-ronaldo.aspx زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٦:٢٢، ١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٨ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=586885 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180626092931/https://www.cristianoronaldo.com/ بۆ http://www.cristianoronaldo.com/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٢٢:٤١، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=695149 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140428122937/http://www.machacas.org/todas-las-fotos-de-mirella-grisales-la-amante-de-cristiano-ronaldo بۆ http://www.machacas.org/todas-las-fotos-de-mirella-grisales-la-amante-de-cristiano-ronaldo زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170306130634/http://www.interviu.es/galerias/galerias-chicas-de-portada/mirella-grisales-la-amante-de-cristiano-ronaldo بۆ http://www.interviu.es/galerias/galerias-chicas-de-portada/mirella-grisales-la-amante-de-cristiano-ronaldo زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٢:١٩، ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=826726 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120414045439/http://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player=63706/profile/index.html بۆ http://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player%3D63706/profile/index.html زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120506032928/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=201200/ بۆ http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=201200/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١٧:٥١، ٢٣ی ئابی ٢٠٢١ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٦ بەستەری دەرەکیی [[کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=844877 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131210111944/http://wagsandgossip.com/2012/07/19/cristiano-ronaldo-sisters-to-open-a-new-cr7-store-in-luxembourg/ بۆ http://wagsandgossip.com/2012/07/19/cristiano-ronaldo-sisters-to-open-a-new-cr7-store-in-luxembourg/ زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131001075747/http://www.chacha.com/question/how-many-languages-does-christiano-ronaldo-speak بۆ http://www.chacha.com/question/how-many-languages-does-christiano-ronaldo-speak زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140428122937/http://www.machacas.org/todas-las-fotos-de-mirella-grisales-la-amante-de-cristiano-ronaldo بۆ http://www.machacas.org/todas-las-fotos-de-mirella-grisales-la-amante-de-cristiano-ronaldo زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130415235902/http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/showbiz/bizarre/2476901/Ronaldo-scores-with-Paris-Hilton-in-LA-night-club.html بۆ http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/showbiz/bizarre/2476901/Ronaldo-scores-with-Paris-Hilton-in-LA-night-club.html زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131216161255/http://www.cristianoronaldo.org.uk/sporting-lisbon/ بۆ http://www.cristianoronaldo.org.uk/sporting-lisbon/ زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20070716214014/http://home.skysports.com/player.aspx?plid=14937&amp;clid=1&amp;cpid=8 بۆ http://home.skysports.com/player.aspx?plid=14937&amp;clid=1&amp;cpid=8 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١٩:١٧، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=848588 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160305011124/http://www.totalprosports.com/2009/06/03/cristiano-ronaldos-new-wag-is-chelsea-players-sister/ بۆ http://www.totalprosports.com/2009/06/03/cristiano-ronaldos-new-wag-is-chelsea-players-sister/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٠:١٨، ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=878267 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171223004345/http://www.fifadata.com/documents/FCWC/2017/pdf/FCWC_2017_Squadlists.pdf بۆ https://www.fifadata.com/documents/fcwc/2017/pdf/fcwc_2017_squadlists.pdf زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٢:٣٥، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=999141 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161101163744/http://www.cristianoronaldofan.net/nereida-gallardo-claims-she-know-cristiano-ronaldo-jr-biological-mother/ بۆ http://cristianoronaldofan.net/nereida-gallardo-claims-she-know-cristiano-ronaldo-jr-biological-mother/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٤:٢١، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1081082 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140428120203/http://www.digitalspy.co.uk/showbiz/news/a316189/imogen-thomas-in-love-with-cristiano-ronaldo.html بۆ http://www.digitalspy.co.uk/showbiz/news/a316189/imogen-thomas-in-love-with-cristiano-ronaldo.html زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٢٠:٠٤، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٣ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1090951 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140906050735/http://thedirty.com/2008/07/exclusive_interview_with_niki_ghazian_on_cristiano_ronaldo/ بۆ http://thedirty.com/2008/07/exclusive_interview_with_niki_ghazian_on_cristiano_ronaldo/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٦:٥٣، ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1107875 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160303194558/http://web3.cmvm.pt/english/sdi2004/emitentes/docs/fsd6380.pdf بۆ http://web3.cmvm.pt/english/sdi2004/emitentes/docs/fsd6380.pdf زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١٥:١٢، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1292630 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160830080904/http://www.complex.com/sports/2013/02/catchin-bodies-a-history-of-cristiano-ronaldos-alleged-female-conquests/karina-bacchi بۆ http://www.complex.com/sports/2013/02/catchin-bodies-a-history-of-cristiano-ronaldos-alleged-female-conquests/karina-bacchi زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٢٣:٢٤، ٢١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1581516 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170621154720/http://www.kidzworld.com/article/5235-cristiano-ronaldo-biography بۆ http://www.kidzworld.com/article/5235-cristiano-ronaldo-biography زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٠٤:٤٨، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>hiero38yxmhudmxndl1w6kgrq03jqms</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئاژانسی بۆشاییی ئێران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138830</id>
    <revision>
      <id>1581205</id>
      <parentid>1581018</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:08:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5422" sha1="8tj9hsvwnj8iexst0mk9oxylyndew33" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کۆمپانیا
|ناو = دەزگای بۆشاییی ئێران {{-}} سازمان فضایی ایران
|لۆگۆ=Iran-space-agency-logo.svg
|جۆر= زانستی
|بازرگانی_لە =
|پیشەسازی =
|بوار= بۆشاییی ئاسمان و فراوانکردنی پەیوەندی
|جێگر =
|دامەزراندن = ١ی شوباتی ٢٠٠٤
|دامەزرێنەر =
|ناونیشانی_شار = ناوچەی [[قوم]] لە [[شەھروود]]
|ناونیشانی_وڵات=
|نووسینگەکان = ١ لە [[تاران]]
|ئەو وڵاتانەی کە تیایەتی = [[ئێران]]
|بەڕێوەبەران = [[حەمید فازلی]]
|بەرھەمەکان =
|خزمەتگوزارییەکان =
|داھات = ٣٫٨ ملیار دۆلار (ساڵی ٢٠٠٨)
|مایە =
|خاوەن =
|ژ. کارمەند =
|ماڵپەڕی سەرەکی = [https://web.archive.org/web/20170922111250/http://isa.ir/ ماڵپەری فەرمی]
|پەراوێزەکان =}}

'''ئاژانسی بۆشاییی ئێران''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: سازمان فضایی ایران) کورتکراوەی (ISA)، دەزگایەکی بۆشاییی ئاسمانی دەوڵەتییە سەر بە وڵاتی ئێرانە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.asriran.com/fa/news/255035/%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%85%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86-%D9%81%D8%B6%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D9%81%D8%B6%D8%A7-%D8%AA%D8%A7-10-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87
|سەردێڕ= شیکاری تەواو دەربارەی ناردنی مرۆڤ لۆ دەرێی زەوی لە ماوەی  ١٠ ساڵی ئایندەدا}}&lt;/ref&gt; ئەو دەزگایە بە ئامانجی فراوانکردنی تۆڕی پەیوەندییەکان و فراوانکردنی بواری بۆشایییە.

== بوودجە ==

[[بوودجە]]ی پێشنیارکراو بۆ [[ڕۆژژمێرە ئێرانییەکان|ساڵی ١٣٩٣ی ئێرانی]] (٢٠١٤–٢٠١٥) ١،٨٦٥،٥٨٣ ملیۆن [[ڕیاڵی ئێرانی|ڕیاڵ]] (٧١،٧٥٣،١٩٢ [[دۆلاری ئەمریکی]]) بوو. ڕێکخراوە پەیوەندیدارەکانی دیکە تەرخانکردنی بوودجەی جیاوازیان وەرگرتووە. [[ناوەندی توێژینەوەی بۆشاییی ئاسمانی ئێران]] ١،٧٥١،٠٠٠ ملیۆن ڕیاڵ (٦٧،٣٤٦،١٠٠ دۆلاری ئەمریکی) زیادەی بوودجەی بۆ ساڵی ١٣٩٣ وەرگرتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Budget Bill of 1393 (لايحه بودجه سال 1393 كل كشور)|بڵاوکەرەوە=Secretariat of Planning and Supervision, Office of President|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;

بوودجەی ساڵی ٢٠٠٨ بە ٣.٩ ملیار دۆلاری ئەمریکی (٢٠٠٨) ئاماژەی پێ کرابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.aftab.ir/news/view/2008/feb/20/c2c1203499802_economy_marketing_business_information_technology_mobile.php |سەردێڕ=اختصاص ۳ هزار و ۹۶۰ میلیارد تومان برای سازمان فضایی ایران|agency=[[آفتاب (وبگاه)|آفتاب‌نیوز]]|ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١١}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ ئەوەشدا، ڕوون نەبوو کە ئایا تەرخانکردنەکە تەنھا بۆ یەک ساڵ بووە یان ماوەیەکی درێژتر.

لە سەردەمی سەرۆککۆمار [[حەسەن ڕۆحانی]]، بوودجەی پێشنیارکراوی ٢٠١٧ بۆ [[دەزگای بۆشاییی ئاسمانی ئێران]] بۆ نزمترین ئاست دابەزی کە ٤.٦ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://financialtribune.com/articles/sci-tech/55397/cuts-and-extensions-in-irans-ict-201718-budget|سەردێڕ=Cuts and Extensions in Iran's ICT 2017/18 Budget|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161220150555/https://financialtribune.com/articles/sci-tech/55397/cuts-and-extensions-in-irans-ict-201718-budget|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

== کاری مانگی دەستکرد ==
ئەو دەزگایە مانگێکی دەستکردی دروستکرد کە لە خێزانی [[شەھاب ٣]] بوو ھەر وەکو مانگە دەستکردەکەی [[کۆریای باکوور]] بوو کە مانگی دەستکردی [[تیبۆدونج ٢]] بوو، درێژی ئەو مانگە دەستکردە ٢٢ مەتر بوو، و کێشیشی ٢٦ تەن بوو.
==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرت دەرەکییەکان ==
{{تووڵی دەروازە|گەردوون|ئێران|زانست|فڕینی بۆشایی|دەیەی ٢٠٠٠}}
{{پۆلی کۆمنز|Iranian Space Agency}}

[[پۆل:دەزگاکانی بۆشایی]]
[[پۆل:زانست و تەکنۆلۆژیا لە ئێران]]</text>
      <sha1>8tj9hsvwnj8iexst0mk9oxylyndew33</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھالەی سەرچاوە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141196</id>
    <revision>
      <id>1581315</id>
      <parentid>1572444</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T20:15:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27290-20</username>
        <id>76162</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1581315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21411" sha1="mucv094ybukr1h624lfhyzkaikhd0rj" xml:space="preserve">{{پپ}}
{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی		= ھالەی سەرچاوە
| ناوی_خۆماڵی	         = Hala Sarchawa
| ناوەکانی_تر		= 
| جۆری_نیشتنگە		= [[گوند]]
| وێنە			= 
| قەبارەی_وێنە		        =300px
| شرۆڤەی_وێنە         	= 
| وێنەی_نەخشە		= 
| قەبارەی_نەخشە		= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		= Kurdistan Region
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە  	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| دەرزیی_نەخشە١         =  Iraq
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	=  جێگەی لە [[عێراق]]دا
| پۆتانەکان             = 
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&amp;smap=03010300&amp;rnr=140&amp;anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١	= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[قەزای سلێمانی]](ناوەند)
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[ناحیەی بازیان]]
| سەردێڕی_دامەزران	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم     = 
| بەرزایی_بە_م		    =  ٧٩٣
| دانیشتووان_لە		= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە	=}}

'''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].

« هالەی سەرچاوە »

* گوندی« هالەی سەرچاوە » لەباشوری ڕۆژهەڵاتی ناوەندی قەزای بازیان بەدووری دە کیلۆمەتر هەڵکەوتووە.گوندەکانی - مەحمودیە.  لەباشوور  - زیەکە. لەڕۆژهەڵاتی باشور  - کانی شایە. لەباکوری ڕۆژهەڵات -کانی پێنجشەمە. لەباکور - هالەی مام قادر. لەباشوری ڕۆژئاوا بوونیان هەیە.

• دەربارەی گوندی هالەی سەرچاوە : 

« هالەی سەرچاوە » گوندێکە لەقەزای بازیان پارێزگای سلێمانی باشوری كوردستان- عێراق. بەیەکێک لەگوندوکانی شێخ محمودی نەمر دادەندرێت لەسەردەمی پاشایەتی عێراق و موڵکایەتی شێخ محمودی نەمر دا و بەوەقفی خانەقای مەولانا خالیدی نەقشبەندی لە سلیمانی دادەنرێت لەسەردەمی میرنشینی باباندا.

* ناوی هاله ی سه رچاوه :

لە ناوی هالە + پاژگری سەرچاوە پێکهاتووەلە. وشه ی (هاله ) لەبنەڕەتدا ( هالة ) وشەیەکی عەرەبیە و عوسمانیە تورکەکان بۆیان داناوە واتە لە ناو بازنەی ڕووناکی وەک کاتی خەرمانەی مانگ. بڕگه ی پاژگری (سه رچاوه ) واتە سەرچاوەی ئاوی کانی بۆ ئەو هالەیەی لەنزیک سەرچاوەی ئاوەکەیە بۆ ناسینەوەی لەدوو گوندی تری هەمان ناو کە هاوسنورن وەک هاله ی مام قادر  و  هاله ی حاجی ڕه شید. دەکرا ئەم گوندەش ناوبنرایە ( هالەی احمد سەرچاوە ) چونکە لەسەر دەستی احمد سەرچاوە لەمێژووی نوێدا ئاوەدانکراوەتەوە.

* بەڵگەنامەکان : 
بەڵگەنامەکان دەری دەخەن وەک تۆماری فەمانگەی  ڕەگەزنامەی باری شارەستانی بازیان ١٩٥٧ز و تۆماری فەرمانگەی ڕەگەزنامەی پێنجوێن کە « احمد حسین قادر » ناسراو به  احمد سه رچاوه ناوی تۆمارە کە خه ڵکی گوندی  مه سۆ سه ر به پێێنجوێن بووە لە سەرژمێری ساڵی ١٩٣٤ز و سەرژمێری ساڵی ١٩٤٧ز و سەرژمێری ساڵی ١٩٥٧ز ناویان تۆمارە. وە ناوبراو دەچێتە خزمەت( شێخ باباعلی خەفید )داوای گوندێکی لێ دەکات بۆ نیشتەجێ بوون جەنابێ شێخ گوندی هالەی سەرچاوە ی  پێ دەدات لەسەرشێوازێ کە موڵکانە بدنە شێخ ئەویش له گه ڵ چوار برای تری بەناوەکانی  حسن - عبدالرحمن - عبدالقادر فرج . کە فرج بێ هاوسەر بووە لە ساڵی ١٩٥٥ز کۆچ دەکەن بۆئەم گوندە و ده ستیان به ئاوه دانکردنه وه ی کردووه.

* لەڕووی کارگێڕییەوە :

له و سه رده مه دا ئەم گونده له ڕووی کارگێرییه وه سه ر به ناحیه ی ته یناڵ بووه کە ناحیەی ناوچەی دۆڵی بازیان بووە کە ٦٥ گوندی لەخۆ گرتووە.

* شوینه وارە دێرینەکان: 

کاتێک سەرەتا ئه م پێنج برایه کۆچ دەکەن بۆ ئەم گونده. ئەم گوندە چوڵ بووه کەسی لێ نەژیاوە ته نیا که لاوه و که ڵه که به رد و  گورستانێکی گه وره ی سه رده می ئسلامی و گورستانێکی بچووکی گاوری پێش سەردەمی ئسلامی لێ بووه که به «خوێ ریزان» ناسراوه گونده که له سه ر ته پوڵکه یه کی ده ستکردی کۆنی  توره گه ڕێژ بونیاد نراوه کەبەرزی گردەکە لەنێوان ١٥بۆ ٢٥ مەتردابووە. لەئەنجامی چالاکیەکانی ئاوەدانکردنەوە و کشتوکاڵیدا چەندین پارچەگۆزە و ئێسقانی مرۆڤ و شوێن ئاگردان بەدەرکەوتوون کەئەمانە نمونەی ئاوەدانی لە مێژینەیی ئەم گوندە دەردەخەن. مێژووی کۆنی ئەم گوندە تائێستا دەقێکی نووسراو له به ر ده ستدا نیه به ڵام گێڕانه وه زاره کییه کان ئاماژه به وه ده که ن که له سه ده ی هه ژده ی زایینی دا که سێک به ناوی ( عبدوالرحمان) یاخود مام ڕەحمان له م گونده  بە ناوبانگ و دەست ڕۆیشتوو بووە.

* موختاری گوند: 

« عبدالقادر » یه کێک له براکانی احمد سەرچاوە بە موختاری گوند ده ستنیشان دەکریت و تا کوتایی تەمەنی لە کۆتایی ده یه ی حه فتاكانی سەدەی ڕابردوو  هەر له و پوسته دا ماوه ته وه مۆره که ی له کانزای زه رد هەڵکۆڵدراوە تا ئێستاش لای بنه ماڵه که ی پارێزراوه.

* نیشته جێبوون: 

له قوناغه جیاوازه کاندا چه ندین هۆز و تیرە و بنه ماڵە له م گونده دا  نیشته جێ بوون.

• لە ساڵی ١٩٥٥ز : 
احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سەرچاوە کە ٤ - ماڵ و  پێنج برا بوون چونکە برایەکیان ماڵ و هاوسەری نەبووە بەناوەکانی ( احمد . حسن . عبدالرحمن . عبدالقادر . فرج ) کەفەرج بێ هاوسەربووە لەگوندی مەسۆ  سەر بە پێنجوێن دێنە گوندەکە و بۆیەکەم جار ئاوەدانی دەکەنەوە کەلەمێژووەی نوێدا بە یەکەم کەس دادەنرێن لە ئاوەدانکردنەوەی ئەم گوندە . احمد سەرچاوە براگەورەی براکانی خۆی بووە.

• لەساڵی ١٩٥٦ز : 
۱۵ ماڵ له عه شیره تی بۆره که یی که کوردی دانیشتووی وڵاتی کۆیت بوون دێنە گوندەکە و نبشتەجێ دەبن دوای ساڵێک دەگەڕێنەوە بۆ زێدی خۆیان.

• لەساڵی ۱۹۵۷ز : 
۲۵ بنەماڵە له تیرەی سادانی یان سایانی سەربەعەشیرەتی جافی شارەزوور لە گوندی شیره مه ڕ لە ناوچه ی شاره زوور که وەک نیمچه کۆچەری دەردەکەوتن و بۆ پارێزگاری لە هۆزەکەیان خاوه نی ٤٠ سوارچاکی چه کدار بوون شێخ لەتیفی شەێخ محمودی نەمر لەبەر خاتری شەهید سادق کەلەم تیرەیە بووە کەپێشتر لەشۆڕشەکەی شێخ محمود شەهید بووە لەم گوندە دایاندە مەزرێنێت ئەوانیش دێن و تیایدا نیشتەجێ دەبن گەورەکەیان ناوی مام کەریم دەبێ و هەمیشە ڕادوێکەی لە کار دادەبێت بۆدەنگ و باس هەرکەدەزانی پاشایەتی لەعیراق نامێنێ لەهاوینی ساڵی ١٩٥٨ز دەکەڕێنە وه زیدی خویان. ئەم بابەتە لەکتێبی پارێزگای هەڵەبجە باسکراوە.

• لە ساڵی ١٩٦٠ز : 
۷ ماڵ له ناوچه ی شارباژێڕ لە گوندەکانی ناحیەی ماوەت دێنە گونده کە و نیشتەجێ دەبن ته نیا یه ک بنه ماڵە نەبێ کەتائێستاش لەوێ ماوەتەوە ئەوانی تریان لەکۆتایی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو گوندەکە بەجێ دێڵن.

• ساڵی ١٩٦٣ز : 
به هه وڵی شێخ لطيفي شێخ محمود ی نەمر نزیکه ی ٤٠ ماڵ له عه شیره تی جافی ته لان کەهەمویان پیاوی خانەدان و بەڕێز و میوان دۆست و پیاوی تەنگانە بوون لە گوندەکانی  جافایه تیەوە دێن و نیشتەجێ دەبن کەڵ ئەم پرنج برایە دەبن بەبرای گیانی بەگیانی  کەخۆشی و ناخۆشی لەکەڵ یەکتر بەش دەکەن تا ئێستاش نیوه لەجافەکان له وێ ماونەتەوە.

• لەساڵی ١٩٦٤ز :
بنەماڵیەک لەگوندی نەرزەنە سەر بە پێنجوێن دێت و نیشتەجێ دەبن ئەویش لەکۆڕەوی ١٩٩١ز گوندەکە بەجێ دێڵن و  ڕوو دەکەنە گوندی مەحمەوە سەر بە شاری مەریوان و ئیتر ناگەڕێنەوە.

* ئاماری دانیشتوان : 
گوندەکە لەساڵی ١٩٨٧ز لەوکاتەی ڕاگواستنی زۆرەملێ بۆ ئۆردوگای بازیان جێبەجێ کرا ژمارەی ماڵەکان ١٦ ماڵ و ژمارەی دانیشتوان ١١٦ کەس بووە.

* موئەسات و کاولکاری و سوتان و رووخان و ڕاگواستن : 
له نێوان ساڵانی ١٩٥٥ز بۆ ۱۹۹۱ز گونده که زیاتر له سێ جار له لايه ن رژێمه یه ک له دوای یه که کانی عێراقە وه بۆسەر کورد ڕوو بەڕووی سووتان و تاڵان و ڕوخان بۆتەوە.

• گرتن و ئه شکه نجه : 
له ساڵی ١٩٨٥ز  احمد سه رچاوه له گه ڵ چوار پیاوی تری گوند ئەو ناوانەی کەلەبەرۆەستن بریتین لە ـ احمد حسین قادر ناسراو بە احمد سەرچاوە ـ سالح اسماعیل ناسراو بە مام سالح ـ یونس احمد ناسراو بە خەلیفە یەنس ـ قادر عارف ناسراو بە مەلاقادر ـ محمد امین سوارە ناسراو بە حاجی حەمەمین ـ ده ستگیر دەکرێن و دەبرێن بۆ  فیرقه ی سلیمانی و دواتر بۆ  ئه منی چه مچه ماڵ و دواتر بۆ ئه منی که رکووک و دواجارگەڕانەوەیان بۆ ئه منی سلیمانی دوای  هێشتنەوەیان لە زیندان و پێنج مانگ و ئەشکەنجەی دەرونی و جەستەیی زۆر دواتر ئازاد دەکرێن تەنیا لەبەر ئەوەی کە کوردبوون.

• کوچی زۆره ملێ : 
له ساڵی ۱۹۸۷ز  ڕژێمی ئەوکاتی عێراق خه ڵکی گونده که ی به زۆر ڕاپێچی ئۆردوگای زۆرەملێی بازیان کرد کەبەداگرتنی گوندەکانی کوردستان ناو دەبرا.

* کۆچی دوایی : 

• « شەهید سەردار » : 
لە ٣/٢١ی ساڵی ١٩٩١ز شەهید سەردار احمد سەرچاوە کەکوڕەگەورەی احمد سەرچاوە بوو لەگەرمەی ڕاپەڕینی ١٩٩١ز لەکەرکوک لەپێناوی تیشتمان شەهید بوو کە پێشمەرگەی کەرتی دووی بازیان تیپی 57ی سەگرمە بووە لای کاک ئەنۆر دۆڵانی. ڕوفاتی ناوبراو لەلایەن بەڕێز کاک سدیقی خێوەتەی بازیانەوە دەهێندرێتەوە و لەگۆڕستانی ئەڵڵایی بەخاک دەسپێردرێت.

• « شەهید طالب » :
لەساڵانی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوو شەهید طالب اسماعیل سوارە کە پێشمەرگە بووە لەپێناوی نیشتمان لە دۆڵی جافایەتی شەهید بووە.

• « شەهید نادر » :
لەساڵی ١٩٨٧ز شەهید نادر محمد امین بەگ کە پێشمەرگەبووە لە شاڵاوی ئەنفال لە پێناوی نیشتمان شەهید بووە.

* « شەهید کامەران » :
لەساڵی ١٩٨٧ز کامەران صالح اسماعیل لەناوگوند لەبەهزی کوردبووەنەوە شەهید بووە.

• « شەهید خالید » :
لەساڵی ١٩٨٤ز خالید علی سوارە کەپێشمەرگەبووە لەدۆڵی جافایەتی لەپێناوی نیشتمان شەهید بووە.

• « شەهید خەسرەو » :
 لەساڵی ١٩٨٧ز خەسرەو علی سوارە برای شەهید خالید کەپێشمەرگە بووە لە پێناوی نیشتمان شەهید بووە.

• « احمد سه رچاوه » له ڕێكه وتی ٣ی حوزه یرانی ساڵی ۱۹۹۳ز له بازیان بەجەڵدەی دڵ کوچی دوایی دەکات و له گورستانی ئه ڵڵایی به خاک دە سپێردرێت.

* جێ هێشتنی گوند : 
لەدوای چوار ساڵ لە کۆچی دوایی احمد  سەرچاوە هاوسەرەکەی جیهان خان و سێ کوڕەکەی بەناوەکانی  عبداللە و محمد و ابراهیم و کوڕەزاکەی بەناوی ئارام و لەگەڵ سێ کچەکەی کەپێشتر هاوسەرگیریان کردبوو له ساڵی ۱۹۹۷ز ئەم بنەماڵەیە لەبەر بژێوی ژیان به ته واوی گونده که بە جێ دەهێڵن و دەچنە شاری سلیمانی.

* کشتوکاڵ : 
له ساڵی ۱۹۷۸ز به پێی چاکسازیی کشتوکاڵی بە پەیڕەوی گرێبەستی گشتوکاڵی زه وییه کانی گونده کە کرا به که رتی کشتوکاڵی ژماره ۱۵ و سنوری زەویەکانی لەگوندەکانی دەوروبەری جیاکرایەوە. هه ر ماڵێک ۲۰ دۆنم زه وی دێم و ٤ دۆنم زه وی به رئاویان بۆ  دیاری دەکرێ.

* خزمەتگوزاری : 

• خویندن له ساڵی ۱۹۷۸ز قوتابخانه ی سەرەتایی بۆگوندەکە دەکرێتەوە بەناوی قەتابخانەی هالەی سەرچاوە بەڕۆژ بۆقۆناغی سەرەتایی و شەوانیش وانەی نه هێشتنی نه خوینده واری تیایدا دەوترایەوە. ئه م قوتابخانه یه خزمه تی بە قوتابیانی گونده کانی هاله ی مام قادر  و هالە ی حاجی ره شید و محمودیە  و کانی شایه  و  زیەکە ده کرد . یه کێک له قوتابییه سەرکەوتووەکان شه هید سه ردار احمد سه رچاوه بووە که دواتر بەشی کارەبای تەواوکرد. 

• تۆڕی کاره با : 
له ساڵی ١٩٩٦ز له سه ر تێچووی دانیشتووانی گونده که تۆڕی کاره بای نیشتمانی بۆ گونده که ڕادەکێشرێت.

* ئاوەدانکردنەوی گوند دوای ڕاپەڕین : 

• لەساڵی ١٩٩١ز خەڵکی گوندەکە دەستیان گەیشتەوە بەگوندەکەی خۆیان بەڵام بەشێوازی هاتووچۆبۆکردن چونکە بەماڵەوە کەس نەچوو بوویەوە بۆناو گوند بەڵام تەنیا کاری ڕۆژانەی خۆیان ڕادەپەڕاند بەڵام ماڵەکانیان هەر لەئۆێدووگای زۆرەملێی بازیان بوو بەڵام لەپێش ساڵی ١٩٩١ز بەخاکی قەدەغەکراوی سەپێنراو لەلایەن حکومەتی ئەوکاتی عێراق دیاری کرابوو.

• لەساڵی ١٩٩٥ز بەهاوکاری ڕێکخراوی ( ئۆفدا) سەربەنەتەوە یەکگرتووەکان گوندەکە سەرلەنوێ ئاوەدان کرایەوە ؛ لەکۆتامانگی پایزی هەمانساڵدا و لە بارینی یەکەم بەفری ئەوپایزە لەسەر زەوی وشک ابرهیم احمد سەرچاوە کەکوڕی احمد سەرچاوە بوو ماڵەکەی لەئۆردووگای زۆرەملێی بازیان بردەوە بۆ هالەی سەرچاوە دوای دوومانگ ئەوماڵانەیشی کەخانویان تەواو کردبوو هاتنەوە بۆ هالەی سەرچاوە ئەوماڵانەیشی کە خانویان تەواو نەکردبوو ساڵی دوایی هاتنەوە.

* سەرچاوەی وتار « ئەحمەد حوسێن قادر »  ناسراو بە ئەحمەد سەرچاوە. ئەم وتانەی گێڕاوە تەوە هەرکەس زانیاری زۆرتر و دوورتری ویست کوڕەکانی ئامادەن بۆ وەڵام دانەوەی خاڵ بەخاڵی بابەتەکان.

* دامەزرێنەری گوند :

« ئەحمەد کوڕی حوسێن بەگ کوڕی قادربەگی کوڕی ئەحمەد بەگی کوڕی ڕەحمت اللە بەگە » لەناوچەی بازیان دا ناسراوە بە ئەحمەد سەرچاوە.

* سەرچاوە مێژوویەکان باس لەوە دەکەن ئەم گوندە لەسەردەمی میرنشینی باباندا وەقفی مزگەوتی خانەقای مەولانا خالیدی نەقشبەندی بووە لەسلیمانی داهاتی موڵکانەکەی بۆ پێگەیاندنی زانایانی ئاینی و خەرجی مزگەوت تەرخان کراوە.
([[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-27290-20|&amp;#126;2026-27290-20]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-27290-20|talk]]) ٢٠:١٥، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC))
&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور  | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]].&lt;ref&gt;http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{گوندەکانی قەزای سلێمانی}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>mucv094ybukr1h624lfhyzkaikhd0rj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئاژانسی ھەواڵی ھاوار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144553</id>
    <revision>
      <id>1581202</id>
      <parentid>1581024</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:07:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ پارامەترە واڵاکان لابران (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16715" sha1="gksmwzhhlo7343ofucp1o5yfqvwq3kd" xml:space="preserve">{{زانیاریی ماڵپەڕ
|ناو = ئاژانسی ھەواڵی ھاوار
|لۆگۆ = [[پەڕگە:Hawar News Agency logo, Jan 2017.jpg]]
|سەردێڕی لۆگۆ =
|ڕووکار =
| collapsible     =
| collapsetext    =
|سەردێڕ =
| ماڵپەڕ     = [https://hawarnews.com/kr/ hawarnews.com/kr/]
|دروشم =
|بازرگانی =
|جۆر = ھەواڵ
|خۆ تۆمارکردن = ئارەزوومەندانە
|وڵات = سووریا
|زمان = [[کوردی]] ([[کرمانجی]])، [[عەرەبی]]، [[تورکی]]،{{ھن}}[[ئینگلیزی]]، [[ڕووسی]]، [[ئیسپانی]]
|ژمارەی بەکارھێنەر =
|دەستووری ناوەرۆک =
|خاوەن =
|درووستکەر =
|ڕێکەوتی خستنە کار = ئابی ٢٠١٢
|دوایین بارودۆخ =چالاک
|تێبینییەکان =}}

'''ئاژانسی ھەواڵی ھاوار''' (بە [[کرمانجی]]: Ajansa Nûçeyên a Hawar (ANHA)؛ بە [[عەرەبی]]: وکالة أنباء ھاوار)، یەکەمین ھەواڵنێریی [[کورد]]ی تایبەت بە ھەواڵی سەرھێڵ بووە و تا ئێستاش بەردەوامە. بنکەی سەرەکیی ئاژانسەکە لە [[حەسیچە]] لە [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا]] دامەزراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.foxnews.com/world/2016/10/03/suicide-bomber-strikes-syrian-wedding.html
| سەردێڕ = Suicide bomber strikes Syrian wedding
| ڕێکەوتی سەردان = ١١ی ئایاری ٢٠١٨
| بڵاوکەرەوە = فۆکس نیوز
| زمان = ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب
| ناونیشان = http://ku.hawarnews.com/contact
| سەردێڕ = پەیوەندیکردن بە ئاژانسی ھەواڵی ھاوار
| ڕێکەوتی سەردان = ١١ی ئایاری ٢٠١٨
| زمان = کوردی
| وتەگێڕانەوە = ژمارە ٩٦٣٥٢٤٦٣٤٤٦+ (ژمارەی حەسیچە لە سووریا)
}}{{بەستەری مردوو|url=http://ku.hawarnews.com/contact |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt; 

ئاژانسی ھەواڵی ھاوار لە سەرەتای دەستپێکردنیدا تەنھا بە زمانی عەرەبی بابەت پێشکەش دەکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب
| ناونیشان = http://ar.hawarnews.com/
| سەردێڕ = وکالة أنباء ھاوار
| ڕێکەوتی سەردان = ١١ی ئایاری ٢٠١٨
| زمان = عەرەبی
| ناونیشانی ئارشیڤ = https://web.archive.org/web/20130220112708/http://www.hawarnews.com
| ڕێکەوتی ئارشیڤ = ٢٠ی شوباتی ٢٠١٣
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣
|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20231101094907/https://ar.hawarnews.com/
|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بەڵام ئێستاکە بە زمانەکانی [[کوردی]] ([[کرمانجی]])، [[عەرەبی]]، [[تورکی]]، [[ئینگلیزی]]، [[ڕووسی]]، [[ئیسپانی]] بابەت بڵاو دەکاتەوە.

== ھێرش بۆ سەر کارمەندان ==
ژمارەیەک لە ڕۆژنامەنووسەکانی لە [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]]دا کوژراون. 

لە ٢٠٢٢دا، عیسام عەبدوڵڵا و کەسانی دیکە، لەوانە کارمەندی {{ill|ستێرک تیڤی|ku}} محەممەد جەرادە، بەپێی بانگەشەکان لە کاتی ھێرشە ئاسمانییەکانی [[تورکیا]] لە [[ڕۆژاوای کوردستان]] کرانە ئامانج. عیسام کوژرا و محەممەد بریندار بوو.&lt;ref name=CPJ&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Turkish airstrikes in northern Syria kill Hawar News Agency reporter |ناونیشان=https://www.skeyesmedia.org/en/News/News/22-11-2022/10389 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230325005328/https://www.skeyesmedia.org/en/News/News/22-11-2022/10389 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[SKeyes Center for Media and Cultural Freedom]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=ANHA reporter martyred in Turkish bombing on Derik |ناونیشان=https://hawarnews.com/en/haber/anha-reporter-martyred-in-turkish-bombing-on-derik-h33745.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221124150018/https://hawarnews.com/en/haber/anha-reporter-martyred-in-turkish-bombing-on-derik-h33745.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Hawar News Agency}}&lt;/ref&gt; [[کۆمیتەی پاراستنی ڕۆژنامەنووسان]] داوای لە دەسەڵاتدارانی تورکیا کرد بە خێرایی لێکۆڵینەوە لە ڕووداوەکان بکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=CPJ calls on Turkish authorities to investigate airstrikes that killed Hawar News Agency reporter |ناونیشان=https://cpj.org/2022/11/cpj-calls-on-turkish-authorities-to-investigate-airstrikes-that-killed-hawar-news-agency-reporter/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221122202616/https://cpj.org/2022/11/cpj-calls-on-turkish-authorities-to-investigate-airstrikes-that-killed-hawar-news-agency-reporter/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[Committee to Protect Journalists]] |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== ھێرش بۆ سەر جیھان بیلگین و نازم داشستان ===
جیھان بیلگین و نازم داشستان بەھۆی [[تێوەگلانی تورکیا لە شەڕی ناوخۆییی سووریا|ھێرشێکی ئاسمانیی تورکیا]] لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤دا کوژران، لەکاتێکدا وەک فریلانسەر بۆ دەزگای ھاوار کاریان دەکرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Buyuk |یەکەم=Hamdi Firat |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Two Kurdish Journalists in Syria Killed in Alleged Turkish Drone Strike |ناونیشان=https://balkaninsight.com/2024/12/20/two-kurdish-journalists-in-syria-killed-in-alleged-turkish-drone-strike/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241220125953/https://balkaninsight.com/2024/12/20/two-kurdish-journalists-in-syria-killed-in-alleged-turkish-drone-strike/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=[[Balkan Insight]]}}&lt;/ref&gt; ھێرشەکە لەلایەن یەکێتیی ڕۆژنامەنووسانی دیجلە فوورات&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Two Turkish journalists killed in north Syria by 'Turkish drone' |ناونیشان=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2024/12/20/two-turkish-journalists-killed-in-north-syria-by-turkish-drone_6736292_4.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241221185028/https://www.lemonde.fr/en/international/article/2024/12/20/two-turkish-journalists-killed-in-north-syria-by-turkish-drone_6736292_4.html# |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=[[Le Monde]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; و [[کۆنفیدراسیۆنی سەندیکا شۆڕشگێڕەکانی کرێکارانی تورکیا|سەندیکای کرێکارانی چاپەمەنی تورکیا]] سەرکۆنە کرا.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; لە خۆپیشاندانەکانی دواتردا لەسەر ئەو بابەتە، ژمارەیەک لە ئەندامەکانیان لەلایەن پۆلیسی تورکیاوە دەستبەسەر کران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Turkish authorities arrest 7 journalists protesting colleagues' murder in Syria |ناونیشان=https://www.duvarenglish.com/turkish-authorities-arrest-7-journalists-protesting-colleagues-murder-in-syria-news-65427 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241223053302/https://www.duvarenglish.com/turkish-authorities-arrest-7-journalists-protesting-colleagues-murder-in-syria-news-65427 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=[[Gazete Duvar]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Police detain 30 protesting killing of 2 Kurdish journalists by Turkish drone strike |ناونیشان=https://www.turkishminute.com/2024/12/21/police-detain-30-protesting-killing-of-2-kurdish-journalists-by-turkish-drone-strike/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241221161904/https://www.turkishminute.com/2024/12/21/police-detain-30-protesting-killing-of-2-kurdish-journalists-by-turkish-drone-strike/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=Turkish Minute}}&lt;/ref&gt; ڕۆژنامەنووسانی تورک و سەرکردەکانی [[سەندیکای پارێزەرانی ئەستەمبوڵ]] دواتر ڕووبەڕووی تۆمەتی تاوانکاری بوونەتەوە لەسەر ڕاپۆرتکردنیان دەربارەی ھێرشە ئاسمانییەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Journalists face prison over coverage of Kurdish reporters killed in northern Syria |ناونیشان=https://bianet.org/haber/journalists-face-prison-over-coverage-of-kurdish-reporters-killed-in-northern-syria-303836 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250121124055/https://bianet.org/haber/journalists-face-prison-over-coverage-of-kurdish-reporters-killed-in-northern-syria-303836 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=[[Bianet]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Prosecutors seek to replace İstanbul bar chairman, executives on terror propaganda charges |ناونیشان=https://www.turkishminute.com/2025/01/15/prosecutors-seek-to-replace-istanbul-bar-chairman-executives-on-terror-propaganda-charges5/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250116034141/https://www.turkishminute.com/2025/01/15/prosecutors-seek-to-replace-istanbul-bar-chairman-executives-on-terror-propaganda-charges5/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=Turkish Minute}}&lt;/ref&gt; لە ئەنجامدا [[سەندیکای ڕۆژنامەنووسانی تورکیا]] داوای لە حکوومەت کرد دەستبەرداری [[پێڕستی ڕۆژنامەنووسانی دەستبەسەرکراو لە تورکیا|ڕامیارییە دەوڵەتییە دژە ڕۆژنامەنووسەکان]] بێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Gazetecilik saldırı altında |ناونیشان=https://tgs.org.tr/gazetecilik-saldiri-altinda/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241223094638/https://tgs.org.tr/gazetecilik-saldiri-altinda/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Türkiye Gazeteciler Sendikası |زمان=tr}}&lt;/ref&gt; [[یەکێتیی نیشتمانیی ڕۆژنامەنووسان]] و [[فیدراسیۆنی نێونەتەوەییی ڕۆژنامەنووسان]] ھەردووکیان ھێرشەکەی سەر بیلگین و داشستانیان سەرکۆنە کرد و داوایان لە [[حکوومەتی کاتیی سووریا|حکوومەتی ڕاگواستنی سووریا]] کرد «لێکۆڵینەوەیەکی سەربەخۆ لەم کوشتنانە ئەنجام بدەن، ھەروەھا ئەنجامدەرانی ئەم تاوانانە دەستنیشان بکەن و مەحکوومیان بکەن».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=NUJ condemns deaths of two Kurdish journalists killed by alleged drone attack |ناونیشان=https://www.nuj.org.uk/resource/nuj-condemns-deaths-of-two-kurdish-journalists-killed-by-alleged-drone-attack.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241224120153/https://www.nuj.org.uk/resource/nuj-condemns-deaths-of-two-kurdish-journalists-killed-by-alleged-drone-attack.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.nuj.org.uk}}&lt;/ref&gt; سەرۆک کۆماری [[کۆڵۆمبیا]] [[گوستاڤۆ پێترۆ]] ھەروەھا کوشتنی ئەو دوو ڕۆژنامەنووسەی لەلایەن تورکیاوە سەرکۆنە کرد، داوای کۆتاییھێنان بە دابەشکردنی سووریای لەلایەن [[ڕووسیا]]، [[ئێران]]، [[تورکیا]]، [[ئیسرائیل]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] کرد، ھەڵبژاردنی ئازاد لە وڵاتەکە و پاراستنی نێونەتەوەیی بۆ کوردانی سووریا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Colombian president condemns killing of Kurdish journalists in Syria, calls for protection of Kurds |ئیش=[[گرین لێفت (ڕۆژنامە)|گرین لێفت]] |issue=1421 |ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.greenleft.org.au/2025/1421/world/colombian-president-condemns-killing-kurdish-journalists-syria-calls-protection |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251117034552/https://www.greenleft.org.au/2025/1421/world/colombian-president-condemns-killing-kurdish-journalists-syria-calls-protection |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Petro |یەکەم=Gustavo |سەردێڕ=En la actual Siria, una periodista libre kurda ha sido asesinada |وێبگە=Twitter |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://x.com/petrogustavo/status/1870085526985810409}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ئاژانسی ھەواڵی ژن]]
* [[ئاژانسی ھەواڵی نوو-ژن]]
* [[ئاژانسی ھەواڵی فرات]]
* [[ئاژانسی ھەواڵی دیجلە]]
* [[ئاژانسی مێزۆپۆتامیا]]
* [[ئاژانسی ھەواڵی ڕۆژنیوز]]

== سەرچاوەکان ==
{{پەراوێز}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://hawarnews.com/kr/ ئاژانسی ھەواڵی ھاوار]

{{تووڵی دەروازە|ڕۆژنامەوانی|وڵاتەکان|کۆمەڵگا|مێژوو|ئاسیا|سووریا|دەیەی ٢٠١٠|کوردستان}}

{{ئاژانس و ماڵپەڕە ھەواڵنێرییە کوردییەکان}}
{{ئاژانس و ماڵپەڕە ھەواڵنێرییەکانی سووریا}}

[[پۆل:وێبگە کوردییەکان]]
[[پۆل:ھەواڵنێرییە کوردییەکان]]
[[پۆل:ڕێکخراوەکان، دامەزرانی ٢٠١٢]]</text>
      <sha1>gksmwzhhlo7343ofucp1o5yfqvwq3kd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئاوێتەی نائەندامی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157050</id>
    <revision>
      <id>1581509</id>
      <parentid>1485260</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T04:14:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1581509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3759" sha1="aaxfvu2y6cgbkabr68chf63jsi893mn" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''ئاوێتەی نائەندامی''' ({{بە ئینگلیزی|Inorganic compound}}) بریتییە لەو ئاوێتانەی کە لە پێکھاتەی دا لە [[ھایدرۆجین]]-[[کاربۆن]] (H-C) بەتاڵ بێت.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Inorganic_compound&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
گۆڕینی سیاناتی ئەمۆنیۆم بۆ [[یووریا]] لەلایەن [[تێکەڵکردنی وێلەر|فریدریش وێلەر]] لە ١٨٢٨دا زۆرجار وەک خاڵی دەستپێکی [[کیمیای ئەندامی]] مۆدێرن ئاماژەی پێ دەدرێت.&lt;ref&gt;{{cite web |last=May |first=Paul |title=Urea |url=http://www.ch.ic.ac.uk/rzepa/mim/environmental/html/urea_text.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150317072849/http://www.ch.ic.ac.uk/rzepa/mim/environmental/html/urea_text.htm |archive-date=2015-03-17 |website=Molecules in Motion |publisher=Imperial College London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cohen |first1=Paul S. |last2=Cohen |first2=Stephen M. |year=1996 |title=Wöhler's Synthesis of Urea: How do the Textbooks Report It? |journal=Journal of Chemical Education |volume=73 |issue=9 |pages=883 |doi=10.1021/ed073p883}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Ramberg |first1=Peter J. |year=2000 |title=The Death of Vitalism and the Birth of Organic Chemistry: Wohler's Urea Synthesis and the Disciplinary Identity of Organic Chemistry |journal=Ambix |volume=47 |issue=3 |pages=170–195 |doi=10.1179/amb.2000.47.3.170 |pmid=11640223 |s2cid=44613876}}&lt;/ref&gt; لە سەردەمی وێلەردا، باوەڕێکی بەربڵاو ھەبوو کە [[ئاوێتە ئەندامییەکان]] بە ڕۆحێکی «ژیانگەری» تایبەتمەند دەکرێن. لە نەبوونی ژیانگەریدا، جیاوازی نێوان کیمیای نائەندامی و ئەندامی تەنھا واتایییە.{{cn|date=شوباتی ٢٠٢٦}}

=== بەکارھێنانی مۆدێرن ===
* [[بنکەدراوەی پێکھاتەی بلووری نائەندامی]] (ICSD) لە پێناسەیدا بۆ ئاوێتەکانی کاربۆنی «نائەندامی»، ڕای دەگەیەنێت کە ئەو جۆرە ئاوێتانە دەکرێت یان بەستەری C-H یان C-C یان تێدا بێت، بەڵام نەک ھەردووکەکەی.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Inorganic Crystal Structure Database |url=http://icsd.fiz-karlsruhe.de/search/resources/content/sci_man_ICSD_v1.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170830061100/https://icsd.fiz-karlsruhe.de/search/resources/content/sci_man_ICSD_v1.pdf |archive-date=2017-08-30 |access-date=2017-01-13}}&lt;/ref&gt;
* زنجیرە [[پەرتووک|پەرتووکی]] ''[[تێکەڵکردنە نائەندامییەکان|Inorganic Syntheses]]'' پێناسەی ئاوێتە نائەندامییەکان ناکات. زۆربەی ناوەڕۆکەکەی باس لە کۆمەڵە ئاڵۆزە کانزایییەکانی لیگاندە ئەندامییەکان دەکات.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Volumes - Inorganic Syntheses |url=http://www.inorgsynth.org/volumes.php |website=www.inorgsynth.org}}&lt;/ref&gt;
* [[ئایووپاک|IUPAC]] پێناسەیەک بۆ «نائەندامی» یان «ئاوێتەی نائەندامی» پێشکەش ناکات بەڵام [[پۆلیمەری نائەندامی]] پێناسە دەکات وەک «...پێکھاتەیەک کە ئەتۆمەکانی کاربۆن ناگرێتەوە».&lt;ref&gt;{{GoldBookRef |title=inorganic polymer |file=IT07515 }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{پۆلی کۆمنز|Inorganic compounds}}
{{تووڵی دەروازە|کیمیا}}
{{کیمیا-کۆلکە}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</text>
      <sha1>aaxfvu2y6cgbkabr68chf63jsi893mn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581510</id>
      <parentid>1581509</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T04:14:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1581510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3733" sha1="mn2lhhttsb6kj12y20ibfnty5mz43ro" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''ئاوێتەی نائەندامی''' ({{بە ئینگلیزی|Inorganic compound}}) بریتییە لەو ئاوێتانەی کە لە پێکھاتەی دا لە [[ھایدرۆجین]]-[[کاربۆن]] (H-C) بەتاڵ بێت.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Inorganic_compound&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
گۆڕینی سیاناتی ئەمۆنیۆم بۆ [[یووریا]] لەلایەن [[تێکەڵکردنی وێلەر|فریدریش وێلەر]] لە ١٨٢٨دا زۆرجار وەک خاڵی دەستپێکی [[کیمیای ئەندامی]] مۆدێرن ئاماژەی پێ دەدرێت.&lt;ref&gt;{{cite web |last=May |first=Paul |title=Urea |url=http://www.ch.ic.ac.uk/rzepa/mim/environmental/html/urea_text.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150317072849/http://www.ch.ic.ac.uk/rzepa/mim/environmental/html/urea_text.htm |archive-date=2015-03-17 |website=Molecules in Motion |publisher=Imperial College London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Cohen |first1=Paul S. |last2=Cohen |first2=Stephen M. |year=1996 |title=Wöhler's Synthesis of Urea: How do the Textbooks Report It? |journal=Journal of Chemical Education |volume=73 |issue=9 |pages=883 |doi=10.1021/ed073p883}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Ramberg |first1=Peter J. |year=2000 |title=The Death of Vitalism and the Birth of Organic Chemistry: Wohler's Urea Synthesis and the Disciplinary Identity of Organic Chemistry |journal=Ambix |volume=47 |issue=3 |pages=170–195 |doi=10.1179/amb.2000.47.3.170 |pmid=11640223 |s2cid=44613876}}&lt;/ref&gt; لە سەردەمی وێلەردا، باوەڕێکی بەربڵاو ھەبوو کە [[ئاوێتە ئەندامییەکان]] بە ڕۆحێکی «ژیانگەری» تایبەتمەند دەکرێن. لە نەبوونی ژیانگەریدا، جیاوازی نێوان کیمیای نائەندامی و ئەندامی تەنھا واتایییە.{{cn|date=شوباتی ٢٠٢٦}}

=== بەکارھێنانی مۆدێرن ===
* [[بنکەدراوەی پێکھاتەی بلووری نائەندامی]] (ICSD) لە پێناسەیدا بۆ ئاوێتەکانی کاربۆنی «نائەندامی»، ڕای دەگەیەنێت کە ئەو جۆرە ئاوێتانە دەکرێت یان بەستەری C-H یان C-C یان تێدا بێت، بەڵام نەک ھەردووکەکەی.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Inorganic Crystal Structure Database |url=http://icsd.fiz-karlsruhe.de/search/resources/content/sci_man_ICSD_v1.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170830061100/https://icsd.fiz-karlsruhe.de/search/resources/content/sci_man_ICSD_v1.pdf |archive-date=2017-08-30 |access-date=2017-01-13}}&lt;/ref&gt;
* زنجیرە [[پەرتووک|پەرتووکی]] ''[[تێکەڵکردنە نائەندامییەکان|Inorganic Syntheses]]'' پێناسەی ئاوێتە نائەندامییەکان ناکات. زۆربەی ناوەڕۆکەکەی باس لە کۆمەڵە ئاڵۆزە کانزایییەکانی لیگاندە ئەندامییەکان دەکات.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Volumes - Inorganic Syntheses |url=http://www.inorgsynth.org/volumes.php |website=www.inorgsynth.org}}&lt;/ref&gt;
* [[ئایووپاک|IUPAC]] پێناسەیەک بۆ «نائەندامی» یان «ئاوێتەی نائەندامی» پێشکەش ناکات بەڵام [[پۆلیمەری نائەندامی]] پێناسە دەکات وەک «...پێکھاتەیەک کە ئەتۆمەکانی کاربۆن ناگرێتەوە».&lt;ref&gt;{{GoldBookRef |title=inorganic polymer |file=IT07515 }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{پۆلی کۆمنز|Inorganic compounds}}
{{تووڵی دەروازە|کیمیا}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</text>
      <sha1>mn2lhhttsb6kj12y20ibfnty5mz43ro</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مستەفا عەلی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168938</id>
    <revision>
      <id>1581211</id>
      <parentid>1580857</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:09:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13310" sha1="dkwy7xsrs22vpt9myfp6inbb72xmkyd" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی کەسایەتی
| ناو                  = مستەفا عەلی
| وێنە                 = Ali - 2019-08-18 - 01 crop.jpg
| قەبارەی وێنە         =
| جێگری_وێنە           =
| لێدوانی وێنە         =عەلی لە ئابی ۲۰۱۹
| ناوی_خۆماڵی          = عادل عەلام
| زمانی_ناوی_خۆماڵی    =
| ناوی کاتی لەدایکبوون =
| ڕێکەوتی لەدایکبوون   = ٢٨ی ئازاری ١٩٨٦
| شوێنی لەدایکبوون     = بۆلینگ بڕۆک، ئیلینۆی ئەمریکا
| ڕێکەوتی_ونبوون       =
| شوێنی_ونبوون         =
| ڕەوشی_ونبوون         =
| ڕێکەوتی مردن         =
| شوێنی مردن           =
| ھۆکاری مردن          =
| شوێنی دۆزینەوەی تەرم =
| شوێنی گۆڕ            =
| مۆنۆمێنتەکان         =
| نیشتەجێ              =
| نەتەوە               =
| ناوەکانی تر          = عەلی، ئەڵتۆ
| نەژاد                =
| شارومەندێتی          =
| ڕادەی خوێندەواری     =
| پیشە                 =
| ساڵانی چالاکی          =
| خاوەنکار             =
| ڕێکخراو              =
| ناوبانگ              =
| کارە_دیارەکان        = زۆرانباز
| شێواز                =
| شار                  =
| مووچە                =
| دارایی               =
| باڵا                  = ١٧٨ سانتیمەتر
| کێش                  = ٨٣ کیلۆگرام
| تەلەڤیزیۆن           =
| سەرناو               =
| وادە                 =
| پێشوو                =
| جێگر                 =
| حیزب                 =
| بزاڤ                 =
| بەرانبەرەکان         =
| ئایین                =
| سزای_تاوانباری       =
| ڕەوشی_تاوانباری      =
| ھاوسەر               =
| یار                  =
| منداڵەکان            = ٢
| باوان                =
| خزمەکان              =
| خەڵاتەکان             =
| واژوو                =
| جێگری_واژوو          =
| قەبارەی_واژوو        =
| ماڵپەڕ               =
| پەراوێزەکان          =
| ڕەنگی پرچ            =
| ڕەنگی چاو            =
| قەبارەی جل           =
| قەبارەی پێڵاو         =
}}

'''عادل عەلام''' ({{بە ئینگلیزی|Adeel Alam}}؛ لەدایکبووی ٢٨ی ئازاری ١٩٨٦) زۆرانبازێکی پیشەگەری ئەمریکییە، وە لە ئێستادا واژووی لەگەڵ WWE کردووە، لەوێ لەسەر بڕاندی ڕاو بەناوی «مستەفا عەلی» نمایش دەکات.

عەلام پێش ئەوەی گرێبەست لەگەڵ WWE واژوو بکات، دوای یەکەم دەرکەوتنی لە ساڵی ٢٠٠٣ کاری لەسەر خولی سەربەخۆ کرد، ھاوکات بۆ ماوەی چوار ساڵ وەک ئەفسەری پۆلیس لە شاری شیکاگۆ کاری دەکرد، ساڵی ٢٠١٦ لە «کێشی کەشتی جەنگی کلاسیک» وەک جێگرەوەیەک ڕکابەری کرد، وە لە ڕێگەی نمایشەکانییەوە گرێبەستێکی تەواوی لەگەڵ WWE بەدەست ھێنا. عەلام لە سەرەتادا کاری بۆ بەشی کێشی کەشتییە جەنگییە نوێکەیان کرد، وەک بەشێک لە بڕاندی «لایڤ ٢٠٥»، بەڵام لە مانگی ١٢ی ساڵی ٢٠١٨ گواسترایەوە بۆ بڕاندی سماکداون.

== ژیانی تایبەتی ==
عادل عەلام&lt;ref name=&quot;IWD&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.profightdb.com/wrestlers/mustafa-ali-4336.html|سەردێڕ=Mustafa Ali Profight profile|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ئیش=The Internet Wrestling Database}}&lt;/ref&gt; لە ٢٨ی ئازاری ١٩٨٦ لە بۆلینگ بڕۆک، ئیلینۆی لەدایکبووە،&lt;ref name=&quot;Cagematch&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cagematch.net/?id=2&amp;nr=7145&amp;gimmick=Mustafa+Ali|سەردێڕ=Mustafa Ali|ئیش=Cagematch|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190404173000/https://www.cagematch.net//?id=2&amp;nr=7145&amp;gimmick=Mustafa+Ali|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gerweck.net/2017/08/25/mustafa-ali/|سەردێڕ=Mustafa Ali Gerweck.net|بڵاوکەرەوە=Gerweck.net|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; کوڕی باوکێکی پاکستانی خەڵکی کاراچی و دایکێکی ھیندی خەڵکی نیودەلھی لە دایک بووە.&lt;ref name=&quot;partindian&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Rahul Ramakrishnan |سەردێڕ=Mustafa Ali: The police officer who became a WWE superstar |ناونیشان=https://www.mid-day.com/articles/mustafa-ali-the-police-officer-who-became-a-wwe-wrestler/19899165 |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ئیش=[[Mid Day]] |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://tribune.com.pk/story/1662535/4-wwe-star-mustafa-ali-reveals-softer-side/|سەردێڕ=WWE star Mustafa Ali reveals his softer side|ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠١٨|وێبگە=The Express Tribune|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.dailypakistan.com.pk/lifestyle/wwe-star-mustafa-ali-opens-up-about-his-life/|سەردێڕ=WWE star Mustafa Ali opens up about his life|دوایین=Zaheer|یەکەم=Komal|ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[Daily Pakistan]]|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite podcast |url= https://www.spreaker.com/user/liliangarcia/cg-mustafa-ali-edited-v2?tab=messages|title= 205 Live Superstar - Mustafa Ali |website= spreaker.com|publisher= |host= [[Lilian Garcia|Garcia, Lilian]]|date= December 17, 2018|time= 32:20|access-date= December 28, 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite podcast |url= https://www.spreaker.com/user/liliangarcia/cg-mustafa-ali-edited-v2?tab=messages|title= 205 Live Superstar - Mustafa Ali |website= spreaker.com|publisher= |host= [[Lilian Garcia|Garcia, Lilian]]|date= December 17, 2018|time= 33:20|access-date= December 28, 2018}}&lt;/ref&gt;عەلام لە شیکاگۆ گەورە بووە لە ئیلینۆی دوو برای بەتەمەنتری ھەیە.&lt;ref name=&quot;firstpakistani&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://tribune.com.pk/story/1141174/meet-first-pakistani-wrestler-compete-wwe/|سەردێڕ=Meet the first Pakistani wrestler to compete in WWE|دوایین=Aijaz|یەکەم=Rahul|ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٦|وێبگە=[[The Express Tribune]]|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; عەلام ھەر لە گەنجییەوە دەیویست زۆرانباز بێت، ھەمیشە تامەزرۆی برێت ھارت و دواتریش ئێدی گوێرێرۆ، [[ڕی میستەریۆ]]، ھاردی بۆیز، کریس ئەریحا و ھایابوسا بوو.&lt;ref name=&quot;firstpakistani&quot;/&gt; عەلام موسڵمانە لە ساڵی ٢٠١٠ چاوی بە ژنەکەی کەوت ئەو دوو ھاوسەرە لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١١ ھاوسەرگیریان کردووە و کچێک و کوڕێکیان ھەیە.&lt;ref&gt;{{cite podcast |url= https://www.spreaker.com/user/liliangarcia/cg-mustafa-ali-edited-v2?tab=messages|title= 205 Live Superstar - Mustafa Ali |website= spreaker.com|publisher= |host= [[Lilian Garcia|Garcia, Lilian]]|date= December 17, 2018|time= 71:30|access-date= December 28, 2018}}&lt;/ref&gt; عەلام ڕەخنەی لێگیراوە کە لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ەوە ئاڵای پاکستانی پیشان نادا، عەلام ڕایگەیاند، «من گرنگی بە نەتەوە نادەم».&lt;ref name=&quot;descent&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://tribune.com.pk/story/1306472/wwe-wrestler-mustafa-ali-criticised-not-displaying-pakistani-flag/|سەردێڕ=WWE wrestler Mustafa Ali criticised for not displaying Pakistani flag|دوایین=Aijaz|یەکەم=Rahul|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|زمان=en-US|وێبگە=[[The Express Tribune]]}}&lt;/ref&gt; عەلام چوار ساڵی لە خزمەت کردن وەک ئەفسەری پۆلیس لە ھۆموود لە ئیلینۆی لە باشووری شاری شیکاگۆ بەسەر برد، لەبەر ئەوەی ویستی پێش ئەوەی واژوو لەگەڵ WWE بکات، پارێزگاری لە خێزانەکەشی بکات.

== پیشەی زۆرانبازی ==
عەلام یەکەم دەرکەوتنی زۆرانبازیی پیشەیی خۆی لە ٢ی شوباتی ٢٠٠٣ کرد. لە بەرزکردنەوەی جۆراوجۆردا کاری کردووە، لەوانە زۆرانبازی دریم وەیڤ، کە پێشتر پاڵەوانی ئەلتەرناتیڤی دریم وەیڤ و پاڵەوانی کێشی خەونەکان بوو. ھەروەھا لە بەرزکردنەوەی تردا دەرکەوتووە، لەوانە ھەموو زۆرانبازێکی ئەمریکی AAW، زۆرانبازی فریلانس، گالی لوچا لیبر، ھاوپەیمانی زۆرانبازی نیشتمانی NWA، سەلماندنی زەوی پرۆ و زۆرانبازی سێرک. لە ماوەی شەش ساڵی یەکەمیدا وەک زۆرانبازێکی پرۆفیشناڵ ماسکی بەکار دەھێنا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mandatory.com/wrestlezone/news/1034737-mustafa-ali-facing-descrimination-wrestling-wwe#/slide/1 |سەردێڕ=Mustafa Ali On Facing Discrimination In Wrestling, Why He Doesn't Promote Himself As WWE's First Pakistani Star: &quot;Division Does No Justice&quot; | وێبگە=[[CraveOnline|WrestleZone]] |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; بۆ ئەوەی تووشی جیاکاری نەبێت. لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦ دوای ئەوەی زۆرانباز زومبی بەرازیلی بەھۆی کێشەی ڤیزاوە نەیتوانی بەشداری لە خولی کلاسیکی «کەشتی جەنگی» بکات، WWE ڕایگەیاند، کە مستەفا عەلی جێگەی ئەو دەگرێتەوە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.espn.com/wwe/story/_/id/23006629|سەردێڕ=Mustafa Ali's journey from police officer to performing at WrestleMania 34|ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[ESPN]]|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; ڕۆژی ٢٠ی تەممووز عەلی لەخولی یەکەمدا لەلایەن «لینس دۆرادۆ» لەخولەکە دوورکرایەوە. عەلی دوای ماوەیەک لە زۆرانبازی، لە لایڤ ٢٠٥ سەرنجی سەرۆکی کۆمپانیای WWEی [[ڤینس ماکمان]]ی بەدەستھێنا، کە بڕیاریدا بیکاتە ناو بڕاندی SmackDown Brand. دوای حەوت مانگ لە تەلەفزیۆنەوە عەلی گەڕایەوە لە ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٠ لە بڕاندی ڕاو لەگەڵ سێدریک ئەلیکساندەر و ڕیچێت تیمیان پێکھێنا، بۆ شکستپێھێنانی MPV و بۆبی لالشی و شێلتۆن بنیامین، وە بەم شێوەیە بەرەو مۆردی ڕاو جوڵان.

== میدیاکانی دیکە ==
عەلی یەکەم دەرکەوتنی لە یاری ڤیدۆیەدا دیت، لە یاری WWE 2K19 دواتریش لە ساڵی ٢٠٢٠ لە یاری WWE 2K20 دەرکەوتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/brianmazique/2018/09/06/wwe-2k19-roster-tracker-complete-list-of-every-superstar-confirmed-for-the-game/|سەردێڕ='WWE 2K19' Roster: Complete List Of Every On-Disc Superstar In The Game|دوایین=Mazique|یەکەم=Brian|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ئیش=[[Forbes]]|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Adeel Alam|مستەفا عەلی}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|پاکستان}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:موسڵمانانی ئەمریکی]]
[[پۆل:زۆرانبازە پیشەگەرە ئەمریکییەکان]]</text>
      <sha1>dkwy7xsrs22vpt9myfp6inbb72xmkyd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەریحا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169681</id>
    <revision>
      <id>1581534</id>
      <parentid>1488270</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T06:51:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1581534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4900" sha1="1i8da7coct6d7osfuh6f93c6x0g159q" xml:space="preserve">{{داتابۆکس-شار}}
'''ئەریحا''' ({{بە عەرەبی|أريحا}}) شارێکە لە [[سووریا]]. کەوتووەتە [[پارێزگای ئیدلیب]]. دانیشتووانی شارەکە ٥٥٬٠١٧ کەسن. ئەریحا ٦٨٠ مەتر لە [[ئاستی دەریا]] بەرزترە. جوگرافیاناسی سووری [[یاقووت حەمەوی]] لە وەسفی شارەکەدا نووسیوویەتی، ئەریحا لە ساڵی ١١٢٦ شارۆچکەیەکی بچووک بووە لە ناوچەی حەلەب، و بە یەکێک لە باشترین شوێنەکانی خودای داناوە لەسەر [[زەوی]] بەھۆی بوونی باخ و [[ڕووبار]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] و [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی ڕۆژھەڵات]]دا، ئەریحا لە ڕووی کارگێڕییەوە سەر بە [[ئەنتاکیا]] بوو. لە نێوان ٢٤٠–٣٥٠ی زاینیدا گەیشتە لووتکەی خۆی، چونکە بوو بە ناوەندێکی گرنگی [[مەسیحییەت]]. شارەکە لەلایەن سوپای [[خەلافەتی ڕاشیدون|ڕاشیدون]] بە سەرکردایەتیی [[عەمر کوڕی عاس|عەمری کوڕی عاس]] لە ساڵی ٦٣٦دا گیرا، و بوو بە بەشێک لە [[جوندی قینسرین]]. لە سەردەمی [[دەوڵەتی ئەییووبی|ئەییووبی]]دا، لەژێر کارگێڕیی [[حەلەب]] و پاشان دیسانەوە [[قینسرین]]دا بوو.

جوگرافیناسی سووری [[یاقووت حەمەوی]] لە ساڵی ١٢٢٦دا نووسیوویەتی کە ئەریحا شارۆچکەیەکی بچووکە لە ناوچەی [[حەلەب]] و «یەکێک لە خۆشترین و باشترین شوێنەکانی سەر زەوی خودایە». ئەو ئاماژەی بەوە کردووە کە پڕ بووە لە ڕەز و باخ و ڕووبارەکان.&lt;ref&gt;le Strange, 1890, pp. 520-521.&lt;/ref&gt;

ئەریحا لە [[بوومەلەرزەی ١٨٢٢ی حەلەب|بوومەلەرزەیەک لە ١٨٢٢]]دا زیانێکی زۆری بەرکەوت.

لە ناوەڕاستی سەدەی ١٩ھەمدا، ڕۆژھەڵاتناس [[ئەلبێرت سۆسین]] بە ئەریحادا تێپەڕی و ئاماژەی بەوە کرد کە نزیکەی ٣،٠٠٠ دانیشتووانى ھەیە و «بە جوانی ھەڵکەوتووە» لە نێوان ڕەزەکانی زەیتوون لە بنکەی باکووری [[چیای زاویە]].&lt;ref&gt;Baedeker, p. 563.&lt;/ref&gt;

=== شەڕی ناوخۆییی سووریا ===
لە کاتی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]]دا، ئەریحا گۆڕەپانی شەڕی نێوان ھێزەکانی حکوومەت و یاخیبووان بوو. [[سوپای ئازادی سووریا]] زنجیرەیەک ھێرشی حکوومەتی لە نێوان ئازار و حوزەیرانی ٢٠١٢دا تێکشکاند، سەرەڕای توانای [[حکوومەت]] بۆ ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی چەکداری تێکەڵاو کە ئۆتۆمبێلی زرێپۆش، تۆپخانە و [[ھەلیکۆپتەر|کۆپتەر]]ی جەنگی لەخۆدەگرت.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Karouny |first=Mariam |date=10 May 2012 |title=Soldiers wary as residents rage in Syria's Idlib |url=https://www.reuters.com/article/us-syria-idlib/soldiers-wary-as-residents-rage-in-syrias-idlib-idUKBRE8490SC20120510/ |access-date=8 May 2025 |website=Reuters}}&lt;/ref&gt; شارەکە لە ١١ی ئابی ٢٠١٢ لەلایەن حکوومەتەوە داگیرکرایەوە.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.cbsnews.com/news/syrian-opposition-leader-calls-for-no-fly-zone/ |title=Syrian opposition leader calls for no-fly zone |work=CBS News |date=2012-08-12 |access-date=2013-08-29}}&lt;/ref&gt;

لە کۆتاییی تەممووزی ٢٠١٣دا، یاخیبووان دەستیان بەسەر بەشێکی ئەریحادا گرت، لە کاتێکدا ھێزەکانی حکوومەت سێ خاڵی پشکنینیان لە ناو شارۆچکەکەدا داگیر کردبوو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dailytelegraph.com.au/news/breaking-news/deadly-fighting-rages-across-syria/story-fni0xqlk-1226682876075 |title=Deadly fighting rages across Syria |publisher=Dailytelegraph.com.au |access-date=2013-08-29}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پێڕستی شارەکانی سووریا]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Ariha}}

{{شارەکانی سووریا}}

{{تووڵی دەروازە|سووریا|جوگرافیا}}
{{سووریا-کۆلکە}}

[[پۆل:شارەکانی سووریا]]</text>
      <sha1>1i8da7coct6d7osfuh6f93c6x0g159q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581535</id>
      <parentid>1581534</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T06:51:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* بەستەرە دەرەکییەکان */</comment>
      <origin>1581535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4872" sha1="m1vgyad0i9syjzpoxvzyhdyqyqhbzxu" xml:space="preserve">{{داتابۆکس-شار}}
'''ئەریحا''' ({{بە عەرەبی|أريحا}}) شارێکە لە [[سووریا]]. کەوتووەتە [[پارێزگای ئیدلیب]]. دانیشتووانی شارەکە ٥٥٬٠١٧ کەسن. ئەریحا ٦٨٠ مەتر لە [[ئاستی دەریا]] بەرزترە. جوگرافیاناسی سووری [[یاقووت حەمەوی]] لە وەسفی شارەکەدا نووسیوویەتی، ئەریحا لە ساڵی ١١٢٦ شارۆچکەیەکی بچووک بووە لە ناوچەی حەلەب، و بە یەکێک لە باشترین شوێنەکانی خودای داناوە لەسەر [[زەوی]] بەھۆی بوونی باخ و [[ڕووبار]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] و [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی ڕۆژھەڵات]]دا، ئەریحا لە ڕووی کارگێڕییەوە سەر بە [[ئەنتاکیا]] بوو. لە نێوان ٢٤٠–٣٥٠ی زاینیدا گەیشتە لووتکەی خۆی، چونکە بوو بە ناوەندێکی گرنگی [[مەسیحییەت]]. شارەکە لەلایەن سوپای [[خەلافەتی ڕاشیدون|ڕاشیدون]] بە سەرکردایەتیی [[عەمر کوڕی عاس|عەمری کوڕی عاس]] لە ساڵی ٦٣٦دا گیرا، و بوو بە بەشێک لە [[جوندی قینسرین]]. لە سەردەمی [[دەوڵەتی ئەییووبی|ئەییووبی]]دا، لەژێر کارگێڕیی [[حەلەب]] و پاشان دیسانەوە [[قینسرین]]دا بوو.

جوگرافیناسی سووری [[یاقووت حەمەوی]] لە ساڵی ١٢٢٦دا نووسیوویەتی کە ئەریحا شارۆچکەیەکی بچووکە لە ناوچەی [[حەلەب]] و «یەکێک لە خۆشترین و باشترین شوێنەکانی سەر زەوی خودایە». ئەو ئاماژەی بەوە کردووە کە پڕ بووە لە ڕەز و باخ و ڕووبارەکان.&lt;ref&gt;le Strange, 1890, pp. 520-521.&lt;/ref&gt;

ئەریحا لە [[بوومەلەرزەی ١٨٢٢ی حەلەب|بوومەلەرزەیەک لە ١٨٢٢]]دا زیانێکی زۆری بەرکەوت.

لە ناوەڕاستی سەدەی ١٩ھەمدا، ڕۆژھەڵاتناس [[ئەلبێرت سۆسین]] بە ئەریحادا تێپەڕی و ئاماژەی بەوە کرد کە نزیکەی ٣،٠٠٠ دانیشتووانى ھەیە و «بە جوانی ھەڵکەوتووە» لە نێوان ڕەزەکانی زەیتوون لە بنکەی باکووری [[چیای زاویە]].&lt;ref&gt;Baedeker, p. 563.&lt;/ref&gt;

=== شەڕی ناوخۆییی سووریا ===
لە کاتی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]]دا، ئەریحا گۆڕەپانی شەڕی نێوان ھێزەکانی حکوومەت و یاخیبووان بوو. [[سوپای ئازادی سووریا]] زنجیرەیەک ھێرشی حکوومەتی لە نێوان ئازار و حوزەیرانی ٢٠١٢دا تێکشکاند، سەرەڕای توانای [[حکوومەت]] بۆ ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی چەکداری تێکەڵاو کە ئۆتۆمبێلی زرێپۆش، تۆپخانە و [[ھەلیکۆپتەر|کۆپتەر]]ی جەنگی لەخۆدەگرت.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Karouny |first=Mariam |date=10 May 2012 |title=Soldiers wary as residents rage in Syria's Idlib |url=https://www.reuters.com/article/us-syria-idlib/soldiers-wary-as-residents-rage-in-syrias-idlib-idUKBRE8490SC20120510/ |access-date=8 May 2025 |website=Reuters}}&lt;/ref&gt; شارەکە لە ١١ی ئابی ٢٠١٢ لەلایەن حکوومەتەوە داگیرکرایەوە.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.cbsnews.com/news/syrian-opposition-leader-calls-for-no-fly-zone/ |title=Syrian opposition leader calls for no-fly zone |work=CBS News |date=2012-08-12 |access-date=2013-08-29}}&lt;/ref&gt;

لە کۆتاییی تەممووزی ٢٠١٣دا، یاخیبووان دەستیان بەسەر بەشێکی ئەریحادا گرت، لە کاتێکدا ھێزەکانی حکوومەت سێ خاڵی پشکنینیان لە ناو شارۆچکەکەدا داگیر کردبوو.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dailytelegraph.com.au/news/breaking-news/deadly-fighting-rages-across-syria/story-fni0xqlk-1226682876075 |title=Deadly fighting rages across Syria |publisher=Dailytelegraph.com.au |access-date=2013-08-29}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پێڕستی شارەکانی سووریا]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Ariha}}

{{شارەکانی سووریا}}

{{تووڵی دەروازە|سووریا|جوگرافیا}}

[[پۆل:شارەکانی سووریا]]</text>
      <sha1>m1vgyad0i9syjzpoxvzyhdyqyqhbzxu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئاووھەواناسی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171100</id>
    <revision>
      <id>1581234</id>
      <parentid>1485240</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T15:48:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1581234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10982" sha1="4vm53cbcgrm61o393lgcmgdieh9482k" xml:space="preserve">{{داتابۆکس
|وێنە = ShipTracks_MODIS_2005may11.jpg
}}
'''ئاووھەواناسی''' یان '''زانستی ئاووھەوا''' ({{بە ئینگلیزی|Climatology}}، ''کلایمەتۆلۆجی'') بریتییە لە خوێندنی زانستییانەی [[ئاووھەوا]]، کە زانستییانەیی پێناسەکراوە بە تێکڕای دۆخەکانی کەشوھەوا لە ماوەیەکی کاتی. ئەم زانستە مۆدێرنە وەک لقێکی [[زانستەکانی تەوشک]] و ژێرلقی [[جوگرافیای فیزیکی]] ھەژمار دەکرێت.

== مێژوو ==
{{further|مێژووی زانستی گۆڕانی ئاووھەوا}}
یۆنانییەکان دەستیان بە خوێندنی فەرمی ئاووھەوا کرد؛ لە ڕاستیدا، وشەی «ئاووھەوا» لە وشەی [[یۆنانی]] «کلیما» وەرگیراوە، بە واتای «لێژی»، کە ئاماژەیە بۆ لێژی یان مەیلبوونی تەوەرەی [[زەوی]]. دەکرێت بوترێت کاریگەرترین دەقی کلاسیک سەبارەت بە ئاووھەوا «دەربارەی ھەوا، ئاو و شوێنەکان» بوو&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|last=Heymann|first=Matthias|date=2010|title=The evolution of climate ideas and knowledge|journal=Wiley Interdisciplinary Reviews: Climate Change|language=en|volume=1|issue=4|pages=581–597|doi=10.1002/wcc.61|bibcode=2010WIRCC...1..581H |s2cid=126580528 |issn=1757-7799}}&lt;/ref&gt; کە لەلایەن [[ھیپۆکرات]] نزیکەی ٤٠٠ [[پێش زایین]] نووسراوە. ئەم بەرھەمە تێبینی لەسەر کاریگەری ئاووھەوا لەسەر تەندروستی [[مرۆڤ]] و جیاوازییە کولتوورییەکانی نێوان [[ئاسیا]] و [[ئەورووپا]] کردووە.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ئەم بیرۆکەیەی کە ئاووھەوا کۆنتڕۆڵی ئەوە دەکات کام دانیشتووان سەرکەوتوو دەبن بەپێی ئاووھەواکەیان، یان «[[بڕیاردەریی ئاووھەوا]]»، بەدرێژایی مێژوو بە کاریگەری مایەوە.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; زانای چینی [[شێن کوو]] (١٠٣١–١٠٩٥) ئەوەی نیشان دا کە ئاووھەوا بە شێوەیەکی سروشتی لە ماوەیەکی زۆردا گۆڕاوە، دوای ئەوەی تێبینی [[قامیشی ھیندی|قامیشە ھیندییە]] [[بەبەردبوو|بەبەردبووەکانی]] کرد کە لە ژێر زەویدا لە نزیک یانژۆو (ئێستای [[یانئان]]، پارێزگای [[شانسی]]) دۆزرانەوە، کە ناوچەیەکی ئاووھەوای وشکە و لەو سەردەمەدا بۆ گەشەکردنی قامیشی ھیندی گونجاو نەبوو.&lt;ref name=&quot;BowdenBurek2005&quot;&gt;{{cite book|author1=A. J. Bowden|author2=Cynthia V. Burek|author-link2=Cynthia Burek|author3=C. V. Burek|author4=Richard Wilding|title=History of palaeobotany: selected essays|url=https://books.google.com/books?id=ttMUHDRgr6MC&amp;pg=PA293|access-date=3 April 2013|year=2005 |publisher=[[Geological Society]] |isbn=978-1-86239-174-1|page=293}}&lt;/ref&gt;

دۆزینەوەی [[گەرماپێو|گەرماپێوەکان]] و [[فشارپێو|فشارپێوەکان]] لە کاتی [[شۆڕشی زانستی]] ڕێگەی بە تۆمارکردنی سیستماتیک دا، کە لە ساڵانی ١٦٤٠–١٦٤٢ لە [[ئینگلتەرا]] دەستی پێکرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; توێژەرانی سەرەتایی ئاووھەوا بریتین لە [[ئیدمۆند ھالی]]، کە نەخشەی بای بازرگانی لە ساڵی ١٦٨٦ دوای گەشتێک بۆ [[نیوەگۆی باشوور]] بڵاوکردەوە. [[بێنجامین فرانکلین]] (١٧٠٦–١٧٩٠) بۆ یەکەمجار ڕێڕەوی [[گەڵف ستریم]]ی کێشا بۆ بەکارھێنان لە ناردنی پۆستە لە [[ئەمریکای باکوور]]ەوە بۆ ئەورووپا. [[فرانسیس گالتۆن]] (١٨٢٢–١٩١١) زاراوەی «[[دژە گەردەلوول]]»ی داھێنا.&lt;ref&gt;Life Stories. [http://www.channel4.com/science/microsites/S/science/life/biog_galton.html Francis Galton.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190120033011/http://www.channel4.com/science/microsites/S/science/life/biog_galton.html |date=2019-01-20 }} Retrieved on 19 April 2007.&lt;/ref&gt; [[ھێلموت لاندسبێرگ]] (١٩٠٦–١٩٨٥) پەرەی بە بەکارھێنانی [[شیکاریی ئاماری]] لە ئاووھەواناسیدا دا.

لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا، ئاووھەواناسی زیاتر جەختی لەسەر وەسفکردنی ئاووھەوا ناوچەیییەکان دەکردەوە. ئەم ئاووھەواناسییە وەسفییە بە پلەی یەکەم زانستێکی بەکارھێنراو بوو، کە ئاماری سەبارەت بەوەی کە کەشوھەوای ئاسایی چییە و ئەگەرەکانی ڕووداوە توندەکان چەندە، دەدا بە جووتیاران و کەسانی دیکەی ئارەزوومەند.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history.aip.org/climate/climogy.htm|title=Climatology as a Profession|last=Weart|first=Spencer|date=2008|website=history.aip.org|publisher=American Institute of Physics|access-date=25 October 2019|archive-date=9 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200509225926/https://history.aip.org/climate/climogy.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; بۆ ئەنجامدانی ئەم کارە، ئاووھەواناسان ناچار بوون «[[ئاووھەوای ئاسایی]]»، یان تێکڕای کەشوھەوا و [[کەشوھەوای توند|کەشوھەوا توندەکان]] لە ماوەی بە شێوەیەکی ئاسایی ٣٠ ساڵدا پێناسە بکەن.{{Sfn|Robinson|Henderson-Sellers|1999|p=|pp=4-5}} لەکاتێکدا زانایان ئاگاداری گۆڕانی ئاووھەوای ڕابردوو بوون وەک [[سەردەمی سەھۆڵبەندان|سەردەمەکانی سەھۆڵبەندان]]، چەمکی ئاووھەوا وەک گۆڕانکارییەکی زۆر وردەوردە بۆ ئاووھەواناسی وەسفی بەسوود بوو. ئەمە لە ماوەی ئەو دەیان ساڵەی دواتردا دەستی بە گۆڕانکرد، و لەکاتێکدا [[مێژووی زانستی گۆڕانی ئاووھەوا]] زووتر دەستی پێکرد، گۆڕانی ئاووھەوا تەنھا لە ماوەی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو و دوای ئەوە بوو بە یەکێک لە بابەتە سەرەکییەکانی توێژینەوە بۆ ئاووھەواناسان.{{Sfn|Robinson|Henderson-Sellers|1999|p=|pp=5-6}}

== لقەکان ==
[[File:Annual Average Temperature Map.jpg|thumb|right|نەخشەی تێکڕای پلەی گەرمی لە ماوەی ٣٠ ساڵدا. کۆمەڵە دراوەکان کە لە تێکڕای درێژخایەنی پارامێتەرەکانی کەشوھەوای مێژوویی پێکھاتوون ھەندێک جار بە «ئاووھەواناسی» ناودەبرێن.]]

چەندین لقی ئاووھەواناسی لایەنە جیاوازەکانی ئاووھەوا دەخوێنن. پۆلێنکردنی جیاواز بۆ لقەکانی ئاووھەواناسی ھەیە. [[کۆمەڵەی کەشناسیی ئەمریکی]] بۆ نموونە ئاووھەواناسی وەسفی، ئاووھەواناسی زانستی و ئاووھەواناسی بەکارھێنراو وەک سێ لقی ئاووھەواناسی دیاری دەکات، پۆلێنکردنێک کە لەسەر بنەمای ئاڵۆزی و مەبەستی توێژینەوەکەیە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780199874002/obo-9780199874002-0096.xml|title=Climatology - Geography - Oxford Bibliographies - obo|last=Collins|first=Jennifer M.|date=25 October 2018|language=en|doi=10.1093/obo/9780199874002-0096|access-date=25 October 2019|archive-date=25 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191025092627/https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780199874002/obo-9780199874002-0096.xml|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ئاووھەواناسانی بەکارھێنراو شارەزایی خۆیان لە پیشەسازییە جیاوازەکاندا وەک [[بەرھەمھێنان]] و [[وەرزێری|کشتووکاڵ]] بەکاردەھێنن.{{sfn|Wang|Gillies|2012|p=IX}}

[[کۆنەئاووھەواناسی]] ھەوڵێکە بۆ دووبارە بنیاتنانەوە و تێگەیشتن لە ئاووھەواکانی ڕابردوو لە ڕێگەی پشکنینی تۆمارەکانی وەک [[ناوکە سەھۆڵەکان]] و [[ئەڵقەی گەشە|ئەڵقەکانی دار]] ([[دارئاووھەواناسی]]). [[کۆنەگەردەلوولناسی]] ھەمان ئەم تۆمارانە بەکاردەھێنێت بۆ یارمەتیدان لە دیاریکردنی دووبارەبوونەوەی گەردەلوولەکان لە ماوەی ھەزاران ساڵدا. [[ئاووھەواناسیی مێژوویی]] بریتییە لە خوێندنی ئاووھەوا وەک ئەوەی پەیوەندی بە مێژووی مرۆڤەوە ھەیە و بەم شێوەیە زیاتر پەیوەندی بە چەند ھەزار ساڵی ڕابردووەوە ھەیە.

ئاووھەواناسیی چینی سنووری پەیوەندی بە ئاڵوگۆڕی ئاو، وزە و زەبر لە نزیک ڕووەکانەوە ھەیە.&lt;ref&gt;{{harvnb|Rohli|Vega|2018|p=6}}&lt;/ref&gt; لقە دیاریکراوەکانی تر بریتین لە ئاووھەواناسیی فیزیکی، ئاووھەواناسیی داینامیکی، [[ئاووھەواناسیی تۆرنادۆ]]، ئاووھەواناسیی ناوچەیی، [[ژیانەئاووھەواناسی]]، و ئاووھەواناسیی [[کەشناسیی پێوانەی سینۆپتیک|سینۆپتیک]]. خوێندنی [[سووڕی ئاو|سووڕی ھایدرۆلۆژی]] لە ماوەیەکی درێژخایەندا ھەندێک جار بە ھایدرۆئاووھەواناسی ناودەبرێت، بەتایبەتی کاتێک لێکۆڵینەوە لە کاریگەرییەکانی گۆڕانی ئاووھەوا لەسەر سوڕی ئاو دەکرێت.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[کەشناسی]]
* [[گۆڕانی ئاووھەوا]]
* [[تەوشک]]

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Climatology|ئاووھەواناسی}}

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئامار|جوگرافیا|کەشوھەوا}}
{{کۆلکە}}

[[پۆل:ئاووھەواناسی|*]]
[[پۆل:جوگرافیای فیزیکی]]
[[پۆل:ژینگە]]</text>
      <sha1>4vm53cbcgrm61o393lgcmgdieh9482k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581235</id>
      <parentid>1581234</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T15:48:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* بەستەرە دەرەکییەکان */</comment>
      <origin>1581235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10967" sha1="ce2il1qx94rdqnh693gvusz3mpll7gi" xml:space="preserve">{{داتابۆکس
|وێنە = ShipTracks_MODIS_2005may11.jpg
}}
'''ئاووھەواناسی''' یان '''زانستی ئاووھەوا''' ({{بە ئینگلیزی|Climatology}}، ''کلایمەتۆلۆجی'') بریتییە لە خوێندنی زانستییانەی [[ئاووھەوا]]، کە زانستییانەیی پێناسەکراوە بە تێکڕای دۆخەکانی کەشوھەوا لە ماوەیەکی کاتی. ئەم زانستە مۆدێرنە وەک لقێکی [[زانستەکانی تەوشک]] و ژێرلقی [[جوگرافیای فیزیکی]] ھەژمار دەکرێت.

== مێژوو ==
{{further|مێژووی زانستی گۆڕانی ئاووھەوا}}
یۆنانییەکان دەستیان بە خوێندنی فەرمی ئاووھەوا کرد؛ لە ڕاستیدا، وشەی «ئاووھەوا» لە وشەی [[یۆنانی]] «کلیما» وەرگیراوە، بە واتای «لێژی»، کە ئاماژەیە بۆ لێژی یان مەیلبوونی تەوەرەی [[زەوی]]. دەکرێت بوترێت کاریگەرترین دەقی کلاسیک سەبارەت بە ئاووھەوا «دەربارەی ھەوا، ئاو و شوێنەکان» بوو&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|last=Heymann|first=Matthias|date=2010|title=The evolution of climate ideas and knowledge|journal=Wiley Interdisciplinary Reviews: Climate Change|language=en|volume=1|issue=4|pages=581–597|doi=10.1002/wcc.61|bibcode=2010WIRCC...1..581H |s2cid=126580528 |issn=1757-7799}}&lt;/ref&gt; کە لەلایەن [[ھیپۆکرات]] نزیکەی ٤٠٠ [[پێش زایین]] نووسراوە. ئەم بەرھەمە تێبینی لەسەر کاریگەری ئاووھەوا لەسەر تەندروستی [[مرۆڤ]] و جیاوازییە کولتوورییەکانی نێوان [[ئاسیا]] و [[ئەورووپا]] کردووە.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ئەم بیرۆکەیەی کە ئاووھەوا کۆنتڕۆڵی ئەوە دەکات کام دانیشتووان سەرکەوتوو دەبن بەپێی ئاووھەواکەیان، یان «[[بڕیاردەریی ئاووھەوا]]»، بەدرێژایی مێژوو بە کاریگەری مایەوە.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; زانای چینی [[شێن کوو]] (١٠٣١–١٠٩٥) ئەوەی نیشان دا کە ئاووھەوا بە شێوەیەکی سروشتی لە ماوەیەکی زۆردا گۆڕاوە، دوای ئەوەی تێبینی [[قامیشی ھیندی|قامیشە ھیندییە]] [[بەبەردبوو|بەبەردبووەکانی]] کرد کە لە ژێر زەویدا لە نزیک یانژۆو (ئێستای [[یانئان]]، پارێزگای [[شانسی]]) دۆزرانەوە، کە ناوچەیەکی ئاووھەوای وشکە و لەو سەردەمەدا بۆ گەشەکردنی قامیشی ھیندی گونجاو نەبوو.&lt;ref name=&quot;BowdenBurek2005&quot;&gt;{{cite book|author1=A. J. Bowden|author2=Cynthia V. Burek|author-link2=Cynthia Burek|author3=C. V. Burek|author4=Richard Wilding|title=History of palaeobotany: selected essays|url=https://books.google.com/books?id=ttMUHDRgr6MC&amp;pg=PA293|access-date=3 April 2013|year=2005 |publisher=[[Geological Society]] |isbn=978-1-86239-174-1|page=293}}&lt;/ref&gt;

دۆزینەوەی [[گەرماپێو|گەرماپێوەکان]] و [[فشارپێو|فشارپێوەکان]] لە کاتی [[شۆڕشی زانستی]] ڕێگەی بە تۆمارکردنی سیستماتیک دا، کە لە ساڵانی ١٦٤٠–١٦٤٢ لە [[ئینگلتەرا]] دەستی پێکرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; توێژەرانی سەرەتایی ئاووھەوا بریتین لە [[ئیدمۆند ھالی]]، کە نەخشەی بای بازرگانی لە ساڵی ١٦٨٦ دوای گەشتێک بۆ [[نیوەگۆی باشوور]] بڵاوکردەوە. [[بێنجامین فرانکلین]] (١٧٠٦–١٧٩٠) بۆ یەکەمجار ڕێڕەوی [[گەڵف ستریم]]ی کێشا بۆ بەکارھێنان لە ناردنی پۆستە لە [[ئەمریکای باکوور]]ەوە بۆ ئەورووپا. [[فرانسیس گالتۆن]] (١٨٢٢–١٩١١) زاراوەی «[[دژە گەردەلوول]]»ی داھێنا.&lt;ref&gt;Life Stories. [http://www.channel4.com/science/microsites/S/science/life/biog_galton.html Francis Galton.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190120033011/http://www.channel4.com/science/microsites/S/science/life/biog_galton.html |date=2019-01-20 }} Retrieved on 19 April 2007.&lt;/ref&gt; [[ھێلموت لاندسبێرگ]] (١٩٠٦–١٩٨٥) پەرەی بە بەکارھێنانی [[شیکاریی ئاماری]] لە ئاووھەواناسیدا دا.

لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا، ئاووھەواناسی زیاتر جەختی لەسەر وەسفکردنی ئاووھەوا ناوچەیییەکان دەکردەوە. ئەم ئاووھەواناسییە وەسفییە بە پلەی یەکەم زانستێکی بەکارھێنراو بوو، کە ئاماری سەبارەت بەوەی کە کەشوھەوای ئاسایی چییە و ئەگەرەکانی ڕووداوە توندەکان چەندە، دەدا بە جووتیاران و کەسانی دیکەی ئارەزوومەند.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://history.aip.org/climate/climogy.htm|title=Climatology as a Profession|last=Weart|first=Spencer|date=2008|website=history.aip.org|publisher=American Institute of Physics|access-date=25 October 2019|archive-date=9 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200509225926/https://history.aip.org/climate/climogy.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; بۆ ئەنجامدانی ئەم کارە، ئاووھەواناسان ناچار بوون «[[ئاووھەوای ئاسایی]]»، یان تێکڕای کەشوھەوا و [[کەشوھەوای توند|کەشوھەوا توندەکان]] لە ماوەی بە شێوەیەکی ئاسایی ٣٠ ساڵدا پێناسە بکەن.{{Sfn|Robinson|Henderson-Sellers|1999|p=|pp=4-5}} لەکاتێکدا زانایان ئاگاداری گۆڕانی ئاووھەوای ڕابردوو بوون وەک [[سەردەمی سەھۆڵبەندان|سەردەمەکانی سەھۆڵبەندان]]، چەمکی ئاووھەوا وەک گۆڕانکارییەکی زۆر وردەوردە بۆ ئاووھەواناسی وەسفی بەسوود بوو. ئەمە لە ماوەی ئەو دەیان ساڵەی دواتردا دەستی بە گۆڕانکرد، و لەکاتێکدا [[مێژووی زانستی گۆڕانی ئاووھەوا]] زووتر دەستی پێکرد، گۆڕانی ئاووھەوا تەنھا لە ماوەی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو و دوای ئەوە بوو بە یەکێک لە بابەتە سەرەکییەکانی توێژینەوە بۆ ئاووھەواناسان.{{Sfn|Robinson|Henderson-Sellers|1999|p=|pp=5-6}}

== لقەکان ==
[[File:Annual Average Temperature Map.jpg|thumb|right|نەخشەی تێکڕای پلەی گەرمی لە ماوەی ٣٠ ساڵدا. کۆمەڵە دراوەکان کە لە تێکڕای درێژخایەنی پارامێتەرەکانی کەشوھەوای مێژوویی پێکھاتوون ھەندێک جار بە «ئاووھەواناسی» ناودەبرێن.]]

چەندین لقی ئاووھەواناسی لایەنە جیاوازەکانی ئاووھەوا دەخوێنن. پۆلێنکردنی جیاواز بۆ لقەکانی ئاووھەواناسی ھەیە. [[کۆمەڵەی کەشناسیی ئەمریکی]] بۆ نموونە ئاووھەواناسی وەسفی، ئاووھەواناسی زانستی و ئاووھەواناسی بەکارھێنراو وەک سێ لقی ئاووھەواناسی دیاری دەکات، پۆلێنکردنێک کە لەسەر بنەمای ئاڵۆزی و مەبەستی توێژینەوەکەیە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780199874002/obo-9780199874002-0096.xml|title=Climatology - Geography - Oxford Bibliographies - obo|last=Collins|first=Jennifer M.|date=25 October 2018|language=en|doi=10.1093/obo/9780199874002-0096|access-date=25 October 2019|archive-date=25 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191025092627/https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780199874002/obo-9780199874002-0096.xml|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ئاووھەواناسانی بەکارھێنراو شارەزایی خۆیان لە پیشەسازییە جیاوازەکاندا وەک [[بەرھەمھێنان]] و [[وەرزێری|کشتووکاڵ]] بەکاردەھێنن.{{sfn|Wang|Gillies|2012|p=IX}}

[[کۆنەئاووھەواناسی]] ھەوڵێکە بۆ دووبارە بنیاتنانەوە و تێگەیشتن لە ئاووھەواکانی ڕابردوو لە ڕێگەی پشکنینی تۆمارەکانی وەک [[ناوکە سەھۆڵەکان]] و [[ئەڵقەی گەشە|ئەڵقەکانی دار]] ([[دارئاووھەواناسی]]). [[کۆنەگەردەلوولناسی]] ھەمان ئەم تۆمارانە بەکاردەھێنێت بۆ یارمەتیدان لە دیاریکردنی دووبارەبوونەوەی گەردەلوولەکان لە ماوەی ھەزاران ساڵدا. [[ئاووھەواناسیی مێژوویی]] بریتییە لە خوێندنی ئاووھەوا وەک ئەوەی پەیوەندی بە مێژووی مرۆڤەوە ھەیە و بەم شێوەیە زیاتر پەیوەندی بە چەند ھەزار ساڵی ڕابردووەوە ھەیە.

ئاووھەواناسیی چینی سنووری پەیوەندی بە ئاڵوگۆڕی ئاو، وزە و زەبر لە نزیک ڕووەکانەوە ھەیە.&lt;ref&gt;{{harvnb|Rohli|Vega|2018|p=6}}&lt;/ref&gt; لقە دیاریکراوەکانی تر بریتین لە ئاووھەواناسیی فیزیکی، ئاووھەواناسیی داینامیکی، [[ئاووھەواناسیی تۆرنادۆ]]، ئاووھەواناسیی ناوچەیی، [[ژیانەئاووھەواناسی]]، و ئاووھەواناسیی [[کەشناسیی پێوانەی سینۆپتیک|سینۆپتیک]]. خوێندنی [[سووڕی ئاو|سووڕی ھایدرۆلۆژی]] لە ماوەیەکی درێژخایەندا ھەندێک جار بە ھایدرۆئاووھەواناسی ناودەبرێت، بەتایبەتی کاتێک لێکۆڵینەوە لە کاریگەرییەکانی گۆڕانی ئاووھەوا لەسەر سوڕی ئاو دەکرێت.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[کەشناسی]]
* [[گۆڕانی ئاووھەوا]]
* [[تەوشک]]

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Climatology|ئاووھەواناسی}}

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئامار|جوگرافیا|کەشوھەوا}}

[[پۆل:ئاووھەواناسی|*]]
[[پۆل:جوگرافیای فیزیکی]]
[[پۆل:ژینگە]]</text>
      <sha1>ce2il1qx94rdqnh693gvusz3mpll7gi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئاژانسی ھەواڵی تەسنیم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177777</id>
    <revision>
      <id>1581203</id>
      <parentid>1581022</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:07:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6844" sha1="lx58rgcqjd70rgl5gggnxzekfmr0shw" xml:space="preserve">{{Infobox broadcasting network
| name        = ئاژانسی ھەواڵی تەسنیم
| logo        = [[پەڕگە:Tasnim News Agency logo 2color rounded square.png|بێچوارچێوە]]
| logo_size   = 200px
| type        = ڕۆژنامەی بە ئۆنلاین و بە مۆبایل بڵاوکەرەوە 
| founded     = {{start date and age|٢٠١٢|١١|١١}}&lt;ref&gt;[http://www.mehrnews.com/news/1742208/گزارش-تصویری-افتتاح-خبرگزاری-تسنیم گزارش تصویری/ افتتاح خبرگزاری تسنیم]، [[ئاژانسی ھەواڵی مێھر|خبرگزاری مهر]]&lt;/ref&gt;
| country     = {{ئاڵا|ئێران}}
| owner       = ڕێکخراوەی بڵاوکردنەوەی بیروباوەڕی ئیسلامی
| broadcast_area = ھەموو جیھان
| key_people  = مەجید قۆلیزادە{{ھن}}(سەرۆک)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tasnimnews.com/Home/Single/39457|سەردێڕ=خبرگزاری تسنیم - خبرگزاری تسنیم؛ چشمه‌ی جوشان آگاهی‌بخشی|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;
|headquarters = [[تاران]]، شەقامی میرزای شیرازی، کۆڵانی ١٢ەم، پلاکی ٢&lt;ref&gt;[http://www.tasnimnews.com/Home/Single/97430 تماس با ما]، خبرگزاری تسنیم&lt;/ref&gt;
|website      = [http://www.tasnimnews.com/ www.tasnimnews.com] 
}}
'''ئاژانسی ھەواڵی تەسنیم''' ({{بە فارسی|خبرگزاری تسنیم}}) ئاژانسێکی ھەواڵی [[ئێران]]ە کە لە ساڵی ٢٠١٢ دامەزرا. مەبەستی ئەم ئاژانسە بڵاوکردنەوەی ھەواڵەکانی سیاسی، کۆمەڵی، ئابووری، نێودەوڵەتی و دامێنەکانی دیکەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tehrantimes.com/politics/103254-tasnim-news-agency-launched-|سەردێڕ=Tasnim News Agency launched|ئیش=Tehran Times|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140903091842/http://www.tehrantimes.com/politics/103254-tasnim-news-agency-launched-|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== پێشینە ==
لە [[ئیسلام]]دا، تەسنیم ناوی [[کانی|کانییەکە]] لە [[بەھەشت]] کە دەوترێت ئەوانەی لە [[خودا لە ئیسلامدا|خودا]]وە نزیکن دەتوانن لێی بخۆنەوە. ئامانجی ڕای گەیاندراوی تەسنیم بریتییە لە «[بەرگریکردن] لە [[کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامی]] دژی کەمپەینەکانی پڕوپاگەندەی میدیاییی نەرێنی و دابینکردنی ڕاستییەکانی سەر زەوی سەبارەت بە ئێران و [[ئیسلام]] بۆ خوێنەرانمان.»&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/en/about |سەردێڕ=About us |بڵاوکەرەوە=Tasnim News Agency |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

=== وابەستەیی ===
سوپای پاسداران کۆنترۆڵی تەسنیم دەکات، کە زۆرجار ئایدۆلۆژیای [[سپای پاسداران]] گەورە دەکاتەوە. تەسنیم گەورەترین [[دەزگا]]ی میدیاییی خاوەندارێتی سوپای پاسدارانە.&lt;ref name=&quot;TB&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Koyagi&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Vatanka |یەکەم١=Alex |سەردێڕ=IRGC-Controlled Media Continue to Glorify Iraqi Shiite Militias |ناونیشان=https://www.mei.edu/publications/irgc-controlled-media-continue-glorify-iraqi-shiite-militias |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢٣|ئیش=[[Middle East Institute]] |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RFE&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Who Runs Iran's Propaganda Machine Abroad |ناونیشان=https://en.radiofarda.com/a/who-runs-iran-s-propaganda-machine-abroad/30561872.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢٣|ئیش=[[Radio Free Europe]] |ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; لە کاتی سەردانێکیدا بۆ [[نووسینگە|نووسینگەکانی]] تەسنیم لە ٢٠٢٣، فەرماندەی گشتیی ئەوکاتی سوپای پاسداران [[محەممەدعەلی جەعفەری]] ڕای گەیاند، «میدیای باوەڕدار و شۆڕشگێڕ ئەمڕۆ ئەرکێکی زۆر قورسی لەسەر شانە لە ڕووبەڕووبوونەوەی پیلانە دژە ئیسلامی و دژە مرۆیییەکانی ستەمکاران».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/01/21/40279|سەردێڕ=Visit of IRGC Commander Mohammad Ali Jafari|ئیش=Tasnim News Agency|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

بە بۆچوونی [[تاران بیورۆ]]، تەسنیم ڕۆڵێکی چالاک دەگێڕێت لە کەمپەینەکانی چەواشەکاریی دەوڵەتی [[حکوومەتی ئێران]] دژی خۆپیشاندەران.&lt;ref name=&quot;TB&quot; /&gt;

== گشتگیربوونی کۆڤید-١٩ ==
لەلایەن ڕاپۆرتێکەوە، تەسنیم لە ھەندێک وتاردا گوتویەتی کە [[کۆڤید-١٩]] بەشێکە لە
«فیتنەی ئەمریکییەکان و جوولەکەکان لەبەر دەستگرتن لەسەر جیھاندا، لە ڕێگەی کۆنترۆڵی دانیشتووان».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.adl.org/blog/battling-covid-iran-regime-makes-jews-its-bogeyman|سەردێڕ=Battling COVID, Iran Regime Makes Jews its Bogeyman|یەکەم١=Shaya|دوایین١=Lerner|یەکەم٢=David Andrew|دوایین٢=Weinberg|وێبگە=[[Anti-Defamation League]]|ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; https://www.tasnimnews.com/fa/news/1399/01/09/2231520/%D8%AF%D8%B1%D8%A2%D9%85%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-nssm200-%D8%B3%D9%86%D8%AF-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7/&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{commons category|Tasnim}}
* {{official website|https://www.tasnimnews.com/}}

{{ئاژانس و ماڵپەڕە ھەواڵنێرییەکانی ئێران}}

{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئێران|ڕۆژنامەوانی|دەیەی ٢٠١٠}}

[[پۆل:سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]
[[پۆل:سیاسەتی ئێران]]</text>
      <sha1>lx58rgcqjd70rgl5gggnxzekfmr0shw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژی قودس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180365</id>
    <revision>
      <id>1581368</id>
      <parentid>1454142</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T22:30:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2134" sha1="q30y20rt7d03plasf18dih8y9wc4nju" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ڕۆژی قودس''' ({{بە فارسی|روز قدس}}، {{بە عەرەبی|يوم القدس}}) خۆپیشاندانێکی ساڵانەیە کە لە کۆتا ھەینیی مانگی [[ڕەمەزان]] بەڕێوەدەچێت، مەبەست لە ئەو خۆپیشاندانە پشتگیری لە خەڵکی [[فەلەستین]] و دژایەتی لەگەڵ [[زایۆنیزم]] و حکوومەتی [[ئیسرائیل]]ە کە یەک ساڵ لە دوای [[شۆڕشی ئیسلامیی ئێران]] تاکوو ئێستا بەڕێوەدەچێت.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2009/09/090914_si_hashemi_qods.shtml رفسنجانی خواستار حضور مردم در راهپیمایی روز قدس (بە فارسی)]، بی بی سی فارسی&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
لە ساڵی ١٩٨٠ی زایینی [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] دوایین ھەینیی مانگی ڕەمەزان وەک ڕۆژی جیھانیی قودس ڕاگەیاند، کە ئێستا زیاتر لە چل ساڵی تێدەپەڕێت. بێجگە لە [[ئێران]] لە ٨٠ وڵاتی جیھان ڕۆژی قودس بەڕێوەدەچێت.&lt;ref&gt;[https://kurdish.sahartv.ir/tv/%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AA%DB%95_%D8%A8%DB%95%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95-i396188 ڕۆژی جیھانیی قودس]{{بەستەری مردوو|url=https://kurdish.sahartv.ir/tv/%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AA%DB%95_%D8%A8%DB%95%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95-i396188 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}، سەحەری کوردی&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{Commons category|Quds Day}}

{{تووڵی دەروازە|ئیسلام|ئێران|فەلەستین|ئیسرائیل|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}
{{کۆلکە}}

[[پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان]]
[[پۆل:ئورشەلیم]]
[[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٧٩ لە ئێران]]
[[پۆل:مێژووی ئورشەلیم]]
[[پۆل:ڕۆژەکان]]
[[پۆل:ڕۆژە جیھانییەکان]]
[[پۆل:دژە زایۆنیزم]]
[[پۆل:سیاسەت لە فەلەستین]]</text>
      <sha1>q30y20rt7d03plasf18dih8y9wc4nju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئاگربەست</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180419</id>
    <revision>
      <id>1581200</id>
      <parentid>1581036</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:07:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ پارامەترە واڵاکان لابران (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8761" sha1="hd66itv2nydak46fk4ix06vdmyaeq75" xml:space="preserve">{{Databox}}
[[پەڕگە:Tilden or blood.jpg|وێنۆک|250px|«ئاگربەستێک—نەک سازشێک، بەڵکوو ھەلێک بۆ پیاوانی خاوەن شکۆ تا بە شێوەیەکی شایستە لە ڕاگەیاندنی جەنگە زۆر مەدەنییەکانیان بکشێنەوە»&lt;br /&gt;لە لایەن [[تۆماس ناست]] لە ''[[ھاپەرز ویکلی]]''، ١٧ی شوباتی ١٨٧٧، ل. ١٣٢.]]
'''ئاگربەست''' (ھەروەھا بە '''وەستانی شەڕ''' ناسراوە)،&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Clayton |یەکەم١=Govinda |دوایین٢=Nygård |یەکەم٢=Håvard Mokleiv |دوایین٣=Rustad |یەکەم٣=Siri Aas |دوایین٤=Strand |یەکەم٤=Håvard |ڕێکەوت=٢٠٢٣|سەردێڕ=Ceasefires in Civil Conflict: A Research Agenda |journal=Journal of Conflict Resolution |زمان=en |بەرگ=٦٧|issue=7–8 |پەڕەکان=١٢٧٩–١٢٩٥|doi=10.1177/00220027221128300 |issn=0022-0027 |s2cid=252793375 |doi-access=free |hdl-access=free |hdl=20.500.11850/576568}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا بە ئاگربەست دەنووسرێت (دژواتای «تەقەکردن»)،&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Forster |یەکەم=Robert A. |سەردێڕ=Ceasefires |ڕێکەوت=٢٠١٩|پەڕەکان=١–٨|editor-last=Romaniuk |editor-first=Scott |بڵاوکەرەوە=Springer |زمان=en |doi=10.1007/978-3-319-74336-3_8-2 |ژپنک=٩٧٨-٣-٣١٩-٧٤٣٣٦-٣|s2cid=239326729 |editor2-last=Thapa |editor2-first=Manish |editor3-last=Marton |editor3-first=Péter |encyclopedia=The Palgrave Encyclopedia of Global Security Studies}}&lt;/ref&gt; بریتییە لە ڕاگرتنی [[جەنگ]] کە تێیدا ھەر لایەنێک لەگەڵ لایەنەکەی تر ڕێک دەکەوێت لەسەر ڕاگرتنی کارە دوژمنکارانەکان، زۆرجار بەھۆی نێوەندگیریی لایەنێکی سێیەمەوە.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Fortna|یەکەم=Virginia Page|سەردێڕ=Peace Time: Cease-Fire Agreements and the Durability of Peace|بڵاوکەرەوە=[[Princeton University Press]]|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-١٨٧٩٥-٢|oclc=١٠٤٤٨٣٨٨٠٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ceasefire |ناونیشان=https://opil.ouplaw.com/display/10.1093/law:epil/9780199231690/law-9780199231690-e263?prd=EPIL |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=[[یاسای نێونەتەوەییی گشتیی ئۆکسفۆرد]] |زمان=en |doi=10.1093/law:epil/9780199231690| doi-broken-date=11 July 2025}}&lt;/ref&gt; ئاگربەستەکان دەکرێت لە نێوان ڕۆڵگێڕە دەوڵەتییەکان بن یان ڕۆڵگێڕە نادەوڵەتییەکان بگرێتەوە.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; بە پێچەوانەی ڕاگەیاندنی ڕاگرتنی دوژمنایەتییەکان یان ئاگربەست، بە شێوەیەکی گشتی مەبەست لە ئاگربەست ئەوەیە کە پابەندکەر بێت. وەک ڕاگرتنی دوژمنایەتییەکان یان ئاگربەست، لە سروشتیدا تەنھا کاتییە بەڵام بە شێوەیەکی گشتی پێشبینی دەکرێت بۆ ماوەیەکی درێژتر بخایەنێت. بە پێچەوانەی ئاگربەست، پشووی مرۆیی، یان ڕاگرتنی دوژمنایەتییەکان، ڕاگەیاندنی ئاگربەست زۆرجار بەسەر تەواوی ناوچەی جوگرافیی ململانێیەکدا جێبەجێ دەکرێت، بەپێی نەتەوە یەکگرتووەکان.&lt;ref&gt;Roth, Clare (28 October 2023). ''[https://www.dw.com/en/cease-fire-truce-armistice-whats-the-difference/a-67243219 Cease-fire, truce, armistice: What's the difference?]'' www.dw.com.&lt;/ref&gt;

ئاگربەستەکان دەکرێت وەک بەشێک لە [[پەیماننامە]]یەکی فەرمی ڕابگەیەندرێن، بەڵام ھەروەھا وەک بەشێک لە لێکتێگەیشتنێکی نافەرمی لە نێوان ھێزە نەیارەکاندا.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; دەکرێت لە ڕێگەی نێوەندگیری یان بە شێوەیەکی تر وەک بەشێک لە [[پڕۆسەی ئاشتی]] ڕوو بدەن یان لە ڕێگەی بڕیارنامەکانی [[ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان]] لە ڕێگەی بەندی حەوتەمی [[پەیمانی نەتەوە یەکگرتووەکان]] بسەپێندرێن.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ئاگربەست دەکرێت کاتی بێت بە کاتێکی دیاریکراوی کۆتاییھاتنەوە یان مەبەست لێی ئەوە بێت بۆ ماوەیەکی نادیار بەردەوام بێت. ئاگربەست لە [[ڕێککەوتنی وەستانی شەڕ]] جیاوازە بەوەی کە ڕێککەوتنی وەستانی شەڕ کۆتایییەکی فەرمییە بۆ جەنگ، لە کاتێکدا ئاگربەست دەکرێت وەستانێکی کاتی بێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٥|سەردێڕ=Ceasefires are fragile: Can Israel and Hamas find peace? |ناونیشان=https://goodauthority.org/news/good-to-know-what-is-a-ceasefire-israel-hamas/ |وێبگە=Good Authority |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

ئامانجی دەستبەجێی ئاگربەست ڕاگرتنی توندوتیژییە بەڵام مەبەستە بنەڕەتییەکانی ئاگربەست جیاوازن. ئاگربەستەکان دەکرێت بە مەبەستی دابینکردنی پێداویستییە سنووردارە کورتخایەنەکان (وەک دابینکردنی یارمەتییە مرۆیییەکان)، بەڕێوەبردنی ململانێیەک بۆ ئەوەی کەمتر وێرانکەر بێت، یان پێشخستنی ھەوڵەکان بۆ چارەسەرکردنی ئاشتییانەی ناکۆکییەک بن.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ڕەنگە ھەمیشە مەبەستی ڕۆڵگێڕێک لە ئاگربەست پێشخستنی چارەسەری ئاشتییانەی ململانێیەک نەبێت، بەڵکوو لە جیاتی ئەوە دەستێکی باڵا بە ڕۆڵگێڕەکە بدات لە ململانێکەدا (بۆ نموونە، لە ڕێگەی پڕچەککردنەوە و دووبارە جێگیرکردنەوەی ھێزەکان یان ھێرشکردنە سەر نەیارێکی بێ ئاگا)، کە ئەمەش [[مۆدێلی دانوستانی جەنگ|کێشەکانی دانوستان]] دروست دەکات کە لەوانەیە ببێتە ھۆی ئەوەی ئەگەری جێبەجێکردنی ئاگربەستەکان کەمتر بێت و ئەگەری بەردەوامبوونیان کەمتر بێت ئەگەر جێبەجێش بکرێن.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sosnowski |یەکەم=Marika |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/books/redefining-ceasefires/AEDBE40203BCD110435E69E19D931BF3 |سەردێڕ=Redefining Ceasefires: Wartime Order and Statebuilding in Syria |ڕێکەوت=٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[چاپخانەی زانکۆی کامبریج]] |ژپنک=٩٧٨-١-٠٠٩-٣٤٧٢٢-٨|doi=10.1017/9781009347204}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٠٢٦|سەردێڕ=The game theory behind violating ceasefires |ناونیشان=https://www.economist.com/international/2026/04/16/the-game-theory-behind-violating-ceasefires |ئیش=The Economist |issn=0013-0613}}&lt;/ref&gt;

بەردەوامیی ڕێککەوتننامەکانی ئاگربەست لەژێر کاریگەریی چەند ھۆکارێکدایە، وەک [[ناوچەی داماڵراو لە چەک|ناوچە داماڵراوەکان لە چەک]]، کشانەوەی سەربازەکان و گەرەنتییەکانی لایەنی سێیەم وەک [[چاودێریکردن و پشتڕاستکردنەوەی ئاگربەست|چاودێریکردن]] یان [[پاراستنی ئاشتی]]. ڕێککەوتننامەکانی ئاگربەست ئەگەری بەردەوامبوونیان زیاترە کاتێک ھاندەرەکانی ھێرشکردن کەمدەکەنەوە، دڵنیانەبوون لەبارەی مەبەستەکانی نەیارەکە کەمدەکەنەوە، و کاتێک میکانیزمەکان دادەنرێن بۆ ڕێگریکردن لەوەی ڕووداوەکان پەرەبسێنن بۆ ناو ململانێ.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پەیمانی ئاشتی]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|شەڕ|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ئاگربەستەکان]]
[[پۆل:ئاشتی]]</text>
      <sha1>hd66itv2nydak46fk4ix06vdmyaeq75</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581333</id>
      <parentid>1581200</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T21:03:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1581333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8812" sha1="opnv4bpin9mnwdwdg4chpd8onghd1he" xml:space="preserve">{{Databox}}
[[پەڕگە:Tilden or blood.jpg|وێنۆک|250px|«ئاگربەستێک—نەک سازشێک، بەڵکوو ھەلێک بۆ پیاوانی خاوەن شکۆ تا بە شێوەیەکی شایستە لە ڕاگەیاندنی جەنگە زۆر مەدەنییەکانیان بکشێنەوە»&lt;br /&gt;لە لایەن [[تۆماس ناست]] لە ''[[ھاپەرز ویکلی]]''، ١٧ی شوباتی ١٨٧٧، ل. ١٣٢.]]
'''ئاگربەست''' (ھەروەھا بە '''وەستانی شەڕ''' ناسراوە)،&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Clayton |یەکەم١=Govinda |دوایین٢=Nygård |یەکەم٢=Håvard Mokleiv |دوایین٣=Rustad |یەکەم٣=Siri Aas |دوایین٤=Strand |یەکەم٤=Håvard |ڕێکەوت=٢٠٢٣|سەردێڕ=Ceasefires in Civil Conflict: A Research Agenda |journal=Journal of Conflict Resolution |زمان=en |بەرگ=٦٧|issue=7–8 |پەڕەکان=١٢٧٩–١٢٩٥|doi=10.1177/00220027221128300 |issn=0022-0027 |s2cid=252793375 |doi-access=free |hdl-access=free |hdl=20.500.11850/576568}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا بە ئاگربەست دەنووسرێت (دژواتای «تەقەکردن»)،&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Forster |یەکەم=Robert A. |سەردێڕ=Ceasefires |ڕێکەوت=٢٠١٩|پەڕەکان=١–٨|editor-last=Romaniuk |editor-first=Scott |بڵاوکەرەوە=Springer |زمان=en |doi=10.1007/978-3-319-74336-3_8-2 |ژپنک=٩٧٨-٣-٣١٩-٧٤٣٣٦-٣|s2cid=239326729 |editor2-last=Thapa |editor2-first=Manish |editor3-last=Marton |editor3-first=Péter |encyclopedia=The Palgrave Encyclopedia of Global Security Studies}}&lt;/ref&gt; بریتییە لە ڕاگرتنی [[جەنگ]] کە تێیدا ھەر لایەنێک لەگەڵ لایەنەکەی تر ڕێک دەکەوێت لەسەر ڕاگرتنی کارە دوژمنکارانەکان، زۆرجار بەھۆی نێوەندگیریی لایەنێکی سێیەمەوە.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Fortna|یەکەم=Virginia Page|سەردێڕ=Peace Time: Cease-Fire Agreements and the Durability of Peace|بڵاوکەرەوە=[[Princeton University Press]]|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-١٨٧٩٥-٢|oclc=١٠٤٤٨٣٨٨٠٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ceasefire |ناونیشان=https://opil.ouplaw.com/display/10.1093/law:epil/9780199231690/law-9780199231690-e263?prd=EPIL |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=[[یاسای نێونەتەوەییی گشتیی ئۆکسفۆرد]] |زمان=en |doi=10.1093/law:epil/9780199231690| doi-broken-date=11 July 2025}}&lt;/ref&gt; ئاگربەستەکان دەکرێت لە نێوان ڕۆڵگێڕە دەوڵەتییەکان بن یان ڕۆڵگێڕە نادەوڵەتییەکان بگرێتەوە.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; بە پێچەوانەی ڕاگەیاندنی ڕاگرتنی دوژمنایەتییەکان یان ئاگربەست، بە شێوەیەکی گشتی مەبەست لە ئاگربەست ئەوەیە کە پابەندکەر بێت. وەک ڕاگرتنی دوژمنایەتییەکان یان ئاگربەست، لە سروشتیدا تەنھا کاتییە بەڵام بە شێوەیەکی گشتی پێشبینی دەکرێت بۆ ماوەیەکی درێژتر بخایەنێت. بە پێچەوانەی ئاگربەست، پشووی مرۆیی، یان ڕاگرتنی دوژمنایەتییەکان، ڕاگەیاندنی ئاگربەست زۆرجار بەسەر تەواوی ناوچەی جوگرافیی ململانێیەکدا جێبەجێ دەکرێت، بەپێی نەتەوە یەکگرتووەکان.&lt;ref&gt;Roth, Clare (28 October 2023). ''[https://www.dw.com/en/cease-fire-truce-armistice-whats-the-difference/a-67243219 Cease-fire, truce, armistice: What's the difference?]'' www.dw.com.&lt;/ref&gt;

ئاگربەستەکان دەکرێت وەک بەشێک لە [[پەیماننامە]]یەکی فەرمی ڕابگەیەندرێن، بەڵام ھەروەھا وەک بەشێک لە لێکتێگەیشتنێکی نافەرمی لە نێوان ھێزە نەیارەکاندا.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; دەکرێت لە ڕێگەی نێوەندگیری یان بە شێوەیەکی تر وەک بەشێک لە [[پڕۆسەی ئاشتی]] ڕوو بدەن یان لە ڕێگەی بڕیارنامەکانی [[ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان]] لە ڕێگەی بەندی حەوتەمی [[پەیمانی نەتەوە یەکگرتووەکان]] بسەپێندرێن.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ئاگربەست دەکرێت کاتی بێت بە کاتێکی دیاریکراوی کۆتاییھاتنەوە یان مەبەست لێی ئەوە بێت بۆ ماوەیەکی نادیار بەردەوام بێت. ئاگربەست لە [[ڕێککەوتنی وەستانی شەڕ]] جیاوازە بەوەی کە ڕێککەوتنی وەستانی شەڕ کۆتایییەکی فەرمییە بۆ جەنگ، لە کاتێکدا ئاگربەست دەکرێت وەستانێکی کاتی بێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٥|سەردێڕ=Ceasefires are fragile: Can Israel and Hamas find peace? |ناونیشان=https://goodauthority.org/news/good-to-know-what-is-a-ceasefire-israel-hamas/ |وێبگە=Good Authority |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;

ئامانجی دەستبەجێی ئاگربەست ڕاگرتنی توندوتیژییە بەڵام مەبەستە بنەڕەتییەکانی ئاگربەست جیاوازن. ئاگربەستەکان دەکرێت بە مەبەستی دابینکردنی پێداویستییە سنووردارە کورتخایەنەکان (وەک دابینکردنی یارمەتییە مرۆیییەکان)، بەڕێوەبردنی ململانێیەک بۆ ئەوەی کەمتر وێرانکەر بێت، یان پێشخستنی ھەوڵەکان بۆ چارەسەرکردنی ئاشتییانەی ناکۆکییەک بن.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ڕەنگە ھەمیشە مەبەستی ڕۆڵگێڕێک لە ئاگربەست پێشخستنی چارەسەری ئاشتییانەی ململانێیەک نەبێت، بەڵکوو لە جیاتی ئەوە دەستێکی باڵا بە ڕۆڵگێڕەکە بدات لە ململانێکەدا (بۆ نموونە، لە ڕێگەی پڕچەککردنەوە و دووبارە جێگیرکردنەوەی ھێزەکان یان ھێرشکردنە سەر نەیارێکی بێ ئاگا)، کە ئەمەش [[مۆدێلی دانوستانی جەنگ|کێشەکانی دانوستان]] دروست دەکات کە لەوانەیە ببێتە ھۆی ئەوەی ئەگەری جێبەجێکردنی ئاگربەستەکان کەمتر بێت و ئەگەری بەردەوامبوونیان کەمتر بێت ئەگەر جێبەجێش بکرێن.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sosnowski |یەکەم=Marika |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/books/redefining-ceasefires/AEDBE40203BCD110435E69E19D931BF3 |سەردێڕ=Redefining Ceasefires: Wartime Order and Statebuilding in Syria |ڕێکەوت=٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[چاپخانەی زانکۆی کامبریج]] |ژپنک=٩٧٨-١-٠٠٩-٣٤٧٢٢-٨|doi=10.1017/9781009347204}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٠٢٦|سەردێڕ=The game theory behind violating ceasefires |ناونیشان=https://www.economist.com/international/2026/04/16/the-game-theory-behind-violating-ceasefires |ئیش=The Economist |issn=0013-0613}}&lt;/ref&gt;

بەردەوامیی ڕێککەوتننامەکانی ئاگربەست لەژێر کاریگەریی چەند ھۆکارێکدایە، وەک [[ناوچەی داماڵراو لە چەک|ناوچە داماڵراوەکان لە چەک]]، کشانەوەی سەربازەکان و گەرەنتییەکانی لایەنی سێیەم وەک [[چاودێریکردن و پشتڕاستکردنەوەی ئاگربەست|چاودێریکردن]] یان [[پاراستنی ئاشتی]]. ڕێککەوتننامەکانی ئاگربەست ئەگەری بەردەوامبوونیان زیاترە کاتێک ھاندەرەکانی ھێرشکردن کەمدەکەنەوە، دڵنیانەبوون لەبارەی مەبەستەکانی نەیارەکە کەمدەکەنەوە، و کاتێک میکانیزمەکان دادەنرێن بۆ ڕێگریکردن لەوەی ڕووداوەکان پەرەبسێنن بۆ ناو ململانێ.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پەیمانی ئاشتی]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|شەڕ|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}

[[پۆل:ئاگربەستەکان]]
[[پۆل:ئاشتی]]
[[پۆل:دیپلۆماسیەتی سەربازی]]</text>
      <sha1>opnv4bpin9mnwdwdg4chpd8onghd1he</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕومی ھیراگی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181016</id>
    <revision>
      <id>1581336</id>
      <parentid>1365206</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T21:09:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2370" sha1="k75b6b32v65eggsfb9c9uafkyxho34j" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=ڕومی ھیراگی|imagesize=|caption=|birth_name=|birth_date={{Birth date and age|1987|08|01}}|birth_place=[[تۆکیۆ]], [[ژاپۆن]]|death_date=|death_place=|othername=|occupation=خانمەکتەر|years_active=١٩٩٥ بۆ ئێستا|spouse=}}'''ڕوومی ھیراگی''' ( ،ھیراگی ڕوومی، لەدایکووی ١ی ئابی ١٩٨٧) خانمەکتەرێکی دەنگی [[ژاپۆن|ژاپۆنیە]].

== بەستەرە دەرەکییەکان ==

* {{IMDb name|383708}}
* {{ann|people|1206}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:柊瑠美|ناونیشان=http://www.jmdb.ne.jp/person/p0779230.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=[[Japanese Movie Database]]|زمان=ja}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.jmdb.ne.jp/person/p0779230.htm |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}
* {{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:柊瑠美とは - はてなダイアリー|ناونیشان=http://d.hatena.ne.jp/keyword/%C9%A2%CE%DC%C8%FE|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|زمان=ja}}
* {{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:柊瑠美|ناونیشان=http://www2s.biglobe.ne.jp/~takasi-s/HIIRAGI.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20121219072335/http://www2s.biglobe.ne.jp/~takasi-s/HIIRAGI.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|زمان=ja}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20121219072335/http://www2s.biglobe.ne.jp/~takasi-s/HIIRAGI.htm |date=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ }}

== سەرچاوەکان ==

* {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Rumi_Hiiragi|سەردێڕ=ڕوومی ھیراگی|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠٢١}}
{{تووڵی دەروازە|ژن|ژاپۆن|ئەنیمێ و مانگا}}{{Authority control}}
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:خەڵکی تۆکیۆ]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی ژاپۆنی بۆ دەنگی مناڵان]]
[[پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ژاپۆنییەکان لە تەلەڤیزیۆن]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تۆکیۆ]]</text>
      <sha1>k75b6b32v65eggsfb9c9uafkyxho34j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>١٢ی گوڵان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185975</id>
    <revision>
      <id>1581312</id>
      <parentid>1580943</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T20:02:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1581312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1588" sha1="iaf81z1acae58g8jc933cb3psjb5ayf" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
{{گوڵان}}

'''١٢ی گوڵان''' ٤٣ەم ڕۆژی [[ڕۆژژمێری کوردی|ساڵی کوردییە]]. ٣٢٢ ڕۆژی (لە ساڵی ئاسایی) یان ٣٢٣ ڕۆژی (لە [[ساڵی پڕ]]دا) بۆ کۆتاییی ساڵ ماوە.{{بیرخستنەوەی ساڵنامەی کوردی}}

== ڕووداوەکان ==

== لەدایکبوونەکان ==

== مردنەکان ==
* [[١٨٩٦]]: [[ناسرەدین شا]]، چوراەمین شای [[ئێرانی قاجاڕی]]
* [[٢٠١٤]]: [[محەممەدڕەزا لوتفی]]، مۆسیقاژەنی ئێرانی
* [[٢٠٢٦]]: [[ناسر بەکرزادە]]، بەندکراوی سیاسیی کورد&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hanahr.org/ku/%D9%87%DB%95%D9%88%D8%A7%DA%B5/%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95%DA%86%D9%88%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%86%D9%87%DB%8E%D9%86%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D8%B2%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8E%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%95%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%B1/|سەردێڕ=بەڕێوەچوونی نهێنیی سزای سێدارەی ناسر بەکرزادە و یەعقووب کەریم‌پوور|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوەی مافەکانی مرۆڤی ھانا|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== بۆنەکان ==
* [[ڕۆژی مامۆستا]] لە [[ئێران]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{ڕۆژەکانی ساڵی کوردی}}
{{ڕۆژژمێر-کۆلکە}}

[[پۆل:ڕۆژەکانی گوڵان]]</text>
      <sha1>iaf81z1acae58g8jc933cb3psjb5ayf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:کاترینا کێف</title>
    <ns>1</ns>
    <id>186724</id>
    <revision>
      <id>1581500</id>
      <parentid>1475696</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T01:56:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51242" sha1="kt28jg89ganb3zvudvxitwl6694b1cm" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کاترینا کێف]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=810059 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://archive.today/20140204102048/http://archive.mid-day.com/entertainment/2012/apr/270412-Reality-better-than-dreams-Katrina-Kaif.htm بۆ http://archive.mid-day.com/entertainment/2012/apr/270412-Reality-better-than-dreams-Katrina-Kaif.htm زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٢١:٤٨، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٣٧ بەستەری دەرەکیی [[کاترینا کێف]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=844782 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131005010512/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-29/news-interviews/29716644_1_yash-chopra-priyanka-film بۆ http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-29/news-interviews/29716644_1_yash-chopra-priyanka-film زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140302195032/http://ibnlive.in.com/news/isabel-kaif-10-facts-you-probably-didnt-know-about-katrina-kaifs-sister/453219-8-66.html بۆ http://ibnlive.in.com/news/isabel-kaif-10-facts-you-probably-didnt-know-about-katrina-kaifs-sister/453219-8-66.html زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140324110934/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/kat-s-boom-days-are-back-to-haunt-her/article1-671317.aspx بۆ http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/kat-s-boom-days-are-back-to-haunt-her/article1-671317.aspx زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131022163845/http://www.hindustantimes.com/news-feed/archives/katrina-on-top-with-six-hits-in-a-row-critics/article1-335506.aspx بۆ http://www.hindustantimes.com/news-feed/archives/katrina-on-top-with-six-hits-in-a-row-critics/article1-335506.aspx زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20141216143049/http://www.hindustantimes.com/news-feed/nm14/adi-is-my-kind-of-director-katrina/article1-133690.aspx بۆ http://www.hindustantimes.com/news-feed/nm14/adi-is-my-kind-of-director-katrina/article1-133690.aspx زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140717000538/http://www.sify.com/movies/bollywood/preview.php?ctid=5&amp;cid=2425&amp;id=14185919 بۆ http://www.sify.com/movies/bollywood/preview.php?ctid=5&amp;cid=2425&amp;id=14185919 زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20080208132616/http://www.hindu.com/2006/05/02/stories/2006050200940200.htm بۆ http://www.hindu.com/2006/05/02/stories/2006050200940200.htm زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140221125944/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/from-boom-to-dhoom-katrina-kaif-s-best-movies/article1-1127029.aspx بۆ http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/From-Boom-to-Dhoom-Katrina-Kaif-s-best-movies/Article1-1127029.aspx زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130929235303/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Bollwood/Vipul-Shah-defends-Namastey-London/Article1-212487.aspx بۆ http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Bollwood/Vipul-Shah-defends-Namastey-London/Article1-212487.aspx زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://archive.today/20120730190630/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=214&amp;catName=MjAwNw== بۆ http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=214&amp;catName=MjAwNw== زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130922190131/http://ibnlive.in.com/news/singh-is-kinng-a-dead-zone-of-comedy/70704-8.html بۆ http://ibnlive.in.com/news/singh-is-kinng-a-dead-zone-of-comedy/70704-8.html زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130929235306/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Subhash-Ghai-s-Yuvvraaj-goes-to-Oscar-library/Article1-377914.aspx بۆ http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Subhash-Ghai-s-Yuvvraaj-goes-to-Oscar-library/Article1-377914.aspx زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20141021185115/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/stars-with-voiceovers/article1-908137.aspx بۆ http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/stars-with-voiceovers/article1-908137.aspx زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130928093920/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-07/news-interviews/28190362_1_akshay-kumar-katrina-kaif-s-homepage-film بۆ http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-07/news-interviews/28190362_1_akshay-kumar-katrina-kaif-s-homepage-film زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140714122213/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/I-am-not-glamorous-in-real-life-Katrina-Kaif/Article1-472226.aspx بۆ http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/I-am-not-glamorous-in-real-life-Katrina-Kaif/Article1-472226.aspx زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140421083323/http://ibnlive.in.com/news/i-was-shocked-when-approached-for-raajneeti/115962-8-66.html بۆ http://ibnlive.in.com/news/i-was-shocked-when-approached-for-raajneeti/115962-8-66.html زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131025174724/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Raajneeti-has-coffers-ringing-with-political-winner/Article1-555238.aspx بۆ http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Raajneeti-has-coffers-ringing-with-political-winner/Article1-555238.aspx زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140113231757/http://ibnlive.in.com/news/masand-raajneeti-is-thrilling-and-gripping/121986-8-84.html بۆ http://ibnlive.in.com/news/masand-raajneeti-is-thrilling-and-gripping/121986-8-84.html زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131014062657/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&amp;catName=MjAxMA%3D%3D بۆ http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&amp;catName=MjAxMA== زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131025174721/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/TMK-fails-to-impress-critics/Article1-642276.aspx بۆ http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/TMK-fails-to-impress-critics/Article1-642276.aspx زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130928034348/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-24/news-interviews/29698522_1_katrina-kaif-kiss-locking-lips بۆ http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-24/news-interviews/29698522_1_katrina-kaif-kiss-locking-lips زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130928033847/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-11/news-interviews/29875873_1_ali-zafar-mere-brother-ki-dulhan-katrina-kaif بۆ http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-11/news-interviews/29875873_1_ali-zafar-mere-brother-ki-dulhan-katrina-kaif زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131021230355/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Chikni-Chameli-not-my-style-Katrina-Kaif/Article1-787297.aspx بۆ http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Chikni-Chameli-not-my-style-Katrina-Kaif/Article1-787297.aspx زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131015114513/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-28/news-interviews/30562001_1_chikni-chameli-agneepath-katrina-kaif بۆ http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-28/news-interviews/30562001_1_chikni-chameli-agneepath-katrina-kaif زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131025174658/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Critics-Report-Ek-Tha-Tiger-burning-bright/Article1-914019.aspx بۆ http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Critics-Report-Ek-Tha-Tiger-burning-bright/Article1-914019.aspx زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://archive.today/20140204102048/http://archive.mid-day.com/entertainment/2012/apr/270412-Reality-better-than-dreams-Katrina-Kaif.htm بۆ http://archive.mid-day.com/entertainment/2012/apr/270412-Reality-better-than-dreams-Katrina-Kaif.htm زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131009015036/http://ibnlive.in.com/news/jab-tak-hai-jaan-how-has-katrina-kaif-fared-in-the-film/305984-8.html بۆ http://ibnlive.in.com/news/jab-tak-hai-jaan-how-has-katrina-kaif-fared-in-the-film/305984-8.html زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140114014039/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-21/news-interviews/44325481_1_dhoom-3-katrina-kaif-perfect-body بۆ http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-21/news-interviews/44325481_1_dhoom-3-katrina-kaif-perfect-body زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140112223634/http://www.hindustantimes.com/entertainment/reviews/movie-review-dhoom-3-a-splendid-watch-but-lacks-imagination/article1-1164671.aspx بۆ http://www.hindustantimes.com/entertainment/reviews/movie-review-dhoom-3-a-splendid-watch-but-lacks-imagination/article1-1164671.aspx زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140714172448/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/katrina-kaif-to-sing-for-ar-rahman/article1-907000.aspx بۆ http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/katrina-kaif-to-sing-for-ar-rahman/article1-907000.aspx زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140713121133/http://movies.ndtv.com/bollywood/ipl-2013-shah-rukh-khan-katrina-kaif-deepika-padukone-pitbull-showcase-diverse-culture-349474 بۆ http://movies.ndtv.com/bollywood/ipl-2013-shah-rukh-khan-katrina-kaif-deepika-padukone-pitbull-showcase-diverse-culture-349474 زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140714122509/http://www.hindustantimes.com/news-feed/archives/i-am-katrina-s-bodyguard-salman-khan/article1-734610.aspx بۆ http://www.hindustantimes.com/news-feed/archives/i-am-katrina-s-bodyguard-salman-khan/article1-734610.aspx زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131205145526/http://ibnlive.in.com/news/is-katrina-bollywoods-lucky-mascot/183795-8-66.html بۆ http://ibnlive.in.com/news/is-katrina-bollywoods-lucky-mascot/183795-8-66.html زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130531053642/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-29/news-interviews/38903243_1_entrant-desirable-women-desirable-men بۆ http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-29/news-interviews/38903243_1_entrant-desirable-women-desirable-men زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110531163748/http://ibnlive.in.com/photogallery/4037.html بۆ http://ibnlive.in.com/photogallery/4037.html زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130929235300/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-Decoding-Kat-s-nine-lives/Article1-933113.aspx بۆ http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-Decoding-Kat-s-nine-lives/Article1-933113.aspx زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140304190528/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/deepika-gets-rs-6-crore-for-endorsing-a-cola/article1-1190666.aspx بۆ http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/deepika-gets-rs-6-crore-for-endorsing-a-cola/article1-1190666.aspx زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١٨:٢٨، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[کاترینا کێف]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=846695 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://archive.is/20120525232245/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=212&amp;catName=MjAwNg== بۆ http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=212&amp;catName=MjAwNg== زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131105215110/http://www.boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&amp;articleid=4409&amp;nCat= بۆ http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&amp;articleid=3997&amp;nCat= زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131105215110/http://www.boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&amp;articleid=4409&amp;nCat= بۆ http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&amp;articleid=3997&amp;nCat= زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٩:١٥، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١٠ بەستەری دەرەکیی [[کاترینا کێف]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=848968 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130911060648/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/07/15/stories/2003071500180100.htm بۆ http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/07/15/stories/2003071500180100.htm زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20121108053228/http://hindu.com/thehindu/mp/2003/08/07/stories/2003080700090200.htm بۆ http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/08/07/stories/2003080700090200.htm زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20121106105804/http://www.hindu.com/mp/2004/01/01/stories/2004010100180100.htm بۆ http://www.hindu.com/mp/2004/01/01/stories/2004010100180100.htm زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130923074213/http://www.hindu.com/mp/2004/07/05/stories/2004070500870100.htm بۆ http://www.hindu.com/mp/2004/07/05/stories/2004070500870100.htm زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130928224457/http://movies.ndtv.com/bollywood/when-john-abraham-made-katrina-kaif-cry-254720 بۆ http://movies.ndtv.com/bollywood/when-john-abraham-made-katrina-kaif-cry-254720 زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130923013049/http://www.hindu.com/mp/2004/02/19/stories/2004021900960300.htm بۆ http://www.hindu.com/mp/2004/02/19/stories/2004021900960300.htm زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130925143908/http://www.hindu.com/2005/10/08/stories/2005100806350200.htm بۆ http://www.hindu.com/2005/10/08/stories/2005100806350200.htm زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130927225418/http://www.hindu.com/mp/2007/03/22/stories/2007032200830100.htm بۆ http://www.hindu.com/mp/2007/03/22/stories/2007032200830100.htm زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20141013055443/http://archive.mid-day.com/entertainment/2008/nov/131108-Salman-Khan-Katrina-Kaif-Pranksters-Cello-Yuvvraaj-Bollywood.htm بۆ http://archive.mid-day.com/entertainment/2008/nov/131108-Salman-Khan-Katrina-Kaif-Pranksters-Cello-Yuvvraaj-Bollywood.htm زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140527015235/http://movies.ndtv.com/bollywood/big-bang-at-the-box-office-today-jab-tak-hai-jaan-son-of-sardaar-291901 بۆ http://movies.ndtv.com/bollywood/big-bang-at-the-box-office-today-jab-tak-hai-jaan-son-of-sardaar-291901 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١٨:٢٨، ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کاترینا کێف]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=867700 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://archive.today/20120722071311/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=215&amp;catName=MjAwOA== بۆ http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=215&amp;catName=MjAwOA== زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١٩:١٦، ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[کاترینا کێف]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=875365 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://archive.today/20120720124757/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=288&amp;catName=MjAwOQ== بۆ http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=288&amp;catName=MjAwOQ== زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://archive.today/20120720124757/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=288&amp;catName=MjAwOQ== بۆ http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=288&amp;catName=MjAwOQ== زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120215000452/http://www.boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=earnings بۆ http://www.boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=earnings زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٣:٢١، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[کاترینا کێف]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=989253 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131005010512/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-29/news-interviews/29716644_1_yash-chopra-priyanka-film بۆ http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-29/news-interviews/29716644_1_yash-chopra-priyanka-film زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140302195032/http://ibnlive.in.com/news/isabel-kaif-10-facts-you-probably-didnt-know-about-katrina-kaifs-sister/453219-8-66.html بۆ http://ibnlive.in.com/news/isabel-kaif-10-facts-you-probably-didnt-know-about-katrina-kaifs-sister/453219-8-66.html زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140324110934/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/kat-s-boom-days-are-back-to-haunt-her/article1-671317.aspx بۆ http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/kat-s-boom-days-are-back-to-haunt-her/article1-671317.aspx زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١٦:٤٩، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٨ بەستەری دەرەکیی [[کاترینا کێف]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=996121 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131005010512/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-29/news-interviews/29716644_1_yash-chopra-priyanka-film بۆ http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-29/news-interviews/29716644_1_yash-chopra-priyanka-film زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140302195032/http://ibnlive.in.com/news/isabel-kaif-10-facts-you-probably-didnt-know-about-katrina-kaifs-sister/453219-8-66.html بۆ http://ibnlive.in.com/news/isabel-kaif-10-facts-you-probably-didnt-know-about-katrina-kaifs-sister/453219-8-66.html زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130911060648/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/07/15/stories/2003071500180100.htm بۆ http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/07/15/stories/2003071500180100.htm زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140324110934/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/kat-s-boom-days-are-back-to-haunt-her/article1-671317.aspx بۆ http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/kat-s-boom-days-are-back-to-haunt-her/article1-671317.aspx زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130928224457/http://movies.ndtv.com/bollywood/when-john-abraham-made-katrina-kaif-cry-254720 بۆ http://movies.ndtv.com/bollywood/when-john-abraham-made-katrina-kaif-cry-254720 زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131014132118/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=212&amp;catName=MjAwNg%3D%3D بۆ http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=212&amp;catName=MjAwNg== زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20141013055443/http://archive.mid-day.com/entertainment/2008/nov/131108-Salman-Khan-Katrina-Kaif-Pranksters-Cello-Yuvvraaj-Bollywood.htm بۆ http://archive.mid-day.com/entertainment/2008/nov/131108-Salman-Khan-Katrina-Kaif-Pranksters-Cello-Yuvvraaj-Bollywood.htm زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://archive.today/20140204095601/http://archive.mid-day.com/entertainment/2009/aug/190809-Bollywood-Katrina-Kaif-Blue-underwater-thriller-guest-performance.htm بۆ http://archive.mid-day.com/entertainment/2009/aug/190809-Bollywood-Katrina-Kaif-Blue-underwater-thriller-guest-performance.htm زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١٥:٠٩، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کاترینا کێف]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1051081 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131014040601/http://zeenews.india.com/exclusive/i-look-at-acting-more-as-motivation-than-inspiration-katrina_4092.html بۆ http://zeenews.india.com/exclusive/i-look-at-acting-more-as-motivation-than-inspiration-katrina_4092.html زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠١:٢١، ٥ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کاترینا کێف]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1051563 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140206020845/http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/katrina-kaif-welcomes-plans-to-target-false-claims-in-ad-world_150321.html بۆ http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/katrina-kaif-welcomes-plans-to-target-false-claims-in-ad-world_150321.html زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١١:٣٧، ٧ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کاترینا کێف]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1093333 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140219072752/http://forbesindia.com/lists/2013-celebrity-100/1439/all بۆ http://forbesindia.com/lists/2013-celebrity-100/1439/all زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١٣:٥٩، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کاترینا کێف]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1109187 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131103151024/http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&amp;articleid=5979&amp;nCat= بۆ http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&amp;articleid=5979&amp;nCat= زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٧:٥٥، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٦٦ بەستەری دەرەکیی [[کاترینا کێف]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1330387 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-29/news-interviews/29716644_1_yash-chopra-priyanka-film
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/katrina-kaif-welcomes-plans-to-target-false-claims-in-ad-world_150321.html
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://ibnlive.in.com/news/isabel-kaif-10-facts-you-probably-didnt-know-about-katrina-kaifs-sister/453219-8-66.html
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140714141625/http://archive.tehelka.com/story_main40.asp?filename=hub041008The_man.asp بۆ http://archive.tehelka.com/story_main40.asp?filename=hub041008The_man.asp زیاد کرا
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/07/15/stories/2003071500180100.htm
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/08/07/stories/2003080700090200.htm
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/kat-s-boom-days-are-back-to-haunt-her/article1-671317.aspx
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.hindu.com/mp/2004/01/01/stories/2004010100180100.htm
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.hindustantimes.com/news-feed/archives/katrina-on-top-with-six-hits-in-a-row-critics/article1-335506.aspx
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.hindu.com/mp/2004/07/05/stories/2004070500870100.htm
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://movies.ndtv.com/bollywood/when-john-abraham-made-katrina-kaif-cry-254720
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.hindu.com/mp/2004/02/19/stories/2004021900960300.htm
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.hindustantimes.com/news-feed/nm14/adi-is-my-kind-of-director-katrina/article1-133690.aspx
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.hindu.com/2005/10/08/stories/2005100806350200.htm
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=212&amp;catName=MjAwNg==
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.sify.com/movies/bollywood/preview.php?ctid=5&amp;cid=2425&amp;id=14185919
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.hindu.com/2006/05/02/stories/2006050200940200.htm
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/From-Boom-to-Dhoom-Katrina-Kaif-s-best-movies/Article1-1127029.aspx
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.hindu.com/mp/2007/03/22/stories/2007032200830100.htm
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Bollwood/Vipul-Shah-defends-Namastey-London/Article1-212487.aspx
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=214&amp;catName=MjAwNw==
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&amp;articleid=3997&amp;nCat=
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&amp;articleid=3997&amp;nCat=
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=215&amp;catName=MjAwOA==
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://ibnlive.in.com/news/singh-is-kinng-a-dead-zone-of-comedy/70704-8.html
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://archive.mid-day.com/entertainment/2008/nov/131108-Salman-Khan-Katrina-Kaif-Pranksters-Cello-Yuvvraaj-Bollywood.htm
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131222174804/http://www.sify.com/movies/review-yuvvraaj-a-yawn-of-a-moral-science-lesson-review-bollywood-14803151.html بۆ http://www.sify.com/movies/review-yuvvraaj-a-yawn-of-a-moral-science-lesson-review-bollywood-14803151.html زیاد کرا
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Subhash-Ghai-s-Yuvvraaj-goes-to-Oscar-library/Article1-377914.aspx
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/stars-with-voiceovers/article1-908137.aspx
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://zeenews.india.com/exclusive/i-look-at-acting-more-as-motivation-than-inspiration-katrina_4092.html
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-07/news-interviews/28190362_1_akshay-kumar-katrina-kaif-s-homepage-film
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=288&amp;catName=MjAwOQ==
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/I-am-not-glamorous-in-real-life-Katrina-Kaif/Article1-472226.aspx
*ئەرشیڤێکی نوێ https://archive.today/20140204095601/http://archive.mid-day.com/entertainment/2009/aug/190809-Bollywood-Katrina-Kaif-Blue-underwater-thriller-guest-performance.htm بۆ http://archive.mid-day.com/entertainment/2009/aug/190809-Bollywood-Katrina-Kaif-Blue-underwater-thriller-guest-performance.htm زیاد کرا
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=288&amp;catName=MjAwOQ==
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://ibnlive.in.com/news/i-was-shocked-when-approached-for-raajneeti/115962-8-66.html
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Raajneeti-has-coffers-ringing-with-political-winner/Article1-555238.aspx
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://ibnlive.in.com/news/masand-raajneeti-is-thrilling-and-gripping/121986-8-84.html
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&amp;catName=MjAxMA==
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/TMK-fails-to-impress-critics/Article1-642276.aspx
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-24/news-interviews/29698522_1_katrina-kaif-kiss-locking-lips
*بەستەری ئەرشیڤ https://web.archive.org/web/20120215000452/http://www.boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=earnings گۆڕا بە https://archive.today/20120729203835/http://www.boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=earnings لە http://www.boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=earnings
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-11/news-interviews/29875873_1_ali-zafar-mere-brother-ki-dulhan-katrina-kaif
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Chikni-Chameli-not-my-style-Katrina-Kaif/Article1-787297.aspx
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-28/news-interviews/30562001_1_chikni-chameli-agneepath-katrina-kaif
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Critics-Report-Ek-Tha-Tiger-burning-bright/Article1-914019.aspx
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&amp;articleid=5979&amp;nCat=
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://movies.ndtv.com/bollywood/big-bang-at-the-box-office-today-jab-tak-hai-jaan-son-of-sardaar-291901
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://ibnlive.in.com/news/jab-tak-hai-jaan-how-has-katrina-kaif-fared-in-the-film/305984-8.html
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-21/news-interviews/44325481_1_dhoom-3-katrina-kaif-perfect-body
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.hindustantimes.com/entertainment/reviews/movie-review-dhoom-3-a-splendid-watch-but-lacks-imagination/article1-1164671.aspx
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190316052927/https://www.filmfare.com/news/bollywood/nominations-for-the-64th-vimal-filmfare-awards-2019_-32898-1.html بۆ https://www.filmfare.com/news/bollywood/nominations-for-the-64th-vimal-filmfare-awards-2019_-32898-1.html زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190702162011/https://www.businesstoday.in/trending/box-office/bharat-box-office-collection-day-22-salman-khan-film-breaches-rs-325-crore-mark-worldwide/story/359320.html بۆ https://www.businesstoday.in/trending/box-office/bharat-box-office-collection-day-22-salman-khan-film-breaches-rs-325-crore-mark-worldwide/story/359320.html زیاد کرا
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/katrina-kaif-to-sing-for-ar-rahman/article1-907000.aspx
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140715210246/http://ibnlive.in.com/videos/373885/temptations-reloaded-2013-srk-katrina-preity-enthrall-muscat.html بۆ http://ibnlive.in.com/videos/373885/temptations-reloaded-2013-srk-katrina-preity-enthrall-muscat.html زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131208034538/http://www.sify.com/sports/katrina-akon-bring-curtains-down-on-ipl-2009-imagegallery-cricket-jfzjK9bdhgc.html بۆ http://www.sify.com/sports/katrina-akon-bring-curtains-down-on-ipl-2009-imagegallery-cricket-jfzjK9bdhgc.html زیاد کرا
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://movies.ndtv.com/bollywood/ipl-2013-shah-rukh-khan-katrina-kaif-deepika-padukone-pitbull-showcase-diverse-culture-349474
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.hindustantimes.com/news-feed/archives/i-am-katrina-s-bodyguard-salman-khan/article1-734610.aspx
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://ibnlive.in.com/news/is-katrina-bollywoods-lucky-mascot/183795-8-66.html
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20121219054922/http://www.verveonline.com/86/people/powerwomen03.shtml بۆ http://www.verveonline.com/86/people/powerwomen03.shtml زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130404092809/http://verveonline.com/74/people/powerlist.shtml بۆ http://www.verveonline.com/74/people/powerlist.shtml زیاد کرا
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-29/news-interviews/38903243_1_entrant-desirable-women-desirable-men
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://ibnlive.in.com/photogallery/4037.html
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-Decoding-Kat-s-nine-lives/Article1-933113.aspx
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/deepika-gets-rs-6-crore-for-endorsing-a-cola/article1-1190666.aspx
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://forbesindia.com/lists/2013-celebrity-100/1439/all

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٧:٥٠، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کاترینا کێف]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1475695 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200219194548/http://www.forbesindia.com/celebprofile/katrina-kaif/1439/18 بۆ http://www.forbesindia.com/celebprofile/katrina-kaif/1439/18 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٠٣:٢١، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کاترینا کێف]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1581499 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200729092359/https://www.mid-day.com/articles/heres-all-you-need-to-know-about-katrina-kaif-siddhant-chaturvedi-and-ishaan-khatter-starrer-phone-bhoot/22896248 بۆ https://www.mid-day.com/articles/heres-all-you-need-to-know-about-katrina-kaif-siddhant-chaturvedi-and-ishaan-khatter-starrer-phone-bhoot/22896248 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٠١:٥٦، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>kt28jg89ganb3zvudvxitwl6694b1cm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پێکچوواندن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>189274</id>
    <revision>
      <id>1581243</id>
      <parentid>1528126</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T16:06:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3241" sha1="fep45wjuwgqvmupwu0ns2yb1ma0szla" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''پێکچوواندن''' چەشنێ [[بەڵگەھێنانەوە]]یە کە تێیدا ئەو حوکمە کە بۆ شتێ دیاری دەکرێ بەھۆی وێچوونییەتی لەگەڵ شتی تردا. بە واتایەکی تر، کاتێ دوو شت لە بارێکەوە ھاوبەش بن و وێک بچن، ئەگەر لە بابەت یەکێکیانەوە حوکمێ دەربچێ، دەکرێ ئەو حوکمە، لەبەر ئەو بارە ھاوبەشە، بۆ ئەوی کەشیان بە کار بچێ. کەوایە، پێکچوواندن [[ئاکامگری]]یەکی لە [[تاک (میتافیزیک)|تاکەوە]] بۆ تاکە. ھەم [[پێشەکی (لۆژیک)|پێشەکی]] تاکە، ھەم [[ئاکام]]. ئەمە پێچەوانەی ڕێگاکانی تری بەڵگەھێنانەوە، وەک [[ھەڵھێنجان]] و [[ئیستیقرا]]یە، کە لە نێوان پێشەکی و ئاکامدا یەکێکیان [[تێکڕایی]]یە. بۆ وێنە، بەھۆی ئەوەی کە لە مەریخدا وەک زەوی ئاو و ھەوا ھەیە، حوکم بکرێ کە لە مەریخیشدا وەک زەوی گیاندار ھەیە. یان لەبەر ئەوەی کە فڵانە دەرمان بۆ مەیموون کاریگەریی باشی بووە، حوکم بکرێ کە بۆ ئینسانیش کاریگەریی باشی دەبێ.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=خوانساری|یەکەم=محمد|سەردێڕ=منطق صوری|بڵاوکەرەوە=نشر دیدار|ساڵ=١٣٩٨|پەڕەکان=٣٠٥}}&lt;/ref&gt;

پێکچوواندن لە [[فیقھ]]دا [[قیاس (فیقھ)|قیاسی]] پێ دەڵێن.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{Ltr}}
* [http://plato.stanford.edu/entries/reasoning-analogy/ ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''] &quot;Analogy and Analogical Reasoning&quot;, by Paul Bartha.
* [http://plato.stanford.edu/entries/analogy-medieval/ ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''] &quot;Medieval Theories of Analogy&quot;, by E. Jennifer Ashworth.
* [http://plato.stanford.edu/entries/legal-reas-prec/ ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''] &quot;Precedent and Analogy in Legal Reasoning&quot;, by Grant Lamond.
* ''[http://xtf.lib.virginia.edu/xtf/view?docId=DicHist/uvaBook/tei/DicHist1.xml;chunk.id=dv1-09;toc.depth=1;toc.id=dv1-09;brand=default Dictionary of the History of Ideas]'' Analogy in Early Greek Thought.
* ''[http://xtf.lib.virginia.edu/xtf/view?docId=DicHist/uvaBook/tei/DicHist1.xml;chunk.id=dv1-10;toc.depth=1;toc.id=dv1-10;brand=default Dictionary of the History of Ideas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220519192656/https://xtf.lib.virginia.edu/xtf/view?docId=DicHist/uvaBook/tei/DicHist1.xml;chunk.id=dv1-10;toc.depth=1;toc.id=dv1-10;brand=default |date=١٩ی ئایاری ٢٠٢٢ }}'' Analogy in Patristic and Medieval Thought.
* ''[https://aclanthology.org/P15-1063/ Computational approaches to computing temporal analogy]''.
{{Ltr/end}}

{{تووڵی دەروازە|دەروونناسی}}
{{دەروونناسی-کۆلکە}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</text>
      <sha1>fep45wjuwgqvmupwu0ns2yb1ma0szla</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەسکەندەروون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199323</id>
    <revision>
      <id>1581537</id>
      <parentid>1398302</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T07:02:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1581537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11666" sha1="h1nq7jomiwlziajubteo025ixrg1q0t" xml:space="preserve">{{داتابۆکس-جوگرافیا}}
'''ئەسکەندەروون''' ({{بە عەرەبی|الإسكندرونة}}، {{بە تورکی|İskenderun}}، {{بە یۆنانی|Αλεξανδρέττα}}؛ '''ئەسکەندەریەی بچووک''')، لە ڕووی مێژوویییەوە بە «ئەلێکساندرێتا» و «سکاندەروون» ناسراوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cpt. Charlewood: .|سەردێڕ=&quot;Euphrates Valley Railway&quot;. Report and Transactions of the Devonshire Association for the Advancement of Science, Literature and Art. 4|ساڵ=١٨٧١|پەڕەکان=(٢): ٤٢٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Parsons, Abraham|سەردێڕ=. &quot;Travels in Africa and Asia&quot;. The Critical Review, or, Annals of Literature. 3:14: .|ساڵ=١٨٠٨|پەڕەکان=١٣٥}}&lt;/ref&gt; شارێکە لە [[پارێزگای خەتای]] لەسەر کەناری [[دەریای ناوین]] لە [[تورکیا]]. لە سووریا ئەسکەندەروون بە پانزدەھەمین پارێزگای ئەو وڵاتە دادەنرێت. ئەگەرچی لە ١٥ی تەممووزی ١٩٣٨ەوە سوپای تورکیا ھاتووەتە نێو شارەکەوە و ھەتا ئێستاش لەژێر دەسەڵاتی [[تورکیا]] دایە.

== ناو ==
شارەکە وەک '''ئەلێکساندریا''' (Ἀλεξάνδρεια) بۆ یادکردنەوەی سەرکەوتنی [[ئەسکەندەری مەزن]] بەسەر [[داریووشی سێیەم|داریووشی سێیەمی]] [[فارسەکان|فارسی]] لە [[ئیسووس (کیلیکیا)]] لە (٣٣٣ پ.ز) دامەزرا. لە سەرەتای سەدەکانی ناوەڕاستەوە، [[زیارەتکار|زیارەتکارانی]] ڕۆژاوایی شێوەی بچووککراوەی [[زمانە ڕۆمانسییەکان|ڕۆمانسی]] '''ئەلێکساندرێتا'''یان بەکار دەھێنا.&lt;ref&gt;''[[Encyclopedia of Islam]]'', 2nd edition, ''s.v.'' Iskandarūn&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
[[پەڕگە:Baghras2.jpg|وێنۆک|پاشماوەی [[باگراس|قەڵای باگراس]] لەسەر [[چیاکانی نوور|چیاکانی نوور (ئەمانۆس)]] لە نزیک ئەسکەندەروون]]

=== سەردەمی کۆن ===
ئەسکەندەروون ناوەکە دەپارێزێت، بەڵام پێدەچێت نەک شوێنی وردی «ئەلێکساندریا ئەد ئیسوم». بەپێی ئەفسانە، نیشتەجێبوونەکە لەلایەن [[ئەسکەندەری مەزن]] لە ساڵی ٣٣٣ پ.ز دامەزرا بۆ ئەوەی جێگەی [[میریاندوس]] بگرێتەوە وەک کلیلێک بۆ [[دەروازە سوورییەکان]]، نزیکەی ٣٧ کیلۆمەتر (٢٣ میل) لە باشووری شوێنی سەرکەوتنەکەی لە [[جەنگی ئیسووس]] دژی پاشای فارسی [[داریووشی سێیەم|پاشا داریووشی سێیەم]]. ئەسکەندەر لە بەرزایییەکانی ئەسکەندەروون، لە دەوروبەری «ئێسێنتێپێ» کەمپی کرد، و پاشان فەرمانی دا شارەکە دابمەزرێنرێت و ناوی بنرێت «ئەلێکساندریا».&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;&gt;{{EB1911|inline=y|wstitle=Alexandretta|volume=1|page=568|first=David George|last=Hogarth|author-link=David George Hogarth}}&lt;/ref&gt; بەڵام، ئەم چیرۆکە تەنھا لەلایەن سەرچاوە جێی متمانە نەبووەکان وەک [[پسیودۆ سکیمنوس]] تۆمار کراوە؛ بە ڕەچاوکردنی جەختکردنەوەی بەڵگەنامەیی لەسەر [[ئەسکەندەرییە]] لە [[میسر]] وەک یەکەم دامەزراوەی، زۆر بە دوور دەزانرێت کە ئەسکەندەر ئەلێکساندریا ئەد ئیسومی دامەزراندبێت، ھەرچەندە نزیکەی بە دڵنیایییەوە بوونی ھەبووە.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Fraser |first=Peter M. |author-link=Peter Fraser (classicist) |date=1996 |title=Cities of Alexander the Great |publisher=[[Clarendon Press]] |location=Oxford |isbn=978-0-19-815006-0|pages=20–21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Cohen |first=Getzel |date=2006 |title=The Hellenistic Settlements in Syria, the Red Sea Basin, and North Africa |publisher=[[University of California Press]] |location=[[بێرکلی، کالیفۆرنیا|بێرکلی]] |isbn=978-0-520-24148-0 |jstor=10.1525/j.ctt1pnd22 |page=403}}&lt;/ref&gt;

گرنگیی شوێنەکە لە پەیوەندییەکەی بە دەروازە سوورییە ناوبراوەکانەوە دێت، کە ئاسانترین ڕێگایە بۆ زەوییە کراوەکانی پارێزگای خەتای و [[حەلەب]].&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;/&gt; بەھۆی دەوروبەری گرد و ناڕێک، شارەکە بە ناوی «ئەلێکساندریا سکابیۆسا» («ئەلێکساندریا شاخاوی»)یش دەگوترا.&lt;ref name=&quot;cath&quot;&gt;''[[Catholic Encyclopedia]]'', 1908, ''s.v.'' [[wikisource:Catholic Encyclopedia (1913)/Cambysopolis|Cambysopolis]]&lt;/ref&gt;

=== کۆماری خەتای ===
{{سەرەکی|دەوڵەتی خەتای}}
بەدوای ڕووخانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لە کۆتاییی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا، زۆربەی خەتای بە ئەسکەندەروونیشەوە لەلایەن سەربازانی فەڕەنسییەوە داگیر کرا.

لە تەممووزی ١٩٢٠دا، [[کۆنفرانسی سان ڕیمۆ]] سەنجەقی ئەسکەندەرێتای بۆ [[تورکیا]] دیاری نەکرد.&lt;ref name=&quot;doi_10.1093/ia/iix118&quot;&gt;{{cite journal|author=[[I. William Zartman]]|url=https://academic.oup.com/ia/article/93/4/937/3897516?searchresult=1|title=States, boundaries and sovereignty in the Middle East: unsteady but unchanging|journal=International Affairs|volume =93|issue =4|date= 1 July 2017|pages= 937–948|doi=10.1093/ia/iix118|issn= 0020-5850|access-date=17 May 2021|oclc=	1005506048|publisher=Oxford University Press|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; لە نێوان ١٩٢١–١٩٣٧دا، شارەکە بەشێک بوو لە [[سەنجەقی ئەسکەندەرێتا]]ی خۆبەڕێوەبەر لە چوارچێوەی [[سووریا]]ی ژێر دەسەڵاتی فەڕەنسادا، لەژێر [[ژێرفەرمانی فەڕەنسی بۆ سووریا و لوبنان]]ی سەر بە [[کۆمەڵەی نەتەوەکان|کۆمەڵەی گەلان]].&lt;ref&gt;Sarah Shields, ''Fezzes in the River'' Oxford University Press, 2011&lt;/ref&gt;

[[کۆماری خەتای]] لە ساڵی ١٩٣٨دا دامەزرا و، لە ١٩٣٩دا، دوای ڕێفراندۆمێک چووە پاڵ کۆماری [[تورکیا]]. [[گشتپرسی]]یەکە وەک ناڕەوا سەیر دەکرا و تا ئێستاش دەکرێت، چونکە حکوومەتی تورکیا لایەنگرانی بۆ ناو شارەکە گواستەوە&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/voices/commentators/fisk/robert-fisk-syria-is-used-to-the-slings-and-arrows-of-friends-and-enemies-6297648.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220507/https://www.independent.co.uk/voices/commentators/fisk/robert-fisk-syria-is-used-to-the-slings-and-arrows-of-friends-and-enemies-6297648.html |archive-date=7 May 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Robert Fisk: Syria is used to the slings and arrows of friends and enemies|last=Fisk|first=Robert|date=1 February 2012|work=[[The Independent]]|location=London|quote=French handed it over to Turkey after a fraudulent referendum|access-date=15 September 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/a-land-in-the-shadow-of-death-1283939.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220507/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/a-land-in-the-shadow-of-death-1283939.html |archive-date=7 May 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=A LAND IN THE SHADOW OF DEATH|last=Fisk|first=Robert|work=[[The Independent]]|location=London|quote=After engineering a fraudulent referendum in north-west Syria – the Turks trucked their supporters into the city|access-date=15 September 2013}}&lt;/ref&gt; و [[سوپای تورکیا]] «زۆربەی زۆرینەی [[عەرەب]]ی [[عەلەوییەکان (مەزھەب)|عەلەوی]]، [[یۆنانییەکان|یۆنانی]] و [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]]ی پارێزگاکەی دەرکرد» بۆ ئەوەی بڕیار لەسەر ئەنجامی گشتپرسییەکە بدات.&lt;ref name=&quot;JackKalpakian&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=EmlX4Y7PMjgC&amp;pg=PA130|title=Identity, Conflict and Cooperation in International River Systems|author=Jack Kalpakian|edition=Hardcover|publisher=Ashgate Publishing|year=2004|isbn=0-7546-3338-1|page=130|quote=Turkish army ... expelled most the province's Alawite Arabs and Armenian majority. A rigged referendum followed}}&lt;/ref&gt;

لە ٢٠١٠ەکاندا سووریا ھێشتا دژی تورکیا بانگەشەی سەروەریی خۆی لەسەر ناوچەی ئەسکەندەرێتا دەکرد.&lt;ref name=&quot;doi_10.1093/ia/iix118&quot; /&gt;

=== سەردەمی نوێ ===
لە [[ڕێکخستنەوەی حکوومەتی خۆجێیی تورکیا لە ٢٠١٣|ڕێکخستنەوەی ٢٠١٣]]دا، قەزای ئەسکەندەروون بەشێکی گەورەی خاکی خۆی بۆ [[قەزا]]ی نوێی [[ئارسووز]] لەدەست دا.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Law No. 6360|url=https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/12/20121206-1.htm |date=6 December 2012 |work=[[Official Gazette of the Republic of Turkey|Official Gazette]]|language=tr}}&lt;/ref&gt;

لە شوباتی ٢٠٢٣دا، شارەکە بەھۆی [[بوومەلەرزەی باکوور-ڕۆژاوای کوردستان ٢٠٢٣|بوومەلەرزە بەھێزەکان]] و لافاو و ئاگرکەوتنەوەکانی دوای ئەوە زیانێکی زۆری بەرکەوت.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Son dakika... Hatay İskenderun'da depremin ardından 'deniz seviyesi' yükseldi! |url=https://www.cumhuriyet.com.tr/turkiye/son-dakika-hatay-iskenderunda-depremin-ardindan-deniz-seviyesi-yukseldi-2049169 |access-date=7 February 2023 |website=Cumhuriyet}}&lt;/ref&gt; لە ٨ی شوباتی ٢٠٢٣دا، ئاگری بەندەری ئەسکەندەروون کوژایەوە&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-02-08 |title=Turkey-Syria earthquake: Fire at Iskenderun port extinguished |language=en-GB |publisher=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-64570458 |access-date=2023-02-08}}&lt;/ref&gt; بەڵام ڕۆژی دواتر دیسانەوە ھەڵگیرسایەوە.&lt;ref&gt;{{cite news |date=9 February 2023 |title=WATCH: Plane flies through smoke as port fire reignites |publisher=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/live/world-europe-64565412 |access-date=9 February 2023}}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
ئەسکەندەروون کەوتووەتە سەر کەناری ڕۆژھەڵاتی دەریای ناوین، لەسەر کەنداوی ئەسکەندەروون لە دامێنی چیاکانی گەور.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{commons category|İskenderun}}
* [https://www.iskenderun.bel.tr/ وێبگەی فەرمی]

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|مێژوو|تورکیا|سووریا}}
{{جوگرافیا-کۆلکە}}

[[پۆل:شارەکانی تورکیا]]
[[پۆل:مێژووی سووریا]]
[[پۆل:مێژووی پارێزگای خەتای]]
[[پۆل:شام]]
[[پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا]]
[[پۆل:دامەزرانەکانی ٣٣٠ی پ.ز]]</text>
      <sha1>h1nq7jomiwlziajubteo025ixrg1q0t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581538</id>
      <parentid>1581537</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T07:02:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* جوگرافیا */</comment>
      <origin>1581538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11439" sha1="q36ngj1xqlhar6eb28av3fs8ng2nowb" xml:space="preserve">{{داتابۆکس-جوگرافیا}}
'''ئەسکەندەروون''' ({{بە عەرەبی|الإسكندرونة}}، {{بە تورکی|İskenderun}}، {{بە یۆنانی|Αλεξανδρέττα}}؛ '''ئەسکەندەریەی بچووک''')، لە ڕووی مێژوویییەوە بە «ئەلێکساندرێتا» و «سکاندەروون» ناسراوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cpt. Charlewood: .|سەردێڕ=&quot;Euphrates Valley Railway&quot;. Report and Transactions of the Devonshire Association for the Advancement of Science, Literature and Art. 4|ساڵ=١٨٧١|پەڕەکان=(٢): ٤٢٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Parsons, Abraham|سەردێڕ=. &quot;Travels in Africa and Asia&quot;. The Critical Review, or, Annals of Literature. 3:14: .|ساڵ=١٨٠٨|پەڕەکان=١٣٥}}&lt;/ref&gt; شارێکە لە [[پارێزگای خەتای]] لەسەر کەناری [[دەریای ناوین]] لە [[تورکیا]]. لە سووریا ئەسکەندەروون بە پانزدەھەمین پارێزگای ئەو وڵاتە دادەنرێت. ئەگەرچی لە ١٥ی تەممووزی ١٩٣٨ەوە سوپای تورکیا ھاتووەتە نێو شارەکەوە و ھەتا ئێستاش لەژێر دەسەڵاتی [[تورکیا]] دایە.

== ناو ==
شارەکە وەک '''ئەلێکساندریا''' (Ἀλεξάνδρεια) بۆ یادکردنەوەی سەرکەوتنی [[ئەسکەندەری مەزن]] بەسەر [[داریووشی سێیەم|داریووشی سێیەمی]] [[فارسەکان|فارسی]] لە [[ئیسووس (کیلیکیا)]] لە (٣٣٣ پ.ز) دامەزرا. لە سەرەتای سەدەکانی ناوەڕاستەوە، [[زیارەتکار|زیارەتکارانی]] ڕۆژاوایی شێوەی بچووککراوەی [[زمانە ڕۆمانسییەکان|ڕۆمانسی]] '''ئەلێکساندرێتا'''یان بەکار دەھێنا.&lt;ref&gt;''[[Encyclopedia of Islam]]'', 2nd edition, ''s.v.'' Iskandarūn&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
[[پەڕگە:Baghras2.jpg|وێنۆک|پاشماوەی [[باگراس|قەڵای باگراس]] لەسەر [[چیاکانی نوور|چیاکانی نوور (ئەمانۆس)]] لە نزیک ئەسکەندەروون]]

=== سەردەمی کۆن ===
ئەسکەندەروون ناوەکە دەپارێزێت، بەڵام پێدەچێت نەک شوێنی وردی «ئەلێکساندریا ئەد ئیسوم». بەپێی ئەفسانە، نیشتەجێبوونەکە لەلایەن [[ئەسکەندەری مەزن]] لە ساڵی ٣٣٣ پ.ز دامەزرا بۆ ئەوەی جێگەی [[میریاندوس]] بگرێتەوە وەک کلیلێک بۆ [[دەروازە سوورییەکان]]، نزیکەی ٣٧ کیلۆمەتر (٢٣ میل) لە باشووری شوێنی سەرکەوتنەکەی لە [[جەنگی ئیسووس]] دژی پاشای فارسی [[داریووشی سێیەم|پاشا داریووشی سێیەم]]. ئەسکەندەر لە بەرزایییەکانی ئەسکەندەروون، لە دەوروبەری «ئێسێنتێپێ» کەمپی کرد، و پاشان فەرمانی دا شارەکە دابمەزرێنرێت و ناوی بنرێت «ئەلێکساندریا».&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;&gt;{{EB1911|inline=y|wstitle=Alexandretta|volume=1|page=568|first=David George|last=Hogarth|author-link=David George Hogarth}}&lt;/ref&gt; بەڵام، ئەم چیرۆکە تەنھا لەلایەن سەرچاوە جێی متمانە نەبووەکان وەک [[پسیودۆ سکیمنوس]] تۆمار کراوە؛ بە ڕەچاوکردنی جەختکردنەوەی بەڵگەنامەیی لەسەر [[ئەسکەندەرییە]] لە [[میسر]] وەک یەکەم دامەزراوەی، زۆر بە دوور دەزانرێت کە ئەسکەندەر ئەلێکساندریا ئەد ئیسومی دامەزراندبێت، ھەرچەندە نزیکەی بە دڵنیایییەوە بوونی ھەبووە.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Fraser |first=Peter M. |author-link=Peter Fraser (classicist) |date=1996 |title=Cities of Alexander the Great |publisher=[[Clarendon Press]] |location=Oxford |isbn=978-0-19-815006-0|pages=20–21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Cohen |first=Getzel |date=2006 |title=The Hellenistic Settlements in Syria, the Red Sea Basin, and North Africa |publisher=[[University of California Press]] |location=[[بێرکلی، کالیفۆرنیا|بێرکلی]] |isbn=978-0-520-24148-0 |jstor=10.1525/j.ctt1pnd22 |page=403}}&lt;/ref&gt;

گرنگیی شوێنەکە لە پەیوەندییەکەی بە دەروازە سوورییە ناوبراوەکانەوە دێت، کە ئاسانترین ڕێگایە بۆ زەوییە کراوەکانی پارێزگای خەتای و [[حەلەب]].&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;/&gt; بەھۆی دەوروبەری گرد و ناڕێک، شارەکە بە ناوی «ئەلێکساندریا سکابیۆسا» («ئەلێکساندریا شاخاوی»)یش دەگوترا.&lt;ref name=&quot;cath&quot;&gt;''[[Catholic Encyclopedia]]'', 1908, ''s.v.'' [[wikisource:Catholic Encyclopedia (1913)/Cambysopolis|Cambysopolis]]&lt;/ref&gt;

=== کۆماری خەتای ===
{{سەرەکی|دەوڵەتی خەتای}}
بەدوای ڕووخانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لە کۆتاییی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا، زۆربەی خەتای بە ئەسکەندەروونیشەوە لەلایەن سەربازانی فەڕەنسییەوە داگیر کرا.

لە تەممووزی ١٩٢٠دا، [[کۆنفرانسی سان ڕیمۆ]] سەنجەقی ئەسکەندەرێتای بۆ [[تورکیا]] دیاری نەکرد.&lt;ref name=&quot;doi_10.1093/ia/iix118&quot;&gt;{{cite journal|author=[[I. William Zartman]]|url=https://academic.oup.com/ia/article/93/4/937/3897516?searchresult=1|title=States, boundaries and sovereignty in the Middle East: unsteady but unchanging|journal=International Affairs|volume =93|issue =4|date= 1 July 2017|pages= 937–948|doi=10.1093/ia/iix118|issn= 0020-5850|access-date=17 May 2021|oclc=	1005506048|publisher=Oxford University Press|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; لە نێوان ١٩٢١–١٩٣٧دا، شارەکە بەشێک بوو لە [[سەنجەقی ئەسکەندەرێتا]]ی خۆبەڕێوەبەر لە چوارچێوەی [[سووریا]]ی ژێر دەسەڵاتی فەڕەنسادا، لەژێر [[ژێرفەرمانی فەڕەنسی بۆ سووریا و لوبنان]]ی سەر بە [[کۆمەڵەی نەتەوەکان|کۆمەڵەی گەلان]].&lt;ref&gt;Sarah Shields, ''Fezzes in the River'' Oxford University Press, 2011&lt;/ref&gt;

[[کۆماری خەتای]] لە ساڵی ١٩٣٨دا دامەزرا و، لە ١٩٣٩دا، دوای ڕێفراندۆمێک چووە پاڵ کۆماری [[تورکیا]]. [[گشتپرسی]]یەکە وەک ناڕەوا سەیر دەکرا و تا ئێستاش دەکرێت، چونکە حکوومەتی تورکیا لایەنگرانی بۆ ناو شارەکە گواستەوە&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/voices/commentators/fisk/robert-fisk-syria-is-used-to-the-slings-and-arrows-of-friends-and-enemies-6297648.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220507/https://www.independent.co.uk/voices/commentators/fisk/robert-fisk-syria-is-used-to-the-slings-and-arrows-of-friends-and-enemies-6297648.html |archive-date=7 May 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Robert Fisk: Syria is used to the slings and arrows of friends and enemies|last=Fisk|first=Robert|date=1 February 2012|work=[[The Independent]]|location=London|quote=French handed it over to Turkey after a fraudulent referendum|access-date=15 September 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/a-land-in-the-shadow-of-death-1283939.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220507/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/a-land-in-the-shadow-of-death-1283939.html |archive-date=7 May 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=A LAND IN THE SHADOW OF DEATH|last=Fisk|first=Robert|work=[[The Independent]]|location=London|quote=After engineering a fraudulent referendum in north-west Syria – the Turks trucked their supporters into the city|access-date=15 September 2013}}&lt;/ref&gt; و [[سوپای تورکیا]] «زۆربەی زۆرینەی [[عەرەب]]ی [[عەلەوییەکان (مەزھەب)|عەلەوی]]، [[یۆنانییەکان|یۆنانی]] و [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]]ی پارێزگاکەی دەرکرد» بۆ ئەوەی بڕیار لەسەر ئەنجامی گشتپرسییەکە بدات.&lt;ref name=&quot;JackKalpakian&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=EmlX4Y7PMjgC&amp;pg=PA130|title=Identity, Conflict and Cooperation in International River Systems|author=Jack Kalpakian|edition=Hardcover|publisher=Ashgate Publishing|year=2004|isbn=0-7546-3338-1|page=130|quote=Turkish army ... expelled most the province's Alawite Arabs and Armenian majority. A rigged referendum followed}}&lt;/ref&gt;

لە ٢٠١٠ەکاندا سووریا ھێشتا دژی تورکیا بانگەشەی سەروەریی خۆی لەسەر ناوچەی ئەسکەندەرێتا دەکرد.&lt;ref name=&quot;doi_10.1093/ia/iix118&quot; /&gt;

=== سەردەمی نوێ ===
لە [[ڕێکخستنەوەی حکوومەتی خۆجێیی تورکیا لە ٢٠١٣|ڕێکخستنەوەی ٢٠١٣]]دا، قەزای ئەسکەندەروون بەشێکی گەورەی خاکی خۆی بۆ [[قەزا]]ی نوێی [[ئارسووز]] لەدەست دا.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Law No. 6360|url=https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/12/20121206-1.htm |date=6 December 2012 |work=[[Official Gazette of the Republic of Turkey|Official Gazette]]|language=tr}}&lt;/ref&gt;

لە شوباتی ٢٠٢٣دا، شارەکە بەھۆی [[بوومەلەرزەی باکوور-ڕۆژاوای کوردستان ٢٠٢٣|بوومەلەرزە بەھێزەکان]] و لافاو و ئاگرکەوتنەوەکانی دوای ئەوە زیانێکی زۆری بەرکەوت.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Son dakika... Hatay İskenderun'da depremin ardından 'deniz seviyesi' yükseldi! |url=https://www.cumhuriyet.com.tr/turkiye/son-dakika-hatay-iskenderunda-depremin-ardindan-deniz-seviyesi-yukseldi-2049169 |access-date=7 February 2023 |website=Cumhuriyet}}&lt;/ref&gt; لە ٨ی شوباتی ٢٠٢٣دا، ئاگری بەندەری ئەسکەندەروون کوژایەوە&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-02-08 |title=Turkey-Syria earthquake: Fire at Iskenderun port extinguished |language=en-GB |publisher=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-64570458 |access-date=2023-02-08}}&lt;/ref&gt; بەڵام ڕۆژی دواتر دیسانەوە ھەڵگیرسایەوە.&lt;ref&gt;{{cite news |date=9 February 2023 |title=WATCH: Plane flies through smoke as port fire reignites |publisher=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/live/world-europe-64565412 |access-date=9 February 2023}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{commons category|İskenderun}}
* [https://www.iskenderun.bel.tr/ وێبگەی فەرمی]

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|مێژوو|تورکیا|سووریا}}
{{جوگرافیا-کۆلکە}}

[[پۆل:شارەکانی تورکیا]]
[[پۆل:مێژووی سووریا]]
[[پۆل:مێژووی پارێزگای خەتای]]
[[پۆل:شام]]
[[پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا]]
[[پۆل:دامەزرانەکانی ٣٣٠ی پ.ز]]</text>
      <sha1>q36ngj1xqlhar6eb28av3fs8ng2nowb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581539</id>
      <parentid>1581538</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T07:03:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* بەستەرە دەرەکییەکان */</comment>
      <origin>1581539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11407" sha1="t3iiz23mw1qvrf0b5x2f0mxhjklyz02" xml:space="preserve">{{داتابۆکس-جوگرافیا}}
'''ئەسکەندەروون''' ({{بە عەرەبی|الإسكندرونة}}، {{بە تورکی|İskenderun}}، {{بە یۆنانی|Αλεξανδρέττα}}؛ '''ئەسکەندەریەی بچووک''')، لە ڕووی مێژوویییەوە بە «ئەلێکساندرێتا» و «سکاندەروون» ناسراوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cpt. Charlewood: .|سەردێڕ=&quot;Euphrates Valley Railway&quot;. Report and Transactions of the Devonshire Association for the Advancement of Science, Literature and Art. 4|ساڵ=١٨٧١|پەڕەکان=(٢): ٤٢٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Parsons, Abraham|سەردێڕ=. &quot;Travels in Africa and Asia&quot;. The Critical Review, or, Annals of Literature. 3:14: .|ساڵ=١٨٠٨|پەڕەکان=١٣٥}}&lt;/ref&gt; شارێکە لە [[پارێزگای خەتای]] لەسەر کەناری [[دەریای ناوین]] لە [[تورکیا]]. لە سووریا ئەسکەندەروون بە پانزدەھەمین پارێزگای ئەو وڵاتە دادەنرێت. ئەگەرچی لە ١٥ی تەممووزی ١٩٣٨ەوە سوپای تورکیا ھاتووەتە نێو شارەکەوە و ھەتا ئێستاش لەژێر دەسەڵاتی [[تورکیا]] دایە.

== ناو ==
شارەکە وەک '''ئەلێکساندریا''' (Ἀλεξάνδρεια) بۆ یادکردنەوەی سەرکەوتنی [[ئەسکەندەری مەزن]] بەسەر [[داریووشی سێیەم|داریووشی سێیەمی]] [[فارسەکان|فارسی]] لە [[ئیسووس (کیلیکیا)]] لە (٣٣٣ پ.ز) دامەزرا. لە سەرەتای سەدەکانی ناوەڕاستەوە، [[زیارەتکار|زیارەتکارانی]] ڕۆژاوایی شێوەی بچووککراوەی [[زمانە ڕۆمانسییەکان|ڕۆمانسی]] '''ئەلێکساندرێتا'''یان بەکار دەھێنا.&lt;ref&gt;''[[Encyclopedia of Islam]]'', 2nd edition, ''s.v.'' Iskandarūn&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
[[پەڕگە:Baghras2.jpg|وێنۆک|پاشماوەی [[باگراس|قەڵای باگراس]] لەسەر [[چیاکانی نوور|چیاکانی نوور (ئەمانۆس)]] لە نزیک ئەسکەندەروون]]

=== سەردەمی کۆن ===
ئەسکەندەروون ناوەکە دەپارێزێت، بەڵام پێدەچێت نەک شوێنی وردی «ئەلێکساندریا ئەد ئیسوم». بەپێی ئەفسانە، نیشتەجێبوونەکە لەلایەن [[ئەسکەندەری مەزن]] لە ساڵی ٣٣٣ پ.ز دامەزرا بۆ ئەوەی جێگەی [[میریاندوس]] بگرێتەوە وەک کلیلێک بۆ [[دەروازە سوورییەکان]]، نزیکەی ٣٧ کیلۆمەتر (٢٣ میل) لە باشووری شوێنی سەرکەوتنەکەی لە [[جەنگی ئیسووس]] دژی پاشای فارسی [[داریووشی سێیەم|پاشا داریووشی سێیەم]]. ئەسکەندەر لە بەرزایییەکانی ئەسکەندەروون، لە دەوروبەری «ئێسێنتێپێ» کەمپی کرد، و پاشان فەرمانی دا شارەکە دابمەزرێنرێت و ناوی بنرێت «ئەلێکساندریا».&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;&gt;{{EB1911|inline=y|wstitle=Alexandretta|volume=1|page=568|first=David George|last=Hogarth|author-link=David George Hogarth}}&lt;/ref&gt; بەڵام، ئەم چیرۆکە تەنھا لەلایەن سەرچاوە جێی متمانە نەبووەکان وەک [[پسیودۆ سکیمنوس]] تۆمار کراوە؛ بە ڕەچاوکردنی جەختکردنەوەی بەڵگەنامەیی لەسەر [[ئەسکەندەرییە]] لە [[میسر]] وەک یەکەم دامەزراوەی، زۆر بە دوور دەزانرێت کە ئەسکەندەر ئەلێکساندریا ئەد ئیسومی دامەزراندبێت، ھەرچەندە نزیکەی بە دڵنیایییەوە بوونی ھەبووە.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Fraser |first=Peter M. |author-link=Peter Fraser (classicist) |date=1996 |title=Cities of Alexander the Great |publisher=[[Clarendon Press]] |location=Oxford |isbn=978-0-19-815006-0|pages=20–21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Cohen |first=Getzel |date=2006 |title=The Hellenistic Settlements in Syria, the Red Sea Basin, and North Africa |publisher=[[University of California Press]] |location=[[بێرکلی، کالیفۆرنیا|بێرکلی]] |isbn=978-0-520-24148-0 |jstor=10.1525/j.ctt1pnd22 |page=403}}&lt;/ref&gt;

گرنگیی شوێنەکە لە پەیوەندییەکەی بە دەروازە سوورییە ناوبراوەکانەوە دێت، کە ئاسانترین ڕێگایە بۆ زەوییە کراوەکانی پارێزگای خەتای و [[حەلەب]].&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;/&gt; بەھۆی دەوروبەری گرد و ناڕێک، شارەکە بە ناوی «ئەلێکساندریا سکابیۆسا» («ئەلێکساندریا شاخاوی»)یش دەگوترا.&lt;ref name=&quot;cath&quot;&gt;''[[Catholic Encyclopedia]]'', 1908, ''s.v.'' [[wikisource:Catholic Encyclopedia (1913)/Cambysopolis|Cambysopolis]]&lt;/ref&gt;

=== کۆماری خەتای ===
{{سەرەکی|دەوڵەتی خەتای}}
بەدوای ڕووخانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لە کۆتاییی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا، زۆربەی خەتای بە ئەسکەندەروونیشەوە لەلایەن سەربازانی فەڕەنسییەوە داگیر کرا.

لە تەممووزی ١٩٢٠دا، [[کۆنفرانسی سان ڕیمۆ]] سەنجەقی ئەسکەندەرێتای بۆ [[تورکیا]] دیاری نەکرد.&lt;ref name=&quot;doi_10.1093/ia/iix118&quot;&gt;{{cite journal|author=[[I. William Zartman]]|url=https://academic.oup.com/ia/article/93/4/937/3897516?searchresult=1|title=States, boundaries and sovereignty in the Middle East: unsteady but unchanging|journal=International Affairs|volume =93|issue =4|date= 1 July 2017|pages= 937–948|doi=10.1093/ia/iix118|issn= 0020-5850|access-date=17 May 2021|oclc=	1005506048|publisher=Oxford University Press|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; لە نێوان ١٩٢١–١٩٣٧دا، شارەکە بەشێک بوو لە [[سەنجەقی ئەسکەندەرێتا]]ی خۆبەڕێوەبەر لە چوارچێوەی [[سووریا]]ی ژێر دەسەڵاتی فەڕەنسادا، لەژێر [[ژێرفەرمانی فەڕەنسی بۆ سووریا و لوبنان]]ی سەر بە [[کۆمەڵەی نەتەوەکان|کۆمەڵەی گەلان]].&lt;ref&gt;Sarah Shields, ''Fezzes in the River'' Oxford University Press, 2011&lt;/ref&gt;

[[کۆماری خەتای]] لە ساڵی ١٩٣٨دا دامەزرا و، لە ١٩٣٩دا، دوای ڕێفراندۆمێک چووە پاڵ کۆماری [[تورکیا]]. [[گشتپرسی]]یەکە وەک ناڕەوا سەیر دەکرا و تا ئێستاش دەکرێت، چونکە حکوومەتی تورکیا لایەنگرانی بۆ ناو شارەکە گواستەوە&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/voices/commentators/fisk/robert-fisk-syria-is-used-to-the-slings-and-arrows-of-friends-and-enemies-6297648.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220507/https://www.independent.co.uk/voices/commentators/fisk/robert-fisk-syria-is-used-to-the-slings-and-arrows-of-friends-and-enemies-6297648.html |archive-date=7 May 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Robert Fisk: Syria is used to the slings and arrows of friends and enemies|last=Fisk|first=Robert|date=1 February 2012|work=[[The Independent]]|location=London|quote=French handed it over to Turkey after a fraudulent referendum|access-date=15 September 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/a-land-in-the-shadow-of-death-1283939.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220507/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/a-land-in-the-shadow-of-death-1283939.html |archive-date=7 May 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=A LAND IN THE SHADOW OF DEATH|last=Fisk|first=Robert|work=[[The Independent]]|location=London|quote=After engineering a fraudulent referendum in north-west Syria – the Turks trucked their supporters into the city|access-date=15 September 2013}}&lt;/ref&gt; و [[سوپای تورکیا]] «زۆربەی زۆرینەی [[عەرەب]]ی [[عەلەوییەکان (مەزھەب)|عەلەوی]]، [[یۆنانییەکان|یۆنانی]] و [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]]ی پارێزگاکەی دەرکرد» بۆ ئەوەی بڕیار لەسەر ئەنجامی گشتپرسییەکە بدات.&lt;ref name=&quot;JackKalpakian&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=EmlX4Y7PMjgC&amp;pg=PA130|title=Identity, Conflict and Cooperation in International River Systems|author=Jack Kalpakian|edition=Hardcover|publisher=Ashgate Publishing|year=2004|isbn=0-7546-3338-1|page=130|quote=Turkish army ... expelled most the province's Alawite Arabs and Armenian majority. A rigged referendum followed}}&lt;/ref&gt;

لە ٢٠١٠ەکاندا سووریا ھێشتا دژی تورکیا بانگەشەی سەروەریی خۆی لەسەر ناوچەی ئەسکەندەرێتا دەکرد.&lt;ref name=&quot;doi_10.1093/ia/iix118&quot; /&gt;

=== سەردەمی نوێ ===
لە [[ڕێکخستنەوەی حکوومەتی خۆجێیی تورکیا لە ٢٠١٣|ڕێکخستنەوەی ٢٠١٣]]دا، قەزای ئەسکەندەروون بەشێکی گەورەی خاکی خۆی بۆ [[قەزا]]ی نوێی [[ئارسووز]] لەدەست دا.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Law No. 6360|url=https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/12/20121206-1.htm |date=6 December 2012 |work=[[Official Gazette of the Republic of Turkey|Official Gazette]]|language=tr}}&lt;/ref&gt;

لە شوباتی ٢٠٢٣دا، شارەکە بەھۆی [[بوومەلەرزەی باکوور-ڕۆژاوای کوردستان ٢٠٢٣|بوومەلەرزە بەھێزەکان]] و لافاو و ئاگرکەوتنەوەکانی دوای ئەوە زیانێکی زۆری بەرکەوت.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Son dakika... Hatay İskenderun'da depremin ardından 'deniz seviyesi' yükseldi! |url=https://www.cumhuriyet.com.tr/turkiye/son-dakika-hatay-iskenderunda-depremin-ardindan-deniz-seviyesi-yukseldi-2049169 |access-date=7 February 2023 |website=Cumhuriyet}}&lt;/ref&gt; لە ٨ی شوباتی ٢٠٢٣دا، ئاگری بەندەری ئەسکەندەروون کوژایەوە&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-02-08 |title=Turkey-Syria earthquake: Fire at Iskenderun port extinguished |language=en-GB |publisher=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-64570458 |access-date=2023-02-08}}&lt;/ref&gt; بەڵام ڕۆژی دواتر دیسانەوە ھەڵگیرسایەوە.&lt;ref&gt;{{cite news |date=9 February 2023 |title=WATCH: Plane flies through smoke as port fire reignites |publisher=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/live/world-europe-64565412 |access-date=9 February 2023}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{commons category|İskenderun}}
* [https://www.iskenderun.bel.tr/ وێبگەی فەرمی]

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|مێژوو|تورکیا|سووریا}}

[[پۆل:شارەکانی تورکیا]]
[[پۆل:مێژووی سووریا]]
[[پۆل:مێژووی پارێزگای خەتای]]
[[پۆل:شام]]
[[پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا]]
[[پۆل:دامەزرانەکانی ٣٣٠ی پ.ز]]</text>
      <sha1>t3iiz23mw1qvrf0b5x2f0mxhjklyz02</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێزە چەکدارەکانی تورکیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>211793</id>
    <revision>
      <id>1581558</id>
      <parentid>1372197</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T08:59:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ زانیارییەکانی وتاری [[هێزە جەکدارەکانی تورکیا]] هێنرایە ئێرە</comment>
      <origin>1581558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5284" sha1="rr99w4del156uu0tcfasta3yb04x36z" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Seal of the Turkish Armed Forces.png|وێنۆک|200px|نیشانی ھێزە چەکدارەکانی تورکیا]]
{{داتابۆکس}}
'''ھێزە چەکدارەکانی تورکیا''' ({{بە تورکی|Türk Silahlı Kuvvetleri}}) [[ھێزی سەربازی]]ی کۆماری [[تورکیا]]یە، کە لە [[بارەگای سەرکردایەتیی ھێزە چەکدارەکانی تورکیا|بارەگای سەرکردایەتی]]، [[ھێزی وشکانیی تورکیا|ھێزی وشکانی]]، [[ھێزی دەریاییی تورکیا|ھێزی دەریایی]] و [[ھێزی ئاسمانیی تورکیا|ھێزی ئاسمانی]] پێکدێت. [[یاشار گوڵەر]]، [[سەرۆکی بارەگای سەرکردایەتیی ھێزە چەکدارەکانی تورکیا|سەرۆک]]ی بارەگای سەرکردایەتیی ھێزە چەکدارەکانی تورکیایە. ھێزە چەکدارەکانی تورکیا لە ساڵی ٢٠٢٢، سێزدەیەمین ھێزی سەربازیی جیھان&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.globalfirepower.com/countries-listing.php|سەردێڕ = 2022 Military Strength Ranking}}&lt;/ref&gt; و پێنجەمین ھێزی سەربازیی [[ناتۆ]] بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.globalfirepower.com/countries-listing-nato-members.php|سەردێڕ = NATO Member States Military Strength (2022) Military Strength}}&lt;/ref&gt; ئەم ھێزە وێڕای دابینکردنی بەرگریی نیشتمانی، لە چوارچێوەی ئەرکە نێونەتەوەیییەکان و بەشدارییەکان لە ئۆپەراسیۆنەکانی ناتۆدا، وەک یەکێک لە گەورەترین و چالاکترین سوپاکانی ھاوپەیمانێتییەکە ناسراوە.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ochoa Díaz |first=Siria Yolani |date=2025-05-12 |title=Certificación institucional en los procesos educativos del Colegio de Defensa Nacional (CDN) y la Escuela de Comando y Estado Mayor (ECEM) de las fuerzas armadas de la república de Honduras |url=https://doi.org/10.56712/latam.v6i2.3898 |journal=LATAM Revista Latinoamericana de Ciencias Sociales y Humanidades |volume=6 |issue=2 |doi=10.56712/latam.v6i2.3898 |issn=2789-3855}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
مێژووی دامەزراندنی ھێزە چەکدارەکانی تورکیا بە شێوەیەکی فەرمی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[شەڕی سەربەخۆییی تورکیا]] (١٩١٩–١٩٢٣) بە سەرکردایەتیی [[مستەفا کەمال ئاتاتورک]]. ئەم ھێزانە لە پاشماوەی یەکە سەربازییەکانی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانییەوە پێکھاتن و لەگەڵ ڕاگەیاندنی کۆماری تورکیا لە ساڵی ١٩٢٣، وەک دامەزراوەیەکی سەربازیی یەکگرتوو بە شێوازێکی مۆدێرن و نوێ ڕێکخرایەوە. لەو کاتەوە ھەتا ئێستا، ئەم ھێزانە بە قۆناغی جیاوازدا تێپەڕیون و پرۆسەی مۆدێرنبوون و گەشەپێدانی بەردەوامیان بەخۆیانەوە بینیوە، ھەتا گەیشتوونەتە شێوازە مۆدێرنەکەی ئەمڕۆی کە لەسەر بنەمای ستانداردە سەربازییە سەردەمەکان بنیاتنراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |last=Chi Man |first=Kwong |title=Pax Britannica to World War, 1878–1919 |date=2022-02-10 |work=Hongkongers in the British Armed Forces, 1860-1997 |pages=31–55 |url=https://doi.org/10.1093/oso/9780192845740.003.0003 |access-date=2026-05-06 |publisher=Oxford University PressOxford |isbn=0-19-284574-8}}&lt;/ref&gt;

== پێکھاتە ==
ھێزە چەکدارەکانی تورکیا لە سێ لق پێکھاتووە: [[ھێزی وشکانیی تورکیا|ھێزی وشکانی]]، [[ھێزی دەریاییی تورکیا|ھێزی دەریایی]] و [[ھێزی ئاسمانیی تورکیا|ھێزی ئاسمانی]]، کە ئەرکی سەرەکییان پاراستنی سنوورە وشکانی، ئاوی و ئاسمانییەکانی تورکیایە. ئەم ھێزانە لە چوارچێوەی [[وەزارەتی بەرگریی نیشتمانی (تورکیا)|وەزارەتی بەرگریی نیشتمانی]]دا ڕێک خراون و بەگشتی لە ڕووی پلاندانانی ڕێکخراوەیی و سەربازییەوە لەلایەن سەرۆکایەتیی ئەرکانی گشتییەوە سەرپەرشتیی دەکرێن، ئەمەش سیستەمێکی یەکگرتووی سەربازی بۆ بەرگریی نیشتمانی پێکدەھێنێت.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Golan |first=Oren |last2=Ben-Ari |first2=Eyal |date=2016-10-06 |title=Armed Forces, Cyberspace, and Global Images |url=https://doi.org/10.1177/0095327x16670694 |journal=Armed Forces &amp;amp; Society |volume=44 |issue=2 |pages=280–300 |doi=10.1177/0095327x16670694 |issn=0095-327X}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Military of Turkey}}

{{تووڵی دەروازە|شەڕ|تورکیا|مێژوو}}
{{تورکیا-کۆلکە}}

[[پۆل:ھێزی سەربازیی تورکیا|*]]</text>
      <sha1>rr99w4del156uu0tcfasta3yb04x36z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581560</id>
      <parentid>1581558</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T09:00:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1581560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5203" sha1="guy2kihi0dzfas5pmw8iuqw2pbqsxl2" xml:space="preserve">{{داتابۆکس|وێنە=Seal of the Turkish Armed Forces.png}}
'''ھێزە چەکدارەکانی تورکیا''' ({{بە تورکی|Türk Silahlı Kuvvetleri}}) [[ھێزی سەربازی]]ی کۆماری [[تورکیا]]یە، کە لە [[بارەگای سەرکردایەتیی ھێزە چەکدارەکانی تورکیا|بارەگای سەرکردایەتی]]، [[ھێزی وشکانیی تورکیا|ھێزی وشکانی]]، [[ھێزی دەریاییی تورکیا|ھێزی دەریایی]] و [[ھێزی ئاسمانیی تورکیا|ھێزی ئاسمانی]] پێکدێت. [[یاشار گوڵەر]]، [[سەرۆکی بارەگای سەرکردایەتیی ھێزە چەکدارەکانی تورکیا|سەرۆک]]ی بارەگای سەرکردایەتیی ھێزە چەکدارەکانی تورکیایە. ھێزە چەکدارەکانی تورکیا لە ساڵی ٢٠٢٢، سێزدەیەمین ھێزی سەربازیی جیھان&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.globalfirepower.com/countries-listing.php|سەردێڕ = 2022 Military Strength Ranking}}&lt;/ref&gt; و پێنجەمین ھێزی سەربازیی [[ناتۆ]] بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.globalfirepower.com/countries-listing-nato-members.php|سەردێڕ = NATO Member States Military Strength (2022) Military Strength}}&lt;/ref&gt; ئەم ھێزە وێڕای دابینکردنی بەرگریی نیشتمانی، لە چوارچێوەی ئەرکە نێونەتەوەیییەکان و بەشدارییەکان لە ئۆپەراسیۆنەکانی ناتۆدا، وەک یەکێک لە گەورەترین و چالاکترین سوپاکانی ھاوپەیمانێتییەکە ناسراوە.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ochoa Díaz |first=Siria Yolani |date=2025-05-12 |title=Certificación institucional en los procesos educativos del Colegio de Defensa Nacional (CDN) y la Escuela de Comando y Estado Mayor (ECEM) de las fuerzas armadas de la república de Honduras |url=https://doi.org/10.56712/latam.v6i2.3898 |journal=LATAM Revista Latinoamericana de Ciencias Sociales y Humanidades |volume=6 |issue=2 |doi=10.56712/latam.v6i2.3898 |issn=2789-3855}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
مێژووی دامەزراندنی ھێزە چەکدارەکانی تورکیا بە شێوەیەکی فەرمی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[شەڕی سەربەخۆییی تورکیا]] (١٩١٩–١٩٢٣) بە سەرکردایەتیی [[مستەفا کەمال ئاتاتورک]]. ئەم ھێزانە لە پاشماوەی یەکە سەربازییەکانی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانییەوە پێکھاتن و لەگەڵ ڕاگەیاندنی کۆماری تورکیا لە ساڵی ١٩٢٣، وەک دامەزراوەیەکی سەربازیی یەکگرتوو بە شێوازێکی مۆدێرن و نوێ ڕێکخرایەوە. لەو کاتەوە ھەتا ئێستا، ئەم ھێزانە بە قۆناغی جیاوازدا تێپەڕیون و پرۆسەی مۆدێرنبوون و گەشەپێدانی بەردەوامیان بەخۆیانەوە بینیوە، ھەتا گەیشتوونەتە شێوازە مۆدێرنەکەی ئەمڕۆی کە لەسەر بنەمای ستانداردە سەربازییە سەردەمەکان بنیاتنراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |last=Chi Man |first=Kwong |title=Pax Britannica to World War, 1878–1919 |date=2022-02-10 |work=Hongkongers in the British Armed Forces, 1860-1997 |pages=31–55 |url=https://doi.org/10.1093/oso/9780192845740.003.0003 |access-date=2026-05-06 |publisher=Oxford University PressOxford |isbn=0-19-284574-8}}&lt;/ref&gt;

== پێکھاتە ==
ھێزە چەکدارەکانی تورکیا لە سێ لق پێکھاتووە: [[ھێزی وشکانیی تورکیا|ھێزی وشکانی]]، [[ھێزی دەریاییی تورکیا|ھێزی دەریایی]] و [[ھێزی ئاسمانیی تورکیا|ھێزی ئاسمانی]]، کە ئەرکی سەرەکییان پاراستنی سنوورە وشکانی، ئاوی و ئاسمانییەکانی تورکیایە. ئەم ھێزانە لە چوارچێوەی [[وەزارەتی بەرگریی نیشتمانی (تورکیا)|وەزارەتی بەرگریی نیشتمانی]]دا ڕێک خراون و بەگشتی لە ڕووی پلاندانانی ڕێکخراوەیی و سەربازییەوە لەلایەن سەرۆکایەتیی ئەرکانی گشتییەوە سەرپەرشتیی دەکرێن، ئەمەش سیستەمێکی یەکگرتووی سەربازی بۆ بەرگریی نیشتمانی پێکدەھێنێت.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Golan |first=Oren |last2=Ben-Ari |first2=Eyal |date=2016-10-06 |title=Armed Forces, Cyberspace, and Global Images |url=https://doi.org/10.1177/0095327x16670694 |journal=Armed Forces &amp;amp; Society |volume=44 |issue=2 |pages=280–300 |doi=10.1177/0095327x16670694 |issn=0095-327X}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Military of Turkey}}

{{تووڵی دەروازە|شەڕ|تورکیا|مێژوو}}
{{تورکیا-کۆلکە}}

[[پۆل:ھێزی سەربازیی تورکیا|*]]</text>
      <sha1>guy2kihi0dzfas5pmw8iuqw2pbqsxl2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581561</id>
      <parentid>1581560</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T09:00:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <origin>1581561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5190" sha1="4m7flim7usi84x5dqo2trg4v8rpu8xn" xml:space="preserve">{{داتابۆکس|وێنە=Seal of the Turkish Armed Forces.png}}
'''ھێزە چەکدارەکانی تورکیا''' ({{بە تورکی|Türk Silahlı Kuvvetleri}}) [[ھێزی سەربازی]]ی کۆماری [[تورکیا]]یە، کە لە [[بارەگای سەرکردایەتیی ھێزە چەکدارەکانی تورکیا|بارەگای سەرکردایەتی]]، [[ھێزی وشکانیی تورکیا|ھێزی وشکانی]]، [[ھێزی دەریاییی تورکیا|ھێزی دەریایی]] و [[ھێزی ئاسمانیی تورکیا|ھێزی ئاسمانی]] پێکدێت. [[یاشار گوڵەر]]، [[سەرۆکی بارەگای سەرکردایەتیی ھێزە چەکدارەکانی تورکیا|سەرۆک]]ی بارەگای سەرکردایەتیی ھێزە چەکدارەکانی تورکیایە. ھێزە چەکدارەکانی تورکیا لە ساڵی ٢٠٢٢، سێزدەیەمین ھێزی سەربازیی جیھان&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.globalfirepower.com/countries-listing.php|سەردێڕ = 2022 Military Strength Ranking}}&lt;/ref&gt; و پێنجەمین ھێزی سەربازیی [[ناتۆ]] بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.globalfirepower.com/countries-listing-nato-members.php|سەردێڕ = NATO Member States Military Strength (2022) Military Strength}}&lt;/ref&gt; ئەم ھێزە وێڕای دابینکردنی بەرگریی نیشتمانی، لە چوارچێوەی ئەرکە نێونەتەوەیییەکان و بەشدارییەکان لە ئۆپەراسیۆنەکانی ناتۆدا، وەک یەکێک لە گەورەترین و چالاکترین سوپاکانی ھاوپەیمانێتییەکە ناسراوە.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ochoa Díaz |first=Siria Yolani |date=2025-05-12 |title=Certificación institucional en los procesos educativos del Colegio de Defensa Nacional (CDN) y la Escuela de Comando y Estado Mayor (ECEM) de las fuerzas armadas de la república de Honduras |url=https://doi.org/10.56712/latam.v6i2.3898 |journal=LATAM Revista Latinoamericana de Ciencias Sociales y Humanidades |volume=6 |issue=2 |doi=10.56712/latam.v6i2.3898 |issn=2789-3855}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
مێژووی دامەزراندنی ھێزە چەکدارەکانی تورکیا بە شێوەیەکی فەرمی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[شەڕی سەربەخۆییی تورکیا]] (١٩١٩–١٩٢٣) بە سەرکردایەتیی [[مستەفا کەمال ئاتاتورک]]. ئەم ھێزانە لە پاشماوەی یەکە سەربازییەکانی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانییەوە پێکھاتن و لەگەڵ ڕاگەیاندنی کۆماری تورکیا لە ساڵی ١٩٢٣، وەک دامەزراوەیەکی سەربازیی یەکگرتوو بە شێوازێکی مۆدێرن و نوێ ڕێکخرایەوە. لەو کاتەوە ھەتا ئێستا، ئەم ھێزانە بە قۆناغی جیاوازدا تێپەڕیون و پرۆسەی مۆدێرنبوون و گەشەپێدانی بەردەوامیان بەخۆیانەوە بینیوە، ھەتا گەیشتوونەتە شێوازە مۆدێرنەکەی ئەمڕۆی کە لەسەر بنەمای ستانداردە سەربازییە سەردەمەکان بنیاتنراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |last=Chi Man |first=Kwong |title=Pax Britannica to World War, 1878–1919 |date=2022-02-10 |work=Hongkongers in the British Armed Forces, 1860-1997 |pages=31–55 |url=https://doi.org/10.1093/oso/9780192845740.003.0003 |access-date=2026-05-06 |publisher=Oxford University PressOxford |isbn=0-19-284574-8}}&lt;/ref&gt;

== پێکھاتە ==
ھێزە چەکدارەکانی تورکیا لە سێ لق پێکھاتووە: [[ھێزی وشکانیی تورکیا|ھێزی وشکانی]]، [[ھێزی دەریاییی تورکیا|ھێزی دەریایی]] و [[ھێزی ئاسمانیی تورکیا|ھێزی ئاسمانی]]، کە ئەرکی سەرەکییان پاراستنی سنوورە وشکانی، ئاوی و ئاسمانییەکانی تورکیایە. ئەم ھێزانە لە چوارچێوەی [[وەزارەتی بەرگریی نیشتمانی (تورکیا)|وەزارەتی بەرگریی نیشتمانی]]دا ڕێک خراون و بەگشتی لە ڕووی پلاندانانی ڕێکخراوەیی و سەربازییەوە لەلایەن سەرۆکایەتیی ئەرکانی گشتییەوە سەرپەرشتیی دەکرێن، ئەمەش سیستەمێکی یەکگرتووی سەربازی بۆ بەرگریی نیشتمانی پێکدەھێنێت.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Golan |first=Oren |last2=Ben-Ari |first2=Eyal |date=2016-10-06 |title=Armed Forces, Cyberspace, and Global Images |url=https://doi.org/10.1177/0095327x16670694 |journal=Armed Forces &amp;amp; Society |volume=44 |issue=2 |pages=280–300 |doi=10.1177/0095327x16670694 |issn=0095-327X}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Military of Turkey}}

{{تووڵی دەروازە|شەڕ|تورکیا}}
{{تورکیا-کۆلکە}}

[[پۆل:ھێزی سەربازیی تورکیا]]</text>
      <sha1>4m7flim7usi84x5dqo2trg4v8rpu8xn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581562</id>
      <parentid>1581561</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T09:01:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <origin>1581562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5192" sha1="44hq3a7wdp8f5n1k2y4khgnx4140ael" xml:space="preserve">{{داتابۆکس|وێنە=Seal of the Turkish Armed Forces.png}}
'''ھێزە چەکدارەکانی تورکیا''' ({{بە تورکی|Türk Silahlı Kuvvetleri}}) [[ھێزی سەربازی]]ی کۆماری [[تورکیا]]یە، کە لە [[بارەگای سەرکردایەتیی ھێزە چەکدارەکانی تورکیا|بارەگای سەرکردایەتی]]، [[ھێزی وشکانیی تورکیا|ھێزی وشکانی]]، [[ھێزی دەریاییی تورکیا|ھێزی دەریایی]] و [[ھێزی ئاسمانیی تورکیا|ھێزی ئاسمانی]] پێکدێت. [[یاشار گوڵەر]]، [[سەرۆکی بارەگای سەرکردایەتیی ھێزە چەکدارەکانی تورکیا|سەرۆک]]ی بارەگای سەرکردایەتیی ھێزە چەکدارەکانی تورکیایە. ھێزە چەکدارەکانی تورکیا لە ساڵی ٢٠٢٢، سێزدەیەمین ھێزی سەربازیی جیھان&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.globalfirepower.com/countries-listing.php|سەردێڕ = 2022 Military Strength Ranking}}&lt;/ref&gt; و پێنجەمین ھێزی سەربازیی [[ناتۆ]] بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.globalfirepower.com/countries-listing-nato-members.php|سەردێڕ = NATO Member States Military Strength (2022) Military Strength}}&lt;/ref&gt; ئەم ھێزە وێڕای دابینکردنی بەرگریی نیشتمانی، لە چوارچێوەی ئەرکە نێونەتەوەیییەکان و بەشدارییەکان لە ئۆپەراسیۆنەکانی ناتۆدا، وەک یەکێک لە گەورەترین و چالاکترین سوپاکانی ھاوپەیمانێتییەکە ناسراوە.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ochoa Díaz |first=Siria Yolani |date=2025-05-12 |title=Certificación institucional en los procesos educativos del Colegio de Defensa Nacional (CDN) y la Escuela de Comando y Estado Mayor (ECEM) de las fuerzas armadas de la república de Honduras |url=https://doi.org/10.56712/latam.v6i2.3898 |journal=LATAM Revista Latinoamericana de Ciencias Sociales y Humanidades |volume=6 |issue=2 |doi=10.56712/latam.v6i2.3898 |issn=2789-3855}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
مێژووی دامەزراندنی ھێزە چەکدارەکانی تورکیا بە شێوەیەکی فەرمی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[شەڕی سەربەخۆییی تورکیا]] (١٩١٩–١٩٢٣) بە سەرکردایەتیی [[مستەفا کەمال ئاتاتورک]]. ئەم ھێزانە لە پاشماوەی یەکە سەربازییەکانی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانییەوە پێکھاتن و لەگەڵ ڕاگەیاندنی کۆماری تورکیا لە ساڵی ١٩٢٣، وەک دامەزراوەیەکی سەربازیی یەکگرتوو بە شێوازێکی مۆدێرن و نوێ ڕێکخرایەوە. لەو کاتەوە ھەتا ئێستا، ئەم ھێزانە بە قۆناغی جیاوازدا تێپەڕیون و پرۆسەی مۆدێرنبوون و گەشەپێدانی بەردەوامیان بەخۆیانەوە بینیوە، ھەتا گەیشتوونەتە شێوازە مۆدێرنەکەی ئەمڕۆی کە لەسەر بنەمای ستانداردە سەربازییە سەردەمەکان بنیاتنراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |last=Chi Man |first=Kwong |title=Pax Britannica to World War, 1878–1919 |date=2022-02-10 |work=Hongkongers in the British Armed Forces, 1860-1997 |pages=31–55 |url=https://doi.org/10.1093/oso/9780192845740.003.0003 |access-date=2026-05-06 |publisher=Oxford University PressOxford |isbn=0-19-284574-8}}&lt;/ref&gt;

== پێکھاتە ==
ھێزە چەکدارەکانی تورکیا لە سێ لق پێکھاتووە: [[ھێزی وشکانیی تورکیا|ھێزی وشکانی]]، [[ھێزی دەریاییی تورکیا|ھێزی دەریایی]] و [[ھێزی ئاسمانیی تورکیا|ھێزی ئاسمانی]]، کە ئەرکی سەرەکییان پاراستنی سنوورە وشکانی، ئاوی و ئاسمانییەکانی تورکیایە. ئەم ھێزانە لە چوارچێوەی [[وەزارەتی بەرگریی نیشتمانی (تورکیا)|وەزارەتی بەرگریی نیشتمانی]]دا ڕێک خراون و بەگشتی لە ڕووی پلاندانانی ڕێکخراوەیی و سەربازییەوە لەلایەن سەرۆکایەتیی ئەرکانی گشتییەوە سەرپەرشتیی دەکرێن، ئەمەش سیستەمێکی یەکگرتووی سەربازی بۆ بەرگریی نیشتمانی پێکدەھێنێت.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Golan |first=Oren |last2=Ben-Ari |first2=Eyal |date=2016-10-06 |title=Armed Forces, Cyberspace, and Global Images |url=https://doi.org/10.1177/0095327x16670694 |journal=Armed Forces &amp;amp; Society |volume=44 |issue=2 |pages=280–300 |doi=10.1177/0095327x16670694 |issn=0095-327X}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Military of Turkey}}

{{تووڵی دەروازە|شەڕ|تورکیا}}
{{تورکیا-کۆلکە}}

[[پۆل:ھێزی سەربازیی تورکیا| ]]</text>
      <sha1>44hq3a7wdp8f5n1k2y4khgnx4140ael</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پارێزگای ڤیدین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213528</id>
    <revision>
      <id>1581180</id>
      <parentid>1581139</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:02:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3011" sha1="7seil1shg23k5g98egha7umbfou4ekm" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''پارێزگای ڤیدین''' ({{بە بولگاری|Област Видин}}) باکووری ڕۆژاواترین پارێزگای [[بولگاریا]]یە. لە ڕۆژاواوە ھاوسنوورە لەگەڵ [[سڕبیا|سربیا]] و لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە ھاوسنوورە لەگەڵ [[ڕۆمانیا]]. ناوەندی کارگێڕییەکەی شاری ڤیدین لەسەر ڕووباری دانوب. ناوچەکە بەسەر ١١ [[شارەوانی]]دا دابەشکراوە. تا مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە ١٠٨ ھەزار و ٦٧ کەسە.&lt;ref name=&quot;divisions&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1585#cont Bulgarian National Statistical Institute – Bulgarian provinces and municipalities in 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101113165626/http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1585#cont |date=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;population&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.citypopulation.de/Bulgaria-Cities.html „WorldCityPopulation“]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pop-stat-divisions&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |سەردێڕ=„pop-stat.mashke.org“ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171113015521/http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== کۆمەڵە نەتەوەیییەکان ==
{{bar box
| title=گروپە نەتەوەیییەکان لە پارێزگای ڤیدین (سەرژمێری ٢٠١١)
| titlebar=#ddd
| left1=کۆمەڵە نەتەوەیییەکان
| right1=ڕێژەی سەدی
| float=right
| bars=
{{bar percent|بولگارییەکان|#00966E|٩١٫٢}}
{{bar percent|ڕۆمانی|brown|7.7}}
{{bar percent|ئەوانی تر و پێناسە نەکراو|purple|1.1}}
}}
کۆی ژمارەی دانیشتووان (سەرژمێری ٢٠١١):١٠١٠١٨&lt;ref&gt;{{in lang|bg}} [http://www.nsi.bg/ORPDOCS/Census2011_1.pop_by_age.xls Population on 1. شوبات 2011 by provinces, municipalities, settlements and age; National Statistical Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130908134107/http://www.nsi.bg/ORPDOCS/Census2011_1.pop_by_age.xls |date= ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt;
خۆیان ناساندووە: ٩٥١٢٦ کەس:
* بولگارییەکان: ٨٦٨٠٢ (٩١٬٢٥٪)
* ڕۆمانی: ٧٢٨٢ (٧٬٦٦٪)
* ئەوانی تر و پێناسە نەکراو: ١٠٤٢ (١٬١٠٪)

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا}}
{{کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Vidin Province}}

[[پۆل:پارێزگای ڤیدین]]
[[پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا]]</text>
      <sha1>7seil1shg23k5g98egha7umbfou4ekm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پارێزگای ڕوسێ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213545</id>
    <revision>
      <id>1581182</id>
      <parentid>1581135</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:03:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3018" sha1="8bn3mla62gkaw6jpq6ekbipqrdg1o58" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''پارێزگای ڕوسێ''' ({{بە بولگاری|Област Русе}}) پارێزگایەکە لە باکووری [[بولگاریا]]، ناوی لە شارە سەرەکییەکەیەوە ناونراوە، [[ڕوسێ]] کە لە ڕێگەی ڕووباری [[دانووب]]ەوە دراوسێی [[ڕۆمانیا]]یە. دابەشکراوە بەسەر ٨ [[شارەوانی]]دا کە کۆی ژمارەی دانیشتووانەکەی تا مانگی شوباتی ٢٠١١، ٢٣٥٬٢٥٢ کەسە.&lt;ref name=&quot;divisions&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1585#cont Bulgarian National Statistical Institute – Bulgarian provinces and municipalities in 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101113165626/http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1585#cont |date=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;population&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.citypopulation.de/Bulgaria-Cities.html „WorldCityPopulation“]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pop-stat-divisions&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |سەردێڕ=„pop-stat.mashke.org“ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171113015521/http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتووان ==
ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای ڕوسێ ٢٦٦٬٢١٣ کەس بووە (٢٦٦٬١٥٧ کەسیش ھاتووە) بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١، کە ٤٨٫٧٪ لە ڕەگەزی نێر و ٥١٫٣٪ لە [[مێ]] بوون.&lt;ref name=&quot;NSI Census 2001&quot;&gt;{{in lang|bg}} [http://www.nsi.bg/Census/PopObl.htm Population to 01.03.2001 by Area and Sex] from [http://www.nsi.bg/Census/nav.htm Bulgarian ''National Statistical Institute'': Census 2001]&lt;/ref&gt; تا کۆتایی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە کە لەلایەن دامەزراوەی نیشتمانی ئاماری بولگاریا ڕاگەیەندراوە، ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە ٢٤٩ ھەزار و ١٤٤ کەس بووە&lt;ref name=&quot;divisions&quot;/&gt; کە ٢٥٫٨٪یان دانیشتووانی سەرووی ٦٠ ساڵە.&lt;ref name=&quot;NSI age&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1587#cont Bulgarian National Statistical Institute – Population by age in 2009] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513121908/http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1587 |date=2012-05-13}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا}}
{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Ruse Province}}

[[پۆل:پارێزگای ڕوسێ]]
[[پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا|ڕوسێ]]</text>
      <sha1>8bn3mla62gkaw6jpq6ekbipqrdg1o58</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پارێزگای یامبۆڵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213546</id>
    <revision>
      <id>1581175</id>
      <parentid>1581169</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:00:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3539" sha1="rgomv8c7l2inaer0ailcu7lbxc08w95" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''پارێزگای یامبۆڵ''' ({{بە بولگاری|област Ямбол}}) پارێزگایەکە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[بولگاریا]]، لە باشوورەوە دراوسێی [[تورکیا]]یە. ناوی لێنراوە لە شارە سەرەکییەکەی یامبۆل لەکاتێکدا شارۆچکەکانی دیکە بریتین لە سترالدزا، بۆلیارۆڤۆ و ئێلھۆڤۆ. پارێزگاکە خاکێکی ٣٣٥٥٫٥ کیلۆمەتر دووجا (١٢٩٥٫٦ میل چوارگۆشە) لەخۆدەگرێت.&lt;ref name=&quot;phare&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.zei.de/download/Phare/bulgaria.pdf Bulgarian Provinces area and population 1999 — National Center for Regional Development — page 90-91]&lt;/ref&gt;کە دابەشکراوە بەسەر ٥ [[شارەوانی]]دا کە کۆی ژمارەی دانیشتووانیان ھەیە، تا مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩، کە ١٣٨٬٤٢٩ کەسە.&lt;ref name=&quot;divisions&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1585#cont Bulgarian National Statistical Institute – Bulgarian provinces and municipalities in 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101113165626/http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1585#cont |date=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;population&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.citypopulation.de/Bulgaria-Cities.html „WorldCityPopulation“]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pop-stat-divisions&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |سەردێڕ=„pop-stat.mashke.org“ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171113015521/http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتووان ==
ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای یامبۆل ١٥٦٬٠٨٠ کەس بووە (١٥٦٬٠٧٠ کەسیش ھاتووە) بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١، کە ٤٩٫٢٪یان لە ڕەگەزی [[نێر]] و ٥٠٫٨٪یان لە ڕەگەزی [[مێ]] بوون.&lt;ref name=&quot;NSI Census 2001&quot;&gt;{{in lang|bg}} [http://www.nsi.bg/Census/PopObl.htm Population to 01.03.2001 by Area and Sex] from [http://www.nsi.bg/Census/nav.htm Bulgarian ''National Statistical Institute'': Census 2001]&lt;/ref&gt;تا کۆتایی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە کە لەلایەن دامەزراوەی نیشتمانی ئاماری بولگاریا ڕاگەیەندراوە ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە ١٣٨ ھەزار و ٤٢٩ کەس بووە&lt;ref name=&quot;divisions&quot;/&gt;کە ٢٧٪یان دانیشتووانی سەرووی ٦٠ ساڵە.&lt;ref name=&quot;NSI age&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1587#cont Bulgarian National Statistical Institute – Population by age in 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513121908/http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1587#cont |date=١٣ی ئایاری ٢٠١٢ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا}}
{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Yambol Province}}

[[پۆل:پارێزگای یامبۆل]]
[[پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا|یامبۆڵ]]</text>
      <sha1>rgomv8c7l2inaer0ailcu7lbxc08w95</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:پێکچوواندن</title>
    <ns>1</ns>
    <id>213564</id>
    <revision>
      <id>1581244</id>
      <parentid>955163</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T16:06:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1770" sha1="j6fnlm3t7jcrv1p79c21r0xgvsrb013" xml:space="preserve">==ناو==
ئەمە پێوانە نییە، پێکچوواندن -ە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:١٢، ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پێکچوواندن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1581243 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220519192656/https://xtf.lib.virginia.edu/xtf/view?docId=DicHist/uvaBook/tei/DicHist1.xml;chunk.id=dv1-10;toc.depth=1;toc.id=dv1-10;brand=default بۆ http://xtf.lib.virginia.edu/xtf/view?docId=DicHist/uvaBook/tei/DicHist1.xml;chunk.id=dv1-10;toc.depth=1;toc.id=dv1-10;brand=default زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ١٦:٠٦، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>j6fnlm3t7jcrv1p79c21r0xgvsrb013</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پارێزگای ڤراتسا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213568</id>
    <revision>
      <id>1581181</id>
      <parentid>1581137</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:02:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3116" sha1="be2z2d7hxzpw0rlltt4deyvub2w0lpg" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''پارێزگای ڤراتسا''' ({{بە بولگاری|Област Враца}}) پارێزگایەکی [[بولگاریا]]یە و دەکەوێتە بەشی باکووری ڕۆژاوای وڵاتەکە، لە نێوان ڕووباری [[دانووب]] لە باکوور و چیای ستارە پلانینا لە باشوور. ناوی لە شارۆچکە سەرەکییەکەیەوە ھاتووە - ڤراتسا. ژمارەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە لە ساڵی ٢٠١٦ ١٧٠ و ٣٦٧ کەسە،&lt;ref name=&quot;divisions&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.nsi.bg/en/content/6712/average-annual-population-districts-municipalities-and-place-residence Bulgarian National Statistical Institute – provinces and municipalities in 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190119133047/http://www.nsi.bg/en/content/6712/average-annual-population-districts-municipalities-and-place-residence |date=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;population&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.citypopulation.de/Bulgaria-Cities.html „WorldCityPopulation“]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pop-stat-divisions&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |سەردێڕ=„pop-stat.mashke.org“ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171113015521/http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;لەسەر ڕووبەری ٣٦١٩٫٧ کیلۆمەتر دووجا (١٣٩٧٫٦ میل چوارگۆشە).

== دانیشتووان ==
ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای ڤراتسا بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١ ٢٤٣٬٠٣٦ کەس بووە، کە ٤٩٫١٪یان لە ڕەگەزی [[نێر]] و ٥٠٫٩٪یان لە ڕەگەزی [[مێ]] بوون.&lt;ref name=&quot;NSI Census 2001&quot;&gt;{{in lang|bg}} [http://www.nsi.bg/Census/PopObl.htm Population to 01.03.2001 by Area and Sex] from [http://www.nsi.bg/Census/nav.htm Bulgarian ''National Statistical Institute'': Census 2001]&lt;/ref&gt;تا کۆتایی ساڵی ٢٠٠٩، ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە کە لەلایەن دامەزراوەی نیشتمانی ئاماری بولگاریا ڕاگەیەندراوە، ژمارەیان ١٩٦٨٢٩ کەس بووە&lt;ref name=&quot;divisions&quot;/&gt;کە ٢٧٫٢٪یان دانیشتووانی تەمەن سەرووی ٦٠ ساڵە.&lt;ref name=&quot;NSI age&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1587#cont Bulgarian National Statistical Institute – Population by age in 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513121908/http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1587#cont |date=2012-05-13}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Vratsa Province}}

[[پۆل:پارێزگای ڤراتسا]]
[[پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا|ڤراتسا]]</text>
      <sha1>be2z2d7hxzpw0rlltt4deyvub2w0lpg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پارێزگای سیلیسترا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213588</id>
    <revision>
      <id>1581189</id>
      <parentid>1581116</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:05:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1851" sha1="oaf5ld1s31ruxahpvlfx7qjn500qqci" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''پارێزگای سیلیسترا''' ({{بە بولگاری|Област Силистра}}) پارێزگایەکی [[بولگاریا]]یە، بەناوی شارە سەرەکییەکەیەوە ناونراوە - سیلیسترا. دابەشکراوە بەسەر حەوت [[شارەوانی]]دا کە کۆی ژمارەی دانیشتووانەکەی تا مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ ١٢٧٦٥٩ کەس بووە.&lt;ref name=&quot;divisions&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1585#cont Bulgarian National Statistical Institute – Bulgarian provinces and municipalities in 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101113165626/http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1585#cont |date=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;population&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.citypopulation.de/Bulgaria-Cities.html „WorldCityPopulation“]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pop-stat-divisions&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |سەردێڕ=„pop-stat.mashke.org“ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171113015521/http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; پارێزگاکە بەشێکە لە باشووری دۆبرۆدیا کە تا ساڵی ١٩٤٠ بەشێک بووە لە [[ڕۆمانیا]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا}}
{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Silistra Province}}

[[پۆل:پارێزگای سیلیسترا]]
[[پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا]]</text>
      <sha1>oaf5ld1s31ruxahpvlfx7qjn500qqci</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پارێزگای شومێن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213636</id>
    <revision>
      <id>1581188</id>
      <parentid>1581118</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:05:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3496" sha1="no50tp4vk0aeml8vk9crlrpory2ba21" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''پارێزگای شومێن''' ({{بە بولگاری|Област Шумен}}) پارێزگایەکە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی بولگاریا کە بە ناوی شارە سەرەکییەکەی [[شومێن]] ناونراوە. دابەشکراوە بەسەر ١٠ [[شارەوانی]]دا کە کۆی ژمارەی دانیشتووانەکەی تا مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩، ١٩٤٬٠٩٠ کەسە.&lt;ref name=&quot;divisions&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1585#cont Bulgarian National Statistical Institute – Bulgarian provinces and municipalities in 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101113165626/http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1585#cont |date=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;population&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.citypopulation.de/Bulgaria-Cities.html „WorldCityPopulation“]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pop-stat-divisions&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |سەردێڕ=„pop-stat.mashke.org“ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171113015521/http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتووان ==
ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای شومن ٢٠٤٬٣٩٥ کەس بووە (٢٠٤٬٣٧٨ کەسیش ھاتووە) بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١، کە ٤٨٫٨٪یان لە ڕەگەزی [[نێر]] و ٥١٫٢٪یان لە ڕەگەزی [[مێ]] بوون.&lt;ref name=&quot;NSI Census 2001&quot;&gt;{{in lang|bg}} [http://www.nsi.bg/Census/PopObl.htm Population to 01.03.2001 by Area and Sex] from [http://www.nsi.bg/Census/nav.htm Bulgarian ''National Statistical Institute'': Census 2001]&lt;/ref&gt; تا کۆتایی ساڵی ٢٠٠٩، ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە کە لەلایەن دامەزراوەی نیشتمانی ئاماری بولگاریا ڕاگەیەندراوە، ژمارەیان ١٩٤٬٠٩٠ کەس بووە&lt;ref name=&quot;divisions&quot;/&gt; کە ٢٢٫٧٪یان دانیشتووی ئەو پارێزگایەن کە تەمەنیان لە سەرووی ٦٠ ساڵەوەیە.&lt;ref name=&quot;NSI age&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1587#cont Bulgarian National Statistical Institute – Population by age in 2009] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513121908/http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1587 |date=2012-05-13}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{Clear}}
{{Geographic location
|Centre    = پارێزگای شومێن
|North     = [[پارێزگای سیلیسترا]]
|Northeast = [[پارێزگای دۆبریچ]]
|East      = [[پارێزگای ڤارنا]]
|Southeast = 
|South     = [[پارێزگای بورگاس]]
|Southwest = [[پارێزگای سلڤین]]
|West      = [[پارێزگای تارگۆڤیشتێ]]
|Northwest = [[پارێزگای ڕازگراد]]
}}
{{Clear}}

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Shumen Province}}

[[پۆل:پارێزگای شومێن| ]]
[[پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا]]</text>
      <sha1>no50tp4vk0aeml8vk9crlrpory2ba21</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پارێزگای تارگۆڤیشتێ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213671</id>
    <revision>
      <id>1581194</id>
      <parentid>1581105</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:06:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3418" sha1="p5hv6mqsr8rsrtypwhay2rawsg4vxge" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''پارێزگای تارگۆڤیشتێ''' ({{بە بولگاری|Област Търговище}}) پارێزگایەکە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[بولگاریا]] بە ناوی شارە سەرەکییەکەیەوە ناونراوە - تارگۆڤیشتێ تا مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتووانی ١٢٩٦٧٥ کەسە&lt;ref name=&quot;divisions&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1585#cont Bulgarian National Statistical Institute – Bulgarian provinces and municipalities in 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101113165626/http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1585#cont |date=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;population&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.citypopulation.de/Bulgaria-Cities.html „WorldCityPopulation“]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pop-stat-divisions&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |سەردێڕ=„pop-stat.mashke.org“ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171113015521/http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتووان ==
ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای تارگۆڤیشتە بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١ ١٣٧٦٨٩ کەس بووە، کە ٤٩٫٢٪یان لە ڕەگەزی [[نێر]] و ٥٠٫٨٪یان لە ڕەگەزی [[مێ]] بوون.&lt;ref name=&quot;NSI Census 2001&quot;&gt;{{in lang|bg}} [http://www.nsi.bg/Census/PopObl.htm Population to 01.03.2001 by Area and Sex] from [http://www.nsi.bg/Census/nav.htm Bulgarian ''National Statistical Institute'': Census 2001]&lt;/ref&gt; تا کۆتایی ساڵی ٢٠٠٩، ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە کە لەلایەن دامەزراوەی نیشتمانی ئاماری بولگاریا ڕاگەیەندراوە، ژمارەیان ١٢٩٦٧٥ کەس بووە&lt;ref name=&quot;divisions&quot;/&gt; کە ٢٤٫١٪یان دانیشتووانی سەرووی ٦٠ ساڵە.&lt;ref name=&quot;NSI age&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1587#cont Bulgarian National Statistical Institute – Population by age in 2009] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513121908/http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1587 |date=2012-05-13}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [http://www.tg.government.bg/ وێبگەی پارێزگای تارگۆڤیشتێ]

{{Geographic location
|Centre    = پارێزگای تارگۆڤیشتێ
|North     = [[پارێزگای ڕازگراد]]
|Northeast =
|East      = [[پارێزگای شومێن]]
|Southeast =
|South     = [[پارێزگای سلڤین]]
|Southwest =
|West      = [[پارێزگای ڤێلیکۆ تارنۆڤۆ]]
|Northwest = [[پارێزگای ڕوسێ]]
}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا}}
{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Targovishte Province}}

[[پۆل:پارێزگای تارگۆڤیشتێ| ]]
[[پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا|تارگۆڤیشتێ]]</text>
      <sha1>p5hv6mqsr8rsrtypwhay2rawsg4vxge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پارێزگای دۆبریچ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213674</id>
    <revision>
      <id>1581192</id>
      <parentid>1581110</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:06:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3516" sha1="plvbq1ujh6hg5z98llnqllx1xdpjlxb" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''پارێزگای دۆبریچ''' ({{بە بولگاری|Област Добрич}}) پارێزگایەکە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[بولگاریا]] بەشێکە لە ناوچەی جوگرافی باشووری دۆبرۆجا. لە ڕۆژھەڵاتەوە بە دەریای ڕەش، لە باشوورەوە بە پارێزگای ڤارنا، لە ڕۆژاوا بە پارێزگاکانی [[پارێزگای شومێن|شومێن]] و [[پارێزگای سیلیسترا|سیلیسترا]] لە باکوورەوە بە ڕۆمانیا سنووردار کراوە. بەسەر ٨ [[شارەوانی]]دا دابەشکراوە. ژمارەی دانیشتووانی ساڵی ٢٠١١ ١٨٦٠١٦ کەس بووە.&lt;ref name=&quot;divisions&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1585#cont Bulgarian National Statistical Institute - Bulgarian provinces and municipalities in 2009] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101113165626/http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1585#cont |date=November 13, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;population&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.citypopulation.de/Bulgaria-Cities.html „WorldCityPopulation“]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pop-stat-divisions&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |سەردێڕ=„pop-stat.mashke.org“ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171113015521/http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ئەم پارێزگایە لە نێوان ساڵانی ١٩١٣ بۆ ١٩٤٠ بەشێک بووە لە [[ڕۆمانیا]]

== دانیشتووان ==
ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای دۆبریچ ٢١٥٬٢٣٢ کەس بووە (٢١٥٬٢١٧ کەسیش ھاتووە) بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١، کە ٤٩٫٣٪یان لە ڕەگەزی [[نێر]] و ٥٠٫٧٪یان لە ڕەگەزی [[مێ]] بوون.&lt;ref name=&quot;NSI Census 2001&quot;&gt;{{in lang|bg}} [http://www.nsi.bg/Census/PopObl.htm Population to 01.03.2001 by Area and Sex] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190322134729/http://www.nsi.bg/Census/PopObl.htm |date=2019-03-22}} from [http://www.nsi.bg/Census/nav.htm Bulgarian ''National Statistical Institute'': Census 2001] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171110031802/http://www.nsi.bg/Census/nav.htm |date=2017-11-10}}&lt;/ref&gt; لە کۆتایی ساڵی ٢٠٠٩دا، ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە کە لەلایەن دامەزراوەی نیشتمانی ئاماری بولگاریا ڕاگەیەندرا، ژمارەیان ١٩٩٧٠٥ کەس بووە&lt;ref name=&quot;divisions&quot;/&gt; کە ٢٣٫٨٪یان دانیشتووانی سەرووی ٦٠ ساڵن.&lt;ref name=&quot;NSI age&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1587#cont Bulgarian National Statistical Institute - Population by age in 2009] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101113165705/http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1587 |date=2010-11-13}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Dobrich Province}}

[[پۆل:پارێزگای دۆبریچ]]
[[پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا|دۆبریچ]]</text>
      <sha1>plvbq1ujh6hg5z98llnqllx1xdpjlxb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پارێزگای لۆڤچ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213704</id>
    <revision>
      <id>1581187</id>
      <parentid>1581125</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:04:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2384" sha1="l6u9s9wdhfhdoi11l7n90e2u26nnfp5" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''پارێزگای لۆڤچ''' ({{بە بولگاری|Област Ловеч}}) یەکێکە لە ٢٨ پارێزگای [[بولگاریا]]، دەکەوێتە ناوەندی باکووری وڵاتەکە. بە ناوی شارە سەرەکییەکەیەوە ناونراوە - لۆڤچ. ژمارەی دانیشتووانی ناوچەکە ١٥١ ھەزار و ١٥٣ کەسە.&lt;ref name=&quot;divisions&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1585#cont Bulgarian National Statistical Institute – Bulgarian provinces and municipalities in 2009] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101113165626/http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1585 |date=2010-11-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;population&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.citypopulation.de/Bulgaria-Cities.html „WorldCityPopulation“]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pop-stat-divisions&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |سەردێڕ=„pop-stat.mashke.org“ |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171113015521/http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتووان ==
تا کۆتایی ساڵی ٢٠٠٩، ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە کە لەلایەن دامەزراوەی نیشتمانی ئاماری بولگاریا ڕاگەیەندراوە، ژمارەیان ١٥١ ھەزار و ١٥٣ کەس بووە&lt;ref name=&quot;divisions&quot;/&gt; کە ٢٩٫٤٪یان دانیشتووانی سەرووی ٦٠ ساڵە.&lt;ref name=&quot;NSI age&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1587#cont Bulgarian National Statistical Institute – Population by age in 2009] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513121908/http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1587 |date=2012-05-13}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا}}
{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Lovech Province}}

[[پۆل:پارێزگای لۆڤێچ| ]]
[[پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا|لۆڤچ]]</text>
      <sha1>l6u9s9wdhfhdoi11l7n90e2u26nnfp5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پارێزگای ڕازگراد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213709</id>
    <revision>
      <id>1581183</id>
      <parentid>1581133</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:03:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3124" sha1="9qhwgiad1ayc3faulfexga48pjic3lz" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''پارێزگای ڕازگراد''' ({{بە بولگاری|Област Разград}}) پارێزگایەکە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[بولگاریا]] لە ڕووی جوگرافییەوە بەشێکە لە ناوچەی لودۆگۆری. ناوی لێنراوە لە ناوەندی کارگێڕی و پیشەسازییەکەیەوە - شارۆچکەی ڕزگراد. تا مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩، ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە ١٣٢٬٧٤٠ کەسە&lt;ref name=&quot;divisions&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1585#cont Bulgarian National Statistical Institute – provinces and municipalities in 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101113165626/http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1585#cont |date=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;population&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.citypopulation.de/Bulgaria-Cities.html „WorldCityPopulation“]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pop-stat-divisions&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |سەردێڕ=„pop-stat.mashke.org“ |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171113015521/http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;ە ٢٣٫١٪یان دانیشتووانی سەرووی ٦٠ ساڵە.&lt;ref name=&quot;NSI age&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1587#cont Bulgarian National Statistical Institute – Population by age in 2009] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513121908/http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1587 |date=2012-05-13}}&lt;/ref&gt; لەسەر خاکێکی ٢٦٣٩٫٧ کیلۆمەتر دووجا (١٬٠١٩٫٢ میل چوارگۆشە)&lt;ref name=&quot;phare&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.zei.de/download/Phare/bulgaria.pdf Bulgarian Provinces area and population 1999 — National Center for Regional Development — page 90-91] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113004950/http://www.zei.de/download/Phare/bulgaria.pdf |date=2011-01-13}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://web.archive.org/web/20100127103343/http://www.rz.government.bg/rz/index.html وێبگەی فەرمی] {{In lang|bg}}

{{Geographic location
|Centre    = پارێزگای ڕازگراد
|North     = [[پارێزگای سیلیسترا]]
|Northeast =
|East      = [[پارێزگای شومێن]]
|Southeast =
|South     = [[پارێزگای تارگۆڤیشتێ]]
|Southwest =
|West      = [[پارێزگای ڕوسێ]]
|Northwest =
}}

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Razgrad Province}}

[[پۆل:پارێزگای ڕازگراد| ]]
[[پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا|ڕازگراد]]</text>
      <sha1>9qhwgiad1ayc3faulfexga48pjic3lz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پارێزگای سمۆلیان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213760</id>
    <revision>
      <id>1581190</id>
      <parentid>1581114</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:05:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2364" sha1="gcol5ra5ae8b5ckbgndhu6r1xclxya3" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''پارێزگای سمۆلیان''' ({{بە بولگاری|Област Смолян}}) پارێزگایەکە لە باشووری ناوەڕاستی [[بولگاریا]] دەکەوێتە چیای ڕۆدۆپ، لە باشوورەوە دراوسێی یۆنانە. ناوی لێنراوە لە ناوەندی کارگێڕی و پیشەسازییەکەیەوە — شاری [[سمۆلیان]]. پارێزگاکە ڕووبەرەکەی ٣١٩٢٫٨ کیلۆمەتر دووجایە (١٢٣٢٫٧ میل چوارگۆشە).&lt;ref name=&quot;phare&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.zei.de/download/Phare/bulgaria.pdf Bulgarian Provinces area and population 1999 — National Center for Regional Development — page 90-91] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113004950/http://www.zei.de/download/Phare/bulgaria.pdf |date=2011-01-13}}&lt;/ref&gt; کە دابەشکراوە بەسەر ١٠ [[شارەوانی]]دا کە ژمارەی دانیشتووانیان ١٢٤٬٧٩٥ کەسە، تا مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩.&lt;ref name=&quot;divisions&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1585#cont Bulgarian National Statistical Institute – Bulgarian provinces and municipalities in 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101113165626/http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1585#cont |date=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;population&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.citypopulation.de/Bulgaria-Cities.html „WorldCityPopulation“]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pop-stat-divisions&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |سەردێڕ=„pop-stat.mashke.org“ |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171113015521/http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{بولگاریا-کۆلکە}}

{{تووڵی دەروازە|بولگاریا}}
{{پۆلی کۆمنز|Smolyan Province}}

[[پۆل:پارێزگای سمۆلیان| ]]
[[پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا|سمۆلیان]]</text>
      <sha1>gcol5ra5ae8b5ckbgndhu6r1xclxya3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پارێزگای ستارا زاگۆرا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213811</id>
    <revision>
      <id>1581191</id>
      <parentid>1581112</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:05:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3797" sha1="dpuq3pozyg588dtogj60znnzb43ekxu" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''پارێزگای ستارا زاگۆرا''' ({{بە بولگاری|Област Стара Загора}}) پارێزگایەکی باشووری ناوەڕاستی [[بولگاریا]]یە ناوی لێنراوە لە ناوەندی کارگێڕی و پیشەسازییەکەیەوە- شاری ستارا زاگۆرا. پارێزگاکە ڕووبەرەکەی ٥١٥١٫١ کیلۆمەتر دووجایە&lt;ref name=&quot;phare&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.zei.de/download/Phare/bulgaria.pdf Bulgarian Provinces area and population 1999 — National Center for Regional Development — page 90-91] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113004950/http://www.zei.de/download/Phare/bulgaria.pdf |date=2011-01-13}}&lt;/ref&gt; کە دابەشکراوە بەسەر ١١ [[شارەوانی]]دا کە کۆی ژمارەی دانیشتووانیان ھەیە، تا مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩، کە ٣٥٠٬٩٢٥ کەسە.&lt;ref name=&quot;divisions&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1585#cont Bulgarian National Statistical Institute – Bulgarian provinces and municipalities in 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101113165626/http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1585#cont |date=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;population&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.citypopulation.de/Bulgaria-Cities.html „WorldCityPopulation“]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pop-stat-divisions&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |سەردێڕ=„pop-stat.mashke.org“ |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171113015521/http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە نێوان ساڵی ١٩٣٤ و ساڵی ١٩٤٩، پارێزگاکە بەشێک لە [[پارێزگای کارجالی]] ئێستای لەخۆگرتبوو.&lt;ref&gt;http://www.visittobulgaria.com/visit/dir.asp?d=0-8-Ardino History of Ardino&lt;/ref&gt;

== دانیشتووان ==
ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای ستارای زاگۆرا ٣٧٠٬٦٦٥ کەس بووە (٣٧٠٬٦١٥ کەسیش ھاتووە) بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١، کە ٤٨٫٩٪یان لە ڕەگەزی [[نێر]] و ٥١٫١٪یان لە ڕەگەزی [[مێ]] بوون.&lt;ref name=&quot;NSI Census 2001&quot;&gt;{{in lang|bg}} [http://www.nsi.bg/Census/PopObl.htm Population to 1. ئازار 2001 by Area and Sex] from [http://www.nsi.bg/Census/nav.htm Bulgarian ''National Statistical Institute'': Census 2001]&lt;/ref&gt;ا کۆتایی ساڵی ٢٠٠٩، ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە کە لەلایەن دامەزراوەی نیشتمانی ئاماری بولگاریا ڕاگەیەندراوە، ژمارەیان ٣٥٠٩٢٥ کەس بووە&lt;ref name=&quot;divisions&quot;/&gt;کە ٢٥٫٢٪یان دانیشتووانی سەرووی ٦٠ ساڵە&lt;ref name=&quot;NSI age&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1587#cont Bulgarian National Statistical Institute – Population by age in 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513121908/http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1587#cont |date=2012-05-13}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|بولگاریا|جوگرافیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Stara Zagora Province}}

[[پۆل:پارێزگای ستارا زاگۆرا| ]]
[[پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا]]</text>
      <sha1>dpuq3pozyg588dtogj60znnzb43ekxu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پارێزگای بورگاس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213851</id>
    <revision>
      <id>1581195</id>
      <parentid>1581103</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:06:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4350" sha1="683c7xdbp53ikfvpxns3i5tinhqgvt6" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''پارێزگای بورگاس''' ({{بە بولگاری|Област Бургас}}) پارێزگایەکە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[بولگاریا]] لەنێویاندا کەناری [[دەریای ڕەش]]
ی باشووری بولگاریا. گەورەترین پارێزگایە بەپێی ڕووبەر، ڕووبەری ٧٧٤٨٫١ کیلۆمەتر دووجا (٢٩٩١٫٦ میل چوارگۆشە) لەخۆدەگرێت&lt;ref name=&quot;phare&quot;&gt;[http://www.zei.de/download/Phare/bulgaria.pdf Bulgarian Provinces area and population 1999 — National Center for Regional Development — page 90-91] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113004950/http://www.zei.de/download/Phare/bulgaria.pdf |date=2011-01-13}}&lt;/ref&gt; کە دابەشکراوە بەسەر ١٣ [[شارەوانی]] بە کۆی ژمارەی دانیشتووان تا مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩، کە ٤٢٢٬٣١٩ کەسە.&lt;ref name=&quot;divisions&quot;&gt;[http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1585#cont Bulgarian National Statistical Institute - Bulgarian provinces and municipalities in 2009] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101113165626/http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1585#cont |date=November 13, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;population&quot;&gt;[http://www.citypopulation.de/Bulgaria-Cities.html „WorldCityPopulation“]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pop-stat-divisions&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |سەردێڕ=„pop-stat.mashke.org“ |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171113015521/http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتووان ==
ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای بورگاس ٤٢٣٬٦٠٨ کەس بووە (٤٢٣٬٥٤٧ کەسیش ھاتووە) بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١، کە ٤٩٪یان لە ڕەگەزی [[نێر]] و ٥١٪یان لە ڕەگەزی [[مێ]] بوون.&lt;ref name=&quot;NSI Census 2001&quot;&gt;{{in lang|bg}} [http://www.nsi.bg/Census/PopObl.htm Population to 01.03.2001 by Area and Sex] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190322134729/http://www.nsi.bg/Census/PopObl.htm |date=2019-03-22}} from [http://www.nsi.bg/Census/nav.htm Bulgarian ''National Statistical Institute'': Census 2001] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171110031802/http://www.nsi.bg/Census/nav.htm |date=2017-11-10}}&lt;/ref&gt; تا کۆتایی ساڵی ٢٠٠٩، ژمارەی دانیشتووانی پارێزگاکە کە لەلایەن دامەزراوەی نیشتمانی ئاماری [[بولگاریا]] ڕاگەیەندراوە، ژمارەیان ٤٢٢٬٣١٩ کەس بووە&lt;ref name=&quot;divisions&quot;/&gt;کە ٢١٫٨٪یان دانیشتووی ئەو پارێزگایەن کە تەمەنیان لە سەرووی ٦٠ ساڵەوەیە.&lt;ref name=&quot;NSI age&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1587 |سەردێڕ=Bulgarian National Statistical Institute - Population by age in 2009 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120513121908/http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1587#cont |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{Geographic location
|Centre    = پارێزگای بورگاس
|North     = [[پارێزگای ڤارنا]]
|Northeast =
|East      = [[دەریای ڕەش]]
|Southeast =
|South     = [[پارێزگای کرکلارەلی]]، {{Flag|Turkey}}
|Southwest = [[پارێزگای یامبۆڵ]]
|West      = [[پارێزگای سلڤین]]
|Northwest = [[پارێزگای شومێن]]
}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|بولگاریا|جوگرافیا}}
{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Burgas Province}}

[[پۆل:پارێزگای بورگاس|پارێزگای بورگاس]]
[[پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا]]</text>
      <sha1>683c7xdbp53ikfvpxns3i5tinhqgvt6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پارێزگای پێرنیک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>213992</id>
    <revision>
      <id>1581184</id>
      <parentid>1581131</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:03:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2346" sha1="tnmu4rtgtz7qvsyppyz44vxkgnqd5iy" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''پارێزگای پێرنیک''' ({{بە بولگاری|Област Перник}}) پارێزگایەکە لە ڕۆژاوای [[بولگاریا]]، دراوسێی [[سربیا]]یە. شارە سەرەکییەکەی پێرنیکە، [[شارەوانی]]یەکانی دیکەش بریتین لە برێزنیک، کۆڤاچێڤتسی، ڕادۆمیر، تران، زێمەن.

== دانیشتووان ==
ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای پێرنیک بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١١ ١٣٣٧٥٠ کەس بووە، کە ٤٨.٩% لە ڕەگەزی [[نێر]] و ٥١.١% لە ڕەگەزی [[مێ]] بوون.&lt;ref name=&quot;divisions&quot;&gt;{{in lang|bg}} [http://www.nsi.bg/census2011/pagebg2.php?p2=36&amp;sp2=37&amp;SSPP2=39 Bulgarian National Statistical Institute - 2011 census] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714103411/http://www.nsi.bg/census2011/pagebg2.php?p2=36&amp;sp2=37&amp;SSPP2=39 |date=2011-07-14 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;population&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.citypopulation.de/Bulgaria-Cities.html „WorldCityPopulation“]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pop-stat-divisions&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |سەردێڕ=„pop-stat.mashke.org“ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171113015521/http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NSI Census 2011 preliminary&quot;&gt;{{in lang|bg}} [http://www.nsi.bg/census2011/pagebg2.php?p2=36&amp;sp2=37&amp;SSPP2=43 Population by 01.02.2011 by Area and Sex] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110408064700/http://www.nsi.bg/census2011/pagebg2.php?p2=36&amp;sp2=37&amp;SSPP2=43 |date=2011-04-08 }} from [http://www.nsi.bg/census2011/index.php Bulgarian ''National Statistical Institute'': Preliminary results of Census 2011]&lt;/ref&gt;
&lt;!--THIS TABLE IS STANDARD TO ALL BULGARIAN PROVINCE'S ARTICLES. PLEASE LEAVE --&gt;
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کۆمەڵگا }}
{{پۆلی کۆمنز|Pernik Province}}

[[پۆل:پارێزگای پێرنیک| ]]
[[پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا|پێرنیک]]</text>
      <sha1>tnmu4rtgtz7qvsyppyz44vxkgnqd5iy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پارێزگای گابرۆڤۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214360</id>
    <revision>
      <id>1581176</id>
      <parentid>1581149</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:01:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2849" sha1="ijv0em4z0ibo0elzy3y444nh2tgq1s5" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''پارێزگای گابرۆڤۆ''' ({{بە بولگاری|Област Габрово}}) پارێزگایەکی بچووکە و دەکەوێتە ناوەندی جوگرافی [[بولگاریا]]. ناوی لە شارۆچکە سەرەکییەکەیەوە ھاتووە - گابرۆڤۆ. لە ساڵی ٢٠٠٩دا کۆی ژمارەی دانیشتووانی ناوچەکە ١٣٠ ھەزار کەسە.&lt;ref name=&quot;divisions&quot;&gt;{{in lang|bg}} [http://www.nsi.bg/census2011/pagebg2.php?p2=36&amp;sp2=37&amp;SSPP2=39 Bulgarian National Statistical Institute - 2011 census] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110714103411/http://www.nsi.bg/census2011/pagebg2.php?p2=36&amp;sp2=37&amp;SSPP2=39 |date=July 14, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;population&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.citypopulation.de/Bulgaria-Cities.html „WorldCityPopulation“]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pop-stat-divisions&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |سەردێڕ=„pop-stat.mashke.org“ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171113015521/http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتووان ==
ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای گابرۆڤۆ ١٤٤٬١٥٠ کەس بووە (١٤٤٬١٢٥ کەسیش ھاتووە) بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١، کە ٤٨٫٤٪یان لە ڕەگەزی [[نێر]] و ٥١٫٦٪یان لە ڕەگەزی [[مێ]] بوون.&lt;ref name=&quot;NSI Census 2001&quot;&gt;{{in lang|bg}} [http://www.nsi.bg/Census/PopObl.htm Population to 01.03.2001 by Area and Sex] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190322134729/http://www.nsi.bg/Census/PopObl.htm |date=2019-03-22}} from [http://www.nsi.bg/Census/nav.htm Bulgarian ''National Statistical Institute'': Census 2001] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171110031802/http://www.nsi.bg/Census/nav.htm |date=2017-11-10}}&lt;/ref&gt;کە ٣٠٫٤٪یان دانیشتووی ئەو پارێزگایەن کە تەمەنیان لە سەرووی ٦٠ ساڵەوەیە.&lt;ref name=&quot;NSI age&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1587#cont Bulgarian National Statistical Institute - Population by age in 2009] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120513121908/http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1587#cont |date=May 13, 2012}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا}}
{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Gabrovo Province}}

[[پۆل:پارێزگای گابرۆڤۆ]]
[[پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا|گابرۆڤۆ]]</text>
      <sha1>ijv0em4z0ibo0elzy3y444nh2tgq1s5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پارێزگای بلاگۆئێڤگراد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214363</id>
    <revision>
      <id>1581196</id>
      <parentid>1581101</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:06:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3307" sha1="itdp8hvtt1pfqozoyemkigxu79h9v7a" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''پارێزگای بلاگۆئێڤگراد''' ({{بە بولگاری|област Благоевград}}) پارێزگایەکە (ئۆبڵاست) لە باشووری ڕۆژاوای [[بولگاریا]]. لە باکوور و ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ چوار پارێزگای دیکەی بولگاریا ھاوسنوورە، لە باشوورەوە لەگەڵ ناوچەی مەکدۆنیای [[یۆنان]] و لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[مەقدوونیای باکوور]]. پارێزگاکە خاوەنی ١٤ [[شارەوانی]]یە و ١٢ شارۆچکەی تێدایە.

== دانیشتووان ==
ژمارەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١١ ٣٢٣٥٥٢ کەس بووە، کە ٤٩٫٣٪ لە ڕەگەزی [[نێر]] و ٥٠٫٩٪ لە [[مێ]] بوون.&lt;ref name=&quot;divisions&quot;&gt;{{in lang|bg}} [http://www.nsi.bg/census2011/pagebg2.php?p2=36&amp;sp2=37&amp;SSPP2=39 Bulgarian National Statistical Institute - 2011 census] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714103411/http://www.nsi.bg/census2011/pagebg2.php?p2=36&amp;sp2=37&amp;SSPP2=39 |date=2011-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;population&quot;&gt;[http://www.citypopulation.de/Bulgaria-Cities.html „WorldCityPopulation“]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pop-stat-divisions&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |سەردێڕ=„pop-stat.mashke.org“ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171113015521/http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NSI Census 2011 preliminary&quot;&gt;{{in lang|bg}} [http://www.nsi.bg/census2011/pagebg2.php?p2=36&amp;sp2=37&amp;SSPP2=43 Population by 01.02.2011 by Area and Sex] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110408064700/http://www.nsi.bg/census2011/pagebg2.php?p2=36&amp;sp2=37&amp;SSPP2=43 |date=2011-04-08}} from [http://www.nsi.bg/census2011/index.php Bulgarian ''National Statistical Institute'': Preliminary results of Census 2011]&lt;/ref&gt;
&lt;!--THIS TABLE IS STANDARD TO ALL BULGARIAN PROVINCE'S ARTICLES. PLEASE LEAVE --&gt;

== زمانەکان ==
زمانی دایکی لە پارێزگاکە بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١:&lt;ref name=&quot;NSI Census 2001 Language&quot;&gt;{{in lang|bg}} [http://www.nsi.bg/Census/Ethnos.htm Population to 01.03.2001 by District and Mother Tongue] from [http://www.nsi.bg/Census/nav.htm Bulgarian ''National Statistical Institute'': Census 2001] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171110031802/http://www.nsi.bg/Census/nav.htm |date=2017-11-10}}&lt;/ref&gt; ٣٠٦٬١١٨ [[زمانی بولگاری|بولگاری]] (٨٩٫٧٪),{{ھن}}١٩٬٨١٩ [[زمانی تورکی|تورکی]] (٥٫٨٪)، ٩٬٢٣٢ ڕۆمانی (٢٫٧٪) و ٦٠٠٤ی دیکە و دیارینەکراو (١٫٦٪).

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|سیاسەت}}
{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Blagoevgrad Province}}

[[پۆل:پارێزگای بلاگۆئێڤگراد]]
[[پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا|بلاگۆئێڤگراد]]</text>
      <sha1>itdp8hvtt1pfqozoyemkigxu79h9v7a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پارێزگای کیوستێندیل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214380</id>
    <revision>
      <id>1581177</id>
      <parentid>1581145</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:01:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3506" sha1="939kuc9fga3fqom63hjqrkkbackhla0" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''پارێزگای کیوستێندیل''' ({{بە بولگاری|Област Кюстендил}}) پارێزگایەکە لە باشووری ڕۆژاوای [[بولگاریا]]، ڕووبەرەکەی ٣٠٨٤٫٣ کیلۆمەتر دووجایە (١١٩٠٫٩ میل چوارگۆشە) (٢٫٧٪ی کۆی خاکی کۆماری بولگاریا پێکدەھێنێت)، و ژمارەی دانیشتووانەکەی ١٦٣٨٨٩ کەسە. ھاوسنوورە لەگەڵ پارێزگاکانی [[پارێزگای سۆفیا|سۆفیا]]، [[پارێزگای پێرنیک|پێرنیک]] و [[پارێزگای بلاگۆئێڤگراد|بلاگۆئێڤگراد]]؛ لە ڕۆژاوا سنوورەکانی ھاوکاتە لەگەڵ سنوورەکانی دەوڵەت لە نێوان بولگاریا و [[مەقدوونیای باکوور]]، ھەروەھا لە نێوان بولگاریا و کۆماری [[سڕبیا|سربیا]]. ناوەندی کارگێڕی پارێزگاکە بریتییە لە کیوستێندیل.

== دانیشتووان ==
ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای کیوستێندیل بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١١ ١٣٥٦٦٤ کەس بووە، کە ٤٨٫٩٪ لە ڕەگەزی [[نێر]] و ٥١٫١٪ لە [[مێ]] بوون.&lt;ref name=&quot;divisions&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nsi.bg/census2011/pagebg2.php?p2=36&amp;sp2=37&amp;SSPP2=39|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110714103411/http://www.nsi.bg/census2011/pagebg2.php?p2=36&amp;sp2=37&amp;SSPP2=39|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|سەردێڕ=Bulgarian National Statistical Institute - 2011 census|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١١}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714103411/http://www.nsi.bg/census2011/pagebg2.php?p2=36&amp;sp2=37&amp;SSPP2=39 |date=١٤ی تەممووزی ٢٠١١ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;population&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.citypopulation.de/en/bulgaria/cities/|سەردێڕ=Bulgaria: Major Cities - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information|وێبگە=www.citypopulation.de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pop-stat-divisions&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm|سەردێڕ=Division of Bulgaria|وێبگە=pop-stat.mashke.org|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171113015521/http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NSI Census 2011 preliminary&quot;&gt;{{in lang|bg}} [http://www.nsi.bg/census2011/pagebg2.php?p2=36&amp;sp2=37&amp;SSPP2=43 Population by 01.02.2011 by Area and Sex] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110408064700/http://www.nsi.bg/census2011/pagebg2.php?p2=36&amp;sp2=37&amp;SSPP2=43 |date=2011-04-08}} from [http://www.nsi.bg/census2011/index.php Bulgarian ''National Statistical Institute'': Preliminary results of Census 2011]&lt;/ref&gt;
&lt;!--THIS TABLE IS STANDARD TO ALL BULGARIAN PROVINCE'S ARTICLES. PLEASE LEAVE --&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|بولگاریا}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Kyustendil Province}}

[[پۆل:پارێزگای کیوستێندیل]]
[[پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا|کیوستێندیل]]</text>
      <sha1>939kuc9fga3fqom63hjqrkkbackhla0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پارێزگای ڤێلیکۆ تارنۆڤۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214383</id>
    <revision>
      <id>1581179</id>
      <parentid>1581141</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:02:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1998" sha1="gklyicgsav8ypct1fhuonuqibc0nemx" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''پارێزگای ڤێلیکۆ تارنۆڤۆ''' ({{بە بولگاری|Област Велико Търново}}) پارێزگایەکە لە ناوەڕاستی بەشی باکووری [[بولگاریا]]. پایتەختەکەی ڤێلیکۆ تارنۆڤۆ گرنگییەکی مێژوویی ھەیە بەو پێیەی بە پایتەختی [[ئیمپراتۆریەتیی بولگاری]] ناسراوە. پارێزگاکە بەسەر ١٠ [[شارەوانی]]دا دابەشکراوە کە کۆی ژمارەی دانیشتووانیان ھەیە، تا مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩، کە ٢٧٥ ھەزار و ٣٩٥ کەسی تێدایە.&lt;ref name=&quot;divisions&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1585#cont Bulgarian National Statistical Institute - Bulgarian provinces and municipalities in 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101113165626/http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1585#cont |date=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;population&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.citypopulation.de/Bulgaria-Cities.html „WorldCityPopulation“]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pop-stat-divisions&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |سەردێڕ=„pop-stat.mashke.org“ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171113015521/http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|بولگاریا}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Veliko Tarnovo Province}}

[[پۆل:پارێزگای ڤێلیکۆ تارنۆڤۆ]]
[[پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا|ڤێلیکۆ تارنۆڤۆ]]</text>
      <sha1>gklyicgsav8ypct1fhuonuqibc0nemx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پارێزگای خاسکۆڤۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214393</id>
    <revision>
      <id>1581193</id>
      <parentid>1581108</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:06:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2864" sha1="ewk9rrsrc9soovajko0g54qe881a2hp" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''پارێزگای خاسکۆڤۆ''' ({{بە بولگاری|Област Хасково}}) پارێزگایەکە لە باشووری [[بولگاریا]] لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە دراوسێی [[یۆنان]] و [[تورکیا]]یە، بەشێک لە دۆڵی تراکیا بەدرێژایی ڕووباری ماریتسا پێکدەھێنێت. ناوی لێنراوە لە ناوەندی ئیداری و پیشەسازییەکەیەوە - شاری [[خاسکۆڤۆ]]. پارێزگاکە خاکێکی ٥٬٥٣٣٫٣ کم٢ (٢٬١٣٦٫٤ میل چوارگۆشە) لەخۆدەگرێت.&lt;ref name=&quot;phare&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.zei.de/download/Phare/bulgaria.pdf Bulgarian Provinces area and population 1999 — National Center for Regional Development — page 90-91] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113004950/http://www.zei.de/download/Phare/bulgaria.pdf |date=2011-01-13}}&lt;/ref&gt;کە دابەشکراوە بەسەر ١١ [[شارەوانی]]دا کە کۆی ژمارەی دانیشتووانیان ھەیە، تا مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩، کە ٢٥٦٬٤٠٨ کەسە.&lt;ref name=&quot;pop-stat-divisions&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |سەردێڕ=„pop-stat.mashke.org“ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171113015521/http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;divisions&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1585#cont Bulgarian National Statistical Institute - Bulgarian provinces and municipalities in 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101113165626/http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1585#cont |date=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;population&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.citypopulation.de/Bulgaria-Cities.html „WorldCityPopulation“]&lt;/ref&gt;کە ٢٥٫٨٪یان دانیشتووانن کە تەمەنیان لە سەرووی ٦٠ ساڵەوەیە.&lt;ref name=&quot;NSI age&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1587#cont Bulgarian National Statistical Institute - Population by age in 2009] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120513121908/http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1587 |date=2012-05-13}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|بولگاریا}}

{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Haskovo Province}}

[[پۆل:پارێزگای خاسکۆڤۆ]]
[[پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا|خاسکۆڤۆ]]</text>
      <sha1>ewk9rrsrc9soovajko0g54qe881a2hp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پارێزگای پلێڤێن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214435</id>
    <revision>
      <id>1581185</id>
      <parentid>1581129</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:04:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2434" sha1="097g75dnidhgw7i2ncy3b0f7972n6pi" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''پارێزگای پلێڤێن''' ({{بە بولگاری|Област Плевен یان Плевенска Област}}) پارێزگایەکە دەکەوێتە ناوەڕاستی باکووری [[بولگاریا]]، ھاوسنوورە لەگەڵ ڕووباری [[دانووب]] و [[ڕۆمانیا]] و پارێزگاکانی بولگاریای [[پارێزگای ڤراتسا|ڤراتسا]]، [[پارێزگای ڤێلیکۆ تارنۆڤۆ|ڤێلیکۆ تارنۆڤۆ]] و [[پارێزگای لۆڤچ|لۆڤێچ]]. دابەشکراوە بەسەر ١١ بەشدا، کە پێیان دەوترێت [[شارەوانی]]یەکان، کە خاکێکی ٤٦٥٣٫٣٢ کم٢ (١٧٩٦٫٦٦ میل چوارگۆشە) لەخۆدەگرێت لەگەڵ ژمارەی دانیشتووان، تا شوباتی ٢٠١١، ٢٦٩ ٧٥٢ کەسە.&lt;ref name=&quot;population2011&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.nsi.bg/census2011/pagebg2.php?p2=36&amp;sp2=37&amp;SSPP2=39 Census 2011] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714103411/http://www.nsi.bg/census2011/pagebg2.php?p2=36&amp;sp2=37&amp;SSPP2=39 |date=2011-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;divisions&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1585#cont Bulgarian National Statistical Institute - Bulgarian provinces and municipalities in 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101113165626/http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1585#cont |date=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;population&quot;&gt;{{in lang|en}} [http://www.citypopulation.de/Bulgaria-Cities.html „WorldCityPopulation“]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pop-stat-divisions&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |سەردێڕ=„pop-stat.mashke.org“ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171113015521/http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; پایتەختی پارێزگاکە شاری [[پلێڤێن]]ە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا}}
{{جوگرافیا-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Pleven Province}}

[[پۆل:پارێزگای پلێڤێن]]
[[پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا]]</text>
      <sha1>097g75dnidhgw7i2ncy3b0f7972n6pi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پارێزگای پلۆڤدیڤ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>214631</id>
    <revision>
      <id>1581186</id>
      <parentid>1581127</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:04:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4165" sha1="jd4ho15v7tz32fkaktfisvyse6jdgw0" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''پارێزگای پلۆڤدیڤ''' ({{بە بولگاری|Област Пловдив}}) پارێزگایەکە لە ناوەڕاستی باشووری [[بولگاریا]]. لە ١٨ [[شارەوانی]] پێکدێت، لەسەر خاکی ٥٬٩٧٢٫٩ کم٢ (٢٬٣٠٦٫١ میل چوارگۆشە) لەگەڵ ژمارەی دانیشتووان، تا شوباتی ٢٠١١، ٦٨٣٬٠٢٧ دانیشتوو.&lt;ref name=&quot;divisions&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=WebDesign Ltd. www.webdesign-bg.eu |ناونیشان=http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1585 |سەردێڕ=Bulgarian National Statistical Institute - Bulgarian provinces and municipalities in 2009 |بڵاوکەرەوە=Nsi.bg |ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101113165626/http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1585#cont |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;population&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.citypopulation.de/Bulgaria-Cities.html |سەردێڕ=Bulgaria (Major Cities): Districts, Major Cities &amp; Towns - Statistics &amp; Maps on City Population |بڵاوکەرەوە=Citypopulation.de |ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pop-stat-divisions&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |سەردێڕ=Division of Bulgaria |بڵاوکەرەوە=Pop-stat.mashke.org |ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١١ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171113015521/http://pop-stat.mashke.org/bulgaria-division.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ئەم پارێزگایە بە ناوی ناوەندە ئیداری و پیشەسازییەکەیەوە ناونراوە — شاری [[پلۆڤدیڤ]].

== دانیشتووان ==
ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای پلۆڤدیڤ ٧١٥٬٩٠٤ کەس بووە (٧١٥٬٨١٦ کەسیش ھاتووە) بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١، کە ٤٨٫٤٪یان لە ڕەگەزی [[نێر]] و ٥١٫٦٪یان لە ڕەگەزی [[مێ]] بوون.&lt;ref name=&quot;NSI Census 2001&quot;&gt;{{in lang|bg}} [http://www.nsi.bg/Census/PopObl.htm Population to 01.03.2001 by Area and Sex] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190322134729/http://www.nsi.bg/Census/PopObl.htm |date=2019-03-22}} from [http://www.nsi.bg/Census/nav.htm Bulgarian ''National Statistical Institute'': Census 2001] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171110031802/http://www.nsi.bg/Census/nav.htm |date=2017-11-10}}&lt;/ref&gt; تا کۆتایی ساڵی ٢٠٠٩، ژمارەی دانیشتووان کە لەلایەن دامەزراوەی نیشتمانی ئاماری بولگاریا ڕاگەیەندراوە، ژمارەیان ٧٠١٦٨٤ کەس بووە.&lt;ref name=&quot;divisions&quot;/&gt; کە ٢٤٫١٪یان تەمەنیان لە سەرووی ٦٠ ساڵەوەیە.&lt;ref name=&quot;NSI age&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=WebDesign Ltd. www.webdesign-bg.eu |ناونیشان=http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1587 |سەردێڕ=Bulgarian National Statistical Institute - Population by age in 2009 |بڵاوکەرەوە=Nsi.bg |ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120513121908/http://www.nsi.bg/otrasalen.php?otr=53&amp;a1=1583&amp;a2=1584&amp;a3=1587#cont |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|بولگاریا}}
{{پۆلی کۆمنز|Plovdiv Province}}

[[پۆل:پارێزگای پلۆڤدیڤ]]
[[پۆل:پارێزگاکانی بولگاریا|پلۆڤدیڤ]]</text>
      <sha1>jd4ho15v7tz32fkaktfisvyse6jdgw0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆل:کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئەرمەنستان</title>
    <ns>14</ns>
    <id>214920</id>
    <revision>
      <id>1581552</id>
      <parentid>1158648</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T08:00:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>− [[پۆل:مێژووی قەوقاز لە ژێر دەسەڵاتی یەکێتی سۆڤیەت]]، + [[پۆل:مێژووی قەوقاز لەژێر دەسەڵاتی یەکێتیی سۆڤیەت]] ([[ویکیپیدیا:خێراپۆل|خێراپۆل]])</comment>
      <origin>1581552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="569" sha1="rj6ieoq50r9yq6dxysks6uxpm0wqfln" xml:space="preserve">{{پۆلی کۆمنز|Armenian Soviet Socialist Republic}}

[[پۆل:کۆمارەکانی یەکێتی سۆڤیەت|کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئەرمەنستان]]
[[پۆل:ئەرمەنستان لە سەدەی ٢٠ەم|کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئەرمەنستان]]
[[پۆل:ئەرمەنستان|کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئەرمەنستان]]
[[پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەورووپا]]
[[پۆل:مێژووی قەوقاز لەژێر دەسەڵاتی یەکێتیی سۆڤیەت]]</text>
      <sha1>rj6ieoq50r9yq6dxysks6uxpm0wqfln</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆل:مێژووی قەوقاز لەژێر دەسەڵاتی یەکێتیی سۆڤیەت</title>
    <ns>14</ns>
    <id>215000</id>
    <revision>
      <id>1581550</id>
      <parentid>974469</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T07:59:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>-Haryad پەڕەی [[پۆل:مێژووی قەوقاز لە ژێر دەسەڵاتی یەکێتی سۆڤیەت]]ی گواستەوە بۆ [[پۆل:مێژووی قەوقاز لەژێر دەسەڵاتی یەکێتیی سۆڤیەت]]: چاککردن</comment>
      <origin>974469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119" sha1="38s2mupe8s685eamvupd2dhwio94hon" xml:space="preserve">[[پۆل:مێژووی یەکێتیی سۆڤیەت و ڕووسیای سۆڤیەت]]
[[پۆل:مێژووی قەوقاز]]</text>
      <sha1>38s2mupe8s685eamvupd2dhwio94hon</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێنان لۆدی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216499</id>
    <revision>
      <id>1581476</id>
      <parentid>1531633</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:23:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18160" sha1="jz9isvibx49nvknx5swvj5fxzghuqcq" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{| class=&quot;infobox vcard&quot;
| colspan=&quot;4&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[پەڕگە:ATL-Madrid-Lokomotiv001-Lodi.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ATL-Madrid-Lokomotiv001-Lodi.jpg|بێچوارچێوە]]&lt;div class=&quot;infobox-caption&quot;&gt;لۆدی لەگەڵ ئەتلەتیکۆ مەدرید لە ٢٠١٩&lt;/div&gt;
|-
! colspan=&quot;4&quot; class=&quot;infobox-header&quot; |زانیاری کەسی
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |ناوی تەواو
| colspan=&quot;3&quot; class=&quot;infobox-data nickname&quot; |ڕێنان ئەگوستۆ لۆدی دۆس سانتۆس
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |ڕێکەوتی لەدایکبوون
| colspan=&quot;3&quot; class=&quot;infobox-data&quot; |٨ نیسانی ١٩٩٨
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |جێگای لەدایکبوون
| colspan=&quot;3&quot; class=&quot;infobox-data birthplace&quot; |سێرانا، بەڕازیل
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |باڵا
| colspan=&quot;3&quot; class=&quot;infobox-data&quot; |١٫٧٣ مەتر
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |جێگای یاریکردن
| colspan=&quot;3&quot; class=&quot;infobox-data role&quot; |بەرگریکاری باڵی چەپ
|-
! colspan=&quot;4&quot; class=&quot;infobox-header&quot; |زانیاری یانە
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |تیمی ئێستا
| colspan=&quot;3&quot; class=&quot;infobox-data org&quot; |نۆتینگھام فۆرێست (بە خواستن لە ئەتلەتیکۆوە)
|-
! colspan=&quot;4&quot; class=&quot;infobox-header&quot; |کاروانی لاوێتی
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |٢٠١٢–٢٠١٧
| colspan=&quot;3&quot; class=&quot;infobox-data&quot; |ئەتلەتیکۆ پارانسێ
|-
! colspan=&quot;4&quot; class=&quot;infobox-header&quot; |کاروانی پیشەگەری
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |ساڵەکان
| class=&quot;infobox-data infobox-data-a&quot; |'''تیم'''
| class=&quot;infobox-data infobox-data-b&quot; |یارییەکان
| class=&quot;infobox-data infobox-data-c&quot; |گۆڵەکان
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |٢٠١٦–٢٠١٩
| class=&quot;infobox-data infobox-data-a&quot; |ئەتلەتیکۆ پارانسێ
| class=&quot;infobox-data infobox-data-b&quot; |٤٨
| class=&quot;infobox-data infobox-data-c&quot; |(١)
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |٢٠١٩
| class=&quot;infobox-data infobox-data-a&quot; |ئەتلەتیکۆ مەدرید
| class=&quot;infobox-data infobox-data-b&quot; |٨٤
| class=&quot;infobox-data infobox-data-c&quot; |(٤)
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |٢٠٢٢-
| class=&quot;infobox-data infobox-data-a&quot; |نۆتیگھام فۆرێست (خواستن)
| class=&quot;infobox-data infobox-data-b&quot; |٠
| class=&quot;infobox-data infobox-data-c&quot; |(٠)
|-
! colspan=&quot;4&quot; class=&quot;infobox-header&quot; |ھەڵبژاردە
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |٢٠١٩-
| class=&quot;infobox-data infobox-data-a&quot; |بەڕازیل
| class=&quot;infobox-data infobox-data-b&quot; |١٥
| class=&quot;infobox-data infobox-data-c&quot; |(٠)
|}
'''ڕێنان ئەگوستۆ لۆدی دۆس سانتۆس''' (لەدایکبووی ٨ی نیسانی ١٩٩٨)، ناسراوە بە '''ڕێنان لۆدی،''' [[تۆپی پێ|یاریزانێکی]] پیشەگەری تۆپی پێی بەڕازیلییە کە یاری دەکات وەک بەرگریکاری باڵی چەپ لە [[پرێمیەرلیگ|خولی نایابی ئینگلیزی (پرێمییەرلیگ)]]بۆ یانەی نۆتینگام فۆرێست، بە خواستن لە یانەی لالیگا [[ئەتلەتیکۆ مەدرید|ئەتلێتیکۆ مەدرید]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل]].

== کاروانی یانە ==
=== ئەتلەتیکۆ پارانسێ ===
لە سێرانا، ساو پاولۆ لەدایکبووە، لۆدی لە ساڵی ٢٠١٢ چووە ناو تیمی لاوانی ئەتلەتیکۆ پارانێسێ. لە ١٤ی [[تشرینی یەکەم]]ی ٢٠١٦ یەکەمین یاری خۆی بۆ یانەکە لە خولی پلە یەکی بەڕازیل ئەنجامدا، لە دۆڕاندنی ١–٠ بەرامبەر گرێمیۆ لە دەرەوەی یاریگای خۆیان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Após estreia como profissional, Renan Lodi projeta continuidade do trabalho no Furacão|trans-title=After debut as a professional, Renan Lodi predicts continuity of work at the ''Furacão''|ناونیشان=http://www.atleticoparanaense.com/site/noticias/detalhe/41880/Aps-estreia-como-profissional-Renan-Lodi-projeta-continuidade-do-trabalho-no-Furaco|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Atlético Paranaense|زمان=pt|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181107010339/http://www.atleticoparanaense.com/site/noticias/detalhe/41880/Aps-estreia-como-profissional-Renan-Lodi-projeta-continuidade-do-trabalho-no-Furaco|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

لۆدی دواتر بەشداری کرد لەگەڵ تیمی خوار ٢٣ ساڵان لە جامی پاراناێس، و یەکەم گۆڵی پیشەگەری تۆمارکرد لە ٢٥ی ئازاری ٢٠١٨، کە لە یارییەکدا ٥–٠ بردیانەوە لە یاریگای خۆیان بەرامبەر مارینگا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Atlético-PR goleia o Maringá e garante vaga na final da Taça Caio Júnior|trans-title=Atlético-PR trash Maringá and assure qualification for the final of the Taça Caio Júnior|ناونیشان=https://www.gazetaesportiva.com/times/atletico-paranaense/atletico-pr-goleia-o-maringa-e-garante-vaga-na-final-da-taca-caio-junior/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Gazeta Esportiva|زمان=pt}}&lt;/ref&gt; دوای سێ ڕۆژ گرێبەستەکەی درێژکردەوە تا ئازاری ٢٠٢١.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Atlético Paranaense prorroga o contrato do lateral-esquerdo Renan Lodi|trans-title=Atlético Paranaense extend the contract of left-back Renan Lodi|ناونیشان=http://www.atleticoparanaense.com/site/noticias/detalhe/45797/Atltico-Paranaense-prorroga-o-contrato-do-lateral-esquerdo-Renan-Lodi|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Atlético Paranaense|زمان=pt|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181107010455/http://www.atleticoparanaense.com/site/noticias/detalhe/45797/Atltico-Paranaense-prorroga-o-contrato-do-lateral-esquerdo-Renan-Lodi|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

لۆدی بوو بە یاریزانێکی سەرەکی لەژێر سەرپەرشتی ڕاھێنەری نوێ تایاگۆ نونێس و گرێبەستەکەی نوێکردەوە تا ساڵی ٢٠٢٢ لە ١٠ی ئابی ٢٠١٨.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=Mais tempo: Atlético-PR renova contrato de Renan Lodi até 2022|trans-title=More time: Atlético-PR renew contract of Renan Lodi until 2022|ناونیشان=https://globoesporte.globo.com/pr/futebol/times/atletico-pr/noticia/mais-tempo-atletico-pr-renova-contrato-de-renan-lodi-ate-2022.ghtml|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[Globo Esporte]]|زمان=pt}}&lt;/ref&gt;

=== ئەتلەتیکۆ مەدرید ===
[[پەڕگە:Renan_Lodi_2019.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/87/Renan_Lodi_2019.jpg/130px-Renan_Lodi_2019.jpg|ڕاست|وێنۆک|211x211پیکسڵ|لۆدی لەگەڵ ئەتلەتیکۆ مەدرید لە ٢٠١٩]]
لە ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٩، یانەی خولی پلە یەکی ئیسپانی - لالیگا [[ئەتلەتیکۆ مەدرید]] گەیشتە ڕێکەوتنێک لە بنەڕەتدا لەگەڵ ئەتلەتیکۆ پارانسێ بۆ گواستنەوەی لۆدی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Principio de acuerdo con el Athlético Paranaense para el traspaso de Lodi|trans-title=Agreement in principle with Athletico Paranaense for the transfer of Lodi|ناونیشان=https://www.atleticodemadrid.com/noticias/principio-de-acuerdo-por-renan-lodi|ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Atlético Madrid|زمان=es}}&lt;/ref&gt; گرێبەستەکە لە ٧ی تەممووزی ٢٠١٩ تەواو بوو و لۆدی گرێبەستێکی بۆ ماوەی شەش ساڵ لەگەڵ یانەکە واژوو کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=Renan Lodi, new Atlético de Madrid player|ناونیشان=https://en.atleticodemadrid.com/noticias/renan-lodi-new-atletico-de-madrid-player|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Atlético Madrid}}&lt;/ref&gt;
لە ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩، لۆدی یەکەم گۆڵی بۆ ئەتلەتیکۆ تۆمارکرد لە یارییەکدا کە ١–١ بەرامبەر بوون لەگەڵ [[یانەی گرانادا|گرانادا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Atletico slip behind Barca with yet another draw|ناونیشان=https://www.espn.co.uk/football/report?gameId=550476|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=ESPN}}&lt;/ref&gt; لە ١٦ی ئایاری ٢٠٢١، لۆدی وەک یەدەگ ھاتە یاریگا و گۆڵی یەکسانکردنی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٢–١ لە یاریگای خۆیان بەرامبەر [[یانەی ئۆساسونا|ئۆساونا]] کە یانەکەی لە پێشبڕکێی بە پاڵەوان بوون ھێشتەوە بەرامبەر ڕیال [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|مەدرید]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Atlético de Madrid vs CA Osasuna - LaLiga Santander|ناونیشان=https://www.laliga.com/en-GB/match/temporada-2020-2021-laliga-santander-atletico-de-madrid-c-a-osasuna-37|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512102257/https://www.laliga.com/en-GB/match/temporada-2020-2021-laliga-santander-atletico-de-madrid-c-a-osasuna-37|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ھەفتەی دواتر، کاتێک ئەتلەتیکۆ دوا یاریی پاڵەوانێتییەکەی بردەوە، لۆدی بوو بە پاڵەوانی لا لیگا لە وەرزی ٢٠٢٠–٢١ وەک بەشێک لە تیمەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Real Valladolid CF vs Atlético de Madrid - LaLiga Santander|ناونیشان=https://www.laliga.com/en-GB/match/temporada-2020-2021-laliga-santander-real-valladolid-cf-atletico-de-madrid-38|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924031709/https://www.laliga.com/en-GB/match/temporada-2020-2021-laliga-santander-real-valladolid-cf-atletico-de-madrid-38|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

لە ١٥ی ئازاری ٢٠٢٢، لۆدی یەکەم گۆڵی خۆی لە [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] تۆمارکرد بۆ یارمەتیدانی [[ئەتلەتیکۆ مەدرید]] لە [[ئۆڵدترافۆرد|ئۆڵد ترافۆرد]] بۆ بردنەوە لە [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد|مانچستەر یونایتد]] و گەیشتنە چارەکی کۆتایی پاڵەوانێتییەکە بە ئەنجامی گشتی بردنەوەی ٢–١ بە ھەردوو یاری.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Manchester United 0-1 Atletico Madrid (agg. 1–2)|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/60740334}}&lt;/ref&gt;

==== نۆتینگھام فۆرێست (خواستن) ====
لە ٢٩ی ئابی ٢٠٢٢، لۆدی گواسترایەوە بۆ [[پرێمیەرلیگ]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لۆدی بوو بە هەژدەیەمین گرێبەستی نۆتینگهام فۆرێست لەم وەرزەدا|ناونیشان=https://kurd.bet/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=kurdbet|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220814085709/https://kurd.bet/}}&lt;/ref&gt; و لەگەڵ یانەی نۆتینگام فۆرێست گرێبەستێکی بە خواستن بۆ ماوەی یەک وەرز واژوو کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Reds sign Renan Lodi from Atlético Madrid|ناونیشان=https://www.nottinghamforest.co.uk/news/2022/august/29/reds-sign-renan-lodi-from-atletico/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=www.nottinghamforest.co.uk}}&lt;/ref&gt;

== کاروانی نێودەوڵەتی ==
لۆدی یەکەمین یاری خۆی بۆ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل]] ئەنجامدا لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩، بە شێوەی یەدەگ لە جێگای ئەلێکس ساندرۆ ھاتە یاریگاوە لە یارییەکدا کە ١–١ بەرامبەر بوون لەگەڵ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سینیگال|سێنگال]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Brazil vs. Senegal|ناونیشان=https://int.soccerway.com/matches/2019/10/10/world/friendlies/senegal/brazil/3173224/?ICID=PL_MS_109|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Soccerway}}&lt;/ref&gt;

== ئاماری کاروانی وەرزشی ==
=== یانە ===
{{Updated|١١ ئایاری ٢٠٢٢}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://int.soccerway.com/players/renan-augusto-lodi-dos-santos/460277/|سەردێڕ=R. Lodi|وێبگە=Soccerway|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|+دەرکەوتنی یانەکان و گۆڵەکان لەلایەن یانەکان، وەرزەکان و پێشبڕکێکان
! rowspan=&quot;2&quot; |یانە
! rowspan=&quot;2&quot; |وەرز
! colspan=&quot;3&quot; |خول
! colspan=&quot;2&quot; |خولی ستەیت
! colspan=&quot;2&quot; |جامی نیشتیمانی[Lower-alpha 1]
! colspan=&quot;2&quot; |کیشوەرەکان
! colspan=&quot;2&quot; |ئەوانی تر
! colspan=&quot;2&quot; |کۆی گشتی
|-
!ئاست
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |ئەتلەتیکۆ پارانسێ
|٢٠١٦
|خولی پلە یەکی بەڕازیل
|٣
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٣
|٠
|-
|٢٠١٧
|خولی پلە یەکی بەڕازیل
|٠
|٠
|٧
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٧
|٠
|-
|٢٠١٨
|خولی پلە یەکی بەڕازیل
|٢٤
|٠
|١١
|١
|١
|٠
|١٢
|٢
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٤٨
|٣
|-
|٢٠١٩
|خولی پلە یەکی بەڕازیل
|٣
|٠
|٠
|٠
|١
|٠
|٦
|٢
|٢
|٠
|١٢
|٢
|-
! colspan=&quot;2&quot; |کۆی گشتی
!٣٠
!٠
!١٨
!١
!٢
!٠
!١٨
!٤
!٢
!٠
!٧٠
!٥
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[ئەتلەتیکۆ مەدرید]]
|٢٠١٩ ٢٠
|لا[[لا لیگا|لیگا]]
|٣٢
|١
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٠
|٠
|٠
|٠
|٢
|٠
|٤٣
|١
|-
|٢٠٢٠–٢١
|لالیگا
|٢٣
|١
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٢
|٠
|٨
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٣٣
|١
|-
|٢٠٢١–٢٢
|لالیگا
|٢٩
|٢
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٢
|١
|١٠
|١
|١
|٠
|٤٢
|٤
|-
! colspan=&quot;2&quot; |کۆی گشتی
!٨٤
!٤
! colspan=&quot;2&quot; |-
!٤
!١
!٢٧
!١
!٣
!٠
!١١٨
!٦
|-
! colspan=&quot;3&quot; |تەواوی کاروانی وەرزشی
!١١٤
!٤
!١٨
!١
!٦
!١
!٤٥
!٥
!٥
!٠
!١٨٨
!١١
|}
{{تێبینییەکان}}

=== نێودەوڵەتی ===
{{Updated|match played 10 July 2021}}&lt;ref&gt;{{NFT player|id=75778|access-date=20 November 2020}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|+دەرکەوتنی و گۆڵەکانی تیمی نیشتیمانی و ساڵ
!تیمی نیشتیمانی
!ساڵ
!یارییەکان
!گۆڵەکان
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|بەڕازیل]]
|-
|٢٠١٩
|٤
|٠
|-
|٢٠٢٠
|٤
|٠
|-
|٢٠٢١
|٧
|٠
|-
! colspan=&quot;2&quot; |کۆی گشتی
!١٥
!٠
|}

== خەڵاتەکان ==
'''ئەتلەتیکۆ پارانسێ'''
* جامی ئەمریکای باشوور: ٢٠١٨
* پاڵەوانییەتی پارانسێ: ٢٠١٨

'''ئەتلەتیکۆ مەدرید'''
* [[لا لیگا|لالیگا]]: ٢٠٢٠–٢١&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Atletico Madrid beat Real Madrid to La Liga title in final day drama|ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/atletico-madrid-espatletico_madrid/story/4387143/atletico-madrid-beat-real-madrid-to-la-liga-title-in-final-day-drama|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=ESPN}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وەرزش|تۆپی پێ|بەڕازیل}}
{{پۆلی کۆمنز|Renan Lodi}}

[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی بەڕازیلی]]
[[پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل]]
[[پۆل:یاریزانانی لا لیگا]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی بەڕازیلی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٨]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئەتلەتیکۆ مەدرید]]
[[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]]
[[پۆل:یاریزانانی لیگ ١]]</text>
      <sha1>jz9isvibx49nvknx5swvj5fxzghuqcq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەحمەد وەحیدی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>218214</id>
    <revision>
      <id>1581310</id>
      <parentid>1581002</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T20:02:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ژکزی یەک سەرچاوە|ژکزی یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1581310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5717" sha1="h4otmh2a40qigynok2rqx6in0uypu52" xml:space="preserve">{{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
{{Infobox officeholder
| honorific_prefix = [[سەردار (سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی)|سەردار]]
| name = ئەحمەد وەحیدی
| honorific_suffix = 
| native_name = احمد وحیدی
| native_name_lang = فارسی
| image = Ahmad Vahidi 13990806 0946722.jpg
| caption = ئەحمەد وەحیدی لە ٢٠٢٠
| office = [[پێڕستی فەرماندەکانی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|فەرماندەی گشتی]]ی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]
| term_start = ١ی ئازاری ٢٠٢٦
| term_end = 
| 1blankname = {{nowrap|[[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەر]]}}
| 1namedata = [[موجتەبا خامنەیی]]
| president = [[مەسعوود پزیشکیان]]
| predecessor = [[محەممەد پاکپوور]]
| successor = 
| term_label1 = کاتی
| term1 = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥
| 1blankname1 = {{nowrap|ڕێبەر}}
| 1namedata1 = [[عەلی خامنەیی]]
| president1 = مەسعوود پزیشکیان
| predecessor1 = [[حوسێن سەلامی]]
| successor1 = محەممەد پاکپوور
| office2 = جێگری فەرماندەی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی
| term_start2 = ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥
| term_end2 = ١ی ئازاری ٢٠٢٦
| predecessor2 = 
| 1blankname2 = فەرماندە
| 1namedata2 = محەممەد پاکپوور
{{Collapsed infobox section begin|پۆستە وەزارەتییەکان|titlestyle=border: 1px dashed lightgrey;}}
{{Infobox officeholder |embed=yes
| order3        = [[وەزارەتی ناوخۆ (ئێران)|وەزیری ناوخۆ]]
| term_start3   = ٢٥ی ئابی ٢٠٢١
| term_end3     = ٢١ی ئابی ٢٠٢٤
| president3    = [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]{{ھن}}[[محەممەد موخبیر]] (کاتی){{ھن}}مەسعوود پزیشکیان
| predecessor3  = [[عەبدولڕەزا ڕەحمانی فەزڵی]]
| successor3    = [[ئەسکەندەر موئمینی]]
| order4        = [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری]]
| term_start4   = ٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٩
| term_end4     = ١٥ی ئابی ٢٠١٣
| president4    = [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]]
| predecessor4  = [[مستەفا محەممەدنەجار]]
| successor4    = [[حوسێن دێھقان]]
}}
| office5 = ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]]
| term_start5 = ١٤ی ئازاری ٢٠١٢
| term_end5 = 
| appointer5 = عەلی خامنەیی
| 1blankname5 = سەرۆک
| 1namedata5 = [[ئەکبەر ھاشمی ڕەفسەنجانی]]{{ھن}}[[محەممەدعەلی مەوەحیدی کرمانی]] (کاتی){{ھن}}[[مەحموود ھاشمی شاھروودی]]{{ھن}}[[سادق لاریجانی]]
| birth_name = وەحید شاھچێراغی
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|١٩٥٨|٠٦|٢٧}}
| birth_place = [[شیراز]]، [[ئێران]]
| nationality = ئێرانی
| alma_mater = 
| allegiance = [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]]
| branch = [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]
| service_years = ١٩٧٩–ئێستا
| rank = [[سالار (پلەی سەربازی)|سالار]] (سەرلەشکەر)
| unit = 
| commands = [[ھێزی قودس]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Behind the Headlines: Iran's terrorist defense minister|ناونیشان=https://www.mfa.gov.il/MFA/About+the+Ministry/Behind+the+Headlines/Iran_terrorist_defense_minister_23-Aug-2009.htm|ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Israeli Ministry of Foreign Affairs}}&lt;/ref&gt;
| battles = [[شەڕی ئێران و عێراق]]{{ھن}}[[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]]{{ھن}}[[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ٢٠٢٦ی ئێران]]
| awards =
}}

'''وەحید شاھچێراغی''' ناسراو بە '''ئەحمەد وەحیدی''' ({{بە فارسی|احمد وحیدی}}، لەدایکبووی ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٥٨) فەرماندەی باڵای سەربازی و سیاسەتوانێکی ئێرانییە کە لە ئێستادا وەک فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] کار دەکات. ئەو لە ٢٥ی ئابی ٢٠٢١ ھەتا ٢١ی ئابی ٢٠٢٤، بۆ ماوەی سێ ساڵان [[وەزارەتی ناوخۆ (ئێران)|وەزیری ناوخۆی ئێران]] بووە. وەحیدی ھەروەھا لە ئێستادا ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]]ە.&lt;ref name=times&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran defense minister a terror suspect |ناونیشان=http://www.washingtontimes.com/news/2009/aug/21/iranian-defense-minister-terrorist/print/|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠٠٩|ئیش=The Washington Times}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{commons category|Ahmad Vahidi}}

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|شەڕ|ئێران|زانستی سیاسەت}}
{{ژیاننامە-کۆلکە}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨]]
[[پۆل:خەڵکی شیراز]]
[[پۆل:وەزیرانی حکوومەتی ئێران]]</text>
      <sha1>h4otmh2a40qigynok2rqx6in0uypu52</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:ڕێنان لۆدی</title>
    <ns>1</ns>
    <id>219185</id>
    <revision>
      <id>1581477</id>
      <parentid>1330132</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:23:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7161" sha1="71srnw0shsjsg8mgu6zt3zkw9pdjsxe" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ڕێنان لۆدی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=999095 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181107010339/http://www.atleticoparanaense.com/site/noticias/detalhe/41880/Aps-estreia-como-profissional-Renan-Lodi-projeta-continuidade-do-trabalho-no-Furaco بۆ http://www.atleticoparanaense.com/site/noticias/detalhe/41880/Aps-estreia-como-profissional-Renan-Lodi-projeta-continuidade-do-trabalho-no-Furaco زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181107010455/http://www.atleticoparanaense.com/site/noticias/detalhe/45797/Atltico-Paranaense-prorroga-o-contrato-do-lateral-esquerdo-Renan-Lodi بۆ http://www.atleticoparanaense.com/site/noticias/detalhe/45797/Atltico-Paranaense-prorroga-o-contrato-do-lateral-esquerdo-Renan-Lodi زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٣:١٠، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕێنان لۆدی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1222941 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220814085709/https://kurd.bet/ بۆ https://kurd.bet/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١٣:٣٣، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ڕێنان لۆدی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1330131 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181107010339/http://www.atleticoparanaense.com/site/noticias/detalhe/41880/Aps-estreia-como-profissional-Renan-Lodi-projeta-continuidade-do-trabalho-no-Furaco بۆ http://www.atleticoparanaense.com/site/noticias/detalhe/41880/Aps-estreia-como-profissional-Renan-Lodi-projeta-continuidade-do-trabalho-no-Furaco زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181107010455/http://www.atleticoparanaense.com/site/noticias/detalhe/45797/Atltico-Paranaense-prorroga-o-contrato-do-lateral-esquerdo-Renan-Lodi بۆ http://www.atleticoparanaense.com/site/noticias/detalhe/45797/Atltico-Paranaense-prorroga-o-contrato-do-lateral-esquerdo-Renan-Lodi زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220814085709/https://kurd.bet/ بۆ https://kurd.bet/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٧:٠٦، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ڕێنان لۆدی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1581476 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210512102257/https://www.laliga.com/en-GB/match/temporada-2020-2021-laliga-santander-atletico-de-madrid-c-a-osasuna-37 بۆ https://www.laliga.com/en-GB/match/temporada-2020-2021-laliga-santander-atletico-de-madrid-c-a-osasuna-37 زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200924031709/https://www.laliga.com/en-GB/match/temporada-2020-2021-laliga-santander-real-valladolid-cf-atletico-de-madrid-38 بۆ https://www.laliga.com/en-GB/match/temporada-2020-2021-laliga-santander-real-valladolid-cf-atletico-de-madrid-38 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٢٣:٢٣، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>71srnw0shsjsg8mgu6zt3zkw9pdjsxe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕیچارد ئاندەرسۆن فاڵک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>221742</id>
    <revision>
      <id>1581370</id>
      <parentid>1531243</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T22:59:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٢ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48825" sha1="c9qx3u698btsguavbxde685q4ct47s5" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Richard Falk.jpg|وێنۆک|300px]]

'''ڕیچارد ئاندەرسۆن فاڵک''' ({{بە ئینگلیزی|Richard Anderson Falk}}) (لەدایکبووی ١٣ی تشرینی دووەمی ١٩٣٠) پرۆفیسۆرێکی ئەمریکییە لە بواری [[یاسای نێودەوڵەتی]] لە [[زانکۆی پرینستۆن|زانکۆی پرینستۆن،]] و سەرۆکی لیژنەی پارێزەرانی مافەکانی مرۆڤی ئەورووپا و دەریای ناوەڕاستە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://americanjewisharchives.org/media/docs/concise/f.pdf|سەردێڕ=Concise Dictionary of American Jewish Biography|بڵاوکەرەوە=Carlson Publishing, Inc.|ساڵ=١٩٩٤|editor-last=Marcus|editor-first=Jacob Rader|شوێن=Brooklyn, NYC, NY|پەڕە=١٤٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠١٣|editor-last2=Daniels|editor-first2=Judith M.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130526154604/http://americanjewisharchives.org/media/docs/concise/f.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئایاری ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Griffiths 74-76&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Griffiths|یەکەم=Martin|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=FU3g49XcKwcC&amp;pg=PT74|سەردێڕ=Fifty Key Thinkers in International Relations|بڵاوکەرەوە=Routledge|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٧١٦٨٣-٨|شوێن=London|پەڕە=٧٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Monitor|یەکەم=Euro-Mediterranean Human Rights|سەردێڕ=Euro-Mediterranean Human Rights Monitor - Board of Trustees|ناونیشان=https://euromedmonitor.org/en/board_of_trustees|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Euro-Mediterranean Human Rights Monitor}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٠٤دا، وەک نووسەر یان ھاونووسەری ٢٠ کتێب تۆمار کرا. فاڵک بە شێوەیەکی بەرفراوان کتێبەکانی بڵاوکراونەتەوە لەگەڵ چەندین کتێبی دەربارەی یاسای نێودەوڵەتی و نەتەوە یەکگرتووەکان. لە ساڵی ٢٠٠٨، [[ئەنجومەنی مافی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان|ئەنجومەنی مافەکانی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان]] (UNHRC) فاڵکی بۆ ماوەی شەش ساڵ وەک ڕاپۆرتەری تایبەتی نەتەوە یەکگرتووەکان لەسەر بارودۆخی مافەکانی مرۆڤ لە ناوچە فەڵەستینییەکان کە لە ساڵی ١٩٦٧ەوە داگیرکراون دەستنیشان کرد.&lt;ref name=&quot;UN_Falkappointed&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٠٨|سەردێڕ=Human Rights Council elects Advisory Committee Members and approves a number of Special Procedures mandate holders|ناونیشان=http://domino.un.org/UNISPAL.nsf/2ee9468747556b2d85256cf60060d2a6/0da4ba56ade85249852574190058d462!OpenDocument|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/5dViuhEdA?url=http://domino.un.org/UNISPAL.nsf/2ee9468747556b2d85256cf60060d2a6/0da4ba56ade85249852574190058d462!OpenDocument|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥٢ی 98ی ٨٥٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=[[United Nations]]}}&lt;/ref&gt;

== ژیان و پەروەردە ==
فاڵک لە ساڵی ١٩٥٢ دا بڕوانامەی بەکالۆریۆسی زانستی لە ئابووری لە قوتابخانەی وارتۆن لە زانکۆی پێنسلڤانیا وەرگرت پێش ئەوەی بڕوانامەیەکی بەکالۆریۆس لە یاسا لە قوتابخانەی یاسایی یەل تەواو بکات.&lt;ref name=&quot;Griffiths 74-76&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Profile Richard Falk|ناونیشان=http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/profile/richard-falk.html|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٦٢ دکتۆرای لە بواری یاسا (SJD) لە [[زانکۆی ھارڤارد|زانکۆی]] ھارڤارد وەرگرت. لە بیرکردنەوە سەرەتایییەکانیدا کاریگەر بووە بە [[کارڵ مارکس|کارل مارکس،]] ھێربەرت مارکس، و سی. ڕایت میلس. گرنگیێکی بەرفراوانی بە پرۆژەکانی نەھێشتنی جەنگ داوە لەرێگای دامەزراوە کۆمەڵایەتییەکانەوە.&lt;ref name=&quot;Griffiths 74-76&quot;/&gt;

=== ئەرکی پیشەیی ===
فاڵک دەستی بە پیشەی مامۆستایەتی کرد لە [[زانکۆی ویلایەتی ئۆھایۆ]] و زانکۆی ھارڤارد لە کۆتایی ساڵانی ١٩٥٠کاندا.&lt;ref name=&quot;Griffiths 74-76&quot;/&gt; لە ساڵی ١٩٦١دا، خۆی گواستەوە بۆ [[زانکۆی پرینستۆن|زانکۆی پرینستۆن،]] و بۆ زیاتر لە سی ساڵ وەک ئەکادیمی لەوێدا کاری کرد.&lt;ref name=&quot;fidh.org&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Richard Falk affidavit, &quot;On Universal Jurisdiction and the Role of National Courts with Respect to the Criminal Complaint Lodged in Germany Against Donald Rumsfeld and Other United States Government High Officials,&quot; 2006|ناونیشان=http://www.fidh.org/IMG/pdf/falk_affidavit.pdf}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٨٥، بوو بە ئەندامی گۆگنھایم.&lt;ref name=&quot;Griffiths 74-76&quot;/&gt; لە ساڵی ٢٠٠١دا خانەنشین بووە.&lt;ref name=&quot;fidh.org&quot;/&gt;لە ساڵی ٢٠٠٢ ەوە، پرۆفیسۆرێکی توێژینەوە بووە لە سەنتەری ئۆرفالیا بۆ توێژینەوەی جیھانی و نێودەوڵەتی لە [[زانکۆی کالیفۆرنیا، سانتا باربارا]]. لە ساڵی ٢٠١٣دا بوو بە بەڕێوەبەری پرۆژەی گۆڕانی کەشوھەوا و ئاسایشی مرۆیی و دیموکراسی جیھانی.&lt;ref&gt;[http://www.global.ucsb.edu/orfaleacenter/fellows/Falk.html Richard Falk Profile]{{بەستەری مردوو|url=http://www.global.ucsb.edu/orfaleacenter/fellows/Falk.html |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ }}, Orfalea Center for Global &amp; International Studies at [[University of California, Santa Barbara]]. September 25, 2013. Retrieved May 17, 2021&lt;/ref&gt;
فاڵک ڕەخنە لە سیستەمی ویلایەتە نەتەوەیییەکانی وێستفالیا دەگرێت، کە دەڵێت دەبێت لەلایەن دامەزراوەیەکی نێونەتەوەیییەوە تێپەڕبکرێت بۆ کۆنترۆڵکردنی بەکارھێنانی ھێز لەلایەن نەتەوەکانەوە، کاتێک جیھان بەرەو ئیتۆسێکی جیھانی دەڕوات کە تێیدا ویلایەتەکان دەستبەرداری سنووری خۆیانن لە بەرامبەر ڕژێمێکی ئامانجە ڕێکەوتووەکان، کە تێیدا سەرکردە نیشتیمانییەکان دەبێت لەژێر بەرپرسیارێتی بن.&lt;ref name=&quot;Griffiths 74-76&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Thomas C. Heller, Abraham D.Sofaer,'Sovereignty: The Practitioners' Perspective,' in Stephen D. Krasner (ed.) [https://books.google.com/books?id=tPngD78_p3cC&amp;pg=PT68 ''Problematic Sovereignty: Contested Rules and Political Possibilities,''] Columbia University Press 2001 pp.24-52, p.42.&lt;/ref&gt; سەبارەت بە بارودۆخە جیۆپۆلیستییە دیاریکراوەکان و شیکاری لایەنە ئایدۆلۆجییەکانی مشتومڕی مافەکانی مرۆڤی ئەمریکی، و [[شەڕی ڤیێتنام|یاسایی جەنگی ڤێتنام]] و ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی ئەمریکا، کتێب نوسیوە و وتارەکانی بڵاوکردووەتەوە.&lt;ref&gt;Richard A. Falk, 'Ideological Patterns in the United States Human Rights Debate, 1945-1978,' in Natalie Kaufman Hevener (ed.) [https://books.google.com/books?id=a1Nr6D6P-LsC&amp;pg=PA29 ''The Dynamics of Human Rights in United States Foreign Policy,''] Transaction Publishers (1981) 1983 pp.29-52.&lt;/ref&gt; سەبارەت بە داگیرکاریی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣، نووسیویەتی کە «ناتوانرێت چاودێرێکی ئامانجدار بگاتە ئەو دەرئەنجامەی کە ئەم [[شەڕی عێراق|جەنگی عێراق]] جەنگی ھێرشکردنە، و لەبەر ئەوە، کە دەبێتە تاوانێک دژی ئاشتی لەو جۆرەی کە سەرکردە ڕزگاربووەکانی ئەڵمانیا تۆمەتبارکراون، دادگایی کراون و سزا دران لە دادگایییەکانی نۆرمبێرگ کە ماوەیەکی کەم دوای [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانی دووەم]] ئەنجامدراون».

=== چالاکی ===
پەیوەندی فاڵک لەگەڵ سیاسەتدا لە [[زانکۆی ویلایەتی ئۆھایۆ]] دەستی پێکرد، کە لە ساڵانی ١٩٦٠کاندا وەک ئەندامی کۆلێژی یاسا، شایەتحاڵ بوو بۆ [[ڕەگەزپەرستی]] بە خوێندکارە [[ڕەشپێست]]ەکان. گواستنەوەی فاڵک بۆ زانکۆی پرینستۆن، کە تێیدا فێرکردنی یاسا پەیوەست بوو بە سیاسەت و پەیوەندی نێودەوڵەتی و زانستە کۆمەڵایەتییەکانی تر، ڕێگەی بە فاڵک دا شارەزایی پیشەیی خۆی لە یاسای نێودەوڵەتی لەگەڵ بە بەھا ئەخلاقی و سیاسییەکانی تێکەڵ بکات.&lt;ref name=&quot;Griffiths 74-76&quot;/&gt;

==== لە میدیا ====
فاڵک ئەندامی لیژنەی بڵاوکردنەوەی The Nation و The Progressiveە.&lt;ref name=&quot;NationProfile&quot;&gt;[http://www.thenation.com/authors/richard-falk# Richard Falk page] at [[The Nation]]&lt;/ref&gt; لە زانکۆ و ڕێکخراوەکاندا قسەی کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Imagining Israel-Palestine Peace: Why International Law Matters|ناونیشان=http://www.thejerusalemfund.org/ht/d/ContentDetails/i/7143|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Thejerusalemfund.org}}&lt;/ref&gt;

==== چالاکییەکانی پێشوو ====
فاڵک ئەندامی پێشووی لیژنەی ڕاوێژکاری پەیمانگای فیدراڵی جیھانی و [http://www.amwg.org/ بزووتنەوەی ئەمریکی بۆ حکوومەتی جیھانیە،] ھەروەھا ئەندامی پێشوەری پەیمانگای نێونەتەوەیی.&lt;ref&gt;[http://library.syr.edu/digital/guides/f/falk_ra.htm Richard A. Falk Papers biography], [[Syracuse University]] website ''accessed June 12, 2013''.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Slouching&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Falk|یەکەم=Richard|ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Slouching Toward a Palestinian Holocaust|ناونیشان=https://www.tni.org/en/article/slouching-toward-a-palestinian-holocaust|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=[[Transnational Institute]]|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لەماوەی ساڵانی ١٩٩٩–٢٠٠٠، فاڵک لە کۆمسیۆنی نێودەوڵەتی سەربەخۆ لە کۆسۆڤۆ کاری کردووە، کە دەستپێشخەری سەرۆک وەزیرانی سوید بوو.&lt;ref&gt;[http://www.reliefweb.int/library/documents/thekosovoreport.htm2001 Report on Kosovo]{{بەستەری مردوو|url=http://www.reliefweb.int/library/documents/thekosovoreport.htm2001 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}, Independent International Commission on Kosovo, 2000, ''accessed December 23, 2012''.&lt;/ref&gt;بۆ ماوەی چەند ساڵێک فاڵک لە لیژنەی ناوخۆی [[سانتا باربارا، کالیفۆرنیا]] خزمەتی کردووە لە [[ھیومن ڕایتس وۆچ|چاودێری مافەکانی مرۆڤ]] (HRW). لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٢، داوای لێکرا دەست لەکار بکێشێتەوە لە لیژنەی ناوخۆیی دوای ئەوەی UN Watch نامەیەکی کراوەی بۆ HRW نووسی و داوای لێکرد کە فاڵک لاببات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Oster|یەکەم=Marcy|سەردێڕ=Richard Falk removed from Human Rights Watch committee|ناونیشان=https://www.jta.org/2012/12/18/united-states/richard-falk-removed-from-human-rights-watch-committee|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠٢١|ئیش=Jewish Telegraphic Agency|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Anna Sheinman, [http://www.thejc.com/news/world-news/94669/un-expert-palestinian-territories-removed-human-rights-watch-committee-0 UN expert on Palestinian territories removed from Human Rights Watch committee] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160918041902/http://www.thejc.com/news/world-news/94669/un-expert-palestinian-territories-removed-human-rights-watch-committee-0 |date=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦ }}, [[The Jewish Chronicle]], December 19, 2012.&lt;/ref&gt; فاڵک وتی داوای لێکرا دەست لەکار بکێشێتەوە لە ڕێکخراوی مافەکانی مرۆڤ چونکە کارەکەی بۆ نەتەوە یەکگرتووەکان پێچەوانەی سیاسەتی ڕێکخراوی مافەکان بوو.&lt;ref&gt;[http://www.jta.org/news/article/2012/12/18/3114871/richard-falk-removed-from-human-rights-watch-committee Richard Falk removed from Human Rights Watch committee] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121230203608/http://www.jta.org/news/article/2012/12/18/3114871/richard-falk-removed-from-human-rights-watch-committee |date=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ }}, [[Jewish Telegraphic Agency]], December 18, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.timesofisrael.com/human-rights-watch-boots-un-palestinian-rights-official-from-one-of-its-panels/ Human Rights Watch boots UN Palestinian rights official from one of its panels], [[The Times of Israel]], December 19, 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Official Wording of UN Watch Letter to Human Rights Watch. UNwatch.org|ناونیشان=http://www.unwatch.org/cms.asp?id=3665777&amp;campaign_id=63111}}&lt;/ref&gt; دواتر لەو مانگەدا، لە وەڵامی ڕاگەیاندنێکی UN Watch کە ڕەخنە لە فاڵک دەگرێت، چل نوێنەری ڕێکخراوە نێودەوڵەتییە گەورەکانی مافەکانی مرۆڤ لە سەرتاسەری جیھاندا نامەیەکیان بۆ HRW واژوو کرد کە &quot; ڕوونکردنەوەی ئەوەی کە ئەو وەک دوژمنێکی مافەکانی مرۆڤ دەرنەھێنراوە&quot; وەک UN Watch بانگەشەی کرد&quot;.&lt;ref name=&quot;Bennis&quot;&gt;[[Phyllis Bennis]], [http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2013/01/20131781532514238.html Human Rights Watch: Time to stand with human rights defenders], [[Al Jazeera]], January 9, 2012.&lt;/ref&gt; فیلیس بێنس، کە ئیمزاکاری نامەکە بوو، نووسیویەتی کە ڕێکخراوی مافەکانی مرۆڤ لە وەڵامێکدا لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ ڕایگەیاند کە نامەی چاودێری نەتەوە یەکگرتووەکان پڕە لە &quot;نە ڕاست و درۆ&quot; و داوایان لە فاڵک کرد دەست لەکار بکێشێتەوە لە ڕێکخراوی مافەکان بۆ ئەوەی پابەند بێت بە سیاسەتی ڕێکخراوی مافە مرۆیییەکان.&lt;ref name=&quot;Bennis&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://blog.unwatch.org/index.php/2012/12/18/human-rights-watch-expels-top-u-n-official-richard-falk/#more-3023 Human Rights Watch Expels Top U.N. Official Richard Falk], UN Watch website blog, December 18, 2012.&lt;/ref&gt;

== دەستنیشانکردن لە نەتەوە یەکگرتووەکان ==
=== کۆمسیۆنی لێکۆڵینەوەی مافەکانی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ ناوچە فەڵەستینییەکان ===
لە ساڵی ٢٠٠١، فاڵک لە [[نووسینگەی کۆمیسیارانی باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ مافی مرۆڤ|کۆمسیۆنی]] لێکۆڵینەوەی باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ مافەکانی مرۆڤ (OHCHR) بۆ ناوچە فەڵەستینییەکان خزمەتی کردووە لەگەڵ جۆن دوگاردیئەفریقی باشوور کە لە زانکۆی لایدن لە [[ھۆڵەندا]] دەژی، و [[Kamal Hussein|کامال حوسێن،]] وەزیری دەرەوەی پێشووی [[بەنگلادێش|بەنگلادیش]].&lt;ref&gt;[http://www.globalpolicy.org/security-council/index-of-countries-on-the-security-council-agenda/israel-palestine-and-the-occupied-territories/50404-israelpalestine-conflict-interview-with-richard-falk.html Harpreet Kaur Paul interviewing Richard Falk], [[Global Policy Forum]], June 2, 2011&lt;/ref&gt; فاڵک دوو بابەتە سەرەکییەکەی ڕاگەیاند: &quot;یەکێکیان ھەڵسەنگاندنە بۆ ئەوەی کە ئایا ھەلومەرجی داگیرکردنەکە بەو شێوەیە بێت کە فەڵەستینییەکان جۆرێک لە مافی بەرخۆدان بدەن. ئە گە ر ئەو مافە یان ھەبێت، ئەوا سنووری ئە و مافانە چییە؟ بابەتێکی تر کە لەم لێکۆڵینەوەیەدا ھەیە بریتییە لە ھەڵسەنگاندنی ئەوەی چۆن ئیسرائیل وەک ھێزێکی داگیرکەر بەرپرسیارێتی خۆی جێبەجێ دەکات بۆ پاراستنی ئەو کۆمەڵگایە کە لەژێر کۆنترۆڵی دایە.&lt;ref name=&quot;Dienst&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Karin Dienst|ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠٠١|سەردێڕ=Falk evaluates Mideast violence with U.N. team|ناونیشان=http://www.princeton.edu/pr/pwb/01/0219/3a.shtml|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20010701212526/http://www.princeton.edu/pr/pwb/01/0219/3a.shtml|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تەممووزی ٢٠٠١|وێبگە=Vol. 90, No. 17|بڵاوکەرەوە=Princeton University}}&lt;/ref&gt; دوای لێکۆڵینەوەکەی لیژنەکە ڕاپۆرتێکی بڵاوکردەوە، «پرسیارێتی پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ لە ناوچە عەرەبییەکانی داگیرکراودا، لەنێویاندا فەڵەستین».&lt;ref name=&quot;ECN42001121&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠٠١|سەردێڕ=QUESTION OF THE VIOLATION OF HUMAN RIGHTS IN THE OCCUPIED ARAB TERRITORIES, INCLUDING PALESTINE|ناونیشان=http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/4A5FCB3241D55A7885256A1E006E75AD|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20051202025015/http://www.unhchr.ch/Huridocda/Huridoca.nsf/TestFrame/19cfafb52ab5fc2bc1256a11005de32c?Opendocument|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥|وێبگە=E/CN.4/2001/121: Report of the human rights inquiry commission established pursuant to Commission resolution S-5/1 of 19 October 2000|بڵاوکەرەوە=United Nations|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== ڕاپۆرتێکی تایبەت لەسەر بارودۆخی مافەکانی مرۆڤ لە ناوچە داگیرکراوەکانی فەڵەستین کە لە ساڵی ١٩٦٧ ەوە داگیرکراون ===
لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٠٨، [[ئەنجومەنی مافی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان|ئەنجومەنی مافەکانی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان]] (UNHRC) فاڵک بۆ ماوەی شەش ساڵ وەک ڕاپۆرتەری تایبەتی نەتەوە یەکگرتووەکان لەسەر بارودۆخی مافەکانی مرۆڤ لە ناوچە فەڵەستینییەکان کە لە ساڵی ١٩٦٧ەوە داگیرکراون دەستنیشان کرد.&lt;ref name=&quot;UN_Falkappointed&quot;/&gt; فاڵک جێگرەوەی پرۆفیسۆری [[یاسای نێودەوڵەتی]] [[ئەفریقای باشوور]] جۆن دوگارد بوو، کە لە حوزەیرانی ٢٠٠٨ پۆستەکەی بەجێھێشت دوای حەوت ساڵ.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6390755.stm UN envoy hits Israel 'apartheid'], BBC, February 23, 2007&lt;/ref&gt; دەستنیشانکردنی فاڵک لە ئایاری ٢٠١٤ کۆتایی ھات.

==== وەڵامدانەوە بۆ دیاریکردن ====
دەستنیشانکردنی فاڵک بە بڕیارێکی ڕێککەوتوو لەلایەن ٤٧ ئەندامی ئەنجومەنی مافەکانی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان ئەنجامدرا. ھەرچەندە گرووپە زایۆنیستەکان (جوولەکەکان) ھەوڵیان دا فشار بخەنە سەر یەکێتی ئەورووپا و کەنەدا بۆ دەستنیشان نەکردنی فاڵک بۆ ئەو پۆستە و دژایەتی فاڵکیان کرد بۆ وەرگرتنی ئەو پێگەیە، بەڵام یەکێتی ئەورووپا و کەنەدا دەستنیشانکردنی پەشیمان نەبوونەوە.&lt;ref name=&quot;forward.com&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Perelman|یەکەم=Marc|ناونیشان=http://www.forward.com/articles/13037|سەردێڕ=U.N. Taps American Jewish Critic of Israel as Rights Expert|ئیش=[[The Forward]]|ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٩|وتەگێڕانەوە=Falk’s appointment was reached by a consensus of the Human Rights Council’s 47 members, despite efforts by Jewish groups to have Canada and the European Union publicly oppose his nomination.}}&lt;/ref&gt;
بە گوێرەی ڕاگەیاندنێکی نەتەوە یەکگرتووەکان، باڵیۆزی [[ئیسرائیل|ئیسڕائیل]] لە نەتەوە یەکگرتووەکان ئیزاک لێڤانۆن بە توندی ڕەخنەی لە دەستنیشانکردنەکە گرت و ڕای گەیاند کە فاڵک لە وتارێکدا نووسیویەتی کە «زیادەڕۆیی بێ بەرپرسیار نییە کە مامەڵەی لەگەڵ فەڵەستینییەکاندا بکات لەگەڵ تۆمارە تاوانکارییەکانی [[نازیزم|نازی]] لە توندوتیژیی گشتی» و دەڵێت کە «کەسانێک کە بە ئاشکرا و چەند جارێک لەو بۆچوونانە دەربڕیویەتی، ناتوانرێت بە سەربەخۆ، بێلایەن یان ئامانجی دابنرێت».&lt;ref name=&quot;webcitation.org&quot;&gt;[https://archive.today/20090101213057/http://domino.un.org/UNISPAL.nsf/2ee9468747556b2d85256cf60060d2a6/0da4ba56ade85249852574190058d462!OpenDocument Human Rights Council Elects Advisory Committee Members], [[United Nations]] press release, March 26, 2008.&lt;/ref&gt; واتە: ئیسرائیل فاڵک لە لایەنگری بۆ فەڵەستینییەکان ھەژمار دەکات لەبەر ئەو ڕەخنانەی لە ئیسرائیلی گرتووە لە پێشوودا و کارەکانیانی بە کاری نازییەکان چواندووە.

بە گوێرەی ڕۆژنامەی The Forward، فاڵک وتی: «ئایا زیادەڕۆیی بێ بەرپرسیارانە بۆ ئەوەی مامەڵەی لەگەڵ فەڵەستینییەکاندا لەگەڵ ئەم تۆمارە تاوانکاریی نازییەی توندوتیژیی گشتی تێکەڵ بکات؟ پێم وانییە».&lt;ref name=&quot;forward.com&quot;/&gt; لێڤانۆن زیاتر ڕای گەیاند: «ئەو بەشداری لە ئەرکێکی دۆزینەوەی ڕاستی نەتەوە یەکگرتووەکان کردووە کە دەری خستووە کە تەقینەوەی خۆکوژی شێوازێکی ڕاستەقینەی 'جەنگکردن'ە». ئەو بە شێوەیەکی ترسناک ئیسڕائیلی تۆمەتبار کردووە بە «ھەوڵی کوشتنی جینۆساید» و تۆمەتباریان دەکات بە ھەوڵدان بۆ بەدەستھێنانی ئاسایش لەڕێی «تیرۆریزمی دەوڵەت». کەسێک کە بە ئاشکرا و چەند جارێک ئەم بۆچوونانەی دەربڕیوە ناتوانرێت بە سەربەخۆ، و بێلایەن دابنرێت.&lt;ref&gt;[https://www.jpost.com/International/UNHRC-appointment-infuriates-Israel &quot;UNHRC appointment infuriates Israel&quot;], ''[[The Jerusalem Post]]'', March 26, 2008.&lt;/ref&gt; حکوومەتی ئیسڕائیل ڕای گەیاند کە ڤیزای فاڵک ڕەت دەکاتەوە بۆ ئیسڕائیل و، کەناری ڕۆژاوا و [[کەرتی غەززە]]، لانیکەم تاوەکو کۆبوونەوەی ئەنجومەنی مافەکانی مرۆڤ لە ئەیلوولی ٢٠٠٨.&lt;ref&gt;[http://www.haaretz.com/hasen/spages/972974.html &quot;Israel to bar UN official for comparing Israelis to Nazis&quot;], ''Haaretz'', April 8, 2008.&lt;/ref&gt;

لە ڕاگەیاندنی نەتەوە یەکگرتووەکان ڕای گەیاند کە نوێنەری فەڵەستینی، محەممەد ئەبو-کۆش، وتی «ئەوە گاڵتەجاڕییە کە ئیسرائیل کە بانگەشەی ئەوە دەکات نوێنەرایەتی جوولەکە دەکات لە ھەموو شوێنێک کەچی ھەڵمەتی دژ بە پرۆفیسۆرێکی جوولەکە دەست پێ کردووە کە پاڵێوراوە بۆ پۆستی ڕاپۆرتەری تایبەت لەسەر بارودۆخی مافەکانی مرۆڤ لە ناوچەی فەڵەستین». لە بەیاننامەی فەڵەستینی دا بە «نووسەری ٥٤ کتێبی لەسەر یاسای نێودەوڵەتی» ئاماژەی بۆ کرد و گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە دەستنیشانکردنی «سەرکەوتنێک بوو بۆ ھۆشیاری باش و مافەکانی مرۆڤ، چونکە فاڵک ڕاپۆرتەرێکی زۆر شارەزایە».&lt;ref name=&quot;webcitation.org&quot;/&gt; باڵیۆزی پێشووی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە نەتەوە یەکگرتووەکان، جۆن بۆڵتۆن، ڕەخنەی لە دەستنیشانکردنی فاڵک لە ئەنجومەنی مافەکانی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان گرت و وتی: «ئەمە ڕێک ھۆکاری ئەوە بوو کە ئێمە دژی ئەنجومەنی مافی مرۆڤی نوێ دەنگ بدەین» و «ئەو بە ھۆکارێک ھەڵبژێردرا، و ھۆکارەکە ئەوە بوو کە ھەڵسەنگاندنێکی ئامانجی ھەبێت بۆ دۆزینەوەی چەکی زیاتر بۆ ئەوەی دوای ئیسرائیل بکەوێت».&lt;ref name=&quot;Lake&quot;&gt;Eli Lake, [http://www.nysun.com/news/foreign/un-official-calls-study-neocons-role-911 &quot;U.N. Official Calls for Study Of Neocons' Role in 9/11&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090529075002/http://nysun.com/news/foreign/un-official-calls-study-neocons-role-911 |date=٢٩ی ئایاری ٢٠٠٩ }}, ''[[The New York Sun]]'', April 10, 2008&lt;/ref&gt;

=== لێکۆڵینەوە و ڕاپۆرتەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان وەک ڕاپۆرتێکی تایبەت ===
==== ٢٠٠٨ ====
لە ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨، نەتەوە یەکگرتووەکان بەیاننامەیەکی بڵاوکردەوە لەلایەن فاڵکەوە وەک &quot;ڕەوانەکەرێکی تایبەت&quot; کە ئاماژەی بەوە کرد کە [[سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[بان کی موون|بان کی موون،]] سەرۆکی ئەنجومەنی گشتی میگێل دی ئێسکۆتۆ، و کۆمسیۆنی باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ مافەکانی مرۆڤ ناڤی پیلی، لەنێوان بەرپرسانی باڵا، نیگەرانی خۆیان دەربڕیوە سەبارەت بە &quot; بارودۆخی نائومێدی&quot; مەدەنییەکان لە [[غەززە]]. فاڵک ڕای گەیاند: &quot;ھێشتا ئیسڕائیل گەمارۆی غەززە لە توڕەیی خۆی بەردەوامە، تەنھا ڕێگە بە خۆراک و سووتەمەنی کەم دەدات بۆ چوونە ژوورەوە بۆ ڕێگریکردن لە برسێتی و نەخۆشی. ئەو ھەنگاوانەی دیاری کرد کە پێویستە بۆ خۆپاراستن لە &quot;قەیرانێکی مرۆیی&quot; بگیرێت.&lt;ref&gt;[http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=29228&amp;Cr=Palestin&amp;Cr1= &quot;Urgent action needed to alleviate desperate plight of Gaza's civilians – UN rights expert&quot;], [[United Nations]] News Center, December 9, 2009.&lt;/ref&gt; ئەوان جێبەجێکردنی &quot;بەرپرسیارێتی پاراستنی&quot; دانیشتوانی مەدەنی لە سزادانی گشتی و بڕیار لەسەر &quot;ئەگەر سەرکردە مەدەنییەکانی ئیسڕائیل و فەرماندەکانی سەربازی بەرپرسیار لە گەمارۆی غەزە دەبێت تۆمەتبار بکرێن و دادگایی بکرێن بەھۆی پێشێلکردنی یاسای تاوانکاری نێودەوڵەتی، کە ڕۆژنامەی ئۆرشەلیم ''پۆست'' نووسیویەتی لە بەردەم [[دادگای نێونەتەوەییی داد|دادگای نێودەوڵەتی]] لە لاھای.&lt;ref&gt;[http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1228728146806&amp;pagename=JPost/JPArticle/ShowFull &quot;Human Rights &amp; Wrongs&quot;]{{بەستەری مردوو|date=November 2018|fix-attempted=yes}}, ''[[پۆستی ئۆرشەلیم|The Jerusalem Post]]'', December 10, 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.reliefweb.int/rw/rwb.nsf/db900SID/ASAZ-7M6DZ2?OpenDocument &quot;Gaza: Silence is not an option&quot;]{{بەستەری مردوو|url=http://www.reliefweb.int/rw/rwb.nsf/db900SID/ASAZ-7M6DZ2?OpenDocument |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}, statement by the Special Rapporteur on the situation of human rights on Palestinian territories occupied since 1967, issued December 9, 2008.&lt;/ref&gt;لە ١٤ی کانوونی یەکەمدا، فاڵک گەیشتە فڕۆکەخانەی بەن گۆریۆن لەگەڵ ئەندامانی ستافی نووسینگەی کۆمسیۆنی باڵای مافەکانی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان لە سەردانێکی فەرمی، کە پلانی گەشتکردن بۆ [[کەناری ڕۆژاوای ڕووباری ئوردن|کەناری ڕۆژاوا]] و غەززە ھەبوو بۆ ئامادەکردنی ڕاپۆرتێک لەسەر پابەندبوونی ئیسڕائیل بە ستانداردەکانی مافەکانی مرۆڤ و یاسای مرۆیی نێودەوڵەتی.&lt;ref name=&quot;FalkDec2008&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Palestine Media Center- (PMC)|ناونیشان=http://www.jerusalem-hotels-il.com/en/palestine-pmc.html|وێبگە=www.jerusalem-hotels-il.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3638881,00.html|سەردێڕ=Israel denies entry to UN rights investigator|agency=[[Reuters]]|ئیش=[[YNET]]|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=29309&amp;Cr=descoto&amp;Cr1=Israel &quot;UN Assembly President calls stories he tried to stop Israel speaking 'malicious lie'&quot;], [[United Nations]] News Center, December 15, 2008.&lt;/ref&gt; لە چاوپێکەوتنێکدا، فاڵک ڕای گەیاند کە حکوومەتی ئیسڕائیل بۆچوونە ڕاستەقینەکانی ھەڵخەڵەتاندووە و دەرکردنەکە وەک «یەکێک لە شێوازە گەندەڵەکان بۆ ھەوڵدان بۆ گۆڕینی سەرنج لە ناڕەزایییەکانیان بۆ کەسەکە» دەبینێت.&lt;ref&gt;[http://www.democracynow.org/2008/12/17/days_after_calling_israeli_blockade_of &quot;Days After Calling Israeli Blockade of Gaza 'A Crime Against Humanity', UN Human Rights Investigator Richard Falk Detained, Expelled from Israel&quot;], ''[[Democracy Now]]'', December 17, 2008.&lt;/ref&gt; پیلی دەستگیرکردنی فاڵک لەلایەن ئیسڕائیلەوە (کە بۆ ماوەی نزیکەی ٢٠ کاتژمێر لە فڕۆکەخانە دەستگیر کرا) بە «نەناسراو و زۆر بەداخەوە» ناوبرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.isria.info/RESTRICTED/D/2008/DECEMBER_18/diplo_17december2008_21.htm|سەردێڕ=UN: Daily Press Briefing|ئیش=[[ISRIA]]|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130825104421/http://web.archive.org/web/20081219203340/http://www.isria.info/RESTRICTED/D/2008/DECEMBER_18/diplo_17december2008_21.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Shamir|یەکەم=Shlomo|ناونیشان=https://www.haaretz.com/1.5074352|سەردێڕ=UN Human Rights Chief Slams Israel for Expelling Envoy Richard Falk|ئیش=Haaretz|agency=Associated Press|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

لە ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨دا، فاڵک بەیاننامەیەکی بڵاوکردەوە کە ھێرشەکانی ئیسڕائیل لە کانوونی یەکەمৰ ٢٠٠٨ بە «تاوانەکانی جەنگ» تاوانبار دەکات، چونکە بانگەشەی ئەوەی کرد کە سزادانی گشتی و ئامانجکردنی مەدەنییەکان و وەڵامدانەوەی سەربازیی نائاسایی بۆ ھێرشەکانی موشەکی [[حەماس]] بۆ سەر ئیسڕائیڵ، کە ھەروەھا ئامانج لە مەدەنییەکانیش بوو. وتی ئیسڕائیل دەستپێشخەرییە دیپلۆماسییەکانی حەماس پشتگوێ خستووە بۆ دووبارە دامەزراندنی ئاگربەستەکە کە لە ٢٦ی کانوونی یەکەمدا کۆتایی ھات و ئەو وڵاتانەی تاوانبار کرد کە پشتیوانی سەربازی ئیسڕائیلیان پێشکەش کرد و بەشدارییان کرد لە کاتی گەمارۆی غەزە.&lt;ref&gt;Richard Falk, [http://www.unhchr.ch/huricane/huricane.nsf/view01/F1EC67EF7A498A30C125752D005D17F7 Statement by Prof. Richard Falk, United Nations Special Rapporteur for Human Rights in the Occupied Territories], [[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]], December 27, 2008.&lt;/ref&gt; لە وتارێکدا بۆ ڕۆژنامەی ''ھیوستۆن کرۆنیکڵ،'' فاڵک دووپات کردەوە کە «ھاوکاری دادگای تاوانی نێودەوڵەتی» کردووە بۆ لێکۆڵینەوە لە سەرکردەکانی ئیسڕائیل کە بەرپرسیارن لە پێشێلکردنی یاسای تاوانی نێودەوڵەتیدا.&lt;ref&gt;Richard Falk, [http://www.chron.com/disp/story.mpl/editorial/outlook/6186137.html &quot;Bring light — and censure — to brutal Israeli attacks; World needs to see the victims and carnage in Gaza&quot;], ''[[Houston Chronicle]]'', December 29, 2008.&lt;/ref&gt;

==== ٢٠٠٩ ====
لە ئازاری ٢٠٠٩دا، فاڵک ڕای گەیاند کە ھێرشی ئیسڕائیل لە غەززە «گرنگترین تاوان» بوو. داوای دامەزراندنی گرووپێکی سەربەخۆی کرد بۆ لێکۆڵینەوە لە تاوانەکانی جەنگ کە لە ھەردوو لایەوە ئەنجامدراون.&lt;ref&gt;[http://www.haaretz.com/hasen/spages/1072481.html UN envoy: Gaza op seems to be war crime of greatest magnitude] ''Haaretz'', March 19, 2009&lt;/ref&gt; حکوومەتی بەڕیتانیا وەڵامی ڕاپۆرتەکەی فاڵک دایەوە و ڕای گەیاند کە «ڕاپۆرتەکە ڕاپۆرتێکی تایبەت لە ئەنجومەنی مافەکانی مرۆڤی نەتەوە یەکگرتووەکان ھاوسەنگی نییە و بەشدارییەکی کەمە».&lt;ref&gt;[https://news.yahoo.com/s/afp/20090429/wl_mideast_afp/mideastconflictunisraelrightsbritain AFP: Britain raps 'unbalanced' UN rights Gaza report] ''AFP'', March 30, 2009&lt;/ref&gt; لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩دا، فاڵک پاڵپشتی لە ئەرکی دۆزینەوەی ڕاستی نەتەوە یەکگرتووەکان کرد لەسەر ناکۆکیی غەزە، کە بە «ڕاپۆرتەکەی گۆڵدستۆن» ناسراوە، وەک «بەشدارییەکی مێژوویی بۆ خەباتی فەڵەستینی بۆ دادپەروەری، بەڵگەنامەیەکی بێ کەموکوڕیی سەرچاوە گرنگ لە قوربانیکردنیان لەژێر داگیرکاری».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Richard Falk|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|سەردێڕ=ei: The Goldstone report and the battle for legitimacy|ناونیشان=http://electronicintifada.net/v2/article10788.shtml|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Electronicintifada.net}}&lt;/ref&gt;

==== ٢٠١٠ ====
لە ڕاپۆرتێکی تایبەتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە ٣٠ی ئابی ٢٠١٠دا، فاڵک وردەکاری لەسەر ئەو تۆمەتەی کرد کە ئیسڕائیل سیاسەتی جیاکاری لە ناوچە فەڵەستینییەکان جێبەجێ دەکات:&lt;blockquote&gt;لەنێوان تایبەتمەندییە جیاکارییەکانی داگیرکاری ئیسڕائیل ئەمانەی خوارەوەن: ھاووڵاتییەتی پەسەندکراو، یاسا و کردارەکانی سەردان و نیشتەجێبوون و کردارەکان کە ڕێگری دەکەن لە فەڵەستینییەکان کە لە کەناری ڕۆژاوا یان غەززە نیشتەجێن لە بەدەستھێنانی موڵکەکانیان بە پێچەوانەوە مافی گەڕانەوەی جوولەکە دەدات کە مافی ئەوەی ھەیە لە ھەر شوێنێکی جیھان بەبێ ئەوەی پێشتر پەیوەندی ھەبێت لەگەڵ ئیسڕائیلدا بتوانێت سەردان بکات و نیشتەجێ بێت و ببێت بە ھاووڵاتی ئیسڕائیلی. &lt;/blockquote&gt;

=== شەڕەکانی ئەفغانستان و عێراق ===
فاڵک [[شەڕی عێراق|جەنگی عێراق]] و جەنگی ئەفغانستان بە «جەنگی شکستخواردوو» وەسف کرد کە «دوو وڵاتی وێران کرد، کە دیارە لە چاکبوونەوەدا بوو، ھیچ شتێکی بۆ ئاسایشی ئەمریکا زیاد نەکرد و تریلیۆنانی لێ وێرانکرد». ئەو نووسیویەتی، لەکاتێکدا شکستی جەنگەکان زەحمەتە بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دەستێوەردان بە ھەمان شێوە لە داھاتوودا، ئەو باوەڕی وابوو کە «تا ئەو کاتەی تێل ئاڤێڤ گوێی لە دامەزراوەی سیاسی ئەمریکی ھەیە، ئەوانەی دەیانەوێت ئاشتی و دادپەروەری لە جیھاندا ھەبێت نابێت بە ئاسانی پشوو بدەن».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Falk|یەکەم=Richard|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠١٣|سەردێڕ=Collective self-reflection in the wake of a national tragedy|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/opinions/2013/4/19/collective-self-reflection-in-the-wake-of-a-national-tragedy/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.aljazeera.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== ژیاننامە ==
* وتارەکان لەسەر سیخوڕی و یاسای نێودەوڵەتی لەگەڵ کوینسی ڕایت، جوولیۆس ستۆن، ڕۆلاند جەی ستانگەر؛ چاپخانەی زانکۆی ویلایەتی ئۆھایۆ، ١٩٦٢
* ''ئاسایش لە چەکداربوون،'' سەرنووسەر لەگەڵ ڕیچارد جەی بارنێت، چاپخانەی زانکۆی پرینستۆن، ١٩٦٥
* Toward a Theory of War Prevention، لەگەڵ Saul H. Mendlovitz, Transaction Publishers، ١٩٦٦
* ''ستراتیژی'' ڕێکخستنی جیھانی (Volumes I to IV), دەستکاری کراوە لەگەڵ شاول ئێچ مەندلۆڤیتز، World Law Fund، ١٩٦٦–١٦٧
* ڕێکخستنی ''یاسایی لە جیھانێکی توندوتیژدا،'' چاپخانەی زانکۆی پرینستۆن، ١٩٦٨
* ''یاسای نێودەوڵەتی و ڕێکخراو،'' سەرنووسەر لەگەڵ (Wolfram F. Hanrieder) , (Lippincott)، ١٩٦٨.
* ''شەش ڕەھەندی یاسایی جەنگی ڤێتنام،'' چاپخانەی زانکۆی پرینستۆن، ١٩٦٨
* ''لە ناوی ئەمریکادا - ھەڵسوکەوتی جەنگی ڤێتنام لەلایەن ھێزە چەکدارەکانی'' ویلایەتە یەکگرتووەکان، سەرنووسەر لەگەڵ سەیمۆر مێڵمان، ئێ. پ. دوتۆن، ١٩٦٨
* ''جەنگی ڤێتنام و یاسای نێودەوڵەتی،'' دەستکاریکراو لەلایەن ڕیچارد ئە. فاڵک لەگەڵ ڤۆڵفرام ئێف. ھانیرێدەر؛ جەی بی لیپینکۆت، ١٩٦٨.
* A Global Approach to National Policy, Harvard University Press، ١٩٧٥.
* تاوانەکانی جەنگ: لێکۆڵینەوەیەکی یاسایی، سیاسی و دۆکیومێنتاری و دەروونی لەسەر بەرپرسیارێتی سەرکردەکان، ھاووڵاتیان و سەربازەکان بۆ کردارە تاوانکارییەکان لە جەنگدا لەگەڵ گابریێل کۆلکۆ، ڕۆبەرت جەی لیفتۆن؛ Random House، ١٩٧١
* ''[[iarchive:unitednationsand00falk|نەتەوە یەکگرتووەکان و]]'' ڕێکخراوێکی جیھانی دادپەروەرانە لەگەڵ ساموێل ئێس کیم، شاول ئێچ مەندلۆڤیتز؛ ڕۆژنامەی وێستڤۆ، ١٩٩١
* ''ئەم ھەسارەیە لەژێر ھەڕەشەدایە،'' خانووی ڕاندۆم، ١٩٧١
* ''سیاسەتی ھەرێمی و'' ڕێکخستنی جیھانی لەگەڵ شاول ئێچ مەندلۆڤیتز، W.H.Freeman &amp; Co Ltd، ١٩٧٣.
* ''توێژینەوەیەک لەسەر جیھانی داھاتوو،'' چاپی ئازاد، ١٩٧٥
* ''جەنگی ڤێتنام و یاسای نێودەوڵەتی،'' سەرنووسەر، چاپخانەی زانکۆی پرینستۆن، ١٩٧٦
* ''مافەکانی مرۆڤ و سەروەری دەوڵەت،'' ھۆڵمز و مەیەر بڵاوکەرەوەکان، ١٩٨١
* یاسای نێودەوڵەتی: ڕوانگەیەکی ھاوچەرخ (Studies on a Just World Order, No 2) لەگەڵ فرێدریک کراتۆچڤیل، شاول ئێچ مەندلۆڤیتز؛ ڕۆژنامەی وێستڤۆ، ١٩٨٥
* ''شۆڕشگێڕان و کاربەدەستان،'' دایتن Adult، ١٩٨٨
* ''بەڵێنی'' ڕێکخستنی جیھانی: وتارەکان لە پەیوەندییە نێونەتەوەیییە نۆرماتییەکان، چاپخانەی زانکۆی تامپڵ، ١٩٨٨
* ''گەڕانەکان لە'' لێواری کات: ھەلومەرجەکان بۆ ڕێکخستنی جیھانی، چاپخانەی زانکۆی تامپڵ، ١٩٩٣.
* لەسەر حوکمڕانی مرۆیی: بەرەو سیاسەتێکی جیھانی نوێ ڕاپۆرتێکی پرۆژەی مۆدێلی ڕێکخستنی جیھانی لە دەستپێشخەری شارستانییەتی جیھانی، چاپخانەی زانکۆی ویلایەتی پێنسلڤانیا، ١٩٩٥
* چەکی ناجێگیر: کەیسێکی سیاسی و دەروونی دژ بە ئەتۆمی لەگەڵ ڕۆبەرت جەی لیفتۆن، خانووی ڕۆژنامەی ئەنسی، ١٩٩٨
* جیھانگیری دڕندەیی: ڕەخنەیەک، سیاسەت، ١٩٩٩
* ئاسۆیە مافەکانی مرۆڤ: بەدوای دادپەروەری لە جیھانێکی جیھانی، ڕۆتلیج، ٢٠٠١
* نوێکردنەوەی ڕێکخراوی نێودەوڵەتی: یاسا، کەلتور، سیاسەت، ڕۆتلیج، ٢٠٠٢
* Unlocking the Middle East: The Writings of Richard Falk, Jean Allain, Editor; Olive Branch Press, 2002.
* لە شوێنکەوتنی مافی خۆبەڕێوەبەری کۆکراوەی کاغەزەکانی یەکەم نێونەتەوەیی، سەرنووسەر لەگەڵ د. کلای، چاپخانەی کلاریتی، ٢٠٠١
* ''ئایین و حوکمڕانیی مرۆیی جیھانی،'' پەلگرێڤ ماکمیلان، ٢٠٠١
* ''جەنگی'' تیرۆری مەزن، گرووپی بڵاوکردنەوەی ئینتەرلینک، ٢٠٠٢
* ڕێکخراوی جیھانی دابەزین: جیۆپۆلیتیزمی ئیمپراتۆریی ئەمریکایە، ڕۆتلیج، ٢٠٠٤
* The New Pearl Harbor: Disturbing Questions About the Bush Administration and 9-11 by David Ray Griffin, (Foreword), Interlink Books, 2004
* تۆمارکردنی کاغەزەکە: چۆن نیویۆرک تایمز ھەڵەی ڕاپۆرت لەسەر سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا دەکات لەگەڵ ھۆوارد فرێل، ڤێرسۆ، ٢٠٠٤
* تاوانەکانی جەنگ: عێراق لەگەڵ ئیرین گاندزیر، ڕۆبەرت جەی لیفتۆن؛ کتێبی نەتەوەیی، ٢٠٠٦
* بناغەکانی چاککردنەوەی ژینگە: زانست و کردارەکانی چاککردنەوەی گەردوونی (The Science and Practice of Ecological Restoration Series) لەگەڵ ڕیچارد جەی ھۆبس، دۆناڵد ئە. فاڵک، مارگرێت پڵمەر، و جۆی زیدلەر؛ Island Press، ٢٠٠٦
* تێچووی جەنگ: یاسای نێودەوڵەتی، نەتەوە یەکگرتووەکان، و سیستەمی جیھانی دوای عێراق، ڕۆتلیج، ٢٠٠٧
* ئیسڕائیل-فەڵەستین لەسەر تۆمار: چۆن نیویۆرک تایمز ھەڵەی ڕاپۆرت دەکات لە ناکۆکی لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست لەگەڵ ھۆوارد فرێل، ڤێرسۆ، ٢٠٠٧
* {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٠٨|سەردێڕ=Strengthening International Law|ناونیشان=http://www.publicsphereproject.org/content/strengthening-international-law|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|وێبگە=[[Public Sphere Project]]}}
* ''بەدەستھێنانی مافەکانی مرۆڤ،'' ڕۆتلیج، ٢٠٠٨
* ''یاسای نێودەوڵەتی و جیھانی سێیەم'': دووبارە گۆڕینی دادپەروەری (Routledge-Cavendish Research in International Law), سەرنووسەر، Routledge، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٠٨
* The Path to Zero: Dialogues on Nuclear Dangers، لەگەڵ دەیڤد ئ. کریگەر، Paradigm Publishers 2012
* فەڵەستین: یاسایی ھیوا، کتێبەکانی جیھانی دادپەروەرانە، ٢٠١٤
* (''ڕەوانەکراوە لە حوکمڕانیی جیھانیی مرۆیییەوە'')
* ئاژاو و دژە شۆڕش: دوای بەھاری عەرەبی، کتێبەکانی زید، ٢٠١٥
* دەستێوەردانی مرۆیی و جەنگی یاسایی: گەڕان بەدوای ئاشتی و دادپەروەری لە سەدەی ٢١، ڕۆتلیج، ٢٠١٥
* Power Shift: on the New Global Order, Zed Books, 2016
* ئاسۆی فەڵەستین: بەرەو ئاشتییەکی دادپەروەرانە، چاپخانەی پلۆتۆ، ٢٠١٧

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{تووڵی دەروازە|کتێب|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}
{{پۆلی کۆمنز|Richard A. Falk}}

[[پۆل:نووسەرانی نیویۆرکی]]
[[پۆل:چالاکوانە ئەمریکییەکانی مافەکانی مرۆڤ]]
[[پۆل:نووسەرانی ناخەیاڵی ئەمریکا لە سەدەی ٢١]]
[[پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
[[پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی]]
[[پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]]
[[پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]</text>
      <sha1>c9qx3u698btsguavbxde685q4ct47s5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕەبیع مەدخەلی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>221910</id>
    <revision>
      <id>1581491</id>
      <parentid>1579484</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:46:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6273" sha1="bca4240e8fuvvca2h8wo1c6ygdfk1xh" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}}

'''ڕەبیع کوڕی ھادی کوڕی محەممەد عومەیری مەدخەلی''' ({{بە عەرەبی|ربيع المدخلي}}؛ ١٩٣٣ لە گوندی [[جەرادیە]]، [[دەڤەری جازان|جازان]] – ٩ی تەممووزی ٢٠٢٥ لە [[مەدینە]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الوسط |یەکەم=بوابة |سەردێڕ=وفاة الشيخ ربيع المدخلي و«أوقاف طرابلس» تنعيه |ناونیشان=https://alwasat.ly/news/libya/482730 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=alwasat.ly |زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|سەردێڕ=سبب وفاة الشيخ ربيع المدخلي وموعد جنازته وسيرته الذاتية الكاملة - النصر الإخباري|ناونیشان=https://www.elnassrnews.com/31747/death-sheikh-rabee-almadkhali/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٥|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.elnassrnews.com/31747/death-sheikh-rabee-almadkhali/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; [[عالم (ئیسلام)|زانا]]ی سوننە و مامۆستایەکی زانکۆی سعوودی بوو. ئەو سەر بە ئەھلی [[سوننەت]] و [[سوننە|جەماعەیە]]. ھەروەھا یەکێکە لە زانایانی [[سەلەفی|سەلەفییەت]] و دوورکەوتنەوە لە [[بیدعە]].

== ژیاننامە ==
لە ساڵی ١٩٦١ی زایینی، لە کۆتایییەکانی ئەو ساڵەدا لە شاری [[سەمتە]] لە [[پەیمانگای زانستی]] دەرچوو. پاشان پەیوەندیی بە کۆلێژی شەریعەتەوە کرد لە [[ڕیاز]]، بۆ ماوەی مانگێک بۆ دوو مانگ لەوێ مایەوە. دواتر [[زانکۆی ئیسلامیی مەدینە]] کرایەوە، بۆیە چووە [[مەدینە]] و پەیوەندیی بە کۆلێژی شەریعەت لە زانکۆی ئیسلامییەوە کرد، لەوێ بۆ ماوەی چوار ساڵ خوێندنی و لە ساڵی ١٩٦٤ دەرچوو.

== بەرھەمەکان ==
* سەرنجەکان لەسەر تانەدانی شێخ محەممەد کوڕی ھادی لە کەسانی بێتاوان، وەک خۆی باسی دەکات&lt;ref&gt;[http://www.rabee.net/ar/articles.php?cat=8&amp;id=336 تعلیقات علی طعونات الشیخ محمد بن ھادی فی أناس أبریاء مما یصفھم بھ&lt;!-- عنوان مولد بالبوت --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827060622/http://rabee.net/ar/articles.php?cat=8 |date=27 أغسطس 2019}}&lt;/ref&gt;
* بین الإمامین مسلم والدارقطنی &quot; مجلد کبیر وھو رسالة الماجستیر.
* النکت علی کتاب ابن الصلاح &quot; مطبوع فی جزئین وھو رسالة الدکتورا.
* تحقیق کتاب المدخل إلی الصحیح &quot; للحاکم طبع الجزء الأول منە.
* تحقیق کتاب التوسل والوسیلة &quot; للإمام ابن تیمیة - مجلد.
* منھج الأنبیاء فی الدعوة إلی اللە فییە الحکمة والعقل.
* منھج أھل السنة فی نقد الرجال والکتب والطوائف.
* «تقسیم الحدیث إلی صحیح وحسن وضعیف بین واقع المحدثین ومغالطات المتعصبین» ڕد علی عبد الفتاح أبوو غدة ومحمد عوامە.
* کشف موقف الغزالی من السنة وأھلھا.
* صد عدوان الملحدین وحکم الاستعانة بغیر المسلمین.
* مکانة أھل الحدیث.
* منھج الإمام مسلم فی ترتیب صحیحە.
* أھل الحدیث ھم الطائفة المنصورة الناجیة حوار مع سلمان العودة.
* مذکرة فی الحدیث النبوی.
* أضواء إسلامیة علی عقیدة سید قطب وفکرە.
* مطاعن سید قطب فی أصحاب ڕسول اللە صلی اللە علییە وسلم.
* العواصم مما فی کتب [[سید قطب]] من القواصم.
* «الحد الفاصل بین الحق والباطل» حوار مع [[بکر بن عبد اللە أبوو زید|بکر أبوو زید]].
* مجازفات الحداد.
* المحجة البیضاء فی حمایة السنة الغراء.
* «جماعة واحدة لا جماعات وصراط واحد لا عشرات» حوار مع عبد الرحمن عبد الخالق.
* النصر العزیز علی الرد الوجیز.
* التعصب الذمیم وآثارە. عنی بە سالم العجمی.
* بیان فساد المعیار، حوار مع حزبی متستر.
* التنکیل بما فی توضیح الملیباری من الأباطیل.
* دحض أباطیل موسی الدویش.
* إزھاق أباطیل عبد اللطیف باشمیل.
* انقضاض الشھب السلفیة علی أوکار عدنان الخلفیة.
* النصیحة ھی المسؤولیة المشترکة فی العمل الدعوی. (طبع ضمن مجلة التوعیة الإسلامیة).
* الکتاب والسنة أثرھما ومکانتھما والضرورة إلیھما فی إقامة التعلیم فی مدارسنا. (ضمن مجلة الجامعة الإسلامیة العدد السادس عشر).
* حکم الإسلام فی من سبَّ ڕسول اللە أو طعن فی شمول ڕسالتە. (مقال نشر فی جریدة القبس الکویتیة) ژمارە (٨٥٧٦) لە ڕێکەوتی (٥ی ئەیلوولی ١٩٩٧).
* براءة الصحابة الأخیار من التبرک بالأماکن والآثار.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئایین|ئیسلام|عەرەبستانی سعوودی}}

[[پۆل:زانایانی فەرموودە]]
[[پۆل:حەنبەلییەکان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣]]
[[پۆل:ڕەخنەگرانی شیعە]]
[[پۆل:سەلەفییەکانی عەرەبستانی سعوودی]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠٢٥]]
[[پۆل:نێژراوانی بەقیع]]</text>
      <sha1>bca4240e8fuvvca2h8wo1c6ygdfk1xh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕەخنە لە ئیسلام</title>
    <ns>0</ns>
    <id>225964</id>
    <revision>
      <id>1581492</id>
      <parentid>1570566</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:55:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32125" sha1="aqfcvckf2skhx84cqx15gl4e8h1oqk9" xml:space="preserve">'''ڕەخنەگرتن لە ئیسلام''' بە شێوەیەکی بەرفراوان بە ڕەخنە لە ئایینی [[ئیسلام]]ی لە بیروباوەڕ و بنەما و/یان ھەر بیرۆکەیەکی تر کە دەگەڕێتەوە بۆ ئیسلام پێناسە دەکرێت.

ڕەخنە لە ئیسلام لە قۆناغەکانی دروستبوونی ئیسلامەوە بوونی ھەبووە. ناڕەزایی نووسراوی سەرەتایی لەلایەن [[مەسیحی|مەسیحییەکان]] و [[جوو|جولەکەکانەوە]] و ھەروەھا لە ھەندێک لە موسڵمانانی پێشووی وەک ئیبن ئەلڕاوەندییەوە ھاتووە.&lt;ref name=&quot;John of Damascus2&quot;&gt;De Haeresibus by [[John of Damascus]]. See [[Migne]]. ''[[Patrologia Graeca]]'', vol. 94, 1864, cols 763–73. An English translation by the Reverend John W Voorhis appeared in ''The Moslem World'' for October 1954, pp. 392–98.&lt;/ref&gt; دواتر [[جیھانی ئیسلامی|جیھانی موسڵمانان]] خۆی ڕەخنەی لێ گیرا.&lt;ref name=&quot;WarraqPoetry&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Warraq|یەکەم=Ibn|ناونیشان=https://archive.org/details/leavingislamapos00warr|سەردێڕ=Leaving Islam: Apostates Speak Out|بڵاوکەرەوە=Prometheus Books|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=١-٥٩١٠٢-٠٦٨-٩|پەڕە=[https://archive.org/details/leavingislamapos٠٠warr/page/n١١ ٦٧]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ibn Kammuna&quot;&gt;Ibn Kammuna, ''Examination of the Three Faiths'', trans. [[Moshe Perlmann]] (Berkeley and Los Angeles, 1971), pp. 148–49&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Oussani&quot;&gt;[http://www.newadvent.org/cathen/10424a.htm Mohammed and Mohammedanism], by Gabriel Oussani, ''Catholic Encyclopedia''. Retrieved 16 April 2006.&lt;/ref&gt; [[جیھانی ڕۆژاوایی|ڕەخنەکانی ڕۆژاوا]] لە [[ئیسلام]] دوای [[ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول]] و [[تیرۆریزمی ئیسلامی|ڕووداوە تیرۆریستییەکانی]] دیکە زیاتر بوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Islam's Problem With Blasphemy|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2015/01/14/opinion/islams-problem-with-blasphemy.html|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|یەکەم=Mustafa|دوایین=Akyol|ئیش=[[The New York Times]]|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fried1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Friedmann|یەکەم=Yohanan|ناونیشان=https://archive.org/details/tolerancecoercio00frie|سەردێڕ=Tolerance and Coercion in Islam: Interfaith Relations in the Muslim Tradition|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٠٢٦٩٩-٤|پەڕە=[https://archive.org/details/tolerancecoercio٠٠frie/page/n٣١ ١٨], ٣٥|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited}}&lt;/ref&gt;

بابەتەکانی ڕەخنە بریتین لە ئەخلاقی ژیانی [[محەممەد]]، دامەزرێنەری ئیسلام، لە ھەردوو ژیانی گشتی و کەسیدا.&lt;ref name=&quot;Oussani&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WarraqQuest&quot;&gt;Ibn Warraq, The Quest for Historical Muhammad (Amherst, Mass. :Prometheus, 2000), 103.&lt;/ref&gt; ھەروەھا پرسەکانی پەیوەست بە دروستی و ئەخلاقی [[کتێبە پیرۆزەکان لە ئیسلامدا|کتێبە پیرۆزەکانی ئیسلام]]، واتە [[قورئان]] و [[فەرموودە|فەرموودەکان]]، لەلایەن ڕەخنەگرانەوە باس دەکرێن.&lt;ref name=&quot;BibleInQuran&quot;&gt;[http://jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=1032&amp;letter=B#3068 Bible in Mohammedian Literature.], by Kaufmann Kohler Duncan B. McDonald, ''Jewish Encyclopedia''. Retrieved 22 April 2006.&lt;/ref&gt; ھەروەھا ئیسلام وەک جۆرێک لە [[عەرەباندن|ئیمپریالیزمی عەرەبی]] تەماشا کراوە و لەلایەن کەسایەتییەکانی [[ئەفریقا]] و [[ھیندستان|ھیندستانەوە]] ڕەخنەی لێ گیراوە بەھۆی لەناوبردنی کولتوورە ڕەسەنەکان.&lt;ref name=&quot;Islamic-Imperialism&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Karsh|یەکەم=Ephraim|ناونیشان=https://yalebooks.yale.edu/book/9780300198171/islamic-imperialism|سەردێڕ=Islamic Imperialism: A History|بڵاوکەرەوە=Yale University Press|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨٠٣٠٠١٩٨١٧١}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ڕووانینی ئیسلام بۆ پرسی کۆیلایەتی ڕەخنەی لێگیراوە،&lt;ref name=&quot;eois&quot;&gt;Brunschvig. 'Abd; ''[[Encyclopedia of Islam]]''&lt;/ref&gt; کە بووە ھۆی ئەوەی بازرگانانی موسڵمان ١٧ ملیۆن کۆیلە ھەناردە بکەن بۆ کەنارەکانی [[ئۆقیانووسی ھیند|زەریای ھیندی]] و [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] و [[باکووری ئەفریقا]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20170525101036/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1523100.stm Focus on the slave trade], in [[BBC News]].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.economist.com/international/2015/08/22/the-persistence-of-history The persistence of history], in [[The Economist]]&lt;/ref&gt; مەزھەبی [[شافعی|شافیعی]] ڕەخنەی زۆری لێ گیراوە بەھۆی بانگەشەکردن بۆ خەتەنەکردنی مێینە و ناساندنی ئەم کارە بە [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]]، کە پێشتر بوونی نەبووە. {{Sfn|Rispler-Chaim|1993}} {{Sfn|Roald|2003}} {{Sfn|Asmani|Abdi|2008}}&lt;ref name=&quot;aflm&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Feillard|یەکەم=Andree|دوایین٢=Morcoes|یەکەم٢=Lies|ساڵ=١٩٩٨|سەردێڕ=Female Circumcision in Indonesia: To Islamize in Ceremony or Secrecy|journal=Archipel|بەرگ=٥٦|پەڕەکان=٣٣٧–٣٦٧|doi=10.3406/arch.1998.3495}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ali, Kecia (2006). ''Sexual Ethics And Islam: Feminist Reflections on Qur'an, Hadith, and Jurisprudence''. Oxford: Oneworld Publications, p. 100.&lt;/ref&gt; لەم دواییانەدا، [[فەلسەفەی ئیسلامی|بیروباوەڕە ئیسلامییەکان]] سەبارەت بە بنەچەی مرۆڤ, قەدەری پێشوەختە، [[ھەبوونی خودا|بوونی خودا]] و سروشتی، ڕەخنەیان لێ گیراوە بەھۆی ناتەبایییەکانی لەگەڵ فەلسەفە و زانست.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Fitzgerald|یەکەم=Timothy|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=R7A1f6Evy84C|سەردێڕ=The Ideology of Religious Studies|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٩٧٨٠١٩٥٣٤٧١٥٩|شوێن=New York|ڕێکەوتی بڵاوکردنەوە=2003|پەڕە=٢٣٥|وتەگێڕانەوە=[...] this book consists mainly of a critique of the concept of religion [...].|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ruthven&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ruthven|یەکەم=Malise|سەردێڕ=Voltaire's Fanaticism, or Mahomet the Prophet:A New Translation; Preface: Voltaire and Islam|ناونیشان=http://litwinbooks.com/mahomet-preface.php|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;

ڕەخنەیەکی دیکە لەسەر پرسی مافەکانی مرۆڤ لە جیھانی ئیسلامیدا، چ لە ڕووی مێژوویییەوە و چ لە نەتەوە ئیسلامییە مۆدێرنەکاندا، لەوانەش [[ژن لە ئیسلامدا|مامەڵەکردن لەگەڵ ژنان]]، کەسانی [[ھاوڕەگەزخوازی لە ئیسلام|ھاوڕەگەزخواز]]، و کەمینە ئایینی و نەتەوەیییەکان، وەک لە [[شەریعەتی ئیسلامی|یاسا و پراکتیکی ئیسلامیدا]] دەردەکەوێت. تا ساڵی ٢٠١٤ نزیکەی چارەکێکی وڵات و ناوچەکانی جیھان (٢٦٪)یاسا یان سیاسەتی دژە کوفر و (١٣٪)یان ھەبووە.&lt;ref&gt;[http://www.pewresearch.org/fact-tank/2016/07/29/which-countries-still-outlaw-apostasy-and-blasphemy/ Which countries still outlaw apostasy and blasphemy?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191219222737/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2016/07/29/which-countries-still-outlaw-apostasy-and-blasphemy/ |date=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ }}, [[Pew Research Center]], 29 July 2016.&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٧دا، ١٣ نەتەوە کە ھەموویان نەتەوەی زۆرینەی موسڵمان بوون، سزای لەسێدارەدانیان جێبەجێ کردووە بەھۆی لادان یان کوفر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.indy100.com/article/the-countries-where-apostasy-is-punishable-by-death--Z110j2Uwxb|سەردێڕ=The countries where apostasy is punishable by death|یەکەم=Louis|دوایین=Doré|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٨|ئیش=[[The Independent]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Saudi Arabia|ناونیشان=http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&amp;year=2005&amp;country=6825|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111109034847/http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&amp;year=2005&amp;country=6825|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦}}&lt;/ref&gt; لە دوای ڕەوتی فرە کولتوری ئەم دوایییە، کاریگەری ئیسلام لەسەر بە ئیسلامبوونی وڵاتی میوانداردا ڕەخنەی لێ گیراوە.&lt;ref name=&quot;Modood&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tariq Modood|ناونیشان=https://archive.org/details/multiculturalism00modo|سەردێڕ=Multiculturalism, Muslims and Citizenship: A European Approach|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٣٥٥١٥-٥|edition=1st|پەڕە=[https://archive.org/details/multiculturalism٠٠modo/page/n٤٣ ٢٩]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا لە وڵاتانی دیکەدا کە موسڵمانان کەمینەیەکی بەرچاون، وەک [[چین]]، [[ھیندستان]]&lt;ref&gt;&quot;Indian Nepalis: Issues and Perspectives&quot;, pp. 355–56, Tanka Bahadur Subba, Concept Publishing Company, 2009, 9788180694462&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Niticentral&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Illegal immigration from Bangladesh has turned Assam explosive|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Niticentral|ناونیشان=http://www.niticentral.com/2012/10/31/illegal-immigration-from-bangladesh-has-turned-assam-explosive-16664.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131215022553/http://www.niticentral.com/2012/10/31/illegal-immigration-from-bangladesh-has-turned-assam-explosive-16664.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; و [[ڕووسیا]]، مشتوومڕەکانی بە ئیسلامبوون خراونەتەڕوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠١٣|سەردێڕ=Tatarstan: The Battle over Islam in Russia's Heartland|ناونیشان=http://www.worldpolicy.org/journal/summer2013/tatarstan-battle-islam-russias-heartland|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131225014733/http://www.worldpolicy.org/journal/summer2013/tatarstan-battle-islam-russias-heartland|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Russia and Islam: State, Society and Radicalism|بڵاوکەرەوە=Taylor &amp; Francis|ساڵ=٢٠١٠|پەڕە=٩٤}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
=== سەرەتای ئیسلام ===
[[پەڕگە:John_Damascus_(arabic_icon).gif|وێنۆک| یوحەنای دیمەشق ڕاھیب و پەرستیارێکی سوری، ئایکۆنی سەدەی نۆزدەھەمی عەرەبی]]
سەرەتاییترین ڕەخنە نووسراوەکانی ئیسلام کە لە ئێستادا بەردەست بێت، لە نووسینەکانی [[مەسیحی|مەسیحییەکاندا]] دەبینرێن کە کەوتوونەتە ژێر دەسەڵاتی سەرەتایی [[خەلافەت]]ی ئیسلامییەوە. یەکێک لەو مەسیحیانە یوحەننای دیمەشق بوو (نزیکەی ٦٧٦–٧٤٨ ز)، کە ئاشنای ئیسلام و زمانی [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] بوو. بەشی دووەمی کتێبەکەی بە ناوی ''کانیاوی حیکمەت'' بە ناوی «سەبارەت بە بیدعەی ئایینی» زنجیرەیەک گفتوگۆی نێوان مەسیحییەکان و موسڵمانان دەخاتە ڕوو. یوحەننا ئیدیعای کرد کە ڕاھیبێکی ئاریایی (کە نەیدەزانی باھیرە) کاریگەری لەسەر محەممەد ھەبووە و عەقیدەکانی ئیسلامی وەک شتێکی زیاتر لە چەقۆکێشێک سەیر دەکرد کە لە کتێبی پیرۆزەوە کۆکراونەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Writings by St John of Damascus|بڵاوکەرەوە=Catholic University of America Press|ساڵ=١٩٥٨|زنجیرە=The Fathers of the Church|بەرگ=٣٧|شوێن=Washington, DC|پەڕەکان=١٥٣–١٦٠|chapter=St. John of Damascus's Critique of Islam|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠١٩|chapter-url=http://www.orthodoxinfo.com/general/stjohn_islam.aspx}}&lt;/ref&gt; یۆحەنا لە نووسینێکدا لەسەر ئیدیعای ئیسلام بۆ ڕەچەڵەکی ئیبراھیمی، ڕوونیکردەوە کە [[عەرەب|عەرەبەکان]] پێیان دەگوترا &quot; ساراسین &quot; (بە یۆنانی Σαρακενοί، ساراکێنۆی) چونکە &quot;بەتاڵ&quot; (κενός، kenos، بە یۆنانی) &quot;لە سارا &quot;. ئەوان پێیان دەگوترا &quot; ھاگارنێس &quot; چونکە &quot;نەوەی کۆیلە کچە ھاجەر &quot; بوون.&lt;ref&gt;John McManners, The Oxford History of Christianity, Oxford University Press, p. 185&lt;/ref&gt; لە قۆناغی سەرەتای فۆرماتیڤدا، ڕەخنە لەسەر ئیسلام بە گشتی شاراوە بوو، چونکە بە ئاشکرا لێپرسینەوە لە محمد یان قورئان نەک تەنھا بۆ ڕەخنەگر بەڵکو بۆ ھەموو کۆمەڵگەی ڕەخنەگر سزای ھەبوو. بۆ نموونە جوولەکەکان بە نەریتی زارەکی ڕەخنەیان لە محەممەد گواستەوە. ھەرچەندە پشتڕاستکردنەوەی نەریتە زارەکییەکان قورسە، بەڵام دەکرا ھەندێک چیرۆک و لێدوان لەبارەی کۆمەڵگە سەربەخۆکانەوە بدۆزرێتەوە. بەپێی یەکێک لە گێڕانەوەکان، ھەندێک لە جوولەکەکان پەیامی شاراوەیان لە قورئاندا داناوە، وەک ''[[پیتە پچڕاوەکان|موقەتاعەت]]'' (نامە نھێنییەکان)، کە گوایە ئاماژەیە بۆ ھەندێک بەش لە [[کتێبی پیرۆزی عیبری|تەناخ]] سەبارەت بە زاراوەیەکی عیبری کە ئاماژەیە بۆ پێغەمبەرێکی ساختە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Firestone|یەکەم=Reuven|ساڵ=٢٠١٩|سەردێڕ=Muhammad, the Jews, and the Composition of the Qur'an: Sacred History and Counter-History|journal=Religions|بەرگ=١٠|پەڕە=٦٣|doi=10.3390/rel10010063|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

ڕەخنەگرانی دیکەی بەرچاوی سەرەتایی ئیسلام بریتی بوون لە:
* ئەبو عیسا ئەلوەرەق، زانای سەدەی نۆیەم و ڕەخنەگری ئیسلام.&lt;ref name=&quot;Doubt&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hecht|یەکەم=Jennifer Michael|ناونیشان=https://archive.org/details/doubthistory00jenn|سەردێڕ=Doubt: A History: The Great Doubters and Their Legacy of Innovation from Socrates and Jesus to Thomas Jefferson and Emily Dickinson|بڵاوکەرەوە=Harper San Francisco|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٠-٠٦-٠٠٩٧٩٥-٧|بەستەری نووسەر=Jennifer Michael Hecht}}&lt;/ref&gt; {{Rp|224}}
* ئیبن ئەلراوەندی، بێدینێکی سەدەی نۆیەم، کە ئیسلامی ڕەتکردەوە و ڕەخنەی لە ئایین بە گشتی گرت.&lt;ref name=&quot;Doubt&quot;/&gt;
* [[ئەبووعەلا مەعەری|ئەلمەعری]]، شاعیر و ڕەخنەگری عەرەبی سەدەی یازدەھەم لە ئیسلام و ھەموو ئایینەکانی تر. ھەروەھا بە [[ڤیگنیزم]] و دژە وەچەخستنەوە ناسرا بوو.&lt;ref name=&quot;Nicholson319&quot;&gt;Reynold Alleyne Nicholson, 1962, ''A Literary History of the Arabs'', p. 319.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Abu-L-Ala al-Maarri Facts|ناونیشان=http://biography.yourdictionary.com/abu-l-ala-al-maarri|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٥|وێبگە=biography.yourdictionary.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20160112100111/http://biography.yourdictionary.com/abu-l-ala-al-maarri|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[ئەبووبەکر ڕازی|ئەبوبەکر ڕازی]] پزیشک و [[فەلسەفەی ئیسلامی|فەیلەسوف]] و کیمیازانێکی فارس کە لە [[سەردەمی زێڕینی ئیسلام|سەردەمی زێڕینی ئیسلامیدا]] ژیاوە. ڕەخنەی لە چەمکەکانی [[پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا|پێغەمبەرایەتی]] و وەحی لە ئیسلامدا گرت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠١٠|سەردێڕ=When Islamic atheism thrived &amp;#124; Amira Nowaira|ناونیشان=http://www.theguardian.com/commentisfree/belief/2010/may/10/islam-freedom-expression|وێبگە=the Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Adamson|یەکەم=Peter|ناونیشان=https://plato.stanford.edu/archives/sum2021/entries/abu-bakr-al-razi/|سەردێڕ=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Metaphysics Research Lab, Stanford University|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|via=Stanford Encyclopedia of Philosophy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠١٥|سەردێڕ=Is Islam Hostile to Science?|ناونیشان=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/150301-aristotle-archimedes-einstein-darwin-ptolemy-razi-ngbooktalk|وێبگە=Adventure}}&lt;/ref&gt;

=== سەدەی ناوەڕاست ===
==== جیھانی ئیسلامی لە سەدەی ناوەڕاست ====
[[پەڕگە:Al-Maʿarri_by_Khalil_Gibran_(cropped).png|وێنۆک| ڕەخنەگری ئیسلامی سەدەی دەیەم و یازدەھەم، شاعیری نابینا [[ئەبووعەلا مەعەری|ئەلمەعری]]]]
لە سەدەکانی سەرەتای [[خەلافەت]]ی [[شەریعەتی ئیسلامی|ئیسلامیدا، یاسای ئیسلامی]] ڕێگەی بە ھاووڵاتیان دەدا بە ئازادی بۆچوونەکانیان دەرببڕن، لەوانەش ڕەخنە لە ئیسلام و دەسەڵاتدارانی ئایینی، بەبێ ترس لە سزا و گرتن.&lt;ref name=&quot;Boisard&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Boisard|یەکەم=Marcel A.|سەردێڕ=On the Probable Influence of Islam on Western Public and International Law|journal=International Journal of Middle East Studies|بەرگ=١١|issue=4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ronald Bontekoe|یەکەم=Mariėtta Tigranovna Stepaniants|سەردێڕ=Justice and Democracy|بڵاوکەرەوە=[[University of Hawaii Press]]|ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٠-٨٢٤٨-١٩٢٦-٨|پەڕە=٢٥١}}&lt;/ref&gt; بەم پێیە چەندین ڕەخنەگر و گوماناوی بەرچاو لە ئیسلامدا ھەبوون کە لە ناو خودی جیھانی ئیسلامییەوە سەریان ھەڵداوە. یەکێک لە ڕەخنەگرانی دیار، کە لە سەدەی دەیەم و یازدەھەمدا لە [[سووریا|سوریا]] دەژیا، شاعیری کوێر [[ئەبووعەلا مەعەری]] بوو. ئەو بە شیعرێک ناسرا کە کاریگەری «ڕەشبینییەکی گشتگیر»ی لەسەر بوو. بە گشتی ئایینەکانی بە «گژوگیا زیانبەخش» ناوزەد کردووە و دەڵێت ئیسلام قۆرخکاری لەسەر حەقیقەت نییە. ئەو سووکایەتییەکی تایبەتی بە ''زانایان'' ھەبووە.

لە ساڵی ١٢٨٠، فەیلەسوفی جوولەکە [[ئیبن کامونا]] لە کتێبی ''تاقیکردنەوەی سێ'' باوەڕەکەدا ڕەخنەی لە ئیسلام گرت. ئەو ھۆکاری ئەوە بوو کە [[شەریعەتی ئیسلامی|شەریعەت]] لەگەڵ بنەماکانی دادپەروەریدا ناگونجێت و ئەمەش چەمکی محەممەد مرۆڤی کامڵ بوون دەخاتە ژێر پرسیارەوە: «ھیچ بەڵگەیەک نییە کە محەمەد گەیشتووەتە کامڵبوون و توانای کامڵکردنی ئەوانی دیکە وەک ئەوەی بانگەشەی بۆ دەکرێت».&lt;ref&gt;Ibn Warraq.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Norman A. Stillman.&lt;/ref&gt; بەم شێوەیە فەیلەسوف ئیدیعای کرد کە مرۆڤەکان لە پاڵنەرێکی شارەوەوە موسڵمان بوون

==== مەسیحییەتی سەدەی ناوەڕاست ====
سەرەتای ڕەخنەکانی ئەم سەردەمە لەلایەن نووسەرانی مەسیحییەوە دەستیپێکرد، کە زۆرێکیان ئیسلامیان وەک بیدعەیەکی مەسیحی یان جۆرێک لە بتپەرستی سەیر دەکرد و زۆرجار بە ھەڕەشەیەکی گەورە وەسفیان کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Erwin Fahlbusch|ناونیشان={{google books |plainurl=y |id=yaecVMhMWaEC|پەڕە=٧٥٩}}|سەردێڕ=The Encyclopedia of Christianity, Volume 2|بڵاوکەرەوە=Wm. B. Eerdmans Publishing|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨٩٠٠٤١١٦٩٥٥}}&lt;/ref&gt; گەشبینی ڕزگاری ئیسلامی و جەستەییبوونی لەلایەن نووسەرانی مەسیحییەوە ڕەخنەی لێگیرا. وەسفە ھەستیارەکانی ئیسلام بۆ بەھەشت وای کرد زۆرێک لە مەسیحییەکان بگەنە ئەو ئەنجامەی کە ئیسلام ئایینێکی ڕۆحی نییە، بەڵکو ئایینێکی ماددییە. ھەرچەندە چێژی ھەستیاری لە ئایینی مەسیحی سەرەتاییشدا ھەبووە، وەک لە نووسینەکانی ئیرێنیئوسدا دەبینرێت، بەڵام دواتر ڕووانینەکانی [[ئۆگەستین|ئابین]] بووە ھۆی ڕەتکردنەوەی بەرفراوانی چێژی جەستەیی لە ھەردوو ژیانی ئێستا و ژیانی دوای مردن. [[ئیبن ڕەببەن تەبەری|عەلی کوڕی سەھل ڕەبان ئەلتەباری]] بەرگری لە وەسفی قورئان بۆ بەھەشت کرد و جەختی لەوە کردەوە کە کتێبی پیرۆز ئاماژە بەو جۆرە بیرۆکانەش دەکات، وەک خواردنەوەی شەراب لە ئینجیلی مەتادا.&lt;ref&gt;Christian Lange ''Paradise and Hell in Islamic Traditions'' Cambridge University Press, 2015 {{ISBN|9780521506373}} pp. 18–20&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Dante_Domenico_di_Michelino_Duomo_Florence.jpg|وێنۆک| [[دانتێ ئەلیگیێری|دانتێ]] نیشان دراوە کە کۆپییەکی ''کۆمیدیای یەزدانیی'' بەدەستەوەیە، لە تەنیشت دەرگای چوونە ژوورەوەی دۆزەخ، حەوت تەراسەکەی چیای پورگاتۆری و شاری فلۆرانس، لەگەڵ گۆیەکانی بەھەشت لە سەرەوە.]]
ناوزڕاندنی وێنەیی پەیامبەری ئیسلام کە لە وێناکردنی سەرەتای سەدەی حەوتەمی کەنیسەی بیزەنتین دەستیپێکرد،&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot;&gt;Minou Reeves, P. J. Stewart ''Muhammad in Europe: A Thousand Years of Western Myth-Making'' NYU Press, 2003 {{ISBN|9780814775646}} p. 93–96&lt;/ref&gt; سەرەتا لە [[ھەڵبەستی پاڵەوانی|شیعری داستانی]] سەدەی ١٤ی [[کۆمێدیای یەزدانی|کۆمیدیای ئیلاھی]] لە نووسینی [[دانتێ ئەلیگیێری|دانتێ ئەلگیێری]] دەرکەوت.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;G. Stone ''Dante's Pluralism and the Islamic Philosophy of Religion'' Springer, 12 May 2006 {{ISBN|9781403983091}} p. 132&lt;/ref&gt; لێرەدا محەممەد لە بازنەی ھەشتەمی دۆزەخدا دەردەکەوێت، لەگەڵ عەلی. لێرەدا دانتێ بە گشتی لۆمەی ئیسلام ناکات، بەڵکوو محەممەد تۆمەتبار دەکات بە جیابوونەوە، بە دامەزراندنی ئایینێکی تر دوای ئایینی مەسیحی.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; ھەندێک لە نووسەرانی سەدەی ناوەڕاستی کەنیسەکان محەممەدیان وەک بووکەڵەی [[شەیتان]] نیشان دا، کە بۆ دژایەتی مەسیح ھاتبێت.&lt;ref name=&quot;Oussani&quot;/&gt; نامیلکەی ژیاننامەیی محەممەد بە لاتینی کە لە ژێر ناوی (''Tultusceptru de libro domni Metobii)'' بڵاوکراوەتەوە، دەستنووسێکی ئەندەلوسییە و مێژووەکەی نادیارە، نیشان دەدات کە چۆن محەممەد (لە کتێبەکە ناوی محەممەد بە ئۆزیم ھاتووە، لە ھاشمەوە) لەلایەن [[شەیتان|شەیتانەوە]] فێڵی لێکرا و [[خیانەت]]ی لە پەیامی پاکی خودا کردووە. چیرۆکەکە باس لەوە دەکات کە خودا خەمی چارەنووسی ڕۆحی عەرەبەکانی بووە و ویستویەتی لادانەکەیان لە باوەڕ بۆ ڕاست بکاتەوە. پاشان فریشتەیەک دەنێرێت بۆ ئۆسیۆس کە فەرمانی پێدەکات بانگەواز بۆ عەرەبەکان بکات؛ بەڵام ئۆسیۆس نەخۆشە و فەرمان بە شوێنکەوتووێکی گەنج دەکات بە ناوی ئۆزیم کە لەبری ئەوە فەرمانەکانی فریشتەکە جێبەجێ بکات. ئۆزیم دەست دەکات بە جێبەجێکردنی فەرمانەکانی، بەڵام لە ڕێگادا لەلایەن فریشتەیەکی خراپەوە دەوەستێت. ئۆزیمی نەزان پێی وایە ھەمان ئەو فریشتەیە کە پێشتر لەگەڵ ئۆسیۆس قسەی کردووە. فریشتە خراپەکە دەستکاری و گەندەڵی ئەو پەیامە ڕەسەنە دەکات کە لەلایەن ئۆسیۆسەوە بە ئۆزیم دراوە، و ناوی ئۆزیم بە محەممەد دەگۆڕێت. لەمەوە بنەما ھەڵەکانی ئیسلام بەدوای خۆیدا دێت، بەپێی ئەو نامیلکەیە.&lt;ref&gt;J. Tolan, ''Medieval Christian Perceptions of Islam'' (1996) pp. 100–01&lt;/ref&gt; بەپێی دەروێشەکە بێدە محەممەد لە [[سەرەتای بەدیھێنان|سەرەتای ژیان]] ١٦:١٢ پێشبینی کراوە، کە [[ئیسماعیل]] بە «پیاوێکی کێوی» وەسف دەکات کە «دەستی دژی ھەموو پیاوێک دەبێت».

لە ساڵی ١٣٩١دا پێدەچێت گفتوگۆیەک لە نێوان ئیمپراتۆری بیزەنتین مانوێلی دووەم و زانایەکی فارسیدا ڕوویدابێت کە تێیدا ئیمپراتۆر ڕای گەیاندووە:

{{وتە١|تەنھا ئەوەم پیشان بدە کە محەممەد چی ھێناوە کە تازە بووبێت و لەوێ شتەکان تەنھا خراپە و نامرۆڤانە دەبینیتەوە، وەک فەرمانەکەی ئەو بۆ بڵاوکردنەوەی ئایینەکەی بە شمشێر. خودا بە خوێن ڕشتن دڵخۆش نییە – و مامەڵە نەکردن بە شێوەیەکی مەنتقی پێچەوانەی سروشتی خودایە. ئیمان لە ڕۆحەوە لەدایک دەبێت نەک لە جەستە. ھەرکەسێک کەسێک بەرەو ئیمان ببات پێویستی بە توانای قسەکردنی باش و عەقڵکردنی دروست ھەیە، بەبێ توندوتیژی و ھەڕەشە… بۆ قەناعەتپێکردنی ڕۆحێکی عەقڵانی، مرۆڤ پێویستی بە قۆڵێکی بەھێز نییە، یان چەکێکی بەھیچ جۆرێک، یان ھەر ئامرازێکی تری ھەڕەشەکردن بۆ کوشتن.&lt;ref&gt;Dialogue 7 of Twenty-six Dialogues with a Persian (1399), for the Greek text see Trapp, E. , ed. 1966. Manuel II. Palaiologos: Dialoge mit einem &quot;Perser.&quot; Wiener Byzantinische Studien 2. Vienna, for a Greek text with accompanying French translation see Th. Khoury &quot;Manuel II Paléologue, Entretiens avec un Musulman. 7e Controverse&quot;, Sources Chrétiennes n. 115, Paris 1966, for an English translation see Manuel Paleologus, Dialogues with a Learned Moslem. Dialogue 7 (2009), chapters 1–18 (of 37), translated by Roger Pearse available at the [[Christian Classics Ethereal Library]] [http://www.ccel.org/ccel/pearse/morefathers/files/manuel_paleologus_dialogue7_trans.htm here], at [http://www.tertullian.org/ The Tertullian Project] [http://www.tertullian.org/fathers/manuel_paleologus_dialogue7_trans.htm here], and also [https://www.scribd.com/doc/40389472/Manuel-Paleologus-Dialogue-with-a-Learned-Muslim-Scholar-Dialogue-7-15th-century here]. A somewhat more complete translation into French is found [http://www.cypress.fr/UserFiles/File/manuel-paleologue.html here] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303210137/http://www.cypress.fr/UserFiles/File/manuel-paleologue.html |date=2016-03-03}}&lt;/ref&gt;}}
لە بەرامبەردا [[پۆڵسی تەڕسووسی|پۆڵسی]] ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی، پاولی ئەنتیۆک محەممەدی وەک پێغەمبەر قبوڵ کردووە، بەڵام نەک ئەوەی کە ئەرکەکەی گشتگیر بووبێت بۆ گشت جیھان. بەو پێیەی یاسای مەسیح لە شەریعەتی ئیسلام باڵاترە، محەممەد تەنھا فەرمانی بۆ عەرەبەکان کراوە، بەوەی پێشتر پێغەمبەریان بۆ نەچوو بوو.&lt;ref&gt;Hugh Goddard ''A History of Christian-Muslim Relations'' New Amsterdam Books, 5 September 2000 {{ISBN|9781461636212}} p. 65.&lt;/ref&gt; دێنیس کارتۆزی دوو وتاری نووسی بۆ ڕەتکردنەوەی ئیسلام، ئەمەش لەسەر داوای فەیلەسووف و کاتۆلیکی ئەڵمانی [[نیکۆلاسی کوزا]] بوو.&lt;ref&gt;both in vol. 36 of the Tournai edition, pp. 231–42 and 443–500.&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{تووڵی دەروازە|ئیسلام|ئایین|فەلسەفە}}
{{پۆلی کۆمنز|Criticism of Islam}}

[[پۆل:ڕەخنە لە ئایین]]
[[پۆل:ڕەخنە لە ئیسلام]]
[[پۆل:ئیسلام]]
[[پۆل:تیرۆریزمی ئیسلامی]]
[[پۆل:قورئان]]
[[پۆل:محەممەد]]
[[پۆل:ڕەخنەگرانی ئیسلام]]
[[پۆل:ڕەخنە لە دین]]</text>
      <sha1>aqfcvckf2skhx84cqx15gl4e8h1oqk9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:ڕەخنە لە ئیسلام</title>
    <ns>1</ns>
    <id>226026</id>
    <revision>
      <id>1581493</id>
      <parentid>1570567</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:56:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5375" sha1="5thdbv1dig8zrfzy9t24eza6srzyjok" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ڕەخنەگرتن لە ئیسلام]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1028009 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20111109034847/http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&amp;year=2005&amp;country=6825 بۆ http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&amp;year=2005&amp;country=6825 زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131215022553/http://www.niticentral.com/2012/10/31/illegal-immigration-from-bangladesh-has-turned-assam-explosive-16664.html بۆ http://www.niticentral.com/2012/10/31/illegal-immigration-from-bangladesh-has-turned-assam-explosive-16664.html زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131225014733/http://www.worldpolicy.org/journal/summer2013/tatarstan-battle-islam-russias-heartland بۆ http://www.worldpolicy.org/journal/summer2013/tatarstan-battle-islam-russias-heartland زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٢٢:٥٩، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)

== دەستکاریکردن ==

تکایە گەر ئەم وتارە دووبارە بنووسرێتەوە یان چاکسازییەکی زۆری تێدا بکرێت، چونکە زۆر بە ناڕێکی نوسراوەتەوە و شتەکان تێکەڵ بە یەکن... [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٩:١٣، ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕەخنە لە ئیسلام]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1570566 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191219222737/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2016/07/29/which-countries-still-outlaw-apostasy-and-blasphemy/ بۆ http://www.pewresearch.org/fact-tank/2016/07/29/which-countries-still-outlaw-apostasy-and-blasphemy/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ١١:٥٥، ١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕەخنە لە ئیسلام]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1581492 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160112100111/http://biography.yourdictionary.com/abu-l-ala-al-maarri بۆ http://biography.yourdictionary.com/abu-l-ala-al-maarri زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٢٣:٥٦، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>5thdbv1dig8zrfzy9t24eza6srzyjok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کۆمەڵەی کۆمۆنیست</title>
    <ns>0</ns>
    <id>226477</id>
    <revision>
      <id>1581554</id>
      <parentid>1134112</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T08:07:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7424" sha1="7chydwo5jn5yx045d3fccvyuwlv2zje" xml:space="preserve">'''کۆمەڵەی کۆمۆنیست''' (بە &lt;small&gt;[[زمانی ئەڵمانی|ئەڵمانی]] :&lt;/small&gt; ''Bund der Kommunisten )'' [[حیزب|پارتێکی سیاسی]] نێودەوڵەتی بوو کە لە ١ی حوزەیرانی ١٨٤٧ لە [[لەندەن]]، [[ئینگلتەرا]] دامەزرا. کۆمەڵەکە لە ئەنجامی یەکگرتنی کۆمەڵەی دادپەروەران کە [[کارل شاپەر]] سەرۆکایەتی دەکرد و کۆمیتەی نووسەرانی کۆمۆنیست لە [[بروکسێل|برۆکسل]]، [[بەلجیکا]] پێکهێنرا، کە تیایدا [[کارڵ مارکس|کارل مارکس]] و [[فریدریش ئێنگڵس|فریدریش ئەنگڵس]] کەسایەتی باڵادەست بوون. کۆمەڵەی کۆمۆنیست وەک یەکەمین حیزبی [[مارکسیزم|مارکسیستی]] دادەنرێت و هەر بە ناوی ئەم گرووپە بوو کە مارکس و ئەنگڵس ''[[مانیفێستی کۆمۆنیست|مانیفێستی کۆمۆنیستیان]]'' لە کۆتایی ساڵی ١٨٤٧ نووسی. کۆمەڵەی کۆمۆنیستەکان لە تشرینی دووەمی ١٨٥٢ بە فەرمی هەڵوەشایەوە، دوای دادگاییکردنی کۆمۆنیستەکانی کۆڵن.

== مێژوو ==
=== پاشخان ===
لە ماوەی دەیەی ساڵانی ١٨٤٠دا، وشەی &quot;[[کۆمۆنیزم|کۆمۆنیست]]&quot; بە شێوەیەکی گشتی بەکارهێنرا بۆ وەسفکردنی ئەو کەسانەی کە گوایە لە باڵی چەپی یانەی جاکۆبینەکانی [[شۆڕشی فەڕەنسا|شۆڕشی فەرەنسا]] هاتوون.&lt;ref name=&quot;Fern23&quot;&gt;David Fernbach, &quot;Introduction&quot; to Karl Marx, ''The Revolutions of 1848.'' New York: Random House, 1973; pg. 23.&lt;/ref&gt; ئەم مەیلە سیاسییە خۆی وەک میراتگری بیردۆزی یەکسانیخوازیی ساڵی ١٧٩٥ بە سەرۆکایەتی گراکوس بابیوف دەبینی.&lt;ref name=&quot;Fern23&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Fern24&quot;&gt;Fernbach, &quot;Introduction&quot; to ''The Revolutions of 1848,'' pg. 24.&lt;/ref&gt;

بیرمەندی فەرەنسی ئیتیان کابێت ئیلهامبەخش بوو بۆ خەیاڵ بە ڕۆمانێک سەبارەت بە کۆمەڵگایەکی یۆتۆپیایی کە لەسەر بنەمای بەرهەمهێنانی هاوبەش دامەزراوە بە ناوی ''Voyage en Icarie'' (١٨٣٩). &lt;ref name=&quot;Fern24&quot;&gt;Fernbach, &quot;Introduction&quot; to ''The Revolutions of 1848,'' pg. 24.&lt;/ref&gt; لویس ئۆگست بلانکیی [[شۆڕش|شۆڕشگێڕ]] مشتوومڕی ئەوەی هێنایە باس کە زۆرینەی خەڵک کۆبکاتەوە لە دژی &quot;دەوڵەمەندەکان&quot;، دەست بەسەر حکومەتدا بگرێت لە [[کوودەتا|کودەتایەکدا]] و دواتر سیستمێکی ئابووریی یەکسانیخوازی نوێ دابمەزرێنێت. &lt;ref name=&quot;Fern24&quot; /&gt;

کۆمەڵێک لە [[ئەڵمانییەکان]] لە پاریس بە سەرۆکایەتی [[کارل شاپەر]], خۆیان لە شێوەی کۆمەڵگەیەکی نهێنیدا ڕێکخست کە بە [[کۆمەڵەی دادپەروەران]] ''(Bund der Gerechten)'' ناسراو بوو و بەشدارییان لە یاخیبوونێکی ئایاری ١٨٣٩ لە پاریس کرد لە هەوڵێکدا بۆ دامەزراندنی کۆمارێکی کۆمەڵایەتی.&lt;ref&gt;Bernard Moss, [http://socialistregister.com/index.php/srv/article/view/5704 &quot;Marx and the Permanent Revolution in France: Background to the Communist Manifesto,&quot;] in Leo Panitch and Colin Leys (eds.), ''The Communist Manifesto Now: The Socialist Register, 1998.'' New York: [[Monthly Review Press]], 1998; pg. 10.&lt;/ref&gt; دوای شکستەکەی ڕێکخراوەکە ناوەندەکەی گواستەوە بۆ لەندەن، لە هەمان کاتدا ڕێکخراوە ناوخۆییەکانی لە زیوریخ و [[پاریس]] پاراست. &lt;ref&gt;[[Franz Mehring]], ''[[Karl Marx: The Story of His Life]].'' Edward Fitzgerald, trans. London: George Allen and Unwin, 1936; pg. 138.&lt;/ref&gt;

شۆڕش لە ئاسمانی زۆرێک لە دەسەڵاتە پاشایەتییەکانی ئەوروپادا بوو.

== ئەندامە دیارەکان ==
&lt;div class=&quot;div-col&quot; style=&quot;column-width: 22em;&quot;&gt;
* [[ماتیڵد فرانزیسکا ئانێکێ]]
* [[هاینریچ باوەر]]
* [[یۆهان بایر]]
* [[هێرمان هاینریچ بێکەر]]
* [[یۆهان فیلیپ بێکەر]]
* [[ئەدۆلف بێرمباخ]]
* [[فریدریش هاینریچ کارل بۆبزین]]
* [[کارل هاینریچ برۆگەرمان]]
* [[کارل ڤۆن بروهن]]
* [[هاینریچ بێرگەرز]]
* [[ڕۆلاند دانیێڵز]]
* [[ئۆسڤاڵد دیتز]]
* [[کۆلێت دۆبسۆن کۆلێت]]
* [[Ernst Dronke|ئێرنست درۆنکە]]
* [[Johann Eccarius|یۆهان ئێکاریۆس]]
* [[فریدریش ئێنگڵس]]
* [[Karl Ludwig Johann D'Ester|کارل لودویگ یۆهان دی ئیستەر]]
* [[August Herman Ewerbeck|ئاگۆست هێرمان ئیڤەربێک]]
* [[Ferdinand Freiligrath|فێردیناند فرێیلیگرات]]
* [[August Gebert|ئاگۆست گێبێرت]]
* [[Andreas Gottschalk|ئەندرێاس گۆتشاڵک]]
* [[Karl Theodor Ferdinand Grün|کارل تیۆدۆر فێردیناند گرون]]
* [[Theodor Hagen (music critic)|تیۆدۆر هاگن]]
* [[Hermann Wilhelm Haupt|هێرمان ویلهێلم هاوپت]]
* [[Johann Joseph Jansen|یۆهان جۆزێف یانسن]]
* [[Albert Lehmann|ئەلبێرت لیمان]]
* [[Wilhelm Liebknecht|ویلهێلم لیبکنێخت]]
* [[کارڵ مارکس|کارل مارکس]]
* [[Friedrich Wilhelm German Mauer|فریدریش ویلهێلم ئەڵمانی ماوەر]]
* [[Joseph Moll|جۆزێف مۆڵ]]
* [[Peter Nothjung|پیتەر نۆثونگ]]
* [[Karl Pfänder|کارل پفاندەر]]
* [[Jakob Lukas Schabelitz|جاکۆب لوکاس شابێلیتز]]
* [[کارل شاپەر]]
* [[Alexander Schimmelpfennig|ئەلێکساندەر شیمێلپفێنیگ]]
* [[کۆنراد شرام]]
* [[سێباستیان سیلەر]]
* [[Georg Weerth|جۆرج وێرس]]
* [[Wilhelm Weitling|ویلهێلم کریستیان وایتلینگ]]
* [[Joseph Weydemeyer|جۆزێف وایدێمایەر]]
* [[Edgar von Westphalen|ئێدگار ڤۆن وێستفالین]]
* [[August Willich|ئاگۆست ویلچ]]
* [[Ferdinand Wolff|فێردیناند وۆڵف]]
* [[ویلهێلم وۆڵف]]
&lt;/div&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەری دەرەکی ==
* [http://www.marxists.org/history/international/index.htm کۆمەڵەی کۆمۆنیست، ١٨٤٧ - ١٨٥٠] ، بەڵگەنامەکانی کۆمەڵەکە لە ماڵپەڕی Marxists.org .
* [http://www.marxists.org/archive/marx/works/1853/revelations/index.htm ئاشکراکردنەکان سەبارەت بە دادگاییکردنی کۆمۆنیستەکان لە کۆڵن لە] نووسینی کارل مارکس.
* [http://www.trend.infopartisan.net/trd0805/t170805.html Bund der Geächteten] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121025121121/http://www.trend.infopartisan.net/trd0805/t170805.html |date=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ }} {{In lang|de}}

{{کارڵ مارکس}}

[[پۆل:مارکسیزم]]
[[پۆل:رێکخراوە سۆسیالیستە نێودەوڵەتییەکان]]</text>
      <sha1>7chydwo5jn5yx045d3fccvyuwlv2zje</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەزمەڕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>227504</id>
    <revision>
      <id>1581536</id>
      <parentid>1488282</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T06:52:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1581536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1303" sha1="blj726cwbkttzoo6lbnuh1bkvcvxwdu" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
'''ئەزمەڕ''' چیایەکە کەوتووەتە سنووری [[پارێزگای سلێمانی]] کە بەرزییەکەی لە ئاستی ڕووی دەریاوە ١٬٧٠٢ مەترە. شاری [[سلێمانی]] کەوتووەتە بناری ئەم چیایە. لە زۆربەی زستان و بەھارەکاندا لووتکەکەی بە بەفر دادەپۆشرێ. لە ڕووی جیۆپۆلەتیک و زەویناسییەوە چیایەکی ناوداری کوردستان و عێراقە. لەکاتی شۆڕشەکاندا وەک پەناگەیەک بووە بۆ شۆرشگیرانی کورد، بەشێکی زۆر لە چیای ئەزمەڕ لەلایەن [[ڕژێمی بەعس]]ەوە [[مین]]ڕێژ کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mountains Explorer|ناونیشان=https://peakvisor.com/panorama.html?lat=35.583874&amp;lng=45.482303&amp;alt=1509&amp;yaw=0.00&amp;pitch=0.00&amp;hfov=60.28|وێبگە=peakvisor.com}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|چیاکان|پارێزگای سلێمانی|کوردستان|عێراق}}
{{کوردستان-کۆلکە}}

[[پۆل:چیاکانی کوردستان]]
[[پۆل:کێوەکانی کوردستان]]</text>
      <sha1>blj726cwbkttzoo6lbnuh1bkvcvxwdu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دەروازە:شەمەندەفەر/بەخێرهاتن/١</title>
    <ns>100</ns>
    <id>228646</id>
    <revision>
      <id>1581233</id>
      <parentid>1044499</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T15:29:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>62</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Kurdish_portal_need_picture247.png&quot; سڕاوە؛ [[c:User:Ziv|Ziv]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: Copyright violation; see [[:c:Commons:Licensing|]] ([[:c:COM:CSD#F1|F1]]): Non-free logo above [[:c:Commons:Threshold of originality|threshold of origina</comment>
      <origin>1581233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="406" sha1="7y0ozksjvzd4yxviemaaldenx7ao775" xml:space="preserve">-----

&lt;center&gt;ھەنووکە '''{{ژمارەی وتارەکان لە دەروازەدا|شەمەندەفەر}}''' لە دەروازەی شەمەندەفەر ھەیە. {{پەڕەیەک بە ھەڵکەوت لە پۆلدا|پۆل:دەروازەی شەمەندەفەر/وتارە پەیوەندیدارەکان|text='''{{ڕەنگ|#2B588D|وتارێک لەوان بە ھەڵکەوت ببینە}}'''}}
&lt;/center&gt;</text>
      <sha1>7y0ozksjvzd4yxviemaaldenx7ao775</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:گاردیان</title>
    <ns>1</ns>
    <id>230731</id>
    <revision>
      <id>1581616</id>
      <parentid>1053931</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T11:20:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3015" sha1="0ht40dmavqsy5jpuno7eee1l521d53c" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[گاردیان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1053930 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190726141742/https://publications.aston.ac.uk/id/eprint/30170/1/Rethinking_Britain_and_EU_politicians_media_and_public_opinion.pdf بۆ https://publications.aston.ac.uk/id/eprint/30170/1/Rethinking_Britain_and_EU_politicians_media_and_public_opinion.pdf زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١٧:٢٠، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[گاردیان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1581615 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190711060555/https://yougov.co.uk/topics/politics/articles-reports/2017/03/07/how-left-or-right-wing-are-uks-newspapers بۆ https://yougov.co.uk/topics/politics/articles-reports/2017/03/07/how-left-or-right-wing-are-uks-newspapers زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ١١:٢٠، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>0ht40dmavqsy5jpuno7eee1l521d53c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ناحیەی قادرکەرەم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>236041</id>
    <revision>
      <id>1581206</id>
      <parentid>1581005</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:08:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35458" sha1="ce4kwxujndnohnf9vvvnw36as628628" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو   = ناحیەی قادرکەرەم
| ناوی_فەرمی            = '''{{lang-ar| ناحیة قادرکرم}}{{ھن}}{{lang-en| Qadrkaram Sub-District}}'''
| ناوی_خۆماڵی  =
| زمانی_ناوی_خۆماڵی =
| ناوەکانی_تر  =
| جۆری_نیشتنگە  = '''[[ناحیە]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە       = {{Photomontage
| photo1a = ناحیەی_قادرکەرەم.png
| photo2a = نەخشەی کارگێڕی قەزای چەمچەماڵ.jpg
| photo2b = 
| photo3a =
| photo3b =
|
| spacing = 2
|size = 266
}}
| شرۆڤەی_وێنە  = نەخشەی سەرەوە{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی ناحیەی قادرکەرەم{{ھن}}نەخشەی خوارەوە{{ھن}}نەخشەی ناحیەی قادرکەرەم لە [[قەزای چەمچەماڵ]]{{ھن}}(پەمەیی تۆخ)
| وێنەی_ئاڵا  =
| قەبارەی_ئاڵا     = 300px
| وێنەی_مۆر  =
| قەبارەی_مۆر  =
| وێنەی_نیشان  =
| قەبارەی_نیشان  =
| ناسناو  =
| دروشم   =
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=10 |coord={{Coord| 35.19702| 44.88955}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''ناحیەی قادرکەرەم'''
| دەرزیی_نەخشە  =
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            =
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 270px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      =
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 35.19702| 44.88955 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}([[ھەرێمی کوردستان]])
| جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای چەمچەماڵ]]
| جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]]
| ناوی_دابەشکراو٤ = [[قادرکەرەم]]
| جۆری_دابەشکراو٥ = ژمارەی [[گوند]]ەکان
| ناوی_دابەشکراو٥ = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;٥٣&lt;/span&gt;
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]]
| ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٢١]]
| سەردێڕی_دامەزران١ =
| ڕێکەوتی_دامەزران١ =
| سەردێڕی_لەناوچوون =
| ڕێکەوتی_لەناوچوون =
| دامەزرێنەر  =
| ھۆکاری_ناونران =
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات =
| جۆری_دەسەڵات  =
| حیزبی_سەرۆک  =
| سەرناوی_سەرۆک  = بەڕێوەبەر
| ناوی_سەرۆک  = سدیق محەممەد باوە
| سەرناوی_سەرۆک١        =
| ناوی_سەرۆک١    =
| سەرناوی_سەرۆک٢        =
| ناوی_سەرۆک٢    =
&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٧٩٩
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ =
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ =
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا =
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ =
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ =
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م   = ٣٩٧
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م  = ٩٨٤
| نزمترین_بەرزایی_بە_م  = ٣٣٢
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان  = ٢٤٧٨
| دانیشتووان_لە   = [[٢٠٢٠]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢  = ٣٫١	
| مەزندەی_دانیشتووان  =
| مەزندەی_دانیشتووان_لە =
| دانیشتووانی_شاری  = ٣٦٤
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ =
| دانیشتووانی_لادێیی = ٢١١٤
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ =
| سەرناوی_دانیشتووان  =
| ئاگاداریی_دانیشتووان  =
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt;
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧)
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     = ٠٫٧٠٦&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}{{color|#0c0|بەرز}} · [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|٢ەم بۆ ١٧]]
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١  = [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc = +٣
| کاتناوچە١_DST  = [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST = +٣
&lt;!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە =
| کۆدی_پۆستە  = ٤٣٠٠٠
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢ =
| کۆدی_پۆستە٢  =
| جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە  = ٩٦٤+
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە  = http://www.slemani.gov.krd/ku/
| پەراوێزەکان  =
}}

'''ناحیەی قادرکەرەم''' یەکێکە لە حەوت ناحیەی [[قەزای چەمچەماڵ]] لە [[پارێزگای سلێمانی]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[قادرکەرەم]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt; ژمارەی دانیشتووانی ناحیەی قادرکەرەم لە ساڵی ٢٠٢٠دا (٢٬٤٧٨)کەسە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەڕێوبەرایەتی ئاماری سلێمانی| ناونیشان = http://sulamar.com/storePublications/ross.pdf| ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = مەحموود عوسمان مەعروف| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20230220083440/http://sulamar.com/storePublications/ross.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

ناحیەی قادرکەرەم سەرجەمی دانیشتووانەکەی [[کورد]]ە، وەیەکێکە لە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]]، لە مێژەوە سەر بە [[پارێزگای کەرکووک]] بووە بەڵام بەھۆکاری سیاسی و پاکتاوکردن و کەمکردنەوەی ڕێژەی [[کورد]] لە [[پارێزگای کەرکووک]] دابڕێنراوە، لە ئێستادا چارەنووسی ئەم ناحیەیە چاوەڕێی جێبەجێکردنی (ماددەی ١٤٠ی دەستووری عێراق) دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.com140.com/paper.php?source=akbar&amp;mlf=copy&amp;sid=5 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304124841/http://www.com140.com/paper.php?source=akbar&amp;mlf=copy&amp;sid=5 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

لە [[شاڵاوی ئەنفال]]دا ئەم ناحیەیە لەسەر ئاستی ناحیەکانی [[باشووری کوردستان]] زۆرترین قوربانی داوە.&lt;ref&gt; https://web.archive.org/web/20170611001206/http://uk.gov.krd/articles/detail.aspx?lngnr=12&amp;anr=36742&lt;/ref&gt;

== ناو ==
ناوی ئەم ناحیەیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە شارەدێی [[قادرکەرەم]]ە.
* قادر ناوێک لەگەڵ براکەیدا ناوی کەریم بووە لە سەدەکانی ڕابردوودا  ئەم جێگەیان ئاوەدان کردۆتەوە بەپێی ڕۆژگار و کات ناوی کەریم کورتکراوەتەوە بووە بە کەرەم  کەھەردوو ناوی  قادر و کەرەم لێک دراوە و بووە بە(قادر کەرەم).&lt;ref&gt; {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت باشتر بناسە  | ناونیشان = https://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
ناحیەی قادرکەرەم ھاوسنوورە لەگەڵ؛ 
* لە باکوورەوە [[ناحیەی شۆڕش، چەمچەماڵ|ناحیەی شۆڕش]] و [[ناحیەی تەکیەی جەباری]]. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ [[ناحیەی نەوجول]] و [[ناحیەی ئاوەسپی]]
* لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی سەنگاو]] و [[ناحیەی ئاوەسپی]]. 
* لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی تەکیەی جەباری]] و [[ناحیەی لەیلان]] لە [[پارێزگای کەرکووک]].&lt;ref&gt; https://www.openstreetmap.org/relation/11068392&lt;/ref&gt;

* ڕووبەری ئەم ناحیەیە (٧٩٩کم&lt;small&gt;٢&lt;/small&gt;)ە لە (٢٣٫٠٣٪) [[قەزای چەمچەماڵ]] پێکدەھێنێت، وە لە (٣٫٩٦٪) [[پارێزگای سلێمانی]] پێکدەھێنێت.

* لە ڕووی ڕووبەرەوە لە ئاستی (دووەمە) لە حەوت ناحیەی [[قەزای چەمچەماڵ]]دا.
* لە ڕووی دانیشتوانەوە لە سەر ئاستی (شەشەمە) لە حەوت ناحیەی [[قەزای چەمچەماڵ]].&lt;ref&gt; https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
* لە سەردەمی عوسمانییەکاندا ئەم ناوچەیە زۆرینەی گوندەکانی ئەم ناحیەیە سەر بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووزخورماتوو|ناحیەی دووزخورماتوو]] بوون لە [[قەزای داقووق]].&lt;ref&gt; {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت بغداد | ناونیشان = https://www.dig-doc.org/index.php?page=Ym9vaw%3D%3D&amp;op=ZGlzcGxheV9ib29rX2RldGFpbHNfdQ%3D%3D&amp;book_id=NjE4&amp;lan=YXI%3D |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;

=== سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتی(١٩١٨-١٩٥٨) ===
* لە ساڵی ١٩٢١دا ناحیەی قادرکەرەم ھاتە کایەوە بە دابڕانی کەرت و گوندەکانی لە [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووزخورماتوو|ناحیەی دووزخورماتوو]] لە [[قەزای داقووق]] لە [[پارێزگای کەرکووک]].

* ھێنانە کایەی [[قەزای دووزخورماتوو]] لە ساڵی ١٩٥٢دا، بە ھەڵوەشاندنەوەی [[قەزای داقووق]]، ئەم قەزایە پێکھاتبوو لە ھەردوو ناحیەی قادرکەرەم و ناحیەی داقووق.&lt;ref&gt; {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی کەرکووک  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=2014083116120775319 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی ئایاری ٢٠٢٣| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

=== سەردەمی کۆماری(١٩٥٨-١٩٩١) ===
[[پەڕگە:نەخشەی قەزای داقووق لە ساڵی ۱۹٤۷دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای داقووق لە ساڵی ۱۹٤۷دا]]
[[پەڕگە:نەخشەی قەزای داقووق لە ساڵی ۱۹٦٥دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای داقووق لە ساڵی ۱۹٦٥دا]]
ئەم سەردەمە بە نەمانی دەسەڵاتی پادشایی و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێیە، ئەم سەردەمە پڕە لە گۆڕانکاری سیاسی، حکومی [[عەبدولکەریم قاسم]] (٥) ساڵ، نەتەوە پەرستەکان بە سەرکردایەتی [[عەبدولسەلام عارف]]، دواتر براکەی [[عەبدولڕەحمان عارف]] (٥) ساڵ، دەسەڵاتی [[حیزبی بەعس|بەعسییەکان]] لە دوو قۆناغدا، [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] (١٩٦٨ - ١٩٧٩) و [[سەددام حوسێن]] (١٩٧٩ - ٢٠٠٣)، دەسەڵاتی سەددام لەسەر ئەم قەزایە تا ساڵی ١٩٩١ بوو. کاریگەری ئەم فرە دەسەڵاتە و دەستتێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە [[سیاسەت]]ی عێراق،  لەسەر گۆڕاکارییە کارگێڕییەکان بە زەقی دەردەکەوێت، زۆربەی زۆری ئەو گۆڕانکارییانە سیاسی بوو، ئامانجی لە ناوبردنی بزوتنەوەی سیاسی کوردستان بوو، وە گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە ستراتیژییەکان بوو، بەتایبەت ئەوانەی دەوڵەمەند بوون بە سامانە سروشتییەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&amp;lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;
* دابڕانی کەرتەکانی(١،٢،٣،٤،٥) لە ناحیەی قادرکەرەم و بەستنەوەیان بە [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووزخورماتوو]] بە پێی فەرمانی کۆماری (١٣٦) لە ٢٨\٢\١٩٧٠دا.

* دابڕانی [[قەزای دووزخورماتوو]] لە [[پارێزگای کەرکووک]] و بەستنەوەی بە [[پارێزگای سەلاحەددین]] بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٤١) لە ٢٩\١\١٩٧٦دا.&lt;ref&gt; {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&amp;lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:نەخشە قەزای دووزخورماتوو لە ساڵی ۱۹۷۷دا.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشە قەزای دووزخورماتوو لە ساڵی ۱۹۷۷دا]]
[[پەڕگە:نەخشەی ناحیەی قادرکەرەم ساڵی ١٩٧٧.jpg|400px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی ناحیەی قادرکەرەم ساڵی ١٩٧٧]]
* لەگەڵ پڕۆسەی خاپوورکردنی گوندەکانی [[باشووری کوردستان]]، [[ڕژێمی بەعس]] ھەستا بە دروستکردنی ئۆردوگایەکی زۆرەملێ بە ناوی ([[شۆڕش، چەمچەماڵ|موجەمەعی شۆڕش]]) لە نزیک شارۆچکەی [[چەمچەماڵ]]، بۆ نیشتەجێکردنی دانیشتوانی گوندە خاپوورکراوەکانی ئەم قەزایە. لەو ماوەیەدا بە فەرمانی کۆماری لە ١٢\٥\١٩٨٧دا ھەردوو [[ناحیەی ئاغجەلەر]] و [[ناحیەی سەنگاو]] ھەڵوەشێنرایەوە و ھەموو کەرتەکانیان لکێندران بە ناوەندی قەزاکەوە.

* ڕژێمی بەعس چۆن ئامانجی لە دابڕاندنی [[قەزای چەمچەماڵ]] لە [[پارێزگای کەرکووک]] بۆ گۆڕینی دیمۆگرافیای [[پارێزگای کەرکووک]] بوو ھەمان کرداری لە سەر [[قەزای دووزخورماتوو]] جێبەجێکرد، بە فەرمانی ژمارە(٣٦٨) لە ٣٠\٦\١٩٨٧دا ناحیەی قادرکەرەمی لە [[قەزای دووزخورماتوو]] دابڕاند و لکاندی بە [[قەزای چەمچەماڵ]]ەوە.
* بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٥٠٨) لە ٣\٨\١٩٨٧دا ناحیەی قادرکەرەمی ھەڵوەشاندەوە و ھەموو کەرتەکانی لکاند بە ناوەندی [[قەزای چەمچەماڵ]]ەوە.&lt;ref&gt; https://uomustansiriyah.edu.iq/books/94357.html&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:نەخشەی کارگێڕی قەزای چەمچەماڵ لە ساڵی ۱۹٨۷دا.jpg|450px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی کارگێڕی قەزای چەمچەماڵ لە ساڵی ۱۹٨۷دا]]
[[پەڕگە:نەخشەی قەزای چەمچەماڵ لە ساڵی ۱۹٨۷دا.jpg|450px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای چەمچەماڵ لە ساڵی ۱۹٨۷دا]]

=== سەردەمی حکوومەتی ھەرێم ===
* '''لە ماوەی ساڵانی(١٩٩١ - ١٩٩٢)دا:'''
لەم ماوەیەدا [[پارێزگای سلێمانی]] و [[پارێزگای ھەولێر]] و [[پارێزگای دھۆک]] لە لایەن [[بەرەی کوردستانی]]ەوە بە ڕێوەدەبرا، کە لەسەر ھەمان سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی ساڵی ١٩٨٩ بەڕیوەدەبرا، لەبەرئەوەی [[گوند]]ەکان تازە ئاوەدان دەکرانەوە، ھەروەھا لەڕووی کارگێڕییەوە [[ھەرێمی کوردستان]] دروست نەببوو تاوەکو لەساڵی ١٩٩٢ [[پەرلەمانی کوردستان]] پێکھێنرا. ئینجا یەکە کارگێڕییەکان دروستکرانەوە.

* '''لە ماوەی ساڵانی(١٩٩٢ - ٢٠٠٣)دا:'''
# لە دوای [[ڕاپەڕین]]ی ١٩٩١، ھەڵبژاردنی [[پەرلەمانی کوردستان]] بە پێی بڕیاری ژمارە(١٨) لە (٢٢ - ٩ - ١٩٩٢)دا ڕێگەی دا بە [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] ھەموو ئەو [[قەزا]] و [[ناحیە]]یانەی بە مەبەستی سیاسی ھەڵوەشێنراونەتەوە سەر لە نوێ پێکبھێنرێنەوە.&lt;ref&gt; https://www.parliament.krd/media/6102/18.pdf&lt;/ref&gt;
# [[قەزای چەمچەماڵ]] دروستبووەوە و پێکھاتبوو لە (٣) [[ناحیە]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ]]، [[ناحیەی سەنگاو]] و [[ناحیەی ئاغجەلەر]].
# ھێنانە کایەی ھەردوو [[ناحیەی شۆڕش، چەمچەماڵ|ناحیەی شۆڕش]] و [[ناحیەی تەکیەی کاکەمەند]] لەساڵی ٢٠٠٠دا بە دابڕانیان لە کەرتەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ]] و [[ناحیەی ئاغجەلەر]] بە بڕیاری [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]](ئیدارەی سلێمانی).

* '''لە ماوەی ساڵانی(٢٠٠٣ - ٢٠١٥)دا:'''
# لە دوای پرۆسەی ئازادی عێراق ناحیەی قادرکەرەم ئاوەدان کرایەوە لەگەڵ گوندەکانی و ناحیەیەکە وەک یەکەی کارگێڕی گەڕایەوە سەر [[قەزای چەمچەماڵ]].
# ھێنانە کایەی [[ناحیەی تەکیەی جەباری]] بە دابڕانی لە کەرتەکانی ناحیەی قادرکەرەم لە ساڵی ٢٠٠٤دا بە بڕیاری [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]](ئیدارەی سلێمانی).
# بۆ چارەسەرکردنی ئەو بۆشاییە ئیدارییەش ئەنجومەنی وەزیرانی [[ھەرێمی کوردستان]] بە بڕیارێک لە رۆژی ٦/٨/٢٠٠٦ [[ئیدارەی گەرمیان]]ی پێکھێنا کە ناوەندەکەی شارۆچکەی  [[کەلار]] بوو، [[قەزای چەمچەماڵ]] یەکێک بوو لە قەزاکانی [[ئیدارەی گەرمیان]].
# بە بڕیاری [[پۆل:حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] لە ساڵی ٢٠١٤دا [[قەزای چەمچەماڵ]] لە [[ئیدارەی گەرمیان]] دابڕاو خرایەوە سەر [[پارێزگای سلێمانی]].

== شاڵاوی ئەنفال ==
ئەوەی لە [[شاڵاوی ئەنفال]]دا ڕوویدا تەنھا ھەوڵێک نەبوو بۆ لەناوبردن و کوشتنی تاکی کوردی، بەڵکو ھەوڵێک بوو بۆ سڕینەوەی تەواوی مۆرکی نەتەواویەتی گەلی [[کورد]]، بەو پێیەی ئەنفال پرۆسەیەکی پلان بۆ دارێژاوی پێش وەختەبوو، بەوەی  پلانی پێشوەختەی بۆ دارشتبوو پرۆسەکەی دابەشکردبوو بەسەر (٨)قۆناغدا و لە (٦) ناوچەی جوگرافیای جیاوازدا  سەرجەمی ئەو قۆناغانە لە ٢٣ی شوباتی ١٩٨٨ دەستی پێکردوو لە ٦ی ئەیلولی ١٩٨٨ پاش روخاندنی ھەموو گوندەکانی [[باشووری کوردستان]] کۆتایی ھات.

قۆناغەکانی ئەنفال لە ٢٣ی شوباتی ١٩٨٨ بۆ ٦ی ئەیلولی ١٩٨٨.
(٨)قۆناغ لە (٦) ناوچەی جوگرافیادا: 
# قۆناغی یەکەم بۆ سەر ناوچەی دۆڵی جافایەتی. 
# قۆناغی دووەم بۆ سەر [[قەزای قەرەداغ]].
# قۆناغی سێیەم بۆ سەر ناوچەی [[گەرمیان]]. 
# قۆناغی چوارەم بۆ سەر [[ناحیەی ئاغجەلەر|ناوچەی قەڵاسێوکە]] و دۆڵی [[زێی بچووک]]. 
# قۆناغی پێنج و شەش و حەوت بۆ سەر ناوچەکانی [[قەزای شەقڵاوە]] و [[قەزای ڕەواندز]].
# قۆناغی ھەشتەم و کۆتایی بۆسەر ناوچەی [[بادینان]]. 
سەرجەم ئەم قۆناغانەش لە ٦ ی ئەیلولی ١٩٨٨ پاش روخاندنی ھەموو گوندەکانی [[باشووری کوردستان]] کۆتایی ھات .

* لێرەدا ئاماژە بە قۆناغی سێی [[شاڵاوی ئەنفال]] دەدەین لەبەرئەوەی ناحیەی قادرکەرەم بەر ئەم قۆناغەی [[شاڵاوی ئەنفال]] کەوت.
=== قۆناغی سێیەمی ئەنفال(٧/٤ تا ٢٠/٤/١٩٨٨) ===
ئەم قۆناغە لە ٧ی نیسان بەبۆنەی جەژنی شومی دامەزراندنی [[حیزبی بەعس]]ەوە دەستی پێکرد ئەم ھێرشە بەکاریگەرترین و کوشندەترین و بەزیانترین ھەڵمەت دادەنرێت  بۆ سەر ناوچەکانی ([[قەزای چەمچەماڵ]]، [[ناحیەی سەنگاو]]، ناحیەی قادرکەرەم، [[قەزای دووزخورماتوو]]، [[قەزای کفری]]، [[قەزای کەلار]]، [[ناحیەی پێباز]]، [[ناحیەی ڕزگاری]])، ئەم ناوچانە سەر بە ھەر سێ پارێزگای ([[پارێزگای کەرکووک]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[پارێزگای دیالە]])بوون، ئەمەش فراوانترین ھێرشی ئەنفال بوو کە پتر لە (٥٠٠)[[گوند]]ی گرتەوە سەرەڕای تەختکردنی (٤) [[ناحیە]].
* '''زیانەکانی ئەم قۆناغە'''
# نزیکەی (٥٠٠) گوندی [[گەرمیان]] وێران کرا. 
# پتر لە (٣٠٬٠٠٠) گەنج و ژن و مناڵ وپیری بێسەروشوێن کرد. 
# سنووری [[قەزای چەمچەماڵ]] (٥٬٦٤٥)کەسی بێسەرو شوێن کراوە.
# ناحیەی قادرکەرەم (١٤٬٨٦٣) کەسی بێسەرو شوێن کراوە.
# [[قەزای کەلار]] (٤٬٥٦٧) کەسی بێسەرو شوێن کراوە.
# [[ناحیەی سەنگاو]] (٤٬٩٢٢) کەسی بێسەرو شوێن کراوە.
# [[ناحیەی ڕزگاری]] (٣٬٦٨٠) کەسی بێسەرو شوێن کراوە.
# [[ناحیەی پێباز]] (٤٤٢٠) کەسی بێسەرو شوێن کراوە.&lt;ref&gt; https://drawmedia.net/page_detail?smart-id=369&lt;/ref&gt;

== ڕێگەوبان ==
# لە سەردەمی [[میرنشینی بابان]] و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانیشدا]] ڕێگای کاروان بە [[قادرکەرەم]]دا تێپەر بووە بە تایبەتی ئەو ڕێگایەی لە (ئیبراھیم خانچی)یەوە دەھات و بە قادر کەرەمدا تێدەپەڕی بۆ [[لەیلان]] و لە وێوە بۆ [[کەرکووک]]، ھەروەھا ڕێگای [[قادرکەرەم]] - [[دووزخورماتوو]] و ڕێگای [[قادرکەرەم]] - [[سەنگاو]].
# لە سەردەمی نوێشدا کە [[ئۆتۆمۆبیل]] پەیدا بووە [[شێخ عەبدولکەریمی کەسنەزانی]] داوای لە [[شانشینی یەکگرتوو|حکومەتی بەریتانی]] کرد کە [[فێرگە|قوتابخانە]] بۆ [[قادرکەرەم]] و [[سەنگاو]] و [[قەرەداغ]] بکەنەوە، ھەروا داوای ڕێگای قیری بۆ کردن، بۆیە قوتابخانەکە سەری گرت، کەچی ڕێگای قیر دوا کەوت. زۆر کەس لۆمەی شێخ عەبدولکەریمیان کرد کە گوایە داوای (کفرخانە)ی کردووە، لە وەڵامدا دەیفەرموو: کاتی سوار چاکی و تفەنگچێتی نەماوە و بەسەرچووە، زەمانی [[زانست]] و [[فڕۆکە]] و پێشکەوتنە.
# پاش ساڵی ١٩٢٤ ڕێگای ھاتوو چۆی ئۆتۆمبیل لە نێوان [[قادرکەرەم]] - [[کەرکووک]]، [[قادرکەرەم]] - [[دووزخورماتوو]] لە پەنجاکاندا کرایەوە یەکەم کەسیش کە بە ئۆتۆمبیل چووە [[قادرکەرەم]] مەلیک [[فەیسەڵی دووەم]] بووە.
# ساڵی ١٩٧٦ – ١٩٧٧ ڕێگای سەرەکی نێوان [[قادرکەرەم]] – [[لەیلان]] - [[کەرکووک]] قریتاو کراو بۆیە جاران خەڵکی بە (٦٬٥) سەعات دەگەیشتن کە چی دوای قیرتاوەکە بە ٤٥ دەقیقە دەگەیشتنە [[کەرکووک]].
# ساڵی ١٩٧٨ بە دوا ڕێگای نێوان [[قادرکەرەم]] - [[دووزخورماتوو]] قیرتاو کرا کە بە ناوچەی گل و شێخانی خواوو (قەڵغانلو)دا تێدەپەڕی تا دەگاتە سەر ڕێگای سەرەکی [[بەغدا]]، ھەروەھا لە ھەمان ساڵدا ڕێگای نێوان [[قادرکەرەم]] – [[چەمچەماڵ]] کە بە ناوچەی جەباریدا و بە گوندەکانی (زەردە، مەحموود پەریزاو، تەکیە کوڵبان و قەرەوەیسدا) تێدەپەڕێ لەبان مەقان بە دووری (٥کم) لە [[چەمچەماڵ]] دەچێتە سەر ڕێگای [[کەرکووک]] – [[سلێمانی]].
# لە ھەمان ساڵدا ڕێگای نێوان [[قادرکەرەم]] – [[سەنگاو]] دروست کرا کە بە ناوچەی شێخان زەنگنەدا تێدەپەرێ بە گوندەکانی (قەڵا مکائیل، گەراوی، قەیتول)دا گوزەر دەکات و لە سەنگاوەوە دەبەسترێتەوە بە ڕێگای [[سەنگاو]] - [[قەرەداغ]] کە بە شاخی سەگرمەدا تێدەپەرێ، بە [[قەرەداغ]]یشدا بۆ [[سلێمانی]].

== سەرچاوەی ئاو ==
گرنگترین و سەرەکیترین سەرچاوەی ئاو لە ناحیەی قادرکەرەمدا ڕوباری (باسەڕە – ڕۆخانە) یە کە سەرچاوەکەی لە [[تەیناڵی کۆن]]ە لەوێ ھەڵدەقووڵێ و بەدەربەند باسەڕەدا دێتە خوارەوە بە [[ناحیەی سەنگاو]]دا تێدەپەرێ و ئەم گوندانەی ناحیەی قادرکەرەمی لەسەرە ([[قایتەوەنی گەورە]]، [[قەڵامیکائیلی گەورە]]، [[شاوک]]، [[قادرکەرەم]]، [[چەم سورخاو]]، [[قەرەچێوار]]، [[نەورۆز، قادرکەرەم|نەورۆز]]، [[داربەسەرە]]) لەوێوە دەچێتە سنووری [[ناحیەی لەیلان]] و [[قەزای داقووق]]، جگە لەمەش کانیاوی پێویست لە گوندەکاندا ھەیە کە بەشی ژیانی کەس و مەر و ماڵاتی ناوچەکە دەکات بەڵام زۆر بە کەمی لەو گوندانەی دووری ڕۆخانەن گشتوکاڵی بەراو دەکرێ. ھەروەھا زۆربەی خەڵکی گوندەکان لە زۆربەی ماڵاندا بیری ئاو لێ دەدەن.
جگە لە باسەڕە، ڕووباری (ئاوە سپی) کە دەکەوێتە باشووری ڕۆژھەڵاتی ناحیەی قادرکەرەم کە سنووری نێوان ناحیەی قادرکەرەم و [[قەزای کفری]] جیا دەکاتەوە و چەندین دێی سەر بە ناحیەی قادرکەرەمیش دەکەوێتە سەر ئاوەسپی لەوانە (خان، لەک قادر سەرھەنگ) جگە لەو دێیانەش لە ھاویناندا زۆر لە خەڵکی دێھاتی سەر بە ناحیەی قادرکەرەم بە مەرو ماڵاتەوە دەچنە سەر ئاوەسپی و لەوێ ژیانیان بەسەر دەبەن.
== دانیشتوان ==
# ئەدمۆنس ژمارەی ناحیەی قادرکەرەم و ئەو دێیانەی سەر بە ئەو بوونە بە (١٥) ھەزار کەسی داناوە لە کاتێکدا کە ساڵی ١٩٢٢ قادرکەرەم بەسەر سێ ناوچەی خێلەکیدا دابەشکرابوو.
# کاتێک کە [[شاکر فەتاح]] بەرێوەبەری ناحیەی قادرکەرم بووە، دەڵێ: لادێی ناحیەی قادرکەرەم ھێندەی لادێی [[ناحیەی سەنگاو]] و [[ناحیەی ئاغجەلەر]] پێکەوە فراوان دەبێت و (١٠٬٠٠٠) دە ھەزار کەسیش لە [[کورد]] تێیدا دەژین کە (٦) ھۆزی گەورەی (زەنگنە، جەباری، شێخانی، بەرزنجە، گل و تالەَبانی) لە ناو ئەم لادێییە کۆبوونەتەوە، کە کانی [[نەوت]] و [[گەچ]] و گەڕواو و [[خوێ]] لە ناو ئەم لا دێییانە ھەن.
# سەرژمێری ساڵی ١٩٥٧ شارەدێی [[قادرکەرەم]]ی بە (٥٩١) کەس داناوە و ژمارەی خەڵکانی گوندەکانی بە (١٠٬٨٧٩) کەس داناوە کە کۆی دانیشتوانی دەکاتە (١١٬٤٧٠) کەس.&lt;ref&gt; {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور   |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;
# د. نوری تاڵەبانی ژمارەی دانیشتوانی لە ساڵی ١٩٨٧ – ١٩٨٨ بە (٦١،٣٨٤) کەسی داناوە هەروەها ژمارەی خێزانەکانی بە ١١،٦٩٤ [[خیزان]] داناوە.

== کارگێڕی ==
ئەم ناحیەیە لە ٥٣ گوند پێکھاتووە:&lt;ref&gt; {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان 2009 لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;
{{div col|colwidth=12em}}
* [[قادرکەرەم]](ناوەند)
* [[ئالیاوە]]
* [[ئاوایی جەلال]]
* [[ئاوایی عەزیزبەگ]]
* [[ئاوایی عەلی مستەفا]]
* [[ئاوباریک، قادرکەرەم]]
* [[ئیبراھیم غوڵام]]
* [[بنەکە]]
* [[بەکرباجەلان]]
* [[بەھرام بەگی شێخ حەمید]]
* [[پاریاوڵە]]
* [[تازەشار، قادرکەرەم]]
* [[تەپەسپی، قادرکەرەم]]
* [[تەختەمینە]]
* [[تەختەمینەی خواروو]]
* [[تەختەمینەی سەروو]]
* [[چاڵەودوانە]]
* [[چنگنی]]
* [[چەم سورخاو]]
* [[خدرڕیحان]]
* [[داربەسەرە]]
* [[دارەتوو، قادرکەرەم]]
* [[دارەتووی زەنگەنە]]
* [[ژاژ]]
* [[سۆفی ڕەزا]]
* [[شاوک]]
* [[قایتەوەنی بچوک]]
* [[قایتەوەنی گەورە]]
* [[قەرەچێوار]]
* [[قەشقە]]
* [[قەڵامیکائیلی بچوک]]
* [[قەڵامیکائیلی گەورە]]
* [[قەیتول]]
* [[قیرچە]]
* [[کانی قادری سەعدون]]
* [[کانی قادری شێخ محەمەد فازل]]
* [[کانی قادری مەجید]]
* [[کوڕە]]
* [[کۆرمۆری بچووک]]
* [[کۆرمۆری گەورە]]
* [[کۆشکی خوارو]]
* [[کۆشکی سەرو]]
* [[کۆشکی ناوەڕاست]]
* [[گەڕاوی]]
* [[گوڵباخی خواروو]]
* [[گوڵباخی سەروو]]
* [[گۆلەمە]]
* [[لەک ھیدایەت]]
* [[مامیسک]]
* [[مشکیبان]]
* [[نەورۆز، قادرکەرەم]]
* [[ھەرێنە]]
* [[وەستاخدر]]
* [[یۆڵە]]
{{Div col end}}

[[پەڕگە:نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی قادرکەرەم.jpg|500px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی قادرکەرەم]]

== ئەمانەش ببینە ==
* [[قەزای چەمچەماڵ]]
* [[پارێزگای سلێمانی]]
* [[قادرکەرەم]]
* [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]
* [[پێڕستی گوندەکانی چەمچەماڵ]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}} 

{{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی}}
{{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>ce4kwxujndnohnf9vvvnw36as628628</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ناحیەی سەنگاو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>236115</id>
    <revision>
      <id>1581207</id>
      <parentid>1581003</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:08:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37794" sha1="o5dq08iv8r9puk1mbzsg5bpddz3wahc" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو   = ناحیەی سەنگاو
| ناوی_فەرمی            = '''{{lang-ar| ناحیة سنکاو}}{{ھن}}{{lang-en| Sangao Sub-District}}'''
| ناوی_خۆماڵی  =
| زمانی_ناوی_خۆماڵی =
| ناوەکانی_تر  =
| جۆری_نیشتنگە  = '''[[ناحیە]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە       = {{Photomontage
| photo1a = ناحیەی_سەنگاو.png
| photo2a = نەخشەی کارگێڕی قەزای چەمچەماڵ.jpg
| photo2b = 
| photo3a =
| photo3b =
|
| spacing = 2
|size = 266
}}
| شرۆڤەی_وێنە  = نەخشەی سەرەوە{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی ناحیەی سەنگاو{{ھن}}نەخشەی خوارەوە{{ھن}}نەخشەی ناحیەی سەنگاو لە [[قەزای چەمچەماڵ]]{{ھن}}(مۆری تۆخ)
| وێنەی_ئاڵا  =
| قەبارەی_ئاڵا     = 300px
| وێنەی_مۆر  =
| قەبارەی_مۆر  =
| وێنەی_نیشان  =
| قەبارەی_نیشان  =
| ناسناو  =
| دروشم   =
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=10 |coord={{Coord| 35.28599| 45.17684}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''ناحیەی سەنگاو'''
| دەرزیی_نەخشە  =
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            =
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 270px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      =
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 35.28599| 45.17684 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}([[ھەرێمی کوردستان]])
| جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای چەمچەماڵ]]
| جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]]
| ناوی_دابەشکراو٤ = [[سەنگاو]]
| جۆری_دابەشکراو٥ = ژمارەی [[گوند]]ەکان
| ناوی_دابەشکراو٥ = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;١٠١&lt;/span&gt;
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]]
| ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٨٧٥]]
| سەردێڕی_دامەزران١ =
| ڕێکەوتی_دامەزران١ =
| سەردێڕی_لەناوچوون =
| ڕێکەوتی_لەناوچوون =
| دامەزرێنەر  =
| ھۆکاری_ناونران =
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات =
| جۆری_دەسەڵات  =
| حیزبی_سەرۆک  =
| سەرناوی_سەرۆک  = بەڕێوەبەر
| ناوی_سەرۆک  = ئارام مەعروف
| سەرناوی_سەرۆک١        =
| ناوی_سەرۆک١    =
| سەرناوی_سەرۆک٢        =
| ناوی_سەرۆک٢    =
&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٨٩٥
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ =
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ =
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا =
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ =
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ =
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م   = ٨٣٣
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م  = ١٨٤٦
| نزمترین_بەرزایی_بە_م  = ٤٦٤
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان  = ٧٣٩٥
| دانیشتووان_لە   = [[٢٠٢٠]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢  = ٨٫٢٦	
| مەزندەی_دانیشتووان  =
| مەزندەی_دانیشتووان_لە =
| دانیشتووانی_شاری  = ١٩٦٦
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ =
| دانیشتووانی_لادێیی = ٥٤٢٩
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ =
| سەرناوی_دانیشتووان  =
| ئاگاداریی_دانیشتووان  =
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt;
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧)
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     = ٠٫٧٠٦&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}{{color|#0c0|بەرز}} · [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|٢ەم بۆ ١٧]]
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١  = [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc = +٣
| کاتناوچە١_DST  = [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST = +٣
&lt;!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە =
| کۆدی_پۆستە  = ٤٣٠٠٠
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢ =
| کۆدی_پۆستە٢  =
| جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە  = ٩٦٤+
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە  = http://www.slemani.gov.krd/ku/
| پەراوێزەکان  =
}}

'''ناحیەی سەنگاو''' یەکێکە لە حەوت ناحیەی [[قەزای چەمچەماڵ]] لە [[پارێزگای سلێمانی]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[سەنگاو]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt; ژمارەی دانیشتووانی ناحیەی سەنگاو لە ساڵی ٢٠٢٠دا (٧٬٣٩٥)کەسە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەڕێوبەرایەتی ئاماری سلێمانی| ناونیشان = http://sulamar.com/storePublications/ross.pdf| ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = مەحموود عوسمان مەعروف| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20230220083440/http://sulamar.com/storePublications/ross.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

ناحیەی سەنگاو سەرجەمی دانیشتووانەکەی [[کورد]]ە، وەیەکێکە لە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]]، لە سەرەتادا لەگەڵ [[قەزای چەمچەماڵ]]دا سەر بە سنجاقی سلێمانی بوو، بەڵام لەگەڵ داگیرکاری ئینگلیز و درووستکردنی دەوڵەتی [[عێراق]] بۆ کەم کردنەوەی لایەنگری شۆڕشی [[شێخ مەحموودی حەفید]]، [[قەزای چەمچەماڵ]] خرایە سەر [[پارێزگای کەرکووک]]، بەڵام بەھۆکاری سیاسی و پاکتاوکردن و کەمکردنەوەی ڕێژەی [[کورد]] لە [[پارێزگای کەرکووک]] دابڕێنراو لە ساڵی ١٩٧٦دا [[قەزای چەمچەماڵ]] خرایەوە سەر [[پارێزگای سلێمانی]]، لە ئێستادا چارەنووسی ئەم ناحیەیە چاوەڕێی جێبەجێکردنی (ماددەی ١٤٠ی دەستووری عێراق) دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.com140.com/paper.php?source=akbar&amp;mlf=copy&amp;sid=5 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304124841/http://www.com140.com/paper.php?source=akbar&amp;mlf=copy&amp;sid=5 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

لە [[شاڵاوی ئەنفال]]دا ئەم ناحیەیە لەسەر ئاستی ناحیەکانی [[باشووری کوردستان]] زۆرترین قوربانی داوە لە دوای [[ناحیەی قادرکەرەم]].&lt;ref&gt; https://web.archive.org/web/20170611001206/http://uk.gov.krd/articles/detail.aspx?lngnr=12&amp;anr=36742&lt;/ref&gt;

== ناو ==
ناحیەی سەنگاو ناوەکەی لە ناوەندەکەیەوە وەرگرتووە کە ئەویش شارەدێی [[سەنگاو]]ە.
* وشەی سەنگاو لێکدراوی دوو وشەی(سەنگ+ئاو)، سەنگ بە واتای [[بەرد]]، ئەو جێگایەی شارەدێی سەنگاوی لێ درووستکراوە بەسروشتی خۆی بەردی زۆری لێیە تەنانەت تەواوی ناحیەکەش ھۆکاری زیاتری ئەوەیە کەوتووتە دامێنی چیاوە، ھەروەھا سەرچاوەی ئاوی زۆری ھەیە، ئەم دوو وشەیە لێکدراوە و بووەتە سەنگاو. 
* وشەی سەنگاو بە واتای (گۆلاو) دێت، شوێنێک کە ئاوی بارانی لێ کۆ دەبێتەوە.&lt;ref&gt; https://lex.vejin.net/ck/search/?t=سەنگاو&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
ناحیەی سەنگاو ھاوسنوورە لەگەڵ؛ 
* لە باکوورەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای بازیان]]. 
* لە باشوورەوە لەگەڵ [[ناحیەی ئاوەسپی]] و [[ناحیەی شێخ تەویل]]
* لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ]]. 
* لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی قادرکەرەم]] و [[ناحیەی ئاوەسپی]].&lt;ref&gt; https://www.openstreetmap.org/relation/11068391 &lt;/ref&gt;

* ڕووبەری ئەم ناحیەیە (٨٩٥کم&lt;small&gt;٢&lt;/small&gt;)ە لە (٢٥٫٧٩٪) [[قەزای چەمچەماڵ]] پێکدەھێنێت، وە لە (٤٫٤٣٪) [[پارێزگای سلێمانی]] پێکدەھێنێت.

* لە ڕووی ڕووبەرەوە لە ئاستی (یەکەمە) لە حەوت ناحیەی [[قەزای چەمچەماڵ]]دا.
* لە ڕووی دانیشتوانەوە لە سەر ئاستی (پێنجەمە) لە حەوت ناحیەی [[قەزای چەمچەماڵ]].&lt;ref&gt; https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
=== سەردەمی عوسمانی ===
* '''لە نێوان ساڵانی(١٨٥١-١٨٦٩)'''
سیستەمی کارگێڕی ئەم قۆناغە لەژێر ھەژموونی دابەشبوونی جوگرافیای [[ھۆز]]ەکاندا بووە. سیستەمی کارگێڕی ئەم ماوەیەی دەسەڵاتی عوسمانی لە سنجاق و قەزا پێکھاتبوو.
** لەم ماوەیەدا ناحیەی سەنگاو قەزا بووە و سەر بە سنجاقی سلێمانی بووە و ناوی (مەحال دەھلۆ(دەلۆ)) کە بەناوی ھۆزی دەلۆوە ناونراوە لە ناوچەکەدا ھۆزی دەلۆ باڵادەست بوون پێش ئەوەی ئەم ھۆزە ڕابگوێزرێن بۆ [[قەزای کفری]] لە لایەن عوسمانییەکانەوە، ناوەندەکەشی شارەدێی [[سەنگاو]] بووە.&lt;ref&gt; {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =عشائر العراق  | ناونیشان = https://www.noor-book.com/en/ebook-History-موسوعھ-عشائر-العراق-ج-1-عباس-العزاوی-pdf |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = عباس العزاوی |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;

* '''لە نێوان ساڵانی(١٨٦٩-١٨٧٢)دا'''
قۆناغی (مەدحەت پاشا)یە کە بۆ ماوەی سێ ساڵ والی [[بەغدا]] بوو، ھەرچەندە تەمەنی ئەم قۆناغە کەم بوو، بەڵام تێیدا گۆڕانکاری جەوھەری ئەنجامدرا لەوانە:
# ھەڵوەشاندنەوی فرە ناوەندی [[قەزا]]کان: بەشێکی زۆری قەزاکان فرە ناوەند بوون و بەشێکی ئەم ناوەندانە بەناوی [[ھۆز]]ەکانەوە بوو.
# گۆڕینی ناوی (قەزای دەلۆ) بۆ قەزای سەنگاو ھۆکارەکەشی لەوانەیە بۆ گواستنەوەی زۆرەملێی (ھۆزی دەلۆ) بۆ ناوچەی [[کفری]] بێت.&lt;ref&gt; {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&amp;lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;
# لەم ماوەیەدا لیوای سلێمانی لە ١٦ قەزا پێکھاتبوو کە یەکێکیان قەزای سەنگاو بوو.
[[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە نێوان ساڵانی (١٨٦٩ - ١٨٧٢)دا.png |وێنۆک|400px|ناوەڕاست|نەخشەی لیوای سلێمانی لە ساڵانی(١٨٦٩-١٨٧٢)]]

* '''لەنێوان ساڵانی(١٨٧٣-١٩١٨)دا'''
لەم ماوەیەدا چەندین گۆڕانکاری سازدرا، لەوانە لیواکانی دەوڵەتی [[عێراق]]ی ئێستا کەمکرایەوە بۆ (٨)سنجاغ-لیوا، لیواکانی کەش کران بە [[قەزا]] و بەشێکی زۆری قەزاکانیش کرانە [[ناحیە]]. یەکە کارگێڕییەکانی [[باشووری کوردستان]] دەکەونە سنووری سنجاغەکانی(مووسڵ و شارەزوور و بەغدا). تا پێکھێنانی [[ویلایەتی مووسڵ]] لە ساڵی(١٢٩٦ک-١٨٧٩ز)دا ھەموو سنجاغەکانی سەرەوە سەر بە [[ویلایەتی بەغدا]] بوون و دوای ئەو بەروارە ھەردوو لیوای سلێمانی و شارەزوور خرایە سەر [[ویلایەتی مووسڵ]]. خاڵی گرنگی ئەم قۆناغە لەوەدایە کە تۆماری زانیاری وردی یەکە کارگێڕییەکان لە ساڵنامەی ویلایەتەکاندایە. 
** (قەزای سەنگاو) و (قەزای زەنگەنە) بچووک کرانەوە و بوونە ناحیە و خرانە سەر [[قەزای قەرەداغ]].
** لیوای سلێمانی لەم ماوەیەدا پێکھاتبوو لە ٦ قەزا.&lt;ref&gt; {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت بغداد | ناونیشان = https://www.dig-doc.org/index.php?page=Ym9vaw%3D%3D&amp;op=ZGlzcGxheV9ib29rX2RldGFpbHNfdQ%3D%3D&amp;book_id=NjE4&amp;lan=YXI%3D |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٨٧٥)دا.png |وێنۆک|450px|ناوەڕاست|نەخشەی سنجاغی(پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٨٧٥دا]]
** لە ساڵی ١٨٩٠دا ناحیەی سەنگاو خرایە سەر [[قەزای بازیان]].
[[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٨٩٤)دا.png |وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی سنجاغی(پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٨٩٤دا]]
[[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٩١٢)دا.png|وێنۆک|450px|ناوەڕاست|نەخشەی سنجاغی(پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٩١٢دا]]

=== لە سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتییدا(١٩١٨ - ١٩٥٨)  ===
لەدوای نەمانی دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانیەکان]] و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێ، بۆ چەند ساڵێک ئیدارەی لیوای سلێمانی ڕاستەوخۆ لە ژێر ھەژموونی ئینگلیزدا بوو، بە پێچەوانەی لیواکانی تر کە سەر بە [[بەغدا]] بوون، بەڵام دوای واژۆکردنی پڕۆتۆکۆلێک لە نێوان [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] و [[عێراق]]دا، ئەنجوومەنی وەزیرانی عێراق لە (١١/تەممووزی/١٩٢٣)دا بڕیاری لکاندنی [[سلێمانی]] بە [[عێراق]]ەوە درا، ئەم بڕیارەش لە ساڵی دوایدا جێبەجێکرا بە ناردنی(٥) ئەندام وەکو نوێنەری لیواکە لە ئەنجوومەنی دامەزراندنی عێراقدا(المجلیس التأسیس العراقی)، دواتر لە کاتی لێکۆڵینەوەی تایبەت بە ناکۆکی نیوان [[عێراق]] - [[تورکیا]] لە سەر دواڕۆژی [[ویلایەتی مووسڵ]]، کۆمەڵەی گەلان لە شوباتی ١٩٢٥ز دا لیژنەی خۆی ڕەوانەی ئەم ویلایەتە کرد، بە کۆتایی ھاتنی ئەم کێشەیە ئیتر [[سلێمانی]] بووە بەشێک لە دەوڵەتی [[عێراق]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = الدلیل العراقی الرسمی لسنة ١٩٣٦ | ناونیشان = https://archive.org/details/iraqdirectory1935dangoor |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = محمود فھمی درویش  |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;

* '''لە نێوان ساڵانی(١٩١٨ - ١٩٣٦)دا'''
** ڕێکخستنەوەی سنوری نێوان ھەردوو لیوای [[کەرکووک]] و [[سلێمانی]] بە شێوەیەک زنجیرە چیای قەرەداغ و بازیان بوو بە سنووری نێوانیان، بەمەش [[قەزای بازیان]] کە ناوەندەکەی [[چەمچەماڵ]] بوو، کرا بە دوو بەشەوە بەشی یەکەم [[قەزای چەمچەماڵ]] بە ھەردوو ([[ناحیەی ئاغجەلەر|ناحیەی قەڵاسێوکە]] و ناحیەی سەنگاو) و بەشی دووەم [[ناحیەی بازیان]]، یەکەم بەشیان لە لیوای سلێمانی دابڕێنرا و خرایە سەر لیوای کەرکووک، دووەمیان لەسەر لیوای سلێمانی مایەوە، ھەروەھا بەشی خواری [[ناحیەی زەڕایەن|ناحیەی وارماوا]]ش کە دواتر بوو بە [[ناحیەی پێباز]] خرایە سەر [[قەزای کفری]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = الکورد فی الوثائق البریطانیة | ناونیشان = https://www.noor-book.com/کتاب-الکورد-فی-الوثائق-البریطانیھ-pdf |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عثمان علی |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٣٦)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی کارگێڕی لیوای سلێمانی لە ساڵی ١٩٣٦دا]]

* '''لە نێوان ساڵانی(١٩٣٦ - ١٩٥٨)دا'''
لەم ماوەیەدا [[قەزای چەمچەماڵ]] لە سنووری [[پارێزگای کەرکووک]]، لە سێ ناحیە پێکھاتبوو [[ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ]]، ناحیەی سەنگاو و [[ناحیەی ئاغجەلەر]]، وەھیچ گۆڕانکارییەک لە کەرتەکان و یەکە کارگێڕییەکانیدا نەکرا.
[[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٣٦)دا.png|450px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٣٦)دا]

=== لە سەردەمی کۆماریدا (١٩٥٨ - ١٩٩٠)دا ===
ئەم سەردەمە بە نەمانی دەسەڵاتی پادشایی و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێیە، ئەم سەردەمە پڕە لە گۆڕانکاری سیاسی، حکومی [[عەبدولکەریم قاسم]] (٥) ساڵ، نەتەوە پەرستەکان بە سەرکردایەتی [[عەبدولسەلام عارف]]، دواتر براکەی [[عەبدولڕەحمان عارف]] (٥) ساڵ، دەسەڵاتی [[حیزبی بەعس|بەعسییەکان]] لە دوو قۆناغدا، [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] (١٩٦٨ - ١٩٧٩) و [[سەددام حوسێن]] (١٩٧٩ - ٢٠٠٣)، دەسەڵاتی سەددام لەسەر ئەم قەزایە تا ساڵی ١٩٩١ بوو. کاریگەری ئەم فرە دەسەڵاتە و دەستتێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە [[سیاسەت]]ی عێراق،  لەسەر گۆڕاکارییە کارگێڕییەکان بە زەقی دەردەکەوێت، زۆربەی زۆری ئەو گۆڕانکارییانە سیاسی بوو، ئامانجی لە ناوبردنی بزوتنەوەی سیاسی کوردستان بوو، وە گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە ستراتیژییەکان بوو، بەتایبەت ئەوانەی دەوڵەمەند بوون بە سامانە سروشتییەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&amp;lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;
* '''لە نێوان ساڵانی(١٩٥٨ - ١٩٧٥)دا'''
قەزای چەمچەماڵ لەم ماوەیەدا سەر بە [[پارێزگای کەرکووک]] بوو لە ڕووی کارگێڕییەوە ھیچ گۆڕانکارییەک ڕووی نەدا لە کەرت و ناحیە و گوندەکانیدا.
* '''لە نێوان ساڵانی(١٩٧٥ - ١٩٨٦)دا'''
# دابڕانی ھەردوو [[قەزای کەلار]] و [[قەزای چەمچەماڵ]] لە [[پارێزگای کەرکووک]] و بەستنەوەیان بە [[پارێزگای سلێمانی]]یەوە بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٦٠٨) لە ٦\١١\١٩٧٥دا.
# دابڕانی (٦) کەرت لە ناوەندی [[قەزای چەمچەماڵ]]ی سەر بە [[پارێزگای سلێمانی]] و لکاندنیان بە [[ناحیەی قەرەحەسەن]]ی سەر بە [[قەزای کەرکووک]] بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٣٢) لە ٢٤\١\١٩٧٦دا.
# دابڕاندنی کەرتێک لە قەزای چەمچەماڵ و لکاندنی بە [[ناحیەی قەرەھەنجیر]]ی سەر بە [[قەزای کەرکووک]] بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٣٣) لە ٦\٥\١٩٧٩دا.
[[پەڕگە:نەخشەی کارگێڕی قەزای چەمچەماڵ لە ساڵی ۱۹۷٥دا.jpg|450px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی کارگێڕی قەزای چەمچەماڵ لە ساڵی ۱۹۷٥دا]]
[[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٩٧٧)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٧٧دا.jpg]]

* '''لە نێوان ساڵانی(١٩٨٧ - ١٩٩٠)دا'''
# لەگەڵ پڕۆسەی خاپوورکردنی گوندەکانی [[باشووری کوردستان]]، [[ڕژێمی بەعس]] ھەستا بە دروستکردنی ئۆردوگایەکی زۆرەملێ بە ناوی ([[شۆڕش، چەمچەماڵ|موجەمەعی شۆڕش]]) لە نزیک شارۆچکەی [[چەمچەماڵ]]، بۆ نیشتەجێکردنی دانیشتوانی گوندە خاپوورکراوەکانی ئەم قەزایە. لەو ماوەیەدا بە فەرمانی کۆماری لە ١٢\٥\١٩٨٧دا ھەردوو [[ناحیەی ئاغجەلەر]] و ناحیەی سەنگاو ھەڵوەشێنرایەوە و ھەموو کەرتەکانیان لکێندران بە ناوەندی قەزاکەوە. 
# ڕژێمی بەعس چۆن ئامانجی لە دابڕاندنی قەزای چەمچەماڵ لە [[پارێزگای کەرکووک]] بۆ گۆڕینی دیمۆگرافیای [[پارێزگای کەرکووک]] بوو ھەمان کرداری لە سەر [[قەزای دووزخورماتوو]] جێبەجێکرد، بە فەرمانی ژمارە(٣٦٨) لە ٣٠\٦\١٩٨٧دا [[ناحیەی قادرکەرەم]]ی لە [[قەزای دووزخورماتوو]] دابڕاند و لکاندی بە قەزای چەمچەماڵە.
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٥٠٨) لە ٣\٨\١٩٨٧دا [[ناحیەی قادرکەرەم]]ی ھەڵوەشاندەوە و ھەموو کەرتەکانی لکاند بە ناوەندی قەزای چەمچەماڵەوە.&lt;ref&gt; https://uomustansiriyah.edu.iq/books/94357.html&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:نەخشەی کارگێڕی قەزای چەمچەماڵ لە ساڵی ۱۹٨۷دا.jpg|450px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی کارگێڕی قەزای چەمچەماڵ لە ساڵی ۱۹٨۷دا]]
[[پەڕگە:نەخشەی قەزای چەمچەماڵ لە ساڵی ۱۹٨۷دا.jpg|450px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای چەمچەماڵ لە ساڵی ۱۹٨۷دا]]

=== سەردەمی حکوومەتی ھەرێم ===
* '''لە ماوەی ساڵانی(١٩٩١ - ١٩٩٢)دا:'''
لەم ماوەیەدا [[پارێزگای سلێمانی]] و [[پارێزگای ھەولێر]] و [[پارێزگای دھۆک]] لە لایەن [[بەرەی کوردستانی]]ەوە بە ڕێوەدەبرا، کە لەسەر ھەمان سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی ساڵی ١٩٨٩ بەڕیوەدەبرا، لەبەرئەوەی [[گوند]]ەکان تازە ئاوەدان دەکرانەوە، ھەروەھا لەڕووی کارگێڕییەوە [[ھەرێمی کوردستان]] دروست نەببوو تاوەکو لەساڵی ١٩٩٢ [[پەرلەمانی کوردستان]] پێکھێنرا. ئینجا یەکە کارگێڕییەکان دروستکرانەوە.

* '''لە ماوەی ساڵانی(١٩٩٢ - ٢٠٠٣)دا:'''
# لە دوای [[ڕاپەڕین]]ی ١٩٩١، ھەڵبژاردنی [[پەرلەمانی کوردستان]] بە پێی بڕیاری ژمارە(١٨) لە (٢٢ - ٩ - ١٩٩٢)دا ڕێگەی دا بە [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] ھەموو ئەو [[قەزا]] و [[ناحیە]]یانەی بە مەبەستی سیاسی ھەڵوەشێنراونەتەوە سەر لە نوێ پێکبھێنرێنەوە.&lt;ref&gt; https://www.parliament.krd/media/6102/18.pdf&lt;/ref&gt;
# [[قەزای چەمچەماڵ]] دروستبووەوە و پێکھاتبوو لە (٣) [[ناحیە]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ]]، ناحیەی سەنگاو و [[ناحیەی ئاغجەلەر]].
# ھێنانە کایەی ھەردوو [[ناحیەی شۆڕش، چەمچەماڵ|ناحیەی شۆڕش]] و [[ناحیەی تەکیەی کاکەمەند]] لەساڵی ٢٠٠٠دا بە دابڕانیان لە کەرتەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ]] و [[ناحیەی ئاغجەلەر]] بە بڕیاری [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]](ئیدارەی سلێمانی).

* '''لە ماوەی ساڵانی(٢٠٠٣ - ٢٠١٥)دا:'''
# لە دوای پرۆسەی ئازادی عێراق ناحیەی قادرکەرەم ئاوەدان کرایەوە لەگەڵ گوندەکانی و ناحیەیەکە وەک یەکەی کارگێڕی گەڕایەوە سەر [[قەزای چەمچەماڵ]].
# ھێنانە کایەی [[ناحیەی تەکیەی جەباری]] بە دابڕانی لە کەرتەکانی ناحیەی قادرکەرەم لە ساڵی ٢٠٠٤دا بە بڕیاری [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]](ئیدارەی سلێمانی).
# بۆ چارەسەرکردنی ئەو بۆشاییە ئیدارییەش ئەنجومەنی وەزیرانی [[ھەرێمی کوردستان]] بە بڕیارێک لە رۆژی ٦/٨/٢٠٠٦ [[ئیدارەی گەرمیان]]ی پێکھێنا کە ناوەندەکەی شارۆچکەی  [[کەلار]] بوو، [[قەزای چەمچەماڵ]] یەکێک بوو لە قەزاکانی [[ئیدارەی گەرمیان]].
# بە بڕیاری [[پۆل:حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] لە ساڵی ٢٠١٤دا [[قەزای چەمچەماڵ]] لە [[ئیدارەی گەرمیان]] دابڕاو خرایەوە سەر [[پارێزگای سلێمانی]].

== شاڵاوی ئەنفال ==
ئەوەی لە [[شاڵاوی ئەنفال]]دا ڕوویدا تەنھا ھەوڵێک نەبوو بۆ لەناوبردن و کوشتنی تاکی کوردی، بەڵکو ھەوڵێک بوو بۆ سڕینەوەی تەواوی مۆرکی نەتەواویەتی گەلی [[کورد]]، بەو پێیەی ئەنفال پرۆسەیەکی پلان بۆ دارێژاوی پێش وەختەبوو، بەوەی  پلانی پێشوەختەی بۆ دارشتبوو پرۆسەکەی دابەشکردبوو بەسەر (٨)قۆناغدا و لە (٦) ناوچەی جوگرافیای جیاوازدا  سەرجەمی ئەو قۆناغانە لە ٢٣ی شوباتی ١٩٨٨ دەستی پێکردوو لە ٦ی ئەیلولی ١٩٨٨ پاش روخاندنی ھەموو گوندەکانی [[باشووری کوردستان]] کۆتایی ھات.

قۆناغەکانی ئەنفال لە ٢٣ی شوباتی ١٩٨٨ بۆ ٦ی ئەیلولی ١٩٨٨.
(٨)قۆناغ لە (٦) ناوچەی جوگرافیادا: 
# قۆناغی یەکەم بۆ سەر ناوچەی دۆڵی جافایەتی. 
# قۆناغی دووەم بۆ سەر [[قەزای قەرەداغ]].
# قۆناغی سێیەم بۆ سەر ناوچەی [[گەرمیان]]. 
# قۆناغی چوارەم بۆ سەر [[ناحیەی ئاغجەلەر|ناوچەی قەڵاسێوکە]] و دۆڵی [[زێی بچووک]]. 
# قۆناغی پێنج و شەش و حەوت بۆ سەر ناوچەکانی [[قەزای شەقڵاوە]] و [[قەزای ڕەواندز]].
# قۆناغی ھەشتەم و کۆتایی بۆسەر ناوچەی [[بادینان]]. 
سەرجەم ئەم قۆناغانەش لە ٦ ی ئەیلولی ١٩٨٨ پاش روخاندنی ھەموو گوندەکانی [[باشووری کوردستان]] کۆتایی ھات .

* لێرەدا ئاماژە بە قۆناغی سێی [[شاڵاوی ئەنفال]] دەدەین لەبەرئەوەی ناحیەی سەنگاو بەر ئەم قۆناغەی [[شاڵاوی ئەنفال]] کەوت.
=== قۆناغی سێیەمی ئەنفال(٧/٤ تا ٢٠/٤/١٩٨٨) ===
ئەم قۆناغە لە ٧ی نیسان بەبۆنەی جەژنی شومی دامەزراندنی [[حیزبی بەعس]]ەوە دەستی پێکرد ئەم ھێرشە بەکاریگەرترین و کوشندەترین و بەزیانترین ھەڵمەت دادەنرێت  بۆ سەر ناوچەکانی ([[قەزای چەمچەماڵ]]، ناحیەی سەنگاو، [[ناحیەی قادرکەرەم]]، [[قەزای دووزخورماتوو]]، [[قەزای کفری]]، [[قەزای کەلار]]، [[ناحیەی پێباز]]، [[ناحیەی ڕزگاری]])، ئەم ناوچانە سەر بە ھەر سێ پارێزگای ([[پارێزگای کەرکووک]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[پارێزگای دیالە]])بوون، ئەمەش فراوانترین ھێرشی ئەنفال بوو کە پتر لە (٥٠٠)[[گوند]]ی گرتەوە سەرەڕای تەختکردنی (٤) [[ناحیە]].
* '''زیانەکانی ئەم قۆناغە'''
# نزیکەی (٥٠٠) گوندی [[گەرمیان]] وێران کرا. 
# پتر لە (٣٠٬٠٠٠) گەنج و ژن و مناڵ وپیری بێسەروشوێن کرد. 
# سنووری [[قەزای چەمچەماڵ]] (٥٬٦٤٥)کەسی بێسەرو شوێن کراوە.
# ناحیەی قادرکەرەم (١٤٬٨٦٣) کەسی بێسەرو شوێن کراوە.
# [[قەزای کەلار]] (٤٬٥٦٧) کەسی بێسەرو شوێن کراوە.
# ناحیەی سەنگاو (٤٬٩٢٢) کەسی بێسەرو شوێن کراوە.
# [[ناحیەی ڕزگاری]] (٣٬٦٨٠) کەسی بێسەرو شوێن کراوە.
# [[ناحیەی پێباز]] (٤٤٢٠) کەسی بێسەرو شوێن کراوە.&lt;ref&gt; https://drawmedia.net/page_detail?smart-id=369&lt;/ref&gt;

== کارگێڕی ==
ئەم ناحیەیە لە ١٠١ گوند پێکھاتووە:&lt;ref&gt; {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان 2009 لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;
{{div col|colwidth=12em}}
* [[سەنگاو]](ناوەند)
* [[ئاوەبۆرەکەی خواروو]]
* [[ئاوەبۆرەکەی سەروو]]
* [[ئۆغلیجە]]
* [[باجگە]]
* [[باخەگردەڵە]]
* [[بانی مۆرد]]
* [[پنگڵەی دووەر]]
* [[پنگڵەی دووەری تازە]]
* [[پونگڵە]]
* [[پێنج ئەنگوستی خواروو]]
* [[پێنج ئەنگوستی سەروو]]
* [[تەپەسپی خواروو]]
* [[تەپەسپی سەروو]]
* [[تەپەسوورە]]
* [[تەپەعارەبی حاجی مارف]]
* [[تەپەعارەبی نەریمان]]
* [[تیلەکۆی حەمە ڕەزا]]
* [[تیمار، سەنگاو]]
* [[جامڕێزی خواروو]]
* [[جامڕێزی سەروو]]
* [[جنۆکەی حەمەتاڵیب]]
* [[جنۆکەی غەیدان]]
* [[جنۆکەی فەتاحەسور]]
* [[جنۆکەی قازی شەل]]
* [[حەسەن کەنۆشی خواروو]]
* [[حەسەن کەنۆشی سەروو]]
* [[حەمەی بارام، سەنگاو]]
* [[خدری خواروو]]
* [[خدری سەروو]]
* [[خوێڵینی ئاوەلێڵەکە]]
* [[خوێڵینی قەڵای باسەڕە]]
* [[خوێڵینی کەوەڵە]]
* [[خێڵی ئاخە]]
* [[داربەڕوو، سەنگاو]]
* [[درۆزنە]]
* [[دلکە]]
* [[دەرزیلە]]
* [[دەروارەی خواروو]]
* [[دەروارەی سەروو]]
* [[دەروێشانی بچوک]]
* [[دەروێشانی گەورە]]
* [[دووەر]]
* [[دۆبڕاو]]
* [[دێی ڕەشە]]
* [[ڕەبات، سەنگاو]]
* [[زالواو]]
* [[زەلەسوتاو]]
* [[زینانە]]
* [[ژاڵەی بچووک]]
* [[ژاڵەی کرپچنە]]
* [[ژاڵەی گەورە]]
* [[سەرقەڵا، سەنگاو]]
* [[سەیوەی]]
* [[سێ گۆمەتان]]
* [[شاحەسەن]]
* [[شەریف ئاوا]]
* [[شەلەیی]]
* [[شیوەباز]]
* [[عزەت ئاوا]]
* [[عەینەکەی حەمەشاسوار]]
* [[عەینەکەی سەعیدەڕەش]]
* [[فاتکە]]
* [[فەقێ حاجی]]
* [[قادرئاوا، سەنگاو]]
* [[قەڵاگە]]
* [[قەڵای شێخ ڕەشید]]
* [[کارێزەی ڕەبات]]
* [[کارێزەی دەلۆ]]
* [[کانی پەیتەش]]
* [[کانی خاکی]]
* [[کانی مامە]]
* [[کچان]]
* [[کرپچنە]]
* [[کەریمەجەل]]
* [[کەڵان]]
* [[کەڵەڕەشی بچووک]]
* [[کەڵەڕەشی حەمەسڵێمان]]
* [[کەڵەڕەشی گەورە]]
* [[کەوەڵە]]
* [[کێلەبەرزە]]
* [[گەڕاو، سەنگاو]]
* [[گەڕاوی حاجی شەریف]]
* [[گەڕەچیا]]
* [[گۆمەزەرد]]
* [[گۆیژە، سەنگاو]]
* [[مامران]]
* [[مەسۆیی بچووک]]
* [[مەسۆیی بەرگەچ]]
* [[مەسۆیی ڕەحیم]]
* [[مەملەحەی خوێڵین]]
* [[مەملەحەی خوێڵینی گۆم]]
* [[میراولی، سەنگاو]]
* [[میرەیی حەمەحەسەن]]
* [[میرەیی حەوزەوار]]
* [[ھەزارکانی، سەنگاو]]
* [[ھەشەزینی]]
* [[ھەمزەڕۆمی]]
* [[ھەنارەی خوارو]]
* [[ھەنارەی سەرو]]
* [[ھەنجیرە، سەنگاو]]
* [[ھێلانەقەل، سەنگاو]]
{{Div col end}}

== ئەمانەش ببینە ==
* [[قەزای چەمچەماڵ]]
* [[پارێزگای سلێمانی]]
* [[سەنگاو]]
* [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]
* [[پێڕستی گوندەکانی چەمچەماڵ]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}} 

{{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی}}
{{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>o5dq08iv8r9puk1mbzsg5bpddz3wahc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ناحیەی ئاغجەلەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>236141</id>
    <revision>
      <id>1581208</id>
      <parentid>1580999</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:08:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38179" sha1="ad2b9pxxzgg46cyw0vlcc6wuava5p6m" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو   = ناحیەی ئاغجەلەر
| ناوی_فەرمی            = '''{{lang-ar| ناحیة آغجلر}}{{ھن}}{{lang-en| Aghjaler Sub-District}}'''
| ناوی_خۆماڵی  =
| زمانی_ناوی_خۆماڵی =
| ناوەکانی_تر  = (ناحیەی قەڵاسێوکە)
| جۆری_نیشتنگە  = '''[[ناحیە]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە       = {{Photomontage
| photo1a = ناحیەی_ئاغجەلەر.png
| photo2a = نەخشەی کارگێڕی قەزای چەمچەماڵ.jpg
| photo2b = 
| photo3a =
| photo3b =
|
| spacing = 2
|size = 266
}}
| شرۆڤەی_وێنە  = نەخشەی سەرەوە{{ھن}}نەخشەی کارگێڕی ناحیەی ئاغجەلەر{{ھن}}نەخشەی خوارەوە{{ھن}}نەخشەی ناحیەی ئاغجەلەر لە [[قەزای چەمچەماڵ]]{{ھن}}(پەمەیی کاڵ)
| وێنەی_ئاڵا  =
| قەبارەی_ئاڵا     = 300px
| وێنەی_مۆر  =
| قەبارەی_مۆر  =
| وێنەی_نیشان  =
| قەبارەی_نیشان  =
| ناسناو  =
| دروشم   =
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=10 |coord={{Coord| 35.75| 44.9}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''ناحیەی ئاغجەلەر'''
| دەرزیی_نەخشە  =
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            =
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 270px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      =
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 35.75| 44.9 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}([[ھەرێمی کوردستان]])
| جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای چەمچەماڵ]]
| جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]]
| ناوی_دابەشکراو٤ = [[ئاغجەلەر]]
| جۆری_دابەشکراو٥ = ژمارەی [[گوند]]ەکان
| ناوی_دابەشکراو٥ = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;٦٥&lt;/span&gt;
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]]
| ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٨٧٥]]
| سەردێڕی_دامەزران١ =
| ڕێکەوتی_دامەزران١ =
| سەردێڕی_لەناوچوون =
| ڕێکەوتی_لەناوچوون =
| دامەزرێنەر  =
| ھۆکاری_ناونران =
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات =
| جۆری_دەسەڵات  =
| حیزبی_سەرۆک  =
| سەرناوی_سەرۆک  = بەڕێوەبەر
| ناوی_سەرۆک  = هێمن بەهجەت
| سەرناوی_سەرۆک١        =
| ناوی_سەرۆک١    =
| سەرناوی_سەرۆک٢        =
| ناوی_سەرۆک٢    =
&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٦٣٨
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ =
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ =
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا =
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ =
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ =
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م   = ٦١٢
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م  = ١٤٢٤
| نزمترین_بەرزایی_بە_م  = ٣٥٨
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان  = ١١١٦٩
| دانیشتووان_لە   = [[٢٠٢٠]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢  = ١٧٫٥	
| مەزندەی_دانیشتووان  =
| مەزندەی_دانیشتووان_لە =
| دانیشتووانی_شاری  = ٢٤٩٤
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ =
| دانیشتووانی_لادێیی = ٨٦٧٥
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ =
| سەرناوی_دانیشتووان  =
| ئاگاداریی_دانیشتووان  =
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt;
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧)
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     = ٠٫٧٠٦&lt;ref name=&quot;GlobalDataLab&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}{{color|#0c0|بەرز}} · [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|٢ەم بۆ ١٧]]
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١  = [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc = +٣
| کاتناوچە١_DST  = [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST = +٣
&lt;!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە =
| کۆدی_پۆستە  = ٤٣٠٠٠
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢ =
| کۆدی_پۆستە٢  =
| جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە  = ٩٦٤+
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە  = http://www.slemani.gov.krd/ku/
| پەراوێزەکان  =
}}

'''ناحیەی ئاغجەلەر''' یەکێکە لە حەوت ناحیەی [[قەزای چەمچەماڵ]] لە [[پارێزگای سلێمانی]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[ئاغجەلەر]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣| نووسەر = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt; ژمارەی دانیشتووانی ناحیەی ئاغجەلەر لە ساڵی ٢٠٢٠دا (١١٬١٦٩)کەسە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەڕێوبەرایەتی ئاماری سلێمانی| ناونیشان = http://sulamar.com/storePublications/ross.pdf| ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = مەحموود عوسمان مەعروف| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20230220083440/http://sulamar.com/storePublications/ross.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

ناحیەی ئاغجەلەر سەرجەمی دانیشتووانەکەی [[کورد]]ە، وەیەکێکە لە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]]، لە سەرەتادا لەگەڵ [[قەزای چەمچەماڵ]]دا سەر بە سنجاقی سلێمانی بوو، بەڵام لەگەڵ داگیرکاری ئینگلیز و درووستکردنی دەوڵەتی [[عێراق]] بۆ کەم کردنەوەی لایەنگری شۆڕشی [[شێخ مەحموودی حەفید]]، [[قەزای چەمچەماڵ]] خرایە سەر [[پارێزگای کەرکووک]]، بەڵام بەھۆکاری سیاسی و پاکتاوکردن و کەمکردنەوەی ڕێژەی [[کورد]] لە [[پارێزگای کەرکووک]] دابڕێنراو لە ساڵی ١٩٧٦دا [[قەزای چەمچەماڵ]] خرایەوە سەر [[پارێزگای سلێمانی]]، لە ئێستادا چارەنووسی ئەم ناحیەیە چاوەڕێی جێبەجێکردنی (ماددەی ١٤٠ی دەستووری عێراق) دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.com140.com/paper.php?source=akbar&amp;mlf=copy&amp;sid=5 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304124841/http://www.com140.com/paper.php?source=akbar&amp;mlf=copy&amp;sid=5 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

لە [[شاڵاوی ئەنفال]]دا ئەم ناحیەیە لەسەر ئاستی ناحیەکانی [[باشووری کوردستان]] زۆرترین قوربانی داوە لە دوای [[ناحیەی قادرکەرەم]].&lt;ref&gt; https://web.archive.org/web/20170611001206/http://uk.gov.krd/articles/detail.aspx?lngnr=12&amp;anr=36742&lt;/ref&gt;

== ناو ==
لە سەردەمی بابانی و عوسمانیدا بەم ناوچەیە دەوترا قەڵاسێوکە، تاوەکو سەردەمی پاشایەتی ناوی ناحییەکە ھەر قەڵاسێوکە بوو.

ناوی ناحیەی ئاغجەلەر لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[ئاغجەلەر]]ە.
* وشەی ئاغجەلەر گوایە لە وشەی (ئاغاج+لەر) ھاتووە ئاغاج واتای دار(درەخت) و لەر ئامڕازی کۆیە لە زمانی تورکیدا، بەسەریەکەوە دەبێتە دارەکان.
* ئاقجەلەر یا ئاغجەلەر بووە، ئاقجە یان ئاغجە بە واتای پارچە زیو دێت، بەسەریەکەوە دەبێتە زیوەکان. 
* گوایە باغچەلەر بووە بەواتای باخچەکان دێت، کە لە زوودا ئەم گوندە ھەمووی باخ و بێستان بووە.
* ئاغجەلەر لە زمانی تورکیدا بە واتای ھاوارکردنیش دێت.
* ئەگەری ھەیە پێش داگیرکاری عوسمانی ناوێکی کوردی ھەبووبێ بە وتن نزیک بووبێت لەم وشەیە یان بەم واتایە ھاتبێت، لە سەردەمی عوسمانییەکاندا گۆڕدراوە، لەبەرئەوەی ئەم گۆڕانکارییانەیان بەکاردەھێنا لە ناوچەکاندا.&lt;ref&gt; {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = أصول أسماء المدن و المواقع العراقیة؛ الجزء الاول | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2019/369547.PDF?ver=132115590250000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = جەمال بابان  |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
ناحیەی ئاغجەلەر ھاوسنوورە لەگەڵ؛ 
* لە باکوورەوە [[ناحیەی ئاشتی]] و [[ناحیەی تەقتەق]] لە [[قەزای کۆیە]].
* لە باشوورەوە لەگەڵ [[ناحیەی ناوەندی قەزای بازیان]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ]] و [[ناحیەی تەکیەی کاکەمەند]].
* لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووکان]]، [[ناحیەی سورداش]] و [[ناحیەی پیرەمەگروون]].
* لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی شوان]] لە [[پارێزگای کەرکووک]].&lt;ref&gt; https://www.openstreetmap.org/relation/11068387&lt;/ref&gt;

* ڕووبەری ئەم ناحیەیە (٦٣٨کم&lt;small&gt;٢&lt;/small&gt;)ە لە (١٨٫٣٩٪) [[قەزای چەمچەماڵ]] پێکدەھێنێت، وە لە (٣٫١٦٪) [[پارێزگای سلێمانی]] پێکدەھێنێت.

* لە ڕووی ڕووبەرەوە لە ئاستی (سێیەمە) لە حەوت ناحیەی [[قەزای چەمچەماڵ]]دا.
* لە ڕووی دانیشتوانەوە لە سەر ئاستی (چوارەمە) لە حەوت ناحیەی [[قەزای چەمچەماڵ]].&lt;ref&gt; https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
=== سەردەمی عوسمانی ===
* '''لە نێوان ساڵانی(١٨٥١-١٨٦٩)'''
سیستەمی کارگێڕی ئەم قۆناغە لەژێر ھەژموونی دابەشبوونی جوگرافیای [[ھۆز]]ەکاندا بووە. سیستەمی کارگێڕی ئەم ماوەیەی دەسەڵاتی عوسمانی لە سنجاق و قەزا پێکھاتبوو.
** لەم ماوەیەدا ناحیەی ئاغجەلەر [[قەزا]] بووە و سەر بە سنجاقی سلێمانی بووە و ناوی (قەزای قەڵاسێوکە) بووە، ناوەندەکەشی شارەدێی [[ئاغجەلەر]] بووە.&lt;ref&gt; {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =عشائر العراق  | ناونیشان = https://www.noor-book.com/en/ebook-History-موسوعھ-عشائر-العراق-ج-1-عباس-العزاوی-pdf |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = عباس العزاوی |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;

* '''لە نێوان ساڵانی(١٨٦٩-١٨٧٢)دا'''
قۆناغی (مەدحەت پاشا)یە کە بۆ ماوەی سێ ساڵ والی [[بەغدا]] بوو، ھەرچەندە تەمەنی ئەم قۆناغە کەم بوو، بەڵام تێیدا گۆڕانکاری جەوھەری ئەنجامدرا لەوانە:
# ھەڵوەشاندنەوی فرە ناوەندی [[قەزا]]کان: بەشێکی زۆری قەزاکان فرە ناوەند بوون و بەشێکی ئەم ناوەندانە بەناوی [[ھۆز]]ەکانەوە بوو.
# کۆکردنەوەی قەزاکان: بەشێک لە قەزاکان کۆکرانەوە لە یەک قەزادا، و یەک ناوی بۆ داندرا، بۆ نموونە کۆکردنەوەی ھەر سێ قەزای(پیرحەیاتی، چیاسەوز)، (سەرچنار، گڵناغاج، قەسرۆک، گدخەبەر، جبق قلعە) و (قەڵاسێوکە، ئاغجەلەر، عەسکەر، عەشرەتی سمایل عوزێری) لە ناو قەزای قەڵاسێوکەدا.&lt;ref&gt; {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&amp;lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;
# لەم ماوەیەدا لیوای سلێمانی لە ١٦ قەزا پێکھاتبوو کە یەکێکیان قەزای قەڵاسێوکە بوو.
[[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە نێوان ساڵانی (١٨٦٩ - ١٨٧٢)دا.png |وێنۆک|400px|ناوەڕاست|نەخشەی لیوای سلێمانی لە ساڵانی(١٨٦٩-١٨٧٢)]]

* '''لەنێوان ساڵانی(١٨٧٣-١٩١٨)دا'''
لەم ماوەیەدا چەندین گۆڕانکاری سازدرا، لەوانە لیواکانی دەوڵەتی [[عێراق]]ی ئێستا کەمکرایەوە بۆ (٨)سنجاغ-لیوا، لیواکانی کەش کران بە [[قەزا]] و بەشێکی زۆری قەزاکانیش کرانە [[ناحیە]]. یەکە کارگێڕییەکانی [[باشووری کوردستان]] دەکەونە سنووری سنجاغەکانی(مووسڵ و شارەزوور و بەغدا). تا پێکھێنانی [[ویلایەتی مووسڵ]] لە ساڵی(١٢٩٦ک-١٨٧٩ز)دا ھەموو سنجاغەکانی سەرەوە سەر بە [[ویلایەتی بەغدا]] بوون و دوای ئەو بەروارە ھەردوو لیوای سلێمانی و شارەزوور خرایە سەر [[ویلایەتی مووسڵ]]. خاڵی گرنگی ئەم قۆناغە لەوەدایە کە تۆماری زانیاری وردی یەکە کارگێڕییەکان لە ساڵنامەی ویلایەتەکاندایە. 
** (قەزای قەڵاسێوکە) بچووک کرایەوە و بووە [[ناحیە]] و خرایە سەر [[قەزای بازیان]].
** لیوای سلێمانی لەم ماوەیەدا پێکھاتبوو لە ٦ قەزا.&lt;ref&gt; {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت بغداد | ناونیشان = https://www.dig-doc.org/index.php?page=Ym9vaw%3D%3D&amp;op=ZGlzcGxheV9ib29rX2RldGFpbHNfdQ%3D%3D&amp;book_id=NjE4&amp;lan=YXI%3D |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٨٧٥)دا.png |وێنۆک|450px|ناوەڕاست|نەخشەی سنجاغی(پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٨٧٥دا]]
** لە ساڵی ١٨٩٠دا ناحیەی قەڵاسێوکە(ئاغجەلەر) ھەر سەر بە [[قەزای بازیان]] مایەوە.
[[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٨٩٤)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی سنجاغی(پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٨٩٤دا]]
[[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٩١٢)دا.png|وێنۆک|450px|ناوەڕاست|نەخشەی سنجاغی(پارێزگا) سلێمانی لە ساڵی ١٩١٢دا]]
=== لە سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتییدا(١٩١٨ - ١٩٥٨)  ===
لەدوای نەمانی دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانیەکان]] و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێ، بۆ چەند ساڵێک ئیدارەی لیوای سلێمانی ڕاستەوخۆ لە ژێر ھەژموونی ئینگلیزدا بوو، بە پێچەوانەی لیواکانی تر کە سەر بە [[بەغدا]] بوون، بەڵام دوای واژۆکردنی پڕۆتۆکۆلێک لە نێوان [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] و [[عێراق]]دا، ئەنجوومەنی وەزیرانی عێراق لە (١١/تەممووزی/١٩٢٣)دا بڕیاری لکاندنی [[سلێمانی]] بە [[عێراق]]ەوە درا، ئەم بڕیارەش لە ساڵی دوایدا جێبەجێکرا بە ناردنی(٥) ئەندام وەکو نوێنەری لیواکە لە ئەنجوومەنی دامەزراندنی عێراقدا(المجلیس التأسیس العراقی)، دواتر لە کاتی لێکۆڵینەوەی تایبەت بە ناکۆکی نیوان [[عێراق]] - [[تورکیا]] لە سەر دواڕۆژی [[ویلایەتی مووسڵ]]، کۆمەڵەی گەلان لە شوباتی ١٩٢٥ز دا لیژنەی خۆی ڕەوانەی ئەم ویلایەتە کرد، بە کۆتایی ھاتنی ئەم کێشەیە ئیتر [[سلێمانی]] بووە بەشێک لە دەوڵەتی [[عێراق]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = الدلیل العراقی الرسمی لسنة ١٩٣٦ | ناونیشان = https://archive.org/details/iraqdirectory1935dangoor |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = محمود فھمی درویش  |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;

* '''لە نێوان ساڵانی(١٩١٨ - ١٩٣٦)دا'''
** ڕێکخستنەوەی سنوری نێوان ھەردوو لیوای [[کەرکووک]] و [[سلێمانی]] بە شێوەیەک زنجیرە چیای قەرەداغ و بازیان بوو بە سنووری نێوانیان، بەمەش [[قەزای بازیان]] کە ناوەندەکەی [[چەمچەماڵ]] بوو، کرا بە دوو بەشەوە بەشی یەکەم [[قەزای چەمچەماڵ]] بە ھەردوو (ناحیەی قەڵاسێوکە و ناحیەی سەنگاو) و بەشی دووەم [[ناحیەی بازیان]]، یەکەم بەشیان لە لیوای سلێمانی دابڕێنرا و خرایە سەر لیوای کەرکووک، دووەمیان لەسەر لیوای سلێمانی مایەوە، ھەروەھا بەشی خواری [[ناحیەی زەڕایەن|ناحیەی وارماوا]]ش کە دواتر بوو بە [[ناحیەی پێباز]] خرایە سەر [[قەزای کفری]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = الکورد فی الوثائق البریطانیة | ناونیشان = https://www.noor-book.com/کتاب-الکورد-فی-الوثائق-البریطانیھ-pdf |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عثمان علی |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی (١٩٣٦)دا.png|وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی کارگێڕی لیوای سلێمانی لە ساڵی ١٩٣٦دا]]

* '''لە نێوان ساڵانی(١٩٣٦ - ١٩٥٨)دا'''
لەم ماوەیەدا [[قەزای چەمچەماڵ]] لە سنووری [[پارێزگای کەرکووک]]، لە سێ ناحیە پێکھاتبوو [[ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ]]، [[ناحیەی سەنگاو]] و ناحیەی ئاغجەلەر، وەھیچ گۆڕانکارییەک لە کەرتەکان و یەکە کارگێڕییەکانیدا نەکرا.
[[پەڕگە:نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی ئاغجەلەر لە ساڵی ۱۹٤۷دا.jpg|450px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی کەرتەکانی ناحیەی ئاغجەلەر لە ساڵی ۱۹٤۷دا]]
=== لە سەردەمی کۆماریدا (١٩٥٨ - ١٩٩٠)دا ===
ئەم سەردەمە بە نەمانی دەسەڵاتی پادشایی و دەستپێکردنی سەردەمێکی نوێیە، ئەم سەردەمە پڕە لە گۆڕانکاری سیاسی، حکومی [[عەبدولکەریم قاسم]] (٥) ساڵ، نەتەوە پەرستەکان بە سەرکردایەتی [[عەبدولسەلام عارف]]، دواتر براکەی [[عەبدولڕەحمان عارف]] (٥) ساڵ، دەسەڵاتی [[حیزبی بەعس|بەعسییەکان]] لە دوو قۆناغدا، [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] (١٩٦٨ - ١٩٧٩) و [[سەددام حوسێن]] (١٩٧٩ - ٢٠٠٣)، دەسەڵاتی سەددام لەسەر ئەم قەزایە تا ساڵی ١٩٩١ بوو. کاریگەری ئەم فرە دەسەڵاتە و دەستتێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە [[سیاسەت]]ی عێراق،  لەسەر گۆڕاکارییە کارگێڕییەکان بە زەقی دەردەکەوێت، زۆربەی زۆری ئەو گۆڕانکارییانە سیاسی بوو، ئامانجی لە ناوبردنی بزوتنەوەی سیاسی کوردستان بوو، وە گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە ستراتیژییەکان بوو، بەتایبەت ئەوانەی دەوڵەمەند بوون بە سامانە سروشتییەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&amp;lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;
* '''لە نێوان ساڵانی(١٩٥٨ - ١٩٧٥)دا'''
[[قەزای چەمچەماڵ]] لەم ماوەیەدا سەر بە [[پارێزگای کەرکووک]] بوو لە ڕووی کارگێڕییەوە ھیچ گۆڕانکارییەک ڕووی نەدا لە کەرت و ناحیە و گوندەکانیدا.
* '''لە نێوان ساڵانی(١٩٧٥ - ١٩٨٦)دا'''
# دابڕانی ھەردوو [[قەزای کەلار]] و [[قەزای چەمچەماڵ]] لە [[پارێزگای کەرکووک]] و بەستنەوەیان بە [[پارێزگای سلێمانی]]یەوە بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٦٠٨) لە ٦\١١\١٩٧٥دا.
# دابڕانی (٦) کەرت لە ناوەندی [[قەزای چەمچەماڵ]]ی سەر بە [[پارێزگای سلێمانی]] و لکاندنیان بە [[ناحیەی قەرەحەسەن]]ی سەر بە [[قەزای کەرکووک]] بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٣٢) لە ٢٤\١\١٩٧٦دا.
# دابڕاندنی کەرتێک لە قەزای چەمچەماڵ و لکاندنی بە [[ناحیەی قەرەھەنجیر]]ی سەر بە [[قەزای کەرکووک]] بە پێی فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٣٣) لە ٦\٥\١٩٧٩دا.
[[پەڕگە:نەخشەی کارگێڕی قەزای چەمچەماڵ لە ساڵی ۱۹۷٥دا.jpg|450px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی کارگێڕی قەزای چەمچەماڵ لە ساڵی ۱۹۷٥دا]]
[[پەڕگە:پارێزگای سلێمانی لە ساڵی(١٩٧٧)دا.png |وێنۆک|ناوەڕاست|450px|نەخشەی پارێزگای سلێمانی لە ساڵی ١٩٧٧دا.]]

* '''لە نێوان ساڵانی(١٩٨٧ - ١٩٩٠)دا'''
# لەگەڵ پڕۆسەی خاپوورکردنی گوندەکانی [[باشووری کوردستان]]، [[ڕژێمی بەعس]] ھەستا بە دروستکردنی ئۆردوگایەکی زۆرەملێ بە ناوی ([[شۆڕش، چەمچەماڵ|موجەمەعی شۆڕش]]) لە نزیک شارۆچکەی [[چەمچەماڵ]]، بۆ نیشتەجێکردنی دانیشتوانی گوندە خاپوورکراوەکانی ئەم قەزایە. لەو ماوەیەدا بە فەرمانی کۆماری لە ١٢\٥\١٩٨٧دا ھەردوو ناحیەی ئاغجەلەر و [[ناحیەی سەنگاو]] ھەڵوەشێنرایەوە و ھەموو کەرتەکانیان لکێندران بە ناوەندی قەزاکەوە. 
# ڕژێمی بەعس چۆن ئامانجی لە دابڕاندنی [[قەزای چەمچەماڵ]] لە [[پارێزگای کەرکووک]] بۆ گۆڕینی دیمۆگرافیای [[پارێزگای کەرکووک]] بوو ھەمان کرداری لە سەر [[قەزای دووزخورماتوو]] جێبەجێکرد، بە فەرمانی ژمارە(٣٦٨) لە ٣٠\٦\١٩٨٧دا [[ناحیەی قادرکەرەم]]ی لە [[قەزای دووزخورماتوو]] دابڕاند و لکاندی بە قەزای چەمچەماڵە.
# بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٥٠٨) لە ٣\٨\١٩٨٧دا [[ناحیەی قادرکەرەم]]ی ھەڵوەشاندەوە و ھەموو کەرتەکانی لکاند بە ناوەندی قەزای چەمچەماڵەوە.&lt;ref&gt; https://uomustansiriyah.edu.iq/books/94357.html&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:نەخشەی کارگێڕی قەزای چەمچەماڵ لە ساڵی ۱۹٨۷دا.jpg|450px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی کارگێڕی قەزای چەمچەماڵ لە ساڵی ۱۹٨۷دا]]
[[پەڕگە:نەخشەی قەزای چەمچەماڵ لە ساڵی ۱۹٨۷دا.jpg|450px|وێنۆک|ناوەڕاست|نەخشەی قەزای چەمچەماڵ لە ساڵی ۱۹٨۷دا]]
=== سەردەمی حکوومەتی ھەرێم ===
* '''لە ماوەی ساڵانی(١٩٩١ - ١٩٩٢)دا:'''
لەم ماوەیەدا [[پارێزگای سلێمانی]] و [[پارێزگای ھەولێر]] و [[پارێزگای دھۆک]] لە لایەن [[بەرەی کوردستانی]]ەوە بە ڕێوەدەبرا، کە لەسەر ھەمان سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی ساڵی ١٩٨٩ بەڕیوەدەبرا، لەبەرئەوەی [[گوند]]ەکان تازە ئاوەدان دەکرانەوە، ھەروەھا لەڕووی کارگێڕییەوە [[ھەرێمی کوردستان]] دروست نەببوو تاوەکو لەساڵی ١٩٩٢ [[پەرلەمانی کوردستان]] پێکھێنرا. ئینجا یەکە کارگێڕییەکان دروستکرانەوە.

* '''لە ماوەی ساڵانی(١٩٩٢ - ٢٠٠٣)دا:'''
# لە دوای [[ڕاپەڕین]]ی ١٩٩١، ھەڵبژاردنی [[پەرلەمانی کوردستان]] بە پێی بڕیاری ژمارە(١٨) لە (٢٢ - ٩ - ١٩٩٢)دا ڕێگەی دا بە [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] ھەموو ئەو [[قەزا]] و [[ناحیە]]یانەی بە مەبەستی سیاسی ھەڵوەشێنراونەتەوە سەر لە نوێ پێکبھێنرێنەوە.&lt;ref&gt; https://www.parliament.krd/media/6102/18.pdf&lt;/ref&gt;
# [[قەزای چەمچەماڵ]] دروستبووەوە و پێکھاتبوو لە (٣) [[ناحیە]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ]]، [[ناحیەی سەنگاو]] و ناحیەی ئاغجەلەر.
# ھێنانە کایەی ھەردوو [[ناحیەی شۆڕش، چەمچەماڵ|ناحیەی شۆڕش]] و [[ناحیەی تەکیەی کاکەمەند]] لەساڵی ٢٠٠٠دا بە دابڕانیان لە کەرتەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ]] و ناحیەی ئاغجەلەر بە بڕیاری [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]](ئیدارەی سلێمانی).

* '''لە ماوەی ساڵانی(٢٠٠٣ - ٢٠١٥)دا:'''
# لە دوای پرۆسەی ئازادی عێراق ناحیەی قادرکەرەم ئاوەدان کرایەوە لەگەڵ گوندەکانی و ناحیەیەکە وەک یەکەی کارگێڕی گەڕایەوە سەر [[قەزای چەمچەماڵ]].
# ھێنانە کایەی [[ناحیەی تەکیەی جەباری]] بە دابڕانی لە کەرتەکانی ناحیەی قادرکەرەم لە ساڵی ٢٠٠٤دا بە بڕیاری [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]](ئیدارەی سلێمانی).
# بۆ چارەسەرکردنی ئەو بۆشاییە ئیدارییەش ئەنجومەنی وەزیرانی [[ھەرێمی کوردستان]] بە بڕیارێک لە رۆژی ٦/٨/٢٠٠٦ [[ئیدارەی گەرمیان]]ی پێکھێنا کە ناوەندەکەی شارۆچکەی  [[کەلار]] بوو، [[قەزای چەمچەماڵ]] یەکێک بوو لە قەزاکانی [[ئیدارەی گەرمیان]].
# بە بڕیاری [[پۆل:حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] لە ساڵی ٢٠١٤دا [[قەزای چەمچەماڵ]] لە [[ئیدارەی گەرمیان]] دابڕاو خرایەوە سەر [[پارێزگای سلێمانی]].

== شاڵاوی ئەنفال ==
ئەوەی لە [[شاڵاوی ئەنفال]]دا ڕوویدا تەنھا ھەوڵێک نەبوو بۆ لەناوبردن و کوشتنی تاکی کوردی، بەڵکو ھەوڵێک بوو بۆ سڕینەوەی تەواوی مۆرکی نەتەواویەتی گەلی [[کورد]]، بەو پێیەی ئەنفال پرۆسەیەکی پلان بۆ دارێژاوی پێش وەختەبوو، بەوەی  پلانی پێشوەختەی بۆ دارشتبوو پرۆسەکەی دابەشکردبوو بەسەر (٨)قۆناغدا و لە (٦) ناوچەی جوگرافیای جیاوازدا  سەرجەمی ئەو قۆناغانە لە ٢٣ی شوباتی ١٩٨٨ دەستی پێکردوو لە ٦ی ئەیلولی ١٩٨٨ پاش روخاندنی ھەموو گوندەکانی [[باشووری کوردستان]] کۆتایی ھات.

قۆناغەکانی ئەنفال لە ٢٣ی شوباتی ١٩٨٨ بۆ ٦ی ئەیلولی ١٩٨٨.
(٨)قۆناغ لە (٦) ناوچەی جوگرافیادا: 
# قۆناغی یەکەم بۆ سەر ناوچەی دۆڵی جافایەتی. 
# قۆناغی دووەم بۆ سەر [[قەزای قەرەداغ]].
# قۆناغی سێیەم بۆ سەر ناوچەی [[گەرمیان]]. 
# قۆناغی چوارەم بۆ سەر ناوچەی قەڵاسێوکە و دۆڵی [[زێی بچووک]]. 
# قۆناغی پێنج و شەش و حەوت بۆ سەر ناوچەکانی [[قەزای شەقڵاوە]] و [[قەزای ڕەواندز]].
# قۆناغی ھەشتەم و کۆتایی بۆسەر ناوچەی [[بادینان]]. 
سەرجەم ئەم قۆناغانەش لە ٦ ی ئەیلولی ١٩٨٨ پاش روخاندنی ھەموو گوندەکانی [[باشووری کوردستان]] کۆتایی ھات .

* لێرەدا ئاماژە بە قۆناغی چواری [[شاڵاوی ئەنفال]] دەدەین لەبەرئەوەی ناحیەی ئاغجەلەر بەر ئەم قۆناغەی [[شاڵاوی ئەنفال]] کەوت.
=== قۆناغی چوارەمی ئەنفال لە(٣\٥ تا ١٥\٥\١٩٨٨) ===
قۆناغی چوارەمی [[شاڵاوی ئەنفال]] بۆ سەر ناوچەکانی (ناحیەی ئاغجەلەر، [[ناحیەی شوان]]، [[چەمی ڕێزان]]، [[قەزای کۆیە]]، [[ناحیەی تەقتەق]]) لە سنووری ھەرسێ پارێزگای ([[پارێزگای ھەولێر]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[پارێزگای کەرکووک]]) بوو، ئەم ھێرشەش بە [[چەکی کیمیایی|کیمیابارانکردنی]] [[گوند]]ی [[گۆپتەپە]]ی (٣٠٠)ماڵە دەستی پێکرد. ئەم ھێرشەشە بووە ھۆی کوشتنی نزیکەی (٣٠٠)کەسی ئەم گوندە، وە بە دووەم ھێرشی زیان بەخش دائەنرێ لە دوای [[شار]]ی [[ھەڵەبجە]]. 
# سەر لە بەیانی رۆژی ٤ی مایس ھێزی پیادەی رژێم لە ھەموو لایەکەوە دەستی پێکرد ئەم ھێرشە بە فەرماندەی لیوا روکن (سوڵتان ھاشم) بوو بەشێک لەم ھێرشە لە [[چەمچەماڵ]] و [[تەکیەی کاکەمەند]]ەوە بەرەو ناحیەی ئاغجەلەر کەوتە ڕێ ئەم ناحیەیە سالێک لەوەو پێش روخابوو.
# پاشان ھێرشێکی تر لە [[سوسێی سەیدان]]ەوە بەرەو [[سورقاوشان]] کەوتە ڕێ و ھێرشێکی دیکە لە [[ناحیەی تەقتەق]]ەوە بۆ گوندەکانی لێواری [[زێی بچووک]] و شێخ بزێنی و [[گۆپتەپە]]، ھێرشێکی دیکە بەرەو گوندەکانی نزیک [[قەزای کۆیە]] بەرێکەوت. 

* '''زیانەکانی ئەم قۆناغە'''
سوپا لە رۆژی ١٥\٥ سەرجەم گوندەکانی ئەم ناوچەیەی ڕووخاند و تەنھا لە ناحیەی ئاغجەلەر کە (٦٧) گوندی تیدا بوو (٢،٨١٣)خانووی تێدا بوو (١٤،٨٦٤)کەسی تێدا دەژیا نزیکەی (٧،٢٠١) کەس ئەنفال کراون.&lt;ref&gt; https://drawmedia.net/page_detail?smart-id=369&lt;/ref&gt;

== کارگێڕی ==
ئەم ناحیەیە لە ٦٥ گوند پێکھاتووە:&lt;ref&gt; {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان 2009 لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;
{{div col|colwidth=12em}}
* [[ئاغجەلەر]](ناوەند)
* [[ئازادی، ئاغجەلەر]]
* [[ئاوبارە، ئاغجەلەر]]
* [[ئەسکەندەربەگ]]
* [[بلوکێن]]
* [[بەردەعازەبان]]
* [[بۆڵقامیش]]
* [[بێدەر]]
* [[تلیان، ئاغجەلەر]]
* [[تەقتەق، ئاغجەلەر]]
* [[تەکباسان]]
* [[تەوەکەڵی بچوک]]
* [[تەوەکەڵی قەسرکان]]
* [[تەوەکەڵی گەورە]]
* [[توتەقەل]]
* [[تیژە]]
* [[جلمۆرد]]
* [[چنارتوو]]
* [[چوخلیجە]]
* [[چیاسەوز، ئاغجەلەر]]
* [[حەیدەرەبەگ]]
* [[خرج حرج]]
* [[خڕبەندەلوو]]
* [[دارەقوتە]]
* [[داڵاواڕووتە]]
* [[داڵاواشێخ ساڵەح]]
* [[داڵاواکوردان]]
* [[سەرچنار، ئاغجەلەر]]
* [[سۆتکە، ئاغجەلەر]]
* [[شۆڕجە]]
* [[شێخ پاڵەوان]]
* [[شێخ محەمەد، ئاغجەلەر]]
* [[شێخان سورقاوشان]]
* [[شێخان شێخ بزێنی]]
* [[عەسکەر]]
* [[قامیشە، ئاغجەلەر]]
* [[قەسرۆک، ئاغجەلەر]]
* [[قەڵاچوغەی شێخ سەلام]]
* [[قەڵاچوغەی شێخ کەریم]]
* [[قوچلەر]]
* [[قوچەبڵاخ]]
* [[قودرەتە، ئاغجەلەر]]
* [[قوڕاوە]]
* [[کانی بۆگەنە]]
* [[کانی بی شێخ عەبدوڵا]]
* [[کانی بی، ئاغجەلەر]]
* [[کانی سپیلکە]]
* [[کانی عارەبان]]
* [[کانی گەوھەر]]
* [[کانی ھەنجیرەی ساڵحۆک]]
* [[کانی ھەنجیرەی شێخ بزەینی]]
* [[کۆزەبۆرە]]
* [[گردخەبەر]]
* [[گڵناغاجی بچوک]]
* [[گڵناغاجی گەورە]]
* [[گەڕاو، ئاغجەلەر]]
* [[گەڕگەڕ]]
* [[گەزەڵان]]
* [[گەورەدێ، ئاغجەلەر]]
* [[گۆپتەپە]]
* [[ماملێسی]]
* [[مایلە]]
* [[محەمەدخان]]
* [[مۆتلیجە]]
* [[مۆردخواردی خواروو]]
* [[مۆردخواردی سەروو]]
{{Div col end}}

== ئەمانەش ببینە ==
* [[قەزای چەمچەماڵ]]
* [[پارێزگای سلێمانی]]
* [[ئاغجەلەر]]
* [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]
* [[پێڕستی گوندەکانی چەمچەماڵ]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}} 

{{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی}}
{{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>ad2b9pxxzgg46cyw0vlcc6wuava5p6m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە چالاکەکان</title>
    <ns>4</ns>
    <id>241625</id>
    <revision>
      <id>1581328</id>
      <parentid>1580902</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T21:00:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: نوێکردنەوە</comment>
      <origin>1581328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2026" sha1="auscnat55qzfys36wdueqix0864u2fd" xml:space="preserve">{{ئەمانەش ببینە|ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە ناچالاکەکان}}
{{چینی ناوەند}}
پێرستی [[وپ:بۆت|بۆت]]ە چالاکەکانی ویکیپیدیا{{ھن}}
بۆتی چالاک بە بۆتێک دەڵێن کە لە ٣٠ ڕۆژی ڕابردوو لانی کەم [[تایبەت:بەشدارییەکان|بەشدارییەکی]] ھەبووە.{{ھن}}
لە ئێستادا ئەم ئامارە ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.{{ھن}}
'''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ''٢١:٠٠، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)''
{{کۆتایی}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin: auto;&quot;
|+ بۆتە چالاکەکان
|-
! # !! بەکارھێنەر !! دوایین دەستکاری !! ژمارەی دەستکارییەکان !! مافەکان !! ڕێکەوتی خۆتۆمارکردن
|-
| ١ || [[بەکارھێنەر:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/InternetArchiveBot|٥ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٨٦٤٤٢ || bot || ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧
|-
| ٢ || [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/AramBot|٥ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٣٥٤٨٧٣ || bot,botadmin || ٤ی نیسانی ٢٠٢٠
|-
| ٣ || [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/MediaWiki message delivery|٤ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٣٤٦٦ || bot || ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣
|-
| ٤ || [[بەکارھێنەر:Xqbot|Xqbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Xqbot|٣ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٢١١٩٠ || bot || ٣١ی ئابی ٢٠٠٩
|-
| ٥ || [[بەکارھێنەر:Dexbot|Dexbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Dexbot|١ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٨٣٩٧ || bot || ٢ی ئایاری ٢٠١٢
|}

[[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]]</text>
      <sha1>auscnat55qzfys36wdueqix0864u2fd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەلجەزیرەی ئینگلیزی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>243489</id>
    <revision>
      <id>1581324</id>
      <parentid>1478001</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T20:58:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Hivja پەڕەی [[کەناڵی ئەلجەزیرە ئینگلیزی]]ی گواستەوە بۆ [[ئەلجەزیرەی ئینگلیزی]]</comment>
      <origin>1478001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6646" sha1="fm3blf3hpibpuub9mfl0p8jwsuai3mw" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}[[پەڕگە:Al jazeera english newsroom.jpg|وێنۆک| ژووری ھەواڵی کەناڵی ئەلجەزیرەی ئینگلیزی]]

'''ئەلجەزیرە ئینگلیزی''' کەناڵێکی ھەواڵی ٢٤ کاتژمێریە بە [[زمانی ئینگلیزی]]، بە لقێکی [[کەناڵی ئەلجەزیرە|تۆڕی ئەلجەزیرە]] دادەنرێت، ئامانجی ڕووماڵکردنی ڕووداوەکانی [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] و جیھانە، زۆرترین سەردانکەری ھەیە. بڕیار بوو لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٠٦ دەست بە پەخش بکات، بەڵام پەخشەکەی تا ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦ دواکەوت، کەناڵەکە ڕۆژێک پێش دەستپێکردنی پەخشەکەی ناوی خۆی لە کەناڵی ئەلجەزیرەی نێودەوڵەتییەوە گۆڕی بۆ ئەلجەزیرە ئینگلیزی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gulfnews.com/world/gulf/qatar/al-jazeera-turning-into-private-media-organisation-1.837871|سەردێڕ= &quot;گۆڕانکاری ئەلجەزیرە بۆ ڕێکخراوی میدیای تایبەت&quot;.}}&lt;/ref&gt;

کەناڵی ئەلجەزیرە ئینگلیزی بە یەکەمین کەناڵی ھەواڵی نێودەوڵەتی بە زمانی ئینگلیزی دادەنرێت کە بارەگا سەرەکییەکەی لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستە، ھەروەھا ھەوڵدەدات پەیوەندی لەنێوان ئەم ناوچەیە و زیاتر لە ملیارێک ئینگلیزی زمان لە سەرانسەری جیھاندا ببەستێ، مێژووی پێشووی کەناڵی جەزیرە کە لە ساڵی ١٩٩٦ دەستی بە پەخش کردووە و ئەو شۆڕشەی لە جیھانی عەرەبیدا دروستی کرد، پاشان ڕووماڵکردنی ھەندێک شەڕ و ڕووداوی گەرمی وەک شەڕی عێراق و شەڕی ئەفغانستان و لێدوانەکانی [[ئوسامە بن لادن]] و بۆردومانی نووسینگەکانی لە بەغدا و کابول لە کۆتاییدا بەڵگەنامەی بۆردومانی ئەلجەزیرە ھەموو ئەمانە وای کرد کەناڵەکە ناوبانگی دەربکەوێت لە جیھانی ڕۆژاوادا، بەو پێیەی ھەندێک بە کەناڵێکی ھەواڵی عەرەبی پێشەنگ لە گواستنەوەی ھەواڵ و ڕکابەریان بۆ کەناڵەکانی وەک [[سی ئێن ئێن]] و بی بی سی دەزانن، بۆیە پێشبینی میدیایی ھەیە سەبارەت بە سروشتی پەخشەکە و شێوازی کارکردن کە ئەلجەزیرە ئینگلیز ئەنجامی دەدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://insidestory.org.au/how-al-jazeera-took-on-the-english-speaking-world/|سەردێڕ= &quot;چۆن ئەلجەزیرە جیھانی (ئینگلیزی زمان)ی گرتە ئەستۆ&quot;}}&lt;/ref&gt;

کەناڵی جەزیرە ئینگلیزی زیاتر لە ١٨ نووسینگەی ھەیە لە سەرانسەری جیھان، کەناڵەکە سوودمەندە لە نووسینگەکانی کەناڵی ئەلجەزیرەی عەرەبی، کە ژمارەی نووسینگەکانی دەگاتە شەست. پەخشی ئەلجەزیرە ئینگلیزی لەسەر چوار نووسینگەی سەرەکییە کە بە درێژایی ڕۆژ بە یەکەوە پەخش دەکەن (لەبری شێوازی تەقلیدی وەرگرتنی یەک ناوەندی پەخش)، چوار نووسینگەکە لە [[کوالالومپور]]، [[دەوحە]]، [[لەندەن]] و [[واشینگتن دی سی]] جێگیرکراون.

== بەڕێوەبردن و دەستکاریکردن ==
سەرنووسەری سایتی زمانی ئینگلیزی محەممەد نانابھایە و سەرنووسەری پێشووی گواستراوەتەوە بۆ ڕۆڵێکی نوێی گەشەپێدان. مێری مان لە ساڵی ٢٠٠٥ەوە بەڕێوەبەرایەتی سایتەکەی کردووە و ھاوکات لەگەڵ کردنەوەی کەناڵە نوێیەکە لە مانگی تشرینی دووەمی ٢٠١٠دا سایتەکەی کردەوە، جێگەی عومەر بەی گرتەوە کە دوای ڕۆیشتنی ئەلیسۆن بالھاری سەرنووسەری بەڕێوەبەری سایتەکەی بەڕێوەدەبرد؛ کە پێشتر لەلایەن جوان تاکەر و ئەحمەد ئەلشێخەوە بەرێوەدەبرا.

== گرنگترین کەسایەتییە میدیایییەکان ==
* سێر دەیڤد فرۆست
* ڕیز خان (پێشکەشکاری پێشووی کەناڵی سی ئێن ئێن و بی بی سی)
* ئاماندا پاڵمەر
* دەیڤ ماراش
* ڕاجیھ عومەر
* سامی زیدان ئەلحەمدی
* ڕیچارد گیسبێرت

== گرنگترین بەرنامەکان ==
* People and Power (گەل و دەسەڵات)
* Inside Iraq (لە ناوخۆی عێراق)
* Witness (شایەت)
* One on One (یەک لەسەر یەک)
* Everywoman (ھەموو ژنێک)
* Riz Khan (ڕیز خان)
* ٤٨
* Frost over the World (بەستەڵەک بەسەر جیھاندا)
* The Fabulous Picture Show (نمایشی وێنەی ئەفسانەیی)
* Listening Post (پۆستی گوێگرتن)

== مانگی دەستکردی پەخش ==
پەخشی تاقیکاری لە مانگی ئازاری ٢٠٠٦ لەسەر ئەم مانگە دەستکردانەی خوارەوە دەستی پێکرد:
* ھۆت بیرد
* SES Astra
* Astra 1E
* ھیسپاسات
* Eurobird 1
* تیلینور
Thor, Türksat و Eurobird 2.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://www.aljazeera.com/ جەزیرەی ئینگلیزی]
* [https://www.aljazeera.net/ جەزیرە نێت]

{{پۆلی کۆمنز|Al Jazeera}}
{{تووڵی دەروازە|ڕۆژنامەوانی|ڕۆژھەڵاتی ناوین|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ٢٠٠٠|قەتەر}}

[[پۆل:ئەلجەزیرە]]
[[پۆل:قەتەر]]
[[پۆل:کەناڵە  تەلەفزیۆنیەکان]]
[[پۆل:میدیای بەکۆمەڵی عەرەبی]]
[[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی زمانی عەرەبی]]
[[پۆل:کۆمپانیا دامەزراوەکانی ماس میدیا لە ساڵی ١٩٩٧]]
[[پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکان لە قەتەر]]
[[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان و وێستگانەی لە ٢٠٠٦ دامەزراون]]
[[پۆل:کەناڵی ئەلجەزیرە]]</text>
      <sha1>fm3blf3hpibpuub9mfl0p8jwsuai3mw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581326</id>
      <parentid>1581324</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T20:58:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1581326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6648" sha1="323t96lf5i2yyn610b6s68xrhj9b9yc" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Al jazeera english newsroom.jpg|وێنۆک|ژووری ھەواڵی کەناڵی ئەلجەزیرەی ئینگلیزی]]

'''ئەلجەزیرەی ئینگلیزی''' کەناڵێکی ھەواڵی ٢٤ کاتژمێریە بە [[زمانی ئینگلیزی]]، بە لقێکی [[کەناڵی ئەلجەزیرە|تۆڕی ئەلجەزیرە]] دادەنرێت، ئامانجی ڕووماڵکردنی ڕووداوەکانی [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] و جیھانە، زۆرترین سەردانکەری ھەیە. بڕیار بوو لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٠٦ دەست بە پەخش بکات، بەڵام پەخشەکەی تا ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦ دواکەوت، کەناڵەکە ڕۆژێک پێش دەستپێکردنی پەخشەکەی ناوی خۆی لە کەناڵی ئەلجەزیرەی نێودەوڵەتییەوە گۆڕی بۆ ئەلجەزیرە ئینگلیزی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gulfnews.com/world/gulf/qatar/al-jazeera-turning-into-private-media-organisation-1.837871|سەردێڕ= &quot;گۆڕانکاری ئەلجەزیرە بۆ ڕێکخراوی میدیای تایبەت&quot;.}}&lt;/ref&gt;

کەناڵی ئەلجەزیرە ئینگلیزی بە یەکەمین کەناڵی ھەواڵی نێودەوڵەتی بە زمانی ئینگلیزی دادەنرێت کە بارەگا سەرەکییەکەی لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستە، ھەروەھا ھەوڵدەدات پەیوەندی لەنێوان ئەم ناوچەیە و زیاتر لە ملیارێک ئینگلیزی زمان لە سەرانسەری جیھاندا ببەستێ، مێژووی پێشووی کەناڵی جەزیرە کە لە ساڵی ١٩٩٦ دەستی بە پەخش کردووە و ئەو شۆڕشەی لە جیھانی عەرەبیدا دروستی کرد، پاشان ڕووماڵکردنی ھەندێک شەڕ و ڕووداوی گەرمی وەک شەڕی عێراق و شەڕی ئەفغانستان و لێدوانەکانی [[ئوسامە بن لادن]] و بۆردومانی نووسینگەکانی لە بەغدا و کابول لە کۆتاییدا بەڵگەنامەی بۆردومانی ئەلجەزیرە ھەموو ئەمانە وای کرد کەناڵەکە ناوبانگی دەربکەوێت لە جیھانی ڕۆژاوادا، بەو پێیەی ھەندێک بە کەناڵێکی ھەواڵی عەرەبی پێشەنگ لە گواستنەوەی ھەواڵ و ڕکابەریان بۆ کەناڵەکانی وەک [[سی ئێن ئێن]] و بی بی سی دەزانن، بۆیە پێشبینی میدیایی ھەیە سەبارەت بە سروشتی پەخشەکە و شێوازی کارکردن کە ئەلجەزیرە ئینگلیز ئەنجامی دەدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://insidestory.org.au/how-al-jazeera-took-on-the-english-speaking-world/|سەردێڕ= &quot;چۆن ئەلجەزیرە جیھانی (ئینگلیزی زمان)ی گرتە ئەستۆ&quot;}}&lt;/ref&gt;

کەناڵی جەزیرە ئینگلیزی زیاتر لە ١٨ نووسینگەی ھەیە لە سەرانسەری جیھان، کەناڵەکە سوودمەندە لە نووسینگەکانی کەناڵی ئەلجەزیرەی عەرەبی، کە ژمارەی نووسینگەکانی دەگاتە شەست. پەخشی ئەلجەزیرە ئینگلیزی لەسەر چوار نووسینگەی سەرەکییە کە بە درێژایی ڕۆژ بە یەکەوە پەخش دەکەن (لەبری شێوازی تەقلیدی وەرگرتنی یەک ناوەندی پەخش)، چوار نووسینگەکە لە [[کوالالومپور]]، [[دەوحە]]، [[لەندەن]] و [[واشینگتن دی سی]] جێگیرکراون.

== بەڕێوەبردن و دەستکاریکردن ==
سەرنووسەری سایتی زمانی ئینگلیزی محەممەد نانابھایە و سەرنووسەری پێشووی گواستراوەتەوە بۆ ڕۆڵێکی نوێی گەشەپێدان. مێری مان لە ساڵی ٢٠٠٥ەوە بەڕێوەبەرایەتی سایتەکەی کردووە و ھاوکات لەگەڵ کردنەوەی کەناڵە نوێیەکە لە مانگی تشرینی دووەمی ٢٠١٠دا سایتەکەی کردەوە، جێگەی عومەر بەی گرتەوە کە دوای ڕۆیشتنی ئەلیسۆن بالھاری سەرنووسەری بەڕێوەبەری سایتەکەی بەڕێوەدەبرد؛ کە پێشتر لەلایەن جوان تاکەر و ئەحمەد ئەلشێخەوە بەرێوەدەبرا.

== گرنگترین کەسایەتییە میدیایییەکان ==
* سێر دەیڤد فرۆست
* ڕیز خان (پێشکەشکاری پێشووی کەناڵی سی ئێن ئێن و بی بی سی)
* ئاماندا پاڵمەر
* دەیڤ ماراش
* ڕاجیھ عومەر
* سامی زیدان ئەلحەمدی
* ڕیچارد گیسبێرت

== گرنگترین بەرنامەکان ==
* People and Power (گەل و دەسەڵات)
* Inside Iraq (لە ناوخۆی عێراق)
* Witness (شایەت)
* One on One (یەک لەسەر یەک)
* Everywoman (ھەموو ژنێک)
* Riz Khan (ڕیز خان)
* ٤٨
* Frost over the World (بەستەڵەک بەسەر جیھاندا)
* The Fabulous Picture Show (نمایشی وێنەی ئەفسانەیی)
* Listening Post (پۆستی گوێگرتن)

== مانگی دەستکردی پەخش ==
پەخشی تاقیکاری لە مانگی ئازاری ٢٠٠٦ لەسەر ئەم مانگە دەستکردانەی خوارەوە دەستی پێکرد:
* ھۆت بیرد
* SES Astra
* Astra 1E
* ھیسپاسات
* Eurobird 1
* تیلینور
Thor, Türksat و Eurobird 2.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://www.aljazeera.com/ جەزیرەی ئینگلیزی]
* [https://www.aljazeera.net/ جەزیرە نێت]

{{پۆلی کۆمنز|Al Jazeera}}
{{تووڵی دەروازە|ڕۆژنامەوانی|ڕۆژھەڵاتی ناوین|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ٢٠٠٠|قەتەر}}

[[پۆل:ئەلجەزیرە]]
[[پۆل:قەتەر]]
[[پۆل:کەناڵە  تەلەفزیۆنیەکان]]
[[پۆل:میدیای بەکۆمەڵی عەرەبی]]
[[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی زمانی عەرەبی]]
[[پۆل:کۆمپانیا دامەزراوەکانی ماس میدیا لە ساڵی ١٩٩٧]]
[[پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکان لە قەتەر]]
[[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان و وێستگانەی لە ٢٠٠٦ دامەزراون]]
[[پۆل:کەناڵی ئەلجەزیرە]]</text>
      <sha1>323t96lf5i2yyn610b6s68xrhj9b9yc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کورداندن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>246652</id>
    <revision>
      <id>1581519</id>
      <parentid>1452138</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T05:22:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٢ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29901" sha1="1fmmhw6tsc0bwh8cx7lordqwz72gx31" xml:space="preserve">{{کورد}}
'''کورداندن'''، '''بەکوردکردن''' یان '''بەکوردیکردن''' گۆڕانکارییەکی کولتوورییە کە تێیدا مرۆڤ، خاک، یان زمان دەبن یاخود دەکرێن بە [[کورد]]ی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Frye|یەکەم=Richard Nelson|ناونیشان=https://archive.org/details/historyofancient0000frye|سەردێڕ=The History of Ancient Iran|ڕێکەوت=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=C.H.Beck|ژپنک=٩٧٨-٣-٤٠٦-٠٩٣٩٧-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/historyofancient٠٠٠٠frye/page/٣٠ ٣٠]|زمان=en|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}&lt;/ref&gt; ئەمەش دەتوانێت ھەم بە شێوەیەکی سروشتی (وەک [[باکووری کوردستان]]) یان وەک ھۆکارێکی سیاسیی دەستیی حکوومەت (وەک لە [[عێراق]] دوای لەشکرکێشی ساڵی ٢٠٠٣ یان لە [[سووریا]] دوای [[شەڕی ناوخۆیی سووریا]]) ڕووبدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Al-Ali, Pratt|یەکەم=Nadje Sadig, Nicola Christine|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=7KnoG_52Jh8C&amp;pg=PA109|سەردێڕ=What kind of liberation?: women and the occupation of Iraq|بڵاوکەرەوە=University of California Press|ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٢٥٧٢٩-٠|پەڕەکان=١٠٩}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Preti Taneja, Minority Rights Group International|ناونیشان=http://www.unhcr.org/refworld/topic,4565c22553,4565c25f653,469cbf9d0,0.html|سەردێڕ=Assimilation, exodus, eradication: Iraq's minority communities since 2003|بڵاوکەرەوە=Minority Rights Group International|ساڵ=٢٠٠٧|پەڕەکان=١٩}}&lt;/ref&gt;

چەمکی بە کوردیکردن لە وڵاتێکەوە بۆ وڵاتێکی تر جیاوازە. لە کوردستانی تورکیا، زۆرێک لە [[ئەرمەنییەکان]]، [[خەڵکی بولگار|بولگارییەکان]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Harmen van der Wilt|سەردێڕ=The Genocide Convention: The Legacy of 60 Years|پەڕە=١٤٧}}&lt;/ref&gt; [[چەرکەس|چەرکەسییەحکان]]،&lt;ref name=&quot;cerkes&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Yeldar Barış Kalkan|سەردێڕ=Çerkes halkı ve sorunları: Çerkes tarih, kültür, coğrafya ve siyasetine sınıfsal yaklaşım|ڕێکەوت=٢٠٠٦|پەڕە=١٧٥}}&lt;/ref&gt; چیچانەکان،&lt;ref name=&quot;checheningush&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Caucasian battlefields: A History of the Wars on the Turco-Caucasian Border, 1828–1921|ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-١-١٠٨-٠١٣٣٥-٢|پەڕە=١٠٤}}&lt;/ref&gt; [[ئینگوش|ئینگوشەکان]]&lt;ref name=&quot;checheningush&quot;/&gt; و [[ئۆسیتییەکان]] لە ئەنجامی ھەڵاتن بۆ ناوچەکە و دواتر بەھۆی کۆچکردن و ئەسمیلەکردنیان لەگەڵ کولتوور و زمانی کوردیدا تواونەتەوە و وەک نەتەوەی کورد سەیر دەکرێن.

لە [[باشووری کوردستان|کوردستانی عێراق]]، خاکەکانی سەر بە کەمینەکانی وەک [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]] تا ساڵی ٢٠١٧ لە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکانی باکووری عێراق]] کەوتە ژێر سیاسەتی بە کوردی کردنەوە، و [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] بووە بەڕێوەبەریی ناوچەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.hrw.org/report/2009/11/10/vulnerable-ground/violence-against-minority-communities-nineveh-provinces-disputed|سەردێڕ=On Vulnerable Ground {{!}} Violence against Minority Communities in Nineveh Province's Disputed Territories|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|ئیش=Human Rights Watch|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== تورکیا ==
=== ھۆزە تورکمانییەکان ===
بە درێژایی مێژوو زۆرێک لە ھۆزە تورکییەکان یان نیشتەجێ بوون یان ناچار بوون لە ناوچە کوردنشینەکان نیشتەجێ ببن. [[یاشار کەمال]] نووسەری کورد لە چاوپێکەوتنێکی ساڵی ١٩٩٦دا باسی سەردانەکەی بۆ گوندێکی گەورەی تورکمانی ئەفشار لە ئامەد کردووە. بە گشتی ٨ گوندی لەو جۆرە ھەبوون کە ھیچ ئاشنایەتییەکی کلتووری کوردی نەبوون و دوای یاخیبوونی کۆزانئۆغڵو لە ساڵی ١٨٦٥دا ئاوارەی ناوچەکە بوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gürbüz|یەکەم=Macit|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=N6MgEAAAQBAJ|سەردێڕ=Eskiden Türk'tük, şimdi Kürt'ük: Kürtleşen Türkler|ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢١|edition=4|پەڕەکان=٢١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

=== پەنابەرانی قەوقازی (١٨٦٠‒١٩١٠) ===
کاتێک پەنابەرانی [[قەوقاز]] گەیشتنە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]، عوسمانییەکان بڕیاریدا لە کوردستان نیشتەجێیان بکەن، چونکە دەوڵەت توانای بەخێو کردنیان نەبوو و نەیدەویست لە ناوچە سەرەکییەکانی ئیمپراتۆرییەتیی عوسمان نیشتەجێ ببن. دواتر دوای ماوەیەک عوسمانییەکان دەستیان کرد بە بینینی ئاوارەکان و گفتووگۆ کردن لەگەڵیان وەک دەرفەتێک بۆ کەمکردنەوەی ھەژموونی کورد لە ناوچەکە، بۆیە بەفەرمی ڕێگەیان بە ئاوارەکان دا لە ناوچە کوردییەکان نیشتەجێ ببن تەنانەت ھەندێک لە ھۆزە قەوقازییەکان مافی ھاووڵاتی بوونیان پێدرا.&lt;ref name=&quot;klein&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Janet Klein|سەردێڕ=The Margins of Empire: Kurdish Militias in the Ottoman Tribal Zone|ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Stanford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٤٧-٧٧٧٥-٩}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٨٦٢ پەنابەرە چەرکەسییەکان لە ھۆزی شاپسوگ گەیشتنە ناوچە کوردنشینەکانی [[خەلات]] و [[ئەلجەواز]] و لە سێ گوندی کوردنشینی نیشتەجێ بوون و گوندی کۆخشیان (یۆلچاتی) دامەزراند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Unutulmuş Ahlat Çerkesleri-1|ناونیشان=http://www.cerkesfed.org/2016/08/16/unutulmus-ahlat-cerkesleri-1/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|agency=Cerkes-Fed|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠١٦|زمان=tr}}&lt;/ref&gt;

یەکەم شەپۆلی گەورەی پەنابەرانی قەوقاز بۆ کوردستان لە ساڵی ١٨٦٤ بوو کاتێک ١٥ بۆ ٢٠ ھەزار پەنابەر لە سەرکامییشەکان نیشتەجێ بوون و گوندی نوێیان دامەزراند و لە گوندە چۆڵکراوەکانی یۆنانی و ئەرمەنی نیشتەجێ بوون.&lt;ref name=&quot;chochievkoc&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Georgi Chochiev and Bekir Koç|ڕێکەوت=٢٠٠٦|سەردێڕ=Migrants from the North Caucasus in Eastern Anatolia: Some Notes on Their Settlement and Adaptation|journal=Journal of Asian History|بڵاوکەرەوە=Harrassowitz Verlag|بەرگ=٤٠|issue=183}}&lt;/ref&gt; گەورەترین گرووپی پەنابەران چەرکەسییەکان بوون کە لە ناوچەی چەرکەس (بەشێک لە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیا]]) ھەڵاتبوون لە کاتی پاکتاوکردنی ڕەگەزیی چەرکەسییەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Anita L. P. Burdett|سەردێڕ=Armenia: Political and Ethnic Boundaries 1878–1948|ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Archive Ed.|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٢٠٧-٩٥٥-٠|پەڕە=١٠١٧}}&lt;/ref&gt; ھاوکات لەگەڵ کۆچی چەرکەسییەکان، ئۆسێتییەکان لە گوندەکانی ئەھلاتی باکووری کوردستان نیشتەجێ بوون.&lt;ref name=&quot;Gorman&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Anthony Gorman|سەردێڕ=Diasporas of the Modern Middle East|ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٤٨٦-٨٦١١-٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Çerkes fıkraları|ڕێکەوت=١٩٩٤|بڵاوکەرەوە=University of Wisconsin – Madison|پەڕە=١٠|زمان=tr}}&lt;/ref&gt; بە وتەی ئەلێکساندەر کۆلیبەکین ئەفسەری ھەواڵگری ڕووسیا، لە کۆتایی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا کەمتر ١٥٠٠ ئۆسێتی لە سەنجەقی موش نیشتەجێ بوون.&lt;ref name=&quot;Gorman&quot;/&gt;

چیچانی و [[ئینگوش|ئینگوشەکان]] زیاتر لە ناوچەی ڤارتۆ، لە گوندەکانی ئارینجک، چاربوھار، تەپەکۆیی، ئارتێت، ولوسیرت و ئارنج نیشتەجێ بوون.&lt;ref name=&quot;checheningush&quot;/&gt;

ئەم قەوقازیانە ھەر لە قۆناغی سەرەتاوە بە پڕۆسەی کوردبووندا تێپەڕین و بەو ھۆیەوە زمانی کوردی بووە زمانی دایکییان.&lt;ref&gt;Ahmet Buran Ph.D. , Türkiye'de Diller ve Etnik Gruplar, 2012&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cerkes&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dursun Gümüşoğlu|سەردێڕ=Anadolu'da bir köy: Eskikonak: antropolojik inceleme|ڕێکەوت=٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt;

=== شارستانیبوونی کورد ===
بە ڕۆیشتنی دانیشتووانی نا موسڵمان، زۆرێک لە شار و ناوچەکان، کوردەکان بوونە ژمارەی زۆرینە و ژمارەی دانیشتووانی کوردی بە شێوەیەکی بەرچاو زیادیان کرد، کاتێک دانیشتووانی موسڵمانی ڕەسەنی شارەکانیش کۆچیان کرد بۆ شارەکانی وەک غازی عەنتاب، [[ئیزمیر]]، [[ئادانا]]، [[ئەنقەرە]] و [[ئەستەمبوڵ]]. گۆڕانکاری کردن لە پێکھاتەی کوردە گوندنشینەکان لە ماوەی پەنجاکان و دواتر جێھێشتنی گوندەکان بەھۆی [[سەربزێوییەکانی کورد لە تورکیا|ململانێی کورد و تورکیا]]، بووە ھۆی ئەوەی زۆرێک لە کوردەکان کۆچ بکەن بۆ شارە نزیکەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Yanmış|یەکەم=Mehmet|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=cA6SDwAAQBAJ&amp;pg=PT81|سەردێڕ=Yakın Dönemde Kürtler: Kimlik, Din, Gelenek|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=eKitap Projesi &amp; Cheapest Books|ژپنک=٩٧٨٦٠٥٩٤٩٦٣٧٧|پەڕەکان=٨١,٨٢,١٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; ئامانجی نیشتەجێکردنی کورد لە شارەکان و کەمکردنەوەی گوندنشینییەکانی کورد لە گوندەکانەوە بۆ شارەکان بە مەبەستی [[تورکاندن|بە تورککردنی]] دانیشتووانی کورد بووە،&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jongerden|یەکەم=Joost|ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=Crafting Space, Making People: The Spatial Design of Nation in Modern Turkey|ناونیشان=https://edepot.wur.nl/108719|وێبگە=European Journal of Turkish Studies}}&lt;/ref&gt; یان بە بڕوای [[ئیسماعیل بێشکچی]] لەناوبردنی نەتەوەی ڕەگەزی کورد و [[چاندی کوردی|کلتوورەکەی]] بووە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Jongerden, Joost (2009).p.2&lt;/ref&gt;

== عێراق ==
=== شەبەکییەکان ===
لە ٢٠ی ئابی ٢٠٠٦، حووناین قەدۆ، سەرۆکی پارتی دیموکراتی شەبەک، پێشنیاری دروستکردنی پارێزگایەکی جیای کرد لە سنووری دەشتی [[نەینەوا]]، بەو پێیەی ئەو ھەنگاوە بۆ بەرەنگاربوونەوەی [[عەرەباندن]] و بە کوردکردنی کەمینەکانی عێراقە. حکوومەتی عێراق دەنگی نەخێری بەو پێشنیازە دا.&lt;ref name=&quot;jihadology.net&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hizballah Cavalcade: Quwat Sahl Nīnawā: Iraq's Shia Shabak Get Their Own Militia|ناونیشان=http://jihadology.net/2015/01/12/hizballah-cavalcade-quwat-sahl-ninawa-iraqs-shia-shabak-get-their-own-militia/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٦|وێبگە=JIHADOLOGY: A clearinghouse for jihādī primary source material, original analysis, and translation service}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٤|سەردێڕ=Iraqi Turkmen take up arms in Kirkuk - Al-Monitor: the Pulse of the Middle East|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/06/tastekin-iraqi-turkmen-isis-kirkuk-mosul-arms-itf.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٦|وێبگە=Al-Monitor}}&lt;/ref&gt;

=== کەمینەکانی تر ===
لە ساڵی ٢٠١٦، دەیڤید ڕۆمانۆ، پرۆفیسۆری سیاسەتی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست، گوتی کە بەبێ [[یەکەکانی پاراستنی گەل|یەپەگە]] و [[پێشمەرگە]]، لەوانەیە ئێستا ئاشوورییەکانی باکووری سووریا و عێراق ھەموویان مردبووبن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://rudaw.net/english/opinion/21012016?ctl00_phMainContainer_phMain_ControlComments1_gvCommentsChangePage=3_20|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠١٦|agency=Rudaw|سەردێڕ=Assyrian Bitterness and the Kurds}}&lt;/ref&gt;

لە کاتی [[شەڕی عێراق (٢٠١٤–٢٠١٧)|شەڕی ناوخۆی عێراقدا]]، سەربازانی سوپای عێراق لە بنکەکانیان لە دەوروبەری دەشتەکانی نەینەوا ھەڵھاتن لە کاتێکدا داعش ھێرشی فراوانی دەکردە سەر ناوچەکە، دواتر ھێزەکانی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکومەتی ھەرێم]] بە پاڵپشتی ھێرشە ئاسمانییەکانی ھاوپەیمانان ئەو ناوچانەیان لە دەستی داعش ڕزگار کرد؛ لەو کاتەوە تا ئێستا، ناکۆکی لە نێوان ئاشوورییەکانی لایەنگری حکوومەتی عێراق و کورد دروست بووە، و داوای چوونەدەرەوەی کوردیان کردووە.

حوکومەتی ھەرێمی کوردستانیش بە ھەوڵی کوردکردنی ناوچەکانی دیکەی وەک [[دەشتی نەینەوا|دەشتەکانی نەینەوا]] و [[کەرکووک]] تۆمەتبار کراوە، ئەویش لە ڕێگەی پێشکەشکردنی پاڵپشتی دارایی بۆ ئەو کوردانەی دەیانەوێت لەو ناوچانەدا نیشتەجێ ببن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hashim|یەکەم=Ahmed|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=C6pHkXuYNw4C&amp;pg=PT251|سەردێڕ=Insurgency and counter-insurgency in Iraq|بڵاوکەرەوە=Cornell University Press|ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠١٤-٤٤٥٢-٤|پەڕە=٢٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160107174842/https://books.google.com/books?id=C6pHkXuYNw4C&amp;pg=PT251|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Taneja|یەکەم=Preti|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=P2otAQAAIAAJ|سەردێڕ=Assimilation, exodus, eradication: Iraq's minority communities since 2003|بڵاوکەرەوە=Minority Rights Group International|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-١-٩٠٤٥٨٤-٦٠-٥|پەڕە=٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160107174842/https://books.google.com/books?id=P2otAQAAIAAJ&amp;q|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

==== کەرکووک ====
کاتێک شارەکە لەژێر کۆنتڕۆڵی ھێزە کوردییەکان و دەسەڵاتی کوردی بوو، شارەکە ڕووبەڕووی بە کوردکردنێکی ئاشکرا ببووەوە؛ چەند ڕاپۆرتێکی [[ھیومن ڕایتس وۆچ]] بە وردی باس لە دەستبەسەرداگرتنی بەڵگەنامەکانی خێزانە تورکمان و عەرەبەکان دەکات لە شارەکەدا، کە حوکومەتی ھەرێمی کوردستان ھەوڵیداوە ڕێگری لە دەنگدان و کڕینی موڵک و گەشتکردنی ئەو دوو نەتەوەیە بکات. دانیشتووانە تورکمانەکانی شاری کەرکووک لەلایەن ھێزە کوردییەکانەوە ھەراسان کرابوون، بۆیە ناچاربوون شارەکە بەجێبھێڵن. ھەروەھا دەسەڵاتدارانی کوردستان، سەدان خێزانی عەرەبیان لە شارەکە دەرکرد و لەو پرۆسەیەدا ماڵەکانیان ڕووخاندن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=Iraq: Kirkuk Security Forces Expel Displaced Turkmen|ناونیشان=https://www.hrw.org/news/2017/05/07/iraq-kirkuk-security-forces-expel-displaced-turkmen|وێبگە=Human Rights Watch}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=KRG: Kurdish Forces Ejecting Arabs In Kirkuk|ناونیشان=https://www.hrw.org/news/2016/11/03/krg-kurdish-forces-ejecting-arabs-kirkuk|وێبگە=Human Rights Watch}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iraq: Arab's homes destroyed in Kirkuk|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=W7ykOzhXU58|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231218143212/https://www.youtube.com/watch?v=W7ykOzhXU58|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Human Rights Watch|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;

== ئێران ==
=== تورکە کورەسوننییەکان ===
لە باشووری ڕۆژاوای [[خۆی]]، گرووپی بە کوردکراوی تورکی [[کورەسوننی]] ھەن.&lt;ref name=&quot;iranica&quot;&gt;[http://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-tribes The most important Kurdish tribes in that region are ..., '''Korahsunni''' Kurdicized Turks, southwest of Ḵoy]&lt;/ref&gt;

=== ھۆزی تیلکو ===
کۆمەڵێک تورکی بە کوردکراوی تیلکویین لە دەوروبەری [[سونەتە]] و زاغەی سەر بە [[شارستانی سەقز|پارێزگای سەقز]] دەژین.&lt;ref&gt;[http://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-tribes iranicaonline:Tilakuʾi (Kurdicized Turks, around Sonnata and Zāḡa)]&lt;/ref&gt;

== سووریا ==
لە کاتی [[شەڕی ناوخۆیی سووریا]]دا، [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات]]، بە کوردکردنی کەمینەکان تۆمەتبارکراون.&lt;ref name=&quot;cfr&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=The Future of the Kurds in Syria|زمان=en|ئیش=[[Council on Foreign Relations]]|ناونیشان=https://www.cfr.org/conference-calls/future-kurds-syria|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢١}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.cfr.org/conference-calls/future-kurds-syria |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;thenation&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ=Have the Syrian Kurds Committed War Crimes?|زمان=en|ئیش=[[Council on Foreign Relations]]|ناونیشان=https://www.thenation.com/article/archive/have-the-syrian-kurds-committed-war-crimes/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Balanche|یەکەم=Fabrice|سەردێڕ=Rojava's Sustainability and the PKK's Regional Strategy|ناونیشان=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/rojavas-sustainability-and-pkks-regional-strategy|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=The Washington Institute for Near East Policy}}&lt;/ref&gt; لیز سلای لە واشنتۆن پۆست، پێشتر ئەم لێدوانەی دا:
{{وتە١|کوردەکان بە فەرمی ناوی «تەل ئەبییەد» گۆڕی بۆ ناوێکی کوردی «گرێ سپی»، کە بە ڕێنووسی لاتینی لەسەر تابلۆکاندا نووسراوە و کوردەکانی تورکیا بەکاریدەھێنن بەڵام کەمینەکانی سووریا و عەرەبەکان بە ئاسانی لێی تێناگەن. پارێزگای ڕەقەی سووریایان جیا کردەوە و کردیان بە بەشێک لە ناوچەی سەربەخۆی تازە پێکھاتوویان، و بە بەردەوامی دەستدرێژی دەکرێتە سەر ئەو ناوچانەی عەرەبی لێ نیشتەجێیە|title=شارۆچکەیەکیان لە سووریا ئازاد کرد، ئێستا دەبێ حوکمی ھەمووی بکەن!}}
بەھەمان شێوە یەپەگە تۆمەتبارە بە کوردکردنی ناوی گوندەکان، بەتایبەتی گوندە عەرەبییەکانی شاری ڕەقە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Sivrikaya|یەکەم=Halil Atilla|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=ARAP BAHARI'NIN SURİYE SAHASINDA ARAP DİLİNE OLAN YANSIMALARI: PYD/YPG ÖRNEĞİ|ناونیشان=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/854266|journal=Güvenlik Bilimleri Dergisi|بەرگ=٨|issue=2|پەڕە=٣٣٥|doi=10.28956/gbd.646356|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٢|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kurdish PYD-YPG Shamelessly Terrorizes Christian Churches In Northeast Syria|ناونیشان=https://wca-ngo.org/wca-news/press-releases/656-kurdish-pyd-ypg-shamelessly-terrorizes-christian-churches-in-northeast-syria|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=World Council of Arameans (Syriacs)}}{{بەستەری مردوو|url=https://wca-ngo.org/wca-news/press-releases/656-kurdish-pyd-ypg-shamelessly-terrorizes-christian-churches-in-northeast-syria |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

لەم دواییانەدا لە کاتی [[شەڕی ناوخۆیی سووریا]]دا، زۆرێک لە وڵاتان و ڕێکخراوە ناحکومییەکانی وەک ھیومان ڕایتس وۆچ،&lt;ref name=&quot;Phillips&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Phillips|یەکەم=David L.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=LxKEDwAAQBAJ&amp;pg=PT224|سەردێڕ=The Great Betrayal: How America Abandoned the Kurds and Lost the Middle East|ڕێکەوت=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=I.B.Tauris &amp; Co. Ltd|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٦٧٢-٥٧٦-٩|شوێن=New York|پەڕە=٢٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; و زیاتر لە دەیان گرووپی یاخیبووی سووریا،&lt;ref name=&quot;tna&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Syrian refugees 'return to Tal Abyad' after IS defeat|ناونیشان=https://english.alaraby.co.uk/news/syrian-refugees-return-tal-abyad-after-defeat|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=The New Arab}}&lt;/ref&gt; [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات]]یان تۆمەتبار کرد بە کوردکردنی [[عەرەب]]ی ڕەسەنیی ناوچەکە&lt;ref name=&quot;cfr&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;thenation&quot;/&gt; و زەوی تورکمانییەکان.&lt;ref name=&quot;tna&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Phillips&quot;/&gt; لە ساڵی ٢٠١٥ [[ڕێکخراوەی لێبوردنی نێونەتەوەیی]] لە ڕێگەی لێکۆڵینەوەیەکی مەیدانییەوە تۆمەتەکانی ئاوارەبوونی زۆرەملێی ناڕەوا و ڕووخاندنی ماڵەکان و دەستبەسەرداگرتن و دەستدرێژی کردن و لەناوبردنی خێزانە عەرەب و تورکمانییەکانی لەلایەن ھێزە کوردییەکانەوە، پشتڕاست کردەوە.

لە ڕاپۆرتێکدا کە لەلایەن کۆمیسیۆنی سەربەخۆی لێکۆڵینەوەی نێودەوڵەتی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]ەوە سەبارەت بە کۆماری عەرەبی سووریا کە لە ١٠ی ئازاری ٢٠١٧ بڵاوکرایەوە، کۆمسیۆنەکە ڕاپۆرتەکانی ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی سەبارەت بە پاکتاوی نەتەوەیی ڕەتکردەوە و ڕای گەیاند کە &quot;تۆمەتەکانی پاکتاوی نەتەوەیی لەم ماوەیەی کە لەژێر چاودێری کۆمیسیۆندایە، کۆمیسیۆن ھیچ بەڵگەیەکی نەدۆزییەوە بۆ پشتڕاستکردنەوەی ئەو ڕاپۆرتانەی کە باس لەوە دەکەن ھێزەکانی یەپەگە یان ھەر ھێزێکی کوردی کۆمەڵگە تورکمانی و عەرەبییەکانیان کردبێتە ئامانج لەسەر بنەمایەکی نەتەوەیی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٧|سەردێڕ=Syria and Islamist groups guilty of war crimes, YPG cleared: UN report|ناونیشان=https://komnews.com/syria-and-islamist-groups-guilty-of-war-crimes-ypg-cleared-un-report/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170317054645/https://komnews.com/syria-and-islamist-groups-guilty-of-war-crimes-ypg-cleared-un-report/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠١٧|وێبگە=Kom News|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UN report counters&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Antonopoulos|یەکەم=Paul|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٧|سەردێڕ=UN report counters Amnesty International's claim that Kurds are ethnically cleansing in Syria|ناونیشان=https://www.almasdarnews.com/article/un-report-counters-amnesty-internationals-claim-that-kurds-are-ethnically-cleansing-in-syria/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170518193449/https://www.almasdarnews.com/article/un-report-counters-amnesty-internationals-claim-that-kurds-are-ethnically-cleansing-in-syria/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;refutes&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠١٧|سەردێڕ=UN report refutes ethnic cleansing claims against Syrian Kurdish YPG, SDF|ناونیشان=http://ekurd.net/ypg-changing-demographics-2017-03-14|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170928193624/http://ekurd.net/ypg-changing-demographics-2017-03-14|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=We had nowhere else to go, Forced displacement and demolition in northern Syria|ناونیشان=https://www.amnesty.org/en/wp-content/uploads/2021/05/MDE2425032015ENGLISH.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[Amnesty International]]|پەڕە=٢٨|وتەگێڕانەوە=In some dangerous areas there are some specific cases that are very small, resulting from the terrorist threat, where families were sent away from the area … Only 25 families were forced to leave across Rojava … (They are told) 'Folks, remove your things please, and if you leave from this area until the war ends it will be a good thing ...' You have terrorists in al-Raqqa and their families – the uncle, and brother, and sister – are here, and they are in communication, giving them information. We were forced to distance these families. Not detain them. Distance them. Take them outside of the area.}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]
* [[شەبەک|خەڵکی شەبەک]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|کوردستان|عێراق|چاند}}

[[پۆل:سیاسەتی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:کوردایەتی]]
[[پۆل:گۆڕانی کۆمەڵایەتی]]
[[پۆل:نەتەوە یەکەمینەکان]]
[[پۆل:ڕەگەزپەرستی لە تورکیا]]
[[پۆل:ڕەگەزپەرستی لە عێراق]]
[[پۆل:سیاسەتی عێراق]]
[[پۆل:زاراوە نوێیەکانی سیاسەت]]
[[پۆل:لەخۆگرتنی کولتووری]]</text>
      <sha1>1fmmhw6tsc0bwh8cx7lordqwz72gx31</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:Country data Palestinian Islamic Jihad</title>
    <ns>10</ns>
    <id>247895</id>
    <revision>
      <id>1581485</id>
      <parentid>1471991</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:38:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1581485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="685" sha1="30ug7i12sr2fl4dk9zveqsy9qusvivk" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = بزووتنەوەی جیھادی ئیسلامی لە فەلەستین
| flag alias = InfoboxPIJ.svg 
| link alias-military = Al-Quds Brigades
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| altvar = {{{altvar|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| redir1 = PIJ
| redir2 = Islamic Jihad Movement
| redir3 = Islamic Jihad Movement in Palestine 
| related1 = Palestine
&lt;/noinclude&gt;
}}&lt;noinclude&gt;

'''Backup: '''
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;
{{flagicon image|23Flag(Plain)N.svg|link= Palestinian Islamic Jihad}}
&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
{{flagicon image|23Flag(Plain)N.svg|link= Palestinian Islamic Jihad}}

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>30ug7i12sr2fl4dk9zveqsy9qusvivk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێڵی ئاسمانیی ئیماراتی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>254634</id>
    <revision>
      <id>1581304</id>
      <parentid>1581154</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T20:01:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1581304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6256" sha1="6w5pzcq2x3z9v6bkuecjufrkfm12hml" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کۆمپانیای ئاسمانی|airline=هێڵی ئاسمانی ئیماراتی|logo=Emirates logo.svg|logo_size=160|IATA=EK|ICAO=UAE|callsign=EMIRATES|parent=[[گروپی ئیماراتی]]|founded={{start date and age|١٩٨٥|٠٣|٢٥|df=yes}}|commenced={{start date and age|١٩٨٥|١٠|٢٥|df=yes}}|headquarters=[[دوبەی]], [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]|key_people={{bulleted list|
  | تیم کلارک ([[سەرۆک (corporate title)|سەرۆک]])
  | بەڕێز شێخ ئەحمەد بن سەعید ئەل مەختوم ([[Chairman]] &amp; [[Chief executive officer|CEO]])}}|hubs=[[فرۆکەخانەی نێونەتەوەیی دوبەی]]|fleet_size=[[Emirates fleet|٢٥٠]]|destinations=[[List of Emirates destinations|١٤٤]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Emirates on ch-aviation |ناونیشان=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/EK |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=ch-aviation |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131020194839/http://www.ch-aviation.ch/portal/airline.php?cha=EK |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|num_employees=١٠٨,٩٩٦ (٣٠ سێپتەمبەری ٢٠٢٣)&lt;ref name=&quot;cdn.ek.aero2020&quot;/&gt;|revenue={{increase}} [[دۆلاری ئەمریکی|US$]] ٣٣ ملیار (مانگی ٣ی ٢٠٢٤)&lt;ref name=&quot;cdn.ek.aero2020&quot; /&gt;|net_income={{increase}} [[دۆلاری ئەمریکی|US$]] ٤.٦٨ ملیار (مانگی ٣ی ٢٠٢٤)&lt;ref name=&quot;cdn.ek.aero2020&quot; /&gt;|website={{url|https://www.emirates.com/|emirates.com}}|aoc=}}

'''فڕۆکەوانی ئیمارات''' ( {{بە عەرەبی|طَيَران الإمارات}}  &lt;/link&gt; DMG : ''Ṭayarān Al-Imārāt'' ) یەکێکە لە دوو هەڵگری ئاڵای [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی]] (ئەوەی دیکە هێڵی ئاسمانی ئیتیحادە). هێڵی ئاسمانییەکە بنکەکەی دەکەوێتە شاری گەرهوود لە [[دوبەی]] و لقێکی کۆمپانیای ئیمارات گرووپە کە خاوەندارێتی حکوومەتی کۆمپانیای وەبەرهێنانی دوبەی لە دوبەی دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Emirates and Dnata now under ICD {{!}} Aviation|ئیش=[[Gulf News]]|ناونیشان=https://gulfnews.com/business/aviation/emirates-and-dnata-now-under-icd-1.47280|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130103040416/http://www.gulfnews.com/business/Aviation/10271373.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; گەورەترین هێڵی ئاسمانییە لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Emirates Flight Information|ناونیشان=https://www.seatguru.com/airlines/Emirates_Airlines/information.php|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231015130115/https://seatguru.com/airlines/Emirates_Airlines/information.php|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.seatguru.com}}&lt;/ref&gt; هەفتانە زیاتر لە ٣،٦٠٠ گەشت لە ناوەندەکەیەوە لە تێرمیناڵی ٣ی فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی دوبەی ئەنجام دەدات. لە زیاتر لە ١٥٠ شار لە ٨٠ وڵات لە سەرانسەری شەش کیشوەردا بە بەلەمەکانی نزیکەی ٣٠٠ فڕۆکە کاردەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٦|سەردێڕ=Emirates aircraft cover 432 million kilometres across the globe in six months|ناونیشان=http://www.emirates.com/media-centre/emirates-aircraft-cover-432-million-kilometres-across-the-globe-in-six-months|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170930222610/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-aircraft-cover-432-million-kilometres-across-the-globe-in-six-months|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Emirates.com}}&lt;/ref&gt; چالاکییەکانی بارهەڵگر لەلایەن ئیمارات سکایکارگۆوە ئەنجام دەدرێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Emirates SkyCargo|ناونیشان=http://www.theemiratesgroup.com/english/our-brands/air-transportation/emirates-skycargo.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120915051147/http://www.theemiratesgroup.com/english/our-brands/air-transportation/emirates-skycargo.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=The Emirates Group}}&lt;/ref&gt;

ئیمارات چوارەم گەورەترین هێڵی ئاسمانیی جیهانە بەپێی داهاتی بەرنامە بۆ داڕێژراوی سەرنشین-کیلۆمەترەکانی فڕین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2016 Infographic|ناونیشان=http://www.iata.org/docx/WATS_2016-infographic.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160705112926/http://www.iata.org/docx/WATS_2016-infographic.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها دووەم گەورەترینە لە ڕووی فڕینی تۆن-کیلۆمەتری بارهەڵگرەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Emirates (airline)}}
{{تووڵی دەروازە|کۆمپانیا|فڕین}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</text>
      <sha1>6w5pzcq2x3z9v6bkuecjufrkfm12hml</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581329</id>
      <parentid>1581304</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T21:02:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1581329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6326" sha1="53sac8saiwl7flcmg7h72xghp05w09y" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کۆمپانیای ئاسمانی|airline=هێڵی ئاسمانی ئیماراتی|logo=Emirates logo.svg|logo_size=160|IATA=EK|ICAO=UAE|callsign=EMIRATES|parent=[[گروپی ئیماراتی]]|founded={{start date and age|١٩٨٥|٠٣|٢٥|df=yes}}|commenced={{start date and age|١٩٨٥|١٠|٢٥|df=yes}}|headquarters=[[دوبەی]], [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]|key_people={{bulleted list|
  | تیم کلارک ([[سەرۆک (corporate title)|سەرۆک]])
  | بەڕێز شێخ ئەحمەد بن سەعید ئەل مەختوم ([[Chairman]] &amp; [[Chief executive officer|CEO]])}}|hubs=[[فرۆکەخانەی نێونەتەوەیی دوبەی]]|fleet_size=[[Emirates fleet|٢٥٠]]|destinations=[[List of Emirates destinations|١٤٤]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Emirates on ch-aviation |ناونیشان=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/EK |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=ch-aviation |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131020194839/http://www.ch-aviation.ch/portal/airline.php?cha=EK |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|num_employees=١٠٨,٩٩٦ (٣٠ سێپتەمبەری ٢٠٢٣)&lt;ref name=&quot;cdn.ek.aero2020&quot;/&gt;|revenue={{increase}} [[دۆلاری ئەمریکی|US$]] ٣٣ ملیار (مانگی ٣ی ٢٠٢٤)&lt;ref name=&quot;cdn.ek.aero2020&quot; /&gt;|net_income={{increase}} [[دۆلاری ئەمریکی|US$]] ٤.٦٨ ملیار (مانگی ٣ی ٢٠٢٤)&lt;ref name=&quot;cdn.ek.aero2020&quot; /&gt;|website={{url|https://www.emirates.com/|emirates.com}}|aoc=}}

'''فڕۆکەوانی ئیمارات''' ( {{بە عەرەبی|طَيَران الإمارات}}  &lt;/link&gt; DMG : ''Ṭayarān Al-Imārāt'' ) یەکێکە لە دوو هەڵگری ئاڵای [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی]] (ئەوەی دیکە هێڵی ئاسمانی ئیتیحادە). هێڵی ئاسمانییەکە بنکەکەی دەکەوێتە شاری گەرهوود لە [[دوبەی]] و لقێکی کۆمپانیای ئیمارات گرووپە کە خاوەندارێتی حکوومەتی کۆمپانیای وەبەرهێنانی دوبەی لە دوبەی دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Emirates and Dnata now under ICD {{!}} Aviation|ئیش=[[Gulf News]]|ناونیشان=https://gulfnews.com/business/aviation/emirates-and-dnata-now-under-icd-1.47280|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130103040416/http://www.gulfnews.com/business/Aviation/10271373.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; گەورەترین هێڵی ئاسمانییە لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Emirates Flight Information|ناونیشان=https://www.seatguru.com/airlines/Emirates_Airlines/information.php|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231015130115/https://seatguru.com/airlines/Emirates_Airlines/information.php|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.seatguru.com}}&lt;/ref&gt; هەفتانە زیاتر لە ٣،٦٠٠ گەشت لە ناوەندەکەیەوە لە تێرمیناڵی ٣ی فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی دوبەی ئەنجام دەدات. لە زیاتر لە ١٥٠ شار لە ٨٠ وڵات لە سەرانسەری شەش کیشوەردا بە بەلەمەکانی نزیکەی ٣٠٠ فڕۆکە کاردەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٦|سەردێڕ=Emirates aircraft cover 432 million kilometres across the globe in six months|ناونیشان=http://www.emirates.com/media-centre/emirates-aircraft-cover-432-million-kilometres-across-the-globe-in-six-months|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170930222610/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-aircraft-cover-432-million-kilometres-across-the-globe-in-six-months|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Emirates.com}}&lt;/ref&gt; چالاکییەکانی بارهەڵگر لەلایەن ئیمارات سکایکارگۆوە ئەنجام دەدرێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Emirates SkyCargo|ناونیشان=http://www.theemiratesgroup.com/english/our-brands/air-transportation/emirates-skycargo.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120915051147/http://www.theemiratesgroup.com/english/our-brands/air-transportation/emirates-skycargo.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=The Emirates Group}}&lt;/ref&gt;

ئیمارات چوارەم گەورەترین هێڵی ئاسمانیی جیهانە بەپێی داهاتی بەرنامە بۆ داڕێژراوی سەرنشین-کیلۆمەترەکانی فڕین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2016 Infographic|ناونیشان=http://www.iata.org/docx/WATS_2016-infographic.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160705112926/http://www.iata.org/docx/WATS_2016-infographic.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها دووەم گەورەترینە لە ڕووی فڕینی تۆن-کیلۆمەتری بارهەڵگرەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Emirates (airline)}}
{{تووڵی دەروازە|کۆمپانیا|فڕین}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پۆل:میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]</text>
      <sha1>53sac8saiwl7flcmg7h72xghp05w09y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم</title>
    <ns>103</ns>
    <id>272018</id>
    <revision>
      <id>1581259</id>
      <parentid>1580847</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T16:46:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>/* دەستپێکردنەوە */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1581259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41142" sha1="ns8ft1ot7ahnaxo9dywfwadz1xwu72h" xml:space="preserve">== پرۆژەی خانمەکتەرەکان ==

سڵاو @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئەم ڕەگە، و [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم|ئێرەشم]] ساز کرد. جا لەبەرئەوەی ئێوە شارەزاییتان لەمن زیاترە، تکایە پێداچوونەوەیەک بکەن بەو دوو شوێنە، بەتایبەت ڕەگەکە. هەروەها بەتایبەت داوا لە Hivja دەکەم، گەر توانا و کاتی هەبێت یارمەتیمان بدات، چون سێ کەس بین باشترە وەک لەوەی دووان بین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏٠٩:٤٣، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاوت لێ بێت، لە خزمەتدام ئەوەندەی لە دەستم بێت دەیکەم. بەڵام زۆر باش دەبێت نەھێڵین ببێتە پڕۆژەیەکی درێژخایەن و بەزووترین کات بەباشی بڵاویان بکەینەوە. زۆر سپاس بۆ ھەمووان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٢:٣٤، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سپاس بۆ ئەو هەوڵانەت. بێگوومان وایە، هەم بەباشی و هەم بەزوویی. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏١٢:٤٢، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سەدەی ٢٠ یان ٢١؟ ٨٬٤٢٥ وتاری سەدەی ٢٠ گەڕایەوە، بەڵام تەنیا ١٥١ وتاری سەدەی ٢١ گەڕایەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٨:٣٠، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: من باسی سەدەی ٢١ دەکەم، بەپێی پۆلەکانی ویکیی ئینگلیزی. مەبەستت چییە لەوەی گەڕایەوە؟ ئەگەر مەبەستت ئەوەیە کە (١٥١ وتاری خانمەکتەری سەدەی ٢١ هەبووە، و ٨،٠٠٠+ هی سەدەی ٢٠ هەبووە) ئەوا من تەنیا بڕیار بەپێی وتاری نێو پۆلەکان دەدەم نەک کویری. سەیری وتارەکانی [[en:Category:20th-century American actresses|سەدەی ٢٠]]، و [[en:Category:21st-century American actresses|سەدەی ٢١]] بکە بەپێی وتار. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏٢٠:٢٥، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] مەبەستی گەڕانەوەی وتارەکان تێگەشتی. بەڵێ، یانی ئەوەندە وتار لە ویکیدراوە ھەن بۆ دروستکردن. دەزانم لە پۆلی سەدەی ٢١ زیاتر لە ٦٬٠٠٠ ئەکتەر ھەن و من خۆشم بۆ سەدەی ٢١ ئەقڵم نایگرێ کە ئەوەندە کەم گەڕاونەتەوە. تۆ بڵێی زانیاریی کەم لەسەر ئەوانەی سەدەی ٢١ داخڵ کرابێتن! مادام جارێ ئەوانەی سەدەی ٢٠ زیاترن، بۆچی ئەوانە دروست نەکەین؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٠:٤٤، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: واللە لەئێستادا کار لەسەر زیاترەکە بکەین باشترە نەک ١٥١ وتار، حەز دەکەیت خۆم ئەو ١٥١ وتارە دروست دەکەم (: '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏٢١:٠٢، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر چاکە و ئەگەر حەز دەکەی ناوی ئەم پڕۆژە بگوازەوە و ئەگەریش نا، پڕۆژەیەکی تر بۆ ئەوانەی سەدەی ٢٠ دروست بکە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٠٩، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: ئەم پڕۆژەیەم بۆ ناوە دیاریکراوەکە گواستەوە. بەڵام وتاری فیلممان زۆر هەبوو بۆ ئەکتەرانی سەدەی ٢١. گەر بە دەست دروست بکرێن، ئەو سوودەی بۆتەکەی نابێت بۆ بەستەری فیلم و زنجیرەکان. بەهەرحاڵ، لە ئێستادا با خەریکی ئەم نوێیە بین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏٢١:٢٥، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ماندوو نەبیت. کێشە نییە و زەرەرمان نەکردووە. :) ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٢٩، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دێیجا کێشە چییە گەر ئەوانەی سەدەی بیست و یەکەمیش بە بۆت بڵاو بکەینەوە؟ ئێمە پڕۆژەی زانکۆکانمان بڵاو کردەوە لە کاتێکدا ژمارەیان ٥١ وتار بوون. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٢:١٩، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ڕاستی ١٥١ وتار یان ٥٠ وتاری زانکۆش ئەوەندە ناهێنێ لە ئێستادا خەریکی دروستکردنی بین بە بۆت. هەتا ئەم وتارە هەزارییانە هەبێت با ئەمان دروست بکرێن لە پێشدا، دواتر ئەوانی تریش. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏١٥:٥٣، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ڕاستە دەبێ پرۆژەکان ڕیزبەندی بکەین، بەڵام لەبەر ئەوەی خۆت گوتت باش دەبوو بە بۆت بڵاو کرابانەوە وام گوت. ئەو پرۆژانە بیرۆکەی خۆتن بۆیە ھەر خۆت باشتر دەزانی چۆناوچۆن بڵاو بکرێنەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٦:١٤، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لە ئەوانەی سەدەی ٢١ کێشە ھەیە جا لە ھەر کوێیەک بێ. بەپێی پۆلەکان، دیارە سەروو ٦٠٠٠ وتارن، بەڵام لە ویکیدراوە تەنیا ١٥١ وتار گەڕاونەتەوە. بۆیە گواستمانەوە بۆ ئەوانەی سەدەی ٢٠. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٠:٤٨، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::::::::زۆر باشە کێشە نییە ھەر ئەو جۆرەی ھەمووتان ھاودەنگیتان لەسەرە، با جارێ خۆ لەو کێشەیە وەرنەدەین. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٢١:٠٨، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] و @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاوتان لێ بێت، ھۆکاری بەرەوپێش نەچوونی ئەو پرۆژەیە چییە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥٣، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سڵاو لەتۆش، ڕاستی من و کاک ئارام بۆ ماوەیەک دیار نەماین؛ ئەمەش هۆکار بوو بۆ دوورکەوتنەوە. من ئامادەم بۆ دووبارە دەستبەکاربوونەوە گەر کاک ئارامیش کاتی هەبێت. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٩:٠٩، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر باشە، سپاس بۆ بەڕێزت و کاک ئارام، ھیوادارم بەباشترین شێوە بگاتە ئەنجام. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٤٢، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] وایە، من و تۆ و @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بە نۆرە نەماین بۆیە نەچووەتە پێش. ڕاستی خۆشترە دوای شارستانەکان، بێینە سەر وەختی ئەمەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١١:٥٣، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:{{سھ|::::::::::::::::::}}ڕاستە، دوای شارستانەکان بە ئیسراحەت کار دەکەین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٥:٠٣، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: هاوڕێیان دەستان خۆش بۆ شارستانەکانی ئێران. ئێ!، کەی سەرێک لە پڕۆژەی خانمەکتەرەکان بدەین؟ خۆ هیچ کێشە یان شتێکمان نییە؟. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٥:٢٩، ٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دەستی تۆش خۆش بێت بۆ بەشدارییەکانت. ئەوەندەی لە پڕۆژەی ئەکتەرە پیاوەکان تێگەیشتبم، لەچاو ئەو ھەمووە وتارانە بە کاتێکی زوو و کێشەیەکی کەم بڵاو کرانەوە. ھیوادارم ئەمەشیان وا بچێتە پێش و ئەگەریش کێشەیەک لە پڕۆژەکەی پێشوودا ڕوویدابێت، با لەوەیدا دووبارەی نەکەینەوە و چارەسەری بکەین. ئێستا خۆم کێشەیەک بۆ کارکردن لەسەر ئەو پڕۆژەیە نابینم و پێم وایە ھەرچی زووتر و بەچاکی دەست بە کارەکانی بکەین باشترە. زۆر سپاس بۆ ھەمووان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٥:٣٤، ٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: بەڵێ ڕێک قسەکانتە! ویکیپیدیای کوردیی کورمانجیش بەهۆی پڕۆژەی وتارەکانەوە باش پێشکەوتوون. ئێمەش گیانمان و کارمان لەسەر بۆتەکەی Aram وەستاوە، ئەو ئامادەبێت، ڕاستەوخۆ دەست پێ دەکەین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٩:٤٦، ٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] نیوەی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی بە ئارامبۆتەوە بەڕێوە دەچێت :) ھەرچەندە ڕۆڵی ھەموو بەکارھێنەران زۆر گرینگە. ھیوادارام لە داھاتووشدا ویکیپرۆژەی کۆمەڵە وتارەکان پەرەیەکی زۆر زیاتری پێبدرێت. بۆ ئەو پڕۆژەیەش ھیوادارم بە شێوەیەکی باش و کاتێکی کەم بگاتە ئەنجام. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:٢٣، ٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::: {{وب|Hivja|Tessla}} دەبێ من زۆر سپاسی ئێوە بکەم چونکە چەند جاری تریش وتوومە ئێوە بە دەم پڕۆژەکانەوە نەبن، من حەوسەڵەم نییە. زۆربەی ویکییەکان بە بۆت وتار دروست دەکەن و واش نەبێت بە ئەستەم دەچنە پێش. گرنگ ئەوەیە کە ئیشێک دەکرێت، بە باشی بکرێت جا با بۆتیش بیکات نەک تەنیا بۆ بەرزکردنەوەی ژمارەی وتار و دەستکاری بێت و بەس. ئەم پڕۆژە وەک ئەوەی پیاوەکانە، ھەموو شتێکی ئامادەیە و تەنیا گۆڕانکاریی بچووکی دەوێت. لە کاتی گونجاودا بانگتان دەکەمەوە. ماندوو نەبن! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٩:٤٢، ٤ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::بژیت. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:٤٥، ٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::سڵاو کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ھیوادارم ئەو ماوەیە لە ژیانتدا سەرکەوتوو بووبیت. ویستم پرسیارت لێبکەم تاوەکوو بزانم کارەکانی ئەو پرۆژەیە گەیشتووەتە کوێ؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٢٧، ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لەگەڵ ئێوەشدا ئیشەڵڵا و بشبوورە درەنگ وەڵامم دایەوە. وەڵا جارێ ھەر دەستمان پێی نەکردووە. ڕاستە لە سەرەوە نووسیومە خۆم بانگتان دەکەمەوە، بەس چونکە ناوەناوە تۆ و @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دیار نەدەمان و ڕاستییەکەی خۆشم خەریکی پڕۆژەی تری وەک [[وپ:نپس]] دەبووم، دەستم لەم پڕۆژەیە نەدا. ئەگەر ئێوە ئامادەن، دەست پێ دەکەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٢:١٩، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::ئاگادارکردنەوە بۆ @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٤٢، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ڕاستە ھەموومان بەشدارییەکانمان کەم بووە. پێم باشە بتوانین ئەو پڕۆژەیە بگاتە ئەنجامێک و دواتر پڕۆژەکانی ترمان درێژە پێبدەین و کار لەسەر بیرۆکەی باشتر لە کۆمەڵە وتارەکان و ویکیپرۆژەکانی تردا بکەین. من خۆم ھەتا کۆتاییی حوزەیران سەرقاڵم، بۆیە پێم باشە ئەو پڕۆژەیە شتێکی تێدا بکەین و دواتر لە ھاویندا درێژە بە بیرۆکەکانی ترمان بدەین. ھەر شتێک بوو لە خزمەتدام. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٤٦، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ھەوڵ دەدەم وردەوردە دەست پێ بکەم و لە کاتی پێویست بانگتان دەکەم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٠:٥٤، ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] زۆر باشە دەستتان خۆش بێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٧:٢٨، ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاو بەخێرھاتییەوە. خۆشحاڵ دەبم گەر تۆش بەشدار ببیتەوە لە پرۆژەکەدا. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٤٤، ٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]]، سپاس، بێگومان بەشدار دەبم. هیچتان کردووە یان هەر دەست پێ نەکرابوو؟ '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٦:٢٥، ٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::نەوەڵا کارێکی لەسەر نەکراوە. بەڵام لە ئاخرین باسم لەگەڵ کاک ئارام [[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|بەڵێنی دا]] کە کاری لەسەر بکات و ئەنجامەکەمان پێ بڵێتەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٠٥، ٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٠٥، ٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: سڵاو دووبارە، کاک ئارام هیچ کارێک کراوە لەلایەن تۆ بۆ ئەم پڕۆژەیە؟ کاتت هەیە لە ئێستادا لەگەڵمان بیت؟ '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:١٧، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دەروازە:سینەما بەشێوەیەکی بەستەری سوور بوونی ھەیە. ئایا ئەویش زیاد بکەین؟ یان هەر هەمان دەروازەی فیلمە و جیاوازیی نییە و دەبێت بیکەینە ڕەوانەکەر بۆ دەروازەی فیلم؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٤:٤٦، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سینەما شوێنی پێشکەشکردنی [[فیلم]]، [[ئەنیمەیشن]]ە- گەر وابێت لە وتاری فیلمیش دەکرێت زیاد بکرێن، هەربۆیە پێویست ناکات(ڕای منە تەنیا). '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٦:٥٨، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر باشە، ھەر ویستم باسی بکەم ئەگەرنا زیادکردنی یان نەکردنی بەخۆت دەزانی. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:١١، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)

== ناوەڕۆک ==

سڵاو {{وب|Hivja|Tessla}} بە خێر بێنەوە. ئێستا سپرێدشیتەکەم دروست کرد و ئیمەیڵتان بۆ ھاتووە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٨:٣٩، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: زۆرباشە، لە مەجالێکدا سەیری دەکەین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٢٢:٣٧، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] زۆر سپاس بۆ بەڕێزت. من لە پڕۆژەی ئەکتەرەکاندا بەشدار نەبووم، بۆیە نازانم چی بکەم. بەگشتی کارەکە چۆن دەبێینە پێش و ئێمە دەبێ چی بکەین؟ دیسان سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:١٣، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ڕاستییەکەی من و تۆ دەبێت ناوی شار و ناوی ئەکتەرەکان پێداچوونەوەیان بۆ بکەین، لەکاتێکدا بە وەرگێڕی گووگڵ کراون بە کوردی. بەس من لێرە دا تێبینییەکم بۆ کاک ئارام هەیە؛ سەیرم کرد بەڵام نەکراون بە کوردی! هەروەها دەڵێم کاک ئارام ئەی ناکرێت بتوانیت بۆ وەرگێڕانی ناوی ئەکتەرەکان و شوێنەکانیان ژیری دەستکرد بەکاربێنیت؟ یان ناکرێت. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:٢٢، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بەخوای ٨٥٠٠ وتار بێئەنداز زۆرن. من و کاک ئارام و یەک دوو بەکارھێنەری تر زیاتر لە ٢ ساڵان بە پرۆژەی شارەکانی ئێرانەوە خەریک بووین کە ژمارەیان ١٠٠٠ وتار بوون، ئەگەرچی ئێستاش لە من و کاک ئارام بپرسی شێوازی وتارەکانمان بەدڵ نییە! بۆیە ئەگەر بە ژیریی دەستکرد بکرێ زۆر باش دەبێت، ھەر وەک پرۆژەی ئەکتەرە پیاوەکان. ئێوە خۆ ئەزموونی ئەویشتان ھەیە، لەوێدا چۆن ئەو ھەمووە وتارەتان بەباشترین شێوە و لە کەمترین کاتدا کردەوە کوردی؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٤٥، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئەکتەرە پیاوەکان بە ژیریی دەستکرد نەمان کردن، هەر بە گووگڵ ترانزلەیت و پاشان پێداچوونەوەی گشتی بەسەریاندا لە ئەگەری بوونی هەر هەڵەیەک. ڕاستییەکەی ئێمەش هەڵەمان هەبوو لە ناوی شارەکان و ئەکتەرەکانیش، بەڵام ئەوەندەی لەتوانامان بوو کردمان بۆ پێداچوونەوە. ڕاستە خێرا کردمان، بەڵام ئەوەشمان لەبیرنەچێت کە بە هاوڕێیانمان وت پێش بڵاوکردنەوەکەی ئێوەش سەیری بکەن بزانین چ تێبینییەکتان هەیە. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٠:٥٠، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] من زۆربەی کارەکان دەکەم، بەس وەک @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] وتی دەبێ ئێوەش لە چاککردنەوە و پێداچوونەوە یارمەتیدەر بن. جارێ ھیچمان نەکردووەتە کوردی و تەنیا لە ویکیدراوەوە ڕاکێشراون. بۆ وەرگێڕانی ناوی ئەکتەرەکان بە ئەی ئای، تاقیم کردەوە و پیتی سەیرسەیر تێکەڵی ناوەکان دەکات و پاککردنەوەیان ئاسان نابێت. ناحەقیشی نییە؛ زیاتر لە ھەشت ھەزار و نیو ناو ئاسان نییە، بەڵام ئەگەر ئێوە کۆمپیوتەرێکی باشترتان لەوەی من ھەیە و دەتوانن بە شێوەیەک کە ئەرکی ئێمە کەم بکاتەوە بیکەن، ئەوا بیکەن. ئەگەر نا ھەر بە شێوازە کۆنەکە و بە گووگڵ تڕانزلەیت بە دوو دەقە ھەموویان دەکات، بەڵام ھەر دەبێت پێداچوونەوە و پاکسازییەک بکەین. بۆ ناوی شارەکان زۆربەیان لای خۆمان ھەن و دەبێ ڕێک ناوی وتارەکان بێت بۆیە ھەر لە ویکیپیدیا دەیانکەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٢:٠٦، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::ژیری دەستکرد بۆ ژیری دەستکرد دەگۆڕێت، ئایا کامیانت تاقی کردەوە؟ کڵۆد و ئەی ئەی ئای ستۆدیۆ شارەزای زمانی کوردین بە باشی. گەر هەر ناشکرێت ناشکرێت، ئەوا کێشە نییە بە گووگڵەکە بیکە و با ئێمەش دەست بکەین بە پێداچوونەوە. 
:::::::بەڵام کاک ئارام شتێک، خۆ وەک پێشتر ئەو وتارانەی لامان بوونیان هەیە وەک ناوی شارەکان، ئەوا خۆی دەزانێت و بە شێوەی وتاری ویکیپیدیا ناوەکە دادەنێت؟ '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٢:١٦، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٢:١٦، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بە کورتی من لەگەڵ کارکردن بە ژیریی دەستکرد نیم؛ یەک ھەڵەی بچووک، یەک کەم و زیاد، تەواوی وتارەکان تێک دەدات. خۆ ئەگەر ژمارەی وتارەکان کەمتر بایەن، لەوانەیە کەڵکمان لێیان وەرگرتبایە، بەس بۆ ئەمانە بە باشی نازانم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٤:٠٢، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ڕاستییەکەی ئەوەی پێشتر (ئەکتەرەکان) چاک دەرکەوتووە، خۆت دەزانی من کار لەسەر دوایین مردنەکان دەکەم و تائێستا زۆربەی ئەو وتارانەی پیاوە ئەکتەرەکانم سەیر کردووە، دەتوانم بڵێم لە دەیان وتار تەنیا یەک دوویەکیان ناوەکەی گواستنەوەی ویستووە. من خۆم بە مۆبایل دەستکاری دەکەم و شارەزاییم لە بابەتی تەکنیکییەوە نییە، بەڵام ئامادەم پێداچوونەوەیان بۆ بکەم.
::::::::::'''''پێشنیار:'''''
::::::::::من پێم باشە بە گووگڵ ترانسلێیت کارەکەیان بۆ بکەین و دواتر پێیان دا بچینەوە. دەکرێ بەپێی ژمارە پێداچوونەوەکان بەش بکەین، مەبەستم ئەوەیە من ژمارەیەک، کاک ئارام ژمارەیکی دی و کاک تێسلاش ژمارەیەکی تر پێداچوونەوەی بۆ بکەین؛ بەم جۆرە زووتر دەچینە پێش و تاقەتێکی باشترمان دەبێت. پرسیارێکیشم لە بواری تەکنیکییەوە ھەیە، ناکرێ دوای ئەوەی بە گووگڵ ترانسلێیت کردماننەوە کوردی بە ژیریی دەستکردیش ئەوە بکەین و بە شتێکی جیاوازییەکانیان ببینین، بە نموونە ٤٠٠٠ وتار ھەم ترانسلێیت و ھەمیش ژیریی دەستکرد یەک ناوی دەربخەن (کە ئەوەیان پێداچوونەوەیەکی وای ناوێت) و ٤٥٠٠یش دوو ناوی جیاوازی لێ دەربخەن (کە ئەوەیان پێداچوونەوەی دەوێت)، دەکرێ؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٥:١٢، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: تەواو، بەس ئێستا من چاوەڕێی تۆم کە وەرگێری گووگڵەکە بەکاربێنیت و دەست پێ بکەین، بۆنموونە سەرەتا بەشی ناوی ئەکتەرەکان سەیر دەکەین و دواتر ئەوانیت تریش. بەس من لەسەرەوە پرسیارێکم لەسەر ئەو وتارانەوە کرد کە لای خۆمان بوونیان هەیە. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٥:٤٧، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::: {{وب|Hivja}} دەبینم گرنگی بە دوایین مەرگەکان دەدەیت و ماندوو نەبیت. ویستم بە تۆ و {{وب|Tessla}} بڵێم کە ناوەکانم بە گووگڵ تڕانزلەیت کردە کوردی، بەڵام ٣٠٦ دانەی نەکرد و بۆ ئەوە کەڵکمان لە ژیریی دەستکرد وەرگرت، بەڵام ھەر پێویستیان بە پاکسازی و پێداچوونەوە ھەیە. بۆ پرسیارەکەت، من ئەوەی گووگڵ تڕانزلەیتم بە سکریپتێک و بە ئەی پی ئای کرد نەک ڕاستەوخۆ لەڕێی گووگڵ تڕانزلەیت خۆیەوە. نازانم ڕێیەک ھەیە تا بە خێرایی ئەوەی بە گووگڵ تڕازنلەیت دەیکەین، بە ژیریی دەستکرد ببیکەین یان نا. Tessla ئەم ٨٬٥٩٠ وتارە لای ئێمە نین و پێشی بڵاوکردنەوەشیان پشکنینی تریش دەکەینەوە. پرسیاری ترتان ھەیە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٩:١٥، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::زۆرباشە، من دەست پێ دەکەم بە ناوەکانی ئەکتەرەکان ئەمشەو، گەر هیڤجا تۆش دەستت پێ کرد حەز دەکەیت سەرەتا هەتا سنووری ژمارەیەک دەست بکە بە پێداچوونەی ناوی شارەکان. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٩:٢٣، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] زۆر باشە سپاس بۆ ھەوڵەکانتان. @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] من ئامادەم بەڵام باشترە لانیکەم وتاری ئەو شارانە کە لێرە ھەن بەدەسەتی نیانکەینەوە کوردی، بۆ نموونە کاتمان بە فیڕۆ دەچێت ئەگەر Los Angeles و New Yorkی بەدەستی بکەینە لۆش ئانجلەس و نیویۆرک! کاک ئارام ھیچ ڕێگایەک ھەیە لانیکەم ئەوانە بەخۆیان بکرێنەوە کوردی نەک بەدەست. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:٤١، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]@ @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاوتان لێ بێ، هیوادارم تەندروست و سەرکەوتوو بن. ماوەیەکە لێرە چالاک نەبووم و لێتان بێخەبەر بووم، ویستم بزانم ئەو پرۆژە ئێستا لە کوێدا گیری کردووە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٧:٢٧، ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: منیش هەڵە نەبم وا مانگێکە چالاک نەبووم، زۆریش چالاک نابم بەهۆی ئیشەوە. بۆیە جارێ با بوەستین لەم پڕۆژەیە، هەتا کاتێک کە هەرسێکمان بتوانین چالاک بین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٨:٠١، ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]&lt;nowiki/&gt;زۆر باشە، بەهیوای سەرکەوتن بۆ بەڕێزت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:٢٥، ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] وەڵا پڕۆژەکە لەسەر من پەکی کەوتووە و منیش حەز دەکەم بیخەمە دوای [[ویکیپیدیا:بژار]] تا کاتێکی باشتری بۆ دابین بکەم نەکا بیرم لای شتەکانی تر بێت و خەریکی ئەم بم و ھەڵەی تێدا بکەم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٣:١٥، ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:{{وب|Aram}} زۆر باشە، ئەو بانگکردنە تەنیا بۆ زانیاری-وەرگتنی خۆم بوو، ئەگەرنا دەزانم ئێوە کارەکەتان بێوێنە ئەنجام دەدەن، بەهیوای سەرکەوتن بۆ ئێوە چ لە ویکیپیدیا و چ لە ژیانی ڕاستیدا. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٠٠، ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)

== دەستپێکردنەوە ==

سڵاو بەڕێز {{وب|Tessla}} بەپێی ئەو قسانەی لە وتووێژی مندا کردمان بڕیار وایە دەست بە ئێرە بکەینەوە. ئێستا دەتوانی پێم بڵێی ئەم پرۆژەیە لە کوێدا گیری خواردووە؟ بۆ ئەکتەرە پیاوەکان چیتان کرد و جیاوازیی ئەو پرۆژەیە لە ئێستادا چییە لەگەڵ وی؟ بەگشتی ئەو پرۆژەیەم بۆ باس بکە چونکە من بۆ پیاوە ئەکتەرەکان بەشداریم نەبوو زۆری تێناگەم. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٥٥، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سڵاو دووبارە، دەی منیش هەر ئەمە کێشەکەمە کە نازانم کۆمەڵەوتارەکان چۆن دەکرێن. ئەوەندە بزانم ڕەگەکەی ئامادە نییە، هەروەها پێویستە لە مایکرۆسۆفت ئێکسڵ هەموو شتەکان ئامادەکرابێت و ئێمەش پێداچوونەوەی پێ بکەین. بەگشتی کاک ئارام ئەم کارە تەکنیکیانەی دەکرد، و منیش پێداچوونەوەم بە وەرگێڕانەکان دەکرد. تۆ بڵێی کاک ئارام یارمەتیمان نەدات؟! '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٤:١٥، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ڕاستە. ئەوەندەی لەبیرمە لە گووگڵ وۆرکسپەیس دا بە شێوەی کویری کارمان دەکرد، بۆ ئەکتەرە پیاوەکانیش هەر وەک خۆت وتت خشتەیەکی دوورودرێژ بوونی هەبوو کە دەستکاریتان دەکرد و پێیدا دەچوونەوە. ئێستا بۆ ئەمە ئەو خشتەیە ٧٠٠٠-٨٠٠٠یەمان نییە؟ پرسیارێکی تریشم هەبوو، بەڕێزت تێلێگرامت هەیە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:١٢، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ئەو پرۆژەیە قورسە و ئەگەر هەڵەیەکی زۆر بچووکی تێدا بکەین ئەوە ٨ بۆ ٩ هەزار وتار (١٠٪ی وتارەکانی ویکیپیدیا) دەگرێتەوە. بۆیە بە بۆچوونی من لە پرۆژەیەکی بچووکەوە دەست پێ بکەین. بۆ نموونە من پێشتر پڕۆژەیەکم ئامادە کردبوو بەڵام کاک ئارام پاشگەزی کردمەوە لە پێشکەشکردنی پرۆژەکە. ئەویش شارەکانی ئیسرائیل بوو کە وابزانم نزیک ٨٠ وتار دەبن، هەموو خستەی و شتێکیشی ئامادەیە، ئەگەر پێشکەش بکرێ تەنیا پێداچوونەوەی کۆتایی و بڵاوکردنەوەی ماوە. پێت چۆنە بە شێوەیەکی ئەزموونی لە ئەمەوە دەست پێ بکەین؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٢١، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ببوورە گەر کەمێک درەنگ وەڵام بدەمەوە، بەهۆی گۆڕانی کەشوهەواوە کەمێک نەساخم، بەڵام گرینگ ئەوەیە بەردەوامم. بەهەرحاڵ؛ بێگومان شتێکی باشە گەر لەوەوە دەست پێ بکەین بۆنا! '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٦:٤٦، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>ns8ft1ot7ahnaxo9dywfwadz1xwu72h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581260</id>
      <parentid>1581259</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T16:51:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* دەستپێکردنەوە */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1581260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41704" sha1="0qya4bsv43se4bib7gqeragvwmx2dyk" xml:space="preserve">== پرۆژەی خانمەکتەرەکان ==

سڵاو @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئەم ڕەگە، و [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم|ئێرەشم]] ساز کرد. جا لەبەرئەوەی ئێوە شارەزاییتان لەمن زیاترە، تکایە پێداچوونەوەیەک بکەن بەو دوو شوێنە، بەتایبەت ڕەگەکە. هەروەها بەتایبەت داوا لە Hivja دەکەم، گەر توانا و کاتی هەبێت یارمەتیمان بدات، چون سێ کەس بین باشترە وەک لەوەی دووان بین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏٠٩:٤٣، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاوت لێ بێت، لە خزمەتدام ئەوەندەی لە دەستم بێت دەیکەم. بەڵام زۆر باش دەبێت نەھێڵین ببێتە پڕۆژەیەکی درێژخایەن و بەزووترین کات بەباشی بڵاویان بکەینەوە. زۆر سپاس بۆ ھەمووان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٢:٣٤، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سپاس بۆ ئەو هەوڵانەت. بێگوومان وایە، هەم بەباشی و هەم بەزوویی. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏١٢:٤٢، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سەدەی ٢٠ یان ٢١؟ ٨٬٤٢٥ وتاری سەدەی ٢٠ گەڕایەوە، بەڵام تەنیا ١٥١ وتاری سەدەی ٢١ گەڕایەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٨:٣٠، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: من باسی سەدەی ٢١ دەکەم، بەپێی پۆلەکانی ویکیی ئینگلیزی. مەبەستت چییە لەوەی گەڕایەوە؟ ئەگەر مەبەستت ئەوەیە کە (١٥١ وتاری خانمەکتەری سەدەی ٢١ هەبووە، و ٨،٠٠٠+ هی سەدەی ٢٠ هەبووە) ئەوا من تەنیا بڕیار بەپێی وتاری نێو پۆلەکان دەدەم نەک کویری. سەیری وتارەکانی [[en:Category:20th-century American actresses|سەدەی ٢٠]]، و [[en:Category:21st-century American actresses|سەدەی ٢١]] بکە بەپێی وتار. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏٢٠:٢٥، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] مەبەستی گەڕانەوەی وتارەکان تێگەشتی. بەڵێ، یانی ئەوەندە وتار لە ویکیدراوە ھەن بۆ دروستکردن. دەزانم لە پۆلی سەدەی ٢١ زیاتر لە ٦٬٠٠٠ ئەکتەر ھەن و من خۆشم بۆ سەدەی ٢١ ئەقڵم نایگرێ کە ئەوەندە کەم گەڕاونەتەوە. تۆ بڵێی زانیاریی کەم لەسەر ئەوانەی سەدەی ٢١ داخڵ کرابێتن! مادام جارێ ئەوانەی سەدەی ٢٠ زیاترن، بۆچی ئەوانە دروست نەکەین؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٠:٤٤، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: واللە لەئێستادا کار لەسەر زیاترەکە بکەین باشترە نەک ١٥١ وتار، حەز دەکەیت خۆم ئەو ١٥١ وتارە دروست دەکەم (: '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏٢١:٠٢، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر چاکە و ئەگەر حەز دەکەی ناوی ئەم پڕۆژە بگوازەوە و ئەگەریش نا، پڕۆژەیەکی تر بۆ ئەوانەی سەدەی ٢٠ دروست بکە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٠٩، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: ئەم پڕۆژەیەم بۆ ناوە دیاریکراوەکە گواستەوە. بەڵام وتاری فیلممان زۆر هەبوو بۆ ئەکتەرانی سەدەی ٢١. گەر بە دەست دروست بکرێن، ئەو سوودەی بۆتەکەی نابێت بۆ بەستەری فیلم و زنجیرەکان. بەهەرحاڵ، لە ئێستادا با خەریکی ئەم نوێیە بین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏٢١:٢٥، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ماندوو نەبیت. کێشە نییە و زەرەرمان نەکردووە. :) ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٢٩، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دێیجا کێشە چییە گەر ئەوانەی سەدەی بیست و یەکەمیش بە بۆت بڵاو بکەینەوە؟ ئێمە پڕۆژەی زانکۆکانمان بڵاو کردەوە لە کاتێکدا ژمارەیان ٥١ وتار بوون. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٢:١٩، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ڕاستی ١٥١ وتار یان ٥٠ وتاری زانکۆش ئەوەندە ناهێنێ لە ئێستادا خەریکی دروستکردنی بین بە بۆت. هەتا ئەم وتارە هەزارییانە هەبێت با ئەمان دروست بکرێن لە پێشدا، دواتر ئەوانی تریش. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏١٥:٥٣، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ڕاستە دەبێ پرۆژەکان ڕیزبەندی بکەین، بەڵام لەبەر ئەوەی خۆت گوتت باش دەبوو بە بۆت بڵاو کرابانەوە وام گوت. ئەو پرۆژانە بیرۆکەی خۆتن بۆیە ھەر خۆت باشتر دەزانی چۆناوچۆن بڵاو بکرێنەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٦:١٤، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لە ئەوانەی سەدەی ٢١ کێشە ھەیە جا لە ھەر کوێیەک بێ. بەپێی پۆلەکان، دیارە سەروو ٦٠٠٠ وتارن، بەڵام لە ویکیدراوە تەنیا ١٥١ وتار گەڕاونەتەوە. بۆیە گواستمانەوە بۆ ئەوانەی سەدەی ٢٠. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٠:٤٨، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::::::::زۆر باشە کێشە نییە ھەر ئەو جۆرەی ھەمووتان ھاودەنگیتان لەسەرە، با جارێ خۆ لەو کێشەیە وەرنەدەین. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٢١:٠٨، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] و @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاوتان لێ بێت، ھۆکاری بەرەوپێش نەچوونی ئەو پرۆژەیە چییە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥٣، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سڵاو لەتۆش، ڕاستی من و کاک ئارام بۆ ماوەیەک دیار نەماین؛ ئەمەش هۆکار بوو بۆ دوورکەوتنەوە. من ئامادەم بۆ دووبارە دەستبەکاربوونەوە گەر کاک ئارامیش کاتی هەبێت. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٩:٠٩، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر باشە، سپاس بۆ بەڕێزت و کاک ئارام، ھیوادارم بەباشترین شێوە بگاتە ئەنجام. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٤٢، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] وایە، من و تۆ و @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بە نۆرە نەماین بۆیە نەچووەتە پێش. ڕاستی خۆشترە دوای شارستانەکان، بێینە سەر وەختی ئەمەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١١:٥٣، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:{{سھ|::::::::::::::::::}}ڕاستە، دوای شارستانەکان بە ئیسراحەت کار دەکەین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٥:٠٣، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: هاوڕێیان دەستان خۆش بۆ شارستانەکانی ئێران. ئێ!، کەی سەرێک لە پڕۆژەی خانمەکتەرەکان بدەین؟ خۆ هیچ کێشە یان شتێکمان نییە؟. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٥:٢٩، ٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دەستی تۆش خۆش بێت بۆ بەشدارییەکانت. ئەوەندەی لە پڕۆژەی ئەکتەرە پیاوەکان تێگەیشتبم، لەچاو ئەو ھەمووە وتارانە بە کاتێکی زوو و کێشەیەکی کەم بڵاو کرانەوە. ھیوادارم ئەمەشیان وا بچێتە پێش و ئەگەریش کێشەیەک لە پڕۆژەکەی پێشوودا ڕوویدابێت، با لەوەیدا دووبارەی نەکەینەوە و چارەسەری بکەین. ئێستا خۆم کێشەیەک بۆ کارکردن لەسەر ئەو پڕۆژەیە نابینم و پێم وایە ھەرچی زووتر و بەچاکی دەست بە کارەکانی بکەین باشترە. زۆر سپاس بۆ ھەمووان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٥:٣٤، ٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: بەڵێ ڕێک قسەکانتە! ویکیپیدیای کوردیی کورمانجیش بەهۆی پڕۆژەی وتارەکانەوە باش پێشکەوتوون. ئێمەش گیانمان و کارمان لەسەر بۆتەکەی Aram وەستاوە، ئەو ئامادەبێت، ڕاستەوخۆ دەست پێ دەکەین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٩:٤٦، ٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] نیوەی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی بە ئارامبۆتەوە بەڕێوە دەچێت :) ھەرچەندە ڕۆڵی ھەموو بەکارھێنەران زۆر گرینگە. ھیوادارام لە داھاتووشدا ویکیپرۆژەی کۆمەڵە وتارەکان پەرەیەکی زۆر زیاتری پێبدرێت. بۆ ئەو پڕۆژەیەش ھیوادارم بە شێوەیەکی باش و کاتێکی کەم بگاتە ئەنجام. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:٢٣، ٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::: {{وب|Hivja|Tessla}} دەبێ من زۆر سپاسی ئێوە بکەم چونکە چەند جاری تریش وتوومە ئێوە بە دەم پڕۆژەکانەوە نەبن، من حەوسەڵەم نییە. زۆربەی ویکییەکان بە بۆت وتار دروست دەکەن و واش نەبێت بە ئەستەم دەچنە پێش. گرنگ ئەوەیە کە ئیشێک دەکرێت، بە باشی بکرێت جا با بۆتیش بیکات نەک تەنیا بۆ بەرزکردنەوەی ژمارەی وتار و دەستکاری بێت و بەس. ئەم پڕۆژە وەک ئەوەی پیاوەکانە، ھەموو شتێکی ئامادەیە و تەنیا گۆڕانکاریی بچووکی دەوێت. لە کاتی گونجاودا بانگتان دەکەمەوە. ماندوو نەبن! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٩:٤٢، ٤ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::بژیت. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:٤٥، ٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::سڵاو کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ھیوادارم ئەو ماوەیە لە ژیانتدا سەرکەوتوو بووبیت. ویستم پرسیارت لێبکەم تاوەکوو بزانم کارەکانی ئەو پرۆژەیە گەیشتووەتە کوێ؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٢٧، ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لەگەڵ ئێوەشدا ئیشەڵڵا و بشبوورە درەنگ وەڵامم دایەوە. وەڵا جارێ ھەر دەستمان پێی نەکردووە. ڕاستە لە سەرەوە نووسیومە خۆم بانگتان دەکەمەوە، بەس چونکە ناوەناوە تۆ و @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دیار نەدەمان و ڕاستییەکەی خۆشم خەریکی پڕۆژەی تری وەک [[وپ:نپس]] دەبووم، دەستم لەم پڕۆژەیە نەدا. ئەگەر ئێوە ئامادەن، دەست پێ دەکەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٢:١٩، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::ئاگادارکردنەوە بۆ @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٤٢، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ڕاستە ھەموومان بەشدارییەکانمان کەم بووە. پێم باشە بتوانین ئەو پڕۆژەیە بگاتە ئەنجامێک و دواتر پڕۆژەکانی ترمان درێژە پێبدەین و کار لەسەر بیرۆکەی باشتر لە کۆمەڵە وتارەکان و ویکیپرۆژەکانی تردا بکەین. من خۆم ھەتا کۆتاییی حوزەیران سەرقاڵم، بۆیە پێم باشە ئەو پڕۆژەیە شتێکی تێدا بکەین و دواتر لە ھاویندا درێژە بە بیرۆکەکانی ترمان بدەین. ھەر شتێک بوو لە خزمەتدام. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٤٦، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ھەوڵ دەدەم وردەوردە دەست پێ بکەم و لە کاتی پێویست بانگتان دەکەم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٠:٥٤، ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] زۆر باشە دەستتان خۆش بێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٧:٢٨، ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاو بەخێرھاتییەوە. خۆشحاڵ دەبم گەر تۆش بەشدار ببیتەوە لە پرۆژەکەدا. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٤٤، ٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]]، سپاس، بێگومان بەشدار دەبم. هیچتان کردووە یان هەر دەست پێ نەکرابوو؟ '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٦:٢٥، ٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::نەوەڵا کارێکی لەسەر نەکراوە. بەڵام لە ئاخرین باسم لەگەڵ کاک ئارام [[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|بەڵێنی دا]] کە کاری لەسەر بکات و ئەنجامەکەمان پێ بڵێتەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٠٥، ٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٠٥، ٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: سڵاو دووبارە، کاک ئارام هیچ کارێک کراوە لەلایەن تۆ بۆ ئەم پڕۆژەیە؟ کاتت هەیە لە ئێستادا لەگەڵمان بیت؟ '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:١٧، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دەروازە:سینەما بەشێوەیەکی بەستەری سوور بوونی ھەیە. ئایا ئەویش زیاد بکەین؟ یان هەر هەمان دەروازەی فیلمە و جیاوازیی نییە و دەبێت بیکەینە ڕەوانەکەر بۆ دەروازەی فیلم؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٤:٤٦، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سینەما شوێنی پێشکەشکردنی [[فیلم]]، [[ئەنیمەیشن]]ە- گەر وابێت لە وتاری فیلمیش دەکرێت زیاد بکرێن، هەربۆیە پێویست ناکات(ڕای منە تەنیا). '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٦:٥٨، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر باشە، ھەر ویستم باسی بکەم ئەگەرنا زیادکردنی یان نەکردنی بەخۆت دەزانی. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:١١، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)

== ناوەڕۆک ==

سڵاو {{وب|Hivja|Tessla}} بە خێر بێنەوە. ئێستا سپرێدشیتەکەم دروست کرد و ئیمەیڵتان بۆ ھاتووە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٨:٣٩، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: زۆرباشە، لە مەجالێکدا سەیری دەکەین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٢٢:٣٧، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] زۆر سپاس بۆ بەڕێزت. من لە پڕۆژەی ئەکتەرەکاندا بەشدار نەبووم، بۆیە نازانم چی بکەم. بەگشتی کارەکە چۆن دەبێینە پێش و ئێمە دەبێ چی بکەین؟ دیسان سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:١٣، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ڕاستییەکەی من و تۆ دەبێت ناوی شار و ناوی ئەکتەرەکان پێداچوونەوەیان بۆ بکەین، لەکاتێکدا بە وەرگێڕی گووگڵ کراون بە کوردی. بەس من لێرە دا تێبینییەکم بۆ کاک ئارام هەیە؛ سەیرم کرد بەڵام نەکراون بە کوردی! هەروەها دەڵێم کاک ئارام ئەی ناکرێت بتوانیت بۆ وەرگێڕانی ناوی ئەکتەرەکان و شوێنەکانیان ژیری دەستکرد بەکاربێنیت؟ یان ناکرێت. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:٢٢، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بەخوای ٨٥٠٠ وتار بێئەنداز زۆرن. من و کاک ئارام و یەک دوو بەکارھێنەری تر زیاتر لە ٢ ساڵان بە پرۆژەی شارەکانی ئێرانەوە خەریک بووین کە ژمارەیان ١٠٠٠ وتار بوون، ئەگەرچی ئێستاش لە من و کاک ئارام بپرسی شێوازی وتارەکانمان بەدڵ نییە! بۆیە ئەگەر بە ژیریی دەستکرد بکرێ زۆر باش دەبێت، ھەر وەک پرۆژەی ئەکتەرە پیاوەکان. ئێوە خۆ ئەزموونی ئەویشتان ھەیە، لەوێدا چۆن ئەو ھەمووە وتارەتان بەباشترین شێوە و لە کەمترین کاتدا کردەوە کوردی؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٤٥، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئەکتەرە پیاوەکان بە ژیریی دەستکرد نەمان کردن، هەر بە گووگڵ ترانزلەیت و پاشان پێداچوونەوەی گشتی بەسەریاندا لە ئەگەری بوونی هەر هەڵەیەک. ڕاستییەکەی ئێمەش هەڵەمان هەبوو لە ناوی شارەکان و ئەکتەرەکانیش، بەڵام ئەوەندەی لەتوانامان بوو کردمان بۆ پێداچوونەوە. ڕاستە خێرا کردمان، بەڵام ئەوەشمان لەبیرنەچێت کە بە هاوڕێیانمان وت پێش بڵاوکردنەوەکەی ئێوەش سەیری بکەن بزانین چ تێبینییەکتان هەیە. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٠:٥٠، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] من زۆربەی کارەکان دەکەم، بەس وەک @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] وتی دەبێ ئێوەش لە چاککردنەوە و پێداچوونەوە یارمەتیدەر بن. جارێ ھیچمان نەکردووەتە کوردی و تەنیا لە ویکیدراوەوە ڕاکێشراون. بۆ وەرگێڕانی ناوی ئەکتەرەکان بە ئەی ئای، تاقیم کردەوە و پیتی سەیرسەیر تێکەڵی ناوەکان دەکات و پاککردنەوەیان ئاسان نابێت. ناحەقیشی نییە؛ زیاتر لە ھەشت ھەزار و نیو ناو ئاسان نییە، بەڵام ئەگەر ئێوە کۆمپیوتەرێکی باشترتان لەوەی من ھەیە و دەتوانن بە شێوەیەک کە ئەرکی ئێمە کەم بکاتەوە بیکەن، ئەوا بیکەن. ئەگەر نا ھەر بە شێوازە کۆنەکە و بە گووگڵ تڕانزلەیت بە دوو دەقە ھەموویان دەکات، بەڵام ھەر دەبێت پێداچوونەوە و پاکسازییەک بکەین. بۆ ناوی شارەکان زۆربەیان لای خۆمان ھەن و دەبێ ڕێک ناوی وتارەکان بێت بۆیە ھەر لە ویکیپیدیا دەیانکەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٢:٠٦، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::ژیری دەستکرد بۆ ژیری دەستکرد دەگۆڕێت، ئایا کامیانت تاقی کردەوە؟ کڵۆد و ئەی ئەی ئای ستۆدیۆ شارەزای زمانی کوردین بە باشی. گەر هەر ناشکرێت ناشکرێت، ئەوا کێشە نییە بە گووگڵەکە بیکە و با ئێمەش دەست بکەین بە پێداچوونەوە. 
:::::::بەڵام کاک ئارام شتێک، خۆ وەک پێشتر ئەو وتارانەی لامان بوونیان هەیە وەک ناوی شارەکان، ئەوا خۆی دەزانێت و بە شێوەی وتاری ویکیپیدیا ناوەکە دادەنێت؟ '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٢:١٦، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٢:١٦، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بە کورتی من لەگەڵ کارکردن بە ژیریی دەستکرد نیم؛ یەک ھەڵەی بچووک، یەک کەم و زیاد، تەواوی وتارەکان تێک دەدات. خۆ ئەگەر ژمارەی وتارەکان کەمتر بایەن، لەوانەیە کەڵکمان لێیان وەرگرتبایە، بەس بۆ ئەمانە بە باشی نازانم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٤:٠٢، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ڕاستییەکەی ئەوەی پێشتر (ئەکتەرەکان) چاک دەرکەوتووە، خۆت دەزانی من کار لەسەر دوایین مردنەکان دەکەم و تائێستا زۆربەی ئەو وتارانەی پیاوە ئەکتەرەکانم سەیر کردووە، دەتوانم بڵێم لە دەیان وتار تەنیا یەک دوویەکیان ناوەکەی گواستنەوەی ویستووە. من خۆم بە مۆبایل دەستکاری دەکەم و شارەزاییم لە بابەتی تەکنیکییەوە نییە، بەڵام ئامادەم پێداچوونەوەیان بۆ بکەم.
::::::::::'''''پێشنیار:'''''
::::::::::من پێم باشە بە گووگڵ ترانسلێیت کارەکەیان بۆ بکەین و دواتر پێیان دا بچینەوە. دەکرێ بەپێی ژمارە پێداچوونەوەکان بەش بکەین، مەبەستم ئەوەیە من ژمارەیەک، کاک ئارام ژمارەیکی دی و کاک تێسلاش ژمارەیەکی تر پێداچوونەوەی بۆ بکەین؛ بەم جۆرە زووتر دەچینە پێش و تاقەتێکی باشترمان دەبێت. پرسیارێکیشم لە بواری تەکنیکییەوە ھەیە، ناکرێ دوای ئەوەی بە گووگڵ ترانسلێیت کردماننەوە کوردی بە ژیریی دەستکردیش ئەوە بکەین و بە شتێکی جیاوازییەکانیان ببینین، بە نموونە ٤٠٠٠ وتار ھەم ترانسلێیت و ھەمیش ژیریی دەستکرد یەک ناوی دەربخەن (کە ئەوەیان پێداچوونەوەیەکی وای ناوێت) و ٤٥٠٠یش دوو ناوی جیاوازی لێ دەربخەن (کە ئەوەیان پێداچوونەوەی دەوێت)، دەکرێ؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٥:١٢، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: تەواو، بەس ئێستا من چاوەڕێی تۆم کە وەرگێری گووگڵەکە بەکاربێنیت و دەست پێ بکەین، بۆنموونە سەرەتا بەشی ناوی ئەکتەرەکان سەیر دەکەین و دواتر ئەوانیت تریش. بەس من لەسەرەوە پرسیارێکم لەسەر ئەو وتارانەوە کرد کە لای خۆمان بوونیان هەیە. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٥:٤٧، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::: {{وب|Hivja}} دەبینم گرنگی بە دوایین مەرگەکان دەدەیت و ماندوو نەبیت. ویستم بە تۆ و {{وب|Tessla}} بڵێم کە ناوەکانم بە گووگڵ تڕانزلەیت کردە کوردی، بەڵام ٣٠٦ دانەی نەکرد و بۆ ئەوە کەڵکمان لە ژیریی دەستکرد وەرگرت، بەڵام ھەر پێویستیان بە پاکسازی و پێداچوونەوە ھەیە. بۆ پرسیارەکەت، من ئەوەی گووگڵ تڕانزلەیتم بە سکریپتێک و بە ئەی پی ئای کرد نەک ڕاستەوخۆ لەڕێی گووگڵ تڕانزلەیت خۆیەوە. نازانم ڕێیەک ھەیە تا بە خێرایی ئەوەی بە گووگڵ تڕازنلەیت دەیکەین، بە ژیریی دەستکرد ببیکەین یان نا. Tessla ئەم ٨٬٥٩٠ وتارە لای ئێمە نین و پێشی بڵاوکردنەوەشیان پشکنینی تریش دەکەینەوە. پرسیاری ترتان ھەیە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٩:١٥، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::زۆرباشە، من دەست پێ دەکەم بە ناوەکانی ئەکتەرەکان ئەمشەو، گەر هیڤجا تۆش دەستت پێ کرد حەز دەکەیت سەرەتا هەتا سنووری ژمارەیەک دەست بکە بە پێداچوونەی ناوی شارەکان. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٩:٢٣، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] زۆر باشە سپاس بۆ ھەوڵەکانتان. @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] من ئامادەم بەڵام باشترە لانیکەم وتاری ئەو شارانە کە لێرە ھەن بەدەسەتی نیانکەینەوە کوردی، بۆ نموونە کاتمان بە فیڕۆ دەچێت ئەگەر Los Angeles و New Yorkی بەدەستی بکەینە لۆش ئانجلەس و نیویۆرک! کاک ئارام ھیچ ڕێگایەک ھەیە لانیکەم ئەوانە بەخۆیان بکرێنەوە کوردی نەک بەدەست. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:٤١، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]@ @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاوتان لێ بێ، هیوادارم تەندروست و سەرکەوتوو بن. ماوەیەکە لێرە چالاک نەبووم و لێتان بێخەبەر بووم، ویستم بزانم ئەو پرۆژە ئێستا لە کوێدا گیری کردووە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٧:٢٧، ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: منیش هەڵە نەبم وا مانگێکە چالاک نەبووم، زۆریش چالاک نابم بەهۆی ئیشەوە. بۆیە جارێ با بوەستین لەم پڕۆژەیە، هەتا کاتێک کە هەرسێکمان بتوانین چالاک بین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٨:٠١، ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]&lt;nowiki/&gt;زۆر باشە، بەهیوای سەرکەوتن بۆ بەڕێزت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:٢٥، ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] وەڵا پڕۆژەکە لەسەر من پەکی کەوتووە و منیش حەز دەکەم بیخەمە دوای [[ویکیپیدیا:بژار]] تا کاتێکی باشتری بۆ دابین بکەم نەکا بیرم لای شتەکانی تر بێت و خەریکی ئەم بم و ھەڵەی تێدا بکەم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٣:١٥، ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:{{وب|Aram}} زۆر باشە، ئەو بانگکردنە تەنیا بۆ زانیاری-وەرگتنی خۆم بوو، ئەگەرنا دەزانم ئێوە کارەکەتان بێوێنە ئەنجام دەدەن، بەهیوای سەرکەوتن بۆ ئێوە چ لە ویکیپیدیا و چ لە ژیانی ڕاستیدا. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٠٠، ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)

== دەستپێکردنەوە ==

سڵاو بەڕێز {{وب|Tessla}} بەپێی ئەو قسانەی لە وتووێژی مندا کردمان بڕیار وایە دەست بە ئێرە بکەینەوە. ئێستا دەتوانی پێم بڵێی ئەم پرۆژەیە لە کوێدا گیری خواردووە؟ بۆ ئەکتەرە پیاوەکان چیتان کرد و جیاوازیی ئەو پرۆژەیە لە ئێستادا چییە لەگەڵ وی؟ بەگشتی ئەو پرۆژەیەم بۆ باس بکە چونکە من بۆ پیاوە ئەکتەرەکان بەشداریم نەبوو زۆری تێناگەم. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٥٥، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سڵاو دووبارە، دەی منیش هەر ئەمە کێشەکەمە کە نازانم کۆمەڵەوتارەکان چۆن دەکرێن. ئەوەندە بزانم ڕەگەکەی ئامادە نییە، هەروەها پێویستە لە مایکرۆسۆفت ئێکسڵ هەموو شتەکان ئامادەکرابێت و ئێمەش پێداچوونەوەی پێ بکەین. بەگشتی کاک ئارام ئەم کارە تەکنیکیانەی دەکرد، و منیش پێداچوونەوەم بە وەرگێڕانەکان دەکرد. تۆ بڵێی کاک ئارام یارمەتیمان نەدات؟! '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٤:١٥، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ڕاستە. ئەوەندەی لەبیرمە لە گووگڵ وۆرکسپەیس دا بە شێوەی کویری کارمان دەکرد، بۆ ئەکتەرە پیاوەکانیش هەر وەک خۆت وتت خشتەیەکی دوورودرێژ بوونی هەبوو کە دەستکاریتان دەکرد و پێیدا دەچوونەوە. ئێستا بۆ ئەمە ئەو خشتەیە ٧٠٠٠-٨٠٠٠یەمان نییە؟ پرسیارێکی تریشم هەبوو، بەڕێزت تێلێگرامت هەیە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:١٢، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ئەو پرۆژەیە قورسە و ئەگەر هەڵەیەکی زۆر بچووکی تێدا بکەین ئەوە ٨ بۆ ٩ هەزار وتار (١٠٪ی وتارەکانی ویکیپیدیا) دەگرێتەوە. بۆیە بە بۆچوونی من لە پرۆژەیەکی بچووکەوە دەست پێ بکەین. بۆ نموونە من پێشتر پڕۆژەیەکم ئامادە کردبوو بەڵام کاک ئارام پاشگەزی کردمەوە لە پێشکەشکردنی پرۆژەکە. ئەویش شارەکانی ئیسرائیل بوو کە وابزانم نزیک ٨٠ وتار دەبن، هەموو خستەی و شتێکیشی ئامادەیە، ئەگەر پێشکەش بکرێ تەنیا پێداچوونەوەی کۆتایی و بڵاوکردنەوەی ماوە. پێت چۆنە بە شێوەیەکی ئەزموونی لە ئەمەوە دەست پێ بکەین؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٢١، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ببوورە گەر کەمێک درەنگ وەڵام بدەمەوە، بەهۆی گۆڕانی کەشوهەواوە کەمێک نەساخم، بەڵام گرینگ ئەوەیە بەردەوامم. بەهەرحاڵ؛ بێگومان شتێکی باشە گەر لەوەوە دەست پێ بکەین بۆنا! '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٦:٤٦، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ئەو قسە چییە بەڕێزیت. ھیوادارم زوو باش ببیتەوە و ئینشاڵڵا ھەمیشە ھەر تەندروست بیت. جێبەجێیە ئەگەر پرۆژەکەم پێشکەش کرد و لێی دڵنیا بوومەوە کێشەی نییە لە ڕووی نووسین و ئەوەندەی تێیدەگەم، ئەوە بانگت دەکەم. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥١، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>0qya4bsv43se4bib7gqeragvwmx2dyk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581563</id>
      <parentid>1581260</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T09:03:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>/* دەستپێکردنەوە */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1581563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42321" sha1="puzt7ajmszhbylhx6olc9uojsbvyyfq" xml:space="preserve">== پرۆژەی خانمەکتەرەکان ==

سڵاو @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئەم ڕەگە، و [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم|ئێرەشم]] ساز کرد. جا لەبەرئەوەی ئێوە شارەزاییتان لەمن زیاترە، تکایە پێداچوونەوەیەک بکەن بەو دوو شوێنە، بەتایبەت ڕەگەکە. هەروەها بەتایبەت داوا لە Hivja دەکەم، گەر توانا و کاتی هەبێت یارمەتیمان بدات، چون سێ کەس بین باشترە وەک لەوەی دووان بین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏٠٩:٤٣، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاوت لێ بێت، لە خزمەتدام ئەوەندەی لە دەستم بێت دەیکەم. بەڵام زۆر باش دەبێت نەھێڵین ببێتە پڕۆژەیەکی درێژخایەن و بەزووترین کات بەباشی بڵاویان بکەینەوە. زۆر سپاس بۆ ھەمووان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٢:٣٤، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سپاس بۆ ئەو هەوڵانەت. بێگوومان وایە، هەم بەباشی و هەم بەزوویی. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏١٢:٤٢، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سەدەی ٢٠ یان ٢١؟ ٨٬٤٢٥ وتاری سەدەی ٢٠ گەڕایەوە، بەڵام تەنیا ١٥١ وتاری سەدەی ٢١ گەڕایەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٨:٣٠، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: من باسی سەدەی ٢١ دەکەم، بەپێی پۆلەکانی ویکیی ئینگلیزی. مەبەستت چییە لەوەی گەڕایەوە؟ ئەگەر مەبەستت ئەوەیە کە (١٥١ وتاری خانمەکتەری سەدەی ٢١ هەبووە، و ٨،٠٠٠+ هی سەدەی ٢٠ هەبووە) ئەوا من تەنیا بڕیار بەپێی وتاری نێو پۆلەکان دەدەم نەک کویری. سەیری وتارەکانی [[en:Category:20th-century American actresses|سەدەی ٢٠]]، و [[en:Category:21st-century American actresses|سەدەی ٢١]] بکە بەپێی وتار. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏٢٠:٢٥، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] مەبەستی گەڕانەوەی وتارەکان تێگەشتی. بەڵێ، یانی ئەوەندە وتار لە ویکیدراوە ھەن بۆ دروستکردن. دەزانم لە پۆلی سەدەی ٢١ زیاتر لە ٦٬٠٠٠ ئەکتەر ھەن و من خۆشم بۆ سەدەی ٢١ ئەقڵم نایگرێ کە ئەوەندە کەم گەڕاونەتەوە. تۆ بڵێی زانیاریی کەم لەسەر ئەوانەی سەدەی ٢١ داخڵ کرابێتن! مادام جارێ ئەوانەی سەدەی ٢٠ زیاترن، بۆچی ئەوانە دروست نەکەین؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٠:٤٤، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: واللە لەئێستادا کار لەسەر زیاترەکە بکەین باشترە نەک ١٥١ وتار، حەز دەکەیت خۆم ئەو ١٥١ وتارە دروست دەکەم (: '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏٢١:٠٢، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر چاکە و ئەگەر حەز دەکەی ناوی ئەم پڕۆژە بگوازەوە و ئەگەریش نا، پڕۆژەیەکی تر بۆ ئەوانەی سەدەی ٢٠ دروست بکە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٠٩، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: ئەم پڕۆژەیەم بۆ ناوە دیاریکراوەکە گواستەوە. بەڵام وتاری فیلممان زۆر هەبوو بۆ ئەکتەرانی سەدەی ٢١. گەر بە دەست دروست بکرێن، ئەو سوودەی بۆتەکەی نابێت بۆ بەستەری فیلم و زنجیرەکان. بەهەرحاڵ، لە ئێستادا با خەریکی ئەم نوێیە بین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏٢١:٢٥، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ماندوو نەبیت. کێشە نییە و زەرەرمان نەکردووە. :) ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٢٩، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دێیجا کێشە چییە گەر ئەوانەی سەدەی بیست و یەکەمیش بە بۆت بڵاو بکەینەوە؟ ئێمە پڕۆژەی زانکۆکانمان بڵاو کردەوە لە کاتێکدا ژمارەیان ٥١ وتار بوون. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٢:١٩، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ڕاستی ١٥١ وتار یان ٥٠ وتاری زانکۆش ئەوەندە ناهێنێ لە ئێستادا خەریکی دروستکردنی بین بە بۆت. هەتا ئەم وتارە هەزارییانە هەبێت با ئەمان دروست بکرێن لە پێشدا، دواتر ئەوانی تریش. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏١٥:٥٣، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ڕاستە دەبێ پرۆژەکان ڕیزبەندی بکەین، بەڵام لەبەر ئەوەی خۆت گوتت باش دەبوو بە بۆت بڵاو کرابانەوە وام گوت. ئەو پرۆژانە بیرۆکەی خۆتن بۆیە ھەر خۆت باشتر دەزانی چۆناوچۆن بڵاو بکرێنەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٦:١٤، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لە ئەوانەی سەدەی ٢١ کێشە ھەیە جا لە ھەر کوێیەک بێ. بەپێی پۆلەکان، دیارە سەروو ٦٠٠٠ وتارن، بەڵام لە ویکیدراوە تەنیا ١٥١ وتار گەڕاونەتەوە. بۆیە گواستمانەوە بۆ ئەوانەی سەدەی ٢٠. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٠:٤٨، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::::::::زۆر باشە کێشە نییە ھەر ئەو جۆرەی ھەمووتان ھاودەنگیتان لەسەرە، با جارێ خۆ لەو کێشەیە وەرنەدەین. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٢١:٠٨، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] و @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاوتان لێ بێت، ھۆکاری بەرەوپێش نەچوونی ئەو پرۆژەیە چییە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥٣، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سڵاو لەتۆش، ڕاستی من و کاک ئارام بۆ ماوەیەک دیار نەماین؛ ئەمەش هۆکار بوو بۆ دوورکەوتنەوە. من ئامادەم بۆ دووبارە دەستبەکاربوونەوە گەر کاک ئارامیش کاتی هەبێت. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٩:٠٩، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر باشە، سپاس بۆ بەڕێزت و کاک ئارام، ھیوادارم بەباشترین شێوە بگاتە ئەنجام. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٤٢، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] وایە، من و تۆ و @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بە نۆرە نەماین بۆیە نەچووەتە پێش. ڕاستی خۆشترە دوای شارستانەکان، بێینە سەر وەختی ئەمەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١١:٥٣، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:{{سھ|::::::::::::::::::}}ڕاستە، دوای شارستانەکان بە ئیسراحەت کار دەکەین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٥:٠٣، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: هاوڕێیان دەستان خۆش بۆ شارستانەکانی ئێران. ئێ!، کەی سەرێک لە پڕۆژەی خانمەکتەرەکان بدەین؟ خۆ هیچ کێشە یان شتێکمان نییە؟. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٥:٢٩، ٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دەستی تۆش خۆش بێت بۆ بەشدارییەکانت. ئەوەندەی لە پڕۆژەی ئەکتەرە پیاوەکان تێگەیشتبم، لەچاو ئەو ھەمووە وتارانە بە کاتێکی زوو و کێشەیەکی کەم بڵاو کرانەوە. ھیوادارم ئەمەشیان وا بچێتە پێش و ئەگەریش کێشەیەک لە پڕۆژەکەی پێشوودا ڕوویدابێت، با لەوەیدا دووبارەی نەکەینەوە و چارەسەری بکەین. ئێستا خۆم کێشەیەک بۆ کارکردن لەسەر ئەو پڕۆژەیە نابینم و پێم وایە ھەرچی زووتر و بەچاکی دەست بە کارەکانی بکەین باشترە. زۆر سپاس بۆ ھەمووان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٥:٣٤، ٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: بەڵێ ڕێک قسەکانتە! ویکیپیدیای کوردیی کورمانجیش بەهۆی پڕۆژەی وتارەکانەوە باش پێشکەوتوون. ئێمەش گیانمان و کارمان لەسەر بۆتەکەی Aram وەستاوە، ئەو ئامادەبێت، ڕاستەوخۆ دەست پێ دەکەین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٩:٤٦، ٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] نیوەی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی بە ئارامبۆتەوە بەڕێوە دەچێت :) ھەرچەندە ڕۆڵی ھەموو بەکارھێنەران زۆر گرینگە. ھیوادارام لە داھاتووشدا ویکیپرۆژەی کۆمەڵە وتارەکان پەرەیەکی زۆر زیاتری پێبدرێت. بۆ ئەو پڕۆژەیەش ھیوادارم بە شێوەیەکی باش و کاتێکی کەم بگاتە ئەنجام. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:٢٣، ٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::: {{وب|Hivja|Tessla}} دەبێ من زۆر سپاسی ئێوە بکەم چونکە چەند جاری تریش وتوومە ئێوە بە دەم پڕۆژەکانەوە نەبن، من حەوسەڵەم نییە. زۆربەی ویکییەکان بە بۆت وتار دروست دەکەن و واش نەبێت بە ئەستەم دەچنە پێش. گرنگ ئەوەیە کە ئیشێک دەکرێت، بە باشی بکرێت جا با بۆتیش بیکات نەک تەنیا بۆ بەرزکردنەوەی ژمارەی وتار و دەستکاری بێت و بەس. ئەم پڕۆژە وەک ئەوەی پیاوەکانە، ھەموو شتێکی ئامادەیە و تەنیا گۆڕانکاریی بچووکی دەوێت. لە کاتی گونجاودا بانگتان دەکەمەوە. ماندوو نەبن! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٩:٤٢، ٤ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::بژیت. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:٤٥، ٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::سڵاو کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ھیوادارم ئەو ماوەیە لە ژیانتدا سەرکەوتوو بووبیت. ویستم پرسیارت لێبکەم تاوەکوو بزانم کارەکانی ئەو پرۆژەیە گەیشتووەتە کوێ؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٢٧، ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لەگەڵ ئێوەشدا ئیشەڵڵا و بشبوورە درەنگ وەڵامم دایەوە. وەڵا جارێ ھەر دەستمان پێی نەکردووە. ڕاستە لە سەرەوە نووسیومە خۆم بانگتان دەکەمەوە، بەس چونکە ناوەناوە تۆ و @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دیار نەدەمان و ڕاستییەکەی خۆشم خەریکی پڕۆژەی تری وەک [[وپ:نپس]] دەبووم، دەستم لەم پڕۆژەیە نەدا. ئەگەر ئێوە ئامادەن، دەست پێ دەکەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٢:١٩، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::ئاگادارکردنەوە بۆ @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٤٢، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ڕاستە ھەموومان بەشدارییەکانمان کەم بووە. پێم باشە بتوانین ئەو پڕۆژەیە بگاتە ئەنجامێک و دواتر پڕۆژەکانی ترمان درێژە پێبدەین و کار لەسەر بیرۆکەی باشتر لە کۆمەڵە وتارەکان و ویکیپرۆژەکانی تردا بکەین. من خۆم ھەتا کۆتاییی حوزەیران سەرقاڵم، بۆیە پێم باشە ئەو پڕۆژەیە شتێکی تێدا بکەین و دواتر لە ھاویندا درێژە بە بیرۆکەکانی ترمان بدەین. ھەر شتێک بوو لە خزمەتدام. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٤٦، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ھەوڵ دەدەم وردەوردە دەست پێ بکەم و لە کاتی پێویست بانگتان دەکەم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٠:٥٤، ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] زۆر باشە دەستتان خۆش بێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٧:٢٨، ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاو بەخێرھاتییەوە. خۆشحاڵ دەبم گەر تۆش بەشدار ببیتەوە لە پرۆژەکەدا. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٤٤، ٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]]، سپاس، بێگومان بەشدار دەبم. هیچتان کردووە یان هەر دەست پێ نەکرابوو؟ '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٦:٢٥، ٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::نەوەڵا کارێکی لەسەر نەکراوە. بەڵام لە ئاخرین باسم لەگەڵ کاک ئارام [[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|بەڵێنی دا]] کە کاری لەسەر بکات و ئەنجامەکەمان پێ بڵێتەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٠٥، ٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٠٥، ٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: سڵاو دووبارە، کاک ئارام هیچ کارێک کراوە لەلایەن تۆ بۆ ئەم پڕۆژەیە؟ کاتت هەیە لە ئێستادا لەگەڵمان بیت؟ '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:١٧، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دەروازە:سینەما بەشێوەیەکی بەستەری سوور بوونی ھەیە. ئایا ئەویش زیاد بکەین؟ یان هەر هەمان دەروازەی فیلمە و جیاوازیی نییە و دەبێت بیکەینە ڕەوانەکەر بۆ دەروازەی فیلم؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٤:٤٦، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سینەما شوێنی پێشکەشکردنی [[فیلم]]، [[ئەنیمەیشن]]ە- گەر وابێت لە وتاری فیلمیش دەکرێت زیاد بکرێن، هەربۆیە پێویست ناکات(ڕای منە تەنیا). '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٦:٥٨، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر باشە، ھەر ویستم باسی بکەم ئەگەرنا زیادکردنی یان نەکردنی بەخۆت دەزانی. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:١١، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)

== ناوەڕۆک ==

سڵاو {{وب|Hivja|Tessla}} بە خێر بێنەوە. ئێستا سپرێدشیتەکەم دروست کرد و ئیمەیڵتان بۆ ھاتووە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٨:٣٩، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: زۆرباشە، لە مەجالێکدا سەیری دەکەین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٢٢:٣٧، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] زۆر سپاس بۆ بەڕێزت. من لە پڕۆژەی ئەکتەرەکاندا بەشدار نەبووم، بۆیە نازانم چی بکەم. بەگشتی کارەکە چۆن دەبێینە پێش و ئێمە دەبێ چی بکەین؟ دیسان سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:١٣، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ڕاستییەکەی من و تۆ دەبێت ناوی شار و ناوی ئەکتەرەکان پێداچوونەوەیان بۆ بکەین، لەکاتێکدا بە وەرگێڕی گووگڵ کراون بە کوردی. بەس من لێرە دا تێبینییەکم بۆ کاک ئارام هەیە؛ سەیرم کرد بەڵام نەکراون بە کوردی! هەروەها دەڵێم کاک ئارام ئەی ناکرێت بتوانیت بۆ وەرگێڕانی ناوی ئەکتەرەکان و شوێنەکانیان ژیری دەستکرد بەکاربێنیت؟ یان ناکرێت. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:٢٢، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بەخوای ٨٥٠٠ وتار بێئەنداز زۆرن. من و کاک ئارام و یەک دوو بەکارھێنەری تر زیاتر لە ٢ ساڵان بە پرۆژەی شارەکانی ئێرانەوە خەریک بووین کە ژمارەیان ١٠٠٠ وتار بوون، ئەگەرچی ئێستاش لە من و کاک ئارام بپرسی شێوازی وتارەکانمان بەدڵ نییە! بۆیە ئەگەر بە ژیریی دەستکرد بکرێ زۆر باش دەبێت، ھەر وەک پرۆژەی ئەکتەرە پیاوەکان. ئێوە خۆ ئەزموونی ئەویشتان ھەیە، لەوێدا چۆن ئەو ھەمووە وتارەتان بەباشترین شێوە و لە کەمترین کاتدا کردەوە کوردی؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٤٥، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئەکتەرە پیاوەکان بە ژیریی دەستکرد نەمان کردن، هەر بە گووگڵ ترانزلەیت و پاشان پێداچوونەوەی گشتی بەسەریاندا لە ئەگەری بوونی هەر هەڵەیەک. ڕاستییەکەی ئێمەش هەڵەمان هەبوو لە ناوی شارەکان و ئەکتەرەکانیش، بەڵام ئەوەندەی لەتوانامان بوو کردمان بۆ پێداچوونەوە. ڕاستە خێرا کردمان، بەڵام ئەوەشمان لەبیرنەچێت کە بە هاوڕێیانمان وت پێش بڵاوکردنەوەکەی ئێوەش سەیری بکەن بزانین چ تێبینییەکتان هەیە. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٠:٥٠، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] من زۆربەی کارەکان دەکەم، بەس وەک @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] وتی دەبێ ئێوەش لە چاککردنەوە و پێداچوونەوە یارمەتیدەر بن. جارێ ھیچمان نەکردووەتە کوردی و تەنیا لە ویکیدراوەوە ڕاکێشراون. بۆ وەرگێڕانی ناوی ئەکتەرەکان بە ئەی ئای، تاقیم کردەوە و پیتی سەیرسەیر تێکەڵی ناوەکان دەکات و پاککردنەوەیان ئاسان نابێت. ناحەقیشی نییە؛ زیاتر لە ھەشت ھەزار و نیو ناو ئاسان نییە، بەڵام ئەگەر ئێوە کۆمپیوتەرێکی باشترتان لەوەی من ھەیە و دەتوانن بە شێوەیەک کە ئەرکی ئێمە کەم بکاتەوە بیکەن، ئەوا بیکەن. ئەگەر نا ھەر بە شێوازە کۆنەکە و بە گووگڵ تڕانزلەیت بە دوو دەقە ھەموویان دەکات، بەڵام ھەر دەبێت پێداچوونەوە و پاکسازییەک بکەین. بۆ ناوی شارەکان زۆربەیان لای خۆمان ھەن و دەبێ ڕێک ناوی وتارەکان بێت بۆیە ھەر لە ویکیپیدیا دەیانکەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٢:٠٦، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::ژیری دەستکرد بۆ ژیری دەستکرد دەگۆڕێت، ئایا کامیانت تاقی کردەوە؟ کڵۆد و ئەی ئەی ئای ستۆدیۆ شارەزای زمانی کوردین بە باشی. گەر هەر ناشکرێت ناشکرێت، ئەوا کێشە نییە بە گووگڵەکە بیکە و با ئێمەش دەست بکەین بە پێداچوونەوە. 
:::::::بەڵام کاک ئارام شتێک، خۆ وەک پێشتر ئەو وتارانەی لامان بوونیان هەیە وەک ناوی شارەکان، ئەوا خۆی دەزانێت و بە شێوەی وتاری ویکیپیدیا ناوەکە دادەنێت؟ '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٢:١٦، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٢:١٦، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بە کورتی من لەگەڵ کارکردن بە ژیریی دەستکرد نیم؛ یەک ھەڵەی بچووک، یەک کەم و زیاد، تەواوی وتارەکان تێک دەدات. خۆ ئەگەر ژمارەی وتارەکان کەمتر بایەن، لەوانەیە کەڵکمان لێیان وەرگرتبایە، بەس بۆ ئەمانە بە باشی نازانم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٤:٠٢، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ڕاستییەکەی ئەوەی پێشتر (ئەکتەرەکان) چاک دەرکەوتووە، خۆت دەزانی من کار لەسەر دوایین مردنەکان دەکەم و تائێستا زۆربەی ئەو وتارانەی پیاوە ئەکتەرەکانم سەیر کردووە، دەتوانم بڵێم لە دەیان وتار تەنیا یەک دوویەکیان ناوەکەی گواستنەوەی ویستووە. من خۆم بە مۆبایل دەستکاری دەکەم و شارەزاییم لە بابەتی تەکنیکییەوە نییە، بەڵام ئامادەم پێداچوونەوەیان بۆ بکەم.
::::::::::'''''پێشنیار:'''''
::::::::::من پێم باشە بە گووگڵ ترانسلێیت کارەکەیان بۆ بکەین و دواتر پێیان دا بچینەوە. دەکرێ بەپێی ژمارە پێداچوونەوەکان بەش بکەین، مەبەستم ئەوەیە من ژمارەیەک، کاک ئارام ژمارەیکی دی و کاک تێسلاش ژمارەیەکی تر پێداچوونەوەی بۆ بکەین؛ بەم جۆرە زووتر دەچینە پێش و تاقەتێکی باشترمان دەبێت. پرسیارێکیشم لە بواری تەکنیکییەوە ھەیە، ناکرێ دوای ئەوەی بە گووگڵ ترانسلێیت کردماننەوە کوردی بە ژیریی دەستکردیش ئەوە بکەین و بە شتێکی جیاوازییەکانیان ببینین، بە نموونە ٤٠٠٠ وتار ھەم ترانسلێیت و ھەمیش ژیریی دەستکرد یەک ناوی دەربخەن (کە ئەوەیان پێداچوونەوەیەکی وای ناوێت) و ٤٥٠٠یش دوو ناوی جیاوازی لێ دەربخەن (کە ئەوەیان پێداچوونەوەی دەوێت)، دەکرێ؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٥:١٢، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: تەواو، بەس ئێستا من چاوەڕێی تۆم کە وەرگێری گووگڵەکە بەکاربێنیت و دەست پێ بکەین، بۆنموونە سەرەتا بەشی ناوی ئەکتەرەکان سەیر دەکەین و دواتر ئەوانیت تریش. بەس من لەسەرەوە پرسیارێکم لەسەر ئەو وتارانەوە کرد کە لای خۆمان بوونیان هەیە. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٥:٤٧، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::: {{وب|Hivja}} دەبینم گرنگی بە دوایین مەرگەکان دەدەیت و ماندوو نەبیت. ویستم بە تۆ و {{وب|Tessla}} بڵێم کە ناوەکانم بە گووگڵ تڕانزلەیت کردە کوردی، بەڵام ٣٠٦ دانەی نەکرد و بۆ ئەوە کەڵکمان لە ژیریی دەستکرد وەرگرت، بەڵام ھەر پێویستیان بە پاکسازی و پێداچوونەوە ھەیە. بۆ پرسیارەکەت، من ئەوەی گووگڵ تڕانزلەیتم بە سکریپتێک و بە ئەی پی ئای کرد نەک ڕاستەوخۆ لەڕێی گووگڵ تڕانزلەیت خۆیەوە. نازانم ڕێیەک ھەیە تا بە خێرایی ئەوەی بە گووگڵ تڕازنلەیت دەیکەین، بە ژیریی دەستکرد ببیکەین یان نا. Tessla ئەم ٨٬٥٩٠ وتارە لای ئێمە نین و پێشی بڵاوکردنەوەشیان پشکنینی تریش دەکەینەوە. پرسیاری ترتان ھەیە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٩:١٥، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::زۆرباشە، من دەست پێ دەکەم بە ناوەکانی ئەکتەرەکان ئەمشەو، گەر هیڤجا تۆش دەستت پێ کرد حەز دەکەیت سەرەتا هەتا سنووری ژمارەیەک دەست بکە بە پێداچوونەی ناوی شارەکان. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٩:٢٣، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] زۆر باشە سپاس بۆ ھەوڵەکانتان. @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] من ئامادەم بەڵام باشترە لانیکەم وتاری ئەو شارانە کە لێرە ھەن بەدەسەتی نیانکەینەوە کوردی، بۆ نموونە کاتمان بە فیڕۆ دەچێت ئەگەر Los Angeles و New Yorkی بەدەستی بکەینە لۆش ئانجلەس و نیویۆرک! کاک ئارام ھیچ ڕێگایەک ھەیە لانیکەم ئەوانە بەخۆیان بکرێنەوە کوردی نەک بەدەست. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:٤١، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]@ @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاوتان لێ بێ، هیوادارم تەندروست و سەرکەوتوو بن. ماوەیەکە لێرە چالاک نەبووم و لێتان بێخەبەر بووم، ویستم بزانم ئەو پرۆژە ئێستا لە کوێدا گیری کردووە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٧:٢٧، ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: منیش هەڵە نەبم وا مانگێکە چالاک نەبووم، زۆریش چالاک نابم بەهۆی ئیشەوە. بۆیە جارێ با بوەستین لەم پڕۆژەیە، هەتا کاتێک کە هەرسێکمان بتوانین چالاک بین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٨:٠١، ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]&lt;nowiki/&gt;زۆر باشە، بەهیوای سەرکەوتن بۆ بەڕێزت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:٢٥، ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] وەڵا پڕۆژەکە لەسەر من پەکی کەوتووە و منیش حەز دەکەم بیخەمە دوای [[ویکیپیدیا:بژار]] تا کاتێکی باشتری بۆ دابین بکەم نەکا بیرم لای شتەکانی تر بێت و خەریکی ئەم بم و ھەڵەی تێدا بکەم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٣:١٥، ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:{{وب|Aram}} زۆر باشە، ئەو بانگکردنە تەنیا بۆ زانیاری-وەرگتنی خۆم بوو، ئەگەرنا دەزانم ئێوە کارەکەتان بێوێنە ئەنجام دەدەن، بەهیوای سەرکەوتن بۆ ئێوە چ لە ویکیپیدیا و چ لە ژیانی ڕاستیدا. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٠٠، ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)

== دەستپێکردنەوە ==

سڵاو بەڕێز {{وب|Tessla}} بەپێی ئەو قسانەی لە وتووێژی مندا کردمان بڕیار وایە دەست بە ئێرە بکەینەوە. ئێستا دەتوانی پێم بڵێی ئەم پرۆژەیە لە کوێدا گیری خواردووە؟ بۆ ئەکتەرە پیاوەکان چیتان کرد و جیاوازیی ئەو پرۆژەیە لە ئێستادا چییە لەگەڵ وی؟ بەگشتی ئەو پرۆژەیەم بۆ باس بکە چونکە من بۆ پیاوە ئەکتەرەکان بەشداریم نەبوو زۆری تێناگەم. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٥٥، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سڵاو دووبارە، دەی منیش هەر ئەمە کێشەکەمە کە نازانم کۆمەڵەوتارەکان چۆن دەکرێن. ئەوەندە بزانم ڕەگەکەی ئامادە نییە، هەروەها پێویستە لە مایکرۆسۆفت ئێکسڵ هەموو شتەکان ئامادەکرابێت و ئێمەش پێداچوونەوەی پێ بکەین. بەگشتی کاک ئارام ئەم کارە تەکنیکیانەی دەکرد، و منیش پێداچوونەوەم بە وەرگێڕانەکان دەکرد. تۆ بڵێی کاک ئارام یارمەتیمان نەدات؟! '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٤:١٥، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ڕاستە. ئەوەندەی لەبیرمە لە گووگڵ وۆرکسپەیس دا بە شێوەی کویری کارمان دەکرد، بۆ ئەکتەرە پیاوەکانیش هەر وەک خۆت وتت خشتەیەکی دوورودرێژ بوونی هەبوو کە دەستکاریتان دەکرد و پێیدا دەچوونەوە. ئێستا بۆ ئەمە ئەو خشتەیە ٧٠٠٠-٨٠٠٠یەمان نییە؟ پرسیارێکی تریشم هەبوو، بەڕێزت تێلێگرامت هەیە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:١٢، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ئەو پرۆژەیە قورسە و ئەگەر هەڵەیەکی زۆر بچووکی تێدا بکەین ئەوە ٨ بۆ ٩ هەزار وتار (١٠٪ی وتارەکانی ویکیپیدیا) دەگرێتەوە. بۆیە بە بۆچوونی من لە پرۆژەیەکی بچووکەوە دەست پێ بکەین. بۆ نموونە من پێشتر پڕۆژەیەکم ئامادە کردبوو بەڵام کاک ئارام پاشگەزی کردمەوە لە پێشکەشکردنی پرۆژەکە. ئەویش شارەکانی ئیسرائیل بوو کە وابزانم نزیک ٨٠ وتار دەبن، هەموو خستەی و شتێکیشی ئامادەیە، ئەگەر پێشکەش بکرێ تەنیا پێداچوونەوەی کۆتایی و بڵاوکردنەوەی ماوە. پێت چۆنە بە شێوەیەکی ئەزموونی لە ئەمەوە دەست پێ بکەین؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٢١، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ببوورە گەر کەمێک درەنگ وەڵام بدەمەوە، بەهۆی گۆڕانی کەشوهەواوە کەمێک نەساخم، بەڵام گرینگ ئەوەیە بەردەوامم. بەهەرحاڵ؛ بێگومان شتێکی باشە گەر لەوەوە دەست پێ بکەین بۆنا! '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٦:٤٦، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ئەو قسە چییە بەڕێزیت. ھیوادارم زوو باش ببیتەوە و ئینشاڵڵا ھەمیشە ھەر تەندروست بیت. جێبەجێیە ئەگەر پرۆژەکەم پێشکەش کرد و لێی دڵنیا بوومەوە کێشەی نییە لە ڕووی نووسین و ئەوەندەی تێیدەگەم، ئەوە بانگت دەکەم. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥١، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: زۆر سوپاس. هەروەها خۆزگە کەمێک زانیاریم لەسەر پڕۆژەی کۆمەڵەوتارەکان دەبوو هەتا خۆم هەموو یان زۆربەی کارەکانم بکردایا، بەڵام بەهەرحاڵ! گەر گەیشتیت بەهەرشتێک ڕاستەوخۆ پێم بڵێ تا یارمەتیت بدەم. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:٠٣، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>puzt7ajmszhbylhx6olc9uojsbvyyfq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581564</id>
      <parentid>1581563</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T09:04:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* دەستپێکردنەوە */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1581564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42632" sha1="o46lib6qj4h5opr3adnx3n722zzbroa" xml:space="preserve">== پرۆژەی خانمەکتەرەکان ==

سڵاو @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئەم ڕەگە، و [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم|ئێرەشم]] ساز کرد. جا لەبەرئەوەی ئێوە شارەزاییتان لەمن زیاترە، تکایە پێداچوونەوەیەک بکەن بەو دوو شوێنە، بەتایبەت ڕەگەکە. هەروەها بەتایبەت داوا لە Hivja دەکەم، گەر توانا و کاتی هەبێت یارمەتیمان بدات، چون سێ کەس بین باشترە وەک لەوەی دووان بین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏٠٩:٤٣، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاوت لێ بێت، لە خزمەتدام ئەوەندەی لە دەستم بێت دەیکەم. بەڵام زۆر باش دەبێت نەھێڵین ببێتە پڕۆژەیەکی درێژخایەن و بەزووترین کات بەباشی بڵاویان بکەینەوە. زۆر سپاس بۆ ھەمووان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٢:٣٤، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سپاس بۆ ئەو هەوڵانەت. بێگوومان وایە، هەم بەباشی و هەم بەزوویی. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏١٢:٤٢، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سەدەی ٢٠ یان ٢١؟ ٨٬٤٢٥ وتاری سەدەی ٢٠ گەڕایەوە، بەڵام تەنیا ١٥١ وتاری سەدەی ٢١ گەڕایەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٨:٣٠، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: من باسی سەدەی ٢١ دەکەم، بەپێی پۆلەکانی ویکیی ئینگلیزی. مەبەستت چییە لەوەی گەڕایەوە؟ ئەگەر مەبەستت ئەوەیە کە (١٥١ وتاری خانمەکتەری سەدەی ٢١ هەبووە، و ٨،٠٠٠+ هی سەدەی ٢٠ هەبووە) ئەوا من تەنیا بڕیار بەپێی وتاری نێو پۆلەکان دەدەم نەک کویری. سەیری وتارەکانی [[en:Category:20th-century American actresses|سەدەی ٢٠]]، و [[en:Category:21st-century American actresses|سەدەی ٢١]] بکە بەپێی وتار. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏٢٠:٢٥، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] مەبەستی گەڕانەوەی وتارەکان تێگەشتی. بەڵێ، یانی ئەوەندە وتار لە ویکیدراوە ھەن بۆ دروستکردن. دەزانم لە پۆلی سەدەی ٢١ زیاتر لە ٦٬٠٠٠ ئەکتەر ھەن و من خۆشم بۆ سەدەی ٢١ ئەقڵم نایگرێ کە ئەوەندە کەم گەڕاونەتەوە. تۆ بڵێی زانیاریی کەم لەسەر ئەوانەی سەدەی ٢١ داخڵ کرابێتن! مادام جارێ ئەوانەی سەدەی ٢٠ زیاترن، بۆچی ئەوانە دروست نەکەین؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٠:٤٤، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: واللە لەئێستادا کار لەسەر زیاترەکە بکەین باشترە نەک ١٥١ وتار، حەز دەکەیت خۆم ئەو ١٥١ وتارە دروست دەکەم (: '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏٢١:٠٢، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر چاکە و ئەگەر حەز دەکەی ناوی ئەم پڕۆژە بگوازەوە و ئەگەریش نا، پڕۆژەیەکی تر بۆ ئەوانەی سەدەی ٢٠ دروست بکە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٠٩، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: ئەم پڕۆژەیەم بۆ ناوە دیاریکراوەکە گواستەوە. بەڵام وتاری فیلممان زۆر هەبوو بۆ ئەکتەرانی سەدەی ٢١. گەر بە دەست دروست بکرێن، ئەو سوودەی بۆتەکەی نابێت بۆ بەستەری فیلم و زنجیرەکان. بەهەرحاڵ، لە ئێستادا با خەریکی ئەم نوێیە بین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏٢١:٢٥، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ماندوو نەبیت. کێشە نییە و زەرەرمان نەکردووە. :) ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٢٩، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دێیجا کێشە چییە گەر ئەوانەی سەدەی بیست و یەکەمیش بە بۆت بڵاو بکەینەوە؟ ئێمە پڕۆژەی زانکۆکانمان بڵاو کردەوە لە کاتێکدا ژمارەیان ٥١ وتار بوون. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٢:١٩، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ڕاستی ١٥١ وتار یان ٥٠ وتاری زانکۆش ئەوەندە ناهێنێ لە ئێستادا خەریکی دروستکردنی بین بە بۆت. هەتا ئەم وتارە هەزارییانە هەبێت با ئەمان دروست بکرێن لە پێشدا، دواتر ئەوانی تریش. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏١٥:٥٣، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ڕاستە دەبێ پرۆژەکان ڕیزبەندی بکەین، بەڵام لەبەر ئەوەی خۆت گوتت باش دەبوو بە بۆت بڵاو کرابانەوە وام گوت. ئەو پرۆژانە بیرۆکەی خۆتن بۆیە ھەر خۆت باشتر دەزانی چۆناوچۆن بڵاو بکرێنەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٦:١٤، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لە ئەوانەی سەدەی ٢١ کێشە ھەیە جا لە ھەر کوێیەک بێ. بەپێی پۆلەکان، دیارە سەروو ٦٠٠٠ وتارن، بەڵام لە ویکیدراوە تەنیا ١٥١ وتار گەڕاونەتەوە. بۆیە گواستمانەوە بۆ ئەوانەی سەدەی ٢٠. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٠:٤٨، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::::::::زۆر باشە کێشە نییە ھەر ئەو جۆرەی ھەمووتان ھاودەنگیتان لەسەرە، با جارێ خۆ لەو کێشەیە وەرنەدەین. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٢١:٠٨، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] و @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاوتان لێ بێت، ھۆکاری بەرەوپێش نەچوونی ئەو پرۆژەیە چییە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥٣، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سڵاو لەتۆش، ڕاستی من و کاک ئارام بۆ ماوەیەک دیار نەماین؛ ئەمەش هۆکار بوو بۆ دوورکەوتنەوە. من ئامادەم بۆ دووبارە دەستبەکاربوونەوە گەر کاک ئارامیش کاتی هەبێت. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٩:٠٩، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر باشە، سپاس بۆ بەڕێزت و کاک ئارام، ھیوادارم بەباشترین شێوە بگاتە ئەنجام. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٤٢، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] وایە، من و تۆ و @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بە نۆرە نەماین بۆیە نەچووەتە پێش. ڕاستی خۆشترە دوای شارستانەکان، بێینە سەر وەختی ئەمەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١١:٥٣، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:{{سھ|::::::::::::::::::}}ڕاستە، دوای شارستانەکان بە ئیسراحەت کار دەکەین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٥:٠٣، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: هاوڕێیان دەستان خۆش بۆ شارستانەکانی ئێران. ئێ!، کەی سەرێک لە پڕۆژەی خانمەکتەرەکان بدەین؟ خۆ هیچ کێشە یان شتێکمان نییە؟. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٥:٢٩، ٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دەستی تۆش خۆش بێت بۆ بەشدارییەکانت. ئەوەندەی لە پڕۆژەی ئەکتەرە پیاوەکان تێگەیشتبم، لەچاو ئەو ھەمووە وتارانە بە کاتێکی زوو و کێشەیەکی کەم بڵاو کرانەوە. ھیوادارم ئەمەشیان وا بچێتە پێش و ئەگەریش کێشەیەک لە پڕۆژەکەی پێشوودا ڕوویدابێت، با لەوەیدا دووبارەی نەکەینەوە و چارەسەری بکەین. ئێستا خۆم کێشەیەک بۆ کارکردن لەسەر ئەو پڕۆژەیە نابینم و پێم وایە ھەرچی زووتر و بەچاکی دەست بە کارەکانی بکەین باشترە. زۆر سپاس بۆ ھەمووان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٥:٣٤، ٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: بەڵێ ڕێک قسەکانتە! ویکیپیدیای کوردیی کورمانجیش بەهۆی پڕۆژەی وتارەکانەوە باش پێشکەوتوون. ئێمەش گیانمان و کارمان لەسەر بۆتەکەی Aram وەستاوە، ئەو ئامادەبێت، ڕاستەوخۆ دەست پێ دەکەین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٩:٤٦، ٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] نیوەی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی بە ئارامبۆتەوە بەڕێوە دەچێت :) ھەرچەندە ڕۆڵی ھەموو بەکارھێنەران زۆر گرینگە. ھیوادارام لە داھاتووشدا ویکیپرۆژەی کۆمەڵە وتارەکان پەرەیەکی زۆر زیاتری پێبدرێت. بۆ ئەو پڕۆژەیەش ھیوادارم بە شێوەیەکی باش و کاتێکی کەم بگاتە ئەنجام. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:٢٣، ٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::: {{وب|Hivja|Tessla}} دەبێ من زۆر سپاسی ئێوە بکەم چونکە چەند جاری تریش وتوومە ئێوە بە دەم پڕۆژەکانەوە نەبن، من حەوسەڵەم نییە. زۆربەی ویکییەکان بە بۆت وتار دروست دەکەن و واش نەبێت بە ئەستەم دەچنە پێش. گرنگ ئەوەیە کە ئیشێک دەکرێت، بە باشی بکرێت جا با بۆتیش بیکات نەک تەنیا بۆ بەرزکردنەوەی ژمارەی وتار و دەستکاری بێت و بەس. ئەم پڕۆژە وەک ئەوەی پیاوەکانە، ھەموو شتێکی ئامادەیە و تەنیا گۆڕانکاریی بچووکی دەوێت. لە کاتی گونجاودا بانگتان دەکەمەوە. ماندوو نەبن! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٩:٤٢، ٤ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::بژیت. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:٤٥، ٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::سڵاو کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ھیوادارم ئەو ماوەیە لە ژیانتدا سەرکەوتوو بووبیت. ویستم پرسیارت لێبکەم تاوەکوو بزانم کارەکانی ئەو پرۆژەیە گەیشتووەتە کوێ؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٢٧، ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لەگەڵ ئێوەشدا ئیشەڵڵا و بشبوورە درەنگ وەڵامم دایەوە. وەڵا جارێ ھەر دەستمان پێی نەکردووە. ڕاستە لە سەرەوە نووسیومە خۆم بانگتان دەکەمەوە، بەس چونکە ناوەناوە تۆ و @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دیار نەدەمان و ڕاستییەکەی خۆشم خەریکی پڕۆژەی تری وەک [[وپ:نپس]] دەبووم، دەستم لەم پڕۆژەیە نەدا. ئەگەر ئێوە ئامادەن، دەست پێ دەکەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٢:١٩، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::ئاگادارکردنەوە بۆ @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٤٢، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ڕاستە ھەموومان بەشدارییەکانمان کەم بووە. پێم باشە بتوانین ئەو پڕۆژەیە بگاتە ئەنجامێک و دواتر پڕۆژەکانی ترمان درێژە پێبدەین و کار لەسەر بیرۆکەی باشتر لە کۆمەڵە وتارەکان و ویکیپرۆژەکانی تردا بکەین. من خۆم ھەتا کۆتاییی حوزەیران سەرقاڵم، بۆیە پێم باشە ئەو پڕۆژەیە شتێکی تێدا بکەین و دواتر لە ھاویندا درێژە بە بیرۆکەکانی ترمان بدەین. ھەر شتێک بوو لە خزمەتدام. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٤٦، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ھەوڵ دەدەم وردەوردە دەست پێ بکەم و لە کاتی پێویست بانگتان دەکەم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٠:٥٤، ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] زۆر باشە دەستتان خۆش بێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٧:٢٨، ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاو بەخێرھاتییەوە. خۆشحاڵ دەبم گەر تۆش بەشدار ببیتەوە لە پرۆژەکەدا. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٤٤، ٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]]، سپاس، بێگومان بەشدار دەبم. هیچتان کردووە یان هەر دەست پێ نەکرابوو؟ '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٦:٢٥، ٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::نەوەڵا کارێکی لەسەر نەکراوە. بەڵام لە ئاخرین باسم لەگەڵ کاک ئارام [[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|بەڵێنی دا]] کە کاری لەسەر بکات و ئەنجامەکەمان پێ بڵێتەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٠٥، ٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٠٥، ٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: سڵاو دووبارە، کاک ئارام هیچ کارێک کراوە لەلایەن تۆ بۆ ئەم پڕۆژەیە؟ کاتت هەیە لە ئێستادا لەگەڵمان بیت؟ '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:١٧، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دەروازە:سینەما بەشێوەیەکی بەستەری سوور بوونی ھەیە. ئایا ئەویش زیاد بکەین؟ یان هەر هەمان دەروازەی فیلمە و جیاوازیی نییە و دەبێت بیکەینە ڕەوانەکەر بۆ دەروازەی فیلم؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٤:٤٦، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سینەما شوێنی پێشکەشکردنی [[فیلم]]، [[ئەنیمەیشن]]ە- گەر وابێت لە وتاری فیلمیش دەکرێت زیاد بکرێن، هەربۆیە پێویست ناکات(ڕای منە تەنیا). '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٦:٥٨، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر باشە، ھەر ویستم باسی بکەم ئەگەرنا زیادکردنی یان نەکردنی بەخۆت دەزانی. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:١١، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)

== ناوەڕۆک ==

سڵاو {{وب|Hivja|Tessla}} بە خێر بێنەوە. ئێستا سپرێدشیتەکەم دروست کرد و ئیمەیڵتان بۆ ھاتووە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٨:٣٩، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: زۆرباشە، لە مەجالێکدا سەیری دەکەین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٢٢:٣٧، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] زۆر سپاس بۆ بەڕێزت. من لە پڕۆژەی ئەکتەرەکاندا بەشدار نەبووم، بۆیە نازانم چی بکەم. بەگشتی کارەکە چۆن دەبێینە پێش و ئێمە دەبێ چی بکەین؟ دیسان سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:١٣، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ڕاستییەکەی من و تۆ دەبێت ناوی شار و ناوی ئەکتەرەکان پێداچوونەوەیان بۆ بکەین، لەکاتێکدا بە وەرگێڕی گووگڵ کراون بە کوردی. بەس من لێرە دا تێبینییەکم بۆ کاک ئارام هەیە؛ سەیرم کرد بەڵام نەکراون بە کوردی! هەروەها دەڵێم کاک ئارام ئەی ناکرێت بتوانیت بۆ وەرگێڕانی ناوی ئەکتەرەکان و شوێنەکانیان ژیری دەستکرد بەکاربێنیت؟ یان ناکرێت. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:٢٢، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بەخوای ٨٥٠٠ وتار بێئەنداز زۆرن. من و کاک ئارام و یەک دوو بەکارھێنەری تر زیاتر لە ٢ ساڵان بە پرۆژەی شارەکانی ئێرانەوە خەریک بووین کە ژمارەیان ١٠٠٠ وتار بوون، ئەگەرچی ئێستاش لە من و کاک ئارام بپرسی شێوازی وتارەکانمان بەدڵ نییە! بۆیە ئەگەر بە ژیریی دەستکرد بکرێ زۆر باش دەبێت، ھەر وەک پرۆژەی ئەکتەرە پیاوەکان. ئێوە خۆ ئەزموونی ئەویشتان ھەیە، لەوێدا چۆن ئەو ھەمووە وتارەتان بەباشترین شێوە و لە کەمترین کاتدا کردەوە کوردی؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٤٥، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئەکتەرە پیاوەکان بە ژیریی دەستکرد نەمان کردن، هەر بە گووگڵ ترانزلەیت و پاشان پێداچوونەوەی گشتی بەسەریاندا لە ئەگەری بوونی هەر هەڵەیەک. ڕاستییەکەی ئێمەش هەڵەمان هەبوو لە ناوی شارەکان و ئەکتەرەکانیش، بەڵام ئەوەندەی لەتوانامان بوو کردمان بۆ پێداچوونەوە. ڕاستە خێرا کردمان، بەڵام ئەوەشمان لەبیرنەچێت کە بە هاوڕێیانمان وت پێش بڵاوکردنەوەکەی ئێوەش سەیری بکەن بزانین چ تێبینییەکتان هەیە. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٠:٥٠، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] من زۆربەی کارەکان دەکەم، بەس وەک @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] وتی دەبێ ئێوەش لە چاککردنەوە و پێداچوونەوە یارمەتیدەر بن. جارێ ھیچمان نەکردووەتە کوردی و تەنیا لە ویکیدراوەوە ڕاکێشراون. بۆ وەرگێڕانی ناوی ئەکتەرەکان بە ئەی ئای، تاقیم کردەوە و پیتی سەیرسەیر تێکەڵی ناوەکان دەکات و پاککردنەوەیان ئاسان نابێت. ناحەقیشی نییە؛ زیاتر لە ھەشت ھەزار و نیو ناو ئاسان نییە، بەڵام ئەگەر ئێوە کۆمپیوتەرێکی باشترتان لەوەی من ھەیە و دەتوانن بە شێوەیەک کە ئەرکی ئێمە کەم بکاتەوە بیکەن، ئەوا بیکەن. ئەگەر نا ھەر بە شێوازە کۆنەکە و بە گووگڵ تڕانزلەیت بە دوو دەقە ھەموویان دەکات، بەڵام ھەر دەبێت پێداچوونەوە و پاکسازییەک بکەین. بۆ ناوی شارەکان زۆربەیان لای خۆمان ھەن و دەبێ ڕێک ناوی وتارەکان بێت بۆیە ھەر لە ویکیپیدیا دەیانکەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٢:٠٦، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::ژیری دەستکرد بۆ ژیری دەستکرد دەگۆڕێت، ئایا کامیانت تاقی کردەوە؟ کڵۆد و ئەی ئەی ئای ستۆدیۆ شارەزای زمانی کوردین بە باشی. گەر هەر ناشکرێت ناشکرێت، ئەوا کێشە نییە بە گووگڵەکە بیکە و با ئێمەش دەست بکەین بە پێداچوونەوە. 
:::::::بەڵام کاک ئارام شتێک، خۆ وەک پێشتر ئەو وتارانەی لامان بوونیان هەیە وەک ناوی شارەکان، ئەوا خۆی دەزانێت و بە شێوەی وتاری ویکیپیدیا ناوەکە دادەنێت؟ '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٢:١٦، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٢:١٦، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بە کورتی من لەگەڵ کارکردن بە ژیریی دەستکرد نیم؛ یەک ھەڵەی بچووک، یەک کەم و زیاد، تەواوی وتارەکان تێک دەدات. خۆ ئەگەر ژمارەی وتارەکان کەمتر بایەن، لەوانەیە کەڵکمان لێیان وەرگرتبایە، بەس بۆ ئەمانە بە باشی نازانم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٤:٠٢، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ڕاستییەکەی ئەوەی پێشتر (ئەکتەرەکان) چاک دەرکەوتووە، خۆت دەزانی من کار لەسەر دوایین مردنەکان دەکەم و تائێستا زۆربەی ئەو وتارانەی پیاوە ئەکتەرەکانم سەیر کردووە، دەتوانم بڵێم لە دەیان وتار تەنیا یەک دوویەکیان ناوەکەی گواستنەوەی ویستووە. من خۆم بە مۆبایل دەستکاری دەکەم و شارەزاییم لە بابەتی تەکنیکییەوە نییە، بەڵام ئامادەم پێداچوونەوەیان بۆ بکەم.
::::::::::'''''پێشنیار:'''''
::::::::::من پێم باشە بە گووگڵ ترانسلێیت کارەکەیان بۆ بکەین و دواتر پێیان دا بچینەوە. دەکرێ بەپێی ژمارە پێداچوونەوەکان بەش بکەین، مەبەستم ئەوەیە من ژمارەیەک، کاک ئارام ژمارەیکی دی و کاک تێسلاش ژمارەیەکی تر پێداچوونەوەی بۆ بکەین؛ بەم جۆرە زووتر دەچینە پێش و تاقەتێکی باشترمان دەبێت. پرسیارێکیشم لە بواری تەکنیکییەوە ھەیە، ناکرێ دوای ئەوەی بە گووگڵ ترانسلێیت کردماننەوە کوردی بە ژیریی دەستکردیش ئەوە بکەین و بە شتێکی جیاوازییەکانیان ببینین، بە نموونە ٤٠٠٠ وتار ھەم ترانسلێیت و ھەمیش ژیریی دەستکرد یەک ناوی دەربخەن (کە ئەوەیان پێداچوونەوەیەکی وای ناوێت) و ٤٥٠٠یش دوو ناوی جیاوازی لێ دەربخەن (کە ئەوەیان پێداچوونەوەی دەوێت)، دەکرێ؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٥:١٢، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: تەواو، بەس ئێستا من چاوەڕێی تۆم کە وەرگێری گووگڵەکە بەکاربێنیت و دەست پێ بکەین، بۆنموونە سەرەتا بەشی ناوی ئەکتەرەکان سەیر دەکەین و دواتر ئەوانیت تریش. بەس من لەسەرەوە پرسیارێکم لەسەر ئەو وتارانەوە کرد کە لای خۆمان بوونیان هەیە. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٥:٤٧، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::: {{وب|Hivja}} دەبینم گرنگی بە دوایین مەرگەکان دەدەیت و ماندوو نەبیت. ویستم بە تۆ و {{وب|Tessla}} بڵێم کە ناوەکانم بە گووگڵ تڕانزلەیت کردە کوردی، بەڵام ٣٠٦ دانەی نەکرد و بۆ ئەوە کەڵکمان لە ژیریی دەستکرد وەرگرت، بەڵام ھەر پێویستیان بە پاکسازی و پێداچوونەوە ھەیە. بۆ پرسیارەکەت، من ئەوەی گووگڵ تڕانزلەیتم بە سکریپتێک و بە ئەی پی ئای کرد نەک ڕاستەوخۆ لەڕێی گووگڵ تڕانزلەیت خۆیەوە. نازانم ڕێیەک ھەیە تا بە خێرایی ئەوەی بە گووگڵ تڕازنلەیت دەیکەین، بە ژیریی دەستکرد ببیکەین یان نا. Tessla ئەم ٨٬٥٩٠ وتارە لای ئێمە نین و پێشی بڵاوکردنەوەشیان پشکنینی تریش دەکەینەوە. پرسیاری ترتان ھەیە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٩:١٥، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::زۆرباشە، من دەست پێ دەکەم بە ناوەکانی ئەکتەرەکان ئەمشەو، گەر هیڤجا تۆش دەستت پێ کرد حەز دەکەیت سەرەتا هەتا سنووری ژمارەیەک دەست بکە بە پێداچوونەی ناوی شارەکان. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٩:٢٣، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] زۆر باشە سپاس بۆ ھەوڵەکانتان. @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] من ئامادەم بەڵام باشترە لانیکەم وتاری ئەو شارانە کە لێرە ھەن بەدەسەتی نیانکەینەوە کوردی، بۆ نموونە کاتمان بە فیڕۆ دەچێت ئەگەر Los Angeles و New Yorkی بەدەستی بکەینە لۆش ئانجلەس و نیویۆرک! کاک ئارام ھیچ ڕێگایەک ھەیە لانیکەم ئەوانە بەخۆیان بکرێنەوە کوردی نەک بەدەست. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:٤١، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]@ @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاوتان لێ بێ، هیوادارم تەندروست و سەرکەوتوو بن. ماوەیەکە لێرە چالاک نەبووم و لێتان بێخەبەر بووم، ویستم بزانم ئەو پرۆژە ئێستا لە کوێدا گیری کردووە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٧:٢٧، ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: منیش هەڵە نەبم وا مانگێکە چالاک نەبووم، زۆریش چالاک نابم بەهۆی ئیشەوە. بۆیە جارێ با بوەستین لەم پڕۆژەیە، هەتا کاتێک کە هەرسێکمان بتوانین چالاک بین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٨:٠١، ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]&lt;nowiki/&gt;زۆر باشە، بەهیوای سەرکەوتن بۆ بەڕێزت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:٢٥، ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] وەڵا پڕۆژەکە لەسەر من پەکی کەوتووە و منیش حەز دەکەم بیخەمە دوای [[ویکیپیدیا:بژار]] تا کاتێکی باشتری بۆ دابین بکەم نەکا بیرم لای شتەکانی تر بێت و خەریکی ئەم بم و ھەڵەی تێدا بکەم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٣:١٥، ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:{{وب|Aram}} زۆر باشە، ئەو بانگکردنە تەنیا بۆ زانیاری-وەرگتنی خۆم بوو، ئەگەرنا دەزانم ئێوە کارەکەتان بێوێنە ئەنجام دەدەن، بەهیوای سەرکەوتن بۆ ئێوە چ لە ویکیپیدیا و چ لە ژیانی ڕاستیدا. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٠٠، ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)

== دەستپێکردنەوە ==

سڵاو بەڕێز {{وب|Tessla}} بەپێی ئەو قسانەی لە وتووێژی مندا کردمان بڕیار وایە دەست بە ئێرە بکەینەوە. ئێستا دەتوانی پێم بڵێی ئەم پرۆژەیە لە کوێدا گیری خواردووە؟ بۆ ئەکتەرە پیاوەکان چیتان کرد و جیاوازیی ئەو پرۆژەیە لە ئێستادا چییە لەگەڵ وی؟ بەگشتی ئەو پرۆژەیەم بۆ باس بکە چونکە من بۆ پیاوە ئەکتەرەکان بەشداریم نەبوو زۆری تێناگەم. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٥٥، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سڵاو دووبارە، دەی منیش هەر ئەمە کێشەکەمە کە نازانم کۆمەڵەوتارەکان چۆن دەکرێن. ئەوەندە بزانم ڕەگەکەی ئامادە نییە، هەروەها پێویستە لە مایکرۆسۆفت ئێکسڵ هەموو شتەکان ئامادەکرابێت و ئێمەش پێداچوونەوەی پێ بکەین. بەگشتی کاک ئارام ئەم کارە تەکنیکیانەی دەکرد، و منیش پێداچوونەوەم بە وەرگێڕانەکان دەکرد. تۆ بڵێی کاک ئارام یارمەتیمان نەدات؟! '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٤:١٥، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ڕاستە. ئەوەندەی لەبیرمە لە گووگڵ وۆرکسپەیس دا بە شێوەی کویری کارمان دەکرد، بۆ ئەکتەرە پیاوەکانیش هەر وەک خۆت وتت خشتەیەکی دوورودرێژ بوونی هەبوو کە دەستکاریتان دەکرد و پێیدا دەچوونەوە. ئێستا بۆ ئەمە ئەو خشتەیە ٧٠٠٠-٨٠٠٠یەمان نییە؟ پرسیارێکی تریشم هەبوو، بەڕێزت تێلێگرامت هەیە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:١٢، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ئەو پرۆژەیە قورسە و ئەگەر هەڵەیەکی زۆر بچووکی تێدا بکەین ئەوە ٨ بۆ ٩ هەزار وتار (١٠٪ی وتارەکانی ویکیپیدیا) دەگرێتەوە. بۆیە بە بۆچوونی من لە پرۆژەیەکی بچووکەوە دەست پێ بکەین. بۆ نموونە من پێشتر پڕۆژەیەکم ئامادە کردبوو بەڵام کاک ئارام پاشگەزی کردمەوە لە پێشکەشکردنی پرۆژەکە. ئەویش شارەکانی ئیسرائیل بوو کە وابزانم نزیک ٨٠ وتار دەبن، هەموو خستەی و شتێکیشی ئامادەیە، ئەگەر پێشکەش بکرێ تەنیا پێداچوونەوەی کۆتایی و بڵاوکردنەوەی ماوە. پێت چۆنە بە شێوەیەکی ئەزموونی لە ئەمەوە دەست پێ بکەین؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٢١، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ببوورە گەر کەمێک درەنگ وەڵام بدەمەوە، بەهۆی گۆڕانی کەشوهەواوە کەمێک نەساخم، بەڵام گرینگ ئەوەیە بەردەوامم. بەهەرحاڵ؛ بێگومان شتێکی باشە گەر لەوەوە دەست پێ بکەین بۆنا! '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٦:٤٦، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ئەو قسە چییە بەڕێزیت. ھیوادارم زوو باش ببیتەوە و ئینشاڵڵا ھەمیشە ھەر تەندروست بیت. جێبەجێیە ئەگەر پرۆژەکەم پێشکەش کرد و لێی دڵنیا بوومەوە کێشەی نییە لە ڕووی نووسین و ئەوەندەی تێیدەگەم، ئەوە بانگت دەکەم. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥١، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: زۆر سوپاس. هەروەها خۆزگە کەمێک زانیاریم لەسەر پڕۆژەی کۆمەڵەوتارەکان دەبوو هەتا خۆم هەموو یان زۆربەی کارەکانم بکردایا، بەڵام بەهەرحاڵ! گەر گەیشتیت بەهەرشتێک ڕاستەوخۆ پێم بڵێ تا یارمەتیت بدەم. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:٠٣، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] کێشە نییە، ھەموومان یەک تیمین و پێکەوە بەرەو پێش دەچین. ھەر بژی. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٠٤، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>o46lib6qj4h5opr3adnx3n722zzbroa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581587</id>
      <parentid>1581564</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T09:33:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* دەستپێکردنەوە */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1581587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43325" sha1="i0btzmvav653j5bzika89wsznikxip2" xml:space="preserve">== پرۆژەی خانمەکتەرەکان ==

سڵاو @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئەم ڕەگە، و [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم|ئێرەشم]] ساز کرد. جا لەبەرئەوەی ئێوە شارەزاییتان لەمن زیاترە، تکایە پێداچوونەوەیەک بکەن بەو دوو شوێنە، بەتایبەت ڕەگەکە. هەروەها بەتایبەت داوا لە Hivja دەکەم، گەر توانا و کاتی هەبێت یارمەتیمان بدات، چون سێ کەس بین باشترە وەک لەوەی دووان بین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏٠٩:٤٣، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاوت لێ بێت، لە خزمەتدام ئەوەندەی لە دەستم بێت دەیکەم. بەڵام زۆر باش دەبێت نەھێڵین ببێتە پڕۆژەیەکی درێژخایەن و بەزووترین کات بەباشی بڵاویان بکەینەوە. زۆر سپاس بۆ ھەمووان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٢:٣٤، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سپاس بۆ ئەو هەوڵانەت. بێگوومان وایە، هەم بەباشی و هەم بەزوویی. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏١٢:٤٢، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سەدەی ٢٠ یان ٢١؟ ٨٬٤٢٥ وتاری سەدەی ٢٠ گەڕایەوە، بەڵام تەنیا ١٥١ وتاری سەدەی ٢١ گەڕایەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٨:٣٠، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: من باسی سەدەی ٢١ دەکەم، بەپێی پۆلەکانی ویکیی ئینگلیزی. مەبەستت چییە لەوەی گەڕایەوە؟ ئەگەر مەبەستت ئەوەیە کە (١٥١ وتاری خانمەکتەری سەدەی ٢١ هەبووە، و ٨،٠٠٠+ هی سەدەی ٢٠ هەبووە) ئەوا من تەنیا بڕیار بەپێی وتاری نێو پۆلەکان دەدەم نەک کویری. سەیری وتارەکانی [[en:Category:20th-century American actresses|سەدەی ٢٠]]، و [[en:Category:21st-century American actresses|سەدەی ٢١]] بکە بەپێی وتار. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏٢٠:٢٥، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] مەبەستی گەڕانەوەی وتارەکان تێگەشتی. بەڵێ، یانی ئەوەندە وتار لە ویکیدراوە ھەن بۆ دروستکردن. دەزانم لە پۆلی سەدەی ٢١ زیاتر لە ٦٬٠٠٠ ئەکتەر ھەن و من خۆشم بۆ سەدەی ٢١ ئەقڵم نایگرێ کە ئەوەندە کەم گەڕاونەتەوە. تۆ بڵێی زانیاریی کەم لەسەر ئەوانەی سەدەی ٢١ داخڵ کرابێتن! مادام جارێ ئەوانەی سەدەی ٢٠ زیاترن، بۆچی ئەوانە دروست نەکەین؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٠:٤٤، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: واللە لەئێستادا کار لەسەر زیاترەکە بکەین باشترە نەک ١٥١ وتار، حەز دەکەیت خۆم ئەو ١٥١ وتارە دروست دەکەم (: '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏٢١:٠٢، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر چاکە و ئەگەر حەز دەکەی ناوی ئەم پڕۆژە بگوازەوە و ئەگەریش نا، پڕۆژەیەکی تر بۆ ئەوانەی سەدەی ٢٠ دروست بکە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٠٩، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: ئەم پڕۆژەیەم بۆ ناوە دیاریکراوەکە گواستەوە. بەڵام وتاری فیلممان زۆر هەبوو بۆ ئەکتەرانی سەدەی ٢١. گەر بە دەست دروست بکرێن، ئەو سوودەی بۆتەکەی نابێت بۆ بەستەری فیلم و زنجیرەکان. بەهەرحاڵ، لە ئێستادا با خەریکی ئەم نوێیە بین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏٢١:٢٥، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ماندوو نەبیت. کێشە نییە و زەرەرمان نەکردووە. :) ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٢٩، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دێیجا کێشە چییە گەر ئەوانەی سەدەی بیست و یەکەمیش بە بۆت بڵاو بکەینەوە؟ ئێمە پڕۆژەی زانکۆکانمان بڵاو کردەوە لە کاتێکدا ژمارەیان ٥١ وتار بوون. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٢:١٩، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ڕاستی ١٥١ وتار یان ٥٠ وتاری زانکۆش ئەوەندە ناهێنێ لە ئێستادا خەریکی دروستکردنی بین بە بۆت. هەتا ئەم وتارە هەزارییانە هەبێت با ئەمان دروست بکرێن لە پێشدا، دواتر ئەوانی تریش. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏١٥:٥٣، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ڕاستە دەبێ پرۆژەکان ڕیزبەندی بکەین، بەڵام لەبەر ئەوەی خۆت گوتت باش دەبوو بە بۆت بڵاو کرابانەوە وام گوت. ئەو پرۆژانە بیرۆکەی خۆتن بۆیە ھەر خۆت باشتر دەزانی چۆناوچۆن بڵاو بکرێنەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٦:١٤، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لە ئەوانەی سەدەی ٢١ کێشە ھەیە جا لە ھەر کوێیەک بێ. بەپێی پۆلەکان، دیارە سەروو ٦٠٠٠ وتارن، بەڵام لە ویکیدراوە تەنیا ١٥١ وتار گەڕاونەتەوە. بۆیە گواستمانەوە بۆ ئەوانەی سەدەی ٢٠. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٠:٤٨، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::::::::زۆر باشە کێشە نییە ھەر ئەو جۆرەی ھەمووتان ھاودەنگیتان لەسەرە، با جارێ خۆ لەو کێشەیە وەرنەدەین. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٢١:٠٨، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] و @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاوتان لێ بێت، ھۆکاری بەرەوپێش نەچوونی ئەو پرۆژەیە چییە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥٣، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سڵاو لەتۆش، ڕاستی من و کاک ئارام بۆ ماوەیەک دیار نەماین؛ ئەمەش هۆکار بوو بۆ دوورکەوتنەوە. من ئامادەم بۆ دووبارە دەستبەکاربوونەوە گەر کاک ئارامیش کاتی هەبێت. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٩:٠٩، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر باشە، سپاس بۆ بەڕێزت و کاک ئارام، ھیوادارم بەباشترین شێوە بگاتە ئەنجام. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٤٢، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] وایە، من و تۆ و @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بە نۆرە نەماین بۆیە نەچووەتە پێش. ڕاستی خۆشترە دوای شارستانەکان، بێینە سەر وەختی ئەمەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١١:٥٣، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:{{سھ|::::::::::::::::::}}ڕاستە، دوای شارستانەکان بە ئیسراحەت کار دەکەین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٥:٠٣، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: هاوڕێیان دەستان خۆش بۆ شارستانەکانی ئێران. ئێ!، کەی سەرێک لە پڕۆژەی خانمەکتەرەکان بدەین؟ خۆ هیچ کێشە یان شتێکمان نییە؟. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٥:٢٩، ٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دەستی تۆش خۆش بێت بۆ بەشدارییەکانت. ئەوەندەی لە پڕۆژەی ئەکتەرە پیاوەکان تێگەیشتبم، لەچاو ئەو ھەمووە وتارانە بە کاتێکی زوو و کێشەیەکی کەم بڵاو کرانەوە. ھیوادارم ئەمەشیان وا بچێتە پێش و ئەگەریش کێشەیەک لە پڕۆژەکەی پێشوودا ڕوویدابێت، با لەوەیدا دووبارەی نەکەینەوە و چارەسەری بکەین. ئێستا خۆم کێشەیەک بۆ کارکردن لەسەر ئەو پڕۆژەیە نابینم و پێم وایە ھەرچی زووتر و بەچاکی دەست بە کارەکانی بکەین باشترە. زۆر سپاس بۆ ھەمووان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٥:٣٤، ٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: بەڵێ ڕێک قسەکانتە! ویکیپیدیای کوردیی کورمانجیش بەهۆی پڕۆژەی وتارەکانەوە باش پێشکەوتوون. ئێمەش گیانمان و کارمان لەسەر بۆتەکەی Aram وەستاوە، ئەو ئامادەبێت، ڕاستەوخۆ دەست پێ دەکەین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٩:٤٦، ٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] نیوەی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی بە ئارامبۆتەوە بەڕێوە دەچێت :) ھەرچەندە ڕۆڵی ھەموو بەکارھێنەران زۆر گرینگە. ھیوادارام لە داھاتووشدا ویکیپرۆژەی کۆمەڵە وتارەکان پەرەیەکی زۆر زیاتری پێبدرێت. بۆ ئەو پڕۆژەیەش ھیوادارم بە شێوەیەکی باش و کاتێکی کەم بگاتە ئەنجام. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:٢٣، ٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::: {{وب|Hivja|Tessla}} دەبێ من زۆر سپاسی ئێوە بکەم چونکە چەند جاری تریش وتوومە ئێوە بە دەم پڕۆژەکانەوە نەبن، من حەوسەڵەم نییە. زۆربەی ویکییەکان بە بۆت وتار دروست دەکەن و واش نەبێت بە ئەستەم دەچنە پێش. گرنگ ئەوەیە کە ئیشێک دەکرێت، بە باشی بکرێت جا با بۆتیش بیکات نەک تەنیا بۆ بەرزکردنەوەی ژمارەی وتار و دەستکاری بێت و بەس. ئەم پڕۆژە وەک ئەوەی پیاوەکانە، ھەموو شتێکی ئامادەیە و تەنیا گۆڕانکاریی بچووکی دەوێت. لە کاتی گونجاودا بانگتان دەکەمەوە. ماندوو نەبن! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٩:٤٢، ٤ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::بژیت. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:٤٥، ٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::سڵاو کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ھیوادارم ئەو ماوەیە لە ژیانتدا سەرکەوتوو بووبیت. ویستم پرسیارت لێبکەم تاوەکوو بزانم کارەکانی ئەو پرۆژەیە گەیشتووەتە کوێ؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٢٧، ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لەگەڵ ئێوەشدا ئیشەڵڵا و بشبوورە درەنگ وەڵامم دایەوە. وەڵا جارێ ھەر دەستمان پێی نەکردووە. ڕاستە لە سەرەوە نووسیومە خۆم بانگتان دەکەمەوە، بەس چونکە ناوەناوە تۆ و @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دیار نەدەمان و ڕاستییەکەی خۆشم خەریکی پڕۆژەی تری وەک [[وپ:نپس]] دەبووم، دەستم لەم پڕۆژەیە نەدا. ئەگەر ئێوە ئامادەن، دەست پێ دەکەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٢:١٩، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::ئاگادارکردنەوە بۆ @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٤٢، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ڕاستە ھەموومان بەشدارییەکانمان کەم بووە. پێم باشە بتوانین ئەو پڕۆژەیە بگاتە ئەنجامێک و دواتر پڕۆژەکانی ترمان درێژە پێبدەین و کار لەسەر بیرۆکەی باشتر لە کۆمەڵە وتارەکان و ویکیپرۆژەکانی تردا بکەین. من خۆم ھەتا کۆتاییی حوزەیران سەرقاڵم، بۆیە پێم باشە ئەو پڕۆژەیە شتێکی تێدا بکەین و دواتر لە ھاویندا درێژە بە بیرۆکەکانی ترمان بدەین. ھەر شتێک بوو لە خزمەتدام. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٤٦، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ھەوڵ دەدەم وردەوردە دەست پێ بکەم و لە کاتی پێویست بانگتان دەکەم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٠:٥٤، ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] زۆر باشە دەستتان خۆش بێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٧:٢٨، ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاو بەخێرھاتییەوە. خۆشحاڵ دەبم گەر تۆش بەشدار ببیتەوە لە پرۆژەکەدا. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٤٤، ٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]]، سپاس، بێگومان بەشدار دەبم. هیچتان کردووە یان هەر دەست پێ نەکرابوو؟ '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٦:٢٥، ٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::نەوەڵا کارێکی لەسەر نەکراوە. بەڵام لە ئاخرین باسم لەگەڵ کاک ئارام [[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|بەڵێنی دا]] کە کاری لەسەر بکات و ئەنجامەکەمان پێ بڵێتەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٠٥، ٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٠٥، ٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: سڵاو دووبارە، کاک ئارام هیچ کارێک کراوە لەلایەن تۆ بۆ ئەم پڕۆژەیە؟ کاتت هەیە لە ئێستادا لەگەڵمان بیت؟ '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:١٧، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دەروازە:سینەما بەشێوەیەکی بەستەری سوور بوونی ھەیە. ئایا ئەویش زیاد بکەین؟ یان هەر هەمان دەروازەی فیلمە و جیاوازیی نییە و دەبێت بیکەینە ڕەوانەکەر بۆ دەروازەی فیلم؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٤:٤٦، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سینەما شوێنی پێشکەشکردنی [[فیلم]]، [[ئەنیمەیشن]]ە- گەر وابێت لە وتاری فیلمیش دەکرێت زیاد بکرێن، هەربۆیە پێویست ناکات(ڕای منە تەنیا). '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٦:٥٨، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر باشە، ھەر ویستم باسی بکەم ئەگەرنا زیادکردنی یان نەکردنی بەخۆت دەزانی. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:١١، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)

== ناوەڕۆک ==

سڵاو {{وب|Hivja|Tessla}} بە خێر بێنەوە. ئێستا سپرێدشیتەکەم دروست کرد و ئیمەیڵتان بۆ ھاتووە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٨:٣٩، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: زۆرباشە، لە مەجالێکدا سەیری دەکەین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٢٢:٣٧، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] زۆر سپاس بۆ بەڕێزت. من لە پڕۆژەی ئەکتەرەکاندا بەشدار نەبووم، بۆیە نازانم چی بکەم. بەگشتی کارەکە چۆن دەبێینە پێش و ئێمە دەبێ چی بکەین؟ دیسان سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:١٣، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ڕاستییەکەی من و تۆ دەبێت ناوی شار و ناوی ئەکتەرەکان پێداچوونەوەیان بۆ بکەین، لەکاتێکدا بە وەرگێڕی گووگڵ کراون بە کوردی. بەس من لێرە دا تێبینییەکم بۆ کاک ئارام هەیە؛ سەیرم کرد بەڵام نەکراون بە کوردی! هەروەها دەڵێم کاک ئارام ئەی ناکرێت بتوانیت بۆ وەرگێڕانی ناوی ئەکتەرەکان و شوێنەکانیان ژیری دەستکرد بەکاربێنیت؟ یان ناکرێت. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:٢٢، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بەخوای ٨٥٠٠ وتار بێئەنداز زۆرن. من و کاک ئارام و یەک دوو بەکارھێنەری تر زیاتر لە ٢ ساڵان بە پرۆژەی شارەکانی ئێرانەوە خەریک بووین کە ژمارەیان ١٠٠٠ وتار بوون، ئەگەرچی ئێستاش لە من و کاک ئارام بپرسی شێوازی وتارەکانمان بەدڵ نییە! بۆیە ئەگەر بە ژیریی دەستکرد بکرێ زۆر باش دەبێت، ھەر وەک پرۆژەی ئەکتەرە پیاوەکان. ئێوە خۆ ئەزموونی ئەویشتان ھەیە، لەوێدا چۆن ئەو ھەمووە وتارەتان بەباشترین شێوە و لە کەمترین کاتدا کردەوە کوردی؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٤٥، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئەکتەرە پیاوەکان بە ژیریی دەستکرد نەمان کردن، هەر بە گووگڵ ترانزلەیت و پاشان پێداچوونەوەی گشتی بەسەریاندا لە ئەگەری بوونی هەر هەڵەیەک. ڕاستییەکەی ئێمەش هەڵەمان هەبوو لە ناوی شارەکان و ئەکتەرەکانیش، بەڵام ئەوەندەی لەتوانامان بوو کردمان بۆ پێداچوونەوە. ڕاستە خێرا کردمان، بەڵام ئەوەشمان لەبیرنەچێت کە بە هاوڕێیانمان وت پێش بڵاوکردنەوەکەی ئێوەش سەیری بکەن بزانین چ تێبینییەکتان هەیە. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٠:٥٠، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] من زۆربەی کارەکان دەکەم، بەس وەک @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] وتی دەبێ ئێوەش لە چاککردنەوە و پێداچوونەوە یارمەتیدەر بن. جارێ ھیچمان نەکردووەتە کوردی و تەنیا لە ویکیدراوەوە ڕاکێشراون. بۆ وەرگێڕانی ناوی ئەکتەرەکان بە ئەی ئای، تاقیم کردەوە و پیتی سەیرسەیر تێکەڵی ناوەکان دەکات و پاککردنەوەیان ئاسان نابێت. ناحەقیشی نییە؛ زیاتر لە ھەشت ھەزار و نیو ناو ئاسان نییە، بەڵام ئەگەر ئێوە کۆمپیوتەرێکی باشترتان لەوەی من ھەیە و دەتوانن بە شێوەیەک کە ئەرکی ئێمە کەم بکاتەوە بیکەن، ئەوا بیکەن. ئەگەر نا ھەر بە شێوازە کۆنەکە و بە گووگڵ تڕانزلەیت بە دوو دەقە ھەموویان دەکات، بەڵام ھەر دەبێت پێداچوونەوە و پاکسازییەک بکەین. بۆ ناوی شارەکان زۆربەیان لای خۆمان ھەن و دەبێ ڕێک ناوی وتارەکان بێت بۆیە ھەر لە ویکیپیدیا دەیانکەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٢:٠٦، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::ژیری دەستکرد بۆ ژیری دەستکرد دەگۆڕێت، ئایا کامیانت تاقی کردەوە؟ کڵۆد و ئەی ئەی ئای ستۆدیۆ شارەزای زمانی کوردین بە باشی. گەر هەر ناشکرێت ناشکرێت، ئەوا کێشە نییە بە گووگڵەکە بیکە و با ئێمەش دەست بکەین بە پێداچوونەوە. 
:::::::بەڵام کاک ئارام شتێک، خۆ وەک پێشتر ئەو وتارانەی لامان بوونیان هەیە وەک ناوی شارەکان، ئەوا خۆی دەزانێت و بە شێوەی وتاری ویکیپیدیا ناوەکە دادەنێت؟ '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٢:١٦، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٢:١٦، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بە کورتی من لەگەڵ کارکردن بە ژیریی دەستکرد نیم؛ یەک ھەڵەی بچووک، یەک کەم و زیاد، تەواوی وتارەکان تێک دەدات. خۆ ئەگەر ژمارەی وتارەکان کەمتر بایەن، لەوانەیە کەڵکمان لێیان وەرگرتبایە، بەس بۆ ئەمانە بە باشی نازانم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٤:٠٢، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ڕاستییەکەی ئەوەی پێشتر (ئەکتەرەکان) چاک دەرکەوتووە، خۆت دەزانی من کار لەسەر دوایین مردنەکان دەکەم و تائێستا زۆربەی ئەو وتارانەی پیاوە ئەکتەرەکانم سەیر کردووە، دەتوانم بڵێم لە دەیان وتار تەنیا یەک دوویەکیان ناوەکەی گواستنەوەی ویستووە. من خۆم بە مۆبایل دەستکاری دەکەم و شارەزاییم لە بابەتی تەکنیکییەوە نییە، بەڵام ئامادەم پێداچوونەوەیان بۆ بکەم.
::::::::::'''''پێشنیار:'''''
::::::::::من پێم باشە بە گووگڵ ترانسلێیت کارەکەیان بۆ بکەین و دواتر پێیان دا بچینەوە. دەکرێ بەپێی ژمارە پێداچوونەوەکان بەش بکەین، مەبەستم ئەوەیە من ژمارەیەک، کاک ئارام ژمارەیکی دی و کاک تێسلاش ژمارەیەکی تر پێداچوونەوەی بۆ بکەین؛ بەم جۆرە زووتر دەچینە پێش و تاقەتێکی باشترمان دەبێت. پرسیارێکیشم لە بواری تەکنیکییەوە ھەیە، ناکرێ دوای ئەوەی بە گووگڵ ترانسلێیت کردماننەوە کوردی بە ژیریی دەستکردیش ئەوە بکەین و بە شتێکی جیاوازییەکانیان ببینین، بە نموونە ٤٠٠٠ وتار ھەم ترانسلێیت و ھەمیش ژیریی دەستکرد یەک ناوی دەربخەن (کە ئەوەیان پێداچوونەوەیەکی وای ناوێت) و ٤٥٠٠یش دوو ناوی جیاوازی لێ دەربخەن (کە ئەوەیان پێداچوونەوەی دەوێت)، دەکرێ؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٥:١٢، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: تەواو، بەس ئێستا من چاوەڕێی تۆم کە وەرگێری گووگڵەکە بەکاربێنیت و دەست پێ بکەین، بۆنموونە سەرەتا بەشی ناوی ئەکتەرەکان سەیر دەکەین و دواتر ئەوانیت تریش. بەس من لەسەرەوە پرسیارێکم لەسەر ئەو وتارانەوە کرد کە لای خۆمان بوونیان هەیە. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٥:٤٧، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::: {{وب|Hivja}} دەبینم گرنگی بە دوایین مەرگەکان دەدەیت و ماندوو نەبیت. ویستم بە تۆ و {{وب|Tessla}} بڵێم کە ناوەکانم بە گووگڵ تڕانزلەیت کردە کوردی، بەڵام ٣٠٦ دانەی نەکرد و بۆ ئەوە کەڵکمان لە ژیریی دەستکرد وەرگرت، بەڵام ھەر پێویستیان بە پاکسازی و پێداچوونەوە ھەیە. بۆ پرسیارەکەت، من ئەوەی گووگڵ تڕانزلەیتم بە سکریپتێک و بە ئەی پی ئای کرد نەک ڕاستەوخۆ لەڕێی گووگڵ تڕانزلەیت خۆیەوە. نازانم ڕێیەک ھەیە تا بە خێرایی ئەوەی بە گووگڵ تڕازنلەیت دەیکەین، بە ژیریی دەستکرد ببیکەین یان نا. Tessla ئەم ٨٬٥٩٠ وتارە لای ئێمە نین و پێشی بڵاوکردنەوەشیان پشکنینی تریش دەکەینەوە. پرسیاری ترتان ھەیە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٩:١٥، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::زۆرباشە، من دەست پێ دەکەم بە ناوەکانی ئەکتەرەکان ئەمشەو، گەر هیڤجا تۆش دەستت پێ کرد حەز دەکەیت سەرەتا هەتا سنووری ژمارەیەک دەست بکە بە پێداچوونەی ناوی شارەکان. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٩:٢٣، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] زۆر باشە سپاس بۆ ھەوڵەکانتان. @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] من ئامادەم بەڵام باشترە لانیکەم وتاری ئەو شارانە کە لێرە ھەن بەدەسەتی نیانکەینەوە کوردی، بۆ نموونە کاتمان بە فیڕۆ دەچێت ئەگەر Los Angeles و New Yorkی بەدەستی بکەینە لۆش ئانجلەس و نیویۆرک! کاک ئارام ھیچ ڕێگایەک ھەیە لانیکەم ئەوانە بەخۆیان بکرێنەوە کوردی نەک بەدەست. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:٤١، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]@ @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاوتان لێ بێ، هیوادارم تەندروست و سەرکەوتوو بن. ماوەیەکە لێرە چالاک نەبووم و لێتان بێخەبەر بووم، ویستم بزانم ئەو پرۆژە ئێستا لە کوێدا گیری کردووە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٧:٢٧، ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: منیش هەڵە نەبم وا مانگێکە چالاک نەبووم، زۆریش چالاک نابم بەهۆی ئیشەوە. بۆیە جارێ با بوەستین لەم پڕۆژەیە، هەتا کاتێک کە هەرسێکمان بتوانین چالاک بین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٨:٠١، ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]&lt;nowiki/&gt;زۆر باشە، بەهیوای سەرکەوتن بۆ بەڕێزت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:٢٥، ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] وەڵا پڕۆژەکە لەسەر من پەکی کەوتووە و منیش حەز دەکەم بیخەمە دوای [[ویکیپیدیا:بژار]] تا کاتێکی باشتری بۆ دابین بکەم نەکا بیرم لای شتەکانی تر بێت و خەریکی ئەم بم و ھەڵەی تێدا بکەم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٣:١٥، ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:{{وب|Aram}} زۆر باشە، ئەو بانگکردنە تەنیا بۆ زانیاری-وەرگتنی خۆم بوو، ئەگەرنا دەزانم ئێوە کارەکەتان بێوێنە ئەنجام دەدەن، بەهیوای سەرکەوتن بۆ ئێوە چ لە ویکیپیدیا و چ لە ژیانی ڕاستیدا. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٠٠، ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)

== دەستپێکردنەوە ==

سڵاو بەڕێز {{وب|Tessla}} بەپێی ئەو قسانەی لە وتووێژی مندا کردمان بڕیار وایە دەست بە ئێرە بکەینەوە. ئێستا دەتوانی پێم بڵێی ئەم پرۆژەیە لە کوێدا گیری خواردووە؟ بۆ ئەکتەرە پیاوەکان چیتان کرد و جیاوازیی ئەو پرۆژەیە لە ئێستادا چییە لەگەڵ وی؟ بەگشتی ئەو پرۆژەیەم بۆ باس بکە چونکە من بۆ پیاوە ئەکتەرەکان بەشداریم نەبوو زۆری تێناگەم. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٥٥، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سڵاو دووبارە، دەی منیش هەر ئەمە کێشەکەمە کە نازانم کۆمەڵەوتارەکان چۆن دەکرێن. ئەوەندە بزانم ڕەگەکەی ئامادە نییە، هەروەها پێویستە لە مایکرۆسۆفت ئێکسڵ هەموو شتەکان ئامادەکرابێت و ئێمەش پێداچوونەوەی پێ بکەین. بەگشتی کاک ئارام ئەم کارە تەکنیکیانەی دەکرد، و منیش پێداچوونەوەم بە وەرگێڕانەکان دەکرد. تۆ بڵێی کاک ئارام یارمەتیمان نەدات؟! '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٤:١٥، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ڕاستە. ئەوەندەی لەبیرمە لە گووگڵ وۆرکسپەیس دا بە شێوەی کویری کارمان دەکرد، بۆ ئەکتەرە پیاوەکانیش هەر وەک خۆت وتت خشتەیەکی دوورودرێژ بوونی هەبوو کە دەستکاریتان دەکرد و پێیدا دەچوونەوە. ئێستا بۆ ئەمە ئەو خشتەیە ٧٠٠٠-٨٠٠٠یەمان نییە؟ پرسیارێکی تریشم هەبوو، بەڕێزت تێلێگرامت هەیە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:١٢، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ئەو پرۆژەیە قورسە و ئەگەر هەڵەیەکی زۆر بچووکی تێدا بکەین ئەوە ٨ بۆ ٩ هەزار وتار (١٠٪ی وتارەکانی ویکیپیدیا) دەگرێتەوە. بۆیە بە بۆچوونی من لە پرۆژەیەکی بچووکەوە دەست پێ بکەین. بۆ نموونە من پێشتر پڕۆژەیەکم ئامادە کردبوو بەڵام کاک ئارام پاشگەزی کردمەوە لە پێشکەشکردنی پرۆژەکە. ئەویش شارەکانی ئیسرائیل بوو کە وابزانم نزیک ٨٠ وتار دەبن، هەموو خستەی و شتێکیشی ئامادەیە، ئەگەر پێشکەش بکرێ تەنیا پێداچوونەوەی کۆتایی و بڵاوکردنەوەی ماوە. پێت چۆنە بە شێوەیەکی ئەزموونی لە ئەمەوە دەست پێ بکەین؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٢١، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ببوورە گەر کەمێک درەنگ وەڵام بدەمەوە، بەهۆی گۆڕانی کەشوهەواوە کەمێک نەساخم، بەڵام گرینگ ئەوەیە بەردەوامم. بەهەرحاڵ؛ بێگومان شتێکی باشە گەر لەوەوە دەست پێ بکەین بۆنا! '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٦:٤٦، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ئەو قسە چییە بەڕێزیت. ھیوادارم زوو باش ببیتەوە و ئینشاڵڵا ھەمیشە ھەر تەندروست بیت. جێبەجێیە ئەگەر پرۆژەکەم پێشکەش کرد و لێی دڵنیا بوومەوە کێشەی نییە لە ڕووی نووسین و ئەوەندەی تێیدەگەم، ئەوە بانگت دەکەم. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥١، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: زۆر سوپاس. هەروەها خۆزگە کەمێک زانیاریم لەسەر پڕۆژەی کۆمەڵەوتارەکان دەبوو هەتا خۆم هەموو یان زۆربەی کارەکانم بکردایا، بەڵام بەهەرحاڵ! گەر گەیشتیت بەهەرشتێک ڕاستەوخۆ پێم بڵێ تا یارمەتیت بدەم. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:٠٣، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] کێشە نییە، ھەموومان یەک تیمین و پێکەوە بەرەو پێش دەچین. ھەر بژی. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٠٤، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ئێستا تۆ گووگڵ شیتەکەت لا نییە؟ ئەوی کاک ئارام سازی کردبوو و تێردا خشتە بە خشتە هەموو زانیارییەکانی خامنەکتەرەکان بوونی هەیە، کاک ئارام لە ئیمەیڵ بۆ ئێمەی ناردبوو، ئەگەر لاتە ھەر لە ئێستاوە ئەگەر بۆت کرا بە ژیری دەستکرد پێداچوونەوی بۆ بکە، بەتایبەتی بۆ ناوە کوردییەکەیان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٣٣، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>i0btzmvav653j5bzika89wsznikxip2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581589</id>
      <parentid>1581587</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T09:33:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <origin>1581589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43325" sha1="scapmfx8i8uyj68vei63rk90p59gghm" xml:space="preserve">== پرۆژەی خانمەکتەرەکان ==

سڵاو @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئەم ڕەگە، و [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم|ئێرەشم]] ساز کرد. جا لەبەرئەوەی ئێوە شارەزاییتان لەمن زیاترە، تکایە پێداچوونەوەیەک بکەن بەو دوو شوێنە، بەتایبەت ڕەگەکە. هەروەها بەتایبەت داوا لە Hivja دەکەم، گەر توانا و کاتی هەبێت یارمەتیمان بدات، چون سێ کەس بین باشترە وەک لەوەی دووان بین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏٠٩:٤٣، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاوت لێ بێت، لە خزمەتدام ئەوەندەی لە دەستم بێت دەیکەم. بەڵام زۆر باش دەبێت نەھێڵین ببێتە پڕۆژەیەکی درێژخایەن و بەزووترین کات بەباشی بڵاویان بکەینەوە. زۆر سپاس بۆ ھەمووان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٢:٣٤، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سپاس بۆ ئەو هەوڵانەت. بێگوومان وایە، هەم بەباشی و هەم بەزوویی. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏١٢:٤٢، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سەدەی ٢٠ یان ٢١؟ ٨٬٤٢٥ وتاری سەدەی ٢٠ گەڕایەوە، بەڵام تەنیا ١٥١ وتاری سەدەی ٢١ گەڕایەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٨:٣٠، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: من باسی سەدەی ٢١ دەکەم، بەپێی پۆلەکانی ویکیی ئینگلیزی. مەبەستت چییە لەوەی گەڕایەوە؟ ئەگەر مەبەستت ئەوەیە کە (١٥١ وتاری خانمەکتەری سەدەی ٢١ هەبووە، و ٨،٠٠٠+ هی سەدەی ٢٠ هەبووە) ئەوا من تەنیا بڕیار بەپێی وتاری نێو پۆلەکان دەدەم نەک کویری. سەیری وتارەکانی [[en:Category:20th-century American actresses|سەدەی ٢٠]]، و [[en:Category:21st-century American actresses|سەدەی ٢١]] بکە بەپێی وتار. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏٢٠:٢٥، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] مەبەستی گەڕانەوەی وتارەکان تێگەشتی. بەڵێ، یانی ئەوەندە وتار لە ویکیدراوە ھەن بۆ دروستکردن. دەزانم لە پۆلی سەدەی ٢١ زیاتر لە ٦٬٠٠٠ ئەکتەر ھەن و من خۆشم بۆ سەدەی ٢١ ئەقڵم نایگرێ کە ئەوەندە کەم گەڕاونەتەوە. تۆ بڵێی زانیاریی کەم لەسەر ئەوانەی سەدەی ٢١ داخڵ کرابێتن! مادام جارێ ئەوانەی سەدەی ٢٠ زیاترن، بۆچی ئەوانە دروست نەکەین؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٠:٤٤، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: واللە لەئێستادا کار لەسەر زیاترەکە بکەین باشترە نەک ١٥١ وتار، حەز دەکەیت خۆم ئەو ١٥١ وتارە دروست دەکەم (: '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏٢١:٠٢، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر چاکە و ئەگەر حەز دەکەی ناوی ئەم پڕۆژە بگوازەوە و ئەگەریش نا، پڕۆژەیەکی تر بۆ ئەوانەی سەدەی ٢٠ دروست بکە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٠٩، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: ئەم پڕۆژەیەم بۆ ناوە دیاریکراوەکە گواستەوە. بەڵام وتاری فیلممان زۆر هەبوو بۆ ئەکتەرانی سەدەی ٢١. گەر بە دەست دروست بکرێن، ئەو سوودەی بۆتەکەی نابێت بۆ بەستەری فیلم و زنجیرەکان. بەهەرحاڵ، لە ئێستادا با خەریکی ئەم نوێیە بین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏٢١:٢٥، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ماندوو نەبیت. کێشە نییە و زەرەرمان نەکردووە. :) ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٢٩، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دێیجا کێشە چییە گەر ئەوانەی سەدەی بیست و یەکەمیش بە بۆت بڵاو بکەینەوە؟ ئێمە پڕۆژەی زانکۆکانمان بڵاو کردەوە لە کاتێکدا ژمارەیان ٥١ وتار بوون. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٢:١٩، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ڕاستی ١٥١ وتار یان ٥٠ وتاری زانکۆش ئەوەندە ناهێنێ لە ئێستادا خەریکی دروستکردنی بین بە بۆت. هەتا ئەم وتارە هەزارییانە هەبێت با ئەمان دروست بکرێن لە پێشدا، دواتر ئەوانی تریش. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏١٥:٥٣، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ڕاستە دەبێ پرۆژەکان ڕیزبەندی بکەین، بەڵام لەبەر ئەوەی خۆت گوتت باش دەبوو بە بۆت بڵاو کرابانەوە وام گوت. ئەو پرۆژانە بیرۆکەی خۆتن بۆیە ھەر خۆت باشتر دەزانی چۆناوچۆن بڵاو بکرێنەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٦:١٤، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لە ئەوانەی سەدەی ٢١ کێشە ھەیە جا لە ھەر کوێیەک بێ. بەپێی پۆلەکان، دیارە سەروو ٦٠٠٠ وتارن، بەڵام لە ویکیدراوە تەنیا ١٥١ وتار گەڕاونەتەوە. بۆیە گواستمانەوە بۆ ئەوانەی سەدەی ٢٠. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٠:٤٨، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::::::::زۆر باشە کێشە نییە ھەر ئەو جۆرەی ھەمووتان ھاودەنگیتان لەسەرە، با جارێ خۆ لەو کێشەیە وەرنەدەین. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٢١:٠٨، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] و @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاوتان لێ بێت، ھۆکاری بەرەوپێش نەچوونی ئەو پرۆژەیە چییە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥٣، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سڵاو لەتۆش، ڕاستی من و کاک ئارام بۆ ماوەیەک دیار نەماین؛ ئەمەش هۆکار بوو بۆ دوورکەوتنەوە. من ئامادەم بۆ دووبارە دەستبەکاربوونەوە گەر کاک ئارامیش کاتی هەبێت. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٩:٠٩، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر باشە، سپاس بۆ بەڕێزت و کاک ئارام، ھیوادارم بەباشترین شێوە بگاتە ئەنجام. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٤٢، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] وایە، من و تۆ و @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بە نۆرە نەماین بۆیە نەچووەتە پێش. ڕاستی خۆشترە دوای شارستانەکان، بێینە سەر وەختی ئەمەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١١:٥٣، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:{{سھ|::::::::::::::::::}}ڕاستە، دوای شارستانەکان بە ئیسراحەت کار دەکەین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٥:٠٣، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: هاوڕێیان دەستان خۆش بۆ شارستانەکانی ئێران. ئێ!، کەی سەرێک لە پڕۆژەی خانمەکتەرەکان بدەین؟ خۆ هیچ کێشە یان شتێکمان نییە؟. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٥:٢٩، ٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دەستی تۆش خۆش بێت بۆ بەشدارییەکانت. ئەوەندەی لە پڕۆژەی ئەکتەرە پیاوەکان تێگەیشتبم، لەچاو ئەو ھەمووە وتارانە بە کاتێکی زوو و کێشەیەکی کەم بڵاو کرانەوە. ھیوادارم ئەمەشیان وا بچێتە پێش و ئەگەریش کێشەیەک لە پڕۆژەکەی پێشوودا ڕوویدابێت، با لەوەیدا دووبارەی نەکەینەوە و چارەسەری بکەین. ئێستا خۆم کێشەیەک بۆ کارکردن لەسەر ئەو پڕۆژەیە نابینم و پێم وایە ھەرچی زووتر و بەچاکی دەست بە کارەکانی بکەین باشترە. زۆر سپاس بۆ ھەمووان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٥:٣٤، ٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: بەڵێ ڕێک قسەکانتە! ویکیپیدیای کوردیی کورمانجیش بەهۆی پڕۆژەی وتارەکانەوە باش پێشکەوتوون. ئێمەش گیانمان و کارمان لەسەر بۆتەکەی Aram وەستاوە، ئەو ئامادەبێت، ڕاستەوخۆ دەست پێ دەکەین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٩:٤٦، ٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] نیوەی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی بە ئارامبۆتەوە بەڕێوە دەچێت :) ھەرچەندە ڕۆڵی ھەموو بەکارھێنەران زۆر گرینگە. ھیوادارام لە داھاتووشدا ویکیپرۆژەی کۆمەڵە وتارەکان پەرەیەکی زۆر زیاتری پێبدرێت. بۆ ئەو پڕۆژەیەش ھیوادارم بە شێوەیەکی باش و کاتێکی کەم بگاتە ئەنجام. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:٢٣، ٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::: {{وب|Hivja|Tessla}} دەبێ من زۆر سپاسی ئێوە بکەم چونکە چەند جاری تریش وتوومە ئێوە بە دەم پڕۆژەکانەوە نەبن، من حەوسەڵەم نییە. زۆربەی ویکییەکان بە بۆت وتار دروست دەکەن و واش نەبێت بە ئەستەم دەچنە پێش. گرنگ ئەوەیە کە ئیشێک دەکرێت، بە باشی بکرێت جا با بۆتیش بیکات نەک تەنیا بۆ بەرزکردنەوەی ژمارەی وتار و دەستکاری بێت و بەس. ئەم پڕۆژە وەک ئەوەی پیاوەکانە، ھەموو شتێکی ئامادەیە و تەنیا گۆڕانکاریی بچووکی دەوێت. لە کاتی گونجاودا بانگتان دەکەمەوە. ماندوو نەبن! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٩:٤٢، ٤ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::بژیت. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:٤٥، ٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::سڵاو کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ھیوادارم ئەو ماوەیە لە ژیانتدا سەرکەوتوو بووبیت. ویستم پرسیارت لێبکەم تاوەکوو بزانم کارەکانی ئەو پرۆژەیە گەیشتووەتە کوێ؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٢٧، ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لەگەڵ ئێوەشدا ئیشەڵڵا و بشبوورە درەنگ وەڵامم دایەوە. وەڵا جارێ ھەر دەستمان پێی نەکردووە. ڕاستە لە سەرەوە نووسیومە خۆم بانگتان دەکەمەوە، بەس چونکە ناوەناوە تۆ و @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دیار نەدەمان و ڕاستییەکەی خۆشم خەریکی پڕۆژەی تری وەک [[وپ:نپس]] دەبووم، دەستم لەم پڕۆژەیە نەدا. ئەگەر ئێوە ئامادەن، دەست پێ دەکەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٢:١٩، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::ئاگادارکردنەوە بۆ @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٤٢، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ڕاستە ھەموومان بەشدارییەکانمان کەم بووە. پێم باشە بتوانین ئەو پڕۆژەیە بگاتە ئەنجامێک و دواتر پڕۆژەکانی ترمان درێژە پێبدەین و کار لەسەر بیرۆکەی باشتر لە کۆمەڵە وتارەکان و ویکیپرۆژەکانی تردا بکەین. من خۆم ھەتا کۆتاییی حوزەیران سەرقاڵم، بۆیە پێم باشە ئەو پڕۆژەیە شتێکی تێدا بکەین و دواتر لە ھاویندا درێژە بە بیرۆکەکانی ترمان بدەین. ھەر شتێک بوو لە خزمەتدام. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٤٦، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ھەوڵ دەدەم وردەوردە دەست پێ بکەم و لە کاتی پێویست بانگتان دەکەم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٠:٥٤، ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] زۆر باشە دەستتان خۆش بێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٧:٢٨، ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاو بەخێرھاتییەوە. خۆشحاڵ دەبم گەر تۆش بەشدار ببیتەوە لە پرۆژەکەدا. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٤٤، ٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]]، سپاس، بێگومان بەشدار دەبم. هیچتان کردووە یان هەر دەست پێ نەکرابوو؟ '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٦:٢٥، ٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::نەوەڵا کارێکی لەسەر نەکراوە. بەڵام لە ئاخرین باسم لەگەڵ کاک ئارام [[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|بەڵێنی دا]] کە کاری لەسەر بکات و ئەنجامەکەمان پێ بڵێتەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٠٥، ٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٠٥، ٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: سڵاو دووبارە، کاک ئارام هیچ کارێک کراوە لەلایەن تۆ بۆ ئەم پڕۆژەیە؟ کاتت هەیە لە ئێستادا لەگەڵمان بیت؟ '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:١٧، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دەروازە:سینەما بەشێوەیەکی بەستەری سوور بوونی ھەیە. ئایا ئەویش زیاد بکەین؟ یان هەر هەمان دەروازەی فیلمە و جیاوازیی نییە و دەبێت بیکەینە ڕەوانەکەر بۆ دەروازەی فیلم؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٤:٤٦، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سینەما شوێنی پێشکەشکردنی [[فیلم]]، [[ئەنیمەیشن]]ە- گەر وابێت لە وتاری فیلمیش دەکرێت زیاد بکرێن، هەربۆیە پێویست ناکات(ڕای منە تەنیا). '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٦:٥٨، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر باشە، ھەر ویستم باسی بکەم ئەگەرنا زیادکردنی یان نەکردنی بەخۆت دەزانی. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:١١، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)

== ناوەڕۆک ==

سڵاو {{وب|Hivja|Tessla}} بە خێر بێنەوە. ئێستا سپرێدشیتەکەم دروست کرد و ئیمەیڵتان بۆ ھاتووە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٨:٣٩، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: زۆرباشە، لە مەجالێکدا سەیری دەکەین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٢٢:٣٧، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] زۆر سپاس بۆ بەڕێزت. من لە پڕۆژەی ئەکتەرەکاندا بەشدار نەبووم، بۆیە نازانم چی بکەم. بەگشتی کارەکە چۆن دەبێینە پێش و ئێمە دەبێ چی بکەین؟ دیسان سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:١٣، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ڕاستییەکەی من و تۆ دەبێت ناوی شار و ناوی ئەکتەرەکان پێداچوونەوەیان بۆ بکەین، لەکاتێکدا بە وەرگێڕی گووگڵ کراون بە کوردی. بەس من لێرە دا تێبینییەکم بۆ کاک ئارام هەیە؛ سەیرم کرد بەڵام نەکراون بە کوردی! هەروەها دەڵێم کاک ئارام ئەی ناکرێت بتوانیت بۆ وەرگێڕانی ناوی ئەکتەرەکان و شوێنەکانیان ژیری دەستکرد بەکاربێنیت؟ یان ناکرێت. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:٢٢، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بەخوای ٨٥٠٠ وتار بێئەنداز زۆرن. من و کاک ئارام و یەک دوو بەکارھێنەری تر زیاتر لە ٢ ساڵان بە پرۆژەی شارەکانی ئێرانەوە خەریک بووین کە ژمارەیان ١٠٠٠ وتار بوون، ئەگەرچی ئێستاش لە من و کاک ئارام بپرسی شێوازی وتارەکانمان بەدڵ نییە! بۆیە ئەگەر بە ژیریی دەستکرد بکرێ زۆر باش دەبێت، ھەر وەک پرۆژەی ئەکتەرە پیاوەکان. ئێوە خۆ ئەزموونی ئەویشتان ھەیە، لەوێدا چۆن ئەو ھەمووە وتارەتان بەباشترین شێوە و لە کەمترین کاتدا کردەوە کوردی؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٤٥، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئەکتەرە پیاوەکان بە ژیریی دەستکرد نەمان کردن، هەر بە گووگڵ ترانزلەیت و پاشان پێداچوونەوەی گشتی بەسەریاندا لە ئەگەری بوونی هەر هەڵەیەک. ڕاستییەکەی ئێمەش هەڵەمان هەبوو لە ناوی شارەکان و ئەکتەرەکانیش، بەڵام ئەوەندەی لەتوانامان بوو کردمان بۆ پێداچوونەوە. ڕاستە خێرا کردمان، بەڵام ئەوەشمان لەبیرنەچێت کە بە هاوڕێیانمان وت پێش بڵاوکردنەوەکەی ئێوەش سەیری بکەن بزانین چ تێبینییەکتان هەیە. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٠:٥٠، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] من زۆربەی کارەکان دەکەم، بەس وەک @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] وتی دەبێ ئێوەش لە چاککردنەوە و پێداچوونەوە یارمەتیدەر بن. جارێ ھیچمان نەکردووەتە کوردی و تەنیا لە ویکیدراوەوە ڕاکێشراون. بۆ وەرگێڕانی ناوی ئەکتەرەکان بە ئەی ئای، تاقیم کردەوە و پیتی سەیرسەیر تێکەڵی ناوەکان دەکات و پاککردنەوەیان ئاسان نابێت. ناحەقیشی نییە؛ زیاتر لە ھەشت ھەزار و نیو ناو ئاسان نییە، بەڵام ئەگەر ئێوە کۆمپیوتەرێکی باشترتان لەوەی من ھەیە و دەتوانن بە شێوەیەک کە ئەرکی ئێمە کەم بکاتەوە بیکەن، ئەوا بیکەن. ئەگەر نا ھەر بە شێوازە کۆنەکە و بە گووگڵ تڕانزلەیت بە دوو دەقە ھەموویان دەکات، بەڵام ھەر دەبێت پێداچوونەوە و پاکسازییەک بکەین. بۆ ناوی شارەکان زۆربەیان لای خۆمان ھەن و دەبێ ڕێک ناوی وتارەکان بێت بۆیە ھەر لە ویکیپیدیا دەیانکەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٢:٠٦، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::ژیری دەستکرد بۆ ژیری دەستکرد دەگۆڕێت، ئایا کامیانت تاقی کردەوە؟ کڵۆد و ئەی ئەی ئای ستۆدیۆ شارەزای زمانی کوردین بە باشی. گەر هەر ناشکرێت ناشکرێت، ئەوا کێشە نییە بە گووگڵەکە بیکە و با ئێمەش دەست بکەین بە پێداچوونەوە. 
:::::::بەڵام کاک ئارام شتێک، خۆ وەک پێشتر ئەو وتارانەی لامان بوونیان هەیە وەک ناوی شارەکان، ئەوا خۆی دەزانێت و بە شێوەی وتاری ویکیپیدیا ناوەکە دادەنێت؟ '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٢:١٦، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٢:١٦، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بە کورتی من لەگەڵ کارکردن بە ژیریی دەستکرد نیم؛ یەک ھەڵەی بچووک، یەک کەم و زیاد، تەواوی وتارەکان تێک دەدات. خۆ ئەگەر ژمارەی وتارەکان کەمتر بایەن، لەوانەیە کەڵکمان لێیان وەرگرتبایە، بەس بۆ ئەمانە بە باشی نازانم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٤:٠٢، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ڕاستییەکەی ئەوەی پێشتر (ئەکتەرەکان) چاک دەرکەوتووە، خۆت دەزانی من کار لەسەر دوایین مردنەکان دەکەم و تائێستا زۆربەی ئەو وتارانەی پیاوە ئەکتەرەکانم سەیر کردووە، دەتوانم بڵێم لە دەیان وتار تەنیا یەک دوویەکیان ناوەکەی گواستنەوەی ویستووە. من خۆم بە مۆبایل دەستکاری دەکەم و شارەزاییم لە بابەتی تەکنیکییەوە نییە، بەڵام ئامادەم پێداچوونەوەیان بۆ بکەم.
::::::::::'''''پێشنیار:'''''
::::::::::من پێم باشە بە گووگڵ ترانسلێیت کارەکەیان بۆ بکەین و دواتر پێیان دا بچینەوە. دەکرێ بەپێی ژمارە پێداچوونەوەکان بەش بکەین، مەبەستم ئەوەیە من ژمارەیەک، کاک ئارام ژمارەیکی دی و کاک تێسلاش ژمارەیەکی تر پێداچوونەوەی بۆ بکەین؛ بەم جۆرە زووتر دەچینە پێش و تاقەتێکی باشترمان دەبێت. پرسیارێکیشم لە بواری تەکنیکییەوە ھەیە، ناکرێ دوای ئەوەی بە گووگڵ ترانسلێیت کردماننەوە کوردی بە ژیریی دەستکردیش ئەوە بکەین و بە شتێکی جیاوازییەکانیان ببینین، بە نموونە ٤٠٠٠ وتار ھەم ترانسلێیت و ھەمیش ژیریی دەستکرد یەک ناوی دەربخەن (کە ئەوەیان پێداچوونەوەیەکی وای ناوێت) و ٤٥٠٠یش دوو ناوی جیاوازی لێ دەربخەن (کە ئەوەیان پێداچوونەوەی دەوێت)، دەکرێ؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٥:١٢، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: تەواو، بەس ئێستا من چاوەڕێی تۆم کە وەرگێری گووگڵەکە بەکاربێنیت و دەست پێ بکەین، بۆنموونە سەرەتا بەشی ناوی ئەکتەرەکان سەیر دەکەین و دواتر ئەوانیت تریش. بەس من لەسەرەوە پرسیارێکم لەسەر ئەو وتارانەوە کرد کە لای خۆمان بوونیان هەیە. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٥:٤٧، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::: {{وب|Hivja}} دەبینم گرنگی بە دوایین مەرگەکان دەدەیت و ماندوو نەبیت. ویستم بە تۆ و {{وب|Tessla}} بڵێم کە ناوەکانم بە گووگڵ تڕانزلەیت کردە کوردی، بەڵام ٣٠٦ دانەی نەکرد و بۆ ئەوە کەڵکمان لە ژیریی دەستکرد وەرگرت، بەڵام ھەر پێویستیان بە پاکسازی و پێداچوونەوە ھەیە. بۆ پرسیارەکەت، من ئەوەی گووگڵ تڕانزلەیتم بە سکریپتێک و بە ئەی پی ئای کرد نەک ڕاستەوخۆ لەڕێی گووگڵ تڕانزلەیت خۆیەوە. نازانم ڕێیەک ھەیە تا بە خێرایی ئەوەی بە گووگڵ تڕازنلەیت دەیکەین، بە ژیریی دەستکرد ببیکەین یان نا. Tessla ئەم ٨٬٥٩٠ وتارە لای ئێمە نین و پێشی بڵاوکردنەوەشیان پشکنینی تریش دەکەینەوە. پرسیاری ترتان ھەیە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٩:١٥، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::زۆرباشە، من دەست پێ دەکەم بە ناوەکانی ئەکتەرەکان ئەمشەو، گەر هیڤجا تۆش دەستت پێ کرد حەز دەکەیت سەرەتا هەتا سنووری ژمارەیەک دەست بکە بە پێداچوونەی ناوی شارەکان. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٩:٢٣، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] زۆر باشە سپاس بۆ ھەوڵەکانتان. @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] من ئامادەم بەڵام باشترە لانیکەم وتاری ئەو شارانە کە لێرە ھەن بەدەسەتی نیانکەینەوە کوردی، بۆ نموونە کاتمان بە فیڕۆ دەچێت ئەگەر Los Angeles و New Yorkی بەدەستی بکەینە لۆش ئانجلەس و نیویۆرک! کاک ئارام ھیچ ڕێگایەک ھەیە لانیکەم ئەوانە بەخۆیان بکرێنەوە کوردی نەک بەدەست. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:٤١، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]@ @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاوتان لێ بێ، هیوادارم تەندروست و سەرکەوتوو بن. ماوەیەکە لێرە چالاک نەبووم و لێتان بێخەبەر بووم، ویستم بزانم ئەو پرۆژە ئێستا لە کوێدا گیری کردووە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٧:٢٧، ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: منیش هەڵە نەبم وا مانگێکە چالاک نەبووم، زۆریش چالاک نابم بەهۆی ئیشەوە. بۆیە جارێ با بوەستین لەم پڕۆژەیە، هەتا کاتێک کە هەرسێکمان بتوانین چالاک بین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٨:٠١، ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]&lt;nowiki/&gt;زۆر باشە، بەهیوای سەرکەوتن بۆ بەڕێزت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:٢٥، ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] وەڵا پڕۆژەکە لەسەر من پەکی کەوتووە و منیش حەز دەکەم بیخەمە دوای [[ویکیپیدیا:بژار]] تا کاتێکی باشتری بۆ دابین بکەم نەکا بیرم لای شتەکانی تر بێت و خەریکی ئەم بم و ھەڵەی تێدا بکەم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٣:١٥، ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:{{وب|Aram}} زۆر باشە، ئەو بانگکردنە تەنیا بۆ زانیاری-وەرگتنی خۆم بوو، ئەگەرنا دەزانم ئێوە کارەکەتان بێوێنە ئەنجام دەدەن، بەهیوای سەرکەوتن بۆ ئێوە چ لە ویکیپیدیا و چ لە ژیانی ڕاستیدا. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٠٠، ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)

== دەستپێکردنەوە ==

سڵاو بەڕێز {{وب|Tessla}} بەپێی ئەو قسانەی لە وتووێژی مندا کردمان بڕیار وایە دەست بە ئێرە بکەینەوە. ئێستا دەتوانی پێم بڵێی ئەم پرۆژەیە لە کوێدا گیری خواردووە؟ بۆ ئەکتەرە پیاوەکان چیتان کرد و جیاوازیی ئەو پرۆژەیە لە ئێستادا چییە لەگەڵ وی؟ بەگشتی ئەو پرۆژەیەم بۆ باس بکە چونکە من بۆ پیاوە ئەکتەرەکان بەشداریم نەبوو زۆری تێناگەم. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٥٥، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سڵاو دووبارە، دەی منیش هەر ئەمە کێشەکەمە کە نازانم کۆمەڵەوتارەکان چۆن دەکرێن. ئەوەندە بزانم ڕەگەکەی ئامادە نییە، هەروەها پێویستە لە مایکرۆسۆفت ئێکسڵ هەموو شتەکان ئامادەکرابێت و ئێمەش پێداچوونەوەی پێ بکەین. بەگشتی کاک ئارام ئەم کارە تەکنیکیانەی دەکرد، و منیش پێداچوونەوەم بە وەرگێڕانەکان دەکرد. تۆ بڵێی کاک ئارام یارمەتیمان نەدات؟! '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٤:١٥، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ڕاستە. ئەوەندەی لەبیرمە لە گووگڵ وۆرکسپەیس دا بە شێوەی کویری کارمان دەکرد، بۆ ئەکتەرە پیاوەکانیش هەر وەک خۆت وتت خشتەیەکی دوورودرێژ بوونی هەبوو کە دەستکاریتان دەکرد و پێیدا دەچوونەوە. ئێستا بۆ ئەمە ئەو خشتەیە ٧٠٠٠-٨٠٠٠یەمان نییە؟ پرسیارێکی تریشم هەبوو، بەڕێزت تێلێگرامت هەیە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:١٢، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ئەو پرۆژەیە قورسە و ئەگەر هەڵەیەکی زۆر بچووکی تێدا بکەین ئەوە ٨ بۆ ٩ هەزار وتار (١٠٪ی وتارەکانی ویکیپیدیا) دەگرێتەوە. بۆیە بە بۆچوونی من لە پرۆژەیەکی بچووکەوە دەست پێ بکەین. بۆ نموونە من پێشتر پڕۆژەیەکم ئامادە کردبوو بەڵام کاک ئارام پاشگەزی کردمەوە لە پێشکەشکردنی پرۆژەکە. ئەویش شارەکانی ئیسرائیل بوو کە وابزانم نزیک ٨٠ وتار دەبن، هەموو خستەی و شتێکیشی ئامادەیە، ئەگەر پێشکەش بکرێ تەنیا پێداچوونەوەی کۆتایی و بڵاوکردنەوەی ماوە. پێت چۆنە بە شێوەیەکی ئەزموونی لە ئەمەوە دەست پێ بکەین؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٢١، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ببوورە گەر کەمێک درەنگ وەڵام بدەمەوە، بەهۆی گۆڕانی کەشوهەواوە کەمێک نەساخم، بەڵام گرینگ ئەوەیە بەردەوامم. بەهەرحاڵ؛ بێگومان شتێکی باشە گەر لەوەوە دەست پێ بکەین بۆنا! '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٦:٤٦، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ئەو قسە چییە بەڕێزیت. ھیوادارم زوو باش ببیتەوە و ئینشاڵڵا ھەمیشە ھەر تەندروست بیت. جێبەجێیە ئەگەر پرۆژەکەم پێشکەش کرد و لێی دڵنیا بوومەوە کێشەی نییە لە ڕووی نووسین و ئەوەندەی تێیدەگەم، ئەوە بانگت دەکەم. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥١، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: زۆر سوپاس. هەروەها خۆزگە کەمێک زانیاریم لەسەر پڕۆژەی کۆمەڵەوتارەکان دەبوو هەتا خۆم هەموو یان زۆربەی کارەکانم بکردایا، بەڵام بەهەرحاڵ! گەر گەیشتیت بەهەرشتێک ڕاستەوخۆ پێم بڵێ تا یارمەتیت بدەم. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:٠٣، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] کێشە نییە، ھەموومان یەک تیمین و پێکەوە بەرەو پێش دەچین. ھەر بژی. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٠٤، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ئێستا تۆ گووگڵ شیتەکەت لا نییە؟ ئەوی کاک ئارام سازی کردبوو و تێیدا خشتە بە خشتە هەموو زانیارییەکانی خامنەکتەرەکان بوونی هەیە، کاک ئارام لە ئیمەیڵ بۆ ئێمەی ناردبوو، ئەگەر لاتە ھەر لە ئێستاوە ئەگەر بۆت کرا بە ژیری دەستکرد پێداچوونەوی بۆ بکە، بەتایبەتی بۆ ناوە کوردییەکەیان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٣٣، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>scapmfx8i8uyj68vei63rk90p59gghm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581590</id>
      <parentid>1581589</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T09:35:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>/* دەستپێکردنەوە */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1581590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43758" sha1="olaldsrf1gmn6mfoanueg1qmho01nq8" xml:space="preserve">== پرۆژەی خانمەکتەرەکان ==

سڵاو @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئەم ڕەگە، و [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم|ئێرەشم]] ساز کرد. جا لەبەرئەوەی ئێوە شارەزاییتان لەمن زیاترە، تکایە پێداچوونەوەیەک بکەن بەو دوو شوێنە، بەتایبەت ڕەگەکە. هەروەها بەتایبەت داوا لە Hivja دەکەم، گەر توانا و کاتی هەبێت یارمەتیمان بدات، چون سێ کەس بین باشترە وەک لەوەی دووان بین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏٠٩:٤٣، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاوت لێ بێت، لە خزمەتدام ئەوەندەی لە دەستم بێت دەیکەم. بەڵام زۆر باش دەبێت نەھێڵین ببێتە پڕۆژەیەکی درێژخایەن و بەزووترین کات بەباشی بڵاویان بکەینەوە. زۆر سپاس بۆ ھەمووان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٢:٣٤، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سپاس بۆ ئەو هەوڵانەت. بێگوومان وایە، هەم بەباشی و هەم بەزوویی. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏١٢:٤٢، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سەدەی ٢٠ یان ٢١؟ ٨٬٤٢٥ وتاری سەدەی ٢٠ گەڕایەوە، بەڵام تەنیا ١٥١ وتاری سەدەی ٢١ گەڕایەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٨:٣٠، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: من باسی سەدەی ٢١ دەکەم، بەپێی پۆلەکانی ویکیی ئینگلیزی. مەبەستت چییە لەوەی گەڕایەوە؟ ئەگەر مەبەستت ئەوەیە کە (١٥١ وتاری خانمەکتەری سەدەی ٢١ هەبووە، و ٨،٠٠٠+ هی سەدەی ٢٠ هەبووە) ئەوا من تەنیا بڕیار بەپێی وتاری نێو پۆلەکان دەدەم نەک کویری. سەیری وتارەکانی [[en:Category:20th-century American actresses|سەدەی ٢٠]]، و [[en:Category:21st-century American actresses|سەدەی ٢١]] بکە بەپێی وتار. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏٢٠:٢٥، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] مەبەستی گەڕانەوەی وتارەکان تێگەشتی. بەڵێ، یانی ئەوەندە وتار لە ویکیدراوە ھەن بۆ دروستکردن. دەزانم لە پۆلی سەدەی ٢١ زیاتر لە ٦٬٠٠٠ ئەکتەر ھەن و من خۆشم بۆ سەدەی ٢١ ئەقڵم نایگرێ کە ئەوەندە کەم گەڕاونەتەوە. تۆ بڵێی زانیاریی کەم لەسەر ئەوانەی سەدەی ٢١ داخڵ کرابێتن! مادام جارێ ئەوانەی سەدەی ٢٠ زیاترن، بۆچی ئەوانە دروست نەکەین؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٠:٤٤، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: واللە لەئێستادا کار لەسەر زیاترەکە بکەین باشترە نەک ١٥١ وتار، حەز دەکەیت خۆم ئەو ١٥١ وتارە دروست دەکەم (: '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏٢١:٠٢، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر چاکە و ئەگەر حەز دەکەی ناوی ئەم پڕۆژە بگوازەوە و ئەگەریش نا، پڕۆژەیەکی تر بۆ ئەوانەی سەدەی ٢٠ دروست بکە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٠٩، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: ئەم پڕۆژەیەم بۆ ناوە دیاریکراوەکە گواستەوە. بەڵام وتاری فیلممان زۆر هەبوو بۆ ئەکتەرانی سەدەی ٢١. گەر بە دەست دروست بکرێن، ئەو سوودەی بۆتەکەی نابێت بۆ بەستەری فیلم و زنجیرەکان. بەهەرحاڵ، لە ئێستادا با خەریکی ئەم نوێیە بین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏٢١:٢٥، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ماندوو نەبیت. کێشە نییە و زەرەرمان نەکردووە. :) ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٢٩، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دێیجا کێشە چییە گەر ئەوانەی سەدەی بیست و یەکەمیش بە بۆت بڵاو بکەینەوە؟ ئێمە پڕۆژەی زانکۆکانمان بڵاو کردەوە لە کاتێکدا ژمارەیان ٥١ وتار بوون. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٢:١٩، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ڕاستی ١٥١ وتار یان ٥٠ وتاری زانکۆش ئەوەندە ناهێنێ لە ئێستادا خەریکی دروستکردنی بین بە بۆت. هەتا ئەم وتارە هەزارییانە هەبێت با ئەمان دروست بکرێن لە پێشدا، دواتر ئەوانی تریش. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏١٥:٥٣، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ڕاستە دەبێ پرۆژەکان ڕیزبەندی بکەین، بەڵام لەبەر ئەوەی خۆت گوتت باش دەبوو بە بۆت بڵاو کرابانەوە وام گوت. ئەو پرۆژانە بیرۆکەی خۆتن بۆیە ھەر خۆت باشتر دەزانی چۆناوچۆن بڵاو بکرێنەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٦:١٤، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لە ئەوانەی سەدەی ٢١ کێشە ھەیە جا لە ھەر کوێیەک بێ. بەپێی پۆلەکان، دیارە سەروو ٦٠٠٠ وتارن، بەڵام لە ویکیدراوە تەنیا ١٥١ وتار گەڕاونەتەوە. بۆیە گواستمانەوە بۆ ئەوانەی سەدەی ٢٠. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٠:٤٨، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::::::::زۆر باشە کێشە نییە ھەر ئەو جۆرەی ھەمووتان ھاودەنگیتان لەسەرە، با جارێ خۆ لەو کێشەیە وەرنەدەین. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٢١:٠٨، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] و @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاوتان لێ بێت، ھۆکاری بەرەوپێش نەچوونی ئەو پرۆژەیە چییە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥٣، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سڵاو لەتۆش، ڕاستی من و کاک ئارام بۆ ماوەیەک دیار نەماین؛ ئەمەش هۆکار بوو بۆ دوورکەوتنەوە. من ئامادەم بۆ دووبارە دەستبەکاربوونەوە گەر کاک ئارامیش کاتی هەبێت. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٩:٠٩، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر باشە، سپاس بۆ بەڕێزت و کاک ئارام، ھیوادارم بەباشترین شێوە بگاتە ئەنجام. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٤٢، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] وایە، من و تۆ و @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بە نۆرە نەماین بۆیە نەچووەتە پێش. ڕاستی خۆشترە دوای شارستانەکان، بێینە سەر وەختی ئەمەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١١:٥٣، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:{{سھ|::::::::::::::::::}}ڕاستە، دوای شارستانەکان بە ئیسراحەت کار دەکەین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٥:٠٣، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: هاوڕێیان دەستان خۆش بۆ شارستانەکانی ئێران. ئێ!، کەی سەرێک لە پڕۆژەی خانمەکتەرەکان بدەین؟ خۆ هیچ کێشە یان شتێکمان نییە؟. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٥:٢٩، ٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دەستی تۆش خۆش بێت بۆ بەشدارییەکانت. ئەوەندەی لە پڕۆژەی ئەکتەرە پیاوەکان تێگەیشتبم، لەچاو ئەو ھەمووە وتارانە بە کاتێکی زوو و کێشەیەکی کەم بڵاو کرانەوە. ھیوادارم ئەمەشیان وا بچێتە پێش و ئەگەریش کێشەیەک لە پڕۆژەکەی پێشوودا ڕوویدابێت، با لەوەیدا دووبارەی نەکەینەوە و چارەسەری بکەین. ئێستا خۆم کێشەیەک بۆ کارکردن لەسەر ئەو پڕۆژەیە نابینم و پێم وایە ھەرچی زووتر و بەچاکی دەست بە کارەکانی بکەین باشترە. زۆر سپاس بۆ ھەمووان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٥:٣٤، ٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: بەڵێ ڕێک قسەکانتە! ویکیپیدیای کوردیی کورمانجیش بەهۆی پڕۆژەی وتارەکانەوە باش پێشکەوتوون. ئێمەش گیانمان و کارمان لەسەر بۆتەکەی Aram وەستاوە، ئەو ئامادەبێت، ڕاستەوخۆ دەست پێ دەکەین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٩:٤٦، ٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] نیوەی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی بە ئارامبۆتەوە بەڕێوە دەچێت :) ھەرچەندە ڕۆڵی ھەموو بەکارھێنەران زۆر گرینگە. ھیوادارام لە داھاتووشدا ویکیپرۆژەی کۆمەڵە وتارەکان پەرەیەکی زۆر زیاتری پێبدرێت. بۆ ئەو پڕۆژەیەش ھیوادارم بە شێوەیەکی باش و کاتێکی کەم بگاتە ئەنجام. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:٢٣، ٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::: {{وب|Hivja|Tessla}} دەبێ من زۆر سپاسی ئێوە بکەم چونکە چەند جاری تریش وتوومە ئێوە بە دەم پڕۆژەکانەوە نەبن، من حەوسەڵەم نییە. زۆربەی ویکییەکان بە بۆت وتار دروست دەکەن و واش نەبێت بە ئەستەم دەچنە پێش. گرنگ ئەوەیە کە ئیشێک دەکرێت، بە باشی بکرێت جا با بۆتیش بیکات نەک تەنیا بۆ بەرزکردنەوەی ژمارەی وتار و دەستکاری بێت و بەس. ئەم پڕۆژە وەک ئەوەی پیاوەکانە، ھەموو شتێکی ئامادەیە و تەنیا گۆڕانکاریی بچووکی دەوێت. لە کاتی گونجاودا بانگتان دەکەمەوە. ماندوو نەبن! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٩:٤٢، ٤ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::بژیت. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:٤٥، ٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::سڵاو کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ھیوادارم ئەو ماوەیە لە ژیانتدا سەرکەوتوو بووبیت. ویستم پرسیارت لێبکەم تاوەکوو بزانم کارەکانی ئەو پرۆژەیە گەیشتووەتە کوێ؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٢٧، ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لەگەڵ ئێوەشدا ئیشەڵڵا و بشبوورە درەنگ وەڵامم دایەوە. وەڵا جارێ ھەر دەستمان پێی نەکردووە. ڕاستە لە سەرەوە نووسیومە خۆم بانگتان دەکەمەوە، بەس چونکە ناوەناوە تۆ و @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دیار نەدەمان و ڕاستییەکەی خۆشم خەریکی پڕۆژەی تری وەک [[وپ:نپس]] دەبووم، دەستم لەم پڕۆژەیە نەدا. ئەگەر ئێوە ئامادەن، دەست پێ دەکەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٢:١٩، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::ئاگادارکردنەوە بۆ @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٤٢، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ڕاستە ھەموومان بەشدارییەکانمان کەم بووە. پێم باشە بتوانین ئەو پڕۆژەیە بگاتە ئەنجامێک و دواتر پڕۆژەکانی ترمان درێژە پێبدەین و کار لەسەر بیرۆکەی باشتر لە کۆمەڵە وتارەکان و ویکیپرۆژەکانی تردا بکەین. من خۆم ھەتا کۆتاییی حوزەیران سەرقاڵم، بۆیە پێم باشە ئەو پڕۆژەیە شتێکی تێدا بکەین و دواتر لە ھاویندا درێژە بە بیرۆکەکانی ترمان بدەین. ھەر شتێک بوو لە خزمەتدام. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٤٦، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ھەوڵ دەدەم وردەوردە دەست پێ بکەم و لە کاتی پێویست بانگتان دەکەم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٠:٥٤، ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] زۆر باشە دەستتان خۆش بێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٧:٢٨، ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاو بەخێرھاتییەوە. خۆشحاڵ دەبم گەر تۆش بەشدار ببیتەوە لە پرۆژەکەدا. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٤٤، ٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]]، سپاس، بێگومان بەشدار دەبم. هیچتان کردووە یان هەر دەست پێ نەکرابوو؟ '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٦:٢٥، ٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::نەوەڵا کارێکی لەسەر نەکراوە. بەڵام لە ئاخرین باسم لەگەڵ کاک ئارام [[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|بەڵێنی دا]] کە کاری لەسەر بکات و ئەنجامەکەمان پێ بڵێتەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٠٥، ٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٠٥، ٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: سڵاو دووبارە، کاک ئارام هیچ کارێک کراوە لەلایەن تۆ بۆ ئەم پڕۆژەیە؟ کاتت هەیە لە ئێستادا لەگەڵمان بیت؟ '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:١٧، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دەروازە:سینەما بەشێوەیەکی بەستەری سوور بوونی ھەیە. ئایا ئەویش زیاد بکەین؟ یان هەر هەمان دەروازەی فیلمە و جیاوازیی نییە و دەبێت بیکەینە ڕەوانەکەر بۆ دەروازەی فیلم؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٤:٤٦، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سینەما شوێنی پێشکەشکردنی [[فیلم]]، [[ئەنیمەیشن]]ە- گەر وابێت لە وتاری فیلمیش دەکرێت زیاد بکرێن، هەربۆیە پێویست ناکات(ڕای منە تەنیا). '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٦:٥٨، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر باشە، ھەر ویستم باسی بکەم ئەگەرنا زیادکردنی یان نەکردنی بەخۆت دەزانی. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:١١، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)

== ناوەڕۆک ==

سڵاو {{وب|Hivja|Tessla}} بە خێر بێنەوە. ئێستا سپرێدشیتەکەم دروست کرد و ئیمەیڵتان بۆ ھاتووە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٨:٣٩، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: زۆرباشە، لە مەجالێکدا سەیری دەکەین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٢٢:٣٧، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] زۆر سپاس بۆ بەڕێزت. من لە پڕۆژەی ئەکتەرەکاندا بەشدار نەبووم، بۆیە نازانم چی بکەم. بەگشتی کارەکە چۆن دەبێینە پێش و ئێمە دەبێ چی بکەین؟ دیسان سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:١٣، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ڕاستییەکەی من و تۆ دەبێت ناوی شار و ناوی ئەکتەرەکان پێداچوونەوەیان بۆ بکەین، لەکاتێکدا بە وەرگێڕی گووگڵ کراون بە کوردی. بەس من لێرە دا تێبینییەکم بۆ کاک ئارام هەیە؛ سەیرم کرد بەڵام نەکراون بە کوردی! هەروەها دەڵێم کاک ئارام ئەی ناکرێت بتوانیت بۆ وەرگێڕانی ناوی ئەکتەرەکان و شوێنەکانیان ژیری دەستکرد بەکاربێنیت؟ یان ناکرێت. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:٢٢، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بەخوای ٨٥٠٠ وتار بێئەنداز زۆرن. من و کاک ئارام و یەک دوو بەکارھێنەری تر زیاتر لە ٢ ساڵان بە پرۆژەی شارەکانی ئێرانەوە خەریک بووین کە ژمارەیان ١٠٠٠ وتار بوون، ئەگەرچی ئێستاش لە من و کاک ئارام بپرسی شێوازی وتارەکانمان بەدڵ نییە! بۆیە ئەگەر بە ژیریی دەستکرد بکرێ زۆر باش دەبێت، ھەر وەک پرۆژەی ئەکتەرە پیاوەکان. ئێوە خۆ ئەزموونی ئەویشتان ھەیە، لەوێدا چۆن ئەو ھەمووە وتارەتان بەباشترین شێوە و لە کەمترین کاتدا کردەوە کوردی؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٤٥، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئەکتەرە پیاوەکان بە ژیریی دەستکرد نەمان کردن، هەر بە گووگڵ ترانزلەیت و پاشان پێداچوونەوەی گشتی بەسەریاندا لە ئەگەری بوونی هەر هەڵەیەک. ڕاستییەکەی ئێمەش هەڵەمان هەبوو لە ناوی شارەکان و ئەکتەرەکانیش، بەڵام ئەوەندەی لەتوانامان بوو کردمان بۆ پێداچوونەوە. ڕاستە خێرا کردمان، بەڵام ئەوەشمان لەبیرنەچێت کە بە هاوڕێیانمان وت پێش بڵاوکردنەوەکەی ئێوەش سەیری بکەن بزانین چ تێبینییەکتان هەیە. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٠:٥٠، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] من زۆربەی کارەکان دەکەم، بەس وەک @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] وتی دەبێ ئێوەش لە چاککردنەوە و پێداچوونەوە یارمەتیدەر بن. جارێ ھیچمان نەکردووەتە کوردی و تەنیا لە ویکیدراوەوە ڕاکێشراون. بۆ وەرگێڕانی ناوی ئەکتەرەکان بە ئەی ئای، تاقیم کردەوە و پیتی سەیرسەیر تێکەڵی ناوەکان دەکات و پاککردنەوەیان ئاسان نابێت. ناحەقیشی نییە؛ زیاتر لە ھەشت ھەزار و نیو ناو ئاسان نییە، بەڵام ئەگەر ئێوە کۆمپیوتەرێکی باشترتان لەوەی من ھەیە و دەتوانن بە شێوەیەک کە ئەرکی ئێمە کەم بکاتەوە بیکەن، ئەوا بیکەن. ئەگەر نا ھەر بە شێوازە کۆنەکە و بە گووگڵ تڕانزلەیت بە دوو دەقە ھەموویان دەکات، بەڵام ھەر دەبێت پێداچوونەوە و پاکسازییەک بکەین. بۆ ناوی شارەکان زۆربەیان لای خۆمان ھەن و دەبێ ڕێک ناوی وتارەکان بێت بۆیە ھەر لە ویکیپیدیا دەیانکەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٢:٠٦، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::ژیری دەستکرد بۆ ژیری دەستکرد دەگۆڕێت، ئایا کامیانت تاقی کردەوە؟ کڵۆد و ئەی ئەی ئای ستۆدیۆ شارەزای زمانی کوردین بە باشی. گەر هەر ناشکرێت ناشکرێت، ئەوا کێشە نییە بە گووگڵەکە بیکە و با ئێمەش دەست بکەین بە پێداچوونەوە. 
:::::::بەڵام کاک ئارام شتێک، خۆ وەک پێشتر ئەو وتارانەی لامان بوونیان هەیە وەک ناوی شارەکان، ئەوا خۆی دەزانێت و بە شێوەی وتاری ویکیپیدیا ناوەکە دادەنێت؟ '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٢:١٦، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٢:١٦، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بە کورتی من لەگەڵ کارکردن بە ژیریی دەستکرد نیم؛ یەک ھەڵەی بچووک، یەک کەم و زیاد، تەواوی وتارەکان تێک دەدات. خۆ ئەگەر ژمارەی وتارەکان کەمتر بایەن، لەوانەیە کەڵکمان لێیان وەرگرتبایە، بەس بۆ ئەمانە بە باشی نازانم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٤:٠٢، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ڕاستییەکەی ئەوەی پێشتر (ئەکتەرەکان) چاک دەرکەوتووە، خۆت دەزانی من کار لەسەر دوایین مردنەکان دەکەم و تائێستا زۆربەی ئەو وتارانەی پیاوە ئەکتەرەکانم سەیر کردووە، دەتوانم بڵێم لە دەیان وتار تەنیا یەک دوویەکیان ناوەکەی گواستنەوەی ویستووە. من خۆم بە مۆبایل دەستکاری دەکەم و شارەزاییم لە بابەتی تەکنیکییەوە نییە، بەڵام ئامادەم پێداچوونەوەیان بۆ بکەم.
::::::::::'''''پێشنیار:'''''
::::::::::من پێم باشە بە گووگڵ ترانسلێیت کارەکەیان بۆ بکەین و دواتر پێیان دا بچینەوە. دەکرێ بەپێی ژمارە پێداچوونەوەکان بەش بکەین، مەبەستم ئەوەیە من ژمارەیەک، کاک ئارام ژمارەیکی دی و کاک تێسلاش ژمارەیەکی تر پێداچوونەوەی بۆ بکەین؛ بەم جۆرە زووتر دەچینە پێش و تاقەتێکی باشترمان دەبێت. پرسیارێکیشم لە بواری تەکنیکییەوە ھەیە، ناکرێ دوای ئەوەی بە گووگڵ ترانسلێیت کردماننەوە کوردی بە ژیریی دەستکردیش ئەوە بکەین و بە شتێکی جیاوازییەکانیان ببینین، بە نموونە ٤٠٠٠ وتار ھەم ترانسلێیت و ھەمیش ژیریی دەستکرد یەک ناوی دەربخەن (کە ئەوەیان پێداچوونەوەیەکی وای ناوێت) و ٤٥٠٠یش دوو ناوی جیاوازی لێ دەربخەن (کە ئەوەیان پێداچوونەوەی دەوێت)، دەکرێ؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٥:١٢، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: تەواو، بەس ئێستا من چاوەڕێی تۆم کە وەرگێری گووگڵەکە بەکاربێنیت و دەست پێ بکەین، بۆنموونە سەرەتا بەشی ناوی ئەکتەرەکان سەیر دەکەین و دواتر ئەوانیت تریش. بەس من لەسەرەوە پرسیارێکم لەسەر ئەو وتارانەوە کرد کە لای خۆمان بوونیان هەیە. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٥:٤٧، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::: {{وب|Hivja}} دەبینم گرنگی بە دوایین مەرگەکان دەدەیت و ماندوو نەبیت. ویستم بە تۆ و {{وب|Tessla}} بڵێم کە ناوەکانم بە گووگڵ تڕانزلەیت کردە کوردی، بەڵام ٣٠٦ دانەی نەکرد و بۆ ئەوە کەڵکمان لە ژیریی دەستکرد وەرگرت، بەڵام ھەر پێویستیان بە پاکسازی و پێداچوونەوە ھەیە. بۆ پرسیارەکەت، من ئەوەی گووگڵ تڕانزلەیتم بە سکریپتێک و بە ئەی پی ئای کرد نەک ڕاستەوخۆ لەڕێی گووگڵ تڕانزلەیت خۆیەوە. نازانم ڕێیەک ھەیە تا بە خێرایی ئەوەی بە گووگڵ تڕازنلەیت دەیکەین، بە ژیریی دەستکرد ببیکەین یان نا. Tessla ئەم ٨٬٥٩٠ وتارە لای ئێمە نین و پێشی بڵاوکردنەوەشیان پشکنینی تریش دەکەینەوە. پرسیاری ترتان ھەیە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٩:١٥، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::زۆرباشە، من دەست پێ دەکەم بە ناوەکانی ئەکتەرەکان ئەمشەو، گەر هیڤجا تۆش دەستت پێ کرد حەز دەکەیت سەرەتا هەتا سنووری ژمارەیەک دەست بکە بە پێداچوونەی ناوی شارەکان. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٩:٢٣، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] زۆر باشە سپاس بۆ ھەوڵەکانتان. @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] من ئامادەم بەڵام باشترە لانیکەم وتاری ئەو شارانە کە لێرە ھەن بەدەسەتی نیانکەینەوە کوردی، بۆ نموونە کاتمان بە فیڕۆ دەچێت ئەگەر Los Angeles و New Yorkی بەدەستی بکەینە لۆش ئانجلەس و نیویۆرک! کاک ئارام ھیچ ڕێگایەک ھەیە لانیکەم ئەوانە بەخۆیان بکرێنەوە کوردی نەک بەدەست. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:٤١، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]@ @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاوتان لێ بێ، هیوادارم تەندروست و سەرکەوتوو بن. ماوەیەکە لێرە چالاک نەبووم و لێتان بێخەبەر بووم، ویستم بزانم ئەو پرۆژە ئێستا لە کوێدا گیری کردووە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٧:٢٧، ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: منیش هەڵە نەبم وا مانگێکە چالاک نەبووم، زۆریش چالاک نابم بەهۆی ئیشەوە. بۆیە جارێ با بوەستین لەم پڕۆژەیە، هەتا کاتێک کە هەرسێکمان بتوانین چالاک بین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٨:٠١، ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]&lt;nowiki/&gt;زۆر باشە، بەهیوای سەرکەوتن بۆ بەڕێزت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:٢٥، ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] وەڵا پڕۆژەکە لەسەر من پەکی کەوتووە و منیش حەز دەکەم بیخەمە دوای [[ویکیپیدیا:بژار]] تا کاتێکی باشتری بۆ دابین بکەم نەکا بیرم لای شتەکانی تر بێت و خەریکی ئەم بم و ھەڵەی تێدا بکەم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٣:١٥، ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:{{وب|Aram}} زۆر باشە، ئەو بانگکردنە تەنیا بۆ زانیاری-وەرگتنی خۆم بوو، ئەگەرنا دەزانم ئێوە کارەکەتان بێوێنە ئەنجام دەدەن، بەهیوای سەرکەوتن بۆ ئێوە چ لە ویکیپیدیا و چ لە ژیانی ڕاستیدا. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٠٠، ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)

== دەستپێکردنەوە ==

سڵاو بەڕێز {{وب|Tessla}} بەپێی ئەو قسانەی لە وتووێژی مندا کردمان بڕیار وایە دەست بە ئێرە بکەینەوە. ئێستا دەتوانی پێم بڵێی ئەم پرۆژەیە لە کوێدا گیری خواردووە؟ بۆ ئەکتەرە پیاوەکان چیتان کرد و جیاوازیی ئەو پرۆژەیە لە ئێستادا چییە لەگەڵ وی؟ بەگشتی ئەو پرۆژەیەم بۆ باس بکە چونکە من بۆ پیاوە ئەکتەرەکان بەشداریم نەبوو زۆری تێناگەم. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٥٥، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سڵاو دووبارە، دەی منیش هەر ئەمە کێشەکەمە کە نازانم کۆمەڵەوتارەکان چۆن دەکرێن. ئەوەندە بزانم ڕەگەکەی ئامادە نییە، هەروەها پێویستە لە مایکرۆسۆفت ئێکسڵ هەموو شتەکان ئامادەکرابێت و ئێمەش پێداچوونەوەی پێ بکەین. بەگشتی کاک ئارام ئەم کارە تەکنیکیانەی دەکرد، و منیش پێداچوونەوەم بە وەرگێڕانەکان دەکرد. تۆ بڵێی کاک ئارام یارمەتیمان نەدات؟! '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٤:١٥، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ڕاستە. ئەوەندەی لەبیرمە لە گووگڵ وۆرکسپەیس دا بە شێوەی کویری کارمان دەکرد، بۆ ئەکتەرە پیاوەکانیش هەر وەک خۆت وتت خشتەیەکی دوورودرێژ بوونی هەبوو کە دەستکاریتان دەکرد و پێیدا دەچوونەوە. ئێستا بۆ ئەمە ئەو خشتەیە ٧٠٠٠-٨٠٠٠یەمان نییە؟ پرسیارێکی تریشم هەبوو، بەڕێزت تێلێگرامت هەیە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:١٢، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ئەو پرۆژەیە قورسە و ئەگەر هەڵەیەکی زۆر بچووکی تێدا بکەین ئەوە ٨ بۆ ٩ هەزار وتار (١٠٪ی وتارەکانی ویکیپیدیا) دەگرێتەوە. بۆیە بە بۆچوونی من لە پرۆژەیەکی بچووکەوە دەست پێ بکەین. بۆ نموونە من پێشتر پڕۆژەیەکم ئامادە کردبوو بەڵام کاک ئارام پاشگەزی کردمەوە لە پێشکەشکردنی پرۆژەکە. ئەویش شارەکانی ئیسرائیل بوو کە وابزانم نزیک ٨٠ وتار دەبن، هەموو خستەی و شتێکیشی ئامادەیە، ئەگەر پێشکەش بکرێ تەنیا پێداچوونەوەی کۆتایی و بڵاوکردنەوەی ماوە. پێت چۆنە بە شێوەیەکی ئەزموونی لە ئەمەوە دەست پێ بکەین؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٢١، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ببوورە گەر کەمێک درەنگ وەڵام بدەمەوە، بەهۆی گۆڕانی کەشوهەواوە کەمێک نەساخم، بەڵام گرینگ ئەوەیە بەردەوامم. بەهەرحاڵ؛ بێگومان شتێکی باشە گەر لەوەوە دەست پێ بکەین بۆنا! '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٦:٤٦، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ئەو قسە چییە بەڕێزیت. ھیوادارم زوو باش ببیتەوە و ئینشاڵڵا ھەمیشە ھەر تەندروست بیت. جێبەجێیە ئەگەر پرۆژەکەم پێشکەش کرد و لێی دڵنیا بوومەوە کێشەی نییە لە ڕووی نووسین و ئەوەندەی تێیدەگەم، ئەوە بانگت دەکەم. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥١، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: زۆر سوپاس. هەروەها خۆزگە کەمێک زانیاریم لەسەر پڕۆژەی کۆمەڵەوتارەکان دەبوو هەتا خۆم هەموو یان زۆربەی کارەکانم بکردایا، بەڵام بەهەرحاڵ! گەر گەیشتیت بەهەرشتێک ڕاستەوخۆ پێم بڵێ تا یارمەتیت بدەم. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:٠٣، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] کێشە نییە، ھەموومان یەک تیمین و پێکەوە بەرەو پێش دەچین. ھەر بژی. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٠٤، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ئێستا تۆ گووگڵ شیتەکەت لا نییە؟ ئەوی کاک ئارام سازی کردبوو و تێیدا خشتە بە خشتە هەموو زانیارییەکانی خامنەکتەرەکان بوونی هەیە، کاک ئارام لە ئیمەیڵ بۆ ئێمەی ناردبوو، ئەگەر لاتە ھەر لە ئێستاوە ئەگەر بۆت کرا بە ژیری دەستکرد پێداچوونەوی بۆ بکە، بەتایبەتی بۆ ناوە کوردییەکەیان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٣٣، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: کوا؟ ناردبووی بۆمان؟ لەئێستادا هیچم لا نییە گەر بکرێت لەکوێوە ناردی با دووبارە بچمە ناوی. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:٣٥، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>olaldsrf1gmn6mfoanueg1qmho01nq8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581592</id>
      <parentid>1581590</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T09:39:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* دەستپێکردنەوە */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1581592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44735" sha1="pqjk8bxlm0lmp34syvmoe3pqcrecr5u" xml:space="preserve">== پرۆژەی خانمەکتەرەکان ==

سڵاو @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئەم ڕەگە، و [[ویکیپرۆژە:کۆمەڵە وتارەکان/خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم|ئێرەشم]] ساز کرد. جا لەبەرئەوەی ئێوە شارەزاییتان لەمن زیاترە، تکایە پێداچوونەوەیەک بکەن بەو دوو شوێنە، بەتایبەت ڕەگەکە. هەروەها بەتایبەت داوا لە Hivja دەکەم، گەر توانا و کاتی هەبێت یارمەتیمان بدات، چون سێ کەس بین باشترە وەک لەوەی دووان بین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏٠٩:٤٣، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاوت لێ بێت، لە خزمەتدام ئەوەندەی لە دەستم بێت دەیکەم. بەڵام زۆر باش دەبێت نەھێڵین ببێتە پڕۆژەیەکی درێژخایەن و بەزووترین کات بەباشی بڵاویان بکەینەوە. زۆر سپاس بۆ ھەمووان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٢:٣٤، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سپاس بۆ ئەو هەوڵانەت. بێگوومان وایە، هەم بەباشی و هەم بەزوویی. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏١٢:٤٢، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سەدەی ٢٠ یان ٢١؟ ٨٬٤٢٥ وتاری سەدەی ٢٠ گەڕایەوە، بەڵام تەنیا ١٥١ وتاری سەدەی ٢١ گەڕایەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٨:٣٠، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: من باسی سەدەی ٢١ دەکەم، بەپێی پۆلەکانی ویکیی ئینگلیزی. مەبەستت چییە لەوەی گەڕایەوە؟ ئەگەر مەبەستت ئەوەیە کە (١٥١ وتاری خانمەکتەری سەدەی ٢١ هەبووە، و ٨،٠٠٠+ هی سەدەی ٢٠ هەبووە) ئەوا من تەنیا بڕیار بەپێی وتاری نێو پۆلەکان دەدەم نەک کویری. سەیری وتارەکانی [[en:Category:20th-century American actresses|سەدەی ٢٠]]، و [[en:Category:21st-century American actresses|سەدەی ٢١]] بکە بەپێی وتار. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏٢٠:٢٥، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] مەبەستی گەڕانەوەی وتارەکان تێگەشتی. بەڵێ، یانی ئەوەندە وتار لە ویکیدراوە ھەن بۆ دروستکردن. دەزانم لە پۆلی سەدەی ٢١ زیاتر لە ٦٬٠٠٠ ئەکتەر ھەن و من خۆشم بۆ سەدەی ٢١ ئەقڵم نایگرێ کە ئەوەندە کەم گەڕاونەتەوە. تۆ بڵێی زانیاریی کەم لەسەر ئەوانەی سەدەی ٢١ داخڵ کرابێتن! مادام جارێ ئەوانەی سەدەی ٢٠ زیاترن، بۆچی ئەوانە دروست نەکەین؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٠:٤٤، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: واللە لەئێستادا کار لەسەر زیاترەکە بکەین باشترە نەک ١٥١ وتار، حەز دەکەیت خۆم ئەو ١٥١ وتارە دروست دەکەم (: '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏٢١:٠٢، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر چاکە و ئەگەر حەز دەکەی ناوی ئەم پڕۆژە بگوازەوە و ئەگەریش نا، پڕۆژەیەکی تر بۆ ئەوانەی سەدەی ٢٠ دروست بکە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٠٩، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: ئەم پڕۆژەیەم بۆ ناوە دیاریکراوەکە گواستەوە. بەڵام وتاری فیلممان زۆر هەبوو بۆ ئەکتەرانی سەدەی ٢١. گەر بە دەست دروست بکرێن، ئەو سوودەی بۆتەکەی نابێت بۆ بەستەری فیلم و زنجیرەکان. بەهەرحاڵ، لە ئێستادا با خەریکی ئەم نوێیە بین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏٢١:٢٥، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ماندوو نەبیت. کێشە نییە و زەرەرمان نەکردووە. :) ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٢٩، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دێیجا کێشە چییە گەر ئەوانەی سەدەی بیست و یەکەمیش بە بۆت بڵاو بکەینەوە؟ ئێمە پڕۆژەی زانکۆکانمان بڵاو کردەوە لە کاتێکدا ژمارەیان ٥١ وتار بوون. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٢:١٩، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ڕاستی ١٥١ وتار یان ٥٠ وتاری زانکۆش ئەوەندە ناهێنێ لە ئێستادا خەریکی دروستکردنی بین بە بۆت. هەتا ئەم وتارە هەزارییانە هەبێت با ئەمان دروست بکرێن لە پێشدا، دواتر ئەوانی تریش. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ‏١٥:٥٣، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ڕاستە دەبێ پرۆژەکان ڕیزبەندی بکەین، بەڵام لەبەر ئەوەی خۆت گوتت باش دەبوو بە بۆت بڵاو کرابانەوە وام گوت. ئەو پرۆژانە بیرۆکەی خۆتن بۆیە ھەر خۆت باشتر دەزانی چۆناوچۆن بڵاو بکرێنەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏١٦:١٤، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لە ئەوانەی سەدەی ٢١ کێشە ھەیە جا لە ھەر کوێیەک بێ. بەپێی پۆلەکان، دیارە سەروو ٦٠٠٠ وتارن، بەڵام لە ویکیدراوە تەنیا ١٥١ وتار گەڕاونەتەوە. بۆیە گواستمانەوە بۆ ئەوانەی سەدەی ٢٠. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٠:٤٨، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
::::::::::::::زۆر باشە کێشە نییە ھەر ئەو جۆرەی ھەمووتان ھاودەنگیتان لەسەرە، با جارێ خۆ لەو کێشەیە وەرنەدەین. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ‏٢١:٠٨، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)
:::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] و @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاوتان لێ بێت، ھۆکاری بەرەوپێش نەچوونی ئەو پرۆژەیە چییە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥٣، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سڵاو لەتۆش، ڕاستی من و کاک ئارام بۆ ماوەیەک دیار نەماین؛ ئەمەش هۆکار بوو بۆ دوورکەوتنەوە. من ئامادەم بۆ دووبارە دەستبەکاربوونەوە گەر کاک ئارامیش کاتی هەبێت. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٩:٠٩، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر باشە، سپاس بۆ بەڕێزت و کاک ئارام، ھیوادارم بەباشترین شێوە بگاتە ئەنجام. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٤٢، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] وایە، من و تۆ و @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بە نۆرە نەماین بۆیە نەچووەتە پێش. ڕاستی خۆشترە دوای شارستانەکان، بێینە سەر وەختی ئەمەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١١:٥٣، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:{{سھ|::::::::::::::::::}}ڕاستە، دوای شارستانەکان بە ئیسراحەت کار دەکەین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٥:٠٣، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: هاوڕێیان دەستان خۆش بۆ شارستانەکانی ئێران. ئێ!، کەی سەرێک لە پڕۆژەی خانمەکتەرەکان بدەین؟ خۆ هیچ کێشە یان شتێکمان نییە؟. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٥:٢٩، ٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دەستی تۆش خۆش بێت بۆ بەشدارییەکانت. ئەوەندەی لە پڕۆژەی ئەکتەرە پیاوەکان تێگەیشتبم، لەچاو ئەو ھەمووە وتارانە بە کاتێکی زوو و کێشەیەکی کەم بڵاو کرانەوە. ھیوادارم ئەمەشیان وا بچێتە پێش و ئەگەریش کێشەیەک لە پڕۆژەکەی پێشوودا ڕوویدابێت، با لەوەیدا دووبارەی نەکەینەوە و چارەسەری بکەین. ئێستا خۆم کێشەیەک بۆ کارکردن لەسەر ئەو پڕۆژەیە نابینم و پێم وایە ھەرچی زووتر و بەچاکی دەست بە کارەکانی بکەین باشترە. زۆر سپاس بۆ ھەمووان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٥:٣٤، ٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: بەڵێ ڕێک قسەکانتە! ویکیپیدیای کوردیی کورمانجیش بەهۆی پڕۆژەی وتارەکانەوە باش پێشکەوتوون. ئێمەش گیانمان و کارمان لەسەر بۆتەکەی Aram وەستاوە، ئەو ئامادەبێت، ڕاستەوخۆ دەست پێ دەکەین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٩:٤٦، ٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] نیوەی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی بە ئارامبۆتەوە بەڕێوە دەچێت :) ھەرچەندە ڕۆڵی ھەموو بەکارھێنەران زۆر گرینگە. ھیوادارام لە داھاتووشدا ویکیپرۆژەی کۆمەڵە وتارەکان پەرەیەکی زۆر زیاتری پێبدرێت. بۆ ئەو پڕۆژەیەش ھیوادارم بە شێوەیەکی باش و کاتێکی کەم بگاتە ئەنجام. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:٢٣، ٢ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::: {{وب|Hivja|Tessla}} دەبێ من زۆر سپاسی ئێوە بکەم چونکە چەند جاری تریش وتوومە ئێوە بە دەم پڕۆژەکانەوە نەبن، من حەوسەڵەم نییە. زۆربەی ویکییەکان بە بۆت وتار دروست دەکەن و واش نەبێت بە ئەستەم دەچنە پێش. گرنگ ئەوەیە کە ئیشێک دەکرێت، بە باشی بکرێت جا با بۆتیش بیکات نەک تەنیا بۆ بەرزکردنەوەی ژمارەی وتار و دەستکاری بێت و بەس. ئەم پڕۆژە وەک ئەوەی پیاوەکانە، ھەموو شتێکی ئامادەیە و تەنیا گۆڕانکاریی بچووکی دەوێت. لە کاتی گونجاودا بانگتان دەکەمەوە. ماندوو نەبن! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٩:٤٢، ٤ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::بژیت. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:٤٥، ٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::سڵاو کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ھیوادارم ئەو ماوەیە لە ژیانتدا سەرکەوتوو بووبیت. ویستم پرسیارت لێبکەم تاوەکوو بزانم کارەکانی ئەو پرۆژەیە گەیشتووەتە کوێ؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٢٧، ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] لەگەڵ ئێوەشدا ئیشەڵڵا و بشبوورە درەنگ وەڵامم دایەوە. وەڵا جارێ ھەر دەستمان پێی نەکردووە. ڕاستە لە سەرەوە نووسیومە خۆم بانگتان دەکەمەوە، بەس چونکە ناوەناوە تۆ و @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دیار نەدەمان و ڕاستییەکەی خۆشم خەریکی پڕۆژەی تری وەک [[وپ:نپس]] دەبووم، دەستم لەم پڕۆژەیە نەدا. ئەگەر ئێوە ئامادەن، دەست پێ دەکەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٢:١٩، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::ئاگادارکردنەوە بۆ @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٤٢، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ڕاستە ھەموومان بەشدارییەکانمان کەم بووە. پێم باشە بتوانین ئەو پڕۆژەیە بگاتە ئەنجامێک و دواتر پڕۆژەکانی ترمان درێژە پێبدەین و کار لەسەر بیرۆکەی باشتر لە کۆمەڵە وتارەکان و ویکیپرۆژەکانی تردا بکەین. من خۆم ھەتا کۆتاییی حوزەیران سەرقاڵم، بۆیە پێم باشە ئەو پڕۆژەیە شتێکی تێدا بکەین و دواتر لە ھاویندا درێژە بە بیرۆکەکانی ترمان بدەین. ھەر شتێک بوو لە خزمەتدام. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٤٦، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ھەوڵ دەدەم وردەوردە دەست پێ بکەم و لە کاتی پێویست بانگتان دەکەم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٠:٥٤، ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] زۆر باشە دەستتان خۆش بێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٧:٢٨، ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاو بەخێرھاتییەوە. خۆشحاڵ دەبم گەر تۆش بەشدار ببیتەوە لە پرۆژەکەدا. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٤٤، ٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]]، سپاس، بێگومان بەشدار دەبم. هیچتان کردووە یان هەر دەست پێ نەکرابوو؟ '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٦:٢٥، ٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::نەوەڵا کارێکی لەسەر نەکراوە. بەڵام لە ئاخرین باسم لەگەڵ کاک ئارام [[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|بەڵێنی دا]] کە کاری لەسەر بکات و ئەنجامەکەمان پێ بڵێتەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٠٥، ٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٠٥، ٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: سڵاو دووبارە، کاک ئارام هیچ کارێک کراوە لەلایەن تۆ بۆ ئەم پڕۆژەیە؟ کاتت هەیە لە ئێستادا لەگەڵمان بیت؟ '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:١٧، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] دەروازە:سینەما بەشێوەیەکی بەستەری سوور بوونی ھەیە. ئایا ئەویش زیاد بکەین؟ یان هەر هەمان دەروازەی فیلمە و جیاوازیی نییە و دەبێت بیکەینە ڕەوانەکەر بۆ دەروازەی فیلم؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٤:٤٦، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سینەما شوێنی پێشکەشکردنی [[فیلم]]، [[ئەنیمەیشن]]ە- گەر وابێت لە وتاری فیلمیش دەکرێت زیاد بکرێن، هەربۆیە پێویست ناکات(ڕای منە تەنیا). '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٦:٥٨، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر باشە، ھەر ویستم باسی بکەم ئەگەرنا زیادکردنی یان نەکردنی بەخۆت دەزانی. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:١١، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)

== ناوەڕۆک ==

سڵاو {{وب|Hivja|Tessla}} بە خێر بێنەوە. ئێستا سپرێدشیتەکەم دروست کرد و ئیمەیڵتان بۆ ھاتووە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٨:٣٩، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: زۆرباشە، لە مەجالێکدا سەیری دەکەین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٢٢:٣٧، ١٠ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] زۆر سپاس بۆ بەڕێزت. من لە پڕۆژەی ئەکتەرەکاندا بەشدار نەبووم، بۆیە نازانم چی بکەم. بەگشتی کارەکە چۆن دەبێینە پێش و ئێمە دەبێ چی بکەین؟ دیسان سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:١٣، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ڕاستییەکەی من و تۆ دەبێت ناوی شار و ناوی ئەکتەرەکان پێداچوونەوەیان بۆ بکەین، لەکاتێکدا بە وەرگێڕی گووگڵ کراون بە کوردی. بەس من لێرە دا تێبینییەکم بۆ کاک ئارام هەیە؛ سەیرم کرد بەڵام نەکراون بە کوردی! هەروەها دەڵێم کاک ئارام ئەی ناکرێت بتوانیت بۆ وەرگێڕانی ناوی ئەکتەرەکان و شوێنەکانیان ژیری دەستکرد بەکاربێنیت؟ یان ناکرێت. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:٢٢، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بەخوای ٨٥٠٠ وتار بێئەنداز زۆرن. من و کاک ئارام و یەک دوو بەکارھێنەری تر زیاتر لە ٢ ساڵان بە پرۆژەی شارەکانی ئێرانەوە خەریک بووین کە ژمارەیان ١٠٠٠ وتار بوون، ئەگەرچی ئێستاش لە من و کاک ئارام بپرسی شێوازی وتارەکانمان بەدڵ نییە! بۆیە ئەگەر بە ژیریی دەستکرد بکرێ زۆر باش دەبێت، ھەر وەک پرۆژەی ئەکتەرە پیاوەکان. ئێوە خۆ ئەزموونی ئەویشتان ھەیە، لەوێدا چۆن ئەو ھەمووە وتارەتان بەباشترین شێوە و لە کەمترین کاتدا کردەوە کوردی؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٤٥، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئەکتەرە پیاوەکان بە ژیریی دەستکرد نەمان کردن، هەر بە گووگڵ ترانزلەیت و پاشان پێداچوونەوەی گشتی بەسەریاندا لە ئەگەری بوونی هەر هەڵەیەک. ڕاستییەکەی ئێمەش هەڵەمان هەبوو لە ناوی شارەکان و ئەکتەرەکانیش، بەڵام ئەوەندەی لەتوانامان بوو کردمان بۆ پێداچوونەوە. ڕاستە خێرا کردمان، بەڵام ئەوەشمان لەبیرنەچێت کە بە هاوڕێیانمان وت پێش بڵاوکردنەوەکەی ئێوەش سەیری بکەن بزانین چ تێبینییەکتان هەیە. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٠:٥٠، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] من زۆربەی کارەکان دەکەم، بەس وەک @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] وتی دەبێ ئێوەش لە چاککردنەوە و پێداچوونەوە یارمەتیدەر بن. جارێ ھیچمان نەکردووەتە کوردی و تەنیا لە ویکیدراوەوە ڕاکێشراون. بۆ وەرگێڕانی ناوی ئەکتەرەکان بە ئەی ئای، تاقیم کردەوە و پیتی سەیرسەیر تێکەڵی ناوەکان دەکات و پاککردنەوەیان ئاسان نابێت. ناحەقیشی نییە؛ زیاتر لە ھەشت ھەزار و نیو ناو ئاسان نییە، بەڵام ئەگەر ئێوە کۆمپیوتەرێکی باشترتان لەوەی من ھەیە و دەتوانن بە شێوەیەک کە ئەرکی ئێمە کەم بکاتەوە بیکەن، ئەوا بیکەن. ئەگەر نا ھەر بە شێوازە کۆنەکە و بە گووگڵ تڕانزلەیت بە دوو دەقە ھەموویان دەکات، بەڵام ھەر دەبێت پێداچوونەوە و پاکسازییەک بکەین. بۆ ناوی شارەکان زۆربەیان لای خۆمان ھەن و دەبێ ڕێک ناوی وتارەکان بێت بۆیە ھەر لە ویکیپیدیا دەیانکەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٢:٠٦، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::ژیری دەستکرد بۆ ژیری دەستکرد دەگۆڕێت، ئایا کامیانت تاقی کردەوە؟ کڵۆد و ئەی ئەی ئای ستۆدیۆ شارەزای زمانی کوردین بە باشی. گەر هەر ناشکرێت ناشکرێت، ئەوا کێشە نییە بە گووگڵەکە بیکە و با ئێمەش دەست بکەین بە پێداچوونەوە. 
:::::::بەڵام کاک ئارام شتێک، خۆ وەک پێشتر ئەو وتارانەی لامان بوونیان هەیە وەک ناوی شارەکان، ئەوا خۆی دەزانێت و بە شێوەی وتاری ویکیپیدیا ناوەکە دادەنێت؟ '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٢:١٦، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٢:١٦، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بە کورتی من لەگەڵ کارکردن بە ژیریی دەستکرد نیم؛ یەک ھەڵەی بچووک، یەک کەم و زیاد، تەواوی وتارەکان تێک دەدات. خۆ ئەگەر ژمارەی وتارەکان کەمتر بایەن، لەوانەیە کەڵکمان لێیان وەرگرتبایە، بەس بۆ ئەمانە بە باشی نازانم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٤:٠٢، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ڕاستییەکەی ئەوەی پێشتر (ئەکتەرەکان) چاک دەرکەوتووە، خۆت دەزانی من کار لەسەر دوایین مردنەکان دەکەم و تائێستا زۆربەی ئەو وتارانەی پیاوە ئەکتەرەکانم سەیر کردووە، دەتوانم بڵێم لە دەیان وتار تەنیا یەک دوویەکیان ناوەکەی گواستنەوەی ویستووە. من خۆم بە مۆبایل دەستکاری دەکەم و شارەزاییم لە بابەتی تەکنیکییەوە نییە، بەڵام ئامادەم پێداچوونەوەیان بۆ بکەم.
::::::::::'''''پێشنیار:'''''
::::::::::من پێم باشە بە گووگڵ ترانسلێیت کارەکەیان بۆ بکەین و دواتر پێیان دا بچینەوە. دەکرێ بەپێی ژمارە پێداچوونەوەکان بەش بکەین، مەبەستم ئەوەیە من ژمارەیەک، کاک ئارام ژمارەیکی دی و کاک تێسلاش ژمارەیەکی تر پێداچوونەوەی بۆ بکەین؛ بەم جۆرە زووتر دەچینە پێش و تاقەتێکی باشترمان دەبێت. پرسیارێکیشم لە بواری تەکنیکییەوە ھەیە، ناکرێ دوای ئەوەی بە گووگڵ ترانسلێیت کردماننەوە کوردی بە ژیریی دەستکردیش ئەوە بکەین و بە شتێکی جیاوازییەکانیان ببینین، بە نموونە ٤٠٠٠ وتار ھەم ترانسلێیت و ھەمیش ژیریی دەستکرد یەک ناوی دەربخەن (کە ئەوەیان پێداچوونەوەیەکی وای ناوێت) و ٤٥٠٠یش دوو ناوی جیاوازی لێ دەربخەن (کە ئەوەیان پێداچوونەوەی دەوێت)، دەکرێ؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٥:١٢، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: تەواو، بەس ئێستا من چاوەڕێی تۆم کە وەرگێری گووگڵەکە بەکاربێنیت و دەست پێ بکەین، بۆنموونە سەرەتا بەشی ناوی ئەکتەرەکان سەیر دەکەین و دواتر ئەوانیت تریش. بەس من لەسەرەوە پرسیارێکم لەسەر ئەو وتارانەوە کرد کە لای خۆمان بوونیان هەیە. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٥:٤٧، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::: {{وب|Hivja}} دەبینم گرنگی بە دوایین مەرگەکان دەدەیت و ماندوو نەبیت. ویستم بە تۆ و {{وب|Tessla}} بڵێم کە ناوەکانم بە گووگڵ تڕانزلەیت کردە کوردی، بەڵام ٣٠٦ دانەی نەکرد و بۆ ئەوە کەڵکمان لە ژیریی دەستکرد وەرگرت، بەڵام ھەر پێویستیان بە پاکسازی و پێداچوونەوە ھەیە. بۆ پرسیارەکەت، من ئەوەی گووگڵ تڕانزلەیتم بە سکریپتێک و بە ئەی پی ئای کرد نەک ڕاستەوخۆ لەڕێی گووگڵ تڕانزلەیت خۆیەوە. نازانم ڕێیەک ھەیە تا بە خێرایی ئەوەی بە گووگڵ تڕازنلەیت دەیکەین، بە ژیریی دەستکرد ببیکەین یان نا. Tessla ئەم ٨٬٥٩٠ وتارە لای ئێمە نین و پێشی بڵاوکردنەوەشیان پشکنینی تریش دەکەینەوە. پرسیاری ترتان ھەیە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٩:١٥، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::زۆرباشە، من دەست پێ دەکەم بە ناوەکانی ئەکتەرەکان ئەمشەو، گەر هیڤجا تۆش دەستت پێ کرد حەز دەکەیت سەرەتا هەتا سنووری ژمارەیەک دەست بکە بە پێداچوونەی ناوی شارەکان. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٩:٢٣، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] زۆر باشە سپاس بۆ ھەوڵەکانتان. @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] من ئامادەم بەڵام باشترە لانیکەم وتاری ئەو شارانە کە لێرە ھەن بەدەسەتی نیانکەینەوە کوردی، بۆ نموونە کاتمان بە فیڕۆ دەچێت ئەگەر Los Angeles و New Yorkی بەدەستی بکەینە لۆش ئانجلەس و نیویۆرک! کاک ئارام ھیچ ڕێگایەک ھەیە لانیکەم ئەوانە بەخۆیان بکرێنەوە کوردی نەک بەدەست. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:٤١، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]@ @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاوتان لێ بێ، هیوادارم تەندروست و سەرکەوتوو بن. ماوەیەکە لێرە چالاک نەبووم و لێتان بێخەبەر بووم، ویستم بزانم ئەو پرۆژە ئێستا لە کوێدا گیری کردووە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٧:٢٧، ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: منیش هەڵە نەبم وا مانگێکە چالاک نەبووم، زۆریش چالاک نابم بەهۆی ئیشەوە. بۆیە جارێ با بوەستین لەم پڕۆژەیە، هەتا کاتێک کە هەرسێکمان بتوانین چالاک بین. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٨:٠١، ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]&lt;nowiki/&gt;زۆر باشە، بەهیوای سەرکەوتن بۆ بەڕێزت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:٢٥، ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] وەڵا پڕۆژەکە لەسەر من پەکی کەوتووە و منیش حەز دەکەم بیخەمە دوای [[ویکیپیدیا:بژار]] تا کاتێکی باشتری بۆ دابین بکەم نەکا بیرم لای شتەکانی تر بێت و خەریکی ئەم بم و ھەڵەی تێدا بکەم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٣:١٥، ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)
:{{وب|Aram}} زۆر باشە، ئەو بانگکردنە تەنیا بۆ زانیاری-وەرگتنی خۆم بوو، ئەگەرنا دەزانم ئێوە کارەکەتان بێوێنە ئەنجام دەدەن، بەهیوای سەرکەوتن بۆ ئێوە چ لە ویکیپیدیا و چ لە ژیانی ڕاستیدا. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٠٠، ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)

== دەستپێکردنەوە ==

سڵاو بەڕێز {{وب|Tessla}} بەپێی ئەو قسانەی لە وتووێژی مندا کردمان بڕیار وایە دەست بە ئێرە بکەینەوە. ئێستا دەتوانی پێم بڵێی ئەم پرۆژەیە لە کوێدا گیری خواردووە؟ بۆ ئەکتەرە پیاوەکان چیتان کرد و جیاوازیی ئەو پرۆژەیە لە ئێستادا چییە لەگەڵ وی؟ بەگشتی ئەو پرۆژەیەم بۆ باس بکە چونکە من بۆ پیاوە ئەکتەرەکان بەشداریم نەبوو زۆری تێناگەم. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٥٥، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سڵاو دووبارە، دەی منیش هەر ئەمە کێشەکەمە کە نازانم کۆمەڵەوتارەکان چۆن دەکرێن. ئەوەندە بزانم ڕەگەکەی ئامادە نییە، هەروەها پێویستە لە مایکرۆسۆفت ئێکسڵ هەموو شتەکان ئامادەکرابێت و ئێمەش پێداچوونەوەی پێ بکەین. بەگشتی کاک ئارام ئەم کارە تەکنیکیانەی دەکرد، و منیش پێداچوونەوەم بە وەرگێڕانەکان دەکرد. تۆ بڵێی کاک ئارام یارمەتیمان نەدات؟! '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٤:١٥، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ڕاستە. ئەوەندەی لەبیرمە لە گووگڵ وۆرکسپەیس دا بە شێوەی کویری کارمان دەکرد، بۆ ئەکتەرە پیاوەکانیش هەر وەک خۆت وتت خشتەیەکی دوورودرێژ بوونی هەبوو کە دەستکاریتان دەکرد و پێیدا دەچوونەوە. ئێستا بۆ ئەمە ئەو خشتەیە ٧٠٠٠-٨٠٠٠یەمان نییە؟ پرسیارێکی تریشم هەبوو، بەڕێزت تێلێگرامت هەیە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:١٢، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ئەو پرۆژەیە قورسە و ئەگەر هەڵەیەکی زۆر بچووکی تێدا بکەین ئەوە ٨ بۆ ٩ هەزار وتار (١٠٪ی وتارەکانی ویکیپیدیا) دەگرێتەوە. بۆیە بە بۆچوونی من لە پرۆژەیەکی بچووکەوە دەست پێ بکەین. بۆ نموونە من پێشتر پڕۆژەیەکم ئامادە کردبوو بەڵام کاک ئارام پاشگەزی کردمەوە لە پێشکەشکردنی پرۆژەکە. ئەویش شارەکانی ئیسرائیل بوو کە وابزانم نزیک ٨٠ وتار دەبن، هەموو خستەی و شتێکیشی ئامادەیە، ئەگەر پێشکەش بکرێ تەنیا پێداچوونەوەی کۆتایی و بڵاوکردنەوەی ماوە. پێت چۆنە بە شێوەیەکی ئەزموونی لە ئەمەوە دەست پێ بکەین؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٢١، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ببوورە گەر کەمێک درەنگ وەڵام بدەمەوە، بەهۆی گۆڕانی کەشوهەواوە کەمێک نەساخم، بەڵام گرینگ ئەوەیە بەردەوامم. بەهەرحاڵ؛ بێگومان شتێکی باشە گەر لەوەوە دەست پێ بکەین بۆنا! '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ١٦:٤٦، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ئەو قسە چییە بەڕێزیت. ھیوادارم زوو باش ببیتەوە و ئینشاڵڵا ھەمیشە ھەر تەندروست بیت. جێبەجێیە ئەگەر پرۆژەکەم پێشکەش کرد و لێی دڵنیا بوومەوە کێشەی نییە لە ڕووی نووسین و ئەوەندەی تێیدەگەم، ئەوە بانگت دەکەم. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥١، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: زۆر سوپاس. هەروەها خۆزگە کەمێک زانیاریم لەسەر پڕۆژەی کۆمەڵەوتارەکان دەبوو هەتا خۆم هەموو یان زۆربەی کارەکانم بکردایا، بەڵام بەهەرحاڵ! گەر گەیشتیت بەهەرشتێک ڕاستەوخۆ پێم بڵێ تا یارمەتیت بدەم. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:٠٣، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] کێشە نییە، ھەموومان یەک تیمین و پێکەوە بەرەو پێش دەچین. ھەر بژی. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٠٤، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ئێستا تۆ گووگڵ شیتەکەت لا نییە؟ ئەوی کاک ئارام سازی کردبوو و تێیدا خشتە بە خشتە هەموو زانیارییەکانی خامنەکتەرەکان بوونی هەیە، کاک ئارام لە ئیمەیڵ بۆ ئێمەی ناردبوو، ئەگەر لاتە ھەر لە ئێستاوە ئەگەر بۆت کرا بە ژیری دەستکرد پێداچوونەوی بۆ بکە، بەتایبەتی بۆ ناوە کوردییەکەیان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٣٣، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: کوا؟ ناردبووی بۆمان؟ لەئێستادا هیچم لا نییە گەر بکرێت لەکوێوە ناردی با دووبارە بچمە ناوی. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:٣٥، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::::::::::لە ئیمەیڵ بۆی ناردبووین (لانیکەم بۆ من)، بەڵام ئەگەر بۆ منی ناردبێ ١٠٠٪ بۆ تۆشی ناردووە چونکە تۆ پێشکەشکاری سەرەکیی پرۆژەکە بوویت. ئێستا لە ئیمەیڵی من دا هەیە بەڵام کێشەی من ئەوەیە ئەو ئیمەیڵەم کە پرۆژەکان هەموو بە ئەوەوە گرێدرابوون (بە ئەو پرۆژە پێشکەش نەکراوەی سەرتریش کە باسم کرد وەک دەستپێک و ئەزموون باشە) لە دەست چووەتە دەر. ھەر چیش دەکەم بۆم ناگەڕێتەوە. ئەگەر دەتوانی ئیمەیڵەکەتم بدەیە با لەوێوە بە یەکی تر ئەو کویرییەی خانمەکتەرەکانت بۆ بنێرم. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٣٩، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>pqjk8bxlm0lmp34syvmoe3pqcrecr5u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>باشووری لوبنان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>272819</id>
    <revision>
      <id>1581375</id>
      <parentid>1398675</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:12:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>گواستنەوە لە [[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]] بۆ [[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]] بە بەکارھێنانی [[:ckb:وپ:کۆماپۆل|کۆماپۆل]]</comment>
      <origin>1581375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2458" sha1="ssgli7rrzcnysk9fq2wwwv0c4hyqmzq" xml:space="preserve">[[پەڕگە:South_lebanon_map-ar.png|وێنۆک|250x250پیکسڵ|نەخشەیەک کە ناوچەی '''باشووری لوبنان''' نیشان دەدات]]
'''باشووری لوبنان''' ناوچەیەکی جوگرافییە لە [[لوبنان]] کە پارێزگاکانی باشوور و نەبتیە لەخۆدەگرێت، سنوورەکانی ڕۆژاوای زمانێکی کەنار دەریاییە کە لە شاری سیدۆن لە باکوورەوە تا شاری ناقورا لە باشوور درێژدەبێتەوە، لەکاتێکدا سنوورەکانی ڕۆژھەڵاتی دامێنی چیای شێخ لەسەر سێگۆشەی سنووری نێوان [[لوبنان]] و [[سووریا]] و [[ئیسرائیل]]، و باشووری لوبنان لە ململانێی لوبنان و ئیسرائیلدا جێگەیەکی بەرچاوی ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=معلومات عن جنوب لبنان على موقع ark.frantiq.fr|ناونیشان=https://pactols.frantiq.fr/opentheso/?idc=3584&amp;idt=TH_1|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200511143227/https://pactols.frantiq.fr/opentheso/?idc=3584&amp;idt=TH_1|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=ark.frantiq.fr}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=معلومات عن جنوب لبنان على موقع viaf.org|ناونیشان=https://viaf.org/viaf/135148632961530630004|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181012195131/https://viaf.org/viaf/135148632961530630004/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=viaf.org}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=معلومات عن جنوب لبنان على موقع getty.edu|ناونیشان=https://www.getty.edu/vow/TGNFullDisplay?find=&amp;place=&amp;nation=&amp;english=Y&amp;subjectid=1001084|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200503084800/https://www.getty.edu/vow/TGNFullDisplay?find=&amp;place=&amp;nation=&amp;english=Y&amp;subjectid=1001084|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=getty.edu}}&lt;/ref&gt;
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|لوبنان|جوگرافیا|دەیەی ٢٠٠٠}}
[[پۆل:شەڕی لوبنان ٢٠٠٦]]
[[پۆل:جوگرافیای لوبنان]]
[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]</text>
      <sha1>ssgli7rrzcnysk9fq2wwwv0c4hyqmzq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ناحیەی مەزنێ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>274341</id>
    <revision>
      <id>1581285</id>
      <parentid>1580812</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T19:20:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <comment>/* مێژوو */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان</comment>
      <origin>1581285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8808" sha1="5lhw3dwpjoygo5kqvknuo2cz9tfh9ih" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ناحیەی مەزنێ
| ناوی_فەرمی	           =  
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=   
| جۆری_نیشتنگە		=     [[ناحیە]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  Hawler Governorate.png
| شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=   
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| دەرزیی_نەخشە١	=  
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[ھەرێم]]  
| ناوی_دابەشکراو١	= [[ھەرێمی کوردستان]]  
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]] 
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]] 
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] 
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[پایتەخت|ناوەند]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[مەزنێ]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[ناحیە]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	=  ١٩٩٨
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		=
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= ١
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=           
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  
| دانیشتووان_لە			= 
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}
'''ناحیەی مەزنێ''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة مزني''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Mazne Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[مەزنێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور   |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان  | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[مەزنێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
ئەم ناحیەیە لە ساڵی ١٩٩٨دا ھاتەکایەوە، بە دابڕانی ۳۳ گوند لە ناحیەی ناوەندی قەزای مێرگەسۆر، گوندی [[مەزنێ]] بووە ناوەندی ئەم ناحیەیە.&lt;ref&gt;https://www.erbil.gov.krd/app/node/427&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
سنوری ناحیەی مەزنێ:
* لە باکوورەوە [[ناحیەی پیران]] و [[ناحیەی گۆڕەتوو]].
* لە باشوورەوە [[ناحیەی دیانا]]. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]].
* لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی سرێشمە]].&lt;ref&gt;https://www.openstreetmap.org/relation/11078840&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
ژمارەی دانیشتووانی (٦٢٧١) ھەزار کەسە، بەپێی ئاماری ساڵی (٢٠٢٤). کە پێکھاتووە لە ١٢٤٥ [[خێزان]] و ٣١٤٢ [[نێر]] و ٣١٢٩ [[مێ]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;

== کشتووکاڵ ==

== شوێنەوار ==

== کارگێڕی ==


==ئەمانەش ببینە==
* [[قەزای مێرگەسۆر]]
* [[ناحیەی پیران]]
* [[ناحیەی گۆڕەتوو]]
* [[ناحیەی بارزان]]
* [[ناحیەی شێروان مەزن]]


== سەرچاوەکان ==
{{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}}
{{گوندەکانی مێرگەسۆر}}

{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق}}

[[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]</text>
      <sha1>5lhw3dwpjoygo5kqvknuo2cz9tfh9ih</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581290</id>
      <parentid>1581285</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T19:24:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <comment>/* جوگرافیا */</comment>
      <origin>1581290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9033" sha1="6mybmtzgzyv6ms8mpfa2y0tl2u3td3g" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ناحیەی مەزنێ
| ناوی_فەرمی	           =  
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=   
| جۆری_نیشتنگە		=     [[ناحیە]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  Hawler Governorate.png
| شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=   
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| دەرزیی_نەخشە١	=  
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[ھەرێم]]  
| ناوی_دابەشکراو١	= [[ھەرێمی کوردستان]]  
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]] 
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]] 
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] 
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[پایتەخت|ناوەند]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[مەزنێ]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[ناحیە]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	=  ١٩٩٨
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		=
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= ١
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=           
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  
| دانیشتووان_لە			= 
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}
'''ناحیەی مەزنێ''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة مزني''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Mazne Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[مەزنێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور   |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان  | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[مەزنێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
ئەم ناحیەیە لە ساڵی ١٩٩٨دا ھاتەکایەوە، بە دابڕانی ۳۳ گوند لە ناحیەی ناوەندی قەزای مێرگەسۆر، گوندی [[مەزنێ]] بووە ناوەندی ئەم ناحیەیە.&lt;ref&gt;https://www.erbil.gov.krd/app/node/427&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
سنوری ناحیەی مەزنێ:
* لە باکوورەوە [[ناحیەی پیران]] و [[ناحیەی گۆڕەتوو]].
* لە باشوورەوە [[ناحیەی دیانا]]. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]].
* لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی سرێشمە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گۆڕەتوو | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11078840  |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
ژمارەی دانیشتووانی (٦٢٧١) ھەزار کەسە، بەپێی ئاماری ساڵی (٢٠٢٤). کە پێکھاتووە لە ١٢٤٥ [[خێزان]] و ٣١٤٢ [[نێر]] و ٣١٢٩ [[مێ]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;

== کشتووکاڵ ==

== شوێنەوار ==

== کارگێڕی ==


==ئەمانەش ببینە==
* [[قەزای مێرگەسۆر]]
* [[ناحیەی پیران]]
* [[ناحیەی گۆڕەتوو]]
* [[ناحیەی بارزان]]
* [[ناحیەی شێروان مەزن]]


== سەرچاوەکان ==
{{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}}
{{گوندەکانی مێرگەسۆر}}

{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق}}

[[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]</text>
      <sha1>6mybmtzgzyv6ms8mpfa2y0tl2u3td3g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581344</id>
      <parentid>1581290</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T21:20:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <comment>/* شوێنەوار */ چاکسازیی ژمارەکان، چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان، چاکسازیی مەودای ڕاستەقینە</comment>
      <origin>1581344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9306" sha1="jruw6xklmigmtx4ryidhkh6vupgck3g" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ناحیەی مەزنێ
| ناوی_فەرمی	           =  
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=   
| جۆری_نیشتنگە		=     [[ناحیە]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  Hawler Governorate.png
| شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=   
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| دەرزیی_نەخشە١	=  
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[ھەرێم]]  
| ناوی_دابەشکراو١	= [[ھەرێمی کوردستان]]  
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]] 
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]] 
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] 
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[پایتەخت|ناوەند]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[مەزنێ]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[ناحیە]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	=  ١٩٩٨
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		=
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= ١
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=           
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  
| دانیشتووان_لە			= 
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}
'''ناحیەی مەزنێ''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة مزني''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Mazne Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[مەزنێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور   |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان  | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[مەزنێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
ئەم ناحیەیە لە ساڵی ١٩٩٨دا ھاتەکایەوە، بە دابڕانی ۳۳ گوند لە ناحیەی ناوەندی قەزای مێرگەسۆر، گوندی [[مەزنێ]] بووە ناوەندی ئەم ناحیەیە.&lt;ref&gt;https://www.erbil.gov.krd/app/node/427&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
سنوری ناحیەی مەزنێ:
* لە باکوورەوە [[ناحیەی پیران]] و [[ناحیەی گۆڕەتوو]].
* لە باشوورەوە [[ناحیەی دیانا]]. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]].
* لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی سرێشمە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گۆڕەتوو | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11078840  |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
ژمارەی دانیشتووانی (٦٢٧١) ھەزار کەسە، بەپێی ئاماری ساڵی (٢٠٢٤). کە پێکھاتووە لە ١٢٤٥ [[خێزان]] و ٣١٤٢ [[نێر]] و ٣١٢٩ [[مێ]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;

== کشتووکاڵ ==

== شوێنەوار ==
* ئاسەواری ئاشی کۆنی مەزنێ کە پێی دەوترێت (کۆنە ئاش).
* قشڵەی مەزنێ کە یەکێکە لەو سێ قشڵەی کە لە ساڵی (١٩٤٨)ی زاینی لە لایەن حکومەتی عێڕاقەوە دروست کراون.

== کارگێڕی ==


==ئەمانەش ببینە==
* [[قەزای مێرگەسۆر]]
* [[ناحیەی پیران]]
* [[ناحیەی گۆڕەتوو]]
* [[ناحیەی بارزان]]
* [[ناحیەی شێروان مەزن]]


== سەرچاوەکان ==
{{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}}
{{گوندەکانی مێرگەسۆر}}

{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق}}

[[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]</text>
      <sha1>jruw6xklmigmtx4ryidhkh6vupgck3g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581347</id>
      <parentid>1581344</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T21:24:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <comment>/* کشتووکاڵ */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان</comment>
      <origin>1581347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9528" sha1="jtzxpv7l14c7007xrzbztxghv3jkkex" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ناحیەی مەزنێ
| ناوی_فەرمی	           =  
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=   
| جۆری_نیشتنگە		=     [[ناحیە]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  Hawler Governorate.png
| شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=   
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| دەرزیی_نەخشە١	=  
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[ھەرێم]]  
| ناوی_دابەشکراو١	= [[ھەرێمی کوردستان]]  
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]] 
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]] 
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] 
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[پایتەخت|ناوەند]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[مەزنێ]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[ناحیە]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	=  ١٩٩٨
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		=
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= ١
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=           
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  
| دانیشتووان_لە			= 
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}
'''ناحیەی مەزنێ''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة مزني''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Mazne Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[مەزنێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور   |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان  | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[مەزنێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
ئەم ناحیەیە لە ساڵی ١٩٩٨دا ھاتەکایەوە، بە دابڕانی ۳۳ گوند لە ناحیەی ناوەندی قەزای مێرگەسۆر، گوندی [[مەزنێ]] بووە ناوەندی ئەم ناحیەیە.&lt;ref&gt;https://www.erbil.gov.krd/app/node/427&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
سنوری ناحیەی مەزنێ:
* لە باکوورەوە [[ناحیەی پیران]] و [[ناحیەی گۆڕەتوو]].
* لە باشوورەوە [[ناحیەی دیانا]]. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]].
* لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی سرێشمە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گۆڕەتوو | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11078840  |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
ژمارەی دانیشتووانی (٦٢٧١) ھەزار کەسە، بەپێی ئاماری ساڵی (٢٠٢٤). کە پێکھاتووە لە ١٢٤٥ [[خێزان]] و ٣١٤٢ [[نێر]] و ٣١٢٩ [[مێ]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;

== کشتووکاڵ ==
لە سنووری ئەم ناحیەیەدا لە ڕووی کشتوکاڵەوە [[گەنم]] و [[جۆ]] و باخداری وەک [[ترێ]] و [[ھەنجیر]] و [[ھەرمێ]]، لەگەڵ سپیداردا دەکرێت.

== شوێنەوار ==
* ئاسەواری ئاشی کۆنی مەزنێ کە پێی دەوترێت (کۆنە ئاش).
* قشڵەی مەزنێ کە یەکێکە لەو سێ قشڵەی کە لە ساڵی (١٩٤٨)ی زاینی لە لایەن حکومەتی عێڕاقەوە دروست کراون.

== کارگێڕی ==


==ئەمانەش ببینە==
* [[قەزای مێرگەسۆر]]
* [[ناحیەی پیران]]
* [[ناحیەی گۆڕەتوو]]
* [[ناحیەی بارزان]]
* [[ناحیەی شێروان مەزن]]


== سەرچاوەکان ==
{{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}}
{{گوندەکانی مێرگەسۆر}}

{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق}}

[[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]</text>
      <sha1>jtzxpv7l14c7007xrzbztxghv3jkkex</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581349</id>
      <parentid>1581347</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T21:28:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <comment>/* کارگێڕی */</comment>
      <origin>1581349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10809" sha1="8di9381uqb3ha8oba05bj796hdfqslb" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ناحیەی مەزنێ
| ناوی_فەرمی	           =  
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=   
| جۆری_نیشتنگە		=     [[ناحیە]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  Hawler Governorate.png
| شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=   
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| دەرزیی_نەخشە١	=  
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[ھەرێم]]  
| ناوی_دابەشکراو١	= [[ھەرێمی کوردستان]]  
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]] 
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]] 
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] 
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[پایتەخت|ناوەند]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[مەزنێ]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[ناحیە]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	=  ١٩٩٨
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		=
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= ١
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=           
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  
| دانیشتووان_لە			= 
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}
'''ناحیەی مەزنێ''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة مزني''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Mazne Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[مەزنێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور   |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان  | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[مەزنێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
ئەم ناحیەیە لە ساڵی ١٩٩٨دا ھاتەکایەوە، بە دابڕانی ۳۳ گوند لە ناحیەی ناوەندی قەزای مێرگەسۆر، گوندی [[مەزنێ]] بووە ناوەندی ئەم ناحیەیە.&lt;ref&gt;https://www.erbil.gov.krd/app/node/427&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
سنوری ناحیەی مەزنێ:
* لە باکوورەوە [[ناحیەی پیران]] و [[ناحیەی گۆڕەتوو]].
* لە باشوورەوە [[ناحیەی دیانا]]. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]].
* لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی سرێشمە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گۆڕەتوو | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11078840  |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
ژمارەی دانیشتووانی (٦٢٧١) ھەزار کەسە، بەپێی ئاماری ساڵی (٢٠٢٤). کە پێکھاتووە لە ١٢٤٥ [[خێزان]] و ٣١٤٢ [[نێر]] و ٣١٢٩ [[مێ]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;

== کشتووکاڵ ==
لە سنووری ئەم ناحیەیەدا لە ڕووی کشتوکاڵەوە [[گەنم]] و [[جۆ]] و باخداری وەک [[ترێ]] و [[ھەنجیر]] و [[ھەرمێ]]، لەگەڵ سپیداردا دەکرێت.

== شوێنەوار ==
* ئاسەواری ئاشی کۆنی مەزنێ کە پێی دەوترێت (کۆنە ئاش).
* قشڵەی مەزنێ کە یەکێکە لەو سێ قشڵەی کە لە ساڵی (١٩٤٨)ی زاینی لە لایەن حکومەتی عێڕاقەوە دروست کراون.

== کارگێڕی ==
ئەم ناحیەیە لە (۳۲) گوند پێکھاتووە:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =  یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;
{{div col|colwidth=14em}}
* [[ئەشکەوتوان]]
* [[ئیسقێل]]
* [[بێدولێ]]
* [[چەمەھەرمێ]]
* [[خیشکەل]]
* [[دارە]]
* [[دەری، مێرگەسۆر|دەری]]
* [[دێرانە]]
* [[زێرکان]]
* [[زێرین زەوی]]
* [[سارداو، مێرگەسۆر|سارداو]]
* [[سەدەر]]
* [[سێرستا]]
* [[سێرمان]]
* [[شێتنە]]
* [[شێخان، مێرگەسۆر|شێخان]]
* [[شێروکیان]]
* [[فەقیانێ]]
* [[قسنجار]]
* [[کانی سپی، مێرگەسۆر|کانی سپی]]
* [[کانی شەکرە]]
* [[کونەمار]]
* [[کەنگرینە]]
* [[کەونەگوند]]
* [[کەوێت]]
* [[گوڵان، مێرگەسۆر|گوڵان]]
* [[گۆڕە]]
* [[گەلەک]]
* [[لێرسماق]]
* [[موسەکاوە]]
* [[نێرگزین]]
* [[ھەرماوە]]
{{Div col end}}

==ئەمانەش ببینە==
* [[قەزای مێرگەسۆر]]
* [[ناحیەی پیران]]
* [[ناحیەی گۆڕەتوو]]
* [[ناحیەی بارزان]]
* [[ناحیەی شێروان مەزن]]


== سەرچاوەکان ==
{{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}}
{{گوندەکانی مێرگەسۆر}}

{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق}}

[[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]</text>
      <sha1>8di9381uqb3ha8oba05bj796hdfqslb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581355</id>
      <parentid>1581349</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T21:40:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <comment>/* دانیشتوان */ چاکسازیی ژمارەکان، چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان</comment>
      <origin>1581355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11122" sha1="llmvy1idy4mk7b46sktavdpt3y3fuip" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ناحیەی مەزنێ
| ناوی_فەرمی	           =  
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=   
| جۆری_نیشتنگە		=     [[ناحیە]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  Hawler Governorate.png
| شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=   
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| دەرزیی_نەخشە١	=  
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[ھەرێم]]  
| ناوی_دابەشکراو١	= [[ھەرێمی کوردستان]]  
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]] 
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]] 
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] 
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[پایتەخت|ناوەند]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[مەزنێ]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[ناحیە]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	=  ١٩٩٨
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		=
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= ١
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=           
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  
| دانیشتووان_لە			= 
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}
'''ناحیەی مەزنێ''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة مزني''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Mazne Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[مەزنێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور   |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان  | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[مەزنێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
ئەم ناحیەیە لە ساڵی ١٩٩٨دا ھاتەکایەوە، بە دابڕانی ۳۳ گوند لە ناحیەی ناوەندی قەزای مێرگەسۆر، گوندی [[مەزنێ]] بووە ناوەندی ئەم ناحیەیە.&lt;ref&gt;https://www.erbil.gov.krd/app/node/427&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
سنوری ناحیەی مەزنێ:
* لە باکوورەوە [[ناحیەی پیران]] و [[ناحیەی گۆڕەتوو]].
* لە باشوورەوە [[ناحیەی دیانا]]. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]].
* لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی سرێشمە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گۆڕەتوو | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11078840  |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
* ژمارەی دانیشتووانی (٦٢٧١) ھەزار کەسە، بەپێی ئاماری ساڵی (٢٠٢٤). کە پێکھاتووە لە ١٢٤٥ [[خێزان]] و ٣١٤٢ [[نێر]] و ٣١٢٩ [[مێ]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
* بەرێژەی (١٠٠٪) دانیشتوانی لە نەتەوەی [[کورد]]ن وە بەرێژەی (١٠٠٪) بە ئایین [[ئیسلام]] ([[سوننە]])ن ھەروەھا بەرێژەی (١٠٠٪) ھۆزی [[دۆلەمەری]]ن ، لەم ریژەیەش (٥٠٪) [[مێ]] و (٥٠٪)ی [[نێر]]ن.

== کشتووکاڵ ==
لە سنووری ئەم ناحیەیەدا لە ڕووی کشتوکاڵەوە [[گەنم]] و [[جۆ]] و باخداری وەک [[ترێ]] و [[ھەنجیر]] و [[ھەرمێ]]، لەگەڵ سپیداردا دەکرێت.

== شوێنەوار ==
* ئاسەواری ئاشی کۆنی مەزنێ کە پێی دەوترێت (کۆنە ئاش).
* قشڵەی مەزنێ کە یەکێکە لەو سێ قشڵەی کە لە ساڵی (١٩٤٨)ی زاینی لە لایەن حکومەتی عێڕاقەوە دروست کراون.

== کارگێڕی ==
ئەم ناحیەیە لە (۳۲) گوند پێکھاتووە:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =  یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;
{{div col|colwidth=14em}}
* [[ئەشکەوتوان]]
* [[ئیسقێل]]
* [[بێدولێ]]
* [[چەمەھەرمێ]]
* [[خیشکەل]]
* [[دارە]]
* [[دەری، مێرگەسۆر|دەری]]
* [[دێرانە]]
* [[زێرکان]]
* [[زێرین زەوی]]
* [[سارداو، مێرگەسۆر|سارداو]]
* [[سەدەر]]
* [[سێرستا]]
* [[سێرمان]]
* [[شێتنە]]
* [[شێخان، مێرگەسۆر|شێخان]]
* [[شێروکیان]]
* [[فەقیانێ]]
* [[قسنجار]]
* [[کانی سپی، مێرگەسۆر|کانی سپی]]
* [[کانی شەکرە]]
* [[کونەمار]]
* [[کەنگرینە]]
* [[کەونەگوند]]
* [[کەوێت]]
* [[گوڵان، مێرگەسۆر|گوڵان]]
* [[گۆڕە]]
* [[گەلەک]]
* [[لێرسماق]]
* [[موسەکاوە]]
* [[نێرگزین]]
* [[ھەرماوە]]
{{Div col end}}

==ئەمانەش ببینە==
* [[قەزای مێرگەسۆر]]
* [[ناحیەی پیران]]
* [[ناحیەی گۆڕەتوو]]
* [[ناحیەی بارزان]]
* [[ناحیەی شێروان مەزن]]


== سەرچاوەکان ==
{{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}}
{{گوندەکانی مێرگەسۆر}}

{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق}}

[[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]</text>
      <sha1>llmvy1idy4mk7b46sktavdpt3y3fuip</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581360</id>
      <parentid>1581355</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T22:06:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */</comment>
      <origin>1581360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12155" sha1="58ihdquwhfnycecfzj0ucbib6sr50yu" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ناحیەی مەزنێ
| ناوی_فەرمی	           =  
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=   
| جۆری_نیشتنگە		=     [[ناحیە]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  Hawler Governorate.png
| شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=   
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| دەرزیی_نەخشە١	=  
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;  
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]] 
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]] 
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] 
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[پایتەخت|ناوەند]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[مەزنێ]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[ناحیە]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	=  ١٩٩٨
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		=
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= ١٧٢٫٥ 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= ١
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=           
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  ٦٢٧١ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٢٤]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= ٣٦٫٣٥
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= ٣٤٦٨
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی   	= ٢٨٠٣
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی(بادینانی)]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٠٠ 
| کاتناوچە١_DST		= 
| جیاوازی١_لە_DST	= 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}
'''ناحیەی مەزنێ''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة مزني''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Mazne Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[مەزنێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور   |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان  | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[مەزنێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
ئەم ناحیەیە لە ساڵی ١٩٩٨دا ھاتەکایەوە، بە دابڕانی ۳۳ گوند لە ناحیەی ناوەندی قەزای مێرگەسۆر، گوندی [[مەزنێ]] بووە ناوەندی ئەم ناحیەیە.&lt;ref&gt;https://www.erbil.gov.krd/app/node/427&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
سنوری ناحیەی مەزنێ:
* لە باکوورەوە [[ناحیەی پیران]] و [[ناحیەی گۆڕەتوو]].
* لە باشوورەوە [[ناحیەی دیانا]]. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]].
* لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی سرێشمە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گۆڕەتوو | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11078840  |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
* ژمارەی دانیشتووانی (٦٢٧١) ھەزار کەسە، بەپێی ئاماری ساڵی (٢٠٢٤). کە پێکھاتووە لە ١٢٤٥ [[خێزان]] و ٣١٤٢ [[نێر]] و ٣١٢٩ [[مێ]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
* بەرێژەی (١٠٠٪) دانیشتوانی لە نەتەوەی [[کورد]]ن وە بەرێژەی (١٠٠٪) بە ئایین [[ئیسلام]] ([[سوننە]])ن ھەروەھا بەرێژەی (١٠٠٪) ھۆزی [[دۆلەمەری]]ن ، لەم ریژەیەش (٥٠٪) [[مێ]] و (٥٠٪)ی [[نێر]]ن.

== کشتووکاڵ ==
لە سنووری ئەم ناحیەیەدا لە ڕووی کشتوکاڵەوە [[گەنم]] و [[جۆ]] و باخداری وەک [[ترێ]] و [[ھەنجیر]] و [[ھەرمێ]]، لەگەڵ سپیداردا دەکرێت.

== شوێنەوار ==
* ئاسەواری ئاشی کۆنی مەزنێ کە پێی دەوترێت (کۆنە ئاش).
* قشڵەی مەزنێ کە یەکێکە لەو سێ قشڵەی کە لە ساڵی (١٩٤٨)ی زاینی لە لایەن حکومەتی عێڕاقەوە دروست کراون.

== کارگێڕی ==
ئەم ناحیەیە لە (۳۲) گوند پێکھاتووە:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =  یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;
{{div col|colwidth=14em}}
* [[ئەشکەوتوان]]
* [[ئیسقێل]]
* [[بێدولێ]]
* [[چەمەھەرمێ]]
* [[خیشکەل]]
* [[دارە]]
* [[دەری، مێرگەسۆر|دەری]]
* [[دێرانە]]
* [[زێرکان]]
* [[زێرین زەوی]]
* [[سارداو، مێرگەسۆر|سارداو]]
* [[سەدەر]]
* [[سێرستا]]
* [[سێرمان]]
* [[شێتنە]]
* [[شێخان، مێرگەسۆر|شێخان]]
* [[شێروکیان]]
* [[فەقیانێ]]
* [[قسنجار]]
* [[کانی سپی، مێرگەسۆر|کانی سپی]]
* [[کانی شەکرە]]
* [[کونەمار]]
* [[کەنگرینە]]
* [[کەونەگوند]]
* [[کەوێت]]
* [[گوڵان، مێرگەسۆر|گوڵان]]
* [[گۆڕە]]
* [[گەلەک]]
* [[لێرسماق]]
* [[موسەکاوە]]
* [[نێرگزین]]
* [[ھەرماوە]]
{{Div col end}}

==ئەمانەش ببینە==
* [[قەزای مێرگەسۆر]]
* [[ناحیەی پیران]]
* [[ناحیەی گۆڕەتوو]]
* [[ناحیەی بارزان]]
* [[ناحیەی شێروان مەزن]]


== سەرچاوەکان ==
{{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}}
{{گوندەکانی مێرگەسۆر}}

{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق}}

[[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]</text>
      <sha1>58ihdquwhfnycecfzj0ucbib6sr50yu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581363</id>
      <parentid>1581360</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T22:11:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */</comment>
      <origin>1581363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12175" sha1="oh88kzdc841z3xjh6k8t1h8x3lrm8og" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ناحیەی مەزنێ
| ناوی_فەرمی	           =  
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=   
| جۆری_نیشتنگە		=     [[ناحیە]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  Hawler Governorate.png
| شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=   
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| دەرزیی_نەخشە١	=  
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;  
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]] 
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]] 
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] 
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[پایتەخت|ناوەند]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[مەزنێ]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[ناحیە]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	=  ١٩٩٨
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		=
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= ١٧٢٫٥ 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= ١
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=  ٦٦٢         
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= ٢٠٤٣
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= ٥٧١
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  ٦٢٧١ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٢٤]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= ٣٦٫٣٥
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= ٣٤٦٨
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی   	= ٢٨٠٣
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی(بادینانی)]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٠٠ 
| کاتناوچە١_DST		= 
| جیاوازی١_لە_DST	= 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}
'''ناحیەی مەزنێ''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة مزني''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Mazne Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[مەزنێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور   |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان  | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[مەزنێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
ئەم ناحیەیە لە ساڵی ١٩٩٨دا ھاتەکایەوە، بە دابڕانی ۳۳ گوند لە ناحیەی ناوەندی قەزای مێرگەسۆر، گوندی [[مەزنێ]] بووە ناوەندی ئەم ناحیەیە.&lt;ref&gt;https://www.erbil.gov.krd/app/node/427&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
سنوری ناحیەی مەزنێ:
* لە باکوورەوە [[ناحیەی پیران]] و [[ناحیەی گۆڕەتوو]].
* لە باشوورەوە [[ناحیەی دیانا]]. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]].
* لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی سرێشمە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گۆڕەتوو | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11078840  |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
* ژمارەی دانیشتووانی (٦٢٧١) ھەزار کەسە، بەپێی ئاماری ساڵی (٢٠٢٤). کە پێکھاتووە لە ١٢٤٥ [[خێزان]] و ٣١٤٢ [[نێر]] و ٣١٢٩ [[مێ]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
* بەرێژەی (١٠٠٪) دانیشتوانی لە نەتەوەی [[کورد]]ن وە بەرێژەی (١٠٠٪) بە ئایین [[ئیسلام]] ([[سوننە]])ن ھەروەھا بەرێژەی (١٠٠٪) ھۆزی [[دۆلەمەری]]ن ، لەم ریژەیەش (٥٠٪) [[مێ]] و (٥٠٪)ی [[نێر]]ن.

== کشتووکاڵ ==
لە سنووری ئەم ناحیەیەدا لە ڕووی کشتوکاڵەوە [[گەنم]] و [[جۆ]] و باخداری وەک [[ترێ]] و [[ھەنجیر]] و [[ھەرمێ]]، لەگەڵ سپیداردا دەکرێت.

== شوێنەوار ==
* ئاسەواری ئاشی کۆنی مەزنێ کە پێی دەوترێت (کۆنە ئاش).
* قشڵەی مەزنێ کە یەکێکە لەو سێ قشڵەی کە لە ساڵی (١٩٤٨)ی زاینی لە لایەن حکومەتی عێڕاقەوە دروست کراون.

== کارگێڕی ==
ئەم ناحیەیە لە (۳۲) گوند پێکھاتووە:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =  یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;
{{div col|colwidth=14em}}
* [[ئەشکەوتوان]]
* [[ئیسقێل]]
* [[بێدولێ]]
* [[چەمەھەرمێ]]
* [[خیشکەل]]
* [[دارە]]
* [[دەری، مێرگەسۆر|دەری]]
* [[دێرانە]]
* [[زێرکان]]
* [[زێرین زەوی]]
* [[سارداو، مێرگەسۆر|سارداو]]
* [[سەدەر]]
* [[سێرستا]]
* [[سێرمان]]
* [[شێتنە]]
* [[شێخان، مێرگەسۆر|شێخان]]
* [[شێروکیان]]
* [[فەقیانێ]]
* [[قسنجار]]
* [[کانی سپی، مێرگەسۆر|کانی سپی]]
* [[کانی شەکرە]]
* [[کونەمار]]
* [[کەنگرینە]]
* [[کەونەگوند]]
* [[کەوێت]]
* [[گوڵان، مێرگەسۆر|گوڵان]]
* [[گۆڕە]]
* [[گەلەک]]
* [[لێرسماق]]
* [[موسەکاوە]]
* [[نێرگزین]]
* [[ھەرماوە]]
{{Div col end}}

==ئەمانەش ببینە==
* [[قەزای مێرگەسۆر]]
* [[ناحیەی پیران]]
* [[ناحیەی گۆڕەتوو]]
* [[ناحیەی بارزان]]
* [[ناحیەی شێروان مەزن]]


== سەرچاوەکان ==
{{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}}
{{گوندەکانی مێرگەسۆر}}

{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق}}

[[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]</text>
      <sha1>oh88kzdc841z3xjh6k8t1h8x3lrm8og</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێڵی شین (لوبنان)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>274986</id>
    <revision>
      <id>1581465</id>
      <parentid>1540099</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:13:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <origin>1581465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5107" sha1="3d6w7521rditm27nvea4nht04pz9z5x" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Databox}}
'''ھێڵی شین''' ئەو ھێڵە دابەشکەرەیە کە [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] لە نێوان [[لوبنان]] لە لایەک [[ئیسرائیل|و ئیسرائیل]] و [[بەرزایییەکانی جۆلان|بەرزاییەکانی جۆلانی]] داگیرکراو لە لایەکی دیکە لە [[٧ی حوزەیران|٧ی حوزەیرانی]] [[٢٠٠٠]] کێشای. ھێڵی شین بە سنوورێکی نێونەتەوەییی نازانرێت، بەڵام تەنھا بە مەبەستی پشتڕاستکردنەوەی کشانەوەی ئیسرائیل لە [[لوبنان]] دامەزراوە.

== ناساندن ==
هێڵی شین، یان ھێڵی کشانەوە، هێڵێکی ١٢٠ کیلۆمەترییە، کە لەلایەن [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]ەوە لە ساڵی ٢٠٠٠ داڕێژراوە، بۆ پشتڕاستکردنەوەی کشانەوەی [[هێزەکانی ئیسرائیل]] لە [[لوبنان]]. لە یەکێک لە کۆبوونەوە سێ قۆڵییەکان لە ساڵی ٢٠٠٧، لوبنان و ئیسرائیل ڕێککەوتن لەسەر دانانی نیشانە دیارەکان لەسەر هێڵی شین لەسەر زەوی.

لوبنان ئەو ناوچانە سنووردار دەکات کە لەگەڵ ئیسرائیلدا ناکۆکە لە سەرانسەری هێڵی شین بۆ ١٣ خاڵ کە لە کێڵگەکانی شەبعا (باشووری ڕۆژهەڵات)ەوە درێژدەبێتەوە، تا شارۆچکەی ناقورە (باشووری ڕۆژاوا)، لە ناوچەی سوور لە پارێزگای باشوور.

پێویستە ئاماژە بەوەش بکرێت کە هێڵی شین بە هیچ شێوەیەک نوێنەرایەتی سنوورێکی نێونەتەوەیی ناکات، هەروەها هیچ ڕێککەوتنێکی سنووریی داهاتووی نێوان لوبنان و ئیسرائیل پێشێل ناکات.

== یوونیفێڵ ==
دوای [[شەڕی لوبنان (٢٠٠٦)|شەڕی ساڵی ٢٠٠٦]] و دەرکردنی [[بڕیارنامەی ١٧٠١ی ئەنجومەنی ئاسایش|بڕیارنامەی ١٧٠١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان]]، سوپای لوبنان شانبەشانی یوونیفێڵ لە ناوچەی باشووری ڕووباری لیتانی، تا هێڵی شین جێگیر بوو. بەو پێیەی بڕیارنامەی ١٧٠١ جەخت لەسەر ڕێزگرتن لەم هێڵە دەکاتەوە، پێویست بوو نیشانە بۆ ناسینەوەی دابنرێت بۆ ئەوەی چاودێریکردنی ئاسانتر بێت.

پێویستی دیاریکردنی زیاتر بوو دوای پێشێلکارییەکەی ئیسرائیل لە مارون ئەلراس، لە ٧ی شوباتی ٢٠٠٧، کە سوپای لوبنان تەقەی لە بولدۆزەرێکی سوپای ئیسرائیل کرد، لەکاتێکدا هەوڵی دەدا کار بکات لە نزیک هێڵی شین بە بیانووی ئەوەی کارەکە لە باشووری ئەم هێڵە ئەنجام دەدرێت.

سوپای لوبنان لەگەڵ هێزەکانی یوونیفێڵ بەشدارە لە چاودێریکردنی هێڵی شین، کە بڕیارنامەی ژمارە ١٧٠١ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکانی لە ساڵی ٢٠٠٦ پەسەند کرد و ژمارەیەکی زۆریان لە ١٥ هەزار سەرباز زیاتر نەبوو. ئەو هێزانە نزیکەی ٨٥٠ سەربازی تێدایە کە لە هێزی دەریایی خزمەت دەکەن، ئەمە جگە لەوەی نزیکەی هەزار هاوڵاتی مەدەنی لوبنانی و ئاشتیپارێزی بیانی کە لەگەڵ یوونیفێڵ کار دەکەن.

ئەرکی یوونیفێڵ هاوکاری و پاڵپشتیکردنی هێزە چەکدارەکانی لوبنانە، لەوانە هەوڵەکانی بۆ دڵنیابوون لەوەی کە ناوچەی نێوان ڕووباری لیتانی و هێڵی شین دوور بێت لە چەکی نایاسایی و لە هیچ چالاکییەکی دوژمنکارانەدا بەکارنەهێنرێت.

ناکۆکی هەیە سەبارەت بەو ناوچانەی کە بەم هێڵە تێدەپەڕێت، بەو پێیەی دەوڵەتی لوبنان بە ناو خاکی خۆی دەزانێت، لەکاتێکدا ئیسرائیل دەیگەڕێنێتەوە بۆ خۆی و قووڵایی هەر گیرفانێک لەنێوان ١٠ بۆ ١٠٠ مەترەوەیە.
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|لوبنان|ئیسرائیل|نەتەوە یەکگرتووەکان|دەیەی ٢٠٠٠|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}
{{بیرخستنەوەی ویکیی عەرەبی | سەردان = ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}
{{پۆلی کۆمنز|Israel-Lebanon border}}
[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]</text>
      <sha1>3d6w7521rditm27nvea4nht04pz9z5x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ململانێ لە باشووری لوبنان (١٩٨٥–٢٠٠٠)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>275027</id>
    <revision>
      <id>1581469</id>
      <parentid>1515820</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:18:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <origin>1581469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4474" sha1="4icdt3206smntmob4vobi3q3fqwnmnm" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ململانێی باشووری لوبنان (١٩٨٥–٢٠٠٠)''' کە بە شەڕی ڕزگاری باشووریش ناسراوە، ئاماژەیە بۆ کۆمەڵێک شەڕ و ململانێ و ئۆپەراسیۆنی سەربازی کە ١٥ ساڵ لە نێوان بەرخۆدانی ئیسلامی لە [[لوبنان]] بە سەرۆکایەتیی [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵای]] ھاوپەیمانی [[ئێران]] بەردەوام بوو، دژی میلیشیاکانی سوپای لوبنان (سوپای لەحەد)، کە لەلایەن [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل|سوپای بەرگری ئیسرائیلەوە]] پشتیوانی دەکرێت.

لە ململانێکانی پێش لەشکرکێشی ئیسرائیل لە ساڵی ١٩٨٢، لەنێویاندا ئۆپەراسیۆنی لیتانی، ئیسرائیل ھەوڵیدا بنکەکانی ڕێکخراوی تیرۆریستی لە لوبنان لەناوببات و پشتگیری لە میلیشیا مەسیحییەکان بکات. لەشکرکێشییەکەی ساڵی ١٩٨٢ بووە ھۆی دەرچوونی ڕێکخراوی ئازادیخوازی لە لوبنان، ھەروەھا داگیرکردنی [[باشووری لوبنان|باشووری وڵات]] لەلایەن [[ئیسرائیل|ئیسرائیلەوە]] بە دامەزراندنی &quot;ناوچەی ئاسایش لە باشووری لوبنان&quot;. دامەزراندنی ئەم ناوچەیە و حوکمڕانی ئیسرائیل بۆ باشوور بە پلەی یەکەم لە بەرژەوەندی ھاووڵاتیانی ئیسرائیل بوو، بەڵام لەسەر حیسابی لوبنانی و [[فەلەستینییەکان]]. سەرەڕای سەرکەوتنی ئیسرائیل لە گەیشتن بە ئامانجەکانی و کشانەوەی ڕێکخراوی ئازادیخوازی فەلەستینی لە وڵاتەکە لە ساڵی ١٩٨٥، ئیسرائیل بە پشتیوانی زۆرێک لە میلیشیا ناوخۆییەکان چڕی شەڕی ناوخۆیی زیاتر کرد، کە لە ئەنجامدا چەندین بزووتنەوەی [[شیعە]] دەرکەوتن، لەوانە حیزبوڵڵا و [[بزووتنەوەی ئەمەل]]، و بوونە ڕوواڵەتێکی سەربازیی ڕێکخراو.

بەدرێژایی ساڵەکان زیانە مرۆیی و سەربازییەکان وردە وردە زیادیان کرد لەڕێگەی بەکارھێنانی چەک و کەرەستەی پێشکەوتووی ھەردوولا و گەشەسەندنی بەرچاوی حیزبوڵڵا لە شێواز و پلانەکانیدا. لە کۆتاییەکانی نەوەدەکاندا حیزبەکە کە پاڵپشتی ئێران و [[سووریا|سووریای]] ھەبوو، بووە ھێزێکی سەربازی کە مەترسی لەسەر ئیسرائیل دروست کرد.

== ساڵی ٢٠٠٠ و کۆتایی جەنگ ==
ھێزەکانی ئیسرائیل لە ٢٥ی ئایاری ٢٠٠٠ لەژێر کاریگەری ھێرشەکانی بەرخۆدانی ئیسلامی لوبنان و بەرخۆدانی ئەمەل لە باشووری لوبنان کشانەوە، ئەمەش بووە ھۆی داڕمانی سوپای لوبنانی باشوور و ھاتنە ناوەوەی حیزبوڵڵای لوبنان بۆ ناوچەکانی باشوور.  [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] بڕیاری کشانەوە لە جێبەجێکردنی [[بڕیارنامەی ٤٢٥ی ئەنجومەنی ئاسایش|بڕیارنامەی ٤٢٥]] دەردەکات، ھاوکات کێڵگەکانی شەبعای لوبنان تا ئەمڕۆ لەژێر کۆنترۆڵی سوپای ئیسرائیلدا ماونەتەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|South Lebanon conflict (1985–2000)}}

{{تووڵی دەروازە|شەڕ|لوبنان|ئیسرائیل}}

[[پۆل:ئیسرائیل لە دەیەی ١٩٨٠]]
[[پۆل:لوبنان لە دەیەی ١٩٨٠]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە دەیەی ١٩٩٠]]
[[پۆل:لوبنان لە دەیەی ١٩٩٠]]
[[پۆل:ئیسرائیل لە ٢٠٠٠]]
[[پۆل:لوبنان لە ٢٠٠٠]]
[[پۆل:ململانێی بریکاریی ئێران و ئیسرائیل]]
[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]</text>
      <sha1>4icdt3206smntmob4vobi3q3fqwnmnm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شیعەکانی لوبنان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>275029</id>
    <revision>
      <id>1581266</id>
      <parentid>1402475</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T17:53:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Hivja پەڕەی [[شیعەکان لە لوبنان]]ی گواستەوە بۆ [[شیعەکانی لوبنان]]: ناوی باوتر</comment>
      <origin>1402475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3810" sha1="mhlu23kcfjf9bgql8cox3y03jvgbvzt" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Lebanon_Religous_groups.jpg|وێنۆک|خەمڵاندنی دابەشبوونی ئایینی لە لوبنان]]
'''موسڵمانانی شیعەی لوبنان''' ئەو لوبنانییانەن کە شوێن [[شیعە|مەزھەبی شیعەی]] ئیسلامی دەکەون کە بە یەکێک لە گەورەترین مەزھەبە ئیسلامییەکانی وڵاتەکە دادەنرێت شانبەشانی [[سوننە|سوننەکان]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Lebanon-Religious Sects|ناونیشان=https://www.globalsecurity.org/military/world/lebanon/religious-sects.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200911174530/https://www.globalsecurity.org/military/world/lebanon/religious-sects.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Global security.org}}&lt;/ref&gt;

مەزھەبی شیعە لە [[لوبنان]] مێژوویەکی زیاتر لە ھەزار ساڵ ھەیە ئەمڕۆ شیعەکان نزیکەی ٣١.٥٪ی دانیشتوانی لوبنان پێکدەھێنن و بەمجۆرە ئەم مەزھەبە لە دوای سوننە پلەی دووەمی ھەیە.&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;https://web.archive.org/web/20201024175720/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/le.html#People}&lt;nowiki/&gt;}&lt;/ref&gt; زۆربەی شیعەکان لە ناوچەی باکوور و ڕۆژاوای دۆڵی بیقاع دەژین، جگە لە [[باشووری لوبنان]] و باشووری زاحیەی [[بەیرووت]] زۆرینەیان [[شیعەی دوازدە ئیمام|شیعەی دوازدە ئیمامن]] و کەمینەیەک لە [[عەلەوییەکان (مەزھەب)|عەلەوییەکان]] لە باکوورن، و ڕێژەیەکی کەم لە [[ئیسماعیلیە|ئیسماعیلییەکان]]. [[درووز|درووزەکان]] وەک پێکھاتەیەکی سەربەخۆی جیا لە شیعەکان پۆلێن دەکرێت، سەرەڕای جیابوونەوەیان لە عەقیدەی شیعەی ئیسماعیلی نزیکەی ھەزار ساڵ لەمەوبەر.

شیعەکان لە ڕێگەی حکوومەت و پەرلەمانەوە بەشداری سیاسەتی لوبنان دەکەن و میساقی نیشتمانی کە ڕێککەوتنێکی نەنووسراوی نێوان مەزھەبەکانی لوبنانە، مافی پێکھاتەی شیعە بۆ ھەمیشەیی پۆستی سەرۆکایەتی ئەنجومەنی نوێنەران دەستەبەر دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=March for secularism; religious laws are archaic|ناونیشان=https://now.mmedia.me/lb/en/commentary/march_for_secularism_religious_laws_are_archaic|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180718105206/https://now.mmedia.me/lb/en/commentary/march_for_secularism_religious_laws_are_archaic|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[NOW News]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Aspects of Christian-Muslim Relations in Contemporary Lebanon|ناونیشان=http://macdonald.hartsem.edu/articles_hajjar.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110725180659/http://macdonald.hartsem.edu/articles_hajjar.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Macdonald.hartsem.edu}}&lt;/ref&gt;
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|لوبنان|ئیسلام|شیعە}}
{{پۆلی کۆمنز|Shi'a Muslims from Lebanon}}
[[پۆل:موسڵمانانی شیعەی لوبنانی]]</text>
      <sha1>mhlu23kcfjf9bgql8cox3y03jvgbvzt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێرشی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>275793</id>
    <revision>
      <id>1581293</id>
      <parentid>1501863</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T19:27:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <origin>1581293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28382" sha1="64wmpcpxsgtnivu26iov3sdkqn29qnm" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی پێکدادانی سەربازی
| پێکدادان    = ھێرشی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان
| بەشێک_لە      = [[پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا (٢٠٢٣–ئێستا)]]
| وێنە       = [[پەڕگە:Israel-Lebanon-Syria-border-Conflict-2023.svg|وێنۆک]]
| سەرنووس     =
{{rightlegend|#0038b8ff|ئیسرائیل}}{{rightlegend|#f7e117ff|ئەو ناوچانەی لوبنان کە حیزبوڵڵای لێیە}}{{rightlegend|#800080ff|داگیرکارییە ناسراوەکانی ئیسرائیل لە لوبنان}}{{rightlegend|#ce1126ff|سووریا}}{{rightlegend|#13e7dbff|[[بەرزایییەکانی جۆلان|جۆلان]] و [[غەجار]]ی داگیرکراو لەلایەن ئیسرائیل}}{{left|1={{legend-line|blue dashed 2px|ئەو ناوچانەی کە لەلایەن ئیسرائیلەوە فەرمانی چۆڵکردنیان پێدراوە}}}}
| ڕێکەوت        = ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ – ئێستا
| شوێن       = [[باشووری لوبنان]]
| تەوەرەکان = 
| جۆری_نەخشە    = 
| پشووی_نەخشە  = 
| latitude    = 
| longitude   = 
| قەبارەی_نەخشە    = 
| هێماقەبارەی_نەخشە = 
| سەرنووسی_نەخشە = 
| ڕووی_نەخشە   = 
| هەرێمی   = 
| ئەنجام      = 
| دۆخ      = بەردەوامە
| سەرەی_جەنگاوەران = 
| جەنگاوەر١  = {{ئاڵا|ئیسرائیل}}
| جەنگاوەر٢  = {{ئاڵا|Hezbollah}}
----
[[سوپای لوبنان|ھێزە چەکدارەکانی لوبنان]] {{ئاڵا|لوبنان}}
| جەنگاوەر٣  = 
| فەرماندە١  = 
| فەرماندە٢  = 
| فەرماندە٣  = 
| یەکەکان١      = 
| یەکەکان٢      = 
| یەکەکان٣      = 
| هێز١   = [[File:Flag of the Israel Defense Forces.svg|20px|alt=Flag]] ١٢٫٠٠٠–١٤٫٠٠٠
| هێز٢   = {{ھێمای ئاڵا|Hezbollah}} ٢٠٫٠٠٠–١٠٠٫٠٠٠
| هێز٣   = 
| زیانەکان١ = '''بە گوتەی ئیسرائیل''':{{ھن}}کوژرانی ٩ سەرباز، برینداربوونی ١٨{{ھن}}'''بە گوتەی حیزبوڵڵا''':{{ھن}}٢٦ سەرباز کوژراوە، ٣ تانکی [[مێرکاوە]] تێکشکێنراوە
| زیانەکان٢ = '''بە گوتەی ئیسرائیل''':{{ھن}}٢٥٠ چەکداری حیزبوڵڵا کوژراون، ٢ سەربازی لوبنانیش کوژراوە
| زیانەکان٣ = کوژرانی ٢٨ پزیشکی لوبنانی{{ھن}}کوژرانی ٤٠ کارمەندی گەڕان و فریاگوزاری{{ھن}}١.٢ ملیۆن ئاوارە بوون
| تێبینییەکان       = 
| campaignbox = 
}}

لە ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤، [[ئیسرائیل]] دەستی بە داگیرکردنی [[باشووری لوبنان]] کرد لە پەرەسەندنی [[پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی بەردەوامی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا]]، کە لە ئەنجامی پەرەسەندنی شەڕی ئیسرائیل و حەماس ڕوویدا، ھەندێک سەرچاوەی ئیسرائیلی ئەم شەڕە بە '''سێیەمین شەڕی لوبنان''' دەناسێنن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Events in North amount to 'Third Lebanon War,' security official says |ناونیشان=https://www.jpost.com/breaking-news/article-821325 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |زمان=en}}&lt;/ref&gt; دوابەدوای زنجیرەیەک ھێرشی گەورە بۆ سەر [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵا]] لە مانگی ئەیلوولدا کە تواناکانی ئەو ڕێکخراوەی دابەزاند&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=After the decapitation of Hizbullah, Iran could race for a nuclear bomb|ناونیشان=https://www.economist.com/briefing/2024/09/30/iran-could-race-for-the-bomb-after-the-decapitation-of-hizbullah|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ئیش=The Economist|issn=0013-0613|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241001001703/https://www.economist.com/briefing/2024/09/30/iran-could-race-for-the-bomb-after-the-decapitation-of-hizbullah}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ibish |یەکەم=Hussein |ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.theatlantic.com/international/archive/2024/09/hezbollah-got-caught-its-own-trap/680076/|سەردێڕ=Hezbollah Got Caught in Its Own Trap |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241001002041/https://www.theatlantic.com/international/archive/2024/09/hezbollah-got-caught-its-own-trap/680076/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=The Atlantic |زمان=en}}&lt;/ref&gt; و سەرکردایەتییەکەی وێران کرد؛&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Mackenzie|یەکەم=James|دوایین٢=Gebeily|یەکەم٢=Maya|دوایین٣=Lubell|یەکەم٣=Maayan|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Israel says it's raiding Hezbollah strongholds in Lebanon, group fires at Israel|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-has-begun-limited-raids-against-hezbollah-targets-border-area-2024-09-30/|ئیش=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Nakhoul|یەکەم=Samia|دوایین٢=Hafezi|یەکەم٢=Parisa|دوایین٣=Lubell|یەکەم٣=Maayan|ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Nasrallah's killing reveals depth of Israel's penetration of Hezbollah|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/nasrallahs-killing-reveals-depth-israels-penetration-hezbollah-2024-09-28/|ئیش=Reuters}}&lt;/ref&gt; ئەمەش بە [[تەقینەوەی پەیجەرەکانی ٢٠٢٤ی لوبنان|تەقینەوەی ئامێری پەیوەندییەکانی]] دەستی پێکرد،&lt;ref name=&quot;AP-News-2024b22&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lidman |یەکەم=Melanie |دوایین٢=Mroue |یەکەم٢=Bassem |دوایین٣=Hatoum |یەکەم٣=Bassam |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://apnews.com/article/israel-palestinians-hamas-war-news-lebanon-hezbollah-e3ca9c83642056f962fdf76319e3b8de|سەردێڕ=Israeli strikes kill 492 in Lebanon's deadliest day of conflict since 2006 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240924060908/https://apnews.com/article/israel-palestinians-hamas-war-news-lebanon-hezbollah-e3ca9c83642056f962fdf76319e3b8de |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=Associated Press}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=El Deeb |یەکەم=Sarah |ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://apnews.com/article/lebanon-hezbollah-israel-mideast-tensions-attack-8ec89de2b117b52e2c09b19155e35d13|سەردێڕ=Hezbollah commander killed in Israeli airstrike was top military official on US wanted list |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240929181149/https://apnews.com/article/lebanon-hezbollah-israel-mideast-tensions-attack-8ec89de2b117b52e2c09b19155e35d13 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=Associated Press |زمان=en}}&lt;/ref&gt; دواتر [[ھێرشەکانی ئەیلوولی ٢٠٢٤ بۆ سەر لوبنان|ھەڵمەتێکی بۆردومانی ئاسمانی ئیسرائیل]] کە حیزبوڵڵای لە سەرانسەری لوبنان کردە ئامانج،&lt;ref name=&quot;:132&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Stroul|یەکەم=Dana|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Israel and Hezbollah Are Escalating Toward Catastrophe|ناونیشان=https://www.foreignaffairs.com/israel/israel-and-hezbollah-are-escalating-toward-catastrophe|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ئیش=Foreign Affairs|زمان=en-US|issn=0015-7120|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241005002526/https://www.foreignaffairs.com/israel/israel-and-hezbollah-are-escalating-toward-catastrophe}}&lt;/ref&gt; و بە [[تیرۆرکردنی حەسەن نەسروڵڵا|تیرۆرکردنی]] [[حەسەن نەسروڵڵا]]ی سەرۆکی حیزبوڵڵا لە ٢٧ی ئەیلوولدا گەیشتە لووتکە.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://apnews.com/article/lebanon-israel-hezbollah-airstrikes-28-september-2024-c4751957433ff944c4eb06027885a973|سەردێڕ=Hezbollah confirms its leader Hassan Nasrallah was killed in an Israeli airstrike |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240928081831/https://apnews.com/article/lebanon-israel-hezbollah-airstrikes-28-september-2024-c4751957433ff944c4eb06027885a973 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=Associated Press |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Mroue|یەکەم=Bassem|دوایین٢=Lidman|یەکەم٢=Melanie|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Hezbollah confirms its leader Hassan Nasrallah was killed in an Israeli airstrike|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/2024/09/28/lebanon-israel-hezbollah-airstrikes-28-september-2024/c19a099a-7d69-11ef-980d-341a84fdff8f_story.html|ئیش=The Washington Post|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241003161108/https://www.washingtonpost.com/world/2024/09/28/lebanon-israel-hezbollah-airstrikes-28-september-2024/c19a099a-7d69-11ef-980d-341a84fdff8f_story.html}}&lt;/ref&gt;

لە ٣٠ی ئەیلوولدا، [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل|سوپای ئیسرائیل]] بەشێک لە سنوورەکانی باکووری ئیسرائیلی وەک ناوچەی سەربازی داخراو ناساند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Chao-Fong|یەکەم=Léonie|دوایین٢=Belam|یەکەم٢=Martin|دوایین٣=Gecsoyler|یەکەم٣=Sammy|دوایین٤=Yerushalmy|یەکەم٤=Jonathan|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Middle East crisis live: Israel launches small raids across border amid reports Lebanese army is pulling back|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/live/2024/sep/30/israel-attacks-live-blog-lebanon-yemen-hamas-hezbollah-news-updates-middle-east-crisis|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ئیش=The Guardian|issn=0261-3077|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241004224448/https://www.theguardian.com/world/live/2024/sep/30/israel-attacks-live-blog-lebanon-yemen-hamas-hezbollah-news-updates-middle-east-crisis}}&lt;/ref&gt; لە سەرەتای داگیرکارییەکەدا [[سوپای لوبنان|ھێزە چەکدارەکانی لوبنان]] لە [[ھێڵی شین (لوبنان)|ھێڵی شین]] کشانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Gebeily|یەکەم=Maya|دوایین٢=Azhari|یەکەم٢=Timour|دوایین٣=Stewart|یەکەم٣=Phil|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Lebanese troops pull back from border as Israeli ground invasion looms|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/apartment-building-beirut-hit-israel-widens-air-campaign-2024-09-29/|ئیش=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;

بە گوتەی ئیسرائیل، ئەو داگیرکارییە ھەوڵدەدات ھێز و ژێرخانی حیزبوڵڵا لە ڕیشەدا بڕوخێنێت کە دەکرێ مەترسی لەسەر پێکھاتە سڤیلییەکانی باکووری ئیسرائیل دروست بکات.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://apnews.com/live/israel-lebanon-ground-operation-updates#00000192-47ee-d98b-abf7-5fefba2f0000|سەردێڕ=As it happened: Israel carries out airstrikes in southern Beirut cutting off key border crossing into Syria |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241001013502/https://apnews.com/live/israel-lebanon-ground-operation-updates#00000192-47ee-d98b-abf7-5fefba2f0000 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Associated Press |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jpost 1oct&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jeremy Bob |یەکەم=Yonah |ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.jpost.com/israel-hamas-war/article-822764|سەردێڕ=IDF invasion of southern Lebanon meets no Hezbollah resistance |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241001124446/https://www.jpost.com/israel-hamas-war/article-822764 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[The Jerusalem Post]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Livni|یەکەم=Ephrat|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Why Did Israel Send Troops Into Lebanon?|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2024/10/01/world/middleeast/why-israel-lebanon-invasion.html|ئیش=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241001105352/https://www.nytimes.com/2024/10/01/world/middleeast/why-israel-lebanon-invasion.html}}&lt;/ref&gt; حیزبوڵڵا ئاماژەی بەوە کردوە، ئامانجیان فشارخستنە سەر ئیسرائیلە لەڕێگەی ناچارکردنی ئیسرائیل بە شەڕکردن لە دوو بەرەدا.&lt;ref name=&quot;:132&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Stroul|یەکەم=Dana|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Israel and Hezbollah Are Escalating Toward Catastrophe|ناونیشان=https://www.foreignaffairs.com/israel/israel-and-hezbollah-are-escalating-toward-catastrophe|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ئیش=Foreign Affairs|زمان=en-US|issn=0015-7120|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241005002526/https://www.foreignaffairs.com/israel/israel-and-hezbollah-are-escalating-toward-catastrophe}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFStroul2024&quot;&gt;Stroul, Dana (23 September 2024). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== پشت ڕووداوەکان ==
دوایین جار کە ئیسرائیل ھێرشی کردە سەر باشووری لوبنان و شەڕی وشکانی لەگەڵ حزبوڵڵادا کرد، لە [[شەڕی لوبنان (٢٠٠٦)|شەڕی لوبنان]] بوو لە ٢٠٠٦ و ماوەی مانگێکی خایاند.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Federman |یەکەم=Josef |دوایین٢=Lee |یەکەم٢=Matthew |دوایین٣=Sewell |یەکەم٣=Abby |ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://apnews.com/article/israel-lebanon-hezbollah-gaza-news-09-30-2024-83ea5f243688f309754ec74850de4238|سەردێڕ=Israel begins ground offensive against Hezbollah in southern Lebanon |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241005002529/https://apnews.com/article/israel-lebanon-hezbollah-gaza-news-09-30-2024-83ea5f243688f309754ec74850de4238 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Associated Press |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

دوای ماوەیەکی کەم لە دەستپێکردنی [[شەڕی ئیسرائیل و حەماس]] لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣، حیزبوڵڵا پەیوەندی بە ململانێکانەوە کرد و بە ئاماژەدان بە ھاودەنگی لەگەڵ فەلەستینییەکان،&lt;ref name=&quot;aj&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Hezbollah fires on Israel after several members killed in shelling|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/9/hezbollah-fires-on-israel-after-several-members-killed-in-shelling|ئیش=Al Jazeera|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240615150157/https://www.aljazeera.com/news/2023/10/9/hezbollah-fires-on-israel-after-several-members-killed-in-shelling}}&lt;/ref&gt; کە بە خێرایی پەرەی سەند و بووە ھۆی ئاڵوگۆڕی سەربازی ئاسایی سنووربەزاندن کە کاریگەری لەسەر باکووری ئیسرائیل و [[باشووری لوبنان]] و [[بەرزایییەکانی جۆلان]] ھەبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://apnews.com/article/lebanon-israel-chebaa-farms-gaza-rocket-attack-cd7b26f890bf4cae32491721506ec0a1|سەردێڕ=Hezbollah bombards Israeli positions in disputed area along border with Syria's Golan Heights |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241003022755/https://apnews.com/article/lebanon-israel-chebaa-farms-gaza-rocket-attack-cd7b26f890bf4cae32491721506ec0a1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=Associated Press |زمان=en}}&lt;/ref&gt; حیزبوڵڵا پێشنیاری ئاگربەستی دەستبەجێی کرد ئەگەر ئاگربەست لە غەززەش ڕووبدات.&lt;ref name=&quot;Hezbollah warns&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Guerin|یەکەم=Orla|ڕێکەوت=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Hezbollah warns of regional war if Gaza bombing goes on|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-67349605|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ئیش=BBC|زمان=en-GB|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240926030130/https://www.bbc.com/news/world-67349605}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/12/10/violence-escalates-between-israel-and-lebanons-hezbollah-amid-gaza-assault|سەردێڕ=Violence escalates between Israel and Lebanon’s Hezbollah amid Gaza assault |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240926023936/https://www.aljazeera.com/news/2023/12/10/violence-escalates-between-israel-and-lebanons-hezbollah-amid-gaza-assault |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ تا ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤، حیزبوڵڵا ھەزار و ٩٠٠ ھێرشی سنووربەزێنی ئەنجامداوە، ئیسرائیلیش ٨٣٠٠ ھێرشی دیکەی ئەنجامداوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hussein |یەکەم=Mohammed |ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/25/mapping-10000-cross-border-attacks-between-israel-and-lebanon|سەردێڕ=Mapping 10,000 cross-border attacks between Israel and Lebanon |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240926023941/https://www.aljazeera.com/news/2024/9/25/mapping-10000-cross-border-attacks-between-israel-and-lebanon |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}&lt;/ref&gt; شەڕەکە بووە ھۆی کوژرانی ٥٦٤ کەس لە لوبنان (لەوانەش ١٣٣ ھاووڵاتی)،&lt;ref name=&quot;leb-displace&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://reliefweb.int/report/lebanon/lebanon-flash-update-25-escalation-hostilities-south-lebanon-23-august-2024|سەردێڕ=Lebanon: Flash Update #25 - Escalation of hostilities in South Lebanon, as of 23 August 2024 - Lebanon {{!}} ReliefWeb |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240923020751/https://reliefweb.int/report/lebanon/lebanon-flash-update-25-escalation-hostilities-south-lebanon-23-august-2024 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=[[United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt; و ٥٢ لە ئیسرائیل (لەوانە ٢٧ ھاووڵاتی)، ئاوارەبوونی تەواوی کۆمەڵگاکان لە ئیسرائیل و لوبنان،&lt;ref name=&quot;leb-displace&quot;/&gt; لەگەڵ زیانێکی بەرچاوی ژێرخانی خەڵکی ئاسایی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nour |یەکەم=Ahmed |دوایین٢=Ball |یەکەم٢=Peter |ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cv2gj544x65o|سەردێڕ=Israel-Hezbollah: Mapping the scale of damage of cross-border attacks |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240726225348/https://www.bbc.com/news/articles/cv2gj544x65o |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=BBC |زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt;

=== پێکدادانەکان لە ئەیلوولی ٢٠٢٤ ===
ململانێکان لە مانگی ئەیلوولی ٢٠٢٤ پەرەیان سەند، لە ١٧ و ١٨ی ئەیلوولدا ھەزاران پەیجەری دەستیی حیزبوڵڵا لە [[تەقینەوەی پەیجەرەکانی ٢٠٢٤ی لوبنان|زنجیرەیەک ھێرشی]] ھاوئاھەنگدا تەقینەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Edwards |یەکەم=Jeremy Diamond, Lauren Kent, Rob Picheta, Christian |ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Israel behind deadly pager explosions that targeted Hezbollah and injured thousands in Lebanon |ناونیشان=https://edition.cnn.com/2024/09/17/middleeast/lebanon-hezbollah-pagers-explosions-intl/index.html |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=CNN |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە تەقینەوەکاندا ٤٢ کەس گیانیان لەدەستدا و ٣٥٠٠ کەسیش برینداربوون کە ھاووڵاتی ئاساییشیان تێدابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=‘We are isolated, tired, scared’: pager attack leaves Lebanon in shock|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2024/sep/20/we-are-isolated-tired-scared-pager-attack-leaves-lebanon-in-shock|newspaper=The Guardian|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|issn=0261-3077|زمان=en-GB|یەکەم=William|دوایین=Christou}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=News |یەکەم=A. B. C. |سەردێڕ=20 more dead, 450 injured as new round of explosions rocks Lebanon: Health officials |ناونیشان=https://abcnews.go.com/International/hezbollah-vows-reckoning-after-thousands-lebanon-injured-exploding/story?id=113798347 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=ABC News |زمان=en}}&lt;/ref&gt; [[ڕۆیتەرز|ئاژانسی ڕۆیتەرز]] بڵاویکردەوە، بەپێی وتەی بەرپرسێکی حیزبوڵڵا کە ناوی نەھێنراوە، ١٫٥٠٠ چەکداری حیزبوڵڵا بەھۆی برینەکانیان لە چالاکی دەرھێنراون و ژمارەیەکی زۆریان کوێربوون یان دەستیان لەدەستداوە.&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollahs-tunnels-flexible-command-weather-israels-deadly-blows-2024-09-25/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; لە بەرامبەردا حیزبوڵڵا کە ھێرشەکەی بە ئەگەریی [[ڕاگەیاندنی شەڕ]] لە لایەن ئیسرائیلەوە پێناسە کرد، دوای چەند ڕۆژێک ھێرشی مووشەکی بۆ سەر باکووری ئیسرائیل دەستپێکرد.&lt;ref&gt;https://www.reuters.com/world/middle-east/dozens-hezbollah-members-wounded-lebanon-when-pagers-exploded-sources-witnesses-2024-09-17/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.haaretz.com/israel-news/2024-09-19/ty-article-live/netanyahu-slams-misguided-starmer-accuses-u-k-of-sending-mixed-messages/00000192-07f9-d543-ab9f-2ffbf5790000&lt;/ref&gt;

=== ھەڵمەتەکانی پێشووی ئیسرائیل ===
لە ١ی تشرینی یەکەمدا، سوپای ئیسرائیل ئاشکرای کرد کە ھێزە تایبەتەکانی لە مانگی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ەوە زیاتر لە ٧٠ ھێرشی شاراوەی بچووکیان بۆ باشووری لوبنان ئەنجامداوە، بەڵام لەم ھەڵمەتانەدا لەگەڵ چەکدارانی حیزبوڵڵا پێکدادانیان نەبووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Watch: Israel destroys Hezbollah tunnels and infrastructure in southern Lebanon|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/10/01/watch-israel-destroys-hezbollah-tunnels-inside-lebanon/|newspaper=The Telegraph|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|issn=0307-1235|زمان=en-GB|یەکەم=Paul|دوایین=Nuki}}&lt;/ref&gt; ئیسرائیل ڕایگەیاندووە، تونێل و چەک و پلانی داگیرکاریی حزبوڵڵایان لە گوندەکانی نزیک سنوور ئاشکرا کردووە، لەوانە ئەتا  ئەشەب، مەیس جەبەل و کفرکەللا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=IDF invasion of southern Lebanon meets no Hezbollah resistance |ناونیشان=https://www.jpost.com/israel-hamas-war/article-822764 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |زمان=en}}&lt;/ref&gt; [[دانیاڵ ھاگاری]] وتەبێژی سوپای ئیسرائیل ڕایگەیاند، بۆیان دەرکەوتووە کە حیزبوڵڵا پلانی دەستپێکردنی ھێرشێکی ھاوشێوەی [[ھێرشی ٢٠٢٣ی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل|ھێرشەکانی ٧ی تشرینی یەکەمی حەماس]] ھەبووە، کە بووەتە ھۆی دروستبوونی ململانێیەکان.&lt;ref&gt;https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-has-begun-limited-raids-against-hezbollah-targets-border-area-2024-09-30/&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[شەڕی لوبنان (٢٠٠٦)|شەڕی ٢٠٠٦ی لوبنان]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تد|لوبنان|ئیسرائیل|ئێران|ڕۆژھەڵاتی ناوین|شەڕ|سیاسەت|فەلەستین|سووریا|دەیەی ٢٠٢٠}}
{{پۆلی کۆمنز|2024 Israeli invasion of Lebanon}}

[[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:ململانێیەکان]]
[[پۆل:شەڕەکان]]
[[پۆل:سنوورەکان]]</text>
      <sha1>64wmpcpxsgtnivu26iov3sdkqn29qnm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581294</id>
      <parentid>1581293</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T19:28:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Hivja پەڕەی [[داگیرکاریی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان]]ی گواستەوە بۆ [[ھێرشی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان]]: ناوی بێلایەن تر و گشتگیرتر (ھێرشەکان فراوانتر بوون لە داگیرکردنی وشکانی) </comment>
      <origin>1581293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28382" sha1="64wmpcpxsgtnivu26iov3sdkqn29qnm" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی پێکدادانی سەربازی
| پێکدادان    = ھێرشی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان
| بەشێک_لە      = [[پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا (٢٠٢٣–ئێستا)]]
| وێنە       = [[پەڕگە:Israel-Lebanon-Syria-border-Conflict-2023.svg|وێنۆک]]
| سەرنووس     =
{{rightlegend|#0038b8ff|ئیسرائیل}}{{rightlegend|#f7e117ff|ئەو ناوچانەی لوبنان کە حیزبوڵڵای لێیە}}{{rightlegend|#800080ff|داگیرکارییە ناسراوەکانی ئیسرائیل لە لوبنان}}{{rightlegend|#ce1126ff|سووریا}}{{rightlegend|#13e7dbff|[[بەرزایییەکانی جۆلان|جۆلان]] و [[غەجار]]ی داگیرکراو لەلایەن ئیسرائیل}}{{left|1={{legend-line|blue dashed 2px|ئەو ناوچانەی کە لەلایەن ئیسرائیلەوە فەرمانی چۆڵکردنیان پێدراوە}}}}
| ڕێکەوت        = ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ – ئێستا
| شوێن       = [[باشووری لوبنان]]
| تەوەرەکان = 
| جۆری_نەخشە    = 
| پشووی_نەخشە  = 
| latitude    = 
| longitude   = 
| قەبارەی_نەخشە    = 
| هێماقەبارەی_نەخشە = 
| سەرنووسی_نەخشە = 
| ڕووی_نەخشە   = 
| هەرێمی   = 
| ئەنجام      = 
| دۆخ      = بەردەوامە
| سەرەی_جەنگاوەران = 
| جەنگاوەر١  = {{ئاڵا|ئیسرائیل}}
| جەنگاوەر٢  = {{ئاڵا|Hezbollah}}
----
[[سوپای لوبنان|ھێزە چەکدارەکانی لوبنان]] {{ئاڵا|لوبنان}}
| جەنگاوەر٣  = 
| فەرماندە١  = 
| فەرماندە٢  = 
| فەرماندە٣  = 
| یەکەکان١      = 
| یەکەکان٢      = 
| یەکەکان٣      = 
| هێز١   = [[File:Flag of the Israel Defense Forces.svg|20px|alt=Flag]] ١٢٫٠٠٠–١٤٫٠٠٠
| هێز٢   = {{ھێمای ئاڵا|Hezbollah}} ٢٠٫٠٠٠–١٠٠٫٠٠٠
| هێز٣   = 
| زیانەکان١ = '''بە گوتەی ئیسرائیل''':{{ھن}}کوژرانی ٩ سەرباز، برینداربوونی ١٨{{ھن}}'''بە گوتەی حیزبوڵڵا''':{{ھن}}٢٦ سەرباز کوژراوە، ٣ تانکی [[مێرکاوە]] تێکشکێنراوە
| زیانەکان٢ = '''بە گوتەی ئیسرائیل''':{{ھن}}٢٥٠ چەکداری حیزبوڵڵا کوژراون، ٢ سەربازی لوبنانیش کوژراوە
| زیانەکان٣ = کوژرانی ٢٨ پزیشکی لوبنانی{{ھن}}کوژرانی ٤٠ کارمەندی گەڕان و فریاگوزاری{{ھن}}١.٢ ملیۆن ئاوارە بوون
| تێبینییەکان       = 
| campaignbox = 
}}

لە ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤، [[ئیسرائیل]] دەستی بە داگیرکردنی [[باشووری لوبنان]] کرد لە پەرەسەندنی [[پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی بەردەوامی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا]]، کە لە ئەنجامی پەرەسەندنی شەڕی ئیسرائیل و حەماس ڕوویدا، ھەندێک سەرچاوەی ئیسرائیلی ئەم شەڕە بە '''سێیەمین شەڕی لوبنان''' دەناسێنن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Events in North amount to 'Third Lebanon War,' security official says |ناونیشان=https://www.jpost.com/breaking-news/article-821325 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |زمان=en}}&lt;/ref&gt; دوابەدوای زنجیرەیەک ھێرشی گەورە بۆ سەر [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵا]] لە مانگی ئەیلوولدا کە تواناکانی ئەو ڕێکخراوەی دابەزاند&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=After the decapitation of Hizbullah, Iran could race for a nuclear bomb|ناونیشان=https://www.economist.com/briefing/2024/09/30/iran-could-race-for-the-bomb-after-the-decapitation-of-hizbullah|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ئیش=The Economist|issn=0013-0613|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241001001703/https://www.economist.com/briefing/2024/09/30/iran-could-race-for-the-bomb-after-the-decapitation-of-hizbullah}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ibish |یەکەم=Hussein |ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.theatlantic.com/international/archive/2024/09/hezbollah-got-caught-its-own-trap/680076/|سەردێڕ=Hezbollah Got Caught in Its Own Trap |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241001002041/https://www.theatlantic.com/international/archive/2024/09/hezbollah-got-caught-its-own-trap/680076/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=The Atlantic |زمان=en}}&lt;/ref&gt; و سەرکردایەتییەکەی وێران کرد؛&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Mackenzie|یەکەم=James|دوایین٢=Gebeily|یەکەم٢=Maya|دوایین٣=Lubell|یەکەم٣=Maayan|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Israel says it's raiding Hezbollah strongholds in Lebanon, group fires at Israel|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-has-begun-limited-raids-against-hezbollah-targets-border-area-2024-09-30/|ئیش=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Nakhoul|یەکەم=Samia|دوایین٢=Hafezi|یەکەم٢=Parisa|دوایین٣=Lubell|یەکەم٣=Maayan|ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Nasrallah's killing reveals depth of Israel's penetration of Hezbollah|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/nasrallahs-killing-reveals-depth-israels-penetration-hezbollah-2024-09-28/|ئیش=Reuters}}&lt;/ref&gt; ئەمەش بە [[تەقینەوەی پەیجەرەکانی ٢٠٢٤ی لوبنان|تەقینەوەی ئامێری پەیوەندییەکانی]] دەستی پێکرد،&lt;ref name=&quot;AP-News-2024b22&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lidman |یەکەم=Melanie |دوایین٢=Mroue |یەکەم٢=Bassem |دوایین٣=Hatoum |یەکەم٣=Bassam |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://apnews.com/article/israel-palestinians-hamas-war-news-lebanon-hezbollah-e3ca9c83642056f962fdf76319e3b8de|سەردێڕ=Israeli strikes kill 492 in Lebanon's deadliest day of conflict since 2006 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240924060908/https://apnews.com/article/israel-palestinians-hamas-war-news-lebanon-hezbollah-e3ca9c83642056f962fdf76319e3b8de |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=Associated Press}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=El Deeb |یەکەم=Sarah |ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://apnews.com/article/lebanon-hezbollah-israel-mideast-tensions-attack-8ec89de2b117b52e2c09b19155e35d13|سەردێڕ=Hezbollah commander killed in Israeli airstrike was top military official on US wanted list |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240929181149/https://apnews.com/article/lebanon-hezbollah-israel-mideast-tensions-attack-8ec89de2b117b52e2c09b19155e35d13 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=Associated Press |زمان=en}}&lt;/ref&gt; دواتر [[ھێرشەکانی ئەیلوولی ٢٠٢٤ بۆ سەر لوبنان|ھەڵمەتێکی بۆردومانی ئاسمانی ئیسرائیل]] کە حیزبوڵڵای لە سەرانسەری لوبنان کردە ئامانج،&lt;ref name=&quot;:132&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Stroul|یەکەم=Dana|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Israel and Hezbollah Are Escalating Toward Catastrophe|ناونیشان=https://www.foreignaffairs.com/israel/israel-and-hezbollah-are-escalating-toward-catastrophe|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ئیش=Foreign Affairs|زمان=en-US|issn=0015-7120|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241005002526/https://www.foreignaffairs.com/israel/israel-and-hezbollah-are-escalating-toward-catastrophe}}&lt;/ref&gt; و بە [[تیرۆرکردنی حەسەن نەسروڵڵا|تیرۆرکردنی]] [[حەسەن نەسروڵڵا]]ی سەرۆکی حیزبوڵڵا لە ٢٧ی ئەیلوولدا گەیشتە لووتکە.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://apnews.com/article/lebanon-israel-hezbollah-airstrikes-28-september-2024-c4751957433ff944c4eb06027885a973|سەردێڕ=Hezbollah confirms its leader Hassan Nasrallah was killed in an Israeli airstrike |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240928081831/https://apnews.com/article/lebanon-israel-hezbollah-airstrikes-28-september-2024-c4751957433ff944c4eb06027885a973 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=Associated Press |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Mroue|یەکەم=Bassem|دوایین٢=Lidman|یەکەم٢=Melanie|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Hezbollah confirms its leader Hassan Nasrallah was killed in an Israeli airstrike|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/2024/09/28/lebanon-israel-hezbollah-airstrikes-28-september-2024/c19a099a-7d69-11ef-980d-341a84fdff8f_story.html|ئیش=The Washington Post|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241003161108/https://www.washingtonpost.com/world/2024/09/28/lebanon-israel-hezbollah-airstrikes-28-september-2024/c19a099a-7d69-11ef-980d-341a84fdff8f_story.html}}&lt;/ref&gt;

لە ٣٠ی ئەیلوولدا، [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل|سوپای ئیسرائیل]] بەشێک لە سنوورەکانی باکووری ئیسرائیلی وەک ناوچەی سەربازی داخراو ناساند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Chao-Fong|یەکەم=Léonie|دوایین٢=Belam|یەکەم٢=Martin|دوایین٣=Gecsoyler|یەکەم٣=Sammy|دوایین٤=Yerushalmy|یەکەم٤=Jonathan|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Middle East crisis live: Israel launches small raids across border amid reports Lebanese army is pulling back|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/live/2024/sep/30/israel-attacks-live-blog-lebanon-yemen-hamas-hezbollah-news-updates-middle-east-crisis|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ئیش=The Guardian|issn=0261-3077|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241004224448/https://www.theguardian.com/world/live/2024/sep/30/israel-attacks-live-blog-lebanon-yemen-hamas-hezbollah-news-updates-middle-east-crisis}}&lt;/ref&gt; لە سەرەتای داگیرکارییەکەدا [[سوپای لوبنان|ھێزە چەکدارەکانی لوبنان]] لە [[ھێڵی شین (لوبنان)|ھێڵی شین]] کشانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Gebeily|یەکەم=Maya|دوایین٢=Azhari|یەکەم٢=Timour|دوایین٣=Stewart|یەکەم٣=Phil|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Lebanese troops pull back from border as Israeli ground invasion looms|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/apartment-building-beirut-hit-israel-widens-air-campaign-2024-09-29/|ئیش=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;

بە گوتەی ئیسرائیل، ئەو داگیرکارییە ھەوڵدەدات ھێز و ژێرخانی حیزبوڵڵا لە ڕیشەدا بڕوخێنێت کە دەکرێ مەترسی لەسەر پێکھاتە سڤیلییەکانی باکووری ئیسرائیل دروست بکات.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://apnews.com/live/israel-lebanon-ground-operation-updates#00000192-47ee-d98b-abf7-5fefba2f0000|سەردێڕ=As it happened: Israel carries out airstrikes in southern Beirut cutting off key border crossing into Syria |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241001013502/https://apnews.com/live/israel-lebanon-ground-operation-updates#00000192-47ee-d98b-abf7-5fefba2f0000 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Associated Press |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jpost 1oct&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jeremy Bob |یەکەم=Yonah |ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.jpost.com/israel-hamas-war/article-822764|سەردێڕ=IDF invasion of southern Lebanon meets no Hezbollah resistance |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241001124446/https://www.jpost.com/israel-hamas-war/article-822764 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[The Jerusalem Post]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Livni|یەکەم=Ephrat|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Why Did Israel Send Troops Into Lebanon?|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2024/10/01/world/middleeast/why-israel-lebanon-invasion.html|ئیش=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241001105352/https://www.nytimes.com/2024/10/01/world/middleeast/why-israel-lebanon-invasion.html}}&lt;/ref&gt; حیزبوڵڵا ئاماژەی بەوە کردوە، ئامانجیان فشارخستنە سەر ئیسرائیلە لەڕێگەی ناچارکردنی ئیسرائیل بە شەڕکردن لە دوو بەرەدا.&lt;ref name=&quot;:132&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Stroul|یەکەم=Dana|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Israel and Hezbollah Are Escalating Toward Catastrophe|ناونیشان=https://www.foreignaffairs.com/israel/israel-and-hezbollah-are-escalating-toward-catastrophe|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ئیش=Foreign Affairs|زمان=en-US|issn=0015-7120|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241005002526/https://www.foreignaffairs.com/israel/israel-and-hezbollah-are-escalating-toward-catastrophe}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFStroul2024&quot;&gt;Stroul, Dana (23 September 2024). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== پشت ڕووداوەکان ==
دوایین جار کە ئیسرائیل ھێرشی کردە سەر باشووری لوبنان و شەڕی وشکانی لەگەڵ حزبوڵڵادا کرد، لە [[شەڕی لوبنان (٢٠٠٦)|شەڕی لوبنان]] بوو لە ٢٠٠٦ و ماوەی مانگێکی خایاند.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Federman |یەکەم=Josef |دوایین٢=Lee |یەکەم٢=Matthew |دوایین٣=Sewell |یەکەم٣=Abby |ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://apnews.com/article/israel-lebanon-hezbollah-gaza-news-09-30-2024-83ea5f243688f309754ec74850de4238|سەردێڕ=Israel begins ground offensive against Hezbollah in southern Lebanon |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241005002529/https://apnews.com/article/israel-lebanon-hezbollah-gaza-news-09-30-2024-83ea5f243688f309754ec74850de4238 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Associated Press |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

دوای ماوەیەکی کەم لە دەستپێکردنی [[شەڕی ئیسرائیل و حەماس]] لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣، حیزبوڵڵا پەیوەندی بە ململانێکانەوە کرد و بە ئاماژەدان بە ھاودەنگی لەگەڵ فەلەستینییەکان،&lt;ref name=&quot;aj&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Hezbollah fires on Israel after several members killed in shelling|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/9/hezbollah-fires-on-israel-after-several-members-killed-in-shelling|ئیش=Al Jazeera|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240615150157/https://www.aljazeera.com/news/2023/10/9/hezbollah-fires-on-israel-after-several-members-killed-in-shelling}}&lt;/ref&gt; کە بە خێرایی پەرەی سەند و بووە ھۆی ئاڵوگۆڕی سەربازی ئاسایی سنووربەزاندن کە کاریگەری لەسەر باکووری ئیسرائیل و [[باشووری لوبنان]] و [[بەرزایییەکانی جۆلان]] ھەبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://apnews.com/article/lebanon-israel-chebaa-farms-gaza-rocket-attack-cd7b26f890bf4cae32491721506ec0a1|سەردێڕ=Hezbollah bombards Israeli positions in disputed area along border with Syria's Golan Heights |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241003022755/https://apnews.com/article/lebanon-israel-chebaa-farms-gaza-rocket-attack-cd7b26f890bf4cae32491721506ec0a1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=Associated Press |زمان=en}}&lt;/ref&gt; حیزبوڵڵا پێشنیاری ئاگربەستی دەستبەجێی کرد ئەگەر ئاگربەست لە غەززەش ڕووبدات.&lt;ref name=&quot;Hezbollah warns&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Guerin|یەکەم=Orla|ڕێکەوت=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Hezbollah warns of regional war if Gaza bombing goes on|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-67349605|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ئیش=BBC|زمان=en-GB|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240926030130/https://www.bbc.com/news/world-67349605}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/12/10/violence-escalates-between-israel-and-lebanons-hezbollah-amid-gaza-assault|سەردێڕ=Violence escalates between Israel and Lebanon’s Hezbollah amid Gaza assault |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240926023936/https://www.aljazeera.com/news/2023/12/10/violence-escalates-between-israel-and-lebanons-hezbollah-amid-gaza-assault |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ تا ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤، حیزبوڵڵا ھەزار و ٩٠٠ ھێرشی سنووربەزێنی ئەنجامداوە، ئیسرائیلیش ٨٣٠٠ ھێرشی دیکەی ئەنجامداوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hussein |یەکەم=Mohammed |ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/25/mapping-10000-cross-border-attacks-between-israel-and-lebanon|سەردێڕ=Mapping 10,000 cross-border attacks between Israel and Lebanon |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240926023941/https://www.aljazeera.com/news/2024/9/25/mapping-10000-cross-border-attacks-between-israel-and-lebanon |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}&lt;/ref&gt; شەڕەکە بووە ھۆی کوژرانی ٥٦٤ کەس لە لوبنان (لەوانەش ١٣٣ ھاووڵاتی)،&lt;ref name=&quot;leb-displace&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://reliefweb.int/report/lebanon/lebanon-flash-update-25-escalation-hostilities-south-lebanon-23-august-2024|سەردێڕ=Lebanon: Flash Update #25 - Escalation of hostilities in South Lebanon, as of 23 August 2024 - Lebanon {{!}} ReliefWeb |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240923020751/https://reliefweb.int/report/lebanon/lebanon-flash-update-25-escalation-hostilities-south-lebanon-23-august-2024 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=[[United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt; و ٥٢ لە ئیسرائیل (لەوانە ٢٧ ھاووڵاتی)، ئاوارەبوونی تەواوی کۆمەڵگاکان لە ئیسرائیل و لوبنان،&lt;ref name=&quot;leb-displace&quot;/&gt; لەگەڵ زیانێکی بەرچاوی ژێرخانی خەڵکی ئاسایی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nour |یەکەم=Ahmed |دوایین٢=Ball |یەکەم٢=Peter |ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cv2gj544x65o|سەردێڕ=Israel-Hezbollah: Mapping the scale of damage of cross-border attacks |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240726225348/https://www.bbc.com/news/articles/cv2gj544x65o |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=BBC |زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt;

=== پێکدادانەکان لە ئەیلوولی ٢٠٢٤ ===
ململانێکان لە مانگی ئەیلوولی ٢٠٢٤ پەرەیان سەند، لە ١٧ و ١٨ی ئەیلوولدا ھەزاران پەیجەری دەستیی حیزبوڵڵا لە [[تەقینەوەی پەیجەرەکانی ٢٠٢٤ی لوبنان|زنجیرەیەک ھێرشی]] ھاوئاھەنگدا تەقینەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Edwards |یەکەم=Jeremy Diamond, Lauren Kent, Rob Picheta, Christian |ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Israel behind deadly pager explosions that targeted Hezbollah and injured thousands in Lebanon |ناونیشان=https://edition.cnn.com/2024/09/17/middleeast/lebanon-hezbollah-pagers-explosions-intl/index.html |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=CNN |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە تەقینەوەکاندا ٤٢ کەس گیانیان لەدەستدا و ٣٥٠٠ کەسیش برینداربوون کە ھاووڵاتی ئاساییشیان تێدابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=‘We are isolated, tired, scared’: pager attack leaves Lebanon in shock|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2024/sep/20/we-are-isolated-tired-scared-pager-attack-leaves-lebanon-in-shock|newspaper=The Guardian|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|issn=0261-3077|زمان=en-GB|یەکەم=William|دوایین=Christou}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=News |یەکەم=A. B. C. |سەردێڕ=20 more dead, 450 injured as new round of explosions rocks Lebanon: Health officials |ناونیشان=https://abcnews.go.com/International/hezbollah-vows-reckoning-after-thousands-lebanon-injured-exploding/story?id=113798347 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=ABC News |زمان=en}}&lt;/ref&gt; [[ڕۆیتەرز|ئاژانسی ڕۆیتەرز]] بڵاویکردەوە، بەپێی وتەی بەرپرسێکی حیزبوڵڵا کە ناوی نەھێنراوە، ١٫٥٠٠ چەکداری حیزبوڵڵا بەھۆی برینەکانیان لە چالاکی دەرھێنراون و ژمارەیەکی زۆریان کوێربوون یان دەستیان لەدەستداوە.&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollahs-tunnels-flexible-command-weather-israels-deadly-blows-2024-09-25/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; لە بەرامبەردا حیزبوڵڵا کە ھێرشەکەی بە ئەگەریی [[ڕاگەیاندنی شەڕ]] لە لایەن ئیسرائیلەوە پێناسە کرد، دوای چەند ڕۆژێک ھێرشی مووشەکی بۆ سەر باکووری ئیسرائیل دەستپێکرد.&lt;ref&gt;https://www.reuters.com/world/middle-east/dozens-hezbollah-members-wounded-lebanon-when-pagers-exploded-sources-witnesses-2024-09-17/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.haaretz.com/israel-news/2024-09-19/ty-article-live/netanyahu-slams-misguided-starmer-accuses-u-k-of-sending-mixed-messages/00000192-07f9-d543-ab9f-2ffbf5790000&lt;/ref&gt;

=== ھەڵمەتەکانی پێشووی ئیسرائیل ===
لە ١ی تشرینی یەکەمدا، سوپای ئیسرائیل ئاشکرای کرد کە ھێزە تایبەتەکانی لە مانگی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ەوە زیاتر لە ٧٠ ھێرشی شاراوەی بچووکیان بۆ باشووری لوبنان ئەنجامداوە، بەڵام لەم ھەڵمەتانەدا لەگەڵ چەکدارانی حیزبوڵڵا پێکدادانیان نەبووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Watch: Israel destroys Hezbollah tunnels and infrastructure in southern Lebanon|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/10/01/watch-israel-destroys-hezbollah-tunnels-inside-lebanon/|newspaper=The Telegraph|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|issn=0307-1235|زمان=en-GB|یەکەم=Paul|دوایین=Nuki}}&lt;/ref&gt; ئیسرائیل ڕایگەیاندووە، تونێل و چەک و پلانی داگیرکاریی حزبوڵڵایان لە گوندەکانی نزیک سنوور ئاشکرا کردووە، لەوانە ئەتا  ئەشەب، مەیس جەبەل و کفرکەللا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=IDF invasion of southern Lebanon meets no Hezbollah resistance |ناونیشان=https://www.jpost.com/israel-hamas-war/article-822764 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |زمان=en}}&lt;/ref&gt; [[دانیاڵ ھاگاری]] وتەبێژی سوپای ئیسرائیل ڕایگەیاند، بۆیان دەرکەوتووە کە حیزبوڵڵا پلانی دەستپێکردنی ھێرشێکی ھاوشێوەی [[ھێرشی ٢٠٢٣ی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل|ھێرشەکانی ٧ی تشرینی یەکەمی حەماس]] ھەبووە، کە بووەتە ھۆی دروستبوونی ململانێیەکان.&lt;ref&gt;https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-has-begun-limited-raids-against-hezbollah-targets-border-area-2024-09-30/&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[شەڕی لوبنان (٢٠٠٦)|شەڕی ٢٠٠٦ی لوبنان]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تد|لوبنان|ئیسرائیل|ئێران|ڕۆژھەڵاتی ناوین|شەڕ|سیاسەت|فەلەستین|سووریا|دەیەی ٢٠٢٠}}
{{پۆلی کۆمنز|2024 Israeli invasion of Lebanon}}

[[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:ململانێیەکان]]
[[پۆل:شەڕەکان]]
[[پۆل:سنوورەکان]]</text>
      <sha1>64wmpcpxsgtnivu26iov3sdkqn29qnm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581467</id>
      <parentid>1581294</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:16:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <origin>1581467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28453" sha1="c45ipr8u0h9vcp1b8vspp0sewy6yvz5" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی پێکدادانی سەربازی
| پێکدادان    = ھێرشی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان
| بەشێک_لە      = [[پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا (٢٠٢٣–ئێستا)]]
| وێنە       = [[پەڕگە:Israel-Lebanon-Syria-border-Conflict-2023.svg|وێنۆک]]
| سەرنووس     =
{{rightlegend|#0038b8ff|ئیسرائیل}}{{rightlegend|#f7e117ff|ئەو ناوچانەی لوبنان کە حیزبوڵڵای لێیە}}{{rightlegend|#800080ff|داگیرکارییە ناسراوەکانی ئیسرائیل لە لوبنان}}{{rightlegend|#ce1126ff|سووریا}}{{rightlegend|#13e7dbff|[[بەرزایییەکانی جۆلان|جۆلان]] و [[غەجار]]ی داگیرکراو لەلایەن ئیسرائیل}}{{left|1={{legend-line|blue dashed 2px|ئەو ناوچانەی کە لەلایەن ئیسرائیلەوە فەرمانی چۆڵکردنیان پێدراوە}}}}
| ڕێکەوت        = ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ – ئێستا
| شوێن       = [[باشووری لوبنان]]
| تەوەرەکان = 
| جۆری_نەخشە    = 
| پشووی_نەخشە  = 
| latitude    = 
| longitude   = 
| قەبارەی_نەخشە    = 
| هێماقەبارەی_نەخشە = 
| سەرنووسی_نەخشە = 
| ڕووی_نەخشە   = 
| هەرێمی   = 
| ئەنجام      = 
| دۆخ      = بەردەوامە
| سەرەی_جەنگاوەران = 
| جەنگاوەر١  = {{ئاڵا|ئیسرائیل}}
| جەنگاوەر٢  = {{ئاڵا|Hezbollah}}
----
[[سوپای لوبنان|ھێزە چەکدارەکانی لوبنان]] {{ئاڵا|لوبنان}}
| جەنگاوەر٣  = 
| فەرماندە١  = 
| فەرماندە٢  = 
| فەرماندە٣  = 
| یەکەکان١      = 
| یەکەکان٢      = 
| یەکەکان٣      = 
| هێز١   = [[File:Flag of the Israel Defense Forces.svg|20px|alt=Flag]] ١٢٫٠٠٠–١٤٫٠٠٠
| هێز٢   = {{ھێمای ئاڵا|Hezbollah}} ٢٠٫٠٠٠–١٠٠٫٠٠٠
| هێز٣   = 
| زیانەکان١ = '''بە گوتەی ئیسرائیل''':{{ھن}}کوژرانی ٩ سەرباز، برینداربوونی ١٨{{ھن}}'''بە گوتەی حیزبوڵڵا''':{{ھن}}٢٦ سەرباز کوژراوە، ٣ تانکی [[مێرکاوە]] تێکشکێنراوە
| زیانەکان٢ = '''بە گوتەی ئیسرائیل''':{{ھن}}٢٥٠ چەکداری حیزبوڵڵا کوژراون، ٢ سەربازی لوبنانیش کوژراوە
| زیانەکان٣ = کوژرانی ٢٨ پزیشکی لوبنانی{{ھن}}کوژرانی ٤٠ کارمەندی گەڕان و فریاگوزاری{{ھن}}١.٢ ملیۆن ئاوارە بوون
| تێبینییەکان       = 
| campaignbox = 
}}

لە ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤، [[ئیسرائیل]] دەستی بە داگیرکردنی [[باشووری لوبنان]] کرد لە پەرەسەندنی [[پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی بەردەوامی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا]]، کە لە ئەنجامی پەرەسەندنی شەڕی ئیسرائیل و حەماس ڕوویدا، ھەندێک سەرچاوەی ئیسرائیلی ئەم شەڕە بە '''سێیەمین شەڕی لوبنان''' دەناسێنن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Events in North amount to 'Third Lebanon War,' security official says |ناونیشان=https://www.jpost.com/breaking-news/article-821325 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |زمان=en}}&lt;/ref&gt; دوابەدوای زنجیرەیەک ھێرشی گەورە بۆ سەر [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵا]] لە مانگی ئەیلوولدا کە تواناکانی ئەو ڕێکخراوەی دابەزاند&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=After the decapitation of Hizbullah, Iran could race for a nuclear bomb|ناونیشان=https://www.economist.com/briefing/2024/09/30/iran-could-race-for-the-bomb-after-the-decapitation-of-hizbullah|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ئیش=The Economist|issn=0013-0613|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241001001703/https://www.economist.com/briefing/2024/09/30/iran-could-race-for-the-bomb-after-the-decapitation-of-hizbullah}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ibish |یەکەم=Hussein |ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.theatlantic.com/international/archive/2024/09/hezbollah-got-caught-its-own-trap/680076/|سەردێڕ=Hezbollah Got Caught in Its Own Trap |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241001002041/https://www.theatlantic.com/international/archive/2024/09/hezbollah-got-caught-its-own-trap/680076/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=The Atlantic |زمان=en}}&lt;/ref&gt; و سەرکردایەتییەکەی وێران کرد؛&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Mackenzie|یەکەم=James|دوایین٢=Gebeily|یەکەم٢=Maya|دوایین٣=Lubell|یەکەم٣=Maayan|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Israel says it's raiding Hezbollah strongholds in Lebanon, group fires at Israel|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-has-begun-limited-raids-against-hezbollah-targets-border-area-2024-09-30/|ئیش=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Nakhoul|یەکەم=Samia|دوایین٢=Hafezi|یەکەم٢=Parisa|دوایین٣=Lubell|یەکەم٣=Maayan|ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Nasrallah's killing reveals depth of Israel's penetration of Hezbollah|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/nasrallahs-killing-reveals-depth-israels-penetration-hezbollah-2024-09-28/|ئیش=Reuters}}&lt;/ref&gt; ئەمەش بە [[تەقینەوەی پەیجەرەکانی ٢٠٢٤ی لوبنان|تەقینەوەی ئامێری پەیوەندییەکانی]] دەستی پێکرد،&lt;ref name=&quot;AP-News-2024b22&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lidman |یەکەم=Melanie |دوایین٢=Mroue |یەکەم٢=Bassem |دوایین٣=Hatoum |یەکەم٣=Bassam |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://apnews.com/article/israel-palestinians-hamas-war-news-lebanon-hezbollah-e3ca9c83642056f962fdf76319e3b8de|سەردێڕ=Israeli strikes kill 492 in Lebanon's deadliest day of conflict since 2006 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240924060908/https://apnews.com/article/israel-palestinians-hamas-war-news-lebanon-hezbollah-e3ca9c83642056f962fdf76319e3b8de |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=Associated Press}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=El Deeb |یەکەم=Sarah |ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://apnews.com/article/lebanon-hezbollah-israel-mideast-tensions-attack-8ec89de2b117b52e2c09b19155e35d13|سەردێڕ=Hezbollah commander killed in Israeli airstrike was top military official on US wanted list |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240929181149/https://apnews.com/article/lebanon-hezbollah-israel-mideast-tensions-attack-8ec89de2b117b52e2c09b19155e35d13 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=Associated Press |زمان=en}}&lt;/ref&gt; دواتر [[ھێرشەکانی ئەیلوولی ٢٠٢٤ بۆ سەر لوبنان|ھەڵمەتێکی بۆردومانی ئاسمانی ئیسرائیل]] کە حیزبوڵڵای لە سەرانسەری لوبنان کردە ئامانج،&lt;ref name=&quot;:132&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Stroul|یەکەم=Dana|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Israel and Hezbollah Are Escalating Toward Catastrophe|ناونیشان=https://www.foreignaffairs.com/israel/israel-and-hezbollah-are-escalating-toward-catastrophe|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ئیش=Foreign Affairs|زمان=en-US|issn=0015-7120|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241005002526/https://www.foreignaffairs.com/israel/israel-and-hezbollah-are-escalating-toward-catastrophe}}&lt;/ref&gt; و بە [[تیرۆرکردنی حەسەن نەسروڵڵا|تیرۆرکردنی]] [[حەسەن نەسروڵڵا]]ی سەرۆکی حیزبوڵڵا لە ٢٧ی ئەیلوولدا گەیشتە لووتکە.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://apnews.com/article/lebanon-israel-hezbollah-airstrikes-28-september-2024-c4751957433ff944c4eb06027885a973|سەردێڕ=Hezbollah confirms its leader Hassan Nasrallah was killed in an Israeli airstrike |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240928081831/https://apnews.com/article/lebanon-israel-hezbollah-airstrikes-28-september-2024-c4751957433ff944c4eb06027885a973 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=Associated Press |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Mroue|یەکەم=Bassem|دوایین٢=Lidman|یەکەم٢=Melanie|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Hezbollah confirms its leader Hassan Nasrallah was killed in an Israeli airstrike|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/2024/09/28/lebanon-israel-hezbollah-airstrikes-28-september-2024/c19a099a-7d69-11ef-980d-341a84fdff8f_story.html|ئیش=The Washington Post|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241003161108/https://www.washingtonpost.com/world/2024/09/28/lebanon-israel-hezbollah-airstrikes-28-september-2024/c19a099a-7d69-11ef-980d-341a84fdff8f_story.html}}&lt;/ref&gt;

لە ٣٠ی ئەیلوولدا، [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل|سوپای ئیسرائیل]] بەشێک لە سنوورەکانی باکووری ئیسرائیلی وەک ناوچەی سەربازی داخراو ناساند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Chao-Fong|یەکەم=Léonie|دوایین٢=Belam|یەکەم٢=Martin|دوایین٣=Gecsoyler|یەکەم٣=Sammy|دوایین٤=Yerushalmy|یەکەم٤=Jonathan|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Middle East crisis live: Israel launches small raids across border amid reports Lebanese army is pulling back|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/live/2024/sep/30/israel-attacks-live-blog-lebanon-yemen-hamas-hezbollah-news-updates-middle-east-crisis|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ئیش=The Guardian|issn=0261-3077|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241004224448/https://www.theguardian.com/world/live/2024/sep/30/israel-attacks-live-blog-lebanon-yemen-hamas-hezbollah-news-updates-middle-east-crisis}}&lt;/ref&gt; لە سەرەتای داگیرکارییەکەدا [[سوپای لوبنان|ھێزە چەکدارەکانی لوبنان]] لە [[ھێڵی شین (لوبنان)|ھێڵی شین]] کشانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Gebeily|یەکەم=Maya|دوایین٢=Azhari|یەکەم٢=Timour|دوایین٣=Stewart|یەکەم٣=Phil|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Lebanese troops pull back from border as Israeli ground invasion looms|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/apartment-building-beirut-hit-israel-widens-air-campaign-2024-09-29/|ئیش=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;

بە گوتەی ئیسرائیل، ئەو داگیرکارییە ھەوڵدەدات ھێز و ژێرخانی حیزبوڵڵا لە ڕیشەدا بڕوخێنێت کە دەکرێ مەترسی لەسەر پێکھاتە سڤیلییەکانی باکووری ئیسرائیل دروست بکات.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://apnews.com/live/israel-lebanon-ground-operation-updates#00000192-47ee-d98b-abf7-5fefba2f0000|سەردێڕ=As it happened: Israel carries out airstrikes in southern Beirut cutting off key border crossing into Syria |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241001013502/https://apnews.com/live/israel-lebanon-ground-operation-updates#00000192-47ee-d98b-abf7-5fefba2f0000 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Associated Press |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jpost 1oct&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jeremy Bob |یەکەم=Yonah |ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.jpost.com/israel-hamas-war/article-822764|سەردێڕ=IDF invasion of southern Lebanon meets no Hezbollah resistance |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241001124446/https://www.jpost.com/israel-hamas-war/article-822764 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[The Jerusalem Post]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Livni|یەکەم=Ephrat|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Why Did Israel Send Troops Into Lebanon?|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2024/10/01/world/middleeast/why-israel-lebanon-invasion.html|ئیش=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241001105352/https://www.nytimes.com/2024/10/01/world/middleeast/why-israel-lebanon-invasion.html}}&lt;/ref&gt; حیزبوڵڵا ئاماژەی بەوە کردوە، ئامانجیان فشارخستنە سەر ئیسرائیلە لەڕێگەی ناچارکردنی ئیسرائیل بە شەڕکردن لە دوو بەرەدا.&lt;ref name=&quot;:132&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Stroul|یەکەم=Dana|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Israel and Hezbollah Are Escalating Toward Catastrophe|ناونیشان=https://www.foreignaffairs.com/israel/israel-and-hezbollah-are-escalating-toward-catastrophe|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ئیش=Foreign Affairs|زمان=en-US|issn=0015-7120|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241005002526/https://www.foreignaffairs.com/israel/israel-and-hezbollah-are-escalating-toward-catastrophe}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFStroul2024&quot;&gt;Stroul, Dana (23 September 2024). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== پشت ڕووداوەکان ==
دوایین جار کە ئیسرائیل ھێرشی کردە سەر باشووری لوبنان و شەڕی وشکانی لەگەڵ حزبوڵڵادا کرد، لە [[شەڕی لوبنان (٢٠٠٦)|شەڕی لوبنان]] بوو لە ٢٠٠٦ و ماوەی مانگێکی خایاند.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Federman |یەکەم=Josef |دوایین٢=Lee |یەکەم٢=Matthew |دوایین٣=Sewell |یەکەم٣=Abby |ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://apnews.com/article/israel-lebanon-hezbollah-gaza-news-09-30-2024-83ea5f243688f309754ec74850de4238|سەردێڕ=Israel begins ground offensive against Hezbollah in southern Lebanon |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241005002529/https://apnews.com/article/israel-lebanon-hezbollah-gaza-news-09-30-2024-83ea5f243688f309754ec74850de4238 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Associated Press |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

دوای ماوەیەکی کەم لە دەستپێکردنی [[شەڕی ئیسرائیل و حەماس]] لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣، حیزبوڵڵا پەیوەندی بە ململانێکانەوە کرد و بە ئاماژەدان بە ھاودەنگی لەگەڵ فەلەستینییەکان،&lt;ref name=&quot;aj&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Hezbollah fires on Israel after several members killed in shelling|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/9/hezbollah-fires-on-israel-after-several-members-killed-in-shelling|ئیش=Al Jazeera|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240615150157/https://www.aljazeera.com/news/2023/10/9/hezbollah-fires-on-israel-after-several-members-killed-in-shelling}}&lt;/ref&gt; کە بە خێرایی پەرەی سەند و بووە ھۆی ئاڵوگۆڕی سەربازی ئاسایی سنووربەزاندن کە کاریگەری لەسەر باکووری ئیسرائیل و [[باشووری لوبنان]] و [[بەرزایییەکانی جۆلان]] ھەبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://apnews.com/article/lebanon-israel-chebaa-farms-gaza-rocket-attack-cd7b26f890bf4cae32491721506ec0a1|سەردێڕ=Hezbollah bombards Israeli positions in disputed area along border with Syria's Golan Heights |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241003022755/https://apnews.com/article/lebanon-israel-chebaa-farms-gaza-rocket-attack-cd7b26f890bf4cae32491721506ec0a1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=Associated Press |زمان=en}}&lt;/ref&gt; حیزبوڵڵا پێشنیاری ئاگربەستی دەستبەجێی کرد ئەگەر ئاگربەست لە غەززەش ڕووبدات.&lt;ref name=&quot;Hezbollah warns&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Guerin|یەکەم=Orla|ڕێکەوت=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Hezbollah warns of regional war if Gaza bombing goes on|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-67349605|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ئیش=BBC|زمان=en-GB|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240926030130/https://www.bbc.com/news/world-67349605}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/12/10/violence-escalates-between-israel-and-lebanons-hezbollah-amid-gaza-assault|سەردێڕ=Violence escalates between Israel and Lebanon’s Hezbollah amid Gaza assault |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240926023936/https://www.aljazeera.com/news/2023/12/10/violence-escalates-between-israel-and-lebanons-hezbollah-amid-gaza-assault |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ تا ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤، حیزبوڵڵا ھەزار و ٩٠٠ ھێرشی سنووربەزێنی ئەنجامداوە، ئیسرائیلیش ٨٣٠٠ ھێرشی دیکەی ئەنجامداوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hussein |یەکەم=Mohammed |ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/25/mapping-10000-cross-border-attacks-between-israel-and-lebanon|سەردێڕ=Mapping 10,000 cross-border attacks between Israel and Lebanon |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240926023941/https://www.aljazeera.com/news/2024/9/25/mapping-10000-cross-border-attacks-between-israel-and-lebanon |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}&lt;/ref&gt; شەڕەکە بووە ھۆی کوژرانی ٥٦٤ کەس لە لوبنان (لەوانەش ١٣٣ ھاووڵاتی)،&lt;ref name=&quot;leb-displace&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://reliefweb.int/report/lebanon/lebanon-flash-update-25-escalation-hostilities-south-lebanon-23-august-2024|سەردێڕ=Lebanon: Flash Update #25 - Escalation of hostilities in South Lebanon, as of 23 August 2024 - Lebanon {{!}} ReliefWeb |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240923020751/https://reliefweb.int/report/lebanon/lebanon-flash-update-25-escalation-hostilities-south-lebanon-23-august-2024 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=[[United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt; و ٥٢ لە ئیسرائیل (لەوانە ٢٧ ھاووڵاتی)، ئاوارەبوونی تەواوی کۆمەڵگاکان لە ئیسرائیل و لوبنان،&lt;ref name=&quot;leb-displace&quot;/&gt; لەگەڵ زیانێکی بەرچاوی ژێرخانی خەڵکی ئاسایی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nour |یەکەم=Ahmed |دوایین٢=Ball |یەکەم٢=Peter |ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cv2gj544x65o|سەردێڕ=Israel-Hezbollah: Mapping the scale of damage of cross-border attacks |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240726225348/https://www.bbc.com/news/articles/cv2gj544x65o |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=BBC |زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt;

=== پێکدادانەکان لە ئەیلوولی ٢٠٢٤ ===
ململانێکان لە مانگی ئەیلوولی ٢٠٢٤ پەرەیان سەند، لە ١٧ و ١٨ی ئەیلوولدا ھەزاران پەیجەری دەستیی حیزبوڵڵا لە [[تەقینەوەی پەیجەرەکانی ٢٠٢٤ی لوبنان|زنجیرەیەک ھێرشی]] ھاوئاھەنگدا تەقینەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Edwards |یەکەم=Jeremy Diamond, Lauren Kent, Rob Picheta, Christian |ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Israel behind deadly pager explosions that targeted Hezbollah and injured thousands in Lebanon |ناونیشان=https://edition.cnn.com/2024/09/17/middleeast/lebanon-hezbollah-pagers-explosions-intl/index.html |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=CNN |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە تەقینەوەکاندا ٤٢ کەس گیانیان لەدەستدا و ٣٥٠٠ کەسیش برینداربوون کە ھاووڵاتی ئاساییشیان تێدابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=‘We are isolated, tired, scared’: pager attack leaves Lebanon in shock|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2024/sep/20/we-are-isolated-tired-scared-pager-attack-leaves-lebanon-in-shock|newspaper=The Guardian|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|issn=0261-3077|زمان=en-GB|یەکەم=William|دوایین=Christou}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=News |یەکەم=A. B. C. |سەردێڕ=20 more dead, 450 injured as new round of explosions rocks Lebanon: Health officials |ناونیشان=https://abcnews.go.com/International/hezbollah-vows-reckoning-after-thousands-lebanon-injured-exploding/story?id=113798347 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=ABC News |زمان=en}}&lt;/ref&gt; [[ڕۆیتەرز|ئاژانسی ڕۆیتەرز]] بڵاویکردەوە، بەپێی وتەی بەرپرسێکی حیزبوڵڵا کە ناوی نەھێنراوە، ١٫٥٠٠ چەکداری حیزبوڵڵا بەھۆی برینەکانیان لە چالاکی دەرھێنراون و ژمارەیەکی زۆریان کوێربوون یان دەستیان لەدەستداوە.&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollahs-tunnels-flexible-command-weather-israels-deadly-blows-2024-09-25/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; لە بەرامبەردا حیزبوڵڵا کە ھێرشەکەی بە ئەگەریی [[ڕاگەیاندنی شەڕ]] لە لایەن ئیسرائیلەوە پێناسە کرد، دوای چەند ڕۆژێک ھێرشی مووشەکی بۆ سەر باکووری ئیسرائیل دەستپێکرد.&lt;ref&gt;https://www.reuters.com/world/middle-east/dozens-hezbollah-members-wounded-lebanon-when-pagers-exploded-sources-witnesses-2024-09-17/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.haaretz.com/israel-news/2024-09-19/ty-article-live/netanyahu-slams-misguided-starmer-accuses-u-k-of-sending-mixed-messages/00000192-07f9-d543-ab9f-2ffbf5790000&lt;/ref&gt;

=== ھەڵمەتەکانی پێشووی ئیسرائیل ===
لە ١ی تشرینی یەکەمدا، سوپای ئیسرائیل ئاشکرای کرد کە ھێزە تایبەتەکانی لە مانگی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ەوە زیاتر لە ٧٠ ھێرشی شاراوەی بچووکیان بۆ باشووری لوبنان ئەنجامداوە، بەڵام لەم ھەڵمەتانەدا لەگەڵ چەکدارانی حیزبوڵڵا پێکدادانیان نەبووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Watch: Israel destroys Hezbollah tunnels and infrastructure in southern Lebanon|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/10/01/watch-israel-destroys-hezbollah-tunnels-inside-lebanon/|newspaper=The Telegraph|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|issn=0307-1235|زمان=en-GB|یەکەم=Paul|دوایین=Nuki}}&lt;/ref&gt; ئیسرائیل ڕایگەیاندووە، تونێل و چەک و پلانی داگیرکاریی حزبوڵڵایان لە گوندەکانی نزیک سنوور ئاشکرا کردووە، لەوانە ئەتا  ئەشەب، مەیس جەبەل و کفرکەللا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=IDF invasion of southern Lebanon meets no Hezbollah resistance |ناونیشان=https://www.jpost.com/israel-hamas-war/article-822764 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |زمان=en}}&lt;/ref&gt; [[دانیاڵ ھاگاری]] وتەبێژی سوپای ئیسرائیل ڕایگەیاند، بۆیان دەرکەوتووە کە حیزبوڵڵا پلانی دەستپێکردنی ھێرشێکی ھاوشێوەی [[ھێرشی ٢٠٢٣ی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل|ھێرشەکانی ٧ی تشرینی یەکەمی حەماس]] ھەبووە، کە بووەتە ھۆی دروستبوونی ململانێیەکان.&lt;ref&gt;https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-has-begun-limited-raids-against-hezbollah-targets-border-area-2024-09-30/&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[شەڕی لوبنان (٢٠٠٦)|شەڕی ٢٠٠٦ی لوبنان]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|2024 Israeli invasion of Lebanon}}

{{تووڵی دەروازە|لوبنان|ئیسرائیل|ئێران|ڕۆژھەڵاتی ناوین|شەڕ|سیاسەت|فەلەستین|سووریا|دەیەی ٢٠٢٠}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:ململانێیەکان]]
[[پۆل:شەڕەکان]]
[[پۆل:سنوورەکان]]</text>
      <sha1>c45ipr8u0h9vcp1b8vspp0sewy6yvz5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وەتبان ئیبراھیم تکریتی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276932</id>
    <revision>
      <id>1581198</id>
      <parentid>1581049</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:07:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2321" sha1="64hjqt31two6fuicc8vf0s4mfjotz96" xml:space="preserve">{{Databox}}'''وەتبان ئیبراھیم ئەلحەسەن ئەلتکریتی''' ( [[١٩٥٢]] – [[١٣ی ئاب|١٣ی ئابی]] [[٢٠١٥]] ) لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکاندا لە سەردەمی [[سەددام حوسێن|سەددام حوسێن]] وەک وەزیری ناوخۆ کاری کردووە.

== ژیان ==
وەتبان ئیبراھیم حەسەن محەممەد خەتتاب لە خێڵی ئەلبەیکات لە ھۆزی ئەلبوو ناسر، برای [[سەددام حوسێن]]ە لە دایکەوە، ھەروەھا بچووکترە لە براکانی بەناوی [[بەرزان ئیبراھیم تکریتی|بەرزان ئیبراھیم ئەلتەکریتی]] و [[سەبعاوی ئیبراھیم تکریتی|سەبعاوی ئیبراھیم حەسەن]]، و برا گەورەکەی لە باوکییەوە (دەھام ئیبراھیم حەسەن)، لە قوتابخانەی سەرەتایی و ناوەندی لە [[تکریت]] خوێندوویەتی و دەرچووی [[زانکۆی مووستەنسرییە]] ھەڵگری بڕوانامەی [[بەکالۆریۆس]]ە لە یاسا. وەک پارێزگاری [[پارێزگای سەلاحەدین|سەلاحەددین]] کاری کردووە، دواتر لە ساڵانی ١٩٩١–١٩٩٥ وەزیری ناوخۆی عێراق بووە.&lt;ref&gt;ثامر العامري، موسوعة العشائر العراقية، ج 1، ص 209&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://pulpit.alwatanvoice.com/articles/2009/12/12/182474.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191102185622/https://pulpit.alwatanvoice.com/articles/2009/12/12/182474.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|عێراق|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠١٠|زانستی سیاسەت}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠١٥]]
[[پۆل:سەرکردەکانى حیزبی بەعسی عێراقی]]</text>
      <sha1>64hjqt31two6fuicc8vf0s4mfjotz96</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕەیان کلدانی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>277092</id>
    <revision>
      <id>1581494</id>
      <parentid>1482412</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T00:35:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25052" sha1="dp0teh9vi9u7ze3z3rw97bi3qkrjrjb" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی دەسەڵاتدار|honorific-prefix=|name=ڕەیان کلدانی{{ھن}}{{lang|ar|ریان الکلدانی}}{{ھن}}{{lang|en|Rayan al-Kildani}}|image=Rayan_al_Kildani.png|caption=ڕەیان کلدانی لەکاتی [[وتاردان]]دا، ٢٠٢٢|birthname=|birth_date={{birth date and age|1989|9|3|df=y}}|birth_place=[[ئەلقووش]]، [[پارێزگای مووسڵ]], [[عیراق]]|party=[[بزووتنەوەی بایلۆن]]|otherparty=|spouse=|children=}}'''ڕەیان سالم سادق کلدانی''' ({{بە عەرەبی|ريان سالم صادق الكلداني}}) ناسراو بە '''ڕەیان کلدانی''' سیاسەتمەدارێکی [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]]یە خەڵکی عێراقە. سکرتێری گشتیی [[بزووتنەوەی بابل|بزووتنەوەی بابیلۆن]]ە و بەرپرسی باڵی سەربازیی بزووتنەوەیە بەناوی [[بزووتنەوەی بابل|لیوای بابیلۆن]]، کە یەکێکە لە یەکەکانی سەر بە حەشدی شەعبیی عێراق.  دوای دامەزراندنی بزووتنەوەکەی ساڵی ٢٠١٤ سەرکەوت بۆ دەسەڵات. بزووتنەوەو باڵە سەربازییەکەی بەشداربوون لە جەنگی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]] و شەڕەکانی [[دەشتی نەینەوا|دەشتی مووسڵ]]دا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/magazine-35998716|سەردێڕ=The Christian militia fighting IS |وێبگە=BBC.com}}&lt;/ref&gt;

ڕەیان چەندین تۆمەتی لەسەرە بەھۆی پێشێلکاریی مافەکانی مرۆڤ لەلایەن خۆی و لیواکەیەوە. ڕەیان خۆی لە گرتەیەکی ڤیدیۆییدا دەردەکەوێت گوێی زیندانییەک دەبڕێت. بزووتنەوەکەشی تاوانبارە بە تاڵانکردنی خانوو و ماڵی [[پێڕستی ھۆزە ئاشوورییەکان|گوندە ئاشووری]]یەکانی ناوچە ئاشوورینشینەکانی وەکوو [[بەرتڵە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://enablingpeace.org/ishm213/#Headline1|سەردێڕ=ISHM: JULY 11 - JULY 18, 2019 |وێبگە=Enabling Peace in Iraq Center |زمان=en}}&lt;/ref&gt; ھەر بەو ھۆیانەوە، بەپێی یاسای ماگنیتسکی و پەیووەندییەکانی بە ھێزەکانی [[حەشدی شەعبی]] و ژەنەراڵی ئێرانی، [[قاسم سولەیمانی]]یەوە، [[مایک پێنس]]، جێگری سەرۆکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، ١٨ی تەممووزی ٢٠١٩، سزای بەسەر کلدانیدا سەپاندووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2019/07/18/us/politics/us-sanctions-iraq.html|سەردێڕ=U.S. Imposes Sanctions on Iraqi Militia Leaders and Ex-Governors (Published 2019) |وێبگە=nytimes.com |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-usa-sanctions-iraq-idUSKCN1UD2BI|سەردێڕ=U.S. imposes sanctions on four Iraqis over human rights and corruption |وێبگە=reuters.com}}&lt;/ref&gt;

== ژیاننامە ==
ڕەیان ساڵی ١٩٨٩ لە شارۆچکەی [[ئەلقۆش]]، لە [[پارێزگای مووسڵ]] لەدایکبووە. بە منداڵی لەگەڵ خانەوادەکەیدا، ڕووی لە بەغدا کرد و لە مەدینە سەدر نیشتەجێ بووە. لە کوانووی زۆرینەی شیعەی ئەو ناوچەیەدا توواوەتەوە. کاتی [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣|ھێرشی ئەمریکا بۆ سەر عێراق]]، قوتابخانەی بەجێھێشتووەو پەیوەندیی بە ڕیزەکانی [[سوپای مەھدی]]یەوە کردووە کە بە ھێرشەکانیان بۆ سەر سەربازانی ئەمریکا ناسرابوو. وا باوەڕ دەکرێت بە مەبەستی ھاوسەرگیری لەگەڵ خێزانی و بەپێی مادەی ٦٣ی [[دەستووری عێراق]]، دەستبەرداری ئایینی زگماکی خۆی بووبێ.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://international.la-croix.com/news/politics/iraqs-remaining-christians-threatened-by-pro-iranian-militia/18499|سەردێڕ=Iraq's remaining Christians threatened by pro-Iranian militia|ئیش=La Croix International|ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240516020817/https://international.la-croix.com/news/politics/iraqs-remaining-christians-threatened-by-pro-iranian-militia/18499|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

ڕەیان لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٤ەوە ئەزموونی سیاسیی خۆی دەستپێکردووە، کاتێ سەروبەندی جەنگی [[داعش]] بزووتنەوە و لیوای بابیلۆنی دامەزراندووە. بزووتنەوەکەی لەو کاتەدا تاکە میلیشیای مەسیحیی بووە لە ناو ھێزەکانی [[حەشدی شەعبی]]دا کە زۆرینەیان موسڵمانی شیعەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.ibtimes.com/iraq-christian-militia-battles-islamic-state-militants-isis-terrorists-are-our-enemy-2005827|سەردێڕ=Iraq's Christian Anti-ISIS Brigade |وێبگە=ibtimes}}&lt;/ref&gt; کلدانی بزووتنەوەکەی وەک خەباتکارێک لەپێناو کۆمەڵەکەی خۆی و ھاوئاھەنگی ئایینی لە نێوان مەسیحی و موسڵمانانانی عێراقدا پیشان دەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://amwaj.media/article/interview-ryan-al-kildani|سەردێڕ=Interview: Babylon Movement elbows out Iraq’s established Christian parties |وێبگە=amwaj}}&lt;/ref&gt; میلیشیاکە، کاتی دامەزراندنی خاوەنی سەربازگەیەکی بەھێزبووە کە نزیکەی ١٠٠٠ چەکداری تێدابووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.nbcnews.com/storyline/isis-uncovered/iraqi-christians-fighting-isis-form-babylonian-brigades-militia-n387376|سەردێڕ=Iraqi Christians Fight ISIS Alongside Their 'Muslim Brothers' |وێبگە=NBC News}}&lt;/ref&gt;

ڕەیان، ساڵی ٢٠١٧، پەیوەندی لەگەڵ سەلوان مۆمیکادا بەگیرھاتووە، کە ئەویش ئاشوورییەکی عێراقیی لەدایکبووی [[قەرەقووش]] بووە و میلیشیایەکی بە ناوی ''ھێزە دیموکراتییەکانی سریانی'' دامەزراندووە. دواجار ڕەیان لەم ململانێکە سەرکەوت و مۆمیکای ناچارکرد لە [[عێراق]] ھەڵبێت و پەنا بۆ وڵاتی [[سوید]] ببات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://observers.france24.com/en/middle-east/20230710-sweden-iraq-brun-koran-militia-leader-refugee|سەردێڕ=From militia leader to refugee: The backstory of the man who burned a Koran in Sweden |وێبگە=The Observers - France 24 |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

ساڵی ٢٠١٩، ئەمریکا بە  فەرمی سزای بەسەر ڕەیان و وەعد قەدۆی سەرۆکی میلیشیای شەبەکدا سەپاند بە ھۆکاری پێشێلکردنی ترسناکی مافەکانی مرۆڤ و پەیوەندییان بە ھێزەکانی [[حەشدی شەعبی]]یەوە. ھۆیەکانی تری ئەم سزایەی ئەمریکا بریتی بوون لە تاڵانکردنی گوندەکان، فرۆشتنی زەوییە کشتوکاڵییەکان، ھەڕەشە و ھەراسانکردنی ژنان، ھەروەھا ڕێگریکردن لە گەڕانەوەی ئاوارەکانی ناوخۆ بۆ سەر ماڵ و حاڵی خۆیان لە دەشتی نەینەوا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشان=https://diyaruna.com/en_GB/articles/cnmi_di/features/2019/07/19/feature-02|سەردێڕ=US sanctions 4 Iraqis for rights abuses, corruption |وێبگە=Diyaruna}}&lt;/ref&gt; بەھۆی ئەو سزایانەوە، [[بانکی ناوەندیی عێراق]] دەستی بەسەر سەروەت و سامانی ڕەیاندا گرت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/middleeast/iraq/25072019 |وێبگە=Rudaw}}&lt;/ref&gt;

== چالاکییە سیاسییە مۆدێرنەکان ==
ڕەیان و بزووتنەوەکەی، لە [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠٢١]]  لە کۆی ٣٢٩ کورسیی پەرلەمانی عێراق ٤ کورسییان لە کۆی ٥ کورسی تایبەت بە مەسیحییەکانی عێراق بەدەست ھێناوە. بەڵام دەنگەکانی ئەو کورسییانە جێی گومانە و ڕەوایەتیی دەستکەوتنی کورسییەکان لەژێر پرسیاردایە. بوگویرەی جۆزێف سلیوا، ئەندامی پێشووی ئەنجومەنی نوێنەران لەسەر لیستە ئاشوورییەکان، ٩٠٪ی دەنگەکانی ئەو بزونەوەکی ڕەیان لەلایەن مەسیحییەکانەوە نەبووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://syriacpress.com/blog/2021/10/20/former-syriac-member-of-iraqi-parliament-joseph-sliwa-on-iraqi-election-results-the-five-winners-of-christian-quota-seats-do-not-represent-christians/|سەردێڕ=Former Syriac Member of Iraqi Parliament Joseph Sliwa on Iraqi election results: The five ‘winners’ of Christian quota seats do not represent Christians |وێبگە=Syriac Press}}&lt;/ref&gt; دوای ڕەیان لە ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکانی عێراقیشدا، ساڵی ٢٠٢٣، ئەنجامێکی ھاوشێوەی بەدەست ھێنا. ئەمەش گومانەکانی کڕینی دەنگ و خراپ کەڵکوەرگرتن لە کەلێنەکانی ھەڵبژاردن پەراوێزخستنی نوێنەرە ڕاستەقینەکانی ئاشووری و مەسیحیی زەقتر کردەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/babiliyoun-movement-hijacks-all-four-christian-minority-seats|سەردێڕ=Babiliyoun Movement Hijacks All Four Christian Minority Seats {{!}} The Washington Institute |وێبگە=The Washington Institute for Near East Policy}}&lt;/ref&gt;

بزووتنەوەی بابیلۆن بە سەرۆکایەتیی ڕەیان لە [[ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان، ٢٠٢٤]] کورسییەکی کۆتاییی کەمینەکانی بەدەستھێنا. لێرەیش گومان لەسەر ڕاستی و دروستیی دەنگەکانی ڕەیان ھەیە. زۆرینەی دەنگەکانی بزووتنەوەکە، بەگوێرەی سەرچاوەکانی ھەواڵ، لە [[قەزای شارباژێڕ]]ی [[پارێزگای سلێمانی]] بووە کە تاکە مەسیحییەکی تیادا نەژیاوە و ھیچ کڵێسایەکیشی تیادا نەبووە.&lt;ref&gt;https://www.kurdistan24.net/ckb/story/806938&lt;/ref&gt; وا گومان دەکرێت حزبی دەسەڵاتداری ناوچەکە، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، لەڕێی دەنگدەرانی خۆیەوە کورسیی ئەم بزووتنەوەیەی بۆ بەرژەوەندیی خۆی مسۆگەر کردبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Magazine |یەکەم=Media |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ |سەردێڕ=سەرکردەیەکی گۆڕان: یەکێتی خەڵك ناچار کردوە دەنگ بە كریستانێکی سەر بە ڕەیان کلدانی بدەن |ناونیشان=https://mediamagazine.news/archives/16162 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ |وێبگە=Media Magazine }}{{بەستەری مردوو|url=https://mediamagazine.news/archives/16162 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

ھەر ساڵی ٢٠٢١، ڕەیان لەلایەن [[میشل عەون]]، سەرۆکی [[لوبنان]]ەوە، بانگھێشت کرا کە جەختی لەسەر ڕۆڵی [[مەسیحییەکان]] لە سەرانسەری [[ڕۆژاوای ئاسیا]] و دڵنیابوونەوە لە ڕاستکردنەوەی دیمۆگرافی [[عێراق]] کردبووەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.mtv.com.lb/news/articles/1244196/president-aoun-discusses-with-iraqi-babylon-movement-situation-of-iraqi-christians|سەردێڕ=President Aoun discusses with Iraqi Babylon Movement situation of Iraqi Christians |وێبگە=MTV}}&lt;/ref&gt;

ڕەیان، ساڵی ٢٠٢٣ لەگەڵ [[ئەنتۆنیۆ گوتیرێس]]، ئەمینداری گشتیی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کۆببووەوە کاتێ سەردانی عێراقی کردبوو. گوتیرێس دوای ئەوەی وێنەکانی لەگەڵ ڕەیان و [[قەیس خەزعەلی]] لەسەر ئینتەرنێت بڵاوبوونەوە، ڕووبەڕووی ڕەخنەی زۆر بووەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/mena/iraq/2023/03/02/un-chief-criticised-for-posing-with-iraqi-militia-leaders/|سەردێڕ=UN chief criticised for posing with Iraqi militia leaders |وێبگە=The National News}}&lt;/ref&gt;

ڕەیان ھاوپەیمانی [[ئەبوو مەھدی موھەندیس]] سەۆکی [[حیزبوڵڵای عێراق]]ی سەر بە ھێزەکانی [[حەشدی شەعبی]] و پێشتریش وێنەی لەگەڵدا گرتبوو.&lt;ref name=&quot;LLJ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.lorientlejour.com/article/1343894/qui-est-la-brigade-de-babylone-cette-milice-chretienne-pro-iranienne-en-irak-.html|سەردێڕ=Qui est la Brigade de Babylone, cette milice « chrétienne » pro-iranienne en Irak ? |وێبگە=L'Orient le jour |زمان=fr}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ برایەکیدا بەناوی ئوسامە ئێستایش بەردەوامە لە سەرکردایەتیکردنی لیوای بابیلۆن. سەرەڕای فەرمانی حکوومەتی عێراق بۆ چۆڵکردنی دەشتی نەینەوا، ڕەیان تا ئێستا فەرمانەکەی جێبەجێ نەکردووە و ھێزەکانی لە ناوچەکەدا ھێشتووەتەوە. وا پێشبینی دەکرێت ڕەیان، بەھۆی دەستبەسەرداگرتنی زەوی و تاڵانکارییەکانی لە دەشتی نەینەوا، لە سەرکردایەتیکردنی لیواکە بۆ بەرژەوەندیی تایبەتیی خۆی بەردەوام بێت.

تەممووزی ساڵی ٢٠٢٤، بووە ھۆی گۆڕانکارییەکی گەورە لە سەرکردە سیاسییەکانی دەشتی نەینەوادا کە لەلایەن ئەنجومەنی پارێزگای نەینەواوە ھەڵبژێردرابوون. گۆڕانکارییەکان کارییگەریی لەسەر گوندەکانی [[قەرەقووش]] و [[بەرتڵە]] و [[تلکێف|تەلکێف]] و [[شەنگال]]ی زۆرینە [[ئێزیدییەکان|ئێزدی]] بەجێھیشت. دواتر خۆی بە شانازییەوە باسی گۆڕانکارییەکانی کرد و لە تەلەڤیزیۆنی وئلیوە ڕای گەیاند «ئەمڕۆ مافەکانمان بۆ خەڵکی نەینەوا گەڕاندەوە».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.wilsoncenter.org/article/10-years-after-isis-genocide-christians-are-under-threat|سەردێڕ=10 Years After ISIS Genocide, Christians Are Under Threat {{!}} Wilson Center |وێبگە=Wilson Center}}&lt;/ref&gt;

== پەیوەندی لەگەڵ کڵێسەی کلدان و مەسیحییە ئاشوورییەکاندا ==
ململانێی نێوان ڕەیان لەلایەک و [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی]] و گەورەقەشەی ئێستای: لویس ڕافایل ساکۆ لەلایەکی ترەوە زۆر جێگەی قسەو باسە. لەکاتێکدا کلدانیی بانگەشەی ئەوە دەکات کە ئەو و ئەندامانی لیواکەی مەسیحین، زۆرینەی ئەندامەکانی بە کردەوە [[شیعە]]ن. ساکۆ پێشتر کلدانی بە سەرکردەی میلیشیایەک تۆمەتبار کردبوو کە نوێنەرایەتیی بەرژەوەندیی مەسیحییەکان ناکات و، بە ئاشکرا دەستەو تاقمەکەی لە کڵێسەکە دابڕیوە.&lt;ref name=&quot;LLJ&quot;/&gt; قەشەی کلدان، ئازاری ٢٠١٦، ئاشکرای کرد کە ھیچ پەیوەندییەکیان بە میلیشیاکە و ڕەیانەوە نییە، ئەوان نوێنەرایەتیی ئاشووری و مەسیحییەکانی عێراق ناکەن.

لیوای بابیلۆن، ئازاری ساڵی ٢٠٢٣، حەوت ئەندامی [[ھێزەکانی پاسەوانانی دەشتی نەینەوا]]یان قۆڵبەستکرد، کە داوایان کردبوو لیوای بابیلۆن لە [[قەزای حەمدانیە]] دووربخرێتەوە. سەرەنجام ناڕەزایەتیی لەنێو ئاشوورییەکانی [[قەرەقووش]] سەریھەڵدا و میلیشیاکەیان لە قەزاکە وەدەرنا. دوواتر ڕایان یونان ھانۆ، قەشەی [[کڵێسای کاسۆلیکی سوریانی]] ناچار کرد کە ڕێگە بە چالاکییەکانی لە ناوچەکەدا بدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Beth-Addai |یەکەم=Yacoub |ناونیشان=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/nineveh-plains-christians-defend-against-babiliyoun-militia|سەردێڕ=Nineveh Plains Christians Defend Against the Babiliyoun Militia {{!}} The Washington Institute |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

ڕەیان پێشتر بەتۆمەتی فرۆشتنی سەروەت و سامانی کڵێسا بە ئاشکرا لەگەڵ ساکۆ کەوتبووە ململانێ. سەرکۆماری عیراق، [[لەتیف ڕەشید]]، تەممووزی ٢٠٢٣، فەرمانی سەرۆکایەتیی وڵاتەکەی بۆ داننان بە کڵێسای کلدانیدا لەو وڵاتە ھەڵوەشاندەوە، چاودێران وای بۆ دەچن کە ڕەیان دەستی لە دەرچوونی بڕیارەکەی سەرکۆماردا ھەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://abcnews.go.com/International/wireStory/feud-patriarch-militia-leader-adds-woes-iraqi-christians-102008636|سەردێڕ=A feud between a patriarch and a militia leader adds to the woes of Iraqi Christians |وێبگە=abcnews}}&lt;/ref&gt; ئەم ڕووداوانە ساکۆیان ناچارکرد ناوچەکانی بندەستی حکوومەتی عێراق بەرەو ھەولێر لە [[ھەرێمی کوردستان]] بەجێبھێڵێت. ساکۆ خۆی ھەنگاوەکەی بە «نامۆ بە مێژووی عێراق» ناوبردو ڕەخنەی لە «بێدەنگیی حکومەت» لە ڕووداوەکە و ئازارەکانی کۆمەڵگەی مەسیحی گرت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.vaticannews.va/en/church/news/2023-07/patriarch-sako-announces-move-to-kurdistan.html|سەردێڕ=Patriarch Sako announces move to Kurdistan|ئیش=Vatican News|ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; سەرەنجام ناڕەزایەتی لە [[عەنکاوە]] دژی بڕیارەکەی سەرکۆمار و بزووتنەوەکەی ڕەیان سەریھەڵدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/130720231|سەردێڕ=Iraq’s Christians protest government move against Cardinal Sako|ئیش=Rudaw|ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;

ڕەیان و بزووتنەوەکەی تێوەگلاون لە [[ئاگرکەوتنەوەکەی حەمدانیە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=i24NEWS |ناونیشان=https://www.i24news.tv/ar/أخبار/middle-east/1696247007-الكنيسة-الكلدانية-في-العراق-سبب-الحريق-في-قاعة-عرس-الحمدانية-كان-من-فعل-فاعل |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.i24news.tv}}&lt;/ref&gt; وا پێدەچێت ڕەیان ڕووداوەکەی بۆ مەبەستی فراوانکردنی جەماوەری خۆی لە قەزاکە بەکارھێنابێت. حکوومەتی عیراق سێ ڕۆژ ماتەمینیی لە وڵاتدا ڕاگەیاند و چەند کارمەندێکی ھۆڵی ئاھەنگەکەی دەستگیرکرد؛ بەڵام کەسایەتییە ئایینییەکانی [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]] ئەنجامی لێکۆڵینەوەکانی حکوومەتی عیراقیان ڕەتکردەوە و داوای لێکۆڵینەوەیەکی نێودەوڵەتییان بۆ ڕووداوەکە کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=رئيس أسقفية الموصل يطالب بتحقيق دولي في حريق الحمدانية |ناونیشان=https://aawsat.com/العالم-العربي/المشرق-العربي/4580841-رئيس-أسقفية-الموصل-يطالب-بتحقيق-دولي-في-حريق-الحمدانية?page=8 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=aawsat.com |زمان=ar}}&lt;/ref&gt; دانیشتووان ڕەتیانکردەوە لیوای بابیلۆن و ڕەیان سەردانی شوێنی ئاگرەکە بکەن، بەڵام ڕەیان و دورەید جەمیل ئیشۆی نزیک لە لیواکە ھەڕەشەی ھێرشکردنە سەر کڵێسایەک و توندوتیژیی زیاتریان کرد.

ڕەیان سەرەتای ساڵی ٢٠٢٣ ڕایگەیاندبوو کە لە کورسیی پیرۆز لەگەڵ [[پاپا فرانسیس]]، پاپای ڤاتیکان، کۆبووەتەوە؛ بەڵام دوواتر وتەبێژی فەرمی لە ڤاتیکانەوە دیدارێکی لەوجۆرەی لەنێوان پاپاو ڕەیاندا بەدرۆخستەوە. تەنیا ئەوەی ڕاگەیاند کە پاپا لەھۆڵی گشتیی چاوی بە کۆمەڵێک عیراقی، لەناویاندا ڕەیان کەوتووە و تەنیا چەند وشەیەکیان گۆڕیوەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Beth-Addai |یەکەم=Yacoub |ناونیشان=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/rayan-al-kildani-faces-election-backlash-months-after-wedding-hall-fire|سەردێڕ=Rayan al-Kildani Faces Election Backlash in the Months After Wedding Hall Fire {{!}} The Washington Institute |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://bitterwinter.org/iraq-beware-of-rayan-al-kildani-and-his-christian-babylon-movement-2/|سەردێڕ=Iraq: Beware of Rayan al-Kildani and his “Christian” Babylon Movement|ئیش=Bitter Winter|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; ڤاتیکان و قەشەی کڵێسای کلدانیی ڕایانگەیاند کە ڕەیان کلدانی بەھۆی پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤەوە سزادراوەو مافی نییە بەناوی مەسیحییەکانی عیراقەوە قسە بکات.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|سیاسەت|عێراق|مەسیحییەت}}

[[پۆل:حەشدی شەعبی]]
[[پۆل:شیعە عێراقییەکان]]
[[پۆل:ئاشوورییەکان]]
[[پۆل:ئاشوورییەکان لە عێراق]]
[[پۆل:ئاشوورییەکانی عێراق]]
[[پۆل:سیاسەتمەدارە عێراقییەکان]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩]]
[[پۆل:سیاسەتمەدارانی سەدەی ٢١ەمی عێراق]]
[[پۆل:زیندووان]]</text>
      <sha1>dp0teh9vi9u7ze3z3rw97bi3qkrjrjb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێزی کاتیی نەتەوە یەکگرتووەکان لە لوبنان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>277117</id>
    <revision>
      <id>1581350</id>
      <parentid>1451281</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T21:34:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Hivja پەڕەی [[ھێزی کاتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە لوبنان]]ی گواستەوە بۆ [[ھێزی کاتیی نەتەوە یەکگرتووەکان لە لوبنان]]</comment>
      <origin>1451281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4465" sha1="cnxzojg4wzez6mac0sqso7dxylbg19b" xml:space="preserve">{{Databox}}'''ھێزی کاتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە لوبنان''' ({{بە ئینگلیزی|United Nations Interim Force in Lebanon}}) یان ئەوەی بە ھێزەکانی '''یونیفیل''' ناسراوە) ھێزە نێونەتەوەیییە فرەنەتەوەییەکانن کە سەر بە [[نەتەوە یەکگرتووەکان|نەتەوە یەکگرتووەکانن]] بۆ پاراستنی ئاشتی لە باشووری [[لوبنان]]. لە ١٩ی ئازاری ١٩٧٨ بە [[بڕیارنامەی ٤٢٥ی ئەنجومەنی ئاسایش|بڕیارنامەی ٤٢٥]] و [[بڕیارنامەی ٤٢٦ی ئەنجومەنی ئاسایش|٤٢٦ی]] [[ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|ئەنجومەنی ئاسایشی]] نەتەوە یەکگرتووەکان و چەند بڕیارێکی دیکە لە دوای [[شەڕی لوبنان (٢٠٠٦)|شەڕی ئیسرائیل لە ساڵی ٢٠٠٦ بۆ سەر لوبنان]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.naharnet.com|سەردێڕ=Naharnet — Lebanon's leading news destination |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180708071549/http://www.naharnet.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشان=https://undocs.org:443/en/A/C.5/71/24|سەردێڕ=Document Viewer |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171229160250/http://undocs.org/en/a/c.5/71/24 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[الجمعية العامة للأمم المتحدة]]}}&lt;/ref&gt;  بۆ پشتیوانی لە ئۆپەراسیۆنەکانی [[سوپای لوبنان]] و پشتڕاستکردنەوەی کشانەوەی ئیسرائیل لە لوبنان، و دڵنیابوون لەوەی کە حکوومەتی لوبنان دەسەڵاتی کاریگەرانەی خۆی لە ناوچەکەدا بەدەست دەھێنێتەوە.&lt;ref name=&quot;مولد تلقائيا1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشان=http://undocs.org/en/A/C.5/72/25|سەردێڕ=Document Viewer |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=[[الجمعية العامة للأمم المتحدة]]}}&lt;/ref&gt;

بەھۆی [[شەڕی لوبنان ١٩٨٢|لەشکرکێشی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان لە ساڵی ١٩٨٢]] و کشانەوەی ئیسرائیل لە لوبنان لە ساڵی ٢٠٠٠، ناچار بوو دەستکاری ئەو بریکارە بکرێت. دوای شەڕی لوبنان لە ساڵی ٢٠٠٦، ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان یونیفیلی بەھێزتر کرد و ئەرکی زیاتری بۆ زیاد کرد، وەک ھاوکاریکردنی ئاوارەکان.

ساڵانە لەلایەن ئەنجومەنی ئاسایشەوە ئەرکی یونیفیل نوێ دەکرێتەوە؛ لەم دواییانەدا لە ٢٨ی ئابی ٢٠٢٤ بە پەسەندکردنی [[بڕیارنامەی ٢٧٤٩ی ئەنجومەنی ئاسایش]]ی نەتەوە یەکگرتووەکان درێژکرایەوە. ئەو ھێزە لە ١٠ ھەزار سەربازی ئاشتیپارێز لە ٤٦ وڵات پێکھاتووە و ئەرکی ھاوکاریکردنی سوپای لوبنانیان پێسپێردراوە. پارەدارکردنی ساڵانە لەلایەن ئەنجومەنی گشتیەوە پەسەند دەکرێت. بودجەکەی بۆ ماوەی مانگی تەممووزی ٢٠١٨ تا حوزەیرانی ٢٠١٩ ٤٧٤ ملیۆن [[دۆلاری ئەمریکی|دۆلار]] بووە&lt;ref name=&quot;مولد تلقائيا1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشان=http://undocs.org/en/A/C.5/72/25|سەردێڕ=Document Viewer |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=[[الجمعية العامة للأمم المتحدة]]}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|United Nations Interim Force in Lebanon}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل}}
[[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]]</text>
      <sha1>cnxzojg4wzez6mac0sqso7dxylbg19b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581352</id>
      <parentid>1581350</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T21:35:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1581352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4477" sha1="4godqwwb0cqfiu9hezbw5dnjzo9xpxy" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھێزی کاتیی نەتەوە یەکگرتووەکان لە لوبنان''' ({{بە ئینگلیزی|United Nations Interim Force in Lebanon}}) یان ئەوەی بە ھێزەکانی '''یونیفیل''' ناسراوە) ھێزە نێونەتەوەیییە فرەنەتەوەییەکانن کە سەر بە [[نەتەوە یەکگرتووەکان|نەتەوە یەکگرتووەکانن]] بۆ پاراستنی ئاشتی لە باشووری [[لوبنان]]. لە ١٩ی ئازاری ١٩٧٨ بە [[بڕیارنامەی ٤٢٥ی ئەنجومەنی ئاسایش|بڕیارنامەی ٤٢٥]] و [[بڕیارنامەی ٤٢٦ی ئەنجومەنی ئاسایش|٤٢٦ی]] [[ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|ئەنجومەنی ئاسایشی]] نەتەوە یەکگرتووەکان و چەند بڕیارێکی دیکە لە دوای [[شەڕی لوبنان (٢٠٠٦)|شەڕی ئیسرائیل لە ساڵی ٢٠٠٦ بۆ سەر لوبنان]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.naharnet.com|سەردێڕ=Naharnet — Lebanon's leading news destination |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180708071549/http://www.naharnet.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشان=https://undocs.org:443/en/A/C.5/71/24|سەردێڕ=Document Viewer |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171229160250/http://undocs.org/en/a/c.5/71/24 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[الجمعية العامة للأمم المتحدة]]}}&lt;/ref&gt;  بۆ پشتیوانی لە ئۆپەراسیۆنەکانی [[سوپای لوبنان]] و پشتڕاستکردنەوەی کشانەوەی ئیسرائیل لە لوبنان، و دڵنیابوون لەوەی کە حکوومەتی لوبنان دەسەڵاتی کاریگەرانەی خۆی لە ناوچەکەدا بەدەست دەھێنێتەوە.&lt;ref name=&quot;مولد تلقائيا1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشان=http://undocs.org/en/A/C.5/72/25|سەردێڕ=Document Viewer |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=[[الجمعية العامة للأمم المتحدة]]}}&lt;/ref&gt;

بەھۆی [[شەڕی لوبنان ١٩٨٢|لەشکرکێشی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان لە ساڵی ١٩٨٢]] و کشانەوەی ئیسرائیل لە لوبنان لە ساڵی ٢٠٠٠، ناچار بوو دەستکاری ئەو بریکارە بکرێت. دوای شەڕی لوبنان لە ساڵی ٢٠٠٦، ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان یونیفیلی بەھێزتر کرد و ئەرکی زیاتری بۆ زیاد کرد، وەک ھاوکاریکردنی ئاوارەکان.

ساڵانە لەلایەن ئەنجومەنی ئاسایشەوە ئەرکی یونیفیل نوێ دەکرێتەوە؛ لەم دواییانەدا لە ٢٨ی ئابی ٢٠٢٤ بە پەسەندکردنی [[بڕیارنامەی ٢٧٤٩ی ئەنجومەنی ئاسایش]]ی نەتەوە یەکگرتووەکان درێژکرایەوە. ئەو ھێزە لە ١٠ ھەزار سەربازی ئاشتیپارێز لە ٤٦ وڵات پێکھاتووە و ئەرکی ھاوکاریکردنی سوپای لوبنانیان پێسپێردراوە. پارەدارکردنی ساڵانە لەلایەن ئەنجومەنی گشتیەوە پەسەند دەکرێت. بودجەکەی بۆ ماوەی مانگی تەممووزی ٢٠١٨ تا حوزەیرانی ٢٠١٩ ٤٧٤ ملیۆن [[دۆلاری ئەمریکی|دۆلار]] بووە&lt;ref name=&quot;مولد تلقائيا1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشان=http://undocs.org/en/A/C.5/72/25|سەردێڕ=Document Viewer |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=[[الجمعية العامة للأمم المتحدة]]}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|United Nations Interim Force in Lebanon}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل}}
[[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]]</text>
      <sha1>4godqwwb0cqfiu9hezbw5dnjzo9xpxy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581354</id>
      <parentid>1581352</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T21:36:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ یوو=U</comment>
      <origin>1581354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4479" sha1="4fkjltvwlxxomj73em4315lki1cphkx" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھێزی کاتیی نەتەوە یەکگرتووەکان لە لوبنان''' ({{بە ئینگلیزی|United Nations Interim Force in Lebanon}}) یان ئەوەی بە ھێزەکانی '''یوونیفیل''' ناسراوە) ھێزە نێونەتەوەیییە فرەنەتەوەییەکانن کە سەر بە [[نەتەوە یەکگرتووەکان|نەتەوە یەکگرتووەکانن]] بۆ پاراستنی ئاشتی لە باشووری [[لوبنان]]. لە ١٩ی ئازاری ١٩٧٨ بە [[بڕیارنامەی ٤٢٥ی ئەنجومەنی ئاسایش|بڕیارنامەی ٤٢٥]] و [[بڕیارنامەی ٤٢٦ی ئەنجومەنی ئاسایش|٤٢٦ی]] [[ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|ئەنجومەنی ئاسایشی]] نەتەوە یەکگرتووەکان و چەند بڕیارێکی دیکە لە دوای [[شەڕی لوبنان (٢٠٠٦)|شەڕی ئیسرائیل لە ساڵی ٢٠٠٦ بۆ سەر لوبنان]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.naharnet.com|سەردێڕ=Naharnet — Lebanon's leading news destination |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180708071549/http://www.naharnet.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشان=https://undocs.org:443/en/A/C.5/71/24|سەردێڕ=Document Viewer |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171229160250/http://undocs.org/en/a/c.5/71/24 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[الجمعية العامة للأمم المتحدة]]}}&lt;/ref&gt;  بۆ پشتیوانی لە ئۆپەراسیۆنەکانی [[سوپای لوبنان]] و پشتڕاستکردنەوەی کشانەوەی ئیسرائیل لە لوبنان، و دڵنیابوون لەوەی کە حکوومەتی لوبنان دەسەڵاتی کاریگەرانەی خۆی لە ناوچەکەدا بەدەست دەھێنێتەوە.&lt;ref name=&quot;مولد تلقائيا1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشان=http://undocs.org/en/A/C.5/72/25|سەردێڕ=Document Viewer |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=[[الجمعية العامة للأمم المتحدة]]}}&lt;/ref&gt;

بەھۆی [[شەڕی لوبنان ١٩٨٢|لەشکرکێشی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان لە ساڵی ١٩٨٢]] و کشانەوەی ئیسرائیل لە لوبنان لە ساڵی ٢٠٠٠، ناچار بوو دەستکاری ئەو بریکارە بکرێت. دوای شەڕی لوبنان لە ساڵی ٢٠٠٦، ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان یونیفیلی بەھێزتر کرد و ئەرکی زیاتری بۆ زیاد کرد، وەک ھاوکاریکردنی ئاوارەکان.

ساڵانە لەلایەن ئەنجومەنی ئاسایشەوە ئەرکی یونیفیل نوێ دەکرێتەوە؛ لەم دواییانەدا لە ٢٨ی ئابی ٢٠٢٤ بە پەسەندکردنی [[بڕیارنامەی ٢٧٤٩ی ئەنجومەنی ئاسایش]]ی نەتەوە یەکگرتووەکان درێژکرایەوە. ئەو ھێزە لە ١٠ ھەزار سەربازی ئاشتیپارێز لە ٤٦ وڵات پێکھاتووە و ئەرکی ھاوکاریکردنی سوپای لوبنانیان پێسپێردراوە. پارەدارکردنی ساڵانە لەلایەن ئەنجومەنی گشتیەوە پەسەند دەکرێت. بودجەکەی بۆ ماوەی مانگی تەممووزی ٢٠١٨ تا حوزەیرانی ٢٠١٩ ٤٧٤ ملیۆن [[دۆلاری ئەمریکی|دۆلار]] بووە&lt;ref name=&quot;مولد تلقائيا1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشان=http://undocs.org/en/A/C.5/72/25|سەردێڕ=Document Viewer |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=[[الجمعية العامة للأمم المتحدة]]}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|United Nations Interim Force in Lebanon}}
{{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل}}
[[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]]</text>
      <sha1>4fkjltvwlxxomj73em4315lki1cphkx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581466</id>
      <parentid>1581354</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:14:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <origin>1581466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4550" sha1="4brfelngmpwkybqi7jfwl3grxe3xiun" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھێزی کاتیی نەتەوە یەکگرتووەکان لە لوبنان''' ({{بە ئینگلیزی|United Nations Interim Force in Lebanon}}) یان ئەوەی بە ھێزەکانی '''یوونیفیل''' ناسراوە) ھێزە نێونەتەوەیییە فرەنەتەوەییەکانن کە سەر بە [[نەتەوە یەکگرتووەکان|نەتەوە یەکگرتووەکانن]] بۆ پاراستنی ئاشتی لە باشووری [[لوبنان]]. لە ١٩ی ئازاری ١٩٧٨ بە [[بڕیارنامەی ٤٢٥ی ئەنجومەنی ئاسایش|بڕیارنامەی ٤٢٥]] و [[بڕیارنامەی ٤٢٦ی ئەنجومەنی ئاسایش|٤٢٦ی]] [[ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان|ئەنجومەنی ئاسایشی]] نەتەوە یەکگرتووەکان و چەند بڕیارێکی دیکە لە دوای [[شەڕی لوبنان (٢٠٠٦)|شەڕی ئیسرائیل لە ساڵی ٢٠٠٦ بۆ سەر لوبنان]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.naharnet.com|سەردێڕ=Naharnet — Lebanon's leading news destination |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180708071549/http://www.naharnet.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشان=https://undocs.org:443/en/A/C.5/71/24|سەردێڕ=Document Viewer |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171229160250/http://undocs.org/en/a/c.5/71/24 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[الجمعية العامة للأمم المتحدة]]}}&lt;/ref&gt;  بۆ پشتیوانی لە ئۆپەراسیۆنەکانی [[سوپای لوبنان]] و پشتڕاستکردنەوەی کشانەوەی ئیسرائیل لە لوبنان، و دڵنیابوون لەوەی کە حکوومەتی لوبنان دەسەڵاتی کاریگەرانەی خۆی لە ناوچەکەدا بەدەست دەھێنێتەوە.&lt;ref name=&quot;مولد تلقائيا1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشان=http://undocs.org/en/A/C.5/72/25|سەردێڕ=Document Viewer |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=[[الجمعية العامة للأمم المتحدة]]}}&lt;/ref&gt;

بەھۆی [[شەڕی لوبنان ١٩٨٢|لەشکرکێشی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان لە ساڵی ١٩٨٢]] و کشانەوەی ئیسرائیل لە لوبنان لە ساڵی ٢٠٠٠، ناچار بوو دەستکاری ئەو بریکارە بکرێت. دوای شەڕی لوبنان لە ساڵی ٢٠٠٦، ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان یونیفیلی بەھێزتر کرد و ئەرکی زیاتری بۆ زیاد کرد، وەک ھاوکاریکردنی ئاوارەکان.

ساڵانە لەلایەن ئەنجومەنی ئاسایشەوە ئەرکی یونیفیل نوێ دەکرێتەوە؛ لەم دواییانەدا لە ٢٨ی ئابی ٢٠٢٤ بە پەسەندکردنی [[بڕیارنامەی ٢٧٤٩ی ئەنجومەنی ئاسایش]]ی نەتەوە یەکگرتووەکان درێژکرایەوە. ئەو ھێزە لە ١٠ ھەزار سەربازی ئاشتیپارێز لە ٤٦ وڵات پێکھاتووە و ئەرکی ھاوکاریکردنی سوپای لوبنانیان پێسپێردراوە. پارەدارکردنی ساڵانە لەلایەن ئەنجومەنی گشتیەوە پەسەند دەکرێت. بودجەکەی بۆ ماوەی مانگی تەممووزی ٢٠١٨ تا حوزەیرانی ٢٠١٩ ٤٧٤ ملیۆن [[دۆلاری ئەمریکی|دۆلار]] بووە&lt;ref name=&quot;مولد تلقائيا1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشان=http://undocs.org/en/A/C.5/72/25|سەردێڕ=Document Viewer |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=[[الجمعية العامة للأمم المتحدة]]}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|United Nations Interim Force in Lebanon}}

{{تووڵی دەروازە|شەڕ|لوبنان|ئیسرائیل}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]</text>
      <sha1>4brfelngmpwkybqi7jfwl3grxe3xiun</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نەعیم قاسم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>277142</id>
    <revision>
      <id>1581468</id>
      <parentid>1563687</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:17:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <origin>1581468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9706" sha1="ohvi22tdewumwz9h00g8us9d1h29bzm" xml:space="preserve">{{Databox}}'''نەعیم قاسم''' لەدایکبووی ١٩٥٤، زانای [[شیعەی دوازدە ئیمام|شیعەی دوازدە ئیمامییە]] و لە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ەوە پۆستی [[سکرتێری گشتیی حیزبوڵڵا|ئەمینداری گشتی حیزبوڵڵای لوبنانی]] بەدەستھێناوە، چوارەم ئەمینداری گشتییە دوای [[ھێرشی ئاسمانی بۆ سەر ناوەندی سەرکردایەتیی حیزبوڵڵا (٢٠٢٤)|تیرۆرکردنی حەسەن نەسروڵڵا]]. لە ساڵی ١٩٩١ تا ساڵی ٢٠٢٤ وەک جێگری سکرتێری گشتی حیزبەکە کاری کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Andrew Coombes in Beirut|ناونیشان=http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2007/11/2008525183720231945.html|سەردێڕ=Interview: Naim Qassem|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera|ساڵ=٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120709063544/http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2007/11/2008525183720231945.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/who-is-sheikh-naim-qassem-hezbollahs-deputy-leader-who-spoke-monday-2024-09-30/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20240930110049/https://www.reuters.com/world/middle-east/who-is-sheikh-naim-qassem-hezbollahs-deputy-leader-who-spoke-monday-2024-09-30/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/800256/who-is-sheikh-naim-qassem-hezbollahs-deputy-leader-who-spoke-on-monday/en|سەردێڕ=Who is Sheikh Naim Qassem, Hezbollahs deputy leader who spoke on Monday? |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240930134852/https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/800256/who-is-sheikh-naim-qassem-hezbollahs-deputy-leader-who-spoke-on-monday/en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=LBCIV7 |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== پێگەیشتن و خوێندن ==
نەعیم قاسم لە ساڵی ١٩٥٣ لە خێزانێکی [[شیعە]] لە [[کەفەر فیلا]] لەدایکبووە. زانستە ئایینییەکانی خوێندووە و مامۆستاکەی عەلامە مەرجەع محەممەد حوسێن فەزلوڵڵا بووە. بڕوانامەی [[بەکالۆریۆس]]ی لە [[کیمیا]]دا لە [[زانکۆی لوبنان]] بەدەست ھێناوە.

== کاروان ==
نەعیم قاسم یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی یەکێتیی قوتابیانی موسڵمانی لوبنانی کە لە ساڵانی حەفتاکاندا دامەزرا. پەیوەندی بە [[بزووتنەوەی ئەمەل]]ەوە کرد کاتێک موسا سەدر سەرکردایەتی دەکرد. نەعیم لە ساڵی ١٩٧٤ تا ١٩٨٨ سەرۆکایەتی کۆمەڵەی ئیسلامی بۆ پەروەردەی ئایینی کردووە. ھەروەھا پۆستی ڕاوێژکاری قوتابخانەکانی ئەلموستەفای ھەبووە. نەعیم قاسم لە ساڵی ١٩٨٢ بەشداری لە دامەزراندنی [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵا]]دا کردووە، و لە ساڵی ١٩٩١ەوە پۆستی جێگری ئەمینداری گشتی ھەبووە تا ھەڵبژاردنی وەک ئەمینداری گشتی لە کۆتایییەکانی ساڵی ٢٠٢٤ لە شوێنی [[حەسەن نەسروڵڵا]] کە بە ھێرشێکی [[ئیسرائیل]] تیرۆر کرا.

== بەرھەم و بۆچوونەکان ==
لە ساڵی ٢٠٠٦، قاسم کتێبێکی بە ناونیشانی «حیزبوڵڵا: چیرۆکەکە لە ناوەوە» بڵاوکردەوە. لە ئابی ٢٠١١، قاسم ئامادەی ئاھەنگی بڵاوکردنەوەی چاپی ھەشتەمی کتێبەکەی بوو، کە تێیدا لێدوانێکی دا و وتی: «ملیارەھا دۆلارمان پێشکەش کرا بۆ ئاوەدانکردنەوەی [[باشووری لوبنان]]ی بێبەشکراو لە بەرامبەر ڕادەستکردنی چەکەکانمان و ڕاگرتنی کاری بەرخۆدان؛ بەڵام ئێمە پێمان وتن کە پێویستمان بە پارەکانیان نییە، و بەرخۆدان بەردەوام دەبێت گوێ بە دەرەنجامەکان نادات.»

== قۆناغی سەرکردایەتیکردنی حیزبوڵڵا ==
ئەمینداری گشتیی حیزبوڵڵا، [[حەسەن نەسروڵڵا]]، لە ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ لە گەڕەکی باشووری [[بەیرووت]] لە میانەی ھێرشێکی ئاسمانیی ئیسرائیلدا تیرۆر کرا. دوای گیانلەدەستدانی، حیزبەکە کوژرانی جێگرەوەی ئەگەریی ناوبراو، [[ھاشم سەفییەدین]]ی لە ھێرشێکی دیکەی ئیسرائیلدا لە سەرەتای تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ ڕاگەیاند. دوای ئەم زنجیرە ھێرشەی کە سەرکردە دیارەکانی حیزبەکەی کردە ئامانج، نەعیم قاسم، جێگری پێشووی ئەمینداری گشتی، وەک ئەمینداری گشتیی نوێی حیزبوڵڵا دەستنیشان کرا. ئەم پێشھاتانە گۆڕانکارییەکی گەورەیان لە پێکھاتەی سەرکردایەتیی ناو حیزبەکەدا دروست کرد.

لە ٥ی ئابی ٢٠٢٥، حکوومەتی لوبنان بڕیاریدا چەکی حیزبوڵڵا لە دەستی ھێزە ئەمنییەکاندا قەتیس بکات، ئەمەش ھەنگاوێکی بێپێشینە بوو. بڕیارەکە بەدوای ئەو وێرانکارییە بەرفراوانەدا ھات کە لە میانەی شەڕ لەگەڵ [[ئیسرائیل]] بەر لوبنان کەوت، شەڕێک کە حیزبوڵڵا بەبێ وەرگرتنی مۆڵەت لە حکوومەتی لوبنان ئەنجامی دا، ھەروەھا لەژێر ڕۆشنایی بەڵێنە نێودەوڵەتییەکان بۆ بەرنامەکانی ئاوەدانکردنەوە و پاڵپشتیی ئابووری کە مەرجدار کرابوون بە چەککردنی حیزبەکە. حیزبوڵڵا ئەم ھەنگاوەی بە داماڵینی [[لوبنان]] لە توانای بەرگریی خۆی دانا، لەکاتێکدا نەعیم قاسم ھۆشداریدا کە بڕیارەکە وڵات تووشی مەترسیی شەڕی ناوخۆ و ئاژاوەی ناوەکی دەکاتەوە، و حکوومەتی بە جێبەجێکردنی فەرمانی ئەمریکی - ئیسرائیلی تۆمەتبار کرد. جەختیشی کردەوە کە بەرخۆدان چەکەکەی ڕادەست ناکات تا ئەو کاتەی داگیرکاری و دەستدرێژی بەردەوام بێت، و دڵنیایی کردەوە کە شەرعییەتەکەی لە «خوێنی شەھیدان»ەوە وەرگرتووە نەک لە حکوومەت، و داوای کرد سوپای لوبنان تێوە نەگلێنرێت لە ململانێی ناوخۆیییەوە. ھەروەھا قاسم ئاماژەی بە شەڕێکی کەربەلایی کرد، وەک ئاماژەیەک بۆ ئەو شەڕە مێژوویییەی کەربەلا لە نێوان ھێزەکانی [[حوسێنی کوڕی عەلی]] و دەوڵەتی ئەمەویدا. قاسم دەسەڵاتدارانی لوبنانی بە ملکەچبوون بۆ بڕیارێک کە دەبێتە ھۆی کوشتنی گەلەکەی تۆمەتبار کرد.

بەدوای ئەم ھەڵوێستە توندانەدا، ژمارەیەک لە پەرلەمانتاران و کەسایەتییە سیاسییەکانی لوبنان نیاز خۆیان بۆ پێشکەشکردنی سکاڵای یاسایی دژی نەعیم قاسم ڕاگەیاند، بەو پێیەی لێدوانەکانی ئەم دوایییەی بە ھەڕەشەیەکی ڕاستەوخۆ بۆ سەر ئاسایشی وڵات و مەترسییەک دەزانن کە دەرگا بە ڕووی شەڕی ناوخۆدا دەکاتەوە و ناکۆکییە تایفییەکان ھەڵدەگیرسێنێت. لە کۆبوونەوەیەکدا کە نوێنەرانی «بەرەی سەروەری» لەخۆگرتبوو لە نێوانیاندا ئەشرەف ڕیفی، جۆرج عەقیس، کەمیل شەمعوون و ئەوانی دیکە، ڕێککەوتن کرا لەسەر ڕۆیشتن بۆ لای داواکاری گشتیی تەمییز بۆ گرتنەبەری ڕێوشوێنە یاسایییە پێویستەکان دژی قاسم، بە پشتبەستن بە ماددە دیاریکراوەکانی یاسای لوبنان. ھەروەھا پەرلەمانتار لیوا ئەشرەف ڕیفی ڕاسپێردرا بۆ بەدواداچوونی پەیوەندی و جووڵە پێویستەکان بۆ مسۆگەرکردنی بەرەوپێشچوون لە ڕێڕەوی سکاڵاکەدا.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Naim Qassem}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ئیسلام|شیعە|لوبنان}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣]]
[[پۆل:نووسەرانی لوبنانی]]
[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]</text>
      <sha1>ohvi22tdewumwz9h00g8us9d1h29bzm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەنجومەنی پارێزگای کەرکووک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>277788</id>
    <revision>
      <id>1581599</id>
      <parentid>1553986</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T10:02:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>62</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Flag_of_Kirkuk_Governorate.svg&quot; سڕاوە؛ [[c:User:Yann|Yann]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: Copyright violation, see [[:c:Commons:Licensing|]].</comment>
      <origin>1581599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11865" sha1="gwr0sjpnfuzk0nvzhhvmtu1b4k2qzwz" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی ئەنجومەنی یاسادانان|ناو=ئەنجومەنی پارێزگای کەرکووک|وێنەی_لۆگۆ=|خوول= |دامەزراندن=٢٠٠٣|خوولی_نوێ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|دەسەڵات=یاسادانان و چاودێری|حیزب١=|حیزب٢=|حیزب٣=|جۆری_ئەنجومەن=|سەرکردە١=محەممەد ئیبراھیم حافز|جۆری_سەرکردە١=[[سەرۆکی ئەنجومەنی پارێزگای کەرکووک |سەرۆکی ئەنجومەنی پارێزگا]]|درێژیی_خول=٤ ساڵ|دوایین_ھەڵبژاردن١=١٨ کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|پێکھاتە١=|گرووپە_سیاسییەکان١=
* {{colorbox|#FF681F}} ھاوپەیمانیی کەرکووک ھێز و ئیرادەمان (٥)
* {{colorbox|#00A550}} ھاوپەیمانیی عەرەبی (٣)
* {{colorbox|#FFDB00}} [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] (٢)
* {{colorbox|#2C6DBF}} بەرەی تورکمانی (٢)
* {{colorbox|#D76246}} ھاوپەیمانیی سەرکردایەتی (٢)
* {{colorbox|#88E9F7}} بزووتنەوەی بابیلۆن (١)
* {{colorbox|#1C10DA}} ھاوپەیمانیی عروبە (١)
}}

'''ئەنجومەنی پارێزگای کەرکووک''' ({{بە ئینگلیزی|Kirkuk Provincial Council}}) [[دەسەڵاتی یاسادانان]] و چاودێرییە لە [[پارێزگای کەرکووک]] ھەروەھا پارێزگار و جێگرەکانی ھەڵدەبژێرێت، ئەنجومەنەکە ڕاستەوخۆ لەلایەن دەنگدەرانی پارێزگاکەوە ھەڵدەبژێرێت.

== دامەزران ==
دروستبوونی ئەنجومەنی پارێزگای کەرکووک دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ٢٠٠٣ کاتێ دوای ڕووخانی ڕژێمی بەعس پارێزگای کەرکووک دووچاری بۆشایییەکی کارگێڕیی بوەوە بۆیە [[ھاوپەیمانیی دەسەڵاتی کاتی لە عێراق]] دەستیان کرد بە ھەنگاوەکانیان بۆ دامەزراندنی ئیدارەیەکی نوێ لە پارێزگاکە بە بەشداریی تەواوی پێکھاتەکان، سەرەتا ٣٠٠ کەسایەتیی دەستنیشان کرا بۆ پێکھێنانی دەستەکەی ھەڵبژاردن لە پێکھاتە جیاوازەکانی کەرکووک بەشێوەیەکی یەکسان ٧٥ ئەندام بۆ ھەر چوار پێکھاتە (ئەمەش لەبەر نەبووی سەرژمێرییەکی نوێ و دروستی دانیشتووانی پارێزگاکە) دەستەکە ھەڵسا بە دەستنیشانکردنی ٦ ئەندامی ئەنجومەن بۆ ھەر پێکھاتەیەک واتا کۆی گشتی ٢٤ ئەندام و ھەڵبژاردنی ٦ کەسایەتیی بێلایەن (٥ کورد و ١ کریستیان) بەمەش کۆی گشتیی ئەندامانی ئەنجومەن بوە ٣٠ ئەندام لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٠٣ ئەنجومەنەکە تەحیسن کەھییەی لە پێکھاتەی تورکمان وەکو یەکەمین سەرۆکی ئەنجومەنەکە ھەڵبژارد ھەروەھا [[عەبدولرەحمان مستەفا]] لە نەتەوەی کورد وەکو پارێزگاری کەرکووک و ئیسماعیل حەدیدی وەکو جێگری پارێزگار ھەڵبژێردران.

=== بایکۆت و دابەشکردنی دەسەڵات ===
لە تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠٠٦ ئەندامانی عەرەب و تورکمان لە ئەنجومەنەکە کشانەوە، وتیان گوایە کە زۆرینەی کورد کە ٢٦ کورسی لە کۆی ٤١ کورسیی ئەنجومەنەکەیان بەدەستەوەیە، ئەوانی لە بڕیاردان و حوکمڕانی دوورخستووەتەوە. ئەندامانی عەرەب لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٧دا گەڕانەوە بۆ ئەنجومەنەکە، دوای ئەوەی ڕێککەوتنێکی نوێیان بەست لەسەر دابەشکردنی دەسەڵات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Ramzy Mardini |سەردێڕ=Kurdish-Sunni Accord Gives Kirkuk a Chance at Reconciliation |magazine=Terrorism Focus |بەرگ=٤|issue=41 |بڵاوکەرەوە=[[Jamestown Foundation]] |ناونیشان=http://www.jamestown.org/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=4603 |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;

== یەکەمین ھەڵبژاردن ==
یەکەمین ھەڵبژاردنی گشتی بۆ ئەنجومەنی پارێزگای کەرکووک لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥ ئەنجامدرا ھاوشان لەگەڵ ھەڵبژاردنی کۆمەڵەی نیشتیمانیی عێراقی و ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکانی دیکەی عێراق و ھەرێمی کوردستان ئەنجامدرا شایەنی باسە زۆربەی پارتە سیاسییە کوردستانییەکان بە تایبەت [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] و [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] لەگەڵ چەن کەسایەتییەکی سەربەخۆی تورکمان و عەرەب و کریستیان لیستی برایەتیان پێکھێنا بۆ بەشداریکردن لە ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگا ھەروەھا تورکمانە سوننەکانیش بە لیستی بەرەی تورکمانی عێراقی و تورکمانە شیعەکانیش بە لیستی ھاوپەیمانیی ئیسلامیی تورکمانیی بەشدارییان کرد لەگەڵ بایکۆتی زۆربەی عەرەبی سوننە بۆ پرۆسەی سیاسیی عێراق لەو ساڵەدا بەڵام بە دوو لیستی جیاواز بەشدارییان کرد لەژێر ناوەکانی کۆمەڵەی کۆماری عێراقی و گردبوونەوەی نیشتیمانیی عێراقی و ئەنجامی ھەڵبژاردنی خولی دووەمی ئەنجومەنی پارێزگای کەرکووک بەمشێوەیەی خوارەوە بوو:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!لیست
!پێکھاتە
!ژمارەی دەنگ
!ژمارەی کورسی
!ڕێژە
|-
|[[لیستی برایەتی]]
|[[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]
[[پارتی دیموکراتی کوردستان]]
|٢٣٧٬٣٠٣
|٢٦
|٥٩٫١٩٪
|-
|[[بەرەی تورکمانی عێراق]]
|تورکمانی سوننە
|٧٣٬٦٣٥
|٨
|١٨٫٤١٪
|-
|[[کۆمەڵەی کۆماری عێراقی]]
|عەرەبی سوننە
|٤٣٬٦٣٥
|٥
|١٠٫٨٨٪
|-
|[[ھاوپەیمانی ئیسلامی تورکمانی]]
|تورکمانی شیعە
|١٢٬٦٧٨
|١
|٣٫٦٪
|-
|[[کۆبوونەوەی نیشتیمانی عێراقی]]
|عەرەبی سوننە
|١٢٬٣٢٩
|١
|٣٫٠٨٪
|-
|لایەنەکانی دیکە
|
|٢١٬١٥٦
|
|٥٫٢٨٪
|-
|کۆی گشتی
|
|٤٠٠٬٨٩٢
|٤١
|١٠٠٪
|-
|دەنگە بەتاڵەکان
|
|٥٬٠٥٩
|
|
|}

== خولی دووەم ==
دوای ھەڵبژاردنی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥ ئەنجومەنی پارێزگا دەستی بە کارەکانی کرد بەھۆی ڕازینەبوونی تورکمان و عەرەب لە بەشداریکردنیان لە حکوومەتی خۆجێی پارێزگا لایەنە کوردستانییەکان بڕیاریاندا لەسەر ھێشتنەوەی [[عەبدولرەحمان مستەفا]] وەکو کەسایەتیی سەربەخۆی کورد وەکو پارێزگاری کەرکووک بۆیە ئەنجومەنی پارێزگا [[ڕزگار عەلی]] لەسەر [[لیستی برایەتی]] و [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] بە سەرۆکی ئەنجومەنی پارێزگاکە ھەڵبژارد ھەروەھا [[ڕێبوار فایەق تاڵەبانی|ڕێبوار تاڵەبانی]] لە [[یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان]] وەکو جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی پارێزگاکە ھەڵبژارد، دوای ڕازیبوونی کوتلەی عەرەبی بە بەشداریکردنیان لە حکوومەتی خۆجێی کەرکووک لە ساڵی ٢٠٠٨ ئەنجومەنەکە [[ڕاکان سەعید جبوری]] وەکو جێگری پارێزگار ھەڵبژارد، ھەروەھا دوای ڕێککەوتن لەگەڵ کوتلەی تورکمانی لە ساڵی ٢٠١١ ئەنجومەنەکە [[حەسەن تۆران بەھادین]] وەکو سەرۆکی ئەنجومەن و [[نەجمەدین کەریم]]ی ئەندامی مەکتەبی سیاسیی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] وەکو پارێزگار ھەڵبژارد، دوای ھەڵبژاردنی نیسانی ٢٠١٤ی ئەنجومەنی نوێنەران و سەرکەوتنی [[حەسەن تۆران بەھادین]] پۆستەکەی لە سەرۆکایەتیی ئەنجومەنەکە چۆڵ بوو و بەھۆی ڕێکنەکەوتنی کوتلەی تورکمانی لە نێوان خۆیاندا پۆستەکە بەبەتاڵی مایەوە و لەلایەن [[ڕێبوار تاڵەبانی]] بە وەکالەت پۆستەکە پڕکرایەوەو تاوەکو ھەڵوەشاندنەوەی ئەنجومەنەکە لە تشرینی دووەمی ٢٠١٩ بەپێی بڕیاری ئەنجومەنی نوێنەران، ئەنجومەنەکە لە ئازاری ٢٠١٧ لەسەر پێشنیازی پارێزگار بڕیاریدا لەسەر ھەڵکردنی [[ئاڵای کوردستان]] لەسەر باڵەخانەی پارێزگا و تەواوی باڵەخانە فەرمییەکانی دەوڵەت و کۆمپانیا گشتییەکان ھاوشان لەگەڵ [[ئاڵای عێراق]] بەڵام دوای ڕووداوەکانی [[١٦ی تشرینی یەکەم]] ئاڵای کوردستان لابرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=كركوك تصوت لرفع علم كردستان بالمباني الحكومية |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/news/2017/3/28/كركوك-تصوت-لرفع-علم-كردستان-بالمباني |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=الجزيرة نت |زمان=ar}}&lt;/ref&gt;

== ئەنجامنەدانی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگای کەرکووک ==
دەبوایە لە ساڵەکانی ٢٠٠٩ و٢٠١٣ دووجاری ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگای کەرکووک ئەنجام بدرایە بەڵام بەھۆی فشاری عەرەبی سوننە و لایەنە تورکمانەکان بەپێی ماددەی ٢٣ی یاسای ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگا و قەزا و ناحییەکان ژمارە ٣٦ی ساڵی ٢٠٠٨ ڕێگە گیرا لە ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگای کەرکووک.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=قانون انتخاب مجالس المحافظات و الأقضية والنواحي رقم (36) لسنة 2008 – مجلس النواب العراقي |ناونیشان=https://archive3.parliament.iq/ar/2008/10/13/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%82%D8%B6%D9%8A/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;
* [[بەعەرەبکردنی کەرکووک]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تد|پارێزگای کەرکووک|کوردستان|عێراق|سیاسەت}}

[[پۆل:کەرکووک]]
[[پۆل:حکومەتی عێراق]]
[[پۆل:پارێزگای کەرکووک]]</text>
      <sha1>gwr0sjpnfuzk0nvzhhvmtu1b4k2qzwz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڤی سی دی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279084</id>
    <revision>
      <id>1581497</id>
      <parentid>1411441</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T01:27:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3980" sha1="3wq3dfdfbyyluabvntmo8lrif9llnv9" xml:space="preserve">{{داتابۆکس|بەند=Q321259}}

'''ڤیدیۆ سی دی''' یان '''سی دی ڤیدیۆیی''' ({{بە ئینگلیزی|Video Compact Disc , VCD}}) پەپکی پەستێنراوی ڤیدیۆیی کورتکراوەکەی '''ڤی سی دییە'''، پەپکێکی بینایی و فۆرماتێکی ڤیدیۆیی ماڵەوەیە کە یەکەم فۆرماتە بۆ دابەشکردن و ھەڵگرتنی ڤیدیۆ و فیلم لەسەر پەپکەکان و پەپکی بینایی، ئەم پەپکە یان ئەم فۆرماتە بە بەربڵاوی زیاتر لە کیشوەری ئاسیا بەکار دەھات، سی دی ڤیدیۆیییەکان بەتایبەتیی جێگەی (ڤی ئێچ ئێس)ی دەگرتەوە کە ڤی ئێچ ئێس لەم سەردەمەدا بەکار دەھات بۆ تۆمارکردن و دابەشکردنی فیلم و ڤیدیۆ، سی دی ڤیدیۆکان بەربڵاوبوون تاوەکو دواجار کە دی ڤی دی-ڤیدیۆ داھێنرا و جێگای ڤیدیۆ سیدییەکانی گرتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ip.philips.com/view_attachment/2450/sl00812.pdf|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://wayback.archive-it.org/all/20080528131354/http://www.ip.philips.com/view_attachment/2450/sl00812.pdf|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=What is VCD? - VideoHelp |ناونیشان=https://www.videohelp.com/vcd |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.videohelp.com |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

سی دی ڤیدیۆکان فۆرماتێکی ستاندارد و [[دیجیتاڵ میدیا|دیجیتاڵی]] ھەڵگرتنن بۆ ھەڵگرتنی [[ڤیدیۆ]] لەسەر [[پەپکی پەستێنراو|پەپکە پەستێنراوەکان]] کە بریتییە لە خستنە سەری ڤیدیۆی دیجیتاڵی بۆ سەر [[پەپکی پەستێنراو]] کە پەپکە پەستێنراوەکە دەکات تایبەت بە [[ڤیدیۆ]]کە، ڤیدیۆ سی دییەکان لەسەر خوێنەر و پلەیەری تایبەت دەخوێنرێنەوە کە پشتگیری لە ڤیدیۆ سی دییەکان دەکەن یان لەسەر [[دی ڤی دی خوێنەر]]ەکان دەخوێنرێنەوە و لەسەر [[کۆمپیوتەر]] و [[درایڤی پەپکی بینایی]] و تەنانەت [[کایەی ڤیدیۆیی|کۆنسۆڵەکانی یاریکردن]] لێ دەدرێنەوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=How to Play VCDs |ناونیشان=https://odinfandub.tripod.com/vcd.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |وێبگە=odinfandub.tripod.com }}{{بەستەری مردوو|url=https://odinfandub.tripod.com/vcd.html |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; بەڵام بە دەگمەن لەسەر پلەیەرەکانی [[بلو ڕای]] لێ دەدرێنەوە، ئەو پەڕگانەی کە لەسەر ڤی سی دییەکان تۆمار دەکرێن بریتین لە (MPEG-1 یان .dat یان AVI و ھتد…).&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

فۆرماتی ڤیدیۆ سیدییەکان لە ساڵی [[١٩٩٣]] لەلایەن کۆمپانیاکانی [[سۆنی]]، ماتسوشیتا، فیلیپس، جەی ڤی سی دروست کراوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{پەپکی پەستێنراو|state=expanded}}
{{تووڵی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|دەیەی ١٩٩٠|کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر}}

[[پۆل:پەپکی پەستێنراو]]
[[پۆل:تەکنۆلۆژیای زانیاری لە ژاپۆن]]
[[پۆل:داھێنانە ژاپۆنییەکان]]
[[پۆل:زانست و تەکنۆلۆژیا لە ژاپۆن]]</text>
      <sha1>3wq3dfdfbyyluabvntmo8lrif9llnv9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003</title>
    <ns>3</ns>
    <id>280605</id>
    <revision>
      <id>1581256</id>
      <parentid>1581074</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T16:42:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان بۆ سڕینەوەی خێرا ھەڵبژێردرایەوە */</comment>
      <origin>1581256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40687" sha1="5a465j4mq3ufw8psfwwg0xaptryw6i2" xml:space="preserve">== بەخێربێیت ==
{| bgcolor=&quot;#f8f8ff&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;&quot;
|
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;ویکیپیدیا&amp;zwnj;&quot;&gt;
{{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}}
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]&lt;/span&gt;
'''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}}
{{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}}
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]]
|}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بنەماکان&amp;zwnj;&quot;&gt;
بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]&lt;/span&gt;
* '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن.
* '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت.
* '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;پەڕەکەت&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]&lt;/span&gt;
'''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە:
* تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە.
* لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە.
* لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بەشداری&amp;zwnj;&quot;&gt;
ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]&lt;/span&gt;
* پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''.
* ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە.
* '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە.
* '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا.
* لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

-- [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;'''چالاک'''&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ٠٨:٤٧، ٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)

==  [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پێشنیاری سڕینەوە]] بۆ [[:کۆلێژی ئەرکان]] ==
[[پەڕگە:Ambox warning yellow.svg|left|link=|alt=تێبینی|48px|]]

وتاری [[:کۆلێژی ئەرکان]] [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پێشنیاری سڕینەوە]]ی بۆ کراوە. تاگی پێشنیاری سڕینەوە کە لەسەر وتارەکە داندراوە ڕوونی دەکاتەوە بۆچی.

ھەرچەندە ھەموو بەشدارییە سوودبەخشەکان لە ویکیپیدیا بەرز دەنرخێندرێن، بەڵام لەوانەیە پەڕەکان [[وپ:پسخ|لەبەر چەند ھۆکارێک بسڕدرێنەوە]].

دەتوانیت ئەم سڕینەوەیە بوەستێنیت بە لابردنی ئاگاداری {{Tlc|پێشنیاری سڕینەوە/ڕێکەوتکراو}}، بەڵام تکایە ھەوڵی ڕوونکردنەوە لە [[یارمەتی:کورتەی دەستکاری|کورتەی دەستکارییەکە]] یان لە [[وتووێژ:کۆلێژی ئەرکان|پەڕەی وتووێژی وتارەکە]] بدە کە بۆچی نابێت بسڕدرێتەوە.

تکایە بیر لە چاکسازیکردنی پەڕەکە و چارەسەرکردنی ئەو کێشانە بکەرەوە کە ڕوون کراوەتەوە. لابردنی {{Tlc|پێشنیاری سڕینەوە/ڕێکەوتکراو}} [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پڕۆسەی پێشنیاری سڕینەوەکە]] دەوەستێنێت، بەڵام [[:en:Wikipedia:Deletion process|پڕۆسەکانی تری سڕینەوە]] بوونیان ھەیە. بەتایبەتی، پڕۆسەی [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] دەتوانێت بەبێ وتووێژ ببێتە ھۆی سڕینەوە، و [[ویکیپیدیا:وتارەکان بۆ سڕینەوە|وتارەکان بۆ سڕینەوە]] ڕێگە بە وتووێژ دەدات تا [[ویکیپیدیا:یەکدەنگی|بگەین بە یەکدەنگی]] بۆ سڕینەوە.&lt;!-- داڕێژە:ئاگاداریی پێشنیاری سڕینەوە --&gt; [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٣٢، ٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)

:سڵاو بەڕێز من لە وتارەکەمدا دەمەوێت کۆلێژەکەمان بناسێنم بە هەموو کورد زمانێک و هەموو عراقیەکان تێبینیەکەی تۆم لەبەر چاوو گرتووە و.پ کە لایەنی پەیوەندیداربوو لامبرد تکایە نیشانەی سڕینەوە لەسەر وتارەکەم لاببە یان کە سەرنجێکیترت هەیە ئاگادارم بکەوە [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٩:١٧، ٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
::سڵاو، سپاس بۆ ئەوی سەرنجتان دایە بابەتەکە. من پێم وایە خوودی وتارەکە دەکرێت لێرە بمێنێتەوە و کێشەی ناوبانگی نییە، بەڵام سەرەتا دەبێت [[وپ:سیاسەتەکان و ڕێساکان]] و [[وپ:ویکیپیدیا چی نییە]] بە جوانی بخوێننەوە و دواتریش تکایە سەیری [[ویکیپیدیا:وتار چییە؟#نووسینی وتارەکان|بەشی نووسینی وتارەکان]] بکە تاوەکوو باشتر لەگەڵ شێوازی نووسینی وتار ئاشنا بی. ھەروەھا پێویست ناکات تەواوی دەقی سەرچاوەکان کۆپی بکەی و لێرە دایانگرییەوە ([[وپ:تەواوی دەقی سەرچاوە سەرەکییەکان کۆپی مەکە]]). پێشنیاری سڕینەوە بە مانای ئەوە نییە وتارەکە ١٠٠٪ دەسڕێتەوە، بەڵکوو پێشنیارێکە کە بەڕێوەبەران پێداچوونەوەی بۆ دەکەن و بەپێی یاساکان مامەڵەی لەگەڵدا دەکەن و ئێستاش چەندین ڕۆژ کات بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانی وتارەکە ماوە. من ئەو کارەی ئێوە بەرز دەنرخێنم کە ھەوڵی ناساندنی کۆلێژەکەتان دەدەن؛ بەڵام تکایە بۆ مانەوەی وتارەکە و چارەسەرکردنی کێشەکانی، بە جوانی نووسینەکانی ئەو بەستەرە شینانەی سەرەوە بخوێنەوە و دواتر بەپێی ئەو دەقانە دەستکاریی وتارەکە بکە و کێشەکانی چارەسەر بکە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٢٩، ٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:::ھەروەھا ئەو سەرچاوانەی لە وتارەکەدا بەکارتانھێناوە ھیچیان پەیوەندیی بە وتارەکەوە نییە، ھەموویان پێویستە لابردرێن و لە جیاتیان دەبێت ئەو سەرچاوانەی باسی کۆلێژەکە دەکەن دابندرێن (نەک باسی کۆدی پۆستیی قەڵادزێ و ڕانیە و سلێمانی). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٤١، ٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)

==[[:ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.&lt;/p&gt;|width=20%|align=left}}
تاگێک لەسەر [[:ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]] داندراوە کە داوا دەکات بە خێرایی بسڕدرێتەوە. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#گ١١|بەشی گ١١ی پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]] ئەنجام دراوە، چوونکە وادیارە کە پەڕەکە تەنیا ڕێکلامێکە بۆ ناودارکردنی کۆمپانیایەک، گرووپێک، بەرھەمێک، خزمەتگوزارییەک، کەسێک، یان بۆچوونێک و پێویستی بە دووبارەنووسینەوە ھەیە تاکوو زانستنامەیی دەرکەوێت. ڕێکلامکردن لە ویکیپیدیا ناکرێت و پەڕەی ڕێکلامی بە خێرایی دەسڕدرێتەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%D8%A6%D8%A7%DA%95%D9%85%DB%8C+%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C+%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}. &lt;!-- Template:Db-spam-notice --&gt;  ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٩:٥٨، ٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)

==[[:کۆلێژی ئەرکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.&lt;/p&gt;|width=20%|align=left}}
تاگێک لەسەر [[:کۆلێژی ئەرکان]] داندراوە کە داوا دەکات بە خێرایی بسڕدرێتەوە. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#گ١١|بەشی گ١١ی پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]] ئەنجام دراوە، چوونکە وادیارە کە پەڕەکە تەنیا ڕێکلامێکە بۆ ناودارکردنی کۆمپانیایەک، گرووپێک، بەرھەمێک، خزمەتگوزارییەک، کەسێک، یان بۆچوونێک و پێویستی بە دووبارەنووسینەوە ھەیە تاکوو زانستنامەیی دەرکەوێت. ڕێکلامکردن لە ویکیپیدیا ناکرێت و پەڕەی ڕێکلامی بە خێرایی دەسڕدرێتەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:کۆلێژی ئەرکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C+%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}. &lt;!-- Template:Db-spam-notice --&gt;  [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٧:٣٣، ٢١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)

:ئەو بەزمە قۆڕە چیە وتارەکەم سەرتاپا ڕەشکردۆتەو و دووبارە نوسیومەتەوە مەرجئ چی و شتی چی ئەنساڕ و ئیسلام و داعش و داروبەرد وتاری خۆی بڵاو دەکاتەوە کاتێک کەسێک باسی دەزگایەکی زانستی دەکات بۆ لێناگەڕێن 
:سەرتاپای وتارەەکەم دەسکاری کردووە بەئەی ئای پشکنینم بۆکردووە هیچ پێشێلکاریەکی تێدانەماوە!
:یان ئێوە تورکن بە کوردی دەنوسن؟
:ئەگەر نا هیچ پاساوێکتان نەماوە [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٠:٥٧، ٢١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)

::سڵاو، دەستخۆش بۆ ماندووبوونو لە نووسینی وتار لە ویکیپیدیا. تێبینیی ئەوەم کرد کە شێوازی نووسینی وتارەکانو پێویستی بە گۆڕانکاری ھەیە تا لەگەڵ بنەما زانستنامەیییەکان بگونجێ، چونکە ویکیپیدیا شوێنی ڕیکلام و بانگەشە نییە. پێویستە لە کاتی نووسینا ھەمیشە ڕەچاوی [[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنیی ڕوانگە]] کەیت و بە زمانێکی زانستی و دوور لە پیاھەڵدان بابەتەکان بخەیتە ڕوو. ھەروەھا بۆ ئەوەی ناوەڕۆکی وتارەکانو جێگیر بن، پێویستە بە وردی [[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]] باوەڕپێکراو و سەربەخۆکان بەیت؛ لێرەیا پێویستە ئەوەش بزانی کە خودی ماڵپەڕی فەرمیی بابەتەکە و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان (فەیسبوک، ئینستاگرام…) وەک سەرچاوەی سەربەخۆ و باوەڕپێکراو حساب ناکرێ و بەکارناھێنرێن. چونکە لە ویکیپیدیا [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە]] و نابێ وتارەکان تەنیا باس لە بۆچوونی کەسی یان زانیاریی [[وپ:سەلماندنیبوون|نەسەلمێندراو]] کەن. پەیڕەکردنی ئەم [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەت و ڕێسا]]یانە دەبێتە ھۆی بەرزکردنەوەی کوالێتیی نووسینەکانو و پاراستنیان لە سڕینەوە. [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٣:١٣، ٢١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::ئەوە تۆڕۆبۆتی یان یان مرۆڤی ئەگەر مرۆڤی و ڕۆبۆتنی زەحمەت نەبێ ڕونکردنەوەیەکم بدەیە
:::دوساڵە ڕێگە نادان وتارێکی زانستی بڵاو بکەمەوە دەربازەی زانکۆیەکی سەربازی 
:::ئایا ئؤوە سەر بە میتی تورکن رێگە بە ئەنساڕ و داعش دەدەن بەڵام ڕێگە لە کۆلێژێکی سەربازی دەگرن وتارێک بنوسێت؟
:::ئەوە چ بەزمێکە 3 جار سەرتاپای وتارەکەم گۆڕیوە تەنانەت بە  3 ئەی ئای جیاواز دامڕشتۆتەوە هێشتا هەر ئەو تاگە سەخیف و قۆندەرەی لێدەدرن ئایا ئێوە بە لێدانی ئەو تاگانە چیتان دەستدەکەوێت؟  [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ٢٠:٣٥، ٢١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::تەواوی گرفتەکانم چارەسەر کردووە بۆ تاگەکانت لانابەی؟  [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ٢٣:٠٢، ٢١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::: وابزانم ئەوە تۆی ڕۆبۆتی! من بەجوانی لەسەرەوە بەپێی سیاسەت و ڕێسا بۆم ڕوون کردویتەتەوە، کە بۆ تاگم لە وتارەکەو یاوە، کەچی ھەر تێناگەی. بەس دڵنیام ھەر سیاسەتەکان نەوخوێندۆتەوە و وا ئەزانی بۆ خۆشی بۆم نووسیوی؛ ئاگاداربە ئێرە شوێنی جنێویان نییە و ئەو وتارانەی باسیان ئەکەی، ھەردوو وتارەکە بەپێی سەرچاوە (ویکیپیدیای ئینگلیزی) نووسراون. ئەگەر تۆش وەک ئەو وتارانە سەرچاوەو بۆ دانا و بە شێوەی ویکیپیدیای کوردی نووسیتەوە و کێشەکان چارەسەر کرد، ئەو کاتە منیش تاگەکە لائەبەم. [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٤:١٠، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::هەندێک دەستکاری و چاکسازیی زیاتری تیا کەن و تا ئەکرێ سەرچاوەی باوەڕپێکراو بە کار بێنن تا وتارەکانتان بمێننەوە؛ ئەوا تاگەکەم لابرد [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٤:١٩، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)

== دەست ڕابگرە! ==

سڵاو، تکایە لە دروست کردنی ئەو وتارانە لەژێر ناوەکانی [[ئەرکان]]، [[کۆلێژی]] و [[کولیژی ارکان]] دەست ڕابگرە؛ یەک وتار لەژێر ناوی [[کۆلێژی ئەرکان]] بوونی ھەیە و دروستکردنی زیاتری وتارەکە لەژێر ناوەکانی ترەوە (کە ھەندێکیان زۆر ناوی گشتین وەک کۆلێژ) ھیچ یارمەتییەک ناکات و دەسڕدرێنەوە. تکایە لە ئەنجامدانی ئەو کارە بەردەوام مەبە. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٠٨، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

==[[:ئەرکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[File:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.&lt;/p&gt;|width=20%|align=left}}
تاگێک لەسەر [[:ئەرکان]] داندراوە کە داوای سڕینەوەی وتارەکە دەکات. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#و١٠|پێوەری ژمارە ١٠ی وتارەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] کراوە، چونکە وادیارە وتارەکە دووبارەی [[کۆلێژی ئەرکان]]ە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:ئەرکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. &lt;!-- Template:Db-repost-notice --&gt; [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:١٨، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

==[[:کۆلێژی]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[File:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.&lt;/p&gt;|width=20%|align=left}}
تاگێک لەسەر [[:کۆلێژی]] داندراوە کە داوای سڕینەوەی وتارەکە دەکات. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#و١٠|پێوەری ژمارە ١٠ی وتارەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] کراوە، چونکە وادیارە وتارەکە دووبارەی [[کۆلێژی ئەرکان]]ە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:کۆلێژی|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. &lt;!-- Template:Db-repost-notice --&gt; [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:١٨، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

==[[:کولیژی ارکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[File:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.&lt;/p&gt;|width=20%|align=left}}
تاگێک لەسەر [[:کولیژی ارکان]] داندراوە کە داوای سڕینەوەی وتارەکە دەکات. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#و١٠|پێوەری ژمارە ١٠ی وتارەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] کراوە، چونکە وادیارە وتارەکە دووبارەی [[کۆلێژی ئەرکان]]ە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:کولیژی ارکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8C%DA%98%DB%8C+%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. &lt;!-- Template:Db-repost-notice --&gt; [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:١٨، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

==[[:ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرایەوە ==
[[File:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.&lt;/p&gt;|width=20%|align=left}}
تاگێک لەسەر [[:ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]] داندراوە کە داوا دەکات بە خێرایی پەڕەکە بسڕدرێتەوە. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#گ٤|بەشی گشتی پێوەری ژمارە٤ی پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]] ئەنجام دراوە، چوونکە وا دیارە کە پەڕەکە نووسراوەیەکی نوێی پەڕەیەکە کە پێشووتر بەپێی یاسا سڕدراوەتەوە لە ئەنجامی [[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003#ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان بۆ سڕینەوەی خێرا ھەڵبژێردرا|ئاگادارکردنەوەی سڕینەوەی ساڵی پێشوو]]. کاتێک پەڕەیەک لەبەرگیراوەی پەڕەیەکی کۆن بێت کە پێشووتر سڕدراوەتەوە و کێشەکانی ببوونە ھۆکاری سڕینەوەی پەڕە کۆنەکە چارەسەر نەکرابوو، دووبارە پەڕە نوێکەش دەسڕدرێتەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%D8%A6%D8%A7%DA%95%D9%85%DB%8C+%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C+%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. &lt;!-- Template:Db-repost-notice --&gt; [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٢٦، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

==[[:کلیة الارکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[File:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.&lt;/p&gt;|width=20%|align=left}}
تاگێک لەسەر [[:کلیة الارکان]] داندراوە کە داوای سڕینەوەی وتارەکە دەکات. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#و١٠|پێوەری ژمارە ١٠ی وتارەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] کراوە، چونکە وادیارە وتارەکە دووبارەی [[کۆلێژی ئەرکان]]ە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:کلیة الارکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. &lt;!-- Template:Db-repost-notice --&gt; [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٤٢، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>5a465j4mq3ufw8psfwwg0xaptryw6i2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581257</id>
      <parentid>1581256</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T16:45:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* دەست ڕابگرە! */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1581257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40868" sha1="rzjf8326wrmjoa5iumw2z5iie0grz4f" xml:space="preserve">== بەخێربێیت ==
{| bgcolor=&quot;#f8f8ff&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;&quot;
|
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;ویکیپیدیا&amp;zwnj;&quot;&gt;
{{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}}
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]&lt;/span&gt;
'''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}}
{{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}}
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]]
|}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بنەماکان&amp;zwnj;&quot;&gt;
بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]&lt;/span&gt;
* '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن.
* '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت.
* '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;پەڕەکەت&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]&lt;/span&gt;
'''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە:
* تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە.
* لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە.
* لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بەشداری&amp;zwnj;&quot;&gt;
ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]&lt;/span&gt;
* پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''.
* ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە.
* '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە.
* '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا.
* لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

-- [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;'''چالاک'''&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ٠٨:٤٧، ٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)

==  [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پێشنیاری سڕینەوە]] بۆ [[:کۆلێژی ئەرکان]] ==
[[پەڕگە:Ambox warning yellow.svg|left|link=|alt=تێبینی|48px|]]

وتاری [[:کۆلێژی ئەرکان]] [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پێشنیاری سڕینەوە]]ی بۆ کراوە. تاگی پێشنیاری سڕینەوە کە لەسەر وتارەکە داندراوە ڕوونی دەکاتەوە بۆچی.

ھەرچەندە ھەموو بەشدارییە سوودبەخشەکان لە ویکیپیدیا بەرز دەنرخێندرێن، بەڵام لەوانەیە پەڕەکان [[وپ:پسخ|لەبەر چەند ھۆکارێک بسڕدرێنەوە]].

دەتوانیت ئەم سڕینەوەیە بوەستێنیت بە لابردنی ئاگاداری {{Tlc|پێشنیاری سڕینەوە/ڕێکەوتکراو}}، بەڵام تکایە ھەوڵی ڕوونکردنەوە لە [[یارمەتی:کورتەی دەستکاری|کورتەی دەستکارییەکە]] یان لە [[وتووێژ:کۆلێژی ئەرکان|پەڕەی وتووێژی وتارەکە]] بدە کە بۆچی نابێت بسڕدرێتەوە.

تکایە بیر لە چاکسازیکردنی پەڕەکە و چارەسەرکردنی ئەو کێشانە بکەرەوە کە ڕوون کراوەتەوە. لابردنی {{Tlc|پێشنیاری سڕینەوە/ڕێکەوتکراو}} [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پڕۆسەی پێشنیاری سڕینەوەکە]] دەوەستێنێت، بەڵام [[:en:Wikipedia:Deletion process|پڕۆسەکانی تری سڕینەوە]] بوونیان ھەیە. بەتایبەتی، پڕۆسەی [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] دەتوانێت بەبێ وتووێژ ببێتە ھۆی سڕینەوە، و [[ویکیپیدیا:وتارەکان بۆ سڕینەوە|وتارەکان بۆ سڕینەوە]] ڕێگە بە وتووێژ دەدات تا [[ویکیپیدیا:یەکدەنگی|بگەین بە یەکدەنگی]] بۆ سڕینەوە.&lt;!-- داڕێژە:ئاگاداریی پێشنیاری سڕینەوە --&gt; [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٣٢، ٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)

:سڵاو بەڕێز من لە وتارەکەمدا دەمەوێت کۆلێژەکەمان بناسێنم بە هەموو کورد زمانێک و هەموو عراقیەکان تێبینیەکەی تۆم لەبەر چاوو گرتووە و.پ کە لایەنی پەیوەندیداربوو لامبرد تکایە نیشانەی سڕینەوە لەسەر وتارەکەم لاببە یان کە سەرنجێکیترت هەیە ئاگادارم بکەوە [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٩:١٧، ٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
::سڵاو، سپاس بۆ ئەوی سەرنجتان دایە بابەتەکە. من پێم وایە خوودی وتارەکە دەکرێت لێرە بمێنێتەوە و کێشەی ناوبانگی نییە، بەڵام سەرەتا دەبێت [[وپ:سیاسەتەکان و ڕێساکان]] و [[وپ:ویکیپیدیا چی نییە]] بە جوانی بخوێننەوە و دواتریش تکایە سەیری [[ویکیپیدیا:وتار چییە؟#نووسینی وتارەکان|بەشی نووسینی وتارەکان]] بکە تاوەکوو باشتر لەگەڵ شێوازی نووسینی وتار ئاشنا بی. ھەروەھا پێویست ناکات تەواوی دەقی سەرچاوەکان کۆپی بکەی و لێرە دایانگرییەوە ([[وپ:تەواوی دەقی سەرچاوە سەرەکییەکان کۆپی مەکە]]). پێشنیاری سڕینەوە بە مانای ئەوە نییە وتارەکە ١٠٠٪ دەسڕێتەوە، بەڵکوو پێشنیارێکە کە بەڕێوەبەران پێداچوونەوەی بۆ دەکەن و بەپێی یاساکان مامەڵەی لەگەڵدا دەکەن و ئێستاش چەندین ڕۆژ کات بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانی وتارەکە ماوە. من ئەو کارەی ئێوە بەرز دەنرخێنم کە ھەوڵی ناساندنی کۆلێژەکەتان دەدەن؛ بەڵام تکایە بۆ مانەوەی وتارەکە و چارەسەرکردنی کێشەکانی، بە جوانی نووسینەکانی ئەو بەستەرە شینانەی سەرەوە بخوێنەوە و دواتر بەپێی ئەو دەقانە دەستکاریی وتارەکە بکە و کێشەکانی چارەسەر بکە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٢٩، ٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:::ھەروەھا ئەو سەرچاوانەی لە وتارەکەدا بەکارتانھێناوە ھیچیان پەیوەندیی بە وتارەکەوە نییە، ھەموویان پێویستە لابردرێن و لە جیاتیان دەبێت ئەو سەرچاوانەی باسی کۆلێژەکە دەکەن دابندرێن (نەک باسی کۆدی پۆستیی قەڵادزێ و ڕانیە و سلێمانی). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٤١، ٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)

==[[:ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.&lt;/p&gt;|width=20%|align=left}}
تاگێک لەسەر [[:ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]] داندراوە کە داوا دەکات بە خێرایی بسڕدرێتەوە. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#گ١١|بەشی گ١١ی پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]] ئەنجام دراوە، چوونکە وادیارە کە پەڕەکە تەنیا ڕێکلامێکە بۆ ناودارکردنی کۆمپانیایەک، گرووپێک، بەرھەمێک، خزمەتگوزارییەک، کەسێک، یان بۆچوونێک و پێویستی بە دووبارەنووسینەوە ھەیە تاکوو زانستنامەیی دەرکەوێت. ڕێکلامکردن لە ویکیپیدیا ناکرێت و پەڕەی ڕێکلامی بە خێرایی دەسڕدرێتەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%D8%A6%D8%A7%DA%95%D9%85%DB%8C+%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C+%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}. &lt;!-- Template:Db-spam-notice --&gt;  ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٩:٥٨، ٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)

==[[:کۆلێژی ئەرکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.&lt;/p&gt;|width=20%|align=left}}
تاگێک لەسەر [[:کۆلێژی ئەرکان]] داندراوە کە داوا دەکات بە خێرایی بسڕدرێتەوە. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#گ١١|بەشی گ١١ی پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]] ئەنجام دراوە، چوونکە وادیارە کە پەڕەکە تەنیا ڕێکلامێکە بۆ ناودارکردنی کۆمپانیایەک، گرووپێک، بەرھەمێک، خزمەتگوزارییەک، کەسێک، یان بۆچوونێک و پێویستی بە دووبارەنووسینەوە ھەیە تاکوو زانستنامەیی دەرکەوێت. ڕێکلامکردن لە ویکیپیدیا ناکرێت و پەڕەی ڕێکلامی بە خێرایی دەسڕدرێتەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:کۆلێژی ئەرکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C+%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}. &lt;!-- Template:Db-spam-notice --&gt;  [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٧:٣٣، ٢١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)

:ئەو بەزمە قۆڕە چیە وتارەکەم سەرتاپا ڕەشکردۆتەو و دووبارە نوسیومەتەوە مەرجئ چی و شتی چی ئەنساڕ و ئیسلام و داعش و داروبەرد وتاری خۆی بڵاو دەکاتەوە کاتێک کەسێک باسی دەزگایەکی زانستی دەکات بۆ لێناگەڕێن 
:سەرتاپای وتارەەکەم دەسکاری کردووە بەئەی ئای پشکنینم بۆکردووە هیچ پێشێلکاریەکی تێدانەماوە!
:یان ئێوە تورکن بە کوردی دەنوسن؟
:ئەگەر نا هیچ پاساوێکتان نەماوە [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٠:٥٧، ٢١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)

::سڵاو، دەستخۆش بۆ ماندووبوونو لە نووسینی وتار لە ویکیپیدیا. تێبینیی ئەوەم کرد کە شێوازی نووسینی وتارەکانو پێویستی بە گۆڕانکاری ھەیە تا لەگەڵ بنەما زانستنامەیییەکان بگونجێ، چونکە ویکیپیدیا شوێنی ڕیکلام و بانگەشە نییە. پێویستە لە کاتی نووسینا ھەمیشە ڕەچاوی [[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنیی ڕوانگە]] کەیت و بە زمانێکی زانستی و دوور لە پیاھەڵدان بابەتەکان بخەیتە ڕوو. ھەروەھا بۆ ئەوەی ناوەڕۆکی وتارەکانو جێگیر بن، پێویستە بە وردی [[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]] باوەڕپێکراو و سەربەخۆکان بەیت؛ لێرەیا پێویستە ئەوەش بزانی کە خودی ماڵپەڕی فەرمیی بابەتەکە و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان (فەیسبوک، ئینستاگرام…) وەک سەرچاوەی سەربەخۆ و باوەڕپێکراو حساب ناکرێ و بەکارناھێنرێن. چونکە لە ویکیپیدیا [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە]] و نابێ وتارەکان تەنیا باس لە بۆچوونی کەسی یان زانیاریی [[وپ:سەلماندنیبوون|نەسەلمێندراو]] کەن. پەیڕەکردنی ئەم [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەت و ڕێسا]]یانە دەبێتە ھۆی بەرزکردنەوەی کوالێتیی نووسینەکانو و پاراستنیان لە سڕینەوە. [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٣:١٣، ٢١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::ئەوە تۆڕۆبۆتی یان یان مرۆڤی ئەگەر مرۆڤی و ڕۆبۆتنی زەحمەت نەبێ ڕونکردنەوەیەکم بدەیە
:::دوساڵە ڕێگە نادان وتارێکی زانستی بڵاو بکەمەوە دەربازەی زانکۆیەکی سەربازی 
:::ئایا ئؤوە سەر بە میتی تورکن رێگە بە ئەنساڕ و داعش دەدەن بەڵام ڕێگە لە کۆلێژێکی سەربازی دەگرن وتارێک بنوسێت؟
:::ئەوە چ بەزمێکە 3 جار سەرتاپای وتارەکەم گۆڕیوە تەنانەت بە  3 ئەی ئای جیاواز دامڕشتۆتەوە هێشتا هەر ئەو تاگە سەخیف و قۆندەرەی لێدەدرن ئایا ئێوە بە لێدانی ئەو تاگانە چیتان دەستدەکەوێت؟  [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ٢٠:٣٥، ٢١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::تەواوی گرفتەکانم چارەسەر کردووە بۆ تاگەکانت لانابەی؟  [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ٢٣:٠٢، ٢١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::: وابزانم ئەوە تۆی ڕۆبۆتی! من بەجوانی لەسەرەوە بەپێی سیاسەت و ڕێسا بۆم ڕوون کردویتەتەوە، کە بۆ تاگم لە وتارەکەو یاوە، کەچی ھەر تێناگەی. بەس دڵنیام ھەر سیاسەتەکان نەوخوێندۆتەوە و وا ئەزانی بۆ خۆشی بۆم نووسیوی؛ ئاگاداربە ئێرە شوێنی جنێویان نییە و ئەو وتارانەی باسیان ئەکەی، ھەردوو وتارەکە بەپێی سەرچاوە (ویکیپیدیای ئینگلیزی) نووسراون. ئەگەر تۆش وەک ئەو وتارانە سەرچاوەو بۆ دانا و بە شێوەی ویکیپیدیای کوردی نووسیتەوە و کێشەکان چارەسەر کرد، ئەو کاتە منیش تاگەکە لائەبەم. [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٤:١٠، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::هەندێک دەستکاری و چاکسازیی زیاتری تیا کەن و تا ئەکرێ سەرچاوەی باوەڕپێکراو بە کار بێنن تا وتارەکانتان بمێننەوە؛ ئەوا تاگەکەم لابرد [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٤:١٩، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)

== دەست ڕابگرە! ==

سڵاو، تکایە لە دروست کردنی ئەو وتارانە لەژێر ناوەکانی [[ئەرکان]]، [[کۆلێژی]] و [[کولیژی ارکان]] دەست ڕابگرە؛ یەک وتار لەژێر ناوی [[کۆلێژی ئەرکان]] بوونی ھەیە و دروستکردنی زیاتری وتارەکە لەژێر ناوەکانی ترەوە (کە ھەندێکیان زۆر ناوی گشتین وەک کۆلێژ) ھیچ یارمەتییەک ناکات و دەسڕدرێنەوە. تکایە لە ئەنجامدانی ئەو کارە بەردەوام مەبە. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٠٨، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:+ [[کلیة الارکان]]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٤٥، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

==[[:ئەرکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[File:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.&lt;/p&gt;|width=20%|align=left}}
تاگێک لەسەر [[:ئەرکان]] داندراوە کە داوای سڕینەوەی وتارەکە دەکات. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#و١٠|پێوەری ژمارە ١٠ی وتارەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] کراوە، چونکە وادیارە وتارەکە دووبارەی [[کۆلێژی ئەرکان]]ە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:ئەرکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. &lt;!-- Template:Db-repost-notice --&gt; [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:١٨، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

==[[:کۆلێژی]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[File:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.&lt;/p&gt;|width=20%|align=left}}
تاگێک لەسەر [[:کۆلێژی]] داندراوە کە داوای سڕینەوەی وتارەکە دەکات. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#و١٠|پێوەری ژمارە ١٠ی وتارەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] کراوە، چونکە وادیارە وتارەکە دووبارەی [[کۆلێژی ئەرکان]]ە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:کۆلێژی|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. &lt;!-- Template:Db-repost-notice --&gt; [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:١٨، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

==[[:کولیژی ارکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[File:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.&lt;/p&gt;|width=20%|align=left}}
تاگێک لەسەر [[:کولیژی ارکان]] داندراوە کە داوای سڕینەوەی وتارەکە دەکات. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#و١٠|پێوەری ژمارە ١٠ی وتارەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] کراوە، چونکە وادیارە وتارەکە دووبارەی [[کۆلێژی ئەرکان]]ە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:کولیژی ارکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8C%DA%98%DB%8C+%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. &lt;!-- Template:Db-repost-notice --&gt; [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:١٨، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

==[[:ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرایەوە ==
[[File:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.&lt;/p&gt;|width=20%|align=left}}
تاگێک لەسەر [[:ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]] داندراوە کە داوا دەکات بە خێرایی پەڕەکە بسڕدرێتەوە. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#گ٤|بەشی گشتی پێوەری ژمارە٤ی پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]] ئەنجام دراوە، چوونکە وا دیارە کە پەڕەکە نووسراوەیەکی نوێی پەڕەیەکە کە پێشووتر بەپێی یاسا سڕدراوەتەوە لە ئەنجامی [[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003#ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان بۆ سڕینەوەی خێرا ھەڵبژێردرا|ئاگادارکردنەوەی سڕینەوەی ساڵی پێشوو]]. کاتێک پەڕەیەک لەبەرگیراوەی پەڕەیەکی کۆن بێت کە پێشووتر سڕدراوەتەوە و کێشەکانی ببوونە ھۆکاری سڕینەوەی پەڕە کۆنەکە چارەسەر نەکرابوو، دووبارە پەڕە نوێکەش دەسڕدرێتەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%D8%A6%D8%A7%DA%95%D9%85%DB%8C+%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C+%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. &lt;!-- Template:Db-repost-notice --&gt; [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٢٦، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

==[[:کلیة الارکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[File:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.&lt;/p&gt;|width=20%|align=left}}
تاگێک لەسەر [[:کلیة الارکان]] داندراوە کە داوای سڕینەوەی وتارەکە دەکات. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#و١٠|پێوەری ژمارە ١٠ی وتارەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] کراوە، چونکە وادیارە وتارەکە دووبارەی [[کۆلێژی ئەرکان]]ە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:کلیة الارکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. &lt;!-- Template:Db-repost-notice --&gt; [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٤٢، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>rzjf8326wrmjoa5iumw2z5iie0grz4f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581288</id>
      <parentid>1581257</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T19:22:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* کلیة الارکان بۆ سڕینەوەی خێرا ھەڵبژێردرا */</comment>
      <origin>1581288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46444" sha1="92g2rnj6kpd2dk3ysq95ugv17r4szeo" xml:space="preserve">== بەخێربێیت ==
{| bgcolor=&quot;#f8f8ff&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;&quot;
|
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;ویکیپیدیا&amp;zwnj;&quot;&gt;
{{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}}
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]&lt;/span&gt;
'''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}}
{{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}}
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]]
|}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بنەماکان&amp;zwnj;&quot;&gt;
بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]&lt;/span&gt;
* '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن.
* '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت.
* '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;پەڕەکەت&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]&lt;/span&gt;
'''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە:
* تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە.
* لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە.
* لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بەشداری&amp;zwnj;&quot;&gt;
ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]&lt;/span&gt;
* پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''.
* ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە.
* '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە.
* '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا.
* لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

-- [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;'''چالاک'''&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ٠٨:٤٧، ٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)

==  [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پێشنیاری سڕینەوە]] بۆ [[:کۆلێژی ئەرکان]] ==
[[پەڕگە:Ambox warning yellow.svg|left|link=|alt=تێبینی|48px|]]

وتاری [[:کۆلێژی ئەرکان]] [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پێشنیاری سڕینەوە]]ی بۆ کراوە. تاگی پێشنیاری سڕینەوە کە لەسەر وتارەکە داندراوە ڕوونی دەکاتەوە بۆچی.

ھەرچەندە ھەموو بەشدارییە سوودبەخشەکان لە ویکیپیدیا بەرز دەنرخێندرێن، بەڵام لەوانەیە پەڕەکان [[وپ:پسخ|لەبەر چەند ھۆکارێک بسڕدرێنەوە]].

دەتوانیت ئەم سڕینەوەیە بوەستێنیت بە لابردنی ئاگاداری {{Tlc|پێشنیاری سڕینەوە/ڕێکەوتکراو}}، بەڵام تکایە ھەوڵی ڕوونکردنەوە لە [[یارمەتی:کورتەی دەستکاری|کورتەی دەستکارییەکە]] یان لە [[وتووێژ:کۆلێژی ئەرکان|پەڕەی وتووێژی وتارەکە]] بدە کە بۆچی نابێت بسڕدرێتەوە.

تکایە بیر لە چاکسازیکردنی پەڕەکە و چارەسەرکردنی ئەو کێشانە بکەرەوە کە ڕوون کراوەتەوە. لابردنی {{Tlc|پێشنیاری سڕینەوە/ڕێکەوتکراو}} [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پڕۆسەی پێشنیاری سڕینەوەکە]] دەوەستێنێت، بەڵام [[:en:Wikipedia:Deletion process|پڕۆسەکانی تری سڕینەوە]] بوونیان ھەیە. بەتایبەتی، پڕۆسەی [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] دەتوانێت بەبێ وتووێژ ببێتە ھۆی سڕینەوە، و [[ویکیپیدیا:وتارەکان بۆ سڕینەوە|وتارەکان بۆ سڕینەوە]] ڕێگە بە وتووێژ دەدات تا [[ویکیپیدیا:یەکدەنگی|بگەین بە یەکدەنگی]] بۆ سڕینەوە.&lt;!-- داڕێژە:ئاگاداریی پێشنیاری سڕینەوە --&gt; [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٣٢، ٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)

:سڵاو بەڕێز من لە وتارەکەمدا دەمەوێت کۆلێژەکەمان بناسێنم بە هەموو کورد زمانێک و هەموو عراقیەکان تێبینیەکەی تۆم لەبەر چاوو گرتووە و.پ کە لایەنی پەیوەندیداربوو لامبرد تکایە نیشانەی سڕینەوە لەسەر وتارەکەم لاببە یان کە سەرنجێکیترت هەیە ئاگادارم بکەوە [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٩:١٧، ٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
::سڵاو، سپاس بۆ ئەوی سەرنجتان دایە بابەتەکە. من پێم وایە خوودی وتارەکە دەکرێت لێرە بمێنێتەوە و کێشەی ناوبانگی نییە، بەڵام سەرەتا دەبێت [[وپ:سیاسەتەکان و ڕێساکان]] و [[وپ:ویکیپیدیا چی نییە]] بە جوانی بخوێننەوە و دواتریش تکایە سەیری [[ویکیپیدیا:وتار چییە؟#نووسینی وتارەکان|بەشی نووسینی وتارەکان]] بکە تاوەکوو باشتر لەگەڵ شێوازی نووسینی وتار ئاشنا بی. ھەروەھا پێویست ناکات تەواوی دەقی سەرچاوەکان کۆپی بکەی و لێرە دایانگرییەوە ([[وپ:تەواوی دەقی سەرچاوە سەرەکییەکان کۆپی مەکە]]). پێشنیاری سڕینەوە بە مانای ئەوە نییە وتارەکە ١٠٠٪ دەسڕێتەوە، بەڵکوو پێشنیارێکە کە بەڕێوەبەران پێداچوونەوەی بۆ دەکەن و بەپێی یاساکان مامەڵەی لەگەڵدا دەکەن و ئێستاش چەندین ڕۆژ کات بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانی وتارەکە ماوە. من ئەو کارەی ئێوە بەرز دەنرخێنم کە ھەوڵی ناساندنی کۆلێژەکەتان دەدەن؛ بەڵام تکایە بۆ مانەوەی وتارەکە و چارەسەرکردنی کێشەکانی، بە جوانی نووسینەکانی ئەو بەستەرە شینانەی سەرەوە بخوێنەوە و دواتر بەپێی ئەو دەقانە دەستکاریی وتارەکە بکە و کێشەکانی چارەسەر بکە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٢٩، ٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:::ھەروەھا ئەو سەرچاوانەی لە وتارەکەدا بەکارتانھێناوە ھیچیان پەیوەندیی بە وتارەکەوە نییە، ھەموویان پێویستە لابردرێن و لە جیاتیان دەبێت ئەو سەرچاوانەی باسی کۆلێژەکە دەکەن دابندرێن (نەک باسی کۆدی پۆستیی قەڵادزێ و ڕانیە و سلێمانی). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٤١، ٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)

==[[:ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.&lt;/p&gt;|width=20%|align=left}}
تاگێک لەسەر [[:ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]] داندراوە کە داوا دەکات بە خێرایی بسڕدرێتەوە. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#گ١١|بەشی گ١١ی پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]] ئەنجام دراوە، چوونکە وادیارە کە پەڕەکە تەنیا ڕێکلامێکە بۆ ناودارکردنی کۆمپانیایەک، گرووپێک، بەرھەمێک، خزمەتگوزارییەک، کەسێک، یان بۆچوونێک و پێویستی بە دووبارەنووسینەوە ھەیە تاکوو زانستنامەیی دەرکەوێت. ڕێکلامکردن لە ویکیپیدیا ناکرێت و پەڕەی ڕێکلامی بە خێرایی دەسڕدرێتەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%D8%A6%D8%A7%DA%95%D9%85%DB%8C+%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C+%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}. &lt;!-- Template:Db-spam-notice --&gt;  ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٩:٥٨، ٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)

==[[:کۆلێژی ئەرکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.&lt;/p&gt;|width=20%|align=left}}
تاگێک لەسەر [[:کۆلێژی ئەرکان]] داندراوە کە داوا دەکات بە خێرایی بسڕدرێتەوە. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#گ١١|بەشی گ١١ی پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]] ئەنجام دراوە، چوونکە وادیارە کە پەڕەکە تەنیا ڕێکلامێکە بۆ ناودارکردنی کۆمپانیایەک، گرووپێک، بەرھەمێک، خزمەتگوزارییەک، کەسێک، یان بۆچوونێک و پێویستی بە دووبارەنووسینەوە ھەیە تاکوو زانستنامەیی دەرکەوێت. ڕێکلامکردن لە ویکیپیدیا ناکرێت و پەڕەی ڕێکلامی بە خێرایی دەسڕدرێتەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:کۆلێژی ئەرکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C+%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}. &lt;!-- Template:Db-spam-notice --&gt;  [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٧:٣٣، ٢١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)

:ئەو بەزمە قۆڕە چیە وتارەکەم سەرتاپا ڕەشکردۆتەو و دووبارە نوسیومەتەوە مەرجئ چی و شتی چی ئەنساڕ و ئیسلام و داعش و داروبەرد وتاری خۆی بڵاو دەکاتەوە کاتێک کەسێک باسی دەزگایەکی زانستی دەکات بۆ لێناگەڕێن 
:سەرتاپای وتارەەکەم دەسکاری کردووە بەئەی ئای پشکنینم بۆکردووە هیچ پێشێلکاریەکی تێدانەماوە!
:یان ئێوە تورکن بە کوردی دەنوسن؟
:ئەگەر نا هیچ پاساوێکتان نەماوە [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٠:٥٧، ٢١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)

::سڵاو، دەستخۆش بۆ ماندووبوونو لە نووسینی وتار لە ویکیپیدیا. تێبینیی ئەوەم کرد کە شێوازی نووسینی وتارەکانو پێویستی بە گۆڕانکاری ھەیە تا لەگەڵ بنەما زانستنامەیییەکان بگونجێ، چونکە ویکیپیدیا شوێنی ڕیکلام و بانگەشە نییە. پێویستە لە کاتی نووسینا ھەمیشە ڕەچاوی [[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنیی ڕوانگە]] کەیت و بە زمانێکی زانستی و دوور لە پیاھەڵدان بابەتەکان بخەیتە ڕوو. ھەروەھا بۆ ئەوەی ناوەڕۆکی وتارەکانو جێگیر بن، پێویستە بە وردی [[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]] باوەڕپێکراو و سەربەخۆکان بەیت؛ لێرەیا پێویستە ئەوەش بزانی کە خودی ماڵپەڕی فەرمیی بابەتەکە و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان (فەیسبوک، ئینستاگرام…) وەک سەرچاوەی سەربەخۆ و باوەڕپێکراو حساب ناکرێ و بەکارناھێنرێن. چونکە لە ویکیپیدیا [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە]] و نابێ وتارەکان تەنیا باس لە بۆچوونی کەسی یان زانیاریی [[وپ:سەلماندنیبوون|نەسەلمێندراو]] کەن. پەیڕەکردنی ئەم [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەت و ڕێسا]]یانە دەبێتە ھۆی بەرزکردنەوەی کوالێتیی نووسینەکانو و پاراستنیان لە سڕینەوە. [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٣:١٣، ٢١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::ئەوە تۆڕۆبۆتی یان یان مرۆڤی ئەگەر مرۆڤی و ڕۆبۆتنی زەحمەت نەبێ ڕونکردنەوەیەکم بدەیە
:::دوساڵە ڕێگە نادان وتارێکی زانستی بڵاو بکەمەوە دەربازەی زانکۆیەکی سەربازی 
:::ئایا ئؤوە سەر بە میتی تورکن رێگە بە ئەنساڕ و داعش دەدەن بەڵام ڕێگە لە کۆلێژێکی سەربازی دەگرن وتارێک بنوسێت؟
:::ئەوە چ بەزمێکە 3 جار سەرتاپای وتارەکەم گۆڕیوە تەنانەت بە  3 ئەی ئای جیاواز دامڕشتۆتەوە هێشتا هەر ئەو تاگە سەخیف و قۆندەرەی لێدەدرن ئایا ئێوە بە لێدانی ئەو تاگانە چیتان دەستدەکەوێت؟  [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ٢٠:٣٥، ٢١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::تەواوی گرفتەکانم چارەسەر کردووە بۆ تاگەکانت لانابەی؟  [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ٢٣:٠٢، ٢١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::: وابزانم ئەوە تۆی ڕۆبۆتی! من بەجوانی لەسەرەوە بەپێی سیاسەت و ڕێسا بۆم ڕوون کردویتەتەوە، کە بۆ تاگم لە وتارەکەو یاوە، کەچی ھەر تێناگەی. بەس دڵنیام ھەر سیاسەتەکان نەوخوێندۆتەوە و وا ئەزانی بۆ خۆشی بۆم نووسیوی؛ ئاگاداربە ئێرە شوێنی جنێویان نییە و ئەو وتارانەی باسیان ئەکەی، ھەردوو وتارەکە بەپێی سەرچاوە (ویکیپیدیای ئینگلیزی) نووسراون. ئەگەر تۆش وەک ئەو وتارانە سەرچاوەو بۆ دانا و بە شێوەی ویکیپیدیای کوردی نووسیتەوە و کێشەکان چارەسەر کرد، ئەو کاتە منیش تاگەکە لائەبەم. [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٤:١٠، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::هەندێک دەستکاری و چاکسازیی زیاتری تیا کەن و تا ئەکرێ سەرچاوەی باوەڕپێکراو بە کار بێنن تا وتارەکانتان بمێننەوە؛ ئەوا تاگەکەم لابرد [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٤:١٩، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)

== دەست ڕابگرە! ==

سڵاو، تکایە لە دروست کردنی ئەو وتارانە لەژێر ناوەکانی [[ئەرکان]]، [[کۆلێژی]] و [[کولیژی ارکان]] دەست ڕابگرە؛ یەک وتار لەژێر ناوی [[کۆلێژی ئەرکان]] بوونی ھەیە و دروستکردنی زیاتری وتارەکە لەژێر ناوەکانی ترەوە (کە ھەندێکیان زۆر ناوی گشتین وەک کۆلێژ) ھیچ یارمەتییەک ناکات و دەسڕدرێنەوە. تکایە لە ئەنجامدانی ئەو کارە بەردەوام مەبە. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٠٨، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:+ [[کلیة الارکان]]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٤٥، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

==[[:ئەرکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[File:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.&lt;/p&gt;|width=20%|align=left}}
تاگێک لەسەر [[:ئەرکان]] داندراوە کە داوای سڕینەوەی وتارەکە دەکات. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#و١٠|پێوەری ژمارە ١٠ی وتارەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] کراوە، چونکە وادیارە وتارەکە دووبارەی [[کۆلێژی ئەرکان]]ە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:ئەرکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. &lt;!-- Template:Db-repost-notice --&gt; [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:١٨، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

==[[:کۆلێژی]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[File:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.&lt;/p&gt;|width=20%|align=left}}
تاگێک لەسەر [[:کۆلێژی]] داندراوە کە داوای سڕینەوەی وتارەکە دەکات. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#و١٠|پێوەری ژمارە ١٠ی وتارەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] کراوە، چونکە وادیارە وتارەکە دووبارەی [[کۆلێژی ئەرکان]]ە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:کۆلێژی|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. &lt;!-- Template:Db-repost-notice --&gt; [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:١٨، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

==[[:کولیژی ارکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[File:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.&lt;/p&gt;|width=20%|align=left}}
تاگێک لەسەر [[:کولیژی ارکان]] داندراوە کە داوای سڕینەوەی وتارەکە دەکات. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#و١٠|پێوەری ژمارە ١٠ی وتارەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] کراوە، چونکە وادیارە وتارەکە دووبارەی [[کۆلێژی ئەرکان]]ە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:کولیژی ارکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8C%DA%98%DB%8C+%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. &lt;!-- Template:Db-repost-notice --&gt; [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:١٨، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

==[[:ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرایەوە ==
[[File:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.&lt;/p&gt;|width=20%|align=left}}
تاگێک لەسەر [[:ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]] داندراوە کە داوا دەکات بە خێرایی پەڕەکە بسڕدرێتەوە. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#گ٤|بەشی گشتی پێوەری ژمارە٤ی پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]] ئەنجام دراوە، چوونکە وا دیارە کە پەڕەکە نووسراوەیەکی نوێی پەڕەیەکە کە پێشووتر بەپێی یاسا سڕدراوەتەوە لە ئەنجامی [[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003#ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان بۆ سڕینەوەی خێرا ھەڵبژێردرا|ئاگادارکردنەوەی سڕینەوەی ساڵی پێشوو]]. کاتێک پەڕەیەک لەبەرگیراوەی پەڕەیەکی کۆن بێت کە پێشووتر سڕدراوەتەوە و کێشەکانی ببوونە ھۆکاری سڕینەوەی پەڕە کۆنەکە چارەسەر نەکرابوو، دووبارە پەڕە نوێکەش دەسڕدرێتەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%D8%A6%D8%A7%DA%95%D9%85%DB%8C+%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C+%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. &lt;!-- Template:Db-repost-notice --&gt; [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٢٦، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

==[[:کلیة الارکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[File:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.&lt;/p&gt;|width=20%|align=left}}
تاگێک لەسەر [[:کلیة الارکان]] داندراوە کە داوای سڕینەوەی وتارەکە دەکات. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#و١٠|پێوەری ژمارە ١٠ی وتارەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] کراوە، چونکە وادیارە وتارەکە دووبارەی [[کۆلێژی ئەرکان]]ە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:کلیة الارکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. &lt;!-- Template:Db-repost-notice --&gt; [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٤٢، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

==[[:کولیزی ارکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[File:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.&lt;/p&gt;|width=20%|align=left}}
تاگێک لەسەر [[:کولیزی ارکان]] داندراوە کە داوای سڕینەوەی وتارەکە دەکات. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#و١٠|پێوەری ژمارە ١٠ی وتارەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] کراوە، چونکە وادیارە وتارەکە دووبارەیە یان لەبەرگیراوەی وتارێکە کە پێشووتر سڕدراوەتەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:کولیزی ارکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B2%DB%8C+%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. &lt;!-- Template:Db-repost-notice --&gt; [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٢٢، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

==[[:کولیەی ئەرکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[File:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.&lt;/p&gt;|width=20%|align=left}}
تاگێک لەسەر [[:کولیەی ئەرکان]] داندراوە کە داوای سڕینەوەی وتارەکە دەکات. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#و١٠|پێوەری ژمارە ١٠ی وتارەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] کراوە، چونکە وادیارە وتارەکە دووبارەیە یان لەبەرگیراوەی وتارێکە کە پێشووتر سڕدراوەتەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:کولیەی ئەرکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8C%DB%95%DB%8C+%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. &lt;!-- Template:Db-repost-notice --&gt; [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٢٢، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>92g2rnj6kpd2dk3ysq95ugv17r4szeo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581291</id>
      <parentid>1581288</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T19:24:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <origin>1581291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46388" sha1="1ht3augfuoen9snlwc093j424sah2xq" xml:space="preserve">== بەخێربێیت ==
{| bgcolor=&quot;#f8f8ff&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;&quot;
|
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;ویکیپیدیا&amp;zwnj;&quot;&gt;
{{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}}
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]&lt;/span&gt;
'''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}}
{{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}}
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]]
|}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بنەماکان&amp;zwnj;&quot;&gt;
بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]&lt;/span&gt;
* '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن.
* '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت.
* '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;پەڕەکەت&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]&lt;/span&gt;
'''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە:
* تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە.
* لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە.
* لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بەشداری&amp;zwnj;&quot;&gt;
ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]&lt;/span&gt;
* پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''.
* ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە.
* '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە.
* '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا.
* لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

-- [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;'''چالاک'''&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ٠٨:٤٧، ٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)

==  [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پێشنیاری سڕینەوە]] بۆ [[:کۆلێژی ئەرکان]] ==
[[پەڕگە:Ambox warning yellow.svg|left|link=|alt=تێبینی|48px|]]

وتاری [[:کۆلێژی ئەرکان]] [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پێشنیاری سڕینەوە]]ی بۆ کراوە. تاگی پێشنیاری سڕینەوە کە لەسەر وتارەکە داندراوە ڕوونی دەکاتەوە بۆچی.

ھەرچەندە ھەموو بەشدارییە سوودبەخشەکان لە ویکیپیدیا بەرز دەنرخێندرێن، بەڵام لەوانەیە پەڕەکان [[وپ:پسخ|لەبەر چەند ھۆکارێک بسڕدرێنەوە]].

دەتوانیت ئەم سڕینەوەیە بوەستێنیت بە لابردنی ئاگاداری {{Tlc|پێشنیاری سڕینەوە/ڕێکەوتکراو}}، بەڵام تکایە ھەوڵی ڕوونکردنەوە لە [[یارمەتی:کورتەی دەستکاری|کورتەی دەستکارییەکە]] یان لە [[وتووێژ:کۆلێژی ئەرکان|پەڕەی وتووێژی وتارەکە]] بدە کە بۆچی نابێت بسڕدرێتەوە.

تکایە بیر لە چاکسازیکردنی پەڕەکە و چارەسەرکردنی ئەو کێشانە بکەرەوە کە ڕوون کراوەتەوە. لابردنی {{Tlc|پێشنیاری سڕینەوە/ڕێکەوتکراو}} [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پڕۆسەی پێشنیاری سڕینەوەکە]] دەوەستێنێت، بەڵام [[:en:Wikipedia:Deletion process|پڕۆسەکانی تری سڕینەوە]] بوونیان ھەیە. بەتایبەتی، پڕۆسەی [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] دەتوانێت بەبێ وتووێژ ببێتە ھۆی سڕینەوە، و [[ویکیپیدیا:وتارەکان بۆ سڕینەوە|وتارەکان بۆ سڕینەوە]] ڕێگە بە وتووێژ دەدات تا [[ویکیپیدیا:یەکدەنگی|بگەین بە یەکدەنگی]] بۆ سڕینەوە.&lt;!-- داڕێژە:ئاگاداریی پێشنیاری سڕینەوە --&gt; [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٣٢، ٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)

:سڵاو بەڕێز من لە وتارەکەمدا دەمەوێت کۆلێژەکەمان بناسێنم بە هەموو کورد زمانێک و هەموو عراقیەکان تێبینیەکەی تۆم لەبەر چاوو گرتووە و.پ کە لایەنی پەیوەندیداربوو لامبرد تکایە نیشانەی سڕینەوە لەسەر وتارەکەم لاببە یان کە سەرنجێکیترت هەیە ئاگادارم بکەوە [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٩:١٧، ٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
::سڵاو، سپاس بۆ ئەوی سەرنجتان دایە بابەتەکە. من پێم وایە خوودی وتارەکە دەکرێت لێرە بمێنێتەوە و کێشەی ناوبانگی نییە، بەڵام سەرەتا دەبێت [[وپ:سیاسەتەکان و ڕێساکان]] و [[وپ:ویکیپیدیا چی نییە]] بە جوانی بخوێننەوە و دواتریش تکایە سەیری [[ویکیپیدیا:وتار چییە؟#نووسینی وتارەکان|بەشی نووسینی وتارەکان]] بکە تاوەکوو باشتر لەگەڵ شێوازی نووسینی وتار ئاشنا بی. ھەروەھا پێویست ناکات تەواوی دەقی سەرچاوەکان کۆپی بکەی و لێرە دایانگرییەوە ([[وپ:تەواوی دەقی سەرچاوە سەرەکییەکان کۆپی مەکە]]). پێشنیاری سڕینەوە بە مانای ئەوە نییە وتارەکە ١٠٠٪ دەسڕێتەوە، بەڵکوو پێشنیارێکە کە بەڕێوەبەران پێداچوونەوەی بۆ دەکەن و بەپێی یاساکان مامەڵەی لەگەڵدا دەکەن و ئێستاش چەندین ڕۆژ کات بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانی وتارەکە ماوە. من ئەو کارەی ئێوە بەرز دەنرخێنم کە ھەوڵی ناساندنی کۆلێژەکەتان دەدەن؛ بەڵام تکایە بۆ مانەوەی وتارەکە و چارەسەرکردنی کێشەکانی، بە جوانی نووسینەکانی ئەو بەستەرە شینانەی سەرەوە بخوێنەوە و دواتر بەپێی ئەو دەقانە دەستکاریی وتارەکە بکە و کێشەکانی چارەسەر بکە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٢٩، ٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)
:::ھەروەھا ئەو سەرچاوانەی لە وتارەکەدا بەکارتانھێناوە ھیچیان پەیوەندیی بە وتارەکەوە نییە، ھەموویان پێویستە لابردرێن و لە جیاتیان دەبێت ئەو سەرچاوانەی باسی کۆلێژەکە دەکەن دابندرێن (نەک باسی کۆدی پۆستیی قەڵادزێ و ڕانیە و سلێمانی). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٤١، ٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)

==[[:ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.&lt;/p&gt;|width=20%|align=left}}
تاگێک لەسەر [[:ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]] داندراوە کە داوا دەکات بە خێرایی بسڕدرێتەوە. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#گ١١|بەشی گ١١ی پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]] ئەنجام دراوە، چوونکە وادیارە کە پەڕەکە تەنیا ڕێکلامێکە بۆ ناودارکردنی کۆمپانیایەک، گرووپێک، بەرھەمێک، خزمەتگوزارییەک، کەسێک، یان بۆچوونێک و پێویستی بە دووبارەنووسینەوە ھەیە تاکوو زانستنامەیی دەرکەوێت. ڕێکلامکردن لە ویکیپیدیا ناکرێت و پەڕەی ڕێکلامی بە خێرایی دەسڕدرێتەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%D8%A6%D8%A7%DA%95%D9%85%DB%8C+%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C+%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}. &lt;!-- Template:Db-spam-notice --&gt;  ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٩:٥٨، ٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC)

==[[:کۆلێژی ئەرکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.&lt;/p&gt;|width=20%|align=left}}
تاگێک لەسەر [[:کۆلێژی ئەرکان]] داندراوە کە داوا دەکات بە خێرایی بسڕدرێتەوە. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#گ١١|بەشی گ١١ی پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]] ئەنجام دراوە، چوونکە وادیارە کە پەڕەکە تەنیا ڕێکلامێکە بۆ ناودارکردنی کۆمپانیایەک، گرووپێک، بەرھەمێک، خزمەتگوزارییەک، کەسێک، یان بۆچوونێک و پێویستی بە دووبارەنووسینەوە ھەیە تاکوو زانستنامەیی دەرکەوێت. ڕێکلامکردن لە ویکیپیدیا ناکرێت و پەڕەی ڕێکلامی بە خێرایی دەسڕدرێتەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:کۆلێژی ئەرکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C+%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}. &lt;!-- Template:Db-spam-notice --&gt;  [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٧:٣٣، ٢١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)

:ئەو بەزمە قۆڕە چیە وتارەکەم سەرتاپا ڕەشکردۆتەو و دووبارە نوسیومەتەوە مەرجئ چی و شتی چی ئەنساڕ و ئیسلام و داعش و داروبەرد وتاری خۆی بڵاو دەکاتەوە کاتێک کەسێک باسی دەزگایەکی زانستی دەکات بۆ لێناگەڕێن 
:سەرتاپای وتارەەکەم دەسکاری کردووە بەئەی ئای پشکنینم بۆکردووە هیچ پێشێلکاریەکی تێدانەماوە!
:یان ئێوە تورکن بە کوردی دەنوسن؟
:ئەگەر نا هیچ پاساوێکتان نەماوە [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٠:٥٧، ٢١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)

::سڵاو، دەستخۆش بۆ ماندووبوونو لە نووسینی وتار لە ویکیپیدیا. تێبینیی ئەوەم کرد کە شێوازی نووسینی وتارەکانو پێویستی بە گۆڕانکاری ھەیە تا لەگەڵ بنەما زانستنامەیییەکان بگونجێ، چونکە ویکیپیدیا شوێنی ڕیکلام و بانگەشە نییە. پێویستە لە کاتی نووسینا ھەمیشە ڕەچاوی [[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنیی ڕوانگە]] کەیت و بە زمانێکی زانستی و دوور لە پیاھەڵدان بابەتەکان بخەیتە ڕوو. ھەروەھا بۆ ئەوەی ناوەڕۆکی وتارەکانو جێگیر بن، پێویستە بە وردی [[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]] باوەڕپێکراو و سەربەخۆکان بەیت؛ لێرەیا پێویستە ئەوەش بزانی کە خودی ماڵپەڕی فەرمیی بابەتەکە و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان (فەیسبوک، ئینستاگرام…) وەک سەرچاوەی سەربەخۆ و باوەڕپێکراو حساب ناکرێ و بەکارناھێنرێن. چونکە لە ویکیپیدیا [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە]] و نابێ وتارەکان تەنیا باس لە بۆچوونی کەسی یان زانیاریی [[وپ:سەلماندنیبوون|نەسەلمێندراو]] کەن. پەیڕەکردنی ئەم [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەت و ڕێسا]]یانە دەبێتە ھۆی بەرزکردنەوەی کوالێتیی نووسینەکانو و پاراستنیان لە سڕینەوە. [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٣:١٣، ٢١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::ئەوە تۆڕۆبۆتی یان یان مرۆڤی ئەگەر مرۆڤی و ڕۆبۆتنی زەحمەت نەبێ ڕونکردنەوەیەکم بدەیە
:::دوساڵە ڕێگە نادان وتارێکی زانستی بڵاو بکەمەوە دەربازەی زانکۆیەکی سەربازی 
:::ئایا ئؤوە سەر بە میتی تورکن رێگە بە ئەنساڕ و داعش دەدەن بەڵام ڕێگە لە کۆلێژێکی سەربازی دەگرن وتارێک بنوسێت؟
:::ئەوە چ بەزمێکە 3 جار سەرتاپای وتارەکەم گۆڕیوە تەنانەت بە  3 ئەی ئای جیاواز دامڕشتۆتەوە هێشتا هەر ئەو تاگە سەخیف و قۆندەرەی لێدەدرن ئایا ئێوە بە لێدانی ئەو تاگانە چیتان دەستدەکەوێت؟  [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ٢٠:٣٥، ٢١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::تەواوی گرفتەکانم چارەسەر کردووە بۆ تاگەکانت لانابەی؟  [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ٢٣:٠٢، ٢١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
::::: وابزانم ئەوە تۆی ڕۆبۆتی! من بەجوانی لەسەرەوە بەپێی سیاسەت و ڕێسا بۆم ڕوون کردویتەتەوە، کە بۆ تاگم لە وتارەکەو یاوە، کەچی ھەر تێناگەی. بەس دڵنیام ھەر سیاسەتەکان نەوخوێندۆتەوە و وا ئەزانی بۆ خۆشی بۆم نووسیوی؛ ئاگاداربە ئێرە شوێنی جنێویان نییە و ئەو وتارانەی باسیان ئەکەی، ھەردوو وتارەکە بەپێی سەرچاوە (ویکیپیدیای ئینگلیزی) نووسراون. ئەگەر تۆش وەک ئەو وتارانە سەرچاوەو بۆ دانا و بە شێوەی ویکیپیدیای کوردی نووسیتەوە و کێشەکان چارەسەر کرد، ئەو کاتە منیش تاگەکە لائەبەم. [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٤:١٠، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
:::::هەندێک دەستکاری و چاکسازیی زیاتری تیا کەن و تا ئەکرێ سەرچاوەی باوەڕپێکراو بە کار بێنن تا وتارەکانتان بمێننەوە؛ ئەوا تاگەکەم لابرد [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٤:١٩، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)

== دەست ڕابگرە! ==

سڵاو، تکایە لە دروست کردنی ئەو وتارانە لەژێر ناوەکانی [[ئەرکان]]، [[کۆلێژی]] و [[کولیژی ارکان]] دەست ڕابگرە؛ یەک وتار لەژێر ناوی [[کۆلێژی ئەرکان]] بوونی ھەیە و دروستکردنی زیاتری وتارەکە لەژێر ناوەکانی ترەوە (کە ھەندێکیان زۆر ناوی گشتین وەک کۆلێژ) ھیچ یارمەتییەک ناکات و دەسڕدرێنەوە. تکایە لە ئەنجامدانی ئەو کارە بەردەوام مەبە. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٠٨، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:+ [[کلیة الارکان]] و [[کولیزی ارکان]] و [[کولیەی ئەرکان]]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٢٤، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

==[[:ئەرکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[File:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.&lt;/p&gt;|width=20%|align=left}}
تاگێک لەسەر [[:ئەرکان]] داندراوە کە داوای سڕینەوەی وتارەکە دەکات. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#و١٠|پێوەری ژمارە ١٠ی وتارەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] کراوە، چونکە وادیارە وتارەکە دووبارەی [[کۆلێژی ئەرکان]]ە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:ئەرکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. &lt;!-- Template:Db-repost-notice --&gt; [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:١٨، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

==[[:کۆلێژی]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[File:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.&lt;/p&gt;|width=20%|align=left}}
تاگێک لەسەر [[:کۆلێژی]] داندراوە کە داوای سڕینەوەی وتارەکە دەکات. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#و١٠|پێوەری ژمارە ١٠ی وتارەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] کراوە، چونکە وادیارە وتارەکە دووبارەی [[کۆلێژی ئەرکان]]ە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:کۆلێژی|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. &lt;!-- Template:Db-repost-notice --&gt; [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:١٨، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

==[[:کولیژی ارکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[File:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.&lt;/p&gt;|width=20%|align=left}}
تاگێک لەسەر [[:کولیژی ارکان]] داندراوە کە داوای سڕینەوەی وتارەکە دەکات. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#و١٠|پێوەری ژمارە ١٠ی وتارەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] کراوە، چونکە وادیارە وتارەکە دووبارەی [[کۆلێژی ئەرکان]]ە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:کولیژی ارکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8C%DA%98%DB%8C+%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. &lt;!-- Template:Db-repost-notice --&gt; [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:١٨، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

==[[:ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرایەوە ==
[[File:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.&lt;/p&gt;|width=20%|align=left}}
تاگێک لەسەر [[:ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]] داندراوە کە داوا دەکات بە خێرایی پەڕەکە بسڕدرێتەوە. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#گ٤|بەشی گشتی پێوەری ژمارە٤ی پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]] ئەنجام دراوە، چوونکە وا دیارە کە پەڕەکە نووسراوەیەکی نوێی پەڕەیەکە کە پێشووتر بەپێی یاسا سڕدراوەتەوە لە ئەنجامی [[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003#ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان بۆ سڕینەوەی خێرا ھەڵبژێردرا|ئاگادارکردنەوەی سڕینەوەی ساڵی پێشوو]]. کاتێک پەڕەیەک لەبەرگیراوەی پەڕەیەکی کۆن بێت کە پێشووتر سڕدراوەتەوە و کێشەکانی ببوونە ھۆکاری سڕینەوەی پەڕە کۆنەکە چارەسەر نەکرابوو، دووبارە پەڕە نوێکەش دەسڕدرێتەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%D8%A6%D8%A7%DA%95%D9%85%DB%8C+%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C+%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. &lt;!-- Template:Db-repost-notice --&gt; [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٢٦، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

==[[:کلیة الارکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[File:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.&lt;/p&gt;|width=20%|align=left}}
تاگێک لەسەر [[:کلیة الارکان]] داندراوە کە داوای سڕینەوەی وتارەکە دەکات. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#و١٠|پێوەری ژمارە ١٠ی وتارەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] کراوە، چونکە وادیارە وتارەکە دووبارەی [[کۆلێژی ئەرکان]]ە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:کلیة الارکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%A9+%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. &lt;!-- Template:Db-repost-notice --&gt; [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٤٢، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

==[[:کولیزی ارکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[File:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.&lt;/p&gt;|width=20%|align=left}}
تاگێک لەسەر [[:کولیزی ارکان]] داندراوە کە داوای سڕینەوەی وتارەکە دەکات. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#و١٠|پێوەری ژمارە ١٠ی وتارەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] کراوە، چونکە وادیارە وتارەکە دووبارەی [[کۆلێژی ئەرکان]]ە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:کولیزی ارکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%B2%DB%8C+%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. &lt;!-- Template:Db-repost-notice --&gt; [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٢٤، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

==[[:کولیەی ئەرکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[File:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.&lt;/p&gt;|width=20%|align=left}}
تاگێک لەسەر [[:کولیەی ئەرکان]] داندراوە کە داوای سڕینەوەی وتارەکە دەکات. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#و١٠|پێوەری ژمارە ١٠ی وتارەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] کراوە، چونکە وادیارە وتارەکە دووبارەی [[کۆلێژی ئەرکان]]ە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:کولیەی ئەرکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8C%DB%95%DB%8C+%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. &lt;!-- Template:Db-repost-notice --&gt; [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٢٤، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>1ht3augfuoen9snlwc093j424sah2xq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بەکارھێنەر:Hivja/خۆڵەپەتانێ</title>
    <ns>2</ns>
    <id>283501</id>
    <revision>
      <id>1581265</id>
      <parentid>1431615</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T17:45:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1581265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22489" sha1="1q9fz1fvpnbv02iiw6ajtq1oa0xrvji" xml:space="preserve">{{Short description|Ongoing conflict in the Middle East}}
{{Pp-extended|small=yes}}
{{Use dmy dates|date=April 2026}}
{{Infobox military conflict
| conflict          = 2026 Lebanon war
| image             = File:2026 Lebanon War Map.svg
| caption           = {{leftlegend|#0038b8ff|Israel}}
{{leftlegend|#13E7DB|Israeli occupied [[Golan Heights]]}}
{{leftlegend|#ff7070ff|Attested Hezbollah presence in Lebanon}}
{{leftlegend|#c653ffff|Lebanese territory under Israeli control}}
{{leftlegend|#11FF11ff|Syria}}
{{align|left|{{legend-line|blue solid 2px|Litani River|inline=yes}}&lt;br /&gt;
{{legend-line|yellow dotted 2px|Yellow Line|inline=yes}}}}&lt;br/&gt;(For an up-to-date, interactive, detailed map of the current military situation, see [[Template:Israeli-Palestinian conflict detailed map|here]].)
| place             = [[Lebanon]] and [[Israel]]
| date              = {{start date|2026|03|02|df=yes}} – present&lt;br /&gt;({{Age in years, months, weeks and days|month1=3|day1=2|year1=2026}})
| partof            = the [[Hezbollah–Israel conflict (2023–present)|Hezbollah–Israel conflict]] and the [[2026 Iran war]]
| combatant1        = {{tree list}}
* {{flag|Hezbollah}}
* {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} [[Amal Movement]]{{efn|The Amal Movement has played an active role in hostilities.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Involvement of the Amal Movement in the Fighting Against Israel Alongside Hezbollah |url=https://israel-alma.org/involvement-of-the-amal-movement-in-the-fighting-against-israel-alongside-hezbollah/ |access-date=9 April 2026 |website=Alma Research and Education Center |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jawad Al-Tamimi |first=Aymenn |date=9 April 2026 |title=The Amal Movement and the New War in Lebanon: Interview |url=https://www.meforum.org/mef-online/the-amal-movement-and-the-new-war-in-lebanon-interview |access-date=22 April 2026 |website=Middle East Forum |ref=AmalMEF}}&lt;/ref&gt; Paramedics belonging to the Amal Movement's Islamic Risala Scout Association have been targeted in Israeli airstrikes.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Younes |first1=Lylla |title=Israel Killed Over a Dozen Lebanese Paramedics in Three Days, Now Claiming That Ambulances Are “Hezbollah” Targets |url=https://www.dropsitenews.com/p/lebanon-medical-workers-paramedics-israel-targeted-ambulances-hezbollah-islamic-health-authority |website=Drop Site |access-date=19 March 2026 |language=en |date=16 March 2026}}&lt;/ref&gt;}}&lt;hr/&gt;
* '''Attacked by Israel:'''
* {{flag|Palestinian Islamic Jihad}}
* {{flag|Hamas}}
* {{flagicon image|Flag of the Muslim Brotherhood.svg}} [[Islamic Group (Lebanon)|Islamic Group]]&lt;ref name=&quot;MuslimBrothers&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888730|title=Lebanon Islamic Group claims headquarters targeted by IDF strikes|work=[[The Jerusalem Post]]|author=Seth J. Frantzman|date=4 March 2026|access-date=4 March 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|Islamic Revolutionary Guard Corps}}
{{tree list/end}}
| combatant2        = {{flag|Israel}}&lt;hr/&gt;'''Attacked by Hezbollah:'''&lt;!---Israel attacked Syrian targets at around the same time, not as part of the Iran war but rather the [[Druze insurgency in Southern Syria]] ---&gt;&lt;br/&gt;{{flag|Syria}}{{efn|Syria declared its support for the [[disarmament of Hezbollah]] following the outbreak of the war. In response, Hezbollah struck Syrian army positions near Damascus.&lt;ref name=&quot;Iwaza-2026&quot;&gt;{{Cite news |last1=Iwaza |first1=Dayana |last2=Livni |first2=Ephrat |location=Beirut, Lebanon |date=10 March 2026 |title=Shells Fired From Lebanon Land West of Syrian Capital, Country's Military Says |url=https://www.nytimes.com/2026/03/09/world/middleeast/syria-hezbollah-iran-lebanon.html |access-date=10 March 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Syrian authorities began closing smuggling routes used by Hezbollah along the Lebanese border.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite news |date=30 March 2026 |title=Syria targets smuggling tunnels to Lebanon amid concerns over Hezbollah weapons |url=https://thearabweekly.com/syria-targets-smuggling-tunnels-lebanon-amid-concerns-over-hezbollah-weapons |access-date=1 April 2026 |work=The Arab Weekly}}&lt;/ref&gt; For further information, see [[Syria in the 2026 Iran war]].}}
| combatant3        = {{flag|Lebanon}}{{efn|Lebanese soldiers have been killed in Israeli drone attacks.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Homsi |first1=uNada |title=Lebanese army thrust into Israel's war on Hezbollah as attacks kill soldiers |url=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/03/18/lebanese-army-thrust-into-centre-of-israels-war-on-hezbollah-as-israeli-attacks-kill-soldiers/ |work=The National |language=en}}&lt;/ref&gt; The Lebanese army arrested armed Hezbollah members.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=3 March 2026 |title=Lebanese army reportedly arrests 12 armed members of Hezbollah |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/lebanese-army-reportedly-arrests-12-armed-members-of-hezbollah/ |access-date=6 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br/&gt;{{flagicon|United Nations}} [[UNIFIL]]{{efn|UNIFIL peacekeepers have been attacked by the IDF,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.un.org/en/story/2025/11/1166378|title=Lebanon: UN peacekeeping patrol targeted by Israeli tank, IDF blames 'misidentification' &amp;#124; UN News|date=16 November 2025|website=news.un.org}}&lt;/ref&gt; and have engaged in a clash with Hezbollah.&lt;ref name=&quot;DeirQanoun&quot; /&gt;}}
| status            = [[2026 Lebanon war ceasefire|Temporary ceasefire]]&lt;br/&gt;{{bulletedlist|Israeli ground operations in southern Lebanon began on 16 March 2026|[[2028 Lebanese general election|Lebanese general elections]] postponed to 2028}}
| commander1        = {{flagdeco|Hezbollah}} [[Naim Qassem]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Hezbollah}} Ali Reda Abbas{{Assassinated|8 April 2026 Lebanon attacks}}&lt;br/&gt;{{flagdeco|Hezbollah}} Hajj Yusuf Ismail Hashem{{Assassinated}}&lt;br /&gt;{{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} Ali Zadeh{{Assassinated}}&lt;br /&gt;{{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} Reza Khazaei{{Assassinated}}&lt;hr/&gt;{{flag icon|Palestinian Islamic Jihad}} Adham Adnan al-Othman{{Assassinated}}&lt;br /&gt;{{flag icon|Hamas}} Ahmad Abdullah{{assassinated}}
| commander2        = {{UBL|
| {{flagicon image|Flag of the Prime Minister of Israel.svg}} [[Benjamin Netanyahu]]
| {{flagicon image|Flag of Israel Minister of Defence.svg}} [[Israel Katz]]
| {{flagicon image|Flag of IDF Chief of Staff.svg}} [[Eyal Zamir]]
| {{flagicon|Israel|military}} [[Rafi Milo]]
 }}
| commander3        = {{flagicon|Lebanon}} [[Joseph Aoun]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Lebanon}} [[Nawaf Salam]]&lt;br /&gt;{{flagicon|United Nations}} Diodato Abagnara&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.agenzianova.com/en/news/Lebanon%3A-UNIFIL-Chief-Abagnara-evacuated-only-UN-civilian-personnel-from-the-south/ |title= Lebanon, UNIFIL chief Abagnara: 'Only UN civilian personnel were evacuated from the south.' |work=Nova News |date= 6 March 2026 |location=Beirut |publisher=Agenzia Nova |access-date=22 April 2026}}&lt;/ref&gt;
| casualties1       = {{UBL|style=nowrap|{{flagicon|Hezbollah}} 1,000+ fighters killed (per internal sources)&lt;ref name=&quot;Hezbollah1&quot;&gt;{{#invoke:Cite|news|last1=Astih|first1=Paula|date=17 April 2026|title=Hezbollah Tallies Its Dead from Israel War, Estimates Exceed 1,000|url=https://english.aawsat.com/arab-world/5263615-hezbollah-tallies-its-dead-israel-war-estimates-exceed-1000|work=[[Asharq Al-Awsat]]|access-date=19 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260418053239/https://english.aawsat.com/arab-world/5263615-hezbollah-tallies-its-dead-israel-war-estimates-exceed-1000|archive-date=18 April 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
| {{flagicon|Hezbollah}} 1,900 fighters killed (per Israel)&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/idf-soldier-severely-wounded-as-hezbollah-drones-target-troops-in-southern-lebanon/|date=28 April 2026|title=IDF soldier severely wounded as Hezbollah drones target troops in southern Lebanon}}&lt;/ref&gt;
&lt;br&gt;{{flagicon|Hezbollah}} 5 fighters captured (per Israel)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mtv.com.lb/news/%D9%85%D8%AD%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA/1671123/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%88%D8%B1--%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A3%D8%B3%D8%B1-2-%D9%85%D9%86-%D9%82%D9%88%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B6%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%B7%D8%A7%D9%86%D9%8A|title=بالصور: الجيش الإسرائيلي يعلن أسر 2 من قوة الرضوان جنوب الليطاني|website=MTV Lebanon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://today.lorientlejour.com/article/1503594/battle-of-bint-jbeil-in-maps-israeli-army-encircles-the-towns-center.html|title=Battle of Bint Jbeil in Maps: Israeli army encircles the town's center|date=15 April 2026|website=L'Orient Today}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} 6 paramedics killed&lt;ref&gt;{{cite web |title=NNA: Two paramedics from the Islamic Risala Scout Association – Civil Defense and the Islamic Health Authority have been killed in an airstrike on Sawwana |url=https://www.mtv.com.lb/en/news/Local/1666035/nna--two-paramedics-from-the-islamic-risala-scout-association---civil-defense-and-the-islamic-health-authority-have-been-killed-in-an-airstrike-on-sawwana |website=MTV Lebanon |access-date=19 March 2026 |language=en |date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The &quot;Al-Risala Scouts&quot; mourned their five martyred paramedics in the Zawtar raid. |url=https://www.nna-leb.gov.lb/ar/news/423125/%D9%83%D8%B4%D8%A7%D9%81%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D9%86%D8%B9%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%A1%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%81%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%85%D8%B3%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%B2%D9%88%D8%B7%D8%B1-2 |website=NNA |access-date=29 March 2026 |language=ar |date=28 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon image|flag of Hamas.svg}} 3 members killed&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/israel-eliminates-3-hamas-members-operating-in-lebanon.php|title=Israel eliminates 3 Hamas members operating in Lebanon|first=Joe|last=Truzman|date=22 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} 6 officers killed&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://themedialine.org/headlines/israeli-navy-killed-5-senior-quds-force-irgc-commanders-in-beirut-hotel/|title=Israeli Navy Killed 5 Senior Quds Force IRGC Commanders in Beirut Hotel|first= |last= |date=8 March 2026|website=[[The Media Line]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 3, 2026 |title=Senior Quds Force commander killed, IDF says |url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888661 |access-date= |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en}}&lt;/ref&gt;  
}}
| casualties2       = {{flagicon|Israel|tsahal}} 18 soldiers and 1 demolition worker killed{{efn|18 IDF soldiers killed,&lt;ref name=&quot;IDFlossesgov&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IDFCas30052026&quot; /&gt; including one off-duty&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ynetnews.com/article/hjfc8ywsze|title=Woman killed in Hezbollah rocket attack laid to rest in Golan Heights|date=25 March 2026|work=Ynetnews}}&lt;/ref&gt; and another killed by friendly fire.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite|web |last=Fabian |first=Emanuel |date=4 April 2026 |title=IDF says soldier killed, another seriously hurt by 'friendly-fire' in southern Lebanon |url=https://www.timesofisrael.com/idf-says-soldier-killed-another-seriously-hurt-by-friendly-fire-in-southern-lebanon/ |access-date=4 April 2026 |website=The Times of Israel}}&lt;/ref&gt; List of names of IDF soldiers killed (2026)&lt;ref name=&quot;IDFlossesgov&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.gov.il/en/pages/swords-of-iron-idf-casualties |title=Swords of Iron: IDF Casualties |work=Israel Government |access-date=24 April 2026 |archive-date=13 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713065906/https://www.gov.il/en/pages/swords-of-iron-idf-casualties |url-status=live}}&lt;/ref&gt; One civilian working for IDF killed.&lt;ref name=&quot;IDFcontractor&quot; /&gt;}}&lt;br&gt;{{flagicon|Israel|tsahal}} 735 soldiers wounded{{efn|Total wounded on Operation Roaring Lion&lt;ref&gt;{{Cite web |title=חללי ופצועי צה&quot;ל במלחמה|url=https://www.idf.il/160590  |work=IDF Personel Directorate|date=30 April 2026 |access-date=30 April 2026}}&lt;/ref&gt;}}
| casualties3       = {{flagicon|Lebanon|army}} 24+ soldiers killed,{{efn|&lt;ref name=&quot;Al Jazeera-20260307&quot;&gt;{{Cite web |title=At least 41 killed in Israeli air attacks on Lebanon's Bekaa |date=7 March 2026 |access-date=7 March 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/7/hezbollah-israeli-troops-clash-on-the-ground-in-eastern-lebanons-bekaa }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The army mourned three soldiers who were killed in Israeli airstrikes on the Zabdin road and in Qaqaiyat al-Jisr. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768475/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D9%86%D8%B9%D9%89-%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%AF%D9%88%D8%A7-%D8%A8%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%B7%D8%B1 |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=17 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lebanese army says soldier killed in Israeli attack in southern Lebanon |work=Reuters |date=5 April 2026 |access-date=7 April 2026 |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanese-army-says-soldier-killed-israeli-attack-southern-lebanon-2026-04-05/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Several people reported killed in fresh Israeli attacks on Lebanon |date=9 April 2026 |access-date=9 April 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/9/fresh-israeli-attacks-on-lebanon-threaten-us-iran-ceasefire }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AJ-10042026&quot;&gt;{{Cite web |title=21 killed in fresh Israeli strikes across Lebanon |date=10 April 2026 |access-date=10 April 2026 |work=Al Jazzera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/10/israel-strikes-residential-areas-destroys-homes-in-southern-lebanon }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;liveblog29apr&quot;/&gt;}} and 6 injured&lt;ref&gt;{{cite web |title=The army announced the death of one of its soldiers, who succumbed to his wounds following an Israeli raid in Qaqaiyat al-Jisr. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768389/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A3%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D8%A3%D8%AD%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D9%85%D8%AA%D8%A3%D8%AB%D8%B1%D9%8B%D8%A7-%D8%A8%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%AD%D9%87-%D8%A5%D8%AB |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=17 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LOrientStrike&quot;/&gt;&lt;br&gt; 4 [[Lebanese Civil Defense|Civil Defense]] members killed,&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Civil Defense mourned the martyr Fahmi Al-Shami, who was martyred while performing his duty in Sidon. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768979/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D8%B4%D9%8A%D9%91%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF-%D9%81%D9%87%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%8A-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%AF- |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=19 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LOrientStrike&quot;&gt;{{cite news |title=Israeli double-tap strike on Majdal Zoun kills 5 people, including 3 members of Civil Defense, 2 Lebanese Army soldiers injured |url=https://today.lorientlejour.com/article/1505097/israel-carries-out-overnight-explosions-in-several-south-lebanon-villages-live.html |access-date=29 April 2026 |work=L'Orient Today |date=28 April 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; and 11 injured&lt;ref&gt;{{cite web |title=Civil Defense: 11 members injured in Israeli airstrike near Nabatieh regional center |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768591/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D8%A5%D8%B5%D8%A7%D8%A8%D8%A9-%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%8B-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%82%D8%B1%D8%A8 |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;1 [[Republican Guard (Lebanon)|Republican Guard]] member arrested&lt;ref&gt;{{cite news |title=معلومات عن ان الجيش الإسرائيلي اقدم على اعتقال عنصر في لواء الحرس الجمهوري في بلدة جديدة مرجعيون |url=https://www.elnashra.com/news/show/1776274/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%82%D8%AF%D9%85-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%84-%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%8B-%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%B3 |access-date=21 April 2026 |work=Elnashra News |date=21 April 2026 |language=ar |trans-title=Reports indicate that the Israeli army arrested a member of the Republican Guard Brigade in the town of Jdeidet Marjeyoun}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{flagicon|United Nations}} 6 peacekeepers killed,{{efn|Consisting of four Indonesians and two French peacekeepers.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Shofa |first=Jayanty Nada |date=30 March 2026 |title=One Indonesian Peacekeeper Killed Amid Israel-Hezbollah War |url=https://jakartaglobe.id/news/one-indonesian-peacekeeper-killed-amid-israelhezbollah-war |access-date=30 March 2026 |work=[[Jakarta Globe]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ID peacekeepers&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/articles/c4gd20evgp0o|title=Two Indonesian UN peacekeepers killed in explosion in Lebanon|last=Lamche|first=Anna|work=BBC News|date=31 March 2026|access-date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AP-18042026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ghandourieh&quot;&gt;{{cite news |title=Attack on UNIFIL in Ghandourieh: French peacekeeper succumbs to injuries |url=https://today.lorientlejour.com/article/1504524/attack-on-unifil-in-ghandourieh-french-peacekeeper-succumbs-to-injuries.html |work=L'Orient Today |date=22 April 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite press release|url=https://unifil.unmissions.org/en/press-releases/unifil-statement-on-the-passing-of-an-indonesian-peacekeeper-injured-last|title=UNIFIL statement on the passing of an Indonesian peacekeeper injured last month|work=[[United Nations Interim Force in Lebanon]]|via=United Nations|date=24 April 2026|access-date=25 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260425040541/https://unifil.unmissions.org/en/press-releases/unifil-statement-on-the-passing-of-an-indonesian-peacekeeper-injured-last|archive-date=25 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}} and 11 injured{{efn|Consisting of four Ghanaians,&lt;ref name=&quot;The Times of Israel-20260307&quot;&gt;{{Cite news |agency=AFP |date=7 March 2026 |title=Two UN peacekeepers from Ghana critically hurt in Lebanon missile attack |url=https://www.timesofisrael.com/two-un-peacekeepers-from-ghana-critically-wounded-in-lebanon-missile-attack/ |access-date=7 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/4-Ghanaian-soldiers-injured-after-missile-attack-on-UNIFIL-in-stable-condition-2024872|title=Ghanaian soldiers injured after missile attack in stable condition|work=GhanaWeb|date=9 March 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428215042/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/4-Ghanaian-soldiers-injured-after-missile-attack-on-UNIFIL-in-stable-condition-2024872|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; four Indonesians,&lt;ref name=&quot;ID peacekeepers&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thejakartapost.com/world/2026/04/04/three-peacekeepers-wounded-in-lebanon-are-indonesian-un.html|title=Three peacekeepers wounded in Lebanon are Indonesian: UN|work=The Jakarta Post|date=4 April 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428220609/https://www.thejakartapost.com/world/2026/04/04/three-peacekeepers-wounded-in-lebanon-are-indonesian-un.html|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; and three French peacekeepers.&lt;ref name=&quot;R24032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanon-pm-condemns-attack-french-unifil-troops-saturday-2026-04-18/|title=French soldier killed in attack on UN mission in southern Lebanon, officials say|last1=Alashray|first1=Enas|last2=Alaa El-Din|first2=Menna|last3=Tolba|first3=Ahmed|last4=Hummel|first4=Tassilo|last5=Le Poivedin|first5=Olivia|last6=Lubell|first6=Maayan|last7=Sithole-Matarise|first7=Emelia|last8=Potter|first8=Mark|agency=Reuters|date=18 April 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428215826/https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanon-pm-condemns-attack-french-unifil-troops-saturday-2026-04-18/|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| casualties4       = 2,618 killed, 8,094 injured,&lt;ref name=&quot;Lebanon1&quot;&gt;{{Cite web |title=Lebanon death toll since March 2 Israeli offensive surpasses 2,600 |date=1 May 2026 |access-date=1 May 2026 |work=[[Middle East Monitor]] |url=https://www.middleeastmonitor.com/20260501-lebanon-death-toll-since-march-2-israeli-offensive-surpasses-2600/ }}&lt;/ref&gt; and 1,200,000+ displaced in Lebanon&lt;ref name=&quot;displaced&quot;&gt;{{Cite web |last=Dugal |first=Hanna |title=How Israel's invasion of southern Lebanon created a humanitarian crisis |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/7/how-israels-invasion-of-southern-lebanon-created-a-humanitarian-crisis}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;2 civilians killed in Israel{{efn|One by friendly fire.&lt;ref name=&quot;reuters230326&quot;&gt;{{Cite news|title= First Israeli civilian killed in Lebanon border war was hit by Israeli fire|url= https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-military-says-friendly-fire-killed-civilian-near-lebanon-border-2026-03-23/|work=Reuters|access-date=23 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;R24032026&quot; /&gt;}}
| campaignbox       = {{Campaignbox 2026 Iran conflict}}{{Campaignbox Middle Eastern crisis (2023–present)}}{{Campaignbox Hezbollah–Israel conflict (2023–present)}}
| units1            = ''{{Center|[[2026 Iran war order of battle|See order of battle]]}}''
}}

Since 2 March 2026, there has been an ongoing war in [[Lebanon]] between [[Israel]] and the [[Lebanese Shia]] militant group [[Hezbollah]]. It is a resumption of major fighting in the [[Hezbollah–Israel conflict (2023–present)|Hezbollah–Israel conflict]] that began in late 2023, and is part of the wider [[Middle Eastern crisis (2023–present)|</text>
      <sha1>1q9fz1fvpnbv02iiw6ajtq1oa0xrvji</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581272</id>
      <parentid>1581265</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T18:08:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1581272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26554" sha1="lzlvj44fkvpqfvqu99s52r65egho68y" xml:space="preserve">{{Short description|Ongoing conflict in the Middle East}}
{{Pp-extended|small=yes}}
{{Use dmy dates|date=April 2026}}
{{Infobox military conflict
| conflict          = 2026 Lebanon war
| image             = File:2026 Lebanon War Map.svg
| caption           = {{leftlegend|#0038b8ff|Israel}}
{{leftlegend|#13E7DB|Israeli occupied [[Golan Heights]]}}
{{leftlegend|#ff7070ff|Attested Hezbollah presence in Lebanon}}
{{leftlegend|#c653ffff|Lebanese territory under Israeli control}}
{{leftlegend|#11FF11ff|Syria}}
{{align|left|{{legend-line|blue solid 2px|Litani River|inline=yes}}&lt;br /&gt;
{{legend-line|yellow dotted 2px|Yellow Line|inline=yes}}}}&lt;br/&gt;(For an up-to-date, interactive, detailed map of the current military situation, see [[Template:Israeli-Palestinian conflict detailed map|here]].)
| place             = [[Lebanon]] and [[Israel]]
| date              = {{start date|2026|03|02|df=yes}} – present&lt;br /&gt;({{Age in years, months, weeks and days|month1=3|day1=2|year1=2026}})
| partof            = the [[Hezbollah–Israel conflict (2023–present)|Hezbollah–Israel conflict]] and the [[2026 Iran war]]
| combatant1        = {{tree list}}
* {{flag|Hezbollah}}
* {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} [[Amal Movement]]{{efn|The Amal Movement has played an active role in hostilities.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Involvement of the Amal Movement in the Fighting Against Israel Alongside Hezbollah |url=https://israel-alma.org/involvement-of-the-amal-movement-in-the-fighting-against-israel-alongside-hezbollah/ |access-date=9 April 2026 |website=Alma Research and Education Center |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jawad Al-Tamimi |first=Aymenn |date=9 April 2026 |title=The Amal Movement and the New War in Lebanon: Interview |url=https://www.meforum.org/mef-online/the-amal-movement-and-the-new-war-in-lebanon-interview |access-date=22 April 2026 |website=Middle East Forum |ref=AmalMEF}}&lt;/ref&gt; Paramedics belonging to the Amal Movement's Islamic Risala Scout Association have been targeted in Israeli airstrikes.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Younes |first1=Lylla |title=Israel Killed Over a Dozen Lebanese Paramedics in Three Days, Now Claiming That Ambulances Are “Hezbollah” Targets |url=https://www.dropsitenews.com/p/lebanon-medical-workers-paramedics-israel-targeted-ambulances-hezbollah-islamic-health-authority |website=Drop Site |access-date=19 March 2026 |language=en |date=16 March 2026}}&lt;/ref&gt;}}&lt;hr/&gt;
* '''Attacked by Israel:'''
* {{flag|Palestinian Islamic Jihad}}
* {{flag|Hamas}}
* {{flagicon image|Flag of the Muslim Brotherhood.svg}} [[Islamic Group (Lebanon)|Islamic Group]]&lt;ref name=&quot;MuslimBrothers&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888730|title=Lebanon Islamic Group claims headquarters targeted by IDF strikes|work=[[The Jerusalem Post]]|author=Seth J. Frantzman|date=4 March 2026|access-date=4 March 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|Islamic Revolutionary Guard Corps}}
{{tree list/end}}
| combatant2        = {{flag|Israel}}&lt;hr/&gt;'''Attacked by Hezbollah:'''&lt;!---Israel attacked Syrian targets at around the same time, not as part of the Iran war but rather the [[Druze insurgency in Southern Syria]] ---&gt;&lt;br/&gt;{{flag|Syria}}{{efn|Syria declared its support for the [[disarmament of Hezbollah]] following the outbreak of the war. In response, Hezbollah struck Syrian army positions near Damascus.&lt;ref name=&quot;Iwaza-2026&quot;&gt;{{Cite news |last1=Iwaza |first1=Dayana |last2=Livni |first2=Ephrat |location=Beirut, Lebanon |date=10 March 2026 |title=Shells Fired From Lebanon Land West of Syrian Capital, Country's Military Says |url=https://www.nytimes.com/2026/03/09/world/middleeast/syria-hezbollah-iran-lebanon.html |access-date=10 March 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Syrian authorities began closing smuggling routes used by Hezbollah along the Lebanese border.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite news |date=30 March 2026 |title=Syria targets smuggling tunnels to Lebanon amid concerns over Hezbollah weapons |url=https://thearabweekly.com/syria-targets-smuggling-tunnels-lebanon-amid-concerns-over-hezbollah-weapons |access-date=1 April 2026 |work=The Arab Weekly}}&lt;/ref&gt; For further information, see [[Syria in the 2026 Iran war]].}}
| combatant3        = {{flag|Lebanon}}{{efn|Lebanese soldiers have been killed in Israeli drone attacks.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Homsi |first1=uNada |title=Lebanese army thrust into Israel's war on Hezbollah as attacks kill soldiers |url=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/03/18/lebanese-army-thrust-into-centre-of-israels-war-on-hezbollah-as-israeli-attacks-kill-soldiers/ |work=The National |language=en}}&lt;/ref&gt; The Lebanese army arrested armed Hezbollah members.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=3 March 2026 |title=Lebanese army reportedly arrests 12 armed members of Hezbollah |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/lebanese-army-reportedly-arrests-12-armed-members-of-hezbollah/ |access-date=6 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br/&gt;{{flagicon|United Nations}} [[UNIFIL]]{{efn|UNIFIL peacekeepers have been attacked by the IDF,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.un.org/en/story/2025/11/1166378|title=Lebanon: UN peacekeeping patrol targeted by Israeli tank, IDF blames 'misidentification' &amp;#124; UN News|date=16 November 2025|website=news.un.org}}&lt;/ref&gt; and have engaged in a clash with Hezbollah.&lt;ref name=&quot;DeirQanoun&quot; /&gt;}}
| status            = [[2026 Lebanon war ceasefire|Temporary ceasefire]]&lt;br/&gt;{{bulletedlist|Israeli ground operations in southern Lebanon began on 16 March 2026|[[2028 Lebanese general election|Lebanese general elections]] postponed to 2028}}
| commander1        = {{flagdeco|Hezbollah}} [[Naim Qassem]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Hezbollah}} Ali Reda Abbas{{Assassinated|8 April 2026 Lebanon attacks}}&lt;br/&gt;{{flagdeco|Hezbollah}} Hajj Yusuf Ismail Hashem{{Assassinated}}&lt;br /&gt;{{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} Ali Zadeh{{Assassinated}}&lt;br /&gt;{{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} Reza Khazaei{{Assassinated}}&lt;hr/&gt;{{flag icon|Palestinian Islamic Jihad}} Adham Adnan al-Othman{{Assassinated}}&lt;br /&gt;{{flag icon|Hamas}} Ahmad Abdullah{{assassinated}}
| commander2        = {{UBL|
| {{flagicon image|Flag of the Prime Minister of Israel.svg}} [[Benjamin Netanyahu]]
| {{flagicon image|Flag of Israel Minister of Defence.svg}} [[Israel Katz]]
| {{flagicon image|Flag of IDF Chief of Staff.svg}} [[Eyal Zamir]]
| {{flagicon|Israel|military}} [[Rafi Milo]]
 }}
| commander3        = {{flagicon|Lebanon}} [[Joseph Aoun]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Lebanon}} [[Nawaf Salam]]&lt;br /&gt;{{flagicon|United Nations}} Diodato Abagnara&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.agenzianova.com/en/news/Lebanon%3A-UNIFIL-Chief-Abagnara-evacuated-only-UN-civilian-personnel-from-the-south/ |title= Lebanon, UNIFIL chief Abagnara: 'Only UN civilian personnel were evacuated from the south.' |work=Nova News |date= 6 March 2026 |location=Beirut |publisher=Agenzia Nova |access-date=22 April 2026}}&lt;/ref&gt;
| casualties1       = {{UBL|style=nowrap|{{flagicon|Hezbollah}} 1,000+ fighters killed (per internal sources)&lt;ref name=&quot;Hezbollah1&quot;&gt;{{#invoke:Cite|news|last1=Astih|first1=Paula|date=17 April 2026|title=Hezbollah Tallies Its Dead from Israel War, Estimates Exceed 1,000|url=https://english.aawsat.com/arab-world/5263615-hezbollah-tallies-its-dead-israel-war-estimates-exceed-1000|work=[[Asharq Al-Awsat]]|access-date=19 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260418053239/https://english.aawsat.com/arab-world/5263615-hezbollah-tallies-its-dead-israel-war-estimates-exceed-1000|archive-date=18 April 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
| {{flagicon|Hezbollah}} 1,900 fighters killed (per Israel)&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/idf-soldier-severely-wounded-as-hezbollah-drones-target-troops-in-southern-lebanon/|date=28 April 2026|title=IDF soldier severely wounded as Hezbollah drones target troops in southern Lebanon}}&lt;/ref&gt;
&lt;br&gt;{{flagicon|Hezbollah}} 5 fighters captured (per Israel)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mtv.com.lb/news/%D9%85%D8%AD%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA/1671123/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%88%D8%B1--%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A3%D8%B3%D8%B1-2-%D9%85%D9%86-%D9%82%D9%88%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B6%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%B7%D8%A7%D9%86%D9%8A|title=بالصور: الجيش الإسرائيلي يعلن أسر 2 من قوة الرضوان جنوب الليطاني|website=MTV Lebanon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://today.lorientlejour.com/article/1503594/battle-of-bint-jbeil-in-maps-israeli-army-encircles-the-towns-center.html|title=Battle of Bint Jbeil in Maps: Israeli army encircles the town's center|date=15 April 2026|website=L'Orient Today}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} 6 paramedics killed&lt;ref&gt;{{cite web |title=NNA: Two paramedics from the Islamic Risala Scout Association – Civil Defense and the Islamic Health Authority have been killed in an airstrike on Sawwana |url=https://www.mtv.com.lb/en/news/Local/1666035/nna--two-paramedics-from-the-islamic-risala-scout-association---civil-defense-and-the-islamic-health-authority-have-been-killed-in-an-airstrike-on-sawwana |website=MTV Lebanon |access-date=19 March 2026 |language=en |date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The &quot;Al-Risala Scouts&quot; mourned their five martyred paramedics in the Zawtar raid. |url=https://www.nna-leb.gov.lb/ar/news/423125/%D9%83%D8%B4%D8%A7%D9%81%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D9%86%D8%B9%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%A1%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%81%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%85%D8%B3%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%B2%D9%88%D8%B7%D8%B1-2 |website=NNA |access-date=29 March 2026 |language=ar |date=28 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon image|flag of Hamas.svg}} 3 members killed&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/israel-eliminates-3-hamas-members-operating-in-lebanon.php|title=Israel eliminates 3 Hamas members operating in Lebanon|first=Joe|last=Truzman|date=22 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} 6 officers killed&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://themedialine.org/headlines/israeli-navy-killed-5-senior-quds-force-irgc-commanders-in-beirut-hotel/|title=Israeli Navy Killed 5 Senior Quds Force IRGC Commanders in Beirut Hotel|first= |last= |date=8 March 2026|website=[[The Media Line]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 3, 2026 |title=Senior Quds Force commander killed, IDF says |url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888661 |access-date= |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en}}&lt;/ref&gt;  
}}
| casualties2       = {{flagicon|Israel|tsahal}} 18 soldiers and 1 demolition worker killed{{efn|18 IDF soldiers killed,&lt;ref name=&quot;IDFlossesgov&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IDFCas30052026&quot; /&gt; including one off-duty&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ynetnews.com/article/hjfc8ywsze|title=Woman killed in Hezbollah rocket attack laid to rest in Golan Heights|date=25 March 2026|work=Ynetnews}}&lt;/ref&gt; and another killed by friendly fire.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite|web |last=Fabian |first=Emanuel |date=4 April 2026 |title=IDF says soldier killed, another seriously hurt by 'friendly-fire' in southern Lebanon |url=https://www.timesofisrael.com/idf-says-soldier-killed-another-seriously-hurt-by-friendly-fire-in-southern-lebanon/ |access-date=4 April 2026 |website=The Times of Israel}}&lt;/ref&gt; List of names of IDF soldiers killed (2026)&lt;ref name=&quot;IDFlossesgov&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.gov.il/en/pages/swords-of-iron-idf-casualties |title=Swords of Iron: IDF Casualties |work=Israel Government |access-date=24 April 2026 |archive-date=13 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713065906/https://www.gov.il/en/pages/swords-of-iron-idf-casualties |url-status=live}}&lt;/ref&gt; One civilian working for IDF killed.&lt;ref name=&quot;IDFcontractor&quot; /&gt;}}&lt;br&gt;{{flagicon|Israel|tsahal}} 735 soldiers wounded{{efn|Total wounded on Operation Roaring Lion&lt;ref&gt;{{Cite web |title=חללי ופצועי צה&quot;ל במלחמה|url=https://www.idf.il/160590  |work=IDF Personel Directorate|date=30 April 2026 |access-date=30 April 2026}}&lt;/ref&gt;}}
| casualties3       = {{flagicon|Lebanon|army}} 24+ soldiers killed,{{efn|&lt;ref name=&quot;Al Jazeera-20260307&quot;&gt;{{Cite web |title=At least 41 killed in Israeli air attacks on Lebanon's Bekaa |date=7 March 2026 |access-date=7 March 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/7/hezbollah-israeli-troops-clash-on-the-ground-in-eastern-lebanons-bekaa }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The army mourned three soldiers who were killed in Israeli airstrikes on the Zabdin road and in Qaqaiyat al-Jisr. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768475/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D9%86%D8%B9%D9%89-%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%AF%D9%88%D8%A7-%D8%A8%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%B7%D8%B1 |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=17 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lebanese army says soldier killed in Israeli attack in southern Lebanon |work=Reuters |date=5 April 2026 |access-date=7 April 2026 |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanese-army-says-soldier-killed-israeli-attack-southern-lebanon-2026-04-05/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Several people reported killed in fresh Israeli attacks on Lebanon |date=9 April 2026 |access-date=9 April 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/9/fresh-israeli-attacks-on-lebanon-threaten-us-iran-ceasefire }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AJ-10042026&quot;&gt;{{Cite web |title=21 killed in fresh Israeli strikes across Lebanon |date=10 April 2026 |access-date=10 April 2026 |work=Al Jazzera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/10/israel-strikes-residential-areas-destroys-homes-in-southern-lebanon }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;liveblog29apr&quot;/&gt;}} and 6 injured&lt;ref&gt;{{cite web |title=The army announced the death of one of its soldiers, who succumbed to his wounds following an Israeli raid in Qaqaiyat al-Jisr. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768389/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A3%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D8%A3%D8%AD%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D9%85%D8%AA%D8%A3%D8%AB%D8%B1%D9%8B%D8%A7-%D8%A8%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%AD%D9%87-%D8%A5%D8%AB |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=17 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LOrientStrike&quot;/&gt;&lt;br&gt; 4 [[Lebanese Civil Defense|Civil Defense]] members killed,&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Civil Defense mourned the martyr Fahmi Al-Shami, who was martyred while performing his duty in Sidon. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768979/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D8%B4%D9%8A%D9%91%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF-%D9%81%D9%87%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%8A-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%AF- |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=19 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LOrientStrike&quot;&gt;{{cite news |title=Israeli double-tap strike on Majdal Zoun kills 5 people, including 3 members of Civil Defense, 2 Lebanese Army soldiers injured |url=https://today.lorientlejour.com/article/1505097/israel-carries-out-overnight-explosions-in-several-south-lebanon-villages-live.html |access-date=29 April 2026 |work=L'Orient Today |date=28 April 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; and 11 injured&lt;ref&gt;{{cite web |title=Civil Defense: 11 members injured in Israeli airstrike near Nabatieh regional center |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768591/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D8%A5%D8%B5%D8%A7%D8%A8%D8%A9-%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%8B-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%82%D8%B1%D8%A8 |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;1 [[Republican Guard (Lebanon)|Republican Guard]] member arrested&lt;ref&gt;{{cite news |title=معلومات عن ان الجيش الإسرائيلي اقدم على اعتقال عنصر في لواء الحرس الجمهوري في بلدة جديدة مرجعيون |url=https://www.elnashra.com/news/show/1776274/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%82%D8%AF%D9%85-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%84-%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%8B-%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%B3 |access-date=21 April 2026 |work=Elnashra News |date=21 April 2026 |language=ar |trans-title=Reports indicate that the Israeli army arrested a member of the Republican Guard Brigade in the town of Jdeidet Marjeyoun}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{flagicon|United Nations}} 6 peacekeepers killed,{{efn|Consisting of four Indonesians and two French peacekeepers.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Shofa |first=Jayanty Nada |date=30 March 2026 |title=One Indonesian Peacekeeper Killed Amid Israel-Hezbollah War |url=https://jakartaglobe.id/news/one-indonesian-peacekeeper-killed-amid-israelhezbollah-war |access-date=30 March 2026 |work=[[Jakarta Globe]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ID peacekeepers&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/articles/c4gd20evgp0o|title=Two Indonesian UN peacekeepers killed in explosion in Lebanon|last=Lamche|first=Anna|work=BBC News|date=31 March 2026|access-date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AP-18042026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ghandourieh&quot;&gt;{{cite news |title=Attack on UNIFIL in Ghandourieh: French peacekeeper succumbs to injuries |url=https://today.lorientlejour.com/article/1504524/attack-on-unifil-in-ghandourieh-french-peacekeeper-succumbs-to-injuries.html |work=L'Orient Today |date=22 April 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite press release|url=https://unifil.unmissions.org/en/press-releases/unifil-statement-on-the-passing-of-an-indonesian-peacekeeper-injured-last|title=UNIFIL statement on the passing of an Indonesian peacekeeper injured last month|work=[[United Nations Interim Force in Lebanon]]|via=United Nations|date=24 April 2026|access-date=25 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260425040541/https://unifil.unmissions.org/en/press-releases/unifil-statement-on-the-passing-of-an-indonesian-peacekeeper-injured-last|archive-date=25 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}} and 11 injured{{efn|Consisting of four Ghanaians,&lt;ref name=&quot;The Times of Israel-20260307&quot;&gt;{{Cite news |agency=AFP |date=7 March 2026 |title=Two UN peacekeepers from Ghana critically hurt in Lebanon missile attack |url=https://www.timesofisrael.com/two-un-peacekeepers-from-ghana-critically-wounded-in-lebanon-missile-attack/ |access-date=7 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/4-Ghanaian-soldiers-injured-after-missile-attack-on-UNIFIL-in-stable-condition-2024872|title=Ghanaian soldiers injured after missile attack in stable condition|work=GhanaWeb|date=9 March 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428215042/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/4-Ghanaian-soldiers-injured-after-missile-attack-on-UNIFIL-in-stable-condition-2024872|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; four Indonesians,&lt;ref name=&quot;ID peacekeepers&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thejakartapost.com/world/2026/04/04/three-peacekeepers-wounded-in-lebanon-are-indonesian-un.html|title=Three peacekeepers wounded in Lebanon are Indonesian: UN|work=The Jakarta Post|date=4 April 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428220609/https://www.thejakartapost.com/world/2026/04/04/three-peacekeepers-wounded-in-lebanon-are-indonesian-un.html|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; and three French peacekeepers.&lt;ref name=&quot;R24032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanon-pm-condemns-attack-french-unifil-troops-saturday-2026-04-18/|title=French soldier killed in attack on UN mission in southern Lebanon, officials say|last1=Alashray|first1=Enas|last2=Alaa El-Din|first2=Menna|last3=Tolba|first3=Ahmed|last4=Hummel|first4=Tassilo|last5=Le Poivedin|first5=Olivia|last6=Lubell|first6=Maayan|last7=Sithole-Matarise|first7=Emelia|last8=Potter|first8=Mark|agency=Reuters|date=18 April 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428215826/https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanon-pm-condemns-attack-french-unifil-troops-saturday-2026-04-18/|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| casualties4       = 2,618 killed, 8,094 injured,&lt;ref name=&quot;Lebanon1&quot;&gt;{{Cite web |title=Lebanon death toll since March 2 Israeli offensive surpasses 2,600 |date=1 May 2026 |access-date=1 May 2026 |work=[[Middle East Monitor]] |url=https://www.middleeastmonitor.com/20260501-lebanon-death-toll-since-march-2-israeli-offensive-surpasses-2600/ }}&lt;/ref&gt; and 1,200,000+ displaced in Lebanon&lt;ref name=&quot;displaced&quot;&gt;{{Cite web |last=Dugal |first=Hanna |title=How Israel's invasion of southern Lebanon created a humanitarian crisis |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/7/how-israels-invasion-of-southern-lebanon-created-a-humanitarian-crisis}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;2 civilians killed in Israel{{efn|One by friendly fire.&lt;ref name=&quot;reuters230326&quot;&gt;{{Cite news|title= First Israeli civilian killed in Lebanon border war was hit by Israeli fire|url= https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-military-says-friendly-fire-killed-civilian-near-lebanon-border-2026-03-23/|work=Reuters|access-date=23 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;R24032026&quot; /&gt;}}
| campaignbox       = {{Campaignbox 2026 Iran conflict}}{{Campaignbox Middle Eastern crisis (2023–present)}}{{Campaignbox Hezbollah–Israel conflict (2023–present)}}
| units1            = ''{{Center|[[2026 Iran war order of battle|See order of battle]]}}''
}}

لە ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ەوە، شەڕێکی بەردەوام لە [[لوبنان]] لە نێوان [[ئیسرائیل]] و گرووپی چەکداری [[شیعەکانی لوبنان|شیعەی لوبنانی]]، [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵا]] لە ئارادایە. ئەم شەڕە دەسپێکردنەوەی شەڕ و پێکدادانە گەورەکانی ناو [[پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی نێوان حیزبوڵڵا و ئیسرائیل]]ە کە لە کۆتایییەکانی ساڵی ٢٠٢٣ دەستی پێکرد و بەشێکە لە [[قەیرانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێیەکی بەرفراوانتر لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]دا.&lt;ref name=&quot;NPA&quot;&gt;{{#invoke:Cite|web |date=2 March 2026 |title=Beirut, Lebanon, March 2, 2026 (AFP) – Hezbollah says attack on Israel was 'defensive act'|url=https://www.nampa.org/text/22875145|access-date=3 March 2026 |agency=Agence France-Presse|website=Namibia Press Agency}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ravid&quot; /&gt; ئەو شەڕە&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Bassam |first1=Laila |last2=Gebeily |first2=Maya |last3=Lubell |first3=Maayan |date=6 March 2026 |title=Hezbollah saw new war with Israel as inevitable and rearmed for months, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-saw-new-war-with-israel-inevitable-rearmed-months-sources-say-2026-03-06/ |access-date=7 March 2026 |website=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 March 2026 |title=War Intensifies in Lebanon |url=https://www.cfr.org/articles/war-intensifies-in-lebanon |access-date=7 March 2026 |website=Council on Foreign Relations |language=en}}&lt;/ref&gt; بووەتە ھۆی سەرھەڵدانی قەیرانێکی مرۆیی کە تا ئێستاش لە پەرەسەندندایە، لەوانە:&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times-20260314&quot; /&gt; کوژرانی زیاتر لە ٢،٦٠٠ چەکدار و مەدەنی لە لوبنان،&lt;ref name=&quot;Lebanon1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;toi08apr&quot;&gt;{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |others=Agencies |last2=Magid |first2=Jacob |date=8 April 2026 |title=IDF launches largest airstrikes yet on Hezbollah; Trump: Iran truce doesn't cover Lebanon |url=https://www.timesofisrael.com/idf-launches-largest-airstrikes-yet-against-hezbollah-after-truce-with-iran/ |access-date=9 April 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt; [[کۆچکردنی زۆرەملێ]]ی پتر لە ١ ملیۆن کەس (کە دەکاتە زۆرتر لە ٢٠٪ی دانیشتووانی وڵاتەکە)،&lt;ref name=&quot;displaced&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times-20260314&quot;&gt;{{Cite web |last=Chehayeb |first=Kareem |last2=Harb |first2=Malak |date=14 March 2026 |title=War has already displaced nearly a million Lebanese. Aid groups warn of a humanitarian crisis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2026-03-14/humanitarian-crisis-feared-as-war-displaces-nearly-million-lebanese |access-date=15 March 2026 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt; و ھەروەھا لەم شەڕەدا کۆمەڵێک تاکتیک و [[کەلوپەلی سەربازی]] بەکارھێنراون کە ئەگەری ئەوەیان ھەیە وەک [[تاوانی جەنگ|تاوانەکانی شەڕ]] ھەژمار بکرێن.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Law |first=Cecile Akoeley Attiogbe Atayi {{!}} U. Cape Coast Faculty of |last2=GH |date=2026-03-18 |title=UN warns Israel strikes in Lebanon may constitute war crimes as civilian toll rises |url=https://www.jurist.org/news/2026/03/un-warns-israel-strikes-in-lebanon-may-constitute-war-crimes-as-civilian-toll-rises/ |access-date=2026-05-05 |website=www.jurist.org |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Israeli Officials Signal Stepped-Up Atrocities in Lebanon {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2026/03/23/israeli-officials-signal-stepped-up-atrocities-in-lebanon |access-date=2026-05-05 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-08-25 |title=Lebanon: Israeli military’s deliberate destruction of civilian property and land ‘must be investigated as war crimes’ |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/08/lebanon-israeli-militarys-deliberate-destruction-of-civilian-property-and-land-must-be-investigated-as-war-crimes/ |access-date=2026-05-05 |website=Amnesty International |language=en}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>lzlvj44fkvpqfvqu99s52r65egho68y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581275</id>
      <parentid>1581272</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T18:13:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1581275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26543" sha1="csb7az47n2i61b63f9alp84kbqcpe64" xml:space="preserve">{{Short description|Ongoing conflict in the Middle East}}
{{Pp-extended|small=yes}}
{{Use dmy dates|date=April 2026}}
{{Infobox military conflict
| conflict          = 2026 Lebanon war
| image             = File:2026 Lebanon War Map.svg
| caption           = {{leftlegend|#0038b8ff|Israel}}
{{leftlegend|#13E7DB|Israeli occupied [[Golan Heights]]}}
{{leftlegend|#ff7070ff|Attested Hezbollah presence in Lebanon}}
{{leftlegend|#c653ffff|Lebanese territory under Israeli control}}
{{leftlegend|#11FF11ff|Syria}}
{{align|left|{{legend-line|blue solid 2px|Litani River|inline=yes}}&lt;br /&gt;
{{legend-line|yellow dotted 2px|Yellow Line|inline=yes}}}}&lt;br/&gt;(For an up-to-date, interactive, detailed map of the current military situation, see [[Template:Israeli-Palestinian conflict detailed map|here]].)
| place             = [[Lebanon]] and [[Israel]]
| date              = {{start date|2026|03|02|df=yes}} – present&lt;br /&gt;({{Age in years, months, weeks and days|month1=3|day1=2|year1=2026}})
| partof            = the [[Hezbollah–Israel conflict (2023–present)|Hezbollah–Israel conflict]] and the [[2026 Iran war]]
| combatant1        = {{tree list}}
* {{flag|Hezbollah}}
* {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} [[Amal Movement]]{{efn|The Amal Movement has played an active role in hostilities.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Involvement of the Amal Movement in the Fighting Against Israel Alongside Hezbollah |url=https://israel-alma.org/involvement-of-the-amal-movement-in-the-fighting-against-israel-alongside-hezbollah/ |access-date=9 April 2026 |website=Alma Research and Education Center |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jawad Al-Tamimi |first=Aymenn |date=9 April 2026 |title=The Amal Movement and the New War in Lebanon: Interview |url=https://www.meforum.org/mef-online/the-amal-movement-and-the-new-war-in-lebanon-interview |access-date=22 April 2026 |website=Middle East Forum |ref=AmalMEF}}&lt;/ref&gt; Paramedics belonging to the Amal Movement's Islamic Risala Scout Association have been targeted in Israeli airstrikes.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Younes |first1=Lylla |title=Israel Killed Over a Dozen Lebanese Paramedics in Three Days, Now Claiming That Ambulances Are “Hezbollah” Targets |url=https://www.dropsitenews.com/p/lebanon-medical-workers-paramedics-israel-targeted-ambulances-hezbollah-islamic-health-authority |website=Drop Site |access-date=19 March 2026 |language=en |date=16 March 2026}}&lt;/ref&gt;}}&lt;hr/&gt;
* '''Attacked by Israel:'''
* {{flag|Palestinian Islamic Jihad}}
* {{flag|Hamas}}
* {{flagicon image|Flag of the Muslim Brotherhood.svg}} [[Islamic Group (Lebanon)|Islamic Group]]&lt;ref name=&quot;MuslimBrothers&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888730|title=Lebanon Islamic Group claims headquarters targeted by IDF strikes|work=[[The Jerusalem Post]]|author=Seth J. Frantzman|date=4 March 2026|access-date=4 March 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|Islamic Revolutionary Guard Corps}}
{{tree list/end}}
| combatant2        = {{flag|Israel}}&lt;hr/&gt;'''Attacked by Hezbollah:'''&lt;!---Israel attacked Syrian targets at around the same time, not as part of the Iran war but rather the [[Druze insurgency in Southern Syria]] ---&gt;&lt;br/&gt;{{flag|Syria}}{{efn|Syria declared its support for the [[disarmament of Hezbollah]] following the outbreak of the war. In response, Hezbollah struck Syrian army positions near Damascus.&lt;ref name=&quot;Iwaza-2026&quot;&gt;{{Cite news |last1=Iwaza |first1=Dayana |last2=Livni |first2=Ephrat |location=Beirut, Lebanon |date=10 March 2026 |title=Shells Fired From Lebanon Land West of Syrian Capital, Country's Military Says |url=https://www.nytimes.com/2026/03/09/world/middleeast/syria-hezbollah-iran-lebanon.html |access-date=10 March 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Syrian authorities began closing smuggling routes used by Hezbollah along the Lebanese border.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite news |date=30 March 2026 |title=Syria targets smuggling tunnels to Lebanon amid concerns over Hezbollah weapons |url=https://thearabweekly.com/syria-targets-smuggling-tunnels-lebanon-amid-concerns-over-hezbollah-weapons |access-date=1 April 2026 |work=The Arab Weekly}}&lt;/ref&gt; For further information, see [[Syria in the 2026 Iran war]].}}
| combatant3        = {{flag|Lebanon}}{{efn|Lebanese soldiers have been killed in Israeli drone attacks.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Homsi |first1=uNada |title=Lebanese army thrust into Israel's war on Hezbollah as attacks kill soldiers |url=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/03/18/lebanese-army-thrust-into-centre-of-israels-war-on-hezbollah-as-israeli-attacks-kill-soldiers/ |work=The National |language=en}}&lt;/ref&gt; The Lebanese army arrested armed Hezbollah members.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=3 March 2026 |title=Lebanese army reportedly arrests 12 armed members of Hezbollah |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/lebanese-army-reportedly-arrests-12-armed-members-of-hezbollah/ |access-date=6 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br/&gt;{{flagicon|United Nations}} [[UNIFIL]]{{efn|UNIFIL peacekeepers have been attacked by the IDF,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.un.org/en/story/2025/11/1166378|title=Lebanon: UN peacekeeping patrol targeted by Israeli tank, IDF blames 'misidentification' &amp;#124; UN News|date=16 November 2025|website=news.un.org}}&lt;/ref&gt; and have engaged in a clash with Hezbollah.&lt;ref name=&quot;DeirQanoun&quot; /&gt;}}
| status            = [[2026 Lebanon war ceasefire|Temporary ceasefire]]&lt;br/&gt;{{bulletedlist|Israeli ground operations in southern Lebanon began on 16 March 2026|[[2028 Lebanese general election|Lebanese general elections]] postponed to 2028}}
| commander1        = {{flagdeco|Hezbollah}} [[Naim Qassem]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Hezbollah}} Ali Reda Abbas{{Assassinated|8 April 2026 Lebanon attacks}}&lt;br/&gt;{{flagdeco|Hezbollah}} Hajj Yusuf Ismail Hashem{{Assassinated}}&lt;br /&gt;{{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} Ali Zadeh{{Assassinated}}&lt;br /&gt;{{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} Reza Khazaei{{Assassinated}}&lt;hr/&gt;{{flag icon|Palestinian Islamic Jihad}} Adham Adnan al-Othman{{Assassinated}}&lt;br /&gt;{{flag icon|Hamas}} Ahmad Abdullah{{assassinated}}
| commander2        = {{UBL|
| {{flagicon image|Flag of the Prime Minister of Israel.svg}} [[Benjamin Netanyahu]]
| {{flagicon image|Flag of Israel Minister of Defence.svg}} [[Israel Katz]]
| {{flagicon image|Flag of IDF Chief of Staff.svg}} [[Eyal Zamir]]
| {{flagicon|Israel|military}} [[Rafi Milo]]
 }}
| commander3        = {{flagicon|Lebanon}} [[Joseph Aoun]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Lebanon}} [[Nawaf Salam]]&lt;br /&gt;{{flagicon|United Nations}} Diodato Abagnara&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.agenzianova.com/en/news/Lebanon%3A-UNIFIL-Chief-Abagnara-evacuated-only-UN-civilian-personnel-from-the-south/ |title= Lebanon, UNIFIL chief Abagnara: 'Only UN civilian personnel were evacuated from the south.' |work=Nova News |date= 6 March 2026 |location=Beirut |publisher=Agenzia Nova |access-date=22 April 2026}}&lt;/ref&gt;
| casualties1       = {{UBL|style=nowrap|{{flagicon|Hezbollah}} 1,000+ fighters killed (per internal sources)&lt;ref name=&quot;Hezbollah1&quot;&gt;{{#invoke:Cite|news|last1=Astih|first1=Paula|date=17 April 2026|title=Hezbollah Tallies Its Dead from Israel War, Estimates Exceed 1,000|url=https://english.aawsat.com/arab-world/5263615-hezbollah-tallies-its-dead-israel-war-estimates-exceed-1000|work=[[Asharq Al-Awsat]]|access-date=19 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260418053239/https://english.aawsat.com/arab-world/5263615-hezbollah-tallies-its-dead-israel-war-estimates-exceed-1000|archive-date=18 April 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
| {{flagicon|Hezbollah}} 1,900 fighters killed (per Israel)&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/idf-soldier-severely-wounded-as-hezbollah-drones-target-troops-in-southern-lebanon/|date=28 April 2026|title=IDF soldier severely wounded as Hezbollah drones target troops in southern Lebanon}}&lt;/ref&gt;
&lt;br&gt;{{flagicon|Hezbollah}} 5 fighters captured (per Israel)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mtv.com.lb/news/%D9%85%D8%AD%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA/1671123/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%88%D8%B1--%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A3%D8%B3%D8%B1-2-%D9%85%D9%86-%D9%82%D9%88%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B6%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%B7%D8%A7%D9%86%D9%8A|title=بالصور: الجيش الإسرائيلي يعلن أسر 2 من قوة الرضوان جنوب الليطاني|website=MTV Lebanon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://today.lorientlejour.com/article/1503594/battle-of-bint-jbeil-in-maps-israeli-army-encircles-the-towns-center.html|title=Battle of Bint Jbeil in Maps: Israeli army encircles the town's center|date=15 April 2026|website=L'Orient Today}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} 6 paramedics killed&lt;ref&gt;{{cite web |title=NNA: Two paramedics from the Islamic Risala Scout Association – Civil Defense and the Islamic Health Authority have been killed in an airstrike on Sawwana |url=https://www.mtv.com.lb/en/news/Local/1666035/nna--two-paramedics-from-the-islamic-risala-scout-association---civil-defense-and-the-islamic-health-authority-have-been-killed-in-an-airstrike-on-sawwana |website=MTV Lebanon |access-date=19 March 2026 |language=en |date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The &quot;Al-Risala Scouts&quot; mourned their five martyred paramedics in the Zawtar raid. |url=https://www.nna-leb.gov.lb/ar/news/423125/%D9%83%D8%B4%D8%A7%D9%81%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D9%86%D8%B9%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%A1%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%81%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%85%D8%B3%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%B2%D9%88%D8%B7%D8%B1-2 |website=NNA |access-date=29 March 2026 |language=ar |date=28 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon image|flag of Hamas.svg}} 3 members killed&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/israel-eliminates-3-hamas-members-operating-in-lebanon.php|title=Israel eliminates 3 Hamas members operating in Lebanon|first=Joe|last=Truzman|date=22 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} 6 officers killed&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://themedialine.org/headlines/israeli-navy-killed-5-senior-quds-force-irgc-commanders-in-beirut-hotel/|title=Israeli Navy Killed 5 Senior Quds Force IRGC Commanders in Beirut Hotel|first= |last= |date=8 March 2026|website=[[The Media Line]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 3, 2026 |title=Senior Quds Force commander killed, IDF says |url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888661 |access-date= |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en}}&lt;/ref&gt;  
}}
| casualties2       = {{flagicon|Israel|tsahal}} 18 soldiers and 1 demolition worker killed{{efn|18 IDF soldiers killed,&lt;ref name=&quot;IDFlossesgov&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IDFCas30052026&quot; /&gt; including one off-duty&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ynetnews.com/article/hjfc8ywsze|title=Woman killed in Hezbollah rocket attack laid to rest in Golan Heights|date=25 March 2026|work=Ynetnews}}&lt;/ref&gt; and another killed by friendly fire.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite|web |last=Fabian |first=Emanuel |date=4 April 2026 |title=IDF says soldier killed, another seriously hurt by 'friendly-fire' in southern Lebanon |url=https://www.timesofisrael.com/idf-says-soldier-killed-another-seriously-hurt-by-friendly-fire-in-southern-lebanon/ |access-date=4 April 2026 |website=The Times of Israel}}&lt;/ref&gt; List of names of IDF soldiers killed (2026)&lt;ref name=&quot;IDFlossesgov&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.gov.il/en/pages/swords-of-iron-idf-casualties |title=Swords of Iron: IDF Casualties |work=Israel Government |access-date=24 April 2026 |archive-date=13 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713065906/https://www.gov.il/en/pages/swords-of-iron-idf-casualties |url-status=live}}&lt;/ref&gt; One civilian working for IDF killed.&lt;ref name=&quot;IDFcontractor&quot; /&gt;}}&lt;br&gt;{{flagicon|Israel|tsahal}} 735 soldiers wounded{{efn|Total wounded on Operation Roaring Lion&lt;ref&gt;{{Cite web |title=חללי ופצועי צה&quot;ל במלחמה|url=https://www.idf.il/160590  |work=IDF Personel Directorate|date=30 April 2026 |access-date=30 April 2026}}&lt;/ref&gt;}}
| casualties3       = {{flagicon|Lebanon|army}} 24+ soldiers killed,{{efn|&lt;ref name=&quot;Al Jazeera-20260307&quot;&gt;{{Cite web |title=At least 41 killed in Israeli air attacks on Lebanon's Bekaa |date=7 March 2026 |access-date=7 March 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/7/hezbollah-israeli-troops-clash-on-the-ground-in-eastern-lebanons-bekaa }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The army mourned three soldiers who were killed in Israeli airstrikes on the Zabdin road and in Qaqaiyat al-Jisr. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768475/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D9%86%D8%B9%D9%89-%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%AF%D9%88%D8%A7-%D8%A8%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%B7%D8%B1 |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=17 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lebanese army says soldier killed in Israeli attack in southern Lebanon |work=Reuters |date=5 April 2026 |access-date=7 April 2026 |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanese-army-says-soldier-killed-israeli-attack-southern-lebanon-2026-04-05/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Several people reported killed in fresh Israeli attacks on Lebanon |date=9 April 2026 |access-date=9 April 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/9/fresh-israeli-attacks-on-lebanon-threaten-us-iran-ceasefire }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AJ-10042026&quot;&gt;{{Cite web |title=21 killed in fresh Israeli strikes across Lebanon |date=10 April 2026 |access-date=10 April 2026 |work=Al Jazzera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/10/israel-strikes-residential-areas-destroys-homes-in-southern-lebanon }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;liveblog29apr&quot;/&gt;}} and 6 injured&lt;ref&gt;{{cite web |title=The army announced the death of one of its soldiers, who succumbed to his wounds following an Israeli raid in Qaqaiyat al-Jisr. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768389/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A3%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D8%A3%D8%AD%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D9%85%D8%AA%D8%A3%D8%AB%D8%B1%D9%8B%D8%A7-%D8%A8%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%AD%D9%87-%D8%A5%D8%AB |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=17 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LOrientStrike&quot;/&gt;&lt;br&gt; 4 [[Lebanese Civil Defense|Civil Defense]] members killed,&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Civil Defense mourned the martyr Fahmi Al-Shami, who was martyred while performing his duty in Sidon. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768979/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D8%B4%D9%8A%D9%91%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF-%D9%81%D9%87%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%8A-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%AF- |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=19 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LOrientStrike&quot;&gt;{{cite news |title=Israeli double-tap strike on Majdal Zoun kills 5 people, including 3 members of Civil Defense, 2 Lebanese Army soldiers injured |url=https://today.lorientlejour.com/article/1505097/israel-carries-out-overnight-explosions-in-several-south-lebanon-villages-live.html |access-date=29 April 2026 |work=L'Orient Today |date=28 April 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; and 11 injured&lt;ref&gt;{{cite web |title=Civil Defense: 11 members injured in Israeli airstrike near Nabatieh regional center |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768591/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D8%A5%D8%B5%D8%A7%D8%A8%D8%A9-%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%8B-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%82%D8%B1%D8%A8 |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;1 [[Republican Guard (Lebanon)|Republican Guard]] member arrested&lt;ref&gt;{{cite news |title=معلومات عن ان الجيش الإسرائيلي اقدم على اعتقال عنصر في لواء الحرس الجمهوري في بلدة جديدة مرجعيون |url=https://www.elnashra.com/news/show/1776274/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%82%D8%AF%D9%85-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%84-%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%8B-%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%B3 |access-date=21 April 2026 |work=Elnashra News |date=21 April 2026 |language=ar |trans-title=Reports indicate that the Israeli army arrested a member of the Republican Guard Brigade in the town of Jdeidet Marjeyoun}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{flagicon|United Nations}} 6 peacekeepers killed,{{efn|Consisting of four Indonesians and two French peacekeepers.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Shofa |first=Jayanty Nada |date=30 March 2026 |title=One Indonesian Peacekeeper Killed Amid Israel-Hezbollah War |url=https://jakartaglobe.id/news/one-indonesian-peacekeeper-killed-amid-israelhezbollah-war |access-date=30 March 2026 |work=[[Jakarta Globe]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ID peacekeepers&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/articles/c4gd20evgp0o|title=Two Indonesian UN peacekeepers killed in explosion in Lebanon|last=Lamche|first=Anna|work=BBC News|date=31 March 2026|access-date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AP-18042026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ghandourieh&quot;&gt;{{cite news |title=Attack on UNIFIL in Ghandourieh: French peacekeeper succumbs to injuries |url=https://today.lorientlejour.com/article/1504524/attack-on-unifil-in-ghandourieh-french-peacekeeper-succumbs-to-injuries.html |work=L'Orient Today |date=22 April 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite press release|url=https://unifil.unmissions.org/en/press-releases/unifil-statement-on-the-passing-of-an-indonesian-peacekeeper-injured-last|title=UNIFIL statement on the passing of an Indonesian peacekeeper injured last month|work=[[United Nations Interim Force in Lebanon]]|via=United Nations|date=24 April 2026|access-date=25 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260425040541/https://unifil.unmissions.org/en/press-releases/unifil-statement-on-the-passing-of-an-indonesian-peacekeeper-injured-last|archive-date=25 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}} and 11 injured{{efn|Consisting of four Ghanaians,&lt;ref name=&quot;The Times of Israel-20260307&quot;&gt;{{Cite news |agency=AFP |date=7 March 2026 |title=Two UN peacekeepers from Ghana critically hurt in Lebanon missile attack |url=https://www.timesofisrael.com/two-un-peacekeepers-from-ghana-critically-wounded-in-lebanon-missile-attack/ |access-date=7 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/4-Ghanaian-soldiers-injured-after-missile-attack-on-UNIFIL-in-stable-condition-2024872|title=Ghanaian soldiers injured after missile attack in stable condition|work=GhanaWeb|date=9 March 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428215042/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/4-Ghanaian-soldiers-injured-after-missile-attack-on-UNIFIL-in-stable-condition-2024872|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; four Indonesians,&lt;ref name=&quot;ID peacekeepers&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thejakartapost.com/world/2026/04/04/three-peacekeepers-wounded-in-lebanon-are-indonesian-un.html|title=Three peacekeepers wounded in Lebanon are Indonesian: UN|work=The Jakarta Post|date=4 April 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428220609/https://www.thejakartapost.com/world/2026/04/04/three-peacekeepers-wounded-in-lebanon-are-indonesian-un.html|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; and three French peacekeepers.&lt;ref name=&quot;R24032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanon-pm-condemns-attack-french-unifil-troops-saturday-2026-04-18/|title=French soldier killed in attack on UN mission in southern Lebanon, officials say|last1=Alashray|first1=Enas|last2=Alaa El-Din|first2=Menna|last3=Tolba|first3=Ahmed|last4=Hummel|first4=Tassilo|last5=Le Poivedin|first5=Olivia|last6=Lubell|first6=Maayan|last7=Sithole-Matarise|first7=Emelia|last8=Potter|first8=Mark|agency=Reuters|date=18 April 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428215826/https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanon-pm-condemns-attack-french-unifil-troops-saturday-2026-04-18/|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| casualties4       = 2,618 killed, 8,094 injured,&lt;ref name=&quot;Lebanon1&quot;&gt;{{Cite web |title=Lebanon death toll since March 2 Israeli offensive surpasses 2,600 |date=1 May 2026 |access-date=1 May 2026 |work=[[Middle East Monitor]] |url=https://www.middleeastmonitor.com/20260501-lebanon-death-toll-since-march-2-israeli-offensive-surpasses-2600/ }}&lt;/ref&gt; and 1,200,000+ displaced in Lebanon&lt;ref name=&quot;displaced&quot;&gt;{{Cite web |last=Dugal |first=Hanna |title=How Israel's invasion of southern Lebanon created a humanitarian crisis |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/7/how-israels-invasion-of-southern-lebanon-created-a-humanitarian-crisis}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;2 civilians killed in Israel{{efn|One by friendly fire.&lt;ref name=&quot;reuters230326&quot;&gt;{{Cite news|title= First Israeli civilian killed in Lebanon border war was hit by Israeli fire|url= https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-military-says-friendly-fire-killed-civilian-near-lebanon-border-2026-03-23/|work=Reuters|access-date=23 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;R24032026&quot; /&gt;}}
| campaignbox       = {{Campaignbox 2026 Iran conflict}}{{Campaignbox Middle Eastern crisis (2023–present)}}{{Campaignbox Hezbollah–Israel conflict (2023–present)}}
| units1            = ''{{Center|[[2026 Iran war order of battle|See order of battle]]}}''
}}

لە ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ەوە، شەڕێکی بەردەوام لە [[لوبنان]] لە نێوان [[ئیسرائیل]] و گرووپی چەکداری [[شیعەکانی لوبنان|شیعەی لوبنانی]]، [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵا]] لە ئارادایە. ئەو شەڕە وەک دەسپێکردنەوە و پێکدادانە گەورەکانی [[پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی حیزبوڵڵا و ئیسرائیل]]ە کە لە کۆتایییەکانی ساڵی ٢٠٢٣ دەستی پێکرد و بەشێکە لە [[قەیرانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێیەکی بەرفراوانتر لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]دا.&lt;ref name=&quot;NPA&quot;&gt;{{#invoke:Cite|web |date=2 March 2026 |title=Beirut, Lebanon, March 2, 2026 (AFP) – Hezbollah says attack on Israel was 'defensive act'|url=https://www.nampa.org/text/22875145|access-date=3 March 2026 |agency=Agence France-Presse|website=Namibia Press Agency}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ravid&quot; /&gt; ئەو شەڕە&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Bassam |first1=Laila |last2=Gebeily |first2=Maya |last3=Lubell |first3=Maayan |date=6 March 2026 |title=Hezbollah saw new war with Israel as inevitable and rearmed for months, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-saw-new-war-with-israel-inevitable-rearmed-months-sources-say-2026-03-06/ |access-date=7 March 2026 |website=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 March 2026 |title=War Intensifies in Lebanon |url=https://www.cfr.org/articles/war-intensifies-in-lebanon |access-date=7 March 2026 |website=Council on Foreign Relations |language=en}}&lt;/ref&gt; بووەتە ھۆی سەرھەڵدانی قەیرانێکی مرۆیی کە ھەتا ئێستاش ڕووی لە پەرەسەندنە، لەوانە:&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times-20260314&quot; /&gt; کوژرانی زیاتر لە ٢،٦٠٠ چەکدار و مەدەنی لە لوبنان،&lt;ref name=&quot;Lebanon1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;toi08apr&quot;&gt;{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |others=Agencies |last2=Magid |first2=Jacob |date=8 April 2026 |title=IDF launches largest airstrikes yet on Hezbollah; Trump: Iran truce doesn't cover Lebanon |url=https://www.timesofisrael.com/idf-launches-largest-airstrikes-yet-against-hezbollah-after-truce-with-iran/ |access-date=9 April 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt; [[کۆچکردنی زۆرەملێ]]ی پتر لە ١ ملیۆن کەس (کە دەکاتە زۆرتر لە ٢٠٪ی دانیشتووانی وڵاتەکە)،&lt;ref name=&quot;displaced&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times-20260314&quot;&gt;{{Cite web |last=Chehayeb |first=Kareem |last2=Harb |first2=Malak |date=14 March 2026 |title=War has already displaced nearly a million Lebanese. Aid groups warn of a humanitarian crisis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2026-03-14/humanitarian-crisis-feared-as-war-displaces-nearly-million-lebanese |access-date=15 March 2026 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt; و ھەروەھا لەم شەڕەدا کۆمەڵێک تاکتیک و [[کەلوپەلی سەربازی]] بەکارھێنراون کە ئەگەری ئەوەیان ھەیە وەک [[تاوانی جەنگی|تاوانەکانی شەڕ]] ھەژمار بکرێن.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Law |first=Cecile Akoeley Attiogbe Atayi {{!}} U. Cape Coast Faculty of |last2=GH |date=2026-03-18 |title=UN warns Israel strikes in Lebanon may constitute war crimes as civilian toll rises |url=https://www.jurist.org/news/2026/03/un-warns-israel-strikes-in-lebanon-may-constitute-war-crimes-as-civilian-toll-rises/ |access-date=2026-05-05 |website=www.jurist.org |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Israeli Officials Signal Stepped-Up Atrocities in Lebanon {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2026/03/23/israeli-officials-signal-stepped-up-atrocities-in-lebanon |access-date=2026-05-05 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-08-25 |title=Lebanon: Israeli military’s deliberate destruction of civilian property and land ‘must be investigated as war crimes’ |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/08/lebanon-israeli-militarys-deliberate-destruction-of-civilian-property-and-land-must-be-investigated-as-war-crimes/ |access-date=2026-05-05 |website=Amnesty International |language=en}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>csb7az47n2i61b63f9alp84kbqcpe64</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581279</id>
      <parentid>1581275</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T18:29:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1581279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26548" sha1="4d0m7yxrkiujlcjkncaor54rku2yhg2" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| conflict          = شەڕی ٢٠٢٦ی لوبنان
| image             = پەڕگە:2026 Lebanon War Map.svg
| caption           = {{rightlegend|#0038b8ff|ئیسرائیل}}
{{rightlegend|#13E7DB|Israeli occupied [[Golan Heights]]}}
{{rightlegend|#ff7070ff|ناوچە لوبنانییەکانی ژێر ھەژموونی حیزبوڵڵا}}
{{rightlegend|#c653ffff|ناوچە لوبنانییەکانی ژێر کۆنترۆڵی ئیسرائیل}}
{{rightlegend|#11FF11ff|سووریا}}
{{align|right|{{legend-line|blue solid 2px|Litani River|inline=yes}}&lt;br /&gt;
{{legend-line|yellow dotted 2px|Yellow Line|inline=yes}}}}&lt;br/&gt;(For an up-to-date, interactive, detailed map of the current military situation, see [[Template:Israeli-Palestinian conflict detailed map|here]].)
| place             = [[Lebanon]] and [[Israel]]
| date              = {{start date|2026|03|02|df=yes}} – present&lt;br /&gt;({{Age in years, months, weeks and days|month1=3|day1=2|year1=2026}})
| partof            = the [[Hezbollah–Israel conflict (2023–present)|Hezbollah–Israel conflict]] and the [[2026 Iran war]]
| combatant1        = {{tree list}}
* {{flag|Hezbollah}}
* {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} [[Amal Movement]]{{efn|The Amal Movement has played an active role in hostilities.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Involvement of the Amal Movement in the Fighting Against Israel Alongside Hezbollah |url=https://israel-alma.org/involvement-of-the-amal-movement-in-the-fighting-against-israel-alongside-hezbollah/ |access-date=9 April 2026 |website=Alma Research and Education Center |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jawad Al-Tamimi |first=Aymenn |date=9 April 2026 |title=The Amal Movement and the New War in Lebanon: Interview |url=https://www.meforum.org/mef-online/the-amal-movement-and-the-new-war-in-lebanon-interview |access-date=22 April 2026 |website=Middle East Forum |ref=AmalMEF}}&lt;/ref&gt; Paramedics belonging to the Amal Movement's Islamic Risala Scout Association have been targeted in Israeli airstrikes.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Younes |first1=Lylla |title=Israel Killed Over a Dozen Lebanese Paramedics in Three Days, Now Claiming That Ambulances Are “Hezbollah” Targets |url=https://www.dropsitenews.com/p/lebanon-medical-workers-paramedics-israel-targeted-ambulances-hezbollah-islamic-health-authority |website=Drop Site |access-date=19 March 2026 |language=en |date=16 March 2026}}&lt;/ref&gt;}}&lt;hr/&gt;
* '''Attacked by Israel:'''
* {{flag|Palestinian Islamic Jihad}}
* {{flag|Hamas}}
* {{flagicon image|Flag of the Muslim Brotherhood.svg}} [[Islamic Group (Lebanon)|Islamic Group]]&lt;ref name=&quot;MuslimBrothers&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888730|title=Lebanon Islamic Group claims headquarters targeted by IDF strikes|work=[[The Jerusalem Post]]|author=Seth J. Frantzman|date=4 March 2026|access-date=4 March 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|Islamic Revolutionary Guard Corps}}
{{tree list/end}}
| combatant2        = {{flag|Israel}}&lt;hr/&gt;'''Attacked by Hezbollah:'''&lt;!---Israel attacked Syrian targets at around the same time, not as part of the Iran war but rather the [[Druze insurgency in Southern Syria]] ---&gt;&lt;br/&gt;{{flag|Syria}}{{efn|Syria declared its support for the [[disarmament of Hezbollah]] following the outbreak of the war. In response, Hezbollah struck Syrian army positions near Damascus.&lt;ref name=&quot;Iwaza-2026&quot;&gt;{{Cite news |last1=Iwaza |first1=Dayana |last2=Livni |first2=Ephrat |location=Beirut, Lebanon |date=10 March 2026 |title=Shells Fired From Lebanon Land West of Syrian Capital, Country's Military Says |url=https://www.nytimes.com/2026/03/09/world/middleeast/syria-hezbollah-iran-lebanon.html |access-date=10 March 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Syrian authorities began closing smuggling routes used by Hezbollah along the Lebanese border.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite news |date=30 March 2026 |title=Syria targets smuggling tunnels to Lebanon amid concerns over Hezbollah weapons |url=https://thearabweekly.com/syria-targets-smuggling-tunnels-lebanon-amid-concerns-over-hezbollah-weapons |access-date=1 April 2026 |work=The Arab Weekly}}&lt;/ref&gt; For further information, see [[Syria in the 2026 Iran war]].}}
| combatant3        = {{flag|Lebanon}}{{efn|Lebanese soldiers have been killed in Israeli drone attacks.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Homsi |first1=uNada |title=Lebanese army thrust into Israel's war on Hezbollah as attacks kill soldiers |url=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/03/18/lebanese-army-thrust-into-centre-of-israels-war-on-hezbollah-as-israeli-attacks-kill-soldiers/ |work=The National |language=en}}&lt;/ref&gt; The Lebanese army arrested armed Hezbollah members.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=3 March 2026 |title=Lebanese army reportedly arrests 12 armed members of Hezbollah |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/lebanese-army-reportedly-arrests-12-armed-members-of-hezbollah/ |access-date=6 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br/&gt;{{flagicon|United Nations}} [[UNIFIL]]{{efn|UNIFIL peacekeepers have been attacked by the IDF,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.un.org/en/story/2025/11/1166378|title=Lebanon: UN peacekeeping patrol targeted by Israeli tank, IDF blames 'misidentification' &amp;#124; UN News|date=16 November 2025|website=news.un.org}}&lt;/ref&gt; and have engaged in a clash with Hezbollah.&lt;ref name=&quot;DeirQanoun&quot; /&gt;}}
| status            = [[2026 Lebanon war ceasefire|Temporary ceasefire]]&lt;br/&gt;{{bulletedlist|Israeli ground operations in southern Lebanon began on 16 March 2026|[[2028 Lebanese general election|Lebanese general elections]] postponed to 2028}}
| commander1        = {{flagdeco|Hezbollah}} [[Naim Qassem]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Hezbollah}} Ali Reda Abbas{{Assassinated|8 April 2026 Lebanon attacks}}&lt;br/&gt;{{flagdeco|Hezbollah}} Hajj Yusuf Ismail Hashem{{Assassinated}}&lt;br /&gt;{{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} Ali Zadeh{{Assassinated}}&lt;br /&gt;{{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} Reza Khazaei{{Assassinated}}&lt;hr/&gt;{{flag icon|Palestinian Islamic Jihad}} Adham Adnan al-Othman{{Assassinated}}&lt;br /&gt;{{flag icon|Hamas}} Ahmad Abdullah{{assassinated}}
| commander2        = {{UBL|
| {{flagicon image|Flag of the Prime Minister of Israel.svg}} [[Benjamin Netanyahu]]
| {{flagicon image|Flag of Israel Minister of Defence.svg}} [[Israel Katz]]
| {{flagicon image|Flag of IDF Chief of Staff.svg}} [[Eyal Zamir]]
| {{flagicon|Israel|military}} [[Rafi Milo]]
 }}
| commander3        = {{flagicon|Lebanon}} [[Joseph Aoun]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Lebanon}} [[Nawaf Salam]]&lt;br /&gt;{{flagicon|United Nations}} Diodato Abagnara&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.agenzianova.com/en/news/Lebanon%3A-UNIFIL-Chief-Abagnara-evacuated-only-UN-civilian-personnel-from-the-south/ |title= Lebanon, UNIFIL chief Abagnara: 'Only UN civilian personnel were evacuated from the south.' |work=Nova News |date= 6 March 2026 |location=Beirut |publisher=Agenzia Nova |access-date=22 April 2026}}&lt;/ref&gt;
| casualties1       = {{UBL|style=nowrap|{{flagicon|Hezbollah}} 1,000+ fighters killed (per internal sources)&lt;ref name=&quot;Hezbollah1&quot;&gt;{{#invoke:Cite|news|last1=Astih|first1=Paula|date=17 April 2026|title=Hezbollah Tallies Its Dead from Israel War, Estimates Exceed 1,000|url=https://english.aawsat.com/arab-world/5263615-hezbollah-tallies-its-dead-israel-war-estimates-exceed-1000|work=[[Asharq Al-Awsat]]|access-date=19 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260418053239/https://english.aawsat.com/arab-world/5263615-hezbollah-tallies-its-dead-israel-war-estimates-exceed-1000|archive-date=18 April 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
| {{flagicon|Hezbollah}} 1,900 fighters killed (per Israel)&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/idf-soldier-severely-wounded-as-hezbollah-drones-target-troops-in-southern-lebanon/|date=28 April 2026|title=IDF soldier severely wounded as Hezbollah drones target troops in southern Lebanon}}&lt;/ref&gt;
&lt;br&gt;{{flagicon|Hezbollah}} 5 fighters captured (per Israel)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mtv.com.lb/news/%D9%85%D8%AD%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA/1671123/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%88%D8%B1--%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A3%D8%B3%D8%B1-2-%D9%85%D9%86-%D9%82%D9%88%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B6%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%B7%D8%A7%D9%86%D9%8A|title=بالصور: الجيش الإسرائيلي يعلن أسر 2 من قوة الرضوان جنوب الليطاني|website=MTV Lebanon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://today.lorientlejour.com/article/1503594/battle-of-bint-jbeil-in-maps-israeli-army-encircles-the-towns-center.html|title=Battle of Bint Jbeil in Maps: Israeli army encircles the town's center|date=15 April 2026|website=L'Orient Today}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} 6 paramedics killed&lt;ref&gt;{{cite web |title=NNA: Two paramedics from the Islamic Risala Scout Association – Civil Defense and the Islamic Health Authority have been killed in an airstrike on Sawwana |url=https://www.mtv.com.lb/en/news/Local/1666035/nna--two-paramedics-from-the-islamic-risala-scout-association---civil-defense-and-the-islamic-health-authority-have-been-killed-in-an-airstrike-on-sawwana |website=MTV Lebanon |access-date=19 March 2026 |language=en |date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The &quot;Al-Risala Scouts&quot; mourned their five martyred paramedics in the Zawtar raid. |url=https://www.nna-leb.gov.lb/ar/news/423125/%D9%83%D8%B4%D8%A7%D9%81%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D9%86%D8%B9%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%A1%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%81%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%85%D8%B3%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%B2%D9%88%D8%B7%D8%B1-2 |website=NNA |access-date=29 March 2026 |language=ar |date=28 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon image|flag of Hamas.svg}} 3 members killed&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/israel-eliminates-3-hamas-members-operating-in-lebanon.php|title=Israel eliminates 3 Hamas members operating in Lebanon|first=Joe|last=Truzman|date=22 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} 6 officers killed&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://themedialine.org/headlines/israeli-navy-killed-5-senior-quds-force-irgc-commanders-in-beirut-hotel/|title=Israeli Navy Killed 5 Senior Quds Force IRGC Commanders in Beirut Hotel|first= |last= |date=8 March 2026|website=[[The Media Line]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 3, 2026 |title=Senior Quds Force commander killed, IDF says |url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888661 |access-date= |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en}}&lt;/ref&gt;  
}}
| casualties2       = {{flagicon|Israel|tsahal}} 18 soldiers and 1 demolition worker killed{{efn|18 IDF soldiers killed,&lt;ref name=&quot;IDFlossesgov&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IDFCas30052026&quot; /&gt; including one off-duty&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ynetnews.com/article/hjfc8ywsze|title=Woman killed in Hezbollah rocket attack laid to rest in Golan Heights|date=25 March 2026|work=Ynetnews}}&lt;/ref&gt; and another killed by friendly fire.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite|web |last=Fabian |first=Emanuel |date=4 April 2026 |title=IDF says soldier killed, another seriously hurt by 'friendly-fire' in southern Lebanon |url=https://www.timesofisrael.com/idf-says-soldier-killed-another-seriously-hurt-by-friendly-fire-in-southern-lebanon/ |access-date=4 April 2026 |website=The Times of Israel}}&lt;/ref&gt; List of names of IDF soldiers killed (2026)&lt;ref name=&quot;IDFlossesgov&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.gov.il/en/pages/swords-of-iron-idf-casualties |title=Swords of Iron: IDF Casualties |work=Israel Government |access-date=24 April 2026 |archive-date=13 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713065906/https://www.gov.il/en/pages/swords-of-iron-idf-casualties |url-status=live}}&lt;/ref&gt; One civilian working for IDF killed.&lt;ref name=&quot;IDFcontractor&quot; /&gt;}}&lt;br&gt;{{flagicon|Israel|tsahal}} 735 soldiers wounded{{efn|Total wounded on Operation Roaring Lion&lt;ref&gt;{{Cite web |title=חללי ופצועי צה&quot;ל במלחמה|url=https://www.idf.il/160590  |work=IDF Personel Directorate|date=30 April 2026 |access-date=30 April 2026}}&lt;/ref&gt;}}
| casualties3       = {{flagicon|Lebanon|army}} 24+ soldiers killed,{{efn|&lt;ref name=&quot;Al Jazeera-20260307&quot;&gt;{{Cite web |title=At least 41 killed in Israeli air attacks on Lebanon's Bekaa |date=7 March 2026 |access-date=7 March 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/7/hezbollah-israeli-troops-clash-on-the-ground-in-eastern-lebanons-bekaa }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The army mourned three soldiers who were killed in Israeli airstrikes on the Zabdin road and in Qaqaiyat al-Jisr. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768475/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D9%86%D8%B9%D9%89-%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%AF%D9%88%D8%A7-%D8%A8%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%B7%D8%B1 |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=17 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lebanese army says soldier killed in Israeli attack in southern Lebanon |work=Reuters |date=5 April 2026 |access-date=7 April 2026 |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanese-army-says-soldier-killed-israeli-attack-southern-lebanon-2026-04-05/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Several people reported killed in fresh Israeli attacks on Lebanon |date=9 April 2026 |access-date=9 April 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/9/fresh-israeli-attacks-on-lebanon-threaten-us-iran-ceasefire }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AJ-10042026&quot;&gt;{{Cite web |title=21 killed in fresh Israeli strikes across Lebanon |date=10 April 2026 |access-date=10 April 2026 |work=Al Jazzera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/10/israel-strikes-residential-areas-destroys-homes-in-southern-lebanon }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;liveblog29apr&quot;/&gt;}} and 6 injured&lt;ref&gt;{{cite web |title=The army announced the death of one of its soldiers, who succumbed to his wounds following an Israeli raid in Qaqaiyat al-Jisr. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768389/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A3%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D8%A3%D8%AD%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D9%85%D8%AA%D8%A3%D8%AB%D8%B1%D9%8B%D8%A7-%D8%A8%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%AD%D9%87-%D8%A5%D8%AB |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=17 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LOrientStrike&quot;/&gt;&lt;br&gt; 4 [[Lebanese Civil Defense|Civil Defense]] members killed,&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Civil Defense mourned the martyr Fahmi Al-Shami, who was martyred while performing his duty in Sidon. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768979/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D8%B4%D9%8A%D9%91%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF-%D9%81%D9%87%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%8A-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%AF- |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=19 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LOrientStrike&quot;&gt;{{cite news |title=Israeli double-tap strike on Majdal Zoun kills 5 people, including 3 members of Civil Defense, 2 Lebanese Army soldiers injured |url=https://today.lorientlejour.com/article/1505097/israel-carries-out-overnight-explosions-in-several-south-lebanon-villages-live.html |access-date=29 April 2026 |work=L'Orient Today |date=28 April 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; and 11 injured&lt;ref&gt;{{cite web |title=Civil Defense: 11 members injured in Israeli airstrike near Nabatieh regional center |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768591/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D8%A5%D8%B5%D8%A7%D8%A8%D8%A9-%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%8B-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%82%D8%B1%D8%A8 |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;1 [[Republican Guard (Lebanon)|Republican Guard]] member arrested&lt;ref&gt;{{cite news |title=معلومات عن ان الجيش الإسرائيلي اقدم على اعتقال عنصر في لواء الحرس الجمهوري في بلدة جديدة مرجعيون |url=https://www.elnashra.com/news/show/1776274/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%82%D8%AF%D9%85-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%84-%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%8B-%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%B3 |access-date=21 April 2026 |work=Elnashra News |date=21 April 2026 |language=ar |trans-title=Reports indicate that the Israeli army arrested a member of the Republican Guard Brigade in the town of Jdeidet Marjeyoun}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{flagicon|United Nations}} 6 peacekeepers killed,{{efn|Consisting of four Indonesians and two French peacekeepers.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Shofa |first=Jayanty Nada |date=30 March 2026 |title=One Indonesian Peacekeeper Killed Amid Israel-Hezbollah War |url=https://jakartaglobe.id/news/one-indonesian-peacekeeper-killed-amid-israelhezbollah-war |access-date=30 March 2026 |work=[[Jakarta Globe]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ID peacekeepers&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/articles/c4gd20evgp0o|title=Two Indonesian UN peacekeepers killed in explosion in Lebanon|last=Lamche|first=Anna|work=BBC News|date=31 March 2026|access-date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AP-18042026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ghandourieh&quot;&gt;{{cite news |title=Attack on UNIFIL in Ghandourieh: French peacekeeper succumbs to injuries |url=https://today.lorientlejour.com/article/1504524/attack-on-unifil-in-ghandourieh-french-peacekeeper-succumbs-to-injuries.html |work=L'Orient Today |date=22 April 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite press release|url=https://unifil.unmissions.org/en/press-releases/unifil-statement-on-the-passing-of-an-indonesian-peacekeeper-injured-last|title=UNIFIL statement on the passing of an Indonesian peacekeeper injured last month|work=[[United Nations Interim Force in Lebanon]]|via=United Nations|date=24 April 2026|access-date=25 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260425040541/https://unifil.unmissions.org/en/press-releases/unifil-statement-on-the-passing-of-an-indonesian-peacekeeper-injured-last|archive-date=25 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}} and 11 injured{{efn|Consisting of four Ghanaians,&lt;ref name=&quot;The Times of Israel-20260307&quot;&gt;{{Cite news |agency=AFP |date=7 March 2026 |title=Two UN peacekeepers from Ghana critically hurt in Lebanon missile attack |url=https://www.timesofisrael.com/two-un-peacekeepers-from-ghana-critically-wounded-in-lebanon-missile-attack/ |access-date=7 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/4-Ghanaian-soldiers-injured-after-missile-attack-on-UNIFIL-in-stable-condition-2024872|title=Ghanaian soldiers injured after missile attack in stable condition|work=GhanaWeb|date=9 March 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428215042/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/4-Ghanaian-soldiers-injured-after-missile-attack-on-UNIFIL-in-stable-condition-2024872|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; four Indonesians,&lt;ref name=&quot;ID peacekeepers&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thejakartapost.com/world/2026/04/04/three-peacekeepers-wounded-in-lebanon-are-indonesian-un.html|title=Three peacekeepers wounded in Lebanon are Indonesian: UN|work=The Jakarta Post|date=4 April 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428220609/https://www.thejakartapost.com/world/2026/04/04/three-peacekeepers-wounded-in-lebanon-are-indonesian-un.html|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; and three French peacekeepers.&lt;ref name=&quot;R24032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanon-pm-condemns-attack-french-unifil-troops-saturday-2026-04-18/|title=French soldier killed in attack on UN mission in southern Lebanon, officials say|last1=Alashray|first1=Enas|last2=Alaa El-Din|first2=Menna|last3=Tolba|first3=Ahmed|last4=Hummel|first4=Tassilo|last5=Le Poivedin|first5=Olivia|last6=Lubell|first6=Maayan|last7=Sithole-Matarise|first7=Emelia|last8=Potter|first8=Mark|agency=Reuters|date=18 April 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428215826/https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanon-pm-condemns-attack-french-unifil-troops-saturday-2026-04-18/|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| casualties4       = 2,618 killed, 8,094 injured,&lt;ref name=&quot;Lebanon1&quot;&gt;{{Cite web |title=Lebanon death toll since March 2 Israeli offensive surpasses 2,600 |date=1 May 2026 |access-date=1 May 2026 |work=[[Middle East Monitor]] |url=https://www.middleeastmonitor.com/20260501-lebanon-death-toll-since-march-2-israeli-offensive-surpasses-2600/ }}&lt;/ref&gt; and 1,200,000+ displaced in Lebanon&lt;ref name=&quot;displaced&quot;&gt;{{Cite web |last=Dugal |first=Hanna |title=How Israel's invasion of southern Lebanon created a humanitarian crisis |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/7/how-israels-invasion-of-southern-lebanon-created-a-humanitarian-crisis}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;2 civilians killed in Israel{{efn|One by friendly fire.&lt;ref name=&quot;reuters230326&quot;&gt;{{Cite news|title= First Israeli civilian killed in Lebanon border war was hit by Israeli fire|url= https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-military-says-friendly-fire-killed-civilian-near-lebanon-border-2026-03-23/|work=Reuters|access-date=23 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;R24032026&quot; /&gt;}}
| campaignbox       = {{Campaignbox 2026 Iran conflict}}{{Campaignbox Middle Eastern crisis (2023–present)}}{{Campaignbox Hezbollah–Israel conflict (2023–present)}}
| units1            = ''{{Center|[[2026 Iran war order of battle|See order of battle]]}}''
}}

لە ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ەوە، شەڕێکی بەردەوام لە [[لوبنان]] لە نێوان [[ئیسرائیل]] و گرووپی چەکداری [[شیعەکانی لوبنان|شیعەی لوبنانی]]، [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵا]] لە ئارادایە. ئەو شەڕە وەک دەسپێکردنەوە و پێکدادانە گەورەکانی [[پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی حیزبوڵڵا و ئیسرائیل]]ە کە لە کۆتایییەکانی ساڵی ٢٠٢٣ دەستی پێکرد و بەشێکە لە [[قەیرانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێیەکی بەرفراوانتر لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]دا.&lt;ref name=&quot;NPA&quot;&gt;{{#invoke:Cite|web |date=2 March 2026 |title=Beirut, Lebanon, March 2, 2026 (AFP) – Hezbollah says attack on Israel was 'defensive act'|url=https://www.nampa.org/text/22875145|access-date=3 March 2026 |agency=Agence France-Presse|website=Namibia Press Agency}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ravid&quot; /&gt; ئەو شەڕە&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Bassam |first1=Laila |last2=Gebeily |first2=Maya |last3=Lubell |first3=Maayan |date=6 March 2026 |title=Hezbollah saw new war with Israel as inevitable and rearmed for months, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-saw-new-war-with-israel-inevitable-rearmed-months-sources-say-2026-03-06/ |access-date=7 March 2026 |website=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 March 2026 |title=War Intensifies in Lebanon |url=https://www.cfr.org/articles/war-intensifies-in-lebanon |access-date=7 March 2026 |website=Council on Foreign Relations |language=en}}&lt;/ref&gt; بووەتە ھۆی سەرھەڵدانی قەیرانێکی مرۆیی کە ھەتا ئێستاش ڕووی لە پەرەسەندنە، لەوانە:&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times-20260314&quot; /&gt; کوژرانی زیاتر لە ٢،٦٠٠ چەکدار و مەدەنی لە لوبنان،&lt;ref name=&quot;Lebanon1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;toi08apr&quot;&gt;{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |others=Agencies |last2=Magid |first2=Jacob |date=8 April 2026 |title=IDF launches largest airstrikes yet on Hezbollah; Trump: Iran truce doesn't cover Lebanon |url=https://www.timesofisrael.com/idf-launches-largest-airstrikes-yet-against-hezbollah-after-truce-with-iran/ |access-date=9 April 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt; [[کۆچکردنی زۆرەملێ]]ی پتر لە ١ ملیۆن کەس (کە دەکاتە زۆرتر لە ٢٠٪ی دانیشتووانی وڵاتەکە)،&lt;ref name=&quot;displaced&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times-20260314&quot;&gt;{{Cite web |last=Chehayeb |first=Kareem |last2=Harb |first2=Malak |date=14 March 2026 |title=War has already displaced nearly a million Lebanese. Aid groups warn of a humanitarian crisis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2026-03-14/humanitarian-crisis-feared-as-war-displaces-nearly-million-lebanese |access-date=15 March 2026 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt; و ھەروەھا لەم شەڕەدا کۆمەڵێک تاکتیک و [[کەلوپەلی سەربازی]] بەکارھێنراون کە ئەگەری ئەوەیان ھەیە وەک [[تاوانی جەنگی|تاوانەکانی شەڕ]] ھەژمار بکرێن.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Law |first=Cecile Akoeley Attiogbe Atayi {{!}} U. Cape Coast Faculty of |last2=GH |date=2026-03-18 |title=UN warns Israel strikes in Lebanon may constitute war crimes as civilian toll rises |url=https://www.jurist.org/news/2026/03/un-warns-israel-strikes-in-lebanon-may-constitute-war-crimes-as-civilian-toll-rises/ |access-date=2026-05-05 |website=www.jurist.org |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Israeli Officials Signal Stepped-Up Atrocities in Lebanon {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2026/03/23/israeli-officials-signal-stepped-up-atrocities-in-lebanon |access-date=2026-05-05 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-08-25 |title=Lebanon: Israeli military’s deliberate destruction of civilian property and land ‘must be investigated as war crimes’ |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/08/lebanon-israeli-militarys-deliberate-destruction-of-civilian-property-and-land-must-be-investigated-as-war-crimes/ |access-date=2026-05-05 |website=Amnesty International |language=en}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>4d0m7yxrkiujlcjkncaor54rku2yhg2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581296</id>
      <parentid>1581279</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T19:48:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1581296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35535" sha1="1tbe011ke5hou2b2kcdqpyfdqs696ja" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| conflict          = شەڕی ٢٠٢٦ی لوبنان
| image             = پەڕگە:2026 Lebanon War Map.svg
| caption           = {{rightlegend|#0038b8ff|ئیسرائیل}}
{{rightlegend|#13E7DB|Israeli occupied [[Golan Heights]]}}
{{rightlegend|#ff7070ff|ناوچە لوبنانییەکانی ژێر ھەژموونی حیزبوڵڵا}}
{{rightlegend|#c653ffff|ناوچە لوبنانییەکانی ژێر کۆنترۆڵی ئیسرائیل}}
{{rightlegend|#11FF11ff|سووریا}}
{{align|right|{{legend-line|blue solid 2px|Litani River|inline=yes}}&lt;br /&gt;
{{legend-line|yellow dotted 2px|Yellow Line|inline=yes}}}}&lt;br/&gt;(For an up-to-date, interactive, detailed map of the current military situation, see [[Template:Israeli-Palestinian conflict detailed map|here]].)
| place             = [[Lebanon]] and [[Israel]]
| date              = {{start date|2026|03|02|df=yes}} – present&lt;br /&gt;({{Age in years, months, weeks and days|month1=3|day1=2|year1=2026}})
| partof            = the [[Hezbollah–Israel conflict (2023–present)|Hezbollah–Israel conflict]] and the [[2026 Iran war]]
| combatant1        = {{tree list}}
* {{flag|Hezbollah}}
* {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} [[Amal Movement]]{{efn|The Amal Movement has played an active role in hostilities.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Involvement of the Amal Movement in the Fighting Against Israel Alongside Hezbollah |url=https://israel-alma.org/involvement-of-the-amal-movement-in-the-fighting-against-israel-alongside-hezbollah/ |access-date=9 April 2026 |website=Alma Research and Education Center |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jawad Al-Tamimi |first=Aymenn |date=9 April 2026 |title=The Amal Movement and the New War in Lebanon: Interview |url=https://www.meforum.org/mef-online/the-amal-movement-and-the-new-war-in-lebanon-interview |access-date=22 April 2026 |website=Middle East Forum |ref=AmalMEF}}&lt;/ref&gt; Paramedics belonging to the Amal Movement's Islamic Risala Scout Association have been targeted in Israeli airstrikes.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Younes |first1=Lylla |title=Israel Killed Over a Dozen Lebanese Paramedics in Three Days, Now Claiming That Ambulances Are “Hezbollah” Targets |url=https://www.dropsitenews.com/p/lebanon-medical-workers-paramedics-israel-targeted-ambulances-hezbollah-islamic-health-authority |website=Drop Site |access-date=19 March 2026 |language=en |date=16 March 2026}}&lt;/ref&gt;}}&lt;hr/&gt;
* '''Attacked by Israel:'''
* {{flag|Palestinian Islamic Jihad}}
* {{flag|Hamas}}
* {{flagicon image|Flag of the Muslim Brotherhood.svg}} [[Islamic Group (Lebanon)|Islamic Group]]&lt;ref name=&quot;MuslimBrothers&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888730|title=Lebanon Islamic Group claims headquarters targeted by IDF strikes|work=[[The Jerusalem Post]]|author=Seth J. Frantzman|date=4 March 2026|access-date=4 March 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|Islamic Revolutionary Guard Corps}}
{{tree list/end}}
| combatant2        = {{flag|Israel}}&lt;hr/&gt;'''Attacked by Hezbollah:'''&lt;!---Israel attacked Syrian targets at around the same time, not as part of the Iran war but rather the [[Druze insurgency in Southern Syria]] ---&gt;&lt;br/&gt;{{flag|Syria}}{{efn|Syria declared its support for the [[disarmament of Hezbollah]] following the outbreak of the war. In response, Hezbollah struck Syrian army positions near Damascus.&lt;ref name=&quot;Iwaza-2026&quot;&gt;{{Cite news |last1=Iwaza |first1=Dayana |last2=Livni |first2=Ephrat |location=Beirut, Lebanon |date=10 March 2026 |title=Shells Fired From Lebanon Land West of Syrian Capital, Country's Military Says |url=https://www.nytimes.com/2026/03/09/world/middleeast/syria-hezbollah-iran-lebanon.html |access-date=10 March 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Syrian authorities began closing smuggling routes used by Hezbollah along the Lebanese border.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite news |date=30 March 2026 |title=Syria targets smuggling tunnels to Lebanon amid concerns over Hezbollah weapons |url=https://thearabweekly.com/syria-targets-smuggling-tunnels-lebanon-amid-concerns-over-hezbollah-weapons |access-date=1 April 2026 |work=The Arab Weekly}}&lt;/ref&gt; For further information, see [[Syria in the 2026 Iran war]].}}
| combatant3        = {{flag|Lebanon}}{{efn|Lebanese soldiers have been killed in Israeli drone attacks.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Homsi |first1=uNada |title=Lebanese army thrust into Israel's war on Hezbollah as attacks kill soldiers |url=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/03/18/lebanese-army-thrust-into-centre-of-israels-war-on-hezbollah-as-israeli-attacks-kill-soldiers/ |work=The National |language=en}}&lt;/ref&gt; The Lebanese army arrested armed Hezbollah members.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=3 March 2026 |title=Lebanese army reportedly arrests 12 armed members of Hezbollah |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/lebanese-army-reportedly-arrests-12-armed-members-of-hezbollah/ |access-date=6 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br/&gt;{{flagicon|United Nations}} [[UNIFIL]]{{efn|UNIFIL peacekeepers have been attacked by the IDF,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.un.org/en/story/2025/11/1166378|title=Lebanon: UN peacekeeping patrol targeted by Israeli tank, IDF blames 'misidentification' &amp;#124; UN News|date=16 November 2025|website=news.un.org}}&lt;/ref&gt; and have engaged in a clash with Hezbollah.&lt;ref name=&quot;DeirQanoun&quot; /&gt;}}
| status            = [[2026 Lebanon war ceasefire|Temporary ceasefire]]&lt;br/&gt;{{bulletedlist|Israeli ground operations in southern Lebanon began on 16 March 2026|[[2028 Lebanese general election|Lebanese general elections]] postponed to 2028}}
| commander1        = {{flagdeco|Hezbollah}} [[Naim Qassem]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Hezbollah}} Ali Reda Abbas{{Assassinated|8 April 2026 Lebanon attacks}}&lt;br/&gt;{{flagdeco|Hezbollah}} Hajj Yusuf Ismail Hashem{{Assassinated}}&lt;br /&gt;{{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} Ali Zadeh{{Assassinated}}&lt;br /&gt;{{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} Reza Khazaei{{Assassinated}}&lt;hr/&gt;{{flag icon|Palestinian Islamic Jihad}} Adham Adnan al-Othman{{Assassinated}}&lt;br /&gt;{{flag icon|Hamas}} Ahmad Abdullah{{assassinated}}
| commander2        = {{UBL|
| {{flagicon image|Flag of the Prime Minister of Israel.svg}} [[Benjamin Netanyahu]]
| {{flagicon image|Flag of Israel Minister of Defence.svg}} [[Israel Katz]]
| {{flagicon image|Flag of IDF Chief of Staff.svg}} [[Eyal Zamir]]
| {{flagicon|Israel|military}} [[Rafi Milo]]
 }}
| commander3        = {{flagicon|Lebanon}} [[Joseph Aoun]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Lebanon}} [[Nawaf Salam]]&lt;br /&gt;{{flagicon|United Nations}} Diodato Abagnara&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.agenzianova.com/en/news/Lebanon%3A-UNIFIL-Chief-Abagnara-evacuated-only-UN-civilian-personnel-from-the-south/ |title= Lebanon, UNIFIL chief Abagnara: 'Only UN civilian personnel were evacuated from the south.' |work=Nova News |date= 6 March 2026 |location=Beirut |publisher=Agenzia Nova |access-date=22 April 2026}}&lt;/ref&gt;
| casualties1       = {{UBL|style=nowrap|{{flagicon|Hezbollah}} 1,000+ fighters killed (per internal sources)&lt;ref name=&quot;Hezbollah1&quot;&gt;{{#invoke:Cite|news|last1=Astih|first1=Paula|date=17 April 2026|title=Hezbollah Tallies Its Dead from Israel War, Estimates Exceed 1,000|url=https://english.aawsat.com/arab-world/5263615-hezbollah-tallies-its-dead-israel-war-estimates-exceed-1000|work=[[Asharq Al-Awsat]]|access-date=19 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260418053239/https://english.aawsat.com/arab-world/5263615-hezbollah-tallies-its-dead-israel-war-estimates-exceed-1000|archive-date=18 April 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
| {{flagicon|Hezbollah}} 1,900 fighters killed (per Israel)&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/idf-soldier-severely-wounded-as-hezbollah-drones-target-troops-in-southern-lebanon/|date=28 April 2026|title=IDF soldier severely wounded as Hezbollah drones target troops in southern Lebanon}}&lt;/ref&gt;
&lt;br&gt;{{flagicon|Hezbollah}} 5 fighters captured (per Israel)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mtv.com.lb/news/%D9%85%D8%AD%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA/1671123/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%88%D8%B1--%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A3%D8%B3%D8%B1-2-%D9%85%D9%86-%D9%82%D9%88%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B6%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%B7%D8%A7%D9%86%D9%8A|title=بالصور: الجيش الإسرائيلي يعلن أسر 2 من قوة الرضوان جنوب الليطاني|website=MTV Lebanon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://today.lorientlejour.com/article/1503594/battle-of-bint-jbeil-in-maps-israeli-army-encircles-the-towns-center.html|title=Battle of Bint Jbeil in Maps: Israeli army encircles the town's center|date=15 April 2026|website=L'Orient Today}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} 6 paramedics killed&lt;ref&gt;{{cite web |title=NNA: Two paramedics from the Islamic Risala Scout Association – Civil Defense and the Islamic Health Authority have been killed in an airstrike on Sawwana |url=https://www.mtv.com.lb/en/news/Local/1666035/nna--two-paramedics-from-the-islamic-risala-scout-association---civil-defense-and-the-islamic-health-authority-have-been-killed-in-an-airstrike-on-sawwana |website=MTV Lebanon |access-date=19 March 2026 |language=en |date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The &quot;Al-Risala Scouts&quot; mourned their five martyred paramedics in the Zawtar raid. |url=https://www.nna-leb.gov.lb/ar/news/423125/%D9%83%D8%B4%D8%A7%D9%81%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D9%86%D8%B9%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%A1%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%81%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%85%D8%B3%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%B2%D9%88%D8%B7%D8%B1-2 |website=NNA |access-date=29 March 2026 |language=ar |date=28 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon image|flag of Hamas.svg}} 3 members killed&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/israel-eliminates-3-hamas-members-operating-in-lebanon.php|title=Israel eliminates 3 Hamas members operating in Lebanon|first=Joe|last=Truzman|date=22 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} 6 officers killed&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://themedialine.org/headlines/israeli-navy-killed-5-senior-quds-force-irgc-commanders-in-beirut-hotel/|title=Israeli Navy Killed 5 Senior Quds Force IRGC Commanders in Beirut Hotel|first= |last= |date=8 March 2026|website=[[The Media Line]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 3, 2026 |title=Senior Quds Force commander killed, IDF says |url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888661 |access-date= |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en}}&lt;/ref&gt;  
}}
| casualties2       = {{flagicon|Israel|tsahal}} 18 soldiers and 1 demolition worker killed{{efn|18 IDF soldiers killed,&lt;ref name=&quot;IDFlossesgov&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IDFCas30052026&quot; /&gt; including one off-duty&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ynetnews.com/article/hjfc8ywsze|title=Woman killed in Hezbollah rocket attack laid to rest in Golan Heights|date=25 March 2026|work=Ynetnews}}&lt;/ref&gt; and another killed by friendly fire.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite|web |last=Fabian |first=Emanuel |date=4 April 2026 |title=IDF says soldier killed, another seriously hurt by 'friendly-fire' in southern Lebanon |url=https://www.timesofisrael.com/idf-says-soldier-killed-another-seriously-hurt-by-friendly-fire-in-southern-lebanon/ |access-date=4 April 2026 |website=The Times of Israel}}&lt;/ref&gt; List of names of IDF soldiers killed (2026)&lt;ref name=&quot;IDFlossesgov&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.gov.il/en/pages/swords-of-iron-idf-casualties |title=Swords of Iron: IDF Casualties |work=Israel Government |access-date=24 April 2026 |archive-date=13 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713065906/https://www.gov.il/en/pages/swords-of-iron-idf-casualties |url-status=live}}&lt;/ref&gt; One civilian working for IDF killed.&lt;ref name=&quot;IDFcontractor&quot; /&gt;}}&lt;br&gt;{{flagicon|Israel|tsahal}} 735 soldiers wounded{{efn|Total wounded on Operation Roaring Lion&lt;ref&gt;{{Cite web |title=חללי ופצועי צה&quot;ל במלחמה|url=https://www.idf.il/160590  |work=IDF Personel Directorate|date=30 April 2026 |access-date=30 April 2026}}&lt;/ref&gt;}}
| casualties3       = {{flagicon|Lebanon|army}} 24+ soldiers killed,{{efn|&lt;ref name=&quot;Al Jazeera-20260307&quot;&gt;{{Cite web |title=At least 41 killed in Israeli air attacks on Lebanon's Bekaa |date=7 March 2026 |access-date=7 March 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/7/hezbollah-israeli-troops-clash-on-the-ground-in-eastern-lebanons-bekaa }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The army mourned three soldiers who were killed in Israeli airstrikes on the Zabdin road and in Qaqaiyat al-Jisr. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768475/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D9%86%D8%B9%D9%89-%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%AF%D9%88%D8%A7-%D8%A8%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%B7%D8%B1 |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=17 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lebanese army says soldier killed in Israeli attack in southern Lebanon |work=Reuters |date=5 April 2026 |access-date=7 April 2026 |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanese-army-says-soldier-killed-israeli-attack-southern-lebanon-2026-04-05/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Several people reported killed in fresh Israeli attacks on Lebanon |date=9 April 2026 |access-date=9 April 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/9/fresh-israeli-attacks-on-lebanon-threaten-us-iran-ceasefire }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AJ-10042026&quot;&gt;{{Cite web |title=21 killed in fresh Israeli strikes across Lebanon |date=10 April 2026 |access-date=10 April 2026 |work=Al Jazzera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/10/israel-strikes-residential-areas-destroys-homes-in-southern-lebanon }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;liveblog29apr&quot;/&gt;}} and 6 injured&lt;ref&gt;{{cite web |title=The army announced the death of one of its soldiers, who succumbed to his wounds following an Israeli raid in Qaqaiyat al-Jisr. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768389/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A3%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D8%A3%D8%AD%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D9%85%D8%AA%D8%A3%D8%AB%D8%B1%D9%8B%D8%A7-%D8%A8%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%AD%D9%87-%D8%A5%D8%AB |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=17 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LOrientStrike&quot;/&gt;&lt;br&gt; 4 [[Lebanese Civil Defense|Civil Defense]] members killed,&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Civil Defense mourned the martyr Fahmi Al-Shami, who was martyred while performing his duty in Sidon. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768979/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D8%B4%D9%8A%D9%91%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF-%D9%81%D9%87%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%8A-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%AF- |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=19 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LOrientStrike&quot;&gt;{{cite news |title=Israeli double-tap strike on Majdal Zoun kills 5 people, including 3 members of Civil Defense, 2 Lebanese Army soldiers injured |url=https://today.lorientlejour.com/article/1505097/israel-carries-out-overnight-explosions-in-several-south-lebanon-villages-live.html |access-date=29 April 2026 |work=L'Orient Today |date=28 April 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; and 11 injured&lt;ref&gt;{{cite web |title=Civil Defense: 11 members injured in Israeli airstrike near Nabatieh regional center |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768591/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D8%A5%D8%B5%D8%A7%D8%A8%D8%A9-%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%8B-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%82%D8%B1%D8%A8 |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;1 [[Republican Guard (Lebanon)|Republican Guard]] member arrested&lt;ref&gt;{{cite news |title=معلومات عن ان الجيش الإسرائيلي اقدم على اعتقال عنصر في لواء الحرس الجمهوري في بلدة جديدة مرجعيون |url=https://www.elnashra.com/news/show/1776274/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%82%D8%AF%D9%85-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%84-%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%8B-%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%B3 |access-date=21 April 2026 |work=Elnashra News |date=21 April 2026 |language=ar |trans-title=Reports indicate that the Israeli army arrested a member of the Republican Guard Brigade in the town of Jdeidet Marjeyoun}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{flagicon|United Nations}} 6 peacekeepers killed,{{efn|Consisting of four Indonesians and two French peacekeepers.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Shofa |first=Jayanty Nada |date=30 March 2026 |title=One Indonesian Peacekeeper Killed Amid Israel-Hezbollah War |url=https://jakartaglobe.id/news/one-indonesian-peacekeeper-killed-amid-israelhezbollah-war |access-date=30 March 2026 |work=[[Jakarta Globe]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ID peacekeepers&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/articles/c4gd20evgp0o|title=Two Indonesian UN peacekeepers killed in explosion in Lebanon|last=Lamche|first=Anna|work=BBC News|date=31 March 2026|access-date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AP-18042026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ghandourieh&quot;&gt;{{cite news |title=Attack on UNIFIL in Ghandourieh: French peacekeeper succumbs to injuries |url=https://today.lorientlejour.com/article/1504524/attack-on-unifil-in-ghandourieh-french-peacekeeper-succumbs-to-injuries.html |work=L'Orient Today |date=22 April 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite press release|url=https://unifil.unmissions.org/en/press-releases/unifil-statement-on-the-passing-of-an-indonesian-peacekeeper-injured-last|title=UNIFIL statement on the passing of an Indonesian peacekeeper injured last month|work=[[United Nations Interim Force in Lebanon]]|via=United Nations|date=24 April 2026|access-date=25 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260425040541/https://unifil.unmissions.org/en/press-releases/unifil-statement-on-the-passing-of-an-indonesian-peacekeeper-injured-last|archive-date=25 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}} and 11 injured{{efn|Consisting of four Ghanaians,&lt;ref name=&quot;The Times of Israel-20260307&quot;&gt;{{Cite news |agency=AFP |date=7 March 2026 |title=Two UN peacekeepers from Ghana critically hurt in Lebanon missile attack |url=https://www.timesofisrael.com/two-un-peacekeepers-from-ghana-critically-wounded-in-lebanon-missile-attack/ |access-date=7 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/4-Ghanaian-soldiers-injured-after-missile-attack-on-UNIFIL-in-stable-condition-2024872|title=Ghanaian soldiers injured after missile attack in stable condition|work=GhanaWeb|date=9 March 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428215042/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/4-Ghanaian-soldiers-injured-after-missile-attack-on-UNIFIL-in-stable-condition-2024872|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; four Indonesians,&lt;ref name=&quot;ID peacekeepers&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thejakartapost.com/world/2026/04/04/three-peacekeepers-wounded-in-lebanon-are-indonesian-un.html|title=Three peacekeepers wounded in Lebanon are Indonesian: UN|work=The Jakarta Post|date=4 April 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428220609/https://www.thejakartapost.com/world/2026/04/04/three-peacekeepers-wounded-in-lebanon-are-indonesian-un.html|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; and three French peacekeepers.&lt;ref name=&quot;R24032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanon-pm-condemns-attack-french-unifil-troops-saturday-2026-04-18/|title=French soldier killed in attack on UN mission in southern Lebanon, officials say|last1=Alashray|first1=Enas|last2=Alaa El-Din|first2=Menna|last3=Tolba|first3=Ahmed|last4=Hummel|first4=Tassilo|last5=Le Poivedin|first5=Olivia|last6=Lubell|first6=Maayan|last7=Sithole-Matarise|first7=Emelia|last8=Potter|first8=Mark|agency=Reuters|date=18 April 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428215826/https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanon-pm-condemns-attack-french-unifil-troops-saturday-2026-04-18/|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| casualties4       = 2,618 killed, 8,094 injured,&lt;ref name=&quot;Lebanon1&quot;&gt;{{Cite web |title=Lebanon death toll since March 2 Israeli offensive surpasses 2,600 |date=1 May 2026 |access-date=1 May 2026 |work=[[Middle East Monitor]] |url=https://www.middleeastmonitor.com/20260501-lebanon-death-toll-since-march-2-israeli-offensive-surpasses-2600/ }}&lt;/ref&gt; and 1,200,000+ displaced in Lebanon&lt;ref name=&quot;displaced&quot;&gt;{{Cite web |last=Dugal |first=Hanna |title=How Israel's invasion of southern Lebanon created a humanitarian crisis |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/7/how-israels-invasion-of-southern-lebanon-created-a-humanitarian-crisis}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;2 civilians killed in Israel{{efn|One by friendly fire.&lt;ref name=&quot;reuters230326&quot;&gt;{{Cite news|title= First Israeli civilian killed in Lebanon border war was hit by Israeli fire|url= https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-military-says-friendly-fire-killed-civilian-near-lebanon-border-2026-03-23/|work=Reuters|access-date=23 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;R24032026&quot; /&gt;}}
| campaignbox       = {{Campaignbox 2026 Iran conflict}}{{Campaignbox Middle Eastern crisis (2023–present)}}{{Campaignbox Hezbollah–Israel conflict (2023–present)}}
| units1            = ''{{Center|[[2026 Iran war order of battle|See order of battle]]}}''
}}

لە ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ەوە، شەڕێکی بەردەوام لە [[لوبنان]] لە نێوان [[ئیسرائیل]] و گرووپی چەکداری [[شیعەکانی لوبنان|شیعەی لوبنانی]]، [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵا]] لە ئارادایە. ئەو شەڕە وەک دەسپێکردنەوە و پێکدادانە گەورەکانی [[پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی حیزبوڵڵا و ئیسرائیل]]ە کە لە کۆتایییەکانی ساڵی ٢٠٢٣ دەستی پێکرد و بەشێکە لە [[قەیرانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێیەکی بەرفراوانتر لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]دا.&lt;ref name=&quot;NPA&quot;&gt;{{#invoke:Cite|web |date=2 March 2026 |title=Beirut, Lebanon, March 2, 2026 (AFP) – Hezbollah says attack on Israel was 'defensive act'|url=https://www.nampa.org/text/22875145|access-date=3 March 2026 |agency=[[ئاژانسی فرانس پرێس|Agence France-Presse]]|website=Namibia Press Agency}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ravid&quot; /&gt; ئەو شەڕە&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Bassam |first1=Laila |last2=Gebeily |first2=Maya |last3=Lubell |first3=Maayan |date=6 March 2026 |title=Hezbollah saw new war with Israel as inevitable and rearmed for months, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-saw-new-war-with-israel-inevitable-rearmed-months-sources-say-2026-03-06/ |access-date=7 March 2026 |website=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 March 2026 |title=War Intensifies in Lebanon |url=https://www.cfr.org/articles/war-intensifies-in-lebanon |access-date=7 March 2026 |website=Council on Foreign Relations |language=en}}&lt;/ref&gt; بووەتە ھۆی سەرھەڵدانی قەیرانێکی مرۆیی کە ھەتا ئێستاش ڕووی لە پەرەسەندنە، لەوانە:&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times-20260314&quot; /&gt; کوژرانی زیاتر لە ٢،٦٠٠ چەکدار و مەدەنی لە لوبنان،&lt;ref name=&quot;Lebanon1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;toi08apr&quot;&gt;{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |others=Agencies |last2=Magid |first2=Jacob |date=8 April 2026 |title=IDF launches largest airstrikes yet on Hezbollah; Trump: Iran truce doesn't cover Lebanon |url=https://www.timesofisrael.com/idf-launches-largest-airstrikes-yet-against-hezbollah-after-truce-with-iran/ |access-date=9 April 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt; [[کۆچکردنی زۆرەملێ]]ی پتر لە ١ ملیۆن کەس (کە دەکاتە زۆرتر لە ٢٠٪ی دانیشتووانی وڵاتەکە)،&lt;ref name=&quot;displaced&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times-20260314&quot;&gt;{{Cite web |last=Chehayeb |first=Kareem |last2=Harb |first2=Malak |date=14 March 2026 |title=War has already displaced nearly a million Lebanese. Aid groups warn of a humanitarian crisis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2026-03-14/humanitarian-crisis-feared-as-war-displaces-nearly-million-lebanese |access-date=15 March 2026 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt; و ھەروەھا لەم شەڕەدا کۆمەڵێک تاکتیک و [[کەلوپەلی سەربازی]] بەکارھێنراون کە ئەگەری ھەیە وەک [[تاوانی جەنگی|تاوانە جەنگییەکان]] ھەژمار بکرێن.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Law |first=Cecile Akoeley Attiogbe Atayi {{!}} U. Cape Coast Faculty of |last2=GH |date=2026-03-18 |title=UN warns Israel strikes in Lebanon may constitute war crimes as civilian toll rises |url=https://www.jurist.org/news/2026/03/un-warns-israel-strikes-in-lebanon-may-constitute-war-crimes-as-civilian-toll-rises/ |access-date=2026-05-05 |website=www.jurist.org |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Israeli Officials Signal Stepped-Up Atrocities in Lebanon {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2026/03/23/israeli-officials-signal-stepped-up-atrocities-in-lebanon |access-date=2026-05-05 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-08-25 |title=Lebanon: Israeli military’s deliberate destruction of civilian property and land ‘must be investigated as war crimes’ |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/08/lebanon-israeli-militarys-deliberate-destruction-of-civilian-property-and-land-must-be-investigated-as-war-crimes/ |access-date=2026-05-05 |website=Amnesty International |language=en}}&lt;/ref&gt;

پێکدادانەکانی نێوان ئیسرائیل و حیزبوڵڵا لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣دا، وەک کاردانەوەیەک بەرامبەر [[شەڕی غەززە]] دەستی پێکرد. ئەمەش بووە ھۆی [[ھێرشی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان|ھێرشی وشکانیی ئیسرائیل بۆ سەر باشووری لوبنان]] لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤. سەرەڕای [[ڕێککەوتنی ئاگربەستی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل و لوبنان|ڕێککەوتنی ئاگربەست]] لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٤دا، ئیسرائیل نزیکەی ھەموو ڕۆژێک بەردەوام بوو لە ھێرشە ئاسمانییەکانی بۆ سەر لوبنان،&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Christou |first=William |last2=Tondo |first2=Lorenzo |date=18 March 2026 |title=Israel faces stiff Hezbollah resistance as it attempts to push deeper into Lebanon |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/18/fighting-intensifies-israel-hezbollah-southern-lebanon |access-date=19 March 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; کە ھەتا تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ بووە ھۆی کوژرانی ٣٣١ کەس (کە لانیکەم ١٢٧یان مەدەنی بوون).&lt;ref&gt;{{cite news |title=At least 331 killed, 945 injured by Israeli fire since ceasefire: Lebanon |url=https://www.trtworld.com/article/4d1e35fc0ad5 |access-date=21 April 2026 |publisher=TRT World |date=21 Nov 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421222325/https://www.trtworld.com/article/4d1e35fc0ad5 |archive-date=21 April 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=At least 127 civilians killed in Israeli strikes on Lebanon since ceasefire, UN says |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/25/civilians-killed-israel-strikes-lebanon-ceasefire |access-date=21 April 2026 |publisher=[[گاردیان|The Guardian]] |date=25 Nov 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421220540/https://www.theguardian.com/world/2025/nov/25/civilians-killed-israel-strikes-lebanon-ceasefire |archive-date=21 April 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; دواتر ژمارەی سەرجەم قوربانییەکان گەیشتە ٥٠٠ کەس.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Homes |first=Hilary |date=6 March 2026 |title=Lebanon: Israeli military's overly broad mass evacuation orders sowing panic and fuelling humanitarian suffering |url=https://amnesty.ca/human-rights-news/lebanon-israel-mass-evacuation-orders-sowing-panic-fuelling-suffering/ |access-date=19 March 2026 |website=Amnesty International Canada |language=en-US}}&lt;/ref&gt; حیزبوڵڵا بە دووبارە بنیاتنانەوەی ژێرخانە سەربازییەکان و کۆگاکانی چەک و تەقەمەنیی خۆی، ڕێککەوتنی ئاگربەستی پێشێل کرد.&lt;ref name=&quot;hezvio&quot; /&gt;


On 28 February 2026, Israel and the [[United States]] launched a [[2026 Iran war|war against Iran]], Hezbollah's main backer, and [[Assassination of Ali Khamenei|assassinated]] Iranian supreme leader [[Ali Khamenei]].&lt;ref name=&quot;Bernama-2026&quot;&gt;{{#invoke:Cite|web |date=2 March 2026 |title=Hezbollah Claims Rocket, Drone Strike On Israeli Missile Defence Site Near Haifa|url=https://www.bernama.com/en/news.php/?id=2529362|access-date=3 March 2026 |website=[[Bernama]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;france24.com&quot;&gt;{{#invoke:Cite|web |date=3 March 2026 |title=Hezbollah says targeted 3 Israeli bases after strikes on Lebanon |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260303-hezbollah-says-targeted-3-israeli-bases-after-strikes-on-lebanon|access-date=3 March 2026 |agency=[[Agence France Presse|AFP]]|website=France 24}}&lt;/ref&gt; In response, Hezbollah resumed rocket strikes on Israel. Israel responded with airstrikes across Lebanon, including the capital [[Beirut]]. The [[Israeli Ground Forces|Israeli army]] began ground operations in [[southern Lebanon]] on 16 March,&lt;ref name=&quot;The Times of Israel-20260316&quot; /&gt; eventually deploying five divisions.&lt;ref name=&quot;AA-07042026&quot; /&gt; Hezbollah fired drones and as many as 2,000 rockets into Israel, while Israel conducted hundreds of airstrikes across southern Lebanon, Beirut, and the [[Beqaa Valley]].&lt;ref name=&quot;ForeignPolicy-03042026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;RTE-10042026&quot; /&gt; The main bridges on the [[Litani River]] were blown up by Israel to cut off the south from the rest of Lebanon.&lt;ref name=&quot;ForeignPolicy-03042026&quot; /&gt; The southern town of [[Bint Jbeil]] became the main site of ground combat culminating in a [[Battle of Bint Jbeil (2026)|battle]].&lt;ref name=&quot;RTE-10042026&quot;&gt;{{Cite web |title=Town near Irish UN base is 'main battlefield' in south Lebanon – IDF |date=10 April 2026 |access-date=10 April 2026 |work=[[RTÉ]] |url=https://www.rte.ie/news/primetime/2026/0410/1567622-town-near-irish-base-is-main-battlefield-in-south-lebanon-idf/ }}&lt;/ref&gt; On 24 March, the Israeli defense minister announced that Israel would demolish Lebanese border settlements and occupy southern Lebanon up to the Litani River.&lt;ref name=&quot;France24 occupation&quot;&gt;{{cite news |title=Lebanon condemns Israel's 'clear intention' to impose new occupation of its territory |url=https://www.france24.com/en/middle-east/20260331-lebanon-condemns-israel-s-clear-intention-to-impose-new-occupation-of-its-territory |work=[[France 24]] |date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;

The Lebanese government publicly condemned Hezbollah's renewed strikes against Israel for endangering and undermining the Lebanese state. It moved to ban Hezbollah's military activities, called on the group to place its weapons under government control and end unauthorized attacks from Lebanese territory.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Christou |first=William |date=2 March 2026 |title=Israel strikes Lebanon after Iran ally Hezbollah fires missiles over border |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/02/israel-idf-strikes-hezbollah-beirut-lebanon-iran-war |access-date=16 March 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sukarieh |first=Mayssoun |date=14 March 2026 |title=Lebanon's existential war with Israel is being fought from within |url=https://mondoweiss.net/2026/03/lebanons-existential-war-against-israel-is-being-fought-from-within/ |access-date=16 March 2026 |website=Mondoweiss |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2 March 2026 |title=Lebanon bans Hezbollah military actions after attack on Israel |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-says-projectiles-were-fired-lebanon-2026-03-01/|work=Reuters}}&lt;/ref&gt; The Lebanese government also condemned Israel's planned occupation and attacks on civilians.&lt;ref name=&quot;France24 occupation&quot;/&gt; [[Iran]] called for an end to Israeli attacks in Lebanon as a condition for a wider ceasefire.&lt;ref name=&quot;Reuters-20260325&quot;&gt;{{Cite news |last=Nakhoul |first=Samia |last2=Bassam |first2=Laila |last3=Gebeily |first3=Maya |date=25 March 2026 |title=Iran wants Lebanon included in any ceasefire, sources say |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/iran-wants-lebanon-included-any-ceasefire-sources-say-2026-03-25/ |access-date=26 March 2026 |work=Reuters}}&lt;/ref&gt; In April, a [[2026 Iran war ceasefire|temporary ceasefire]] was agreed between Iran and the US–Israel, and Hezbollah said that it also halted its attacks.&lt;ref name=&quot;pauses-reuters&quot;&gt;{{Cite news |date=8 April 2026 |title=Hezbollah pauses attacks under US-Iran ceasefire, sources close to group say|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-pauses-attacks-under-us-iran-ceasefire-sources-close-group-say-2026-04-08/ |access-date=8 April 2026 |work=Reuters |language=en}}&lt;/ref&gt; Israeli prime minister [[Benjamin Netanyahu]] asserted that the ceasefire did not apply to Lebanon, contradicting Iran and the Pakistani mediator [[Shehbaz Sharif]].&lt;ref name=&quot;doesnotincludelebanon&quot;&gt;{{Cite web |title=Netanyahu says US-Iran ceasefire 'does not include Lebanon' |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/netanyahu-says-us-iran-ceasefire-does-not-include-lebanon |access-date=8 April 2026 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt; Hours after the ceasefire announcement, Israel launched its [[8 April 2026 Lebanon attacks|largest airstrikes of the war]], killing more than 350 people.&lt;ref name=&quot;Reuters-08042026&quot;&gt;{{Cite web |title=Israel pounds Lebanon with heaviest airstrikes of the war as Hezbollah pauses attacks |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-pauses-attacks-under-us-iran-ceasefire-sources-close-group-say-2026-04-08/ |date=8 April 2026 |work=[[Reuters]] |access-date=8 April 2026}}&lt;/ref&gt; On 16 April, President Trump announced that Israel and Lebanon agreed to a 10-day [[2026 Lebanon war ceasefire|truce]].&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite|web|date=16 April 2026 |title=Trump says Israel and Lebanon agree to temporary ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/16/trump-says-israel-and-lebanon-agree-to-temporary-ceasefire |access-date=16 April 2026  |website=[[Al Jazeera English]]}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>1tbe011ke5hou2b2kcdqpyfdqs696ja</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581319</id>
      <parentid>1581296</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T20:28:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1581319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36618" sha1="4999gg8kuzlqawf4yx2oychyjf50tnm" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| conflict          = شەڕی ٢٠٢٦ی لوبنان
| image             = پەڕگە:2026 Lebanon War Map.svg
| caption           = {{rightlegend|#0038b8ff|ئیسرائیل}}
{{rightlegend|#13E7DB|Israeli occupied [[Golan Heights]]}}
{{rightlegend|#ff7070ff|ناوچە لوبنانییەکانی ژێر ھەژموونی حیزبوڵڵا}}
{{rightlegend|#c653ffff|ناوچە لوبنانییەکانی ژێر کۆنترۆڵی ئیسرائیل}}
{{rightlegend|#11FF11ff|سووریا}}
{{align|right|{{legend-line|blue solid 2px|Litani River|inline=yes}}&lt;br /&gt;
{{legend-line|yellow dotted 2px|Yellow Line|inline=yes}}}}&lt;br/&gt;(For an up-to-date, interactive, detailed map of the current military situation, see [[Template:Israeli-Palestinian conflict detailed map|here]].)
| place             = [[Lebanon]] and [[Israel]]
| date              = {{start date|2026|03|02|df=yes}} – present&lt;br /&gt;({{Age in years, months, weeks and days|month1=3|day1=2|year1=2026}})
| partof            = the [[Hezbollah–Israel conflict (2023–present)|Hezbollah–Israel conflict]] and the [[2026 Iran war]]
| combatant1        = {{tree list}}
* {{flag|Hezbollah}}
* {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} [[Amal Movement]]{{efn|The Amal Movement has played an active role in hostilities.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Involvement of the Amal Movement in the Fighting Against Israel Alongside Hezbollah |url=https://israel-alma.org/involvement-of-the-amal-movement-in-the-fighting-against-israel-alongside-hezbollah/ |access-date=9 April 2026 |website=Alma Research and Education Center |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jawad Al-Tamimi |first=Aymenn |date=9 April 2026 |title=The Amal Movement and the New War in Lebanon: Interview |url=https://www.meforum.org/mef-online/the-amal-movement-and-the-new-war-in-lebanon-interview |access-date=22 April 2026 |website=Middle East Forum |ref=AmalMEF}}&lt;/ref&gt; Paramedics belonging to the Amal Movement's Islamic Risala Scout Association have been targeted in Israeli airstrikes.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Younes |first1=Lylla |title=Israel Killed Over a Dozen Lebanese Paramedics in Three Days, Now Claiming That Ambulances Are “Hezbollah” Targets |url=https://www.dropsitenews.com/p/lebanon-medical-workers-paramedics-israel-targeted-ambulances-hezbollah-islamic-health-authority |website=Drop Site |access-date=19 March 2026 |language=en |date=16 March 2026}}&lt;/ref&gt;}}&lt;hr/&gt;
* '''Attacked by Israel:'''
* {{flag|Palestinian Islamic Jihad}}
* {{flag|Hamas}}
* {{flagicon image|Flag of the Muslim Brotherhood.svg}} [[Islamic Group (Lebanon)|Islamic Group]]&lt;ref name=&quot;MuslimBrothers&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888730|title=Lebanon Islamic Group claims headquarters targeted by IDF strikes|work=[[The Jerusalem Post]]|author=Seth J. Frantzman|date=4 March 2026|access-date=4 March 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|Islamic Revolutionary Guard Corps}}
{{tree list/end}}
| combatant2        = {{flag|Israel}}&lt;hr/&gt;'''Attacked by Hezbollah:'''&lt;!---Israel attacked Syrian targets at around the same time, not as part of the Iran war but rather the [[Druze insurgency in Southern Syria]] ---&gt;&lt;br/&gt;{{flag|Syria}}{{efn|Syria declared its support for the [[disarmament of Hezbollah]] following the outbreak of the war. In response, Hezbollah struck Syrian army positions near Damascus.&lt;ref name=&quot;Iwaza-2026&quot;&gt;{{Cite news |last1=Iwaza |first1=Dayana |last2=Livni |first2=Ephrat |location=Beirut, Lebanon |date=10 March 2026 |title=Shells Fired From Lebanon Land West of Syrian Capital, Country's Military Says |url=https://www.nytimes.com/2026/03/09/world/middleeast/syria-hezbollah-iran-lebanon.html |access-date=10 March 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Syrian authorities began closing smuggling routes used by Hezbollah along the Lebanese border.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite news |date=30 March 2026 |title=Syria targets smuggling tunnels to Lebanon amid concerns over Hezbollah weapons |url=https://thearabweekly.com/syria-targets-smuggling-tunnels-lebanon-amid-concerns-over-hezbollah-weapons |access-date=1 April 2026 |work=The Arab Weekly}}&lt;/ref&gt; For further information, see [[Syria in the 2026 Iran war]].}}
| combatant3        = {{flag|Lebanon}}{{efn|Lebanese soldiers have been killed in Israeli drone attacks.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Homsi |first1=uNada |title=Lebanese army thrust into Israel's war on Hezbollah as attacks kill soldiers |url=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/03/18/lebanese-army-thrust-into-centre-of-israels-war-on-hezbollah-as-israeli-attacks-kill-soldiers/ |work=The National |language=en}}&lt;/ref&gt; The Lebanese army arrested armed Hezbollah members.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=3 March 2026 |title=Lebanese army reportedly arrests 12 armed members of Hezbollah |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/lebanese-army-reportedly-arrests-12-armed-members-of-hezbollah/ |access-date=6 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br/&gt;{{flagicon|United Nations}} [[UNIFIL]]{{efn|UNIFIL peacekeepers have been attacked by the IDF,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.un.org/en/story/2025/11/1166378|title=Lebanon: UN peacekeeping patrol targeted by Israeli tank, IDF blames 'misidentification' &amp;#124; UN News|date=16 November 2025|website=news.un.org}}&lt;/ref&gt; and have engaged in a clash with Hezbollah.&lt;ref name=&quot;DeirQanoun&quot; /&gt;}}
| status            = [[2026 Lebanon war ceasefire|Temporary ceasefire]]&lt;br/&gt;{{bulletedlist|Israeli ground operations in southern Lebanon began on 16 March 2026|[[2028 Lebanese general election|Lebanese general elections]] postponed to 2028}}
| commander1        = {{flagdeco|Hezbollah}} [[Naim Qassem]]&lt;br /&gt;{{flagdeco|Hezbollah}} Ali Reda Abbas{{Assassinated|8 April 2026 Lebanon attacks}}&lt;br/&gt;{{flagdeco|Hezbollah}} Hajj Yusuf Ismail Hashem{{Assassinated}}&lt;br /&gt;{{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} Ali Zadeh{{Assassinated}}&lt;br /&gt;{{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} Reza Khazaei{{Assassinated}}&lt;hr/&gt;{{flag icon|Palestinian Islamic Jihad}} Adham Adnan al-Othman{{Assassinated}}&lt;br /&gt;{{flag icon|Hamas}} Ahmad Abdullah{{assassinated}}
| commander2        = {{UBL|
| {{flagicon image|Flag of the Prime Minister of Israel.svg}} [[Benjamin Netanyahu]]
| {{flagicon image|Flag of Israel Minister of Defence.svg}} [[Israel Katz]]
| {{flagicon image|Flag of IDF Chief of Staff.svg}} [[Eyal Zamir]]
| {{flagicon|Israel|military}} [[Rafi Milo]]
 }}
| commander3        = {{flagicon|Lebanon}} [[Joseph Aoun]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Lebanon}} [[Nawaf Salam]]&lt;br /&gt;{{flagicon|United Nations}} Diodato Abagnara&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.agenzianova.com/en/news/Lebanon%3A-UNIFIL-Chief-Abagnara-evacuated-only-UN-civilian-personnel-from-the-south/ |title= Lebanon, UNIFIL chief Abagnara: 'Only UN civilian personnel were evacuated from the south.' |work=Nova News |date= 6 March 2026 |location=Beirut |publisher=Agenzia Nova |access-date=22 April 2026}}&lt;/ref&gt;
| casualties1       = {{UBL|style=nowrap|{{flagicon|Hezbollah}} 1,000+ fighters killed (per internal sources)&lt;ref name=&quot;Hezbollah1&quot;&gt;{{#invoke:Cite|news|last1=Astih|first1=Paula|date=17 April 2026|title=Hezbollah Tallies Its Dead from Israel War, Estimates Exceed 1,000|url=https://english.aawsat.com/arab-world/5263615-hezbollah-tallies-its-dead-israel-war-estimates-exceed-1000|work=[[Asharq Al-Awsat]]|access-date=19 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260418053239/https://english.aawsat.com/arab-world/5263615-hezbollah-tallies-its-dead-israel-war-estimates-exceed-1000|archive-date=18 April 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
| {{flagicon|Hezbollah}} 1,900 fighters killed (per Israel)&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/idf-soldier-severely-wounded-as-hezbollah-drones-target-troops-in-southern-lebanon/|date=28 April 2026|title=IDF soldier severely wounded as Hezbollah drones target troops in southern Lebanon}}&lt;/ref&gt;
&lt;br&gt;{{flagicon|Hezbollah}} 5 fighters captured (per Israel)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mtv.com.lb/news/%D9%85%D8%AD%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA/1671123/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%88%D8%B1--%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A3%D8%B3%D8%B1-2-%D9%85%D9%86-%D9%82%D9%88%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B6%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%B7%D8%A7%D9%86%D9%8A|title=بالصور: الجيش الإسرائيلي يعلن أسر 2 من قوة الرضوان جنوب الليطاني|website=MTV Lebanon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://today.lorientlejour.com/article/1503594/battle-of-bint-jbeil-in-maps-israeli-army-encircles-the-towns-center.html|title=Battle of Bint Jbeil in Maps: Israeli army encircles the town's center|date=15 April 2026|website=L'Orient Today}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} 6 paramedics killed&lt;ref&gt;{{cite web |title=NNA: Two paramedics from the Islamic Risala Scout Association – Civil Defense and the Islamic Health Authority have been killed in an airstrike on Sawwana |url=https://www.mtv.com.lb/en/news/Local/1666035/nna--two-paramedics-from-the-islamic-risala-scout-association---civil-defense-and-the-islamic-health-authority-have-been-killed-in-an-airstrike-on-sawwana |website=MTV Lebanon |access-date=19 March 2026 |language=en |date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The &quot;Al-Risala Scouts&quot; mourned their five martyred paramedics in the Zawtar raid. |url=https://www.nna-leb.gov.lb/ar/news/423125/%D9%83%D8%B4%D8%A7%D9%81%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D9%86%D8%B9%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%A1%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%81%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%85%D8%B3%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%B2%D9%88%D8%B7%D8%B1-2 |website=NNA |access-date=29 March 2026 |language=ar |date=28 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon image|flag of Hamas.svg}} 3 members killed&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/israel-eliminates-3-hamas-members-operating-in-lebanon.php|title=Israel eliminates 3 Hamas members operating in Lebanon|first=Joe|last=Truzman|date=22 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} 6 officers killed&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://themedialine.org/headlines/israeli-navy-killed-5-senior-quds-force-irgc-commanders-in-beirut-hotel/|title=Israeli Navy Killed 5 Senior Quds Force IRGC Commanders in Beirut Hotel|first= |last= |date=8 March 2026|website=[[The Media Line]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 3, 2026 |title=Senior Quds Force commander killed, IDF says |url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888661 |access-date= |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en}}&lt;/ref&gt;  
}}
| casualties2       = {{flagicon|Israel|tsahal}} 18 soldiers and 1 demolition worker killed{{efn|18 IDF soldiers killed,&lt;ref name=&quot;IDFlossesgov&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IDFCas30052026&quot; /&gt; including one off-duty&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ynetnews.com/article/hjfc8ywsze|title=Woman killed in Hezbollah rocket attack laid to rest in Golan Heights|date=25 March 2026|work=Ynetnews}}&lt;/ref&gt; and another killed by friendly fire.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite|web |last=Fabian |first=Emanuel |date=4 April 2026 |title=IDF says soldier killed, another seriously hurt by 'friendly-fire' in southern Lebanon |url=https://www.timesofisrael.com/idf-says-soldier-killed-another-seriously-hurt-by-friendly-fire-in-southern-lebanon/ |access-date=4 April 2026 |website=The Times of Israel}}&lt;/ref&gt; List of names of IDF soldiers killed (2026)&lt;ref name=&quot;IDFlossesgov&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.gov.il/en/pages/swords-of-iron-idf-casualties |title=Swords of Iron: IDF Casualties |work=Israel Government |access-date=24 April 2026 |archive-date=13 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713065906/https://www.gov.il/en/pages/swords-of-iron-idf-casualties |url-status=live}}&lt;/ref&gt; One civilian working for IDF killed.&lt;ref name=&quot;IDFcontractor&quot; /&gt;}}&lt;br&gt;{{flagicon|Israel|tsahal}} 735 soldiers wounded{{efn|Total wounded on Operation Roaring Lion&lt;ref&gt;{{Cite web |title=חללי ופצועי צה&quot;ל במלחמה|url=https://www.idf.il/160590  |work=IDF Personel Directorate|date=30 April 2026 |access-date=30 April 2026}}&lt;/ref&gt;}}
| casualties3       = {{flagicon|Lebanon|army}} 24+ soldiers killed,{{efn|&lt;ref name=&quot;Al Jazeera-20260307&quot;&gt;{{Cite web |title=At least 41 killed in Israeli air attacks on Lebanon's Bekaa |date=7 March 2026 |access-date=7 March 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/7/hezbollah-israeli-troops-clash-on-the-ground-in-eastern-lebanons-bekaa }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The army mourned three soldiers who were killed in Israeli airstrikes on the Zabdin road and in Qaqaiyat al-Jisr. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768475/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D9%86%D8%B9%D9%89-%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%AF%D9%88%D8%A7-%D8%A8%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%B7%D8%B1 |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=17 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lebanese army says soldier killed in Israeli attack in southern Lebanon |work=Reuters |date=5 April 2026 |access-date=7 April 2026 |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanese-army-says-soldier-killed-israeli-attack-southern-lebanon-2026-04-05/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Several people reported killed in fresh Israeli attacks on Lebanon |date=9 April 2026 |access-date=9 April 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/9/fresh-israeli-attacks-on-lebanon-threaten-us-iran-ceasefire }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AJ-10042026&quot;&gt;{{Cite web |title=21 killed in fresh Israeli strikes across Lebanon |date=10 April 2026 |access-date=10 April 2026 |work=Al Jazzera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/10/israel-strikes-residential-areas-destroys-homes-in-southern-lebanon }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;liveblog29apr&quot;/&gt;}} and 6 injured&lt;ref&gt;{{cite web |title=The army announced the death of one of its soldiers, who succumbed to his wounds following an Israeli raid in Qaqaiyat al-Jisr. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768389/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A3%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D8%A3%D8%AD%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D9%85%D8%AA%D8%A3%D8%AB%D8%B1%D9%8B%D8%A7-%D8%A8%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%AD%D9%87-%D8%A5%D8%AB |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=17 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LOrientStrike&quot;/&gt;&lt;br&gt; 4 [[Lebanese Civil Defense|Civil Defense]] members killed,&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Civil Defense mourned the martyr Fahmi Al-Shami, who was martyred while performing his duty in Sidon. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768979/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D8%B4%D9%8A%D9%91%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF-%D9%81%D9%87%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%8A-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%AF- |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=19 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LOrientStrike&quot;&gt;{{cite news |title=Israeli double-tap strike on Majdal Zoun kills 5 people, including 3 members of Civil Defense, 2 Lebanese Army soldiers injured |url=https://today.lorientlejour.com/article/1505097/israel-carries-out-overnight-explosions-in-several-south-lebanon-villages-live.html |access-date=29 April 2026 |work=L'Orient Today |date=28 April 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; and 11 injured&lt;ref&gt;{{cite web |title=Civil Defense: 11 members injured in Israeli airstrike near Nabatieh regional center |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768591/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D8%A5%D8%B5%D8%A7%D8%A8%D8%A9-%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%8B-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%82%D8%B1%D8%A8 |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;1 [[Republican Guard (Lebanon)|Republican Guard]] member arrested&lt;ref&gt;{{cite news |title=معلومات عن ان الجيش الإسرائيلي اقدم على اعتقال عنصر في لواء الحرس الجمهوري في بلدة جديدة مرجعيون |url=https://www.elnashra.com/news/show/1776274/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%82%D8%AF%D9%85-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%84-%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%8B-%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%B3 |access-date=21 April 2026 |work=Elnashra News |date=21 April 2026 |language=ar |trans-title=Reports indicate that the Israeli army arrested a member of the Republican Guard Brigade in the town of Jdeidet Marjeyoun}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{flagicon|United Nations}} 6 peacekeepers killed,{{efn|Consisting of four Indonesians and two French peacekeepers.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Shofa |first=Jayanty Nada |date=30 March 2026 |title=One Indonesian Peacekeeper Killed Amid Israel-Hezbollah War |url=https://jakartaglobe.id/news/one-indonesian-peacekeeper-killed-amid-israelhezbollah-war |access-date=30 March 2026 |work=[[Jakarta Globe]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ID peacekeepers&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/articles/c4gd20evgp0o|title=Two Indonesian UN peacekeepers killed in explosion in Lebanon|last=Lamche|first=Anna|work=BBC News|date=31 March 2026|access-date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AP-18042026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ghandourieh&quot;&gt;{{cite news |title=Attack on UNIFIL in Ghandourieh: French peacekeeper succumbs to injuries |url=https://today.lorientlejour.com/article/1504524/attack-on-unifil-in-ghandourieh-french-peacekeeper-succumbs-to-injuries.html |work=L'Orient Today |date=22 April 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite press release|url=https://unifil.unmissions.org/en/press-releases/unifil-statement-on-the-passing-of-an-indonesian-peacekeeper-injured-last|title=UNIFIL statement on the passing of an Indonesian peacekeeper injured last month|work=[[United Nations Interim Force in Lebanon]]|via=United Nations|date=24 April 2026|access-date=25 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260425040541/https://unifil.unmissions.org/en/press-releases/unifil-statement-on-the-passing-of-an-indonesian-peacekeeper-injured-last|archive-date=25 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}} and 11 injured{{efn|Consisting of four Ghanaians,&lt;ref name=&quot;The Times of Israel-20260307&quot;&gt;{{Cite news |agency=AFP |date=7 March 2026 |title=Two UN peacekeepers from Ghana critically hurt in Lebanon missile attack |url=https://www.timesofisrael.com/two-un-peacekeepers-from-ghana-critically-wounded-in-lebanon-missile-attack/ |access-date=7 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/4-Ghanaian-soldiers-injured-after-missile-attack-on-UNIFIL-in-stable-condition-2024872|title=Ghanaian soldiers injured after missile attack in stable condition|work=GhanaWeb|date=9 March 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428215042/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/4-Ghanaian-soldiers-injured-after-missile-attack-on-UNIFIL-in-stable-condition-2024872|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; four Indonesians,&lt;ref name=&quot;ID peacekeepers&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thejakartapost.com/world/2026/04/04/three-peacekeepers-wounded-in-lebanon-are-indonesian-un.html|title=Three peacekeepers wounded in Lebanon are Indonesian: UN|work=The Jakarta Post|date=4 April 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428220609/https://www.thejakartapost.com/world/2026/04/04/three-peacekeepers-wounded-in-lebanon-are-indonesian-un.html|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; and three French peacekeepers.&lt;ref name=&quot;R24032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanon-pm-condemns-attack-french-unifil-troops-saturday-2026-04-18/|title=French soldier killed in attack on UN mission in southern Lebanon, officials say|last1=Alashray|first1=Enas|last2=Alaa El-Din|first2=Menna|last3=Tolba|first3=Ahmed|last4=Hummel|first4=Tassilo|last5=Le Poivedin|first5=Olivia|last6=Lubell|first6=Maayan|last7=Sithole-Matarise|first7=Emelia|last8=Potter|first8=Mark|agency=Reuters|date=18 April 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428215826/https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanon-pm-condemns-attack-french-unifil-troops-saturday-2026-04-18/|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| casualties4       = 2,618 killed, 8,094 injured,&lt;ref name=&quot;Lebanon1&quot;&gt;{{Cite web |title=Lebanon death toll since March 2 Israeli offensive surpasses 2,600 |date=1 May 2026 |access-date=1 May 2026 |work=[[Middle East Monitor]] |url=https://www.middleeastmonitor.com/20260501-lebanon-death-toll-since-march-2-israeli-offensive-surpasses-2600/ }}&lt;/ref&gt; and 1,200,000+ displaced in Lebanon&lt;ref name=&quot;displaced&quot;&gt;{{Cite web |last=Dugal |first=Hanna |title=How Israel's invasion of southern Lebanon created a humanitarian crisis |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/7/how-israels-invasion-of-southern-lebanon-created-a-humanitarian-crisis}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;2 civilians killed in Israel{{efn|One by friendly fire.&lt;ref name=&quot;reuters230326&quot;&gt;{{Cite news|title= First Israeli civilian killed in Lebanon border war was hit by Israeli fire|url= https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-military-says-friendly-fire-killed-civilian-near-lebanon-border-2026-03-23/|work=Reuters|access-date=23 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;R24032026&quot; /&gt;}}
| campaignbox       = {{Campaignbox 2026 Iran conflict}}{{Campaignbox Middle Eastern crisis (2023–present)}}{{Campaignbox Hezbollah–Israel conflict (2023–present)}}
| units1            = ''{{Center|[[2026 Iran war order of battle|See order of battle]]}}''
}}

لە ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ەوە، شەڕێکی بەردەوام لە [[لوبنان]] لە نێوان [[ئیسرائیل]] و گرووپی چەکداری [[شیعەکانی لوبنان|شیعەی لوبنانی]]، [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵا]] لە ئارادایە. ئەو شەڕە وەک دەسپێکردنەوە و پێکدادانە گەورەکانی [[پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی حیزبوڵڵا و ئیسرائیل]]ە کە لە کۆتایییەکانی ساڵی ٢٠٢٣ دەستی پێکرد و بەشێکە لە [[قەیرانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێیەکی بەرفراوانتر لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]دا.&lt;ref name=&quot;NPA&quot;&gt;{{#invoke:Cite|web |date=2 March 2026 |title=Beirut, Lebanon, March 2, 2026 (AFP) – Hezbollah says attack on Israel was 'defensive act'|url=https://www.nampa.org/text/22875145|access-date=3 March 2026 |agency=[[ئاژانسی فرانس پرێس|Agence France-Presse]]|website=Namibia Press Agency}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ravid&quot; /&gt; ئەو شەڕە&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Bassam |first1=Laila |last2=Gebeily |first2=Maya |last3=Lubell |first3=Maayan |date=6 March 2026 |title=Hezbollah saw new war with Israel as inevitable and rearmed for months, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-saw-new-war-with-israel-inevitable-rearmed-months-sources-say-2026-03-06/ |access-date=7 March 2026 |website=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 March 2026 |title=War Intensifies in Lebanon |url=https://www.cfr.org/articles/war-intensifies-in-lebanon |access-date=7 March 2026 |website=Council on Foreign Relations |language=en}}&lt;/ref&gt; بووەتە ھۆی سەرھەڵدانی قەیرانێکی مرۆیی کە ھەتا ئێستاش ڕووی لە پەرەسەندنە، لەوانە:&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times-20260314&quot; /&gt; کوژرانی زیاتر لە ٢،٦٠٠ چەکدار و مەدەنی لە لوبنان،&lt;ref name=&quot;Lebanon1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;toi08apr&quot;&gt;{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |others=Agencies |last2=Magid |first2=Jacob |date=8 April 2026 |title=IDF launches largest airstrikes yet on Hezbollah; Trump: Iran truce doesn't cover Lebanon |url=https://www.timesofisrael.com/idf-launches-largest-airstrikes-yet-against-hezbollah-after-truce-with-iran/ |access-date=9 April 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt; [[کۆچکردنی زۆرەملێ]]ی پتر لە ١ ملیۆن کەس (کە دەکاتە زۆرتر لە ٢٠٪ی دانیشتووانی وڵاتەکە)،&lt;ref name=&quot;displaced&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times-20260314&quot;&gt;{{Cite web |last=Chehayeb |first=Kareem |last2=Harb |first2=Malak |date=14 March 2026 |title=War has already displaced nearly a million Lebanese. Aid groups warn of a humanitarian crisis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2026-03-14/humanitarian-crisis-feared-as-war-displaces-nearly-million-lebanese |access-date=15 March 2026 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt; و ھەروەھا لەم شەڕەدا کۆمەڵێک تاکتیک و [[کەلوپەلی سەربازی]] بەکارھێنراون کە ئەگەری ھەیە وەک [[تاوانی جەنگی|تاوانە جەنگییەکان]] ھەژمار بکرێن.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Law |first=Cecile Akoeley Attiogbe Atayi {{!}} U. Cape Coast Faculty of |last2=GH |date=2026-03-18 |title=UN warns Israel strikes in Lebanon may constitute war crimes as civilian toll rises |url=https://www.jurist.org/news/2026/03/un-warns-israel-strikes-in-lebanon-may-constitute-war-crimes-as-civilian-toll-rises/ |access-date=2026-05-05 |website=www.jurist.org |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Israeli Officials Signal Stepped-Up Atrocities in Lebanon {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2026/03/23/israeli-officials-signal-stepped-up-atrocities-in-lebanon |access-date=2026-05-05 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-08-25 |title=Lebanon: Israeli military’s deliberate destruction of civilian property and land ‘must be investigated as war crimes’ |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/08/lebanon-israeli-militarys-deliberate-destruction-of-civilian-property-and-land-must-be-investigated-as-war-crimes/ |access-date=2026-05-05 |website=Amnesty International |language=en}}&lt;/ref&gt;

پێکدادانەکانی نێوان ئیسرائیل و حیزبوڵڵا لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣دا، وەک کاردانەوەیەک بەرامبەر [[شەڕی غەززە]] دەستی پێکرد. ئەمەش بووە ھۆی [[ھێرشی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان|ھێرشی وشکانیی ئیسرائیل بۆ سەر باشووری لوبنان]] لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤. سەرەڕای [[ڕێککەوتنی ئاگربەستی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل و لوبنان|ڕێککەوتنی ئاگربەست]] لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٤دا، ئیسرائیل نزیکەی ھەموو ڕۆژێک بەردەوام بوو لە ھێرشە ئاسمانییەکانی بۆ سەر لوبنان،&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Christou |first=William |last2=Tondo |first2=Lorenzo |date=18 March 2026 |title=Israel faces stiff Hezbollah resistance as it attempts to push deeper into Lebanon |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/18/fighting-intensifies-israel-hezbollah-southern-lebanon |access-date=19 March 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; کە ھەتا تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ بووە ھۆی کوژرانی ٣٣١ کەس (کە لانیکەم ١٢٧یان مەدەنی بوون).&lt;ref&gt;{{cite news |title=At least 331 killed, 945 injured by Israeli fire since ceasefire: Lebanon |url=https://www.trtworld.com/article/4d1e35fc0ad5 |access-date=21 April 2026 |publisher=TRT World |date=21 Nov 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421222325/https://www.trtworld.com/article/4d1e35fc0ad5 |archive-date=21 April 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=At least 127 civilians killed in Israeli strikes on Lebanon since ceasefire, UN says |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/25/civilians-killed-israel-strikes-lebanon-ceasefire |access-date=21 April 2026 |publisher=[[گاردیان|The Guardian]] |date=25 Nov 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421220540/https://www.theguardian.com/world/2025/nov/25/civilians-killed-israel-strikes-lebanon-ceasefire |archive-date=21 April 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; دواتر ژمارەی سەرجەم قوربانییەکان گەیشتە ٥٠٠ کەس.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Homes |first=Hilary |date=6 March 2026 |title=Lebanon: Israeli military's overly broad mass evacuation orders sowing panic and fuelling humanitarian suffering |url=https://amnesty.ca/human-rights-news/lebanon-israel-mass-evacuation-orders-sowing-panic-fuelling-suffering/ |access-date=19 March 2026 |website=Amnesty International Canada |language=en-US}}&lt;/ref&gt; حیزبوڵڵا بە دووبارە بنیاتنانەوەی ژێرخانە سەربازییەکان و کۆگاکانی چەک و تەقەمەنیی خۆی، ڕێککەوتنی ئاگربەستی پێشێل کرد.&lt;ref name=&quot;hezvio&quot; /&gt;

ئیسرائیل و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦دا، [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕێکیان دژی ئێران]] دەست پێکرد کە پاڵپشتیکاری سەرەکیی حیزبوڵڵایە، و [[عەلی خامنەیی]]، ڕێبەری باڵای ئێرانیان [[تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی|تیرۆر کرد]].&lt;ref name=&quot;Bernama-2026&quot;&gt;{{#invoke:Cite|web |date=2 March 2026 |title=Hezbollah Claims Rocket, Drone Strike On Israeli Missile Defence Site Near Haifa|url=https://www.bernama.com/en/news.php/?id=2529362|access-date=3 March 2026 |website=Bernama}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;france24.com&quot;&gt;{{#invoke:Cite|web |date=3 March 2026 |title=Hezbollah says targeted 3 Israeli bases after strikes on Lebanon |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260303-hezbollah-says-targeted-3-israeli-bases-after-strikes-on-lebanon|access-date=3 March 2026 |agency=[[ئاژانسی فرانس پرێس|AFP]]|website=France 24}}&lt;/ref&gt; وەک وەڵامدانەوەیەک، حیزبوڵڵا دەستی کردەوە بە ھێرشە مووشەکییەکانی بۆ سەر ئیسرائیل. ئیسرائیلیش بە ھێرشی ئاسمانی بۆ سەرانسەری لوبنان، بە [[بەیرووت]]ی پایتەختیشەوە وەڵامی دایەوە. [[ھێزی وشکانیی ئیسرائیل|سوپای ئیسرائیل]] ئۆپەراسیۆنە وشکانییەکانی لە [[باشووری لوبنان]] لە ١٦ی ئازاردا دەست پێکرد،&lt;ref name=&quot;The Times of Israel-20260316&quot; /&gt; کە لە کۆتاییدا پێنج فیرقەی سەربازیی جێگیر کرد.&lt;ref name=&quot;AA-07042026&quot; /&gt; حیزبوڵڵا فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و نزیکەی ٢،٠٠٠ مووشەکی ڕەوانەی ئئیسرائیل کرد، ئەمەش لە کاتێکدا ئیسرائیل سەدان ھێرشی ئاسمانیی لە باشووری لوبنان، بەیرووت و [[دۆڵی بیقاع]]دا ئەنجام دا.&lt;ref name=&quot;ForeignPolicy-03042026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;RTE-10042026&quot; /&gt; پردە سەرەکییەکانی سەر [[ڕووباری لیتانی]] لەلایەن ئیسرائیلەوە بە مەبەستی دابڕاندنی باشوور لە ناوچەکانی تری لوبنان تەقێنرانەوە.&lt;ref name=&quot;ForeignPolicy-03042026&quot; /&gt; شارۆچکەی [[بێنت جوبەیل]] لە باشووردا بووە مەیدانی سەرەکیی پێکدادانە وشکانییەکان و [[شەڕی بێنت جوبەیل (٢٠٢٦)|شەڕێک]]یشی تێدا ئەنجام درا.&lt;ref name=&quot;RTE-10042026&quot;&gt;{{Cite web |title=Town near Irish UN base is 'main battlefield' in south Lebanon – IDF |date=10 April 2026 |access-date=10 April 2026 |work=RTÉ |url=https://www.rte.ie/news/primetime/2026/0410/1567622-town-near-irish-base-is-main-battlefield-in-south-lebanon-idf/ }}&lt;/ref&gt; لە ٢٤ی ئازاردا، وەزیری بەرگریی ئیسرائیل ڕای گەیاند کە وڵاتەکەی شارۆچکە سنوورییەکانی لوبنان وێران دەکات و باشووری لوبنان تاوەکوو ڕووباری لیتانی داگیر دەکات.&lt;ref name=&quot;France24 occupation&quot;&gt;{{cite news |title=Lebanon condemns Israel's 'clear intention' to impose new occupation of its territory |url=https://www.france24.com/en/middle-east/20260331-lebanon-condemns-israel-s-clear-intention-to-impose-new-occupation-of-its-territory |work=France 24 |date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;

The Lebanese government publicly condemned Hezbollah's renewed strikes against Israel for endangering and undermining the Lebanese state. It moved to ban Hezbollah's military activities, called on the group to place its weapons under government control and end unauthorized attacks from Lebanese territory.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Christou |first=William |date=2 March 2026 |title=Israel strikes Lebanon after Iran ally Hezbollah fires missiles over border |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/02/israel-idf-strikes-hezbollah-beirut-lebanon-iran-war |access-date=16 March 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sukarieh |first=Mayssoun |date=14 March 2026 |title=Lebanon's existential war with Israel is being fought from within |url=https://mondoweiss.net/2026/03/lebanons-existential-war-against-israel-is-being-fought-from-within/ |access-date=16 March 2026 |website=Mondoweiss |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2 March 2026 |title=Lebanon bans Hezbollah military actions after attack on Israel |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-says-projectiles-were-fired-lebanon-2026-03-01/|work=Reuters}}&lt;/ref&gt; The Lebanese government also condemned Israel's planned occupation and attacks on civilians.&lt;ref name=&quot;France24 occupation&quot;/&gt; [[Iran]] called for an end to Israeli attacks in Lebanon as a condition for a wider ceasefire.&lt;ref name=&quot;Reuters-20260325&quot;&gt;{{Cite news |last=Nakhoul |first=Samia |last2=Bassam |first2=Laila |last3=Gebeily |first3=Maya |date=25 March 2026 |title=Iran wants Lebanon included in any ceasefire, sources say |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/iran-wants-lebanon-included-any-ceasefire-sources-say-2026-03-25/ |access-date=26 March 2026 |work=Reuters}}&lt;/ref&gt; In April, a [[2026 Iran war ceasefire|temporary ceasefire]] was agreed between Iran and the US–Israel, and Hezbollah said that it also halted its attacks.&lt;ref name=&quot;pauses-reuters&quot;&gt;{{Cite news |date=8 April 2026 |title=Hezbollah pauses attacks under US-Iran ceasefire, sources close to group say|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-pauses-attacks-under-us-iran-ceasefire-sources-close-group-say-2026-04-08/ |access-date=8 April 2026 |work=Reuters |language=en}}&lt;/ref&gt; Israeli prime minister [[Benjamin Netanyahu]] asserted that the ceasefire did not apply to Lebanon, contradicting Iran and the Pakistani mediator [[Shehbaz Sharif]].&lt;ref name=&quot;doesnotincludelebanon&quot;&gt;{{Cite web |title=Netanyahu says US-Iran ceasefire 'does not include Lebanon' |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/netanyahu-says-us-iran-ceasefire-does-not-include-lebanon |access-date=8 April 2026 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt; Hours after the ceasefire announcement, Israel launched its [[8 April 2026 Lebanon attacks|largest airstrikes of the war]], killing more than 350 people.&lt;ref name=&quot;Reuters-08042026&quot;&gt;{{Cite web |title=Israel pounds Lebanon with heaviest airstrikes of the war as Hezbollah pauses attacks |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-pauses-attacks-under-us-iran-ceasefire-sources-close-group-say-2026-04-08/ |date=8 April 2026 |work=[[Reuters]] |access-date=8 April 2026}}&lt;/ref&gt; On 16 April, President Trump announced that Israel and Lebanon agreed to a 10-day [[2026 Lebanon war ceasefire|truce]].&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite|web|date=16 April 2026 |title=Trump says Israel and Lebanon agree to temporary ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/16/trump-says-israel-and-lebanon-agree-to-temporary-ceasefire |access-date=16 April 2026  |website=[[Al Jazeera English]]}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>4999gg8kuzlqawf4yx2oychyjf50tnm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581365</id>
      <parentid>1581319</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T22:13:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1581365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39983" sha1="e776aog4vzatcnybwdnf9ar8tli3z1w" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| conflict          = شەڕی ٢٠٢٦ی لوبنان
| image             = پەڕگە:2026 Lebanon War Map.svg
| caption           = {{rightlegend|#0038b8ff|ئیسرائیل}}
{{rightlegend|#13E7DB|[[بەرزایییەکانی جۆلان]]ی ژێر دەسەڵاتی ئیسرائیل}}
{{rightlegend|#ff7070ff|ناوچە لوبنانییەکانی ژێر ھەژموونی حیزبوڵڵا}}
{{rightlegend|#c653ffff|ناوچە لوبنانییەکانی ژێر کۆنترۆڵی ئیسرائیل}}
{{rightlegend|#11FF11ff|سووریا}}
{{align|right|{{legend-line|blue solid 2px|ڕووباری لیتانی|inline=yes}}&lt;br /&gt;
{{legend-line|yellow dotted 2px|ھێڵی زەرد|inline=yes}}}}&lt;br/&gt;(بۆ بینینی گۆرانکاریی نوێ، نەخشەی نوێکراو و بارودۆخی سەربازیی ئێستا، سەیری [[:en:Template:Israeli-Palestinian conflict detailed map|ئێرە]] بکە.)
| place             = [[لوبنان]] و [[ئیسرائیل]]
| date              = {{start date|٢٠٢٦|٠٣|٠٢|df=yes}} – present&lt;br /&gt;({{Age in years, months, weeks and days|month1=3|day1=2|year1=2026}})
| partof            = [[Hezbollah–Israel conflict (2023–present)|Hezbollah–Israel conflict]] و [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]]
| combatant1        = {{tree list}}
* {{flag|Hezbollah}}
* {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} [[بزووتنەوەی ئەمەل]]{{تێبینی|بزووتنەوەی ئەمەل ڕۆڵێکی بەچاوی لە پێکدادانەکاندا گێڕاوە.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Involvement of the Amal Movement in the Fighting Against Israel Alongside Hezbollah |url=https://israel-alma.org/involvement-of-the-amal-movement-in-the-fighting-against-israel-alongside-hezbollah/ |access-date=9 April 2026 |website=Alma Research and Education Center |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jawad Al-Tamimi |first=Aymenn |date=9 April 2026 |title=The Amal Movement and the New War in Lebanon: Interview |url=https://www.meforum.org/mef-online/the-amal-movement-and-the-new-war-in-lebanon-interview |access-date=22 April 2026 |website=Middle East Forum |ref=AmalMEF}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا کارمەندانی فریاکەوتنی کۆمەڵەی دۆزەرەوەی ڕیسالەی ئیسلامی کە سەر بە بزووتنەوەی ئەمەلە، لە ھێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیلدا کراونەتە ئامانج.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Younes |first1=Lylla |title=Israel Killed Over a Dozen Lebanese Paramedics in Three Days, Now Claiming That Ambulances Are “Hezbollah” Targets |url=https://www.dropsitenews.com/p/lebanon-medical-workers-paramedics-israel-targeted-ambulances-hezbollah-islamic-health-authority |website=Drop Site |access-date=19 March 2026 |language=en |date=16 March 2026}}&lt;/ref&gt;}}&lt;hr/&gt;
* '''ھێرشکراو لەلایەن ئیسرائیلەوە:'''
* {{flag|Palestinian Islamic Jihad}}
* {{flag|Hamas}}
* {{flagicon image|Flag of the Muslim Brotherhood.svg}} [[گرووپی ئیسلامی (لوبنان)|گرووپی ئیسلامی]]&lt;ref name=&quot;MuslimBrothers&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888730|title=Lebanon Islamic Group claims headquarters targeted by IDF strikes|work=The Jerusalem Post|author=Seth J. Frantzman|date=4 March 2026|access-date=4 March 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|Islamic Revolutionary Guard Corps}}
{{tree list/end}}
| combatant2        = {{flag|Israel}}&lt;hr/&gt;'''ھێرشکراو لەلایەن حیزبوڵڵاوە:'''&lt;!---Israel attacked Syrian targets at around the same time, not as part of the Iran war but rather the [[Druze insurgency in Southern Syria]] ---&gt;&lt;br/&gt;{{flag|Syria}}{{تێبینی|سووریا دوای ھەڵگیرسانی شەڕەکە، پشتگیریی خۆی بۆ [[بێچەککردنی حیزبوڵڵا]] ڕاگەیاند. لە بەرامبەردا، حیزبوڵڵا ھێرشی کردە سەر پێگەکانی سوپای سووریا لە نزیکی دیمەشق.&lt;ref name=&quot;Iwaza-2026&quot;&gt;{{Cite news |last1=Iwaza |first1=Dayana |last2=Livni |first2=Ephrat |location=Beirut, Lebanon |date=10 March 2026 |title=Shells Fired From Lebanon Land West of Syrian Capital, Country's Military Says |url=https://www.nytimes.com/2026/03/09/world/middleeast/syria-hezbollah-iran-lebanon.html |access-date=10 March 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; دەسەڵاتدارانی سووریا دەستیان کرد بە داخستنی ئەو ڕێگا قاچاخانەی کە حیزبوڵڵا لەسەر سنووری لوبنان بەکاری دەھێنان.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite news |date=30 March 2026 |title=Syria targets smuggling tunnels to Lebanon amid concerns over Hezbollah weapons |url=https://thearabweekly.com/syria-targets-smuggling-tunnels-lebanon-amid-concerns-over-hezbollah-weapons |access-date=1 April 2026 |work=The Arab Weekly}}&lt;/ref&gt; بۆ زانیاریی زیاتر، بڕوانە [[سووریا لە شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]].}}
| combatant3        = {{flag|Lebanon}}{{تێبینی|سەربازانی لوبنانی لە ھێرشە درۆنییەکانی ئیسرائیلدا کوژراون.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Homsi |first1=uNada |title=Lebanese army thrust into Israel's war on Hezbollah as attacks kill soldiers |url=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/03/18/lebanese-army-thrust-into-centre-of-israels-war-on-hezbollah-as-israeli-attacks-kill-soldiers/ |work=The National |language=en}}&lt;/ref&gt; سوپای لوبنان ئەندامانی چەکداری حیزبوڵڵای دەستبەسەر کرد.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=3 March 2026 |title=Lebanese army reportedly arrests 12 armed members of Hezbollah |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/lebanese-army-reportedly-arrests-12-armed-members-of-hezbollah/ |access-date=6 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br/&gt;{{flagicon|United Nations}} [[ھێزی کاتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە لوبنان|یوونیفیل]]{{efn|ھێزەکانی یوونیفیل لەلایەن ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیلەوە ھێرشیان کراوەتە سەر&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.un.org/en/story/2025/11/1166378|title=Lebanon: UN peacekeeping patrol targeted by Israeli tank, IDF blames 'misidentification' &amp;#124; UN News|date=16 November 2025|website=news.un.org}}&lt;/ref&gt; و لەگەڵ حیزبوڵڵا تووشی پێکدادان بوون.&lt;ref name=&quot;DeirQanoun&quot; /&gt;}}
| status            = [[2026 Lebanon war ceasefire|Temporary ceasefire]]&lt;br/&gt;{{bulletedlist|Israeli ground operations in southern Lebanon began on 16 March 2026|[[2028 Lebanese general election|Lebanese general elections]] postponed to 2028}}
| commander1        = {{flagdeco|Hezbollah}} [[نەعیم قاسم]]{{ھن}}{{flagdeco|Hezbollah}} عەلی ڕەزا عەباس{{تیرۆرکردن|لە ھێرشەکانی ٨ی نیسانی ٢٠٢٦ بۆ سەر لوبنان}}{{ھن}}{{flagdeco|Hezbollah}} حاجی یووسف ئیسماعیل ھاشم{{تیرۆرکردن}}{{ھن}}{{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} داوود عەلیزادە{{تیرۆرکردن}}{{ھن}}{{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} ڕەزا خەزایی{{تیرۆرکردن}}&lt;hr/&gt;{{flag icon|Palestinian Islamic Jihad}} ئەدھەم عەدنان ئەلعوسمان{{تیرۆرکردن}}{{ھن}}{{flag icon|Hamas}} ئەحمەد عەبدوڵڵا{{تیرۆرکردن}}
| commander2        = {{UBL|
| {{flagicon image|Flag of the Prime Minister of Israel.svg}} [[بێنیامین نێتانیاھوو]]
| {{flagicon image|Flag of Israel Minister of Defence.svg}} [[یسرائیل کاتز]]
| {{flagicon image|Flag of IDF Chief of Staff.svg}} [[ئیال زەمیر]]
| {{flagicon|Israel|military}} [[ڕافی میلۆ]]
 }}
| commander3        = {{flagicon|Lebanon}} [[جۆزێف عەون]]{{ھن}}{{flagicon|Lebanon}} [[نەواف سەلام]]{{ھن}}{{flagicon|United Nations}} دیۆداتۆ ئاباگنارا&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.agenzianova.com/en/news/Lebanon%3A-UNIFIL-Chief-Abagnara-evacuated-only-UN-civilian-personnel-from-the-south/ |title= Lebanon, UNIFIL chief Abagnara: 'Only UN civilian personnel were evacuated from the south.' |work=Nova News |date= 6 March 2026 |location=Beirut |publisher=Agenzia Nova |access-date=22 April 2026}}&lt;/ref&gt;
| casualties1       = {{UBL|style=nowrap|{{flagicon|Hezbollah}} +١،٠٠٠ چەکدار کوژران (بەپێی سەرچاوە ناوخۆیییەکان)&lt;ref name=&quot;Hezbollah1&quot;&gt;{{#invoke:Cite|news|last1=Astih|first1=Paula|date=17 April 2026|title=Hezbollah Tallies Its Dead from Israel War, Estimates Exceed 1,000|url=https://english.aawsat.com/arab-world/5263615-hezbollah-tallies-its-dead-israel-war-estimates-exceed-1000|work=Asharq Al-Awsat|access-date=19 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260418053239/https://english.aawsat.com/arab-world/5263615-hezbollah-tallies-its-dead-israel-war-estimates-exceed-1000|archive-date=18 April 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
| {{flagicon|Hezbollah}} ١،٩٠٠ چەکدار کوژران (بەوتەی ئیسرائیل)&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/idf-soldier-severely-wounded-as-hezbollah-drones-target-troops-in-southern-lebanon/|date=28 April 2026|title=IDF soldier severely wounded as Hezbollah drones target troops in southern Lebanon}}&lt;/ref&gt;
{{ھن}}{{flagicon|Hezbollah}} ٥ چەکدار  بەدیل گیران (بەوتەی ئیسرائیل)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mtv.com.lb/news/%D9%85%D8%AD%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA/1671123/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%88%D8%B1--%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A3%D8%B3%D8%B1-2-%D9%85%D9%86-%D9%82%D9%88%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B6%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%B7%D8%A7%D9%86%D9%8A|title=بالصور: الجيش الإسرائيلي يعلن أسر 2 من قوة الرضوان جنوب الليطاني|website=MTV Lebanon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://today.lorientlejour.com/article/1503594/battle-of-bint-jbeil-in-maps-israeli-army-encircles-the-towns-center.html|title=Battle of Bint Jbeil in Maps: Israeli army encircles the town's center|date=15 April 2026|website=L'Orient Today}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} ٦ کارمەندی فریاکەوتن کوژران&lt;ref&gt;{{cite web |title=NNA: Two paramedics from the Islamic Risala Scout Association – Civil Defense and the Islamic Health Authority have been killed in an airstrike on Sawwana |url=https://www.mtv.com.lb/en/news/Local/1666035/nna--two-paramedics-from-the-islamic-risala-scout-association---civil-defense-and-the-islamic-health-authority-have-been-killed-in-an-airstrike-on-sawwana |website=MTV Lebanon |access-date=19 March 2026 |language=en |date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The &quot;Al-Risala Scouts&quot; mourned their five martyred paramedics in the Zawtar raid. |url=https://www.nna-leb.gov.lb/ar/news/423125/%D9%83%D8%B4%D8%A7%D9%81%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D9%86%D8%B9%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%A1%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%81%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%85%D8%B3%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%B2%D9%88%D8%B7%D8%B1-2 |website=NNA |access-date=29 March 2026 |language=ar |date=28 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon image|flag of Hamas.svg}} ٣ ئەندام کوژران&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/israel-eliminates-3-hamas-members-operating-in-lebanon.php|title=Israel eliminates 3 Hamas members operating in Lebanon|first=Joe|last=Truzman|date=22 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} ٦ ئەفسەر کوژران&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://themedialine.org/headlines/israeli-navy-killed-5-senior-quds-force-irgc-commanders-in-beirut-hotel/|title=Israeli Navy Killed 5 Senior Quds Force IRGC Commanders in Beirut Hotel|first= |last= |date=8 March 2026|website=The Media Line}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 3, 2026 |title=Senior Quds Force commander killed, IDF says |url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888661 |access-date= |website=The Jerusalem Post |language=en}}&lt;/ref&gt;  
}}
| casualties2       = {{flagicon|Israel|tsahal}} ١٨ سەرباز و ١ کرێکاری ڕووخاندن کوژران{{تێبینی|١٨ سەربازی ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل کوژران،&lt;ref name=&quot;IDFlossesgov&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IDFCas30052026&quot; /&gt; کە یەکیان لە کاتی پشوودا بووە&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ynetnews.com/article/hjfc8ywsze|title=Woman killed in Hezbollah rocket attack laid to rest in Golan Heights|date=25 March 2026|work=Ynetnews}}&lt;/ref&gt; و یەکی تریان بە تەقەی ھەڵەی ھێزەکانی خۆیانەوە کوژرا.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite|web |last=Fabian |first=Emanuel |date=4 April 2026 |title=IDF says soldier killed, another seriously hurt by 'friendly-fire' in southern Lebanon |url=https://www.timesofisrael.com/idf-says-soldier-killed-another-seriously-hurt-by-friendly-fire-in-southern-lebanon/ |access-date=4 April 2026 |website=The Times of Israel}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا مەدەنییەک کە بۆ ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل کاری دەکرد کوژرا.&lt;ref name=&quot;IDFcontractor&quot; /&gt; ناوی سەربازانی کوژراوی ئیسرائیل لە ٢٠٢٦ لەو سەرچاوەدا ھاتووە.&lt;ref name=&quot;IDFlossesgov&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.gov.il/en/pages/swords-of-iron-idf-casualties |title=Swords of Iron: IDF Casualties |work=Israel Government |access-date=24 April 2026 |archive-date=13 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713065906/https://www.gov.il/en/pages/swords-of-iron-idf-casualties |url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br&gt;{{flagicon|Israel|tsahal}} ٧٣٥ سەرباز بریندار بوون{{تێبینی|ھەموو بریندارەکانی ئۆپەراسیۆنی شیر غران لەو سەرچاوەدا ھاتووە.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=חללי ופצועי צה&quot;ל במלחמה|url=https://www.idf.il/160590  |work=IDF Personel Directorate|date=30 April 2026 |access-date=30 April 2026}}&lt;/ref&gt;}}
| casualties3       = {{flagicon|Lebanon|army}} 24+ soldiers killed,{{efn|&lt;ref name=&quot;Al Jazeera-20260307&quot;&gt;{{Cite web |title=At least 41 killed in Israeli air attacks on Lebanon's Bekaa |date=7 March 2026 |access-date=7 March 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/7/hezbollah-israeli-troops-clash-on-the-ground-in-eastern-lebanons-bekaa }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The army mourned three soldiers who were killed in Israeli airstrikes on the Zabdin road and in Qaqaiyat al-Jisr. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768475/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D9%86%D8%B9%D9%89-%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%AF%D9%88%D8%A7-%D8%A8%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%B7%D8%B1 |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=17 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lebanese army says soldier killed in Israeli attack in southern Lebanon |work=Reuters |date=5 April 2026 |access-date=7 April 2026 |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanese-army-says-soldier-killed-israeli-attack-southern-lebanon-2026-04-05/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Several people reported killed in fresh Israeli attacks on Lebanon |date=9 April 2026 |access-date=9 April 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/9/fresh-israeli-attacks-on-lebanon-threaten-us-iran-ceasefire }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AJ-10042026&quot;&gt;{{Cite web |title=21 killed in fresh Israeli strikes across Lebanon |date=10 April 2026 |access-date=10 April 2026 |work=Al Jazzera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/10/israel-strikes-residential-areas-destroys-homes-in-southern-lebanon }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;liveblog29apr&quot;/&gt;}} and 6 injured&lt;ref&gt;{{cite web |title=The army announced the death of one of its soldiers, who succumbed to his wounds following an Israeli raid in Qaqaiyat al-Jisr. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768389/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A3%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D8%A3%D8%AD%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D9%85%D8%AA%D8%A3%D8%AB%D8%B1%D9%8B%D8%A7-%D8%A8%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%AD%D9%87-%D8%A5%D8%AB |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=17 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LOrientStrike&quot;/&gt;&lt;br&gt; 4 [[Lebanese Civil Defense|Civil Defense]] members killed,&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Civil Defense mourned the martyr Fahmi Al-Shami, who was martyred while performing his duty in Sidon. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768979/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D8%B4%D9%8A%D9%91%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF-%D9%81%D9%87%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%8A-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%AF- |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=19 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LOrientStrike&quot;&gt;{{cite news |title=Israeli double-tap strike on Majdal Zoun kills 5 people, including 3 members of Civil Defense, 2 Lebanese Army soldiers injured |url=https://today.lorientlejour.com/article/1505097/israel-carries-out-overnight-explosions-in-several-south-lebanon-villages-live.html |access-date=29 April 2026 |work=L'Orient Today |date=28 April 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; and 11 injured&lt;ref&gt;{{cite web |title=Civil Defense: 11 members injured in Israeli airstrike near Nabatieh regional center |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768591/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D8%A5%D8%B5%D8%A7%D8%A8%D8%A9-%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%8B-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%82%D8%B1%D8%A8 |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;1 [[Republican Guard (Lebanon)|Republican Guard]] member arrested&lt;ref&gt;{{cite news |title=معلومات عن ان الجيش الإسرائيلي اقدم على اعتقال عنصر في لواء الحرس الجمهوري في بلدة جديدة مرجعيون |url=https://www.elnashra.com/news/show/1776274/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%82%D8%AF%D9%85-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%84-%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%8B-%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%B3 |access-date=21 April 2026 |work=Elnashra News |date=21 April 2026 |language=ar |trans-title=Reports indicate that the Israeli army arrested a member of the Republican Guard Brigade in the town of Jdeidet Marjeyoun}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{flagicon|United Nations}} 6 peacekeepers killed,{{efn|Consisting of four Indonesians and two French peacekeepers.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Shofa |first=Jayanty Nada |date=30 March 2026 |title=One Indonesian Peacekeeper Killed Amid Israel-Hezbollah War |url=https://jakartaglobe.id/news/one-indonesian-peacekeeper-killed-amid-israelhezbollah-war |access-date=30 March 2026 |work=[[Jakarta Globe]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ID peacekeepers&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/articles/c4gd20evgp0o|title=Two Indonesian UN peacekeepers killed in explosion in Lebanon|last=Lamche|first=Anna|work=BBC News|date=31 March 2026|access-date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AP-18042026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ghandourieh&quot;&gt;{{cite news |title=Attack on UNIFIL in Ghandourieh: French peacekeeper succumbs to injuries |url=https://today.lorientlejour.com/article/1504524/attack-on-unifil-in-ghandourieh-french-peacekeeper-succumbs-to-injuries.html |work=L'Orient Today |date=22 April 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite press release|url=https://unifil.unmissions.org/en/press-releases/unifil-statement-on-the-passing-of-an-indonesian-peacekeeper-injured-last|title=UNIFIL statement on the passing of an Indonesian peacekeeper injured last month|work=[[United Nations Interim Force in Lebanon]]|via=United Nations|date=24 April 2026|access-date=25 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260425040541/https://unifil.unmissions.org/en/press-releases/unifil-statement-on-the-passing-of-an-indonesian-peacekeeper-injured-last|archive-date=25 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}} and 11 injured{{efn|Consisting of four Ghanaians,&lt;ref name=&quot;The Times of Israel-20260307&quot;&gt;{{Cite news |agency=AFP |date=7 March 2026 |title=Two UN peacekeepers from Ghana critically hurt in Lebanon missile attack |url=https://www.timesofisrael.com/two-un-peacekeepers-from-ghana-critically-wounded-in-lebanon-missile-attack/ |access-date=7 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/4-Ghanaian-soldiers-injured-after-missile-attack-on-UNIFIL-in-stable-condition-2024872|title=Ghanaian soldiers injured after missile attack in stable condition|work=GhanaWeb|date=9 March 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428215042/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/4-Ghanaian-soldiers-injured-after-missile-attack-on-UNIFIL-in-stable-condition-2024872|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; four Indonesians,&lt;ref name=&quot;ID peacekeepers&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thejakartapost.com/world/2026/04/04/three-peacekeepers-wounded-in-lebanon-are-indonesian-un.html|title=Three peacekeepers wounded in Lebanon are Indonesian: UN|work=The Jakarta Post|date=4 April 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428220609/https://www.thejakartapost.com/world/2026/04/04/three-peacekeepers-wounded-in-lebanon-are-indonesian-un.html|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; and three French peacekeepers.&lt;ref name=&quot;R24032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanon-pm-condemns-attack-french-unifil-troops-saturday-2026-04-18/|title=French soldier killed in attack on UN mission in southern Lebanon, officials say|last1=Alashray|first1=Enas|last2=Alaa El-Din|first2=Menna|last3=Tolba|first3=Ahmed|last4=Hummel|first4=Tassilo|last5=Le Poivedin|first5=Olivia|last6=Lubell|first6=Maayan|last7=Sithole-Matarise|first7=Emelia|last8=Potter|first8=Mark|agency=Reuters|date=18 April 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428215826/https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanon-pm-condemns-attack-french-unifil-troops-saturday-2026-04-18/|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| casualties4       = 2,618 killed, 8,094 injured,&lt;ref name=&quot;Lebanon1&quot;&gt;{{Cite web |title=Lebanon death toll since March 2 Israeli offensive surpasses 2,600 |date=1 May 2026 |access-date=1 May 2026 |work=[[Middle East Monitor]] |url=https://www.middleeastmonitor.com/20260501-lebanon-death-toll-since-march-2-israeli-offensive-surpasses-2600/ }}&lt;/ref&gt; and 1,200,000+ displaced in Lebanon&lt;ref name=&quot;displaced&quot;&gt;{{Cite web |last=Dugal |first=Hanna |title=How Israel's invasion of southern Lebanon created a humanitarian crisis |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/7/how-israels-invasion-of-southern-lebanon-created-a-humanitarian-crisis}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;2 civilians killed in Israel{{efn|One by friendly fire.&lt;ref name=&quot;reuters230326&quot;&gt;{{Cite news|title= First Israeli civilian killed in Lebanon border war was hit by Israeli fire|url= https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-military-says-friendly-fire-killed-civilian-near-lebanon-border-2026-03-23/|work=Reuters|access-date=23 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;R24032026&quot; /&gt;}}
| campaignbox       = {{Campaignbox 2026 Iran conflict}}{{Campaignbox Middle Eastern crisis (2023–present)}}{{Campaignbox Hezbollah–Israel conflict (2023–present)}}
| units1            = ''{{Center|[[2026 Iran war order of battle|See order of battle]]}}''
}}

لە ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ەوە، شەڕێکی بەردەوام لە [[لوبنان]] لە نێوان [[ئیسرائیل]] و گرووپی چەکداری [[شیعەکانی لوبنان|شیعەی لوبنانی]]، [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵا]] لە ئارادایە. ئەو شەڕە وەک دەسپێکردنەوە و پێکدادانە گەورەکانی [[پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی حیزبوڵڵا و ئیسرائیل]]ە کە لە کۆتایییەکانی ساڵی ٢٠٢٣ دەستی پێکرد و بەشێکە لە [[قەیرانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێیەکی بەرفراوانتر لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]دا.&lt;ref name=&quot;NPA&quot;&gt;{{#invoke:Cite|web |date=2 March 2026 |title=Beirut, Lebanon, March 2, 2026 (AFP) – Hezbollah says attack on Israel was 'defensive act'|url=https://www.nampa.org/text/22875145|access-date=3 March 2026 |agency=[[ئاژانسی فرانس پرێس|Agence France-Presse]]|website=Namibia Press Agency}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ravid&quot; /&gt; ئەو شەڕە&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Bassam |first1=Laila |last2=Gebeily |first2=Maya |last3=Lubell |first3=Maayan |date=6 March 2026 |title=Hezbollah saw new war with Israel as inevitable and rearmed for months, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-saw-new-war-with-israel-inevitable-rearmed-months-sources-say-2026-03-06/ |access-date=7 March 2026 |website=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 March 2026 |title=War Intensifies in Lebanon |url=https://www.cfr.org/articles/war-intensifies-in-lebanon |access-date=7 March 2026 |website=Council on Foreign Relations |language=en}}&lt;/ref&gt; بووەتە ھۆی سەرھەڵدانی قەیرانێکی مرۆیی کە ھەتا ئێستاش ڕووی لە پەرەسەندنە، لەوانە:&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times-20260314&quot; /&gt; کوژرانی زیاتر لە ٢،٦٠٠ چەکدار و مەدەنی لە لوبنان،&lt;ref name=&quot;Lebanon1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;toi08apr&quot;&gt;{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |others=Agencies |last2=Magid |first2=Jacob |date=8 April 2026 |title=IDF launches largest airstrikes yet on Hezbollah; Trump: Iran truce doesn't cover Lebanon |url=https://www.timesofisrael.com/idf-launches-largest-airstrikes-yet-against-hezbollah-after-truce-with-iran/ |access-date=9 April 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt; [[کۆچکردنی زۆرەملێ]]ی پتر لە ١ ملیۆن کەس (کە دەکاتە زۆرتر لە ٢٠٪ی دانیشتووانی وڵاتەکە)،&lt;ref name=&quot;displaced&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times-20260314&quot;&gt;{{Cite web |last=Chehayeb |first=Kareem |last2=Harb |first2=Malak |date=14 March 2026 |title=War has already displaced nearly a million Lebanese. Aid groups warn of a humanitarian crisis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2026-03-14/humanitarian-crisis-feared-as-war-displaces-nearly-million-lebanese |access-date=15 March 2026 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt; و ھەروەھا لەم شەڕەدا کۆمەڵێک تاکتیک و [[کەلوپەلی سەربازی]] بەکارھێنراون کە ئەگەری ھەیە وەک [[تاوانی جەنگی|تاوانە جەنگییەکان]] ھەژمار بکرێن.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Law |first=Cecile Akoeley Attiogbe Atayi {{!}} U. Cape Coast Faculty of |last2=GH |date=2026-03-18 |title=UN warns Israel strikes in Lebanon may constitute war crimes as civilian toll rises |url=https://www.jurist.org/news/2026/03/un-warns-israel-strikes-in-lebanon-may-constitute-war-crimes-as-civilian-toll-rises/ |access-date=2026-05-05 |website=www.jurist.org |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Israeli Officials Signal Stepped-Up Atrocities in Lebanon {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2026/03/23/israeli-officials-signal-stepped-up-atrocities-in-lebanon |access-date=2026-05-05 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-08-25 |title=Lebanon: Israeli military’s deliberate destruction of civilian property and land ‘must be investigated as war crimes’ |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/08/lebanon-israeli-militarys-deliberate-destruction-of-civilian-property-and-land-must-be-investigated-as-war-crimes/ |access-date=2026-05-05 |website=Amnesty International |language=en}}&lt;/ref&gt;

پێکدادانەکانی نێوان ئیسرائیل و حیزبوڵڵا لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣دا، وەک کاردانەوەیەک بەرامبەر [[شەڕی غەززە]] دەستی پێکرد. ئەمەش بووە ھۆی [[ھێرشی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان|ھێرشی وشکانیی ئیسرائیل بۆ سەر باشووری لوبنان]] لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤. سەرەڕای [[ڕێککەوتنی ئاگربەستی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل و لوبنان|ڕێککەوتنی ئاگربەست]] لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٤دا، ئیسرائیل نزیکەی ھەموو ڕۆژێک بەردەوام بوو لە ھێرشە ئاسمانییەکانی بۆ سەر لوبنان،&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Christou |first=William |last2=Tondo |first2=Lorenzo |date=18 March 2026 |title=Israel faces stiff Hezbollah resistance as it attempts to push deeper into Lebanon |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/18/fighting-intensifies-israel-hezbollah-southern-lebanon |access-date=19 March 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; کە ھەتا تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ بووە ھۆی کوژرانی ٣٣١ کەس (کە لانیکەم ١٢٧یان مەدەنی بوون).&lt;ref&gt;{{cite news |title=At least 331 killed, 945 injured by Israeli fire since ceasefire: Lebanon |url=https://www.trtworld.com/article/4d1e35fc0ad5 |access-date=21 April 2026 |publisher=TRT World |date=21 Nov 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421222325/https://www.trtworld.com/article/4d1e35fc0ad5 |archive-date=21 April 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=At least 127 civilians killed in Israeli strikes on Lebanon since ceasefire, UN says |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/25/civilians-killed-israel-strikes-lebanon-ceasefire |access-date=21 April 2026 |publisher=[[گاردیان|The Guardian]] |date=25 Nov 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421220540/https://www.theguardian.com/world/2025/nov/25/civilians-killed-israel-strikes-lebanon-ceasefire |archive-date=21 April 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; دواتر ژمارەی سەرجەم قوربانییەکان گەیشتە ٥٠٠ کەس.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Homes |first=Hilary |date=6 March 2026 |title=Lebanon: Israeli military's overly broad mass evacuation orders sowing panic and fuelling humanitarian suffering |url=https://amnesty.ca/human-rights-news/lebanon-israel-mass-evacuation-orders-sowing-panic-fuelling-suffering/ |access-date=19 March 2026 |website=Amnesty International Canada |language=en-US}}&lt;/ref&gt; حیزبوڵڵا بە دووبارە بنیاتنانەوەی ژێرخانە سەربازییەکان و کۆگاکانی چەک و تەقەمەنیی خۆی، ڕێککەوتنی ئاگربەستی پێشێل کرد.&lt;ref name=&quot;hezvio&quot; /&gt;

ئیسرائیل و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦دا، [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕێکیان دژی ئێران]] دەست پێکرد کە پاڵپشتیکاری سەرەکیی حیزبوڵڵایە، و [[عەلی خامنەیی]]، ڕێبەری باڵای ئێرانیان [[تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی|تیرۆر کرد]].&lt;ref name=&quot;Bernama-2026&quot;&gt;{{#invoke:Cite|web |date=2 March 2026 |title=Hezbollah Claims Rocket, Drone Strike On Israeli Missile Defence Site Near Haifa|url=https://www.bernama.com/en/news.php/?id=2529362|access-date=3 March 2026 |website=Bernama}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;france24.com&quot;&gt;{{#invoke:Cite|web |date=3 March 2026 |title=Hezbollah says targeted 3 Israeli bases after strikes on Lebanon |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260303-hezbollah-says-targeted-3-israeli-bases-after-strikes-on-lebanon|access-date=3 March 2026 |agency=[[ئاژانسی فرانس پرێس|AFP]]|website=France 24}}&lt;/ref&gt; وەک وەڵامدانەوەیەک، حیزبوڵڵا دەستی کردەوە بە ھێرشە مووشەکییەکانی بۆ سەر ئیسرائیل. ئیسرائیلیش بە ھێرشی ئاسمانی بۆ سەرانسەری لوبنان، بە [[بەیرووت]]ی پایتەختیشەوە وەڵامی دایەوە. [[ھێزی وشکانیی ئیسرائیل|سوپای ئیسرائیل]] ئۆپەراسیۆنە وشکانییەکانی لە [[باشووری لوبنان]] لە ١٦ی ئازاردا دەست پێکرد،&lt;ref name=&quot;The Times of Israel-20260316&quot; /&gt; کە لە کۆتاییدا پێنج فیرقەی سەربازیی جێگیر کرد.&lt;ref name=&quot;AA-07042026&quot; /&gt; حیزبوڵڵا فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و نزیکەی ٢،٠٠٠ مووشەکی ڕەوانەی ئئیسرائیل کرد، ئەمەش لە کاتێکدا ئیسرائیل سەدان ھێرشی ئاسمانیی لە باشووری لوبنان، بەیرووت و [[دۆڵی بیقاع]]دا ئەنجام دا.&lt;ref name=&quot;ForeignPolicy-03042026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;RTE-10042026&quot; /&gt; پردە سەرەکییەکانی سەر [[ڕووباری لیتانی]] لەلایەن ئیسرائیلەوە بە مەبەستی دابڕاندنی باشوور لە ناوچەکانی تری لوبنان تەقێنرانەوە.&lt;ref name=&quot;ForeignPolicy-03042026&quot; /&gt; شارۆچکەی [[بێنت جوبەیل]] لە باشووردا بووە مەیدانی سەرەکیی پێکدادانە وشکانییەکان و [[شەڕی بێنت جوبەیل (٢٠٢٦)|شەڕێک]]یشی تێدا ئەنجام درا.&lt;ref name=&quot;RTE-10042026&quot;&gt;{{Cite web |title=Town near Irish UN base is 'main battlefield' in south Lebanon – IDF |date=10 April 2026 |access-date=10 April 2026 |work=RTÉ |url=https://www.rte.ie/news/primetime/2026/0410/1567622-town-near-irish-base-is-main-battlefield-in-south-lebanon-idf/ }}&lt;/ref&gt; لە ٢٤ی ئازاردا، وەزیری بەرگریی ئیسرائیل ڕای گەیاند کە وڵاتەکەی شارۆچکە سنوورییەکانی لوبنان وێران دەکات و باشووری لوبنان تاوەکوو ڕووباری لیتانی داگیر دەکات.&lt;ref name=&quot;France24 occupation&quot;&gt;{{cite news |title=Lebanon condemns Israel's 'clear intention' to impose new occupation of its territory |url=https://www.france24.com/en/middle-east/20260331-lebanon-condemns-israel-s-clear-intention-to-impose-new-occupation-of-its-territory |work=France 24 |date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;

حکوومەتی لوبنان بە ئاشکرا سەرکۆنەی ھێرشە نوێیەکانی حیزبوڵڵای بۆ سەر ئیسرائیل کرد، بەھۆی ئەوەیکە دەوڵەتی لوبنان دەخاتە مەترسییەوە و لاوازی دەکات. ھەروەھا بڕیاری قەدەغەکردنی چالاکییە سەربازییەکانی حیزبوڵڵای دا، داوای لە گرووپەکە کرد کە چەکەکانی بخاتە ژێر کۆنترۆڵی حکوومەت و کۆتایی بەو ھێرشە بێ مۆڵەتانە بھێنێت کە لە خاکی لوبنانەوە ئەنجام دەدرێن.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Christou |first=William |date=2 March 2026 |title=Israel strikes Lebanon after Iran ally Hezbollah fires missiles over border |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/02/israel-idf-strikes-hezbollah-beirut-lebanon-iran-war |access-date=16 March 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sukarieh |first=Mayssoun |date=14 March 2026 |title=Lebanon's existential war with Israel is being fought from within |url=https://mondoweiss.net/2026/03/lebanons-existential-war-against-israel-is-being-fought-from-within/ |access-date=16 March 2026 |website=Mondoweiss |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2 March 2026 |title=Lebanon bans Hezbollah military actions after attack on Israel |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-says-projectiles-were-fired-lebanon-2026-03-01/|work=Reuters}}&lt;/ref&gt; ھاوکات حکوومەتی لوبنان سەرکۆنەی پلانی ئیسرائیلی بۆ داگیرکاری و ھێرشکردنە سەر مەدەنییەکان کرد.&lt;ref name=&quot;France24 occupation&quot;/&gt; [[ئێران]] داوای کۆتاییھێنان بە ھێرشەکانی ئیسرائیلی لە لوبنان کرد وەک مەرجێک بۆ ئاگربەستێکی بەرفراوانتر.&lt;ref name=&quot;Reuters-20260325&quot;&gt;{{Cite news |last=Nakhoul |first=Samia |last2=Bassam |first2=Laila |last3=Gebeily |first3=Maya |date=25 March 2026 |title=Iran wants Lebanon included in any ceasefire, sources say |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/iran-wants-lebanon-included-any-ceasefire-sources-say-2026-03-25/ |access-date=26 March 2026 |work=Reuters}}&lt;/ref&gt; لە مانگی نیساندا، ڕێککەوتنێکی [[ئاگربەستی شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ئاگربەستی کاتی]] لە نێوان ئێران و ئەمریکا–ئیسرائیل ئەنجام درا، حیزبوڵڵاش ڕای گەیاند کە ھێرشەکانی ڕادەگرێت.&lt;ref name=&quot;pauses-reuters&quot;&gt;{{Cite news |date=8 April 2026 |title=Hezbollah pauses attacks under US-Iran ceasefire, sources close to group say|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-pauses-attacks-under-us-iran-ceasefire-sources-close-group-say-2026-04-08/ |access-date=8 April 2026 |work=Reuters |language=en}}&lt;/ref&gt; سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، [[بێنیامین نێتانیاھوو]] جەختی لەوە کردەوە کە ئاگربەستەکە لوبنان ناگرێتەوە، ئەمەش پێچەوانەی لێدوانەکانی ئێران و نێوەندگیری پاکستانی، [[شەھباز شەریف]] بوو.&lt;ref name=&quot;doesnotincludelebanon&quot;&gt;{{Cite web |title=Netanyahu says US-Iran ceasefire 'does not include Lebanon' |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/netanyahu-says-us-iran-ceasefire-does-not-include-lebanon |access-date=8 April 2026 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt; تەنیا چەند کاتژمێر دوای ڕاگەیاندنی ئاگربەستەکە، ئیسرائیل [[ھێرشەکانی ٨ی نیسانی ٢٠٢٦ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان|گەورەترین ھێرشی ئاسمانیی خۆی لەم شەڕەدا]] ئەنجام دا و تێیدا زیاتر لە ٣٥٠ کەسی لە لوبنان کوشت.&lt;ref name=&quot;Reuters-08042026&quot;&gt;{{Cite web |title=Israel pounds Lebanon with heaviest airstrikes of the war as Hezbollah pauses attacks |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-pauses-attacks-under-us-iran-ceasefire-sources-close-group-say-2026-04-08/ |date=8 April 2026 |work=[[ڕۆیتەرز|Reuters]] |access-date=8 April 2026}}&lt;/ref&gt; لە ١٦ی نیساندا سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان، [[دۆناڵد ترامپ]] ڕای گەیاند کە ئیسرائیل و لوبنان لەسەر [[ئاگربەستی ٢٠٢٦ی ئیسرائیل و لوبنان|ئاگربەستێکی ١٠ ڕۆژە]] ڕێککەوتوون.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite|web|date=16 April 2026 |title=Trump says Israel and Lebanon agree to temporary ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/16/trump-says-israel-and-lebanon-agree-to-temporary-ceasefire |access-date=16 April 2026  |website=[[ئەلجەزیرەی ئینگلیزی|Al Jazeera English]]}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>e776aog4vzatcnybwdnf9ar8tli3z1w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581372</id>
      <parentid>1581365</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:04:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1581372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41044" sha1="ghdz86qyfb2gs8zliq8ajcqwpczmizy" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| conflict          = شەڕی ٢٠٢٦ی لوبنان
| image             = پەڕگە:2026 Lebanon War Map.svg
| caption           = {{rightlegend|#0038b8ff|ئیسرائیل}}
{{rightlegend|#13E7DB|[[بەرزایییەکانی جۆلان]]ی ژێر دەسەڵاتی ئیسرائیل}}
{{rightlegend|#ff7070ff|ناوچە لوبنانییەکانی ژێر ھەژموونی حیزبوڵڵا}}
{{rightlegend|#c653ffff|ناوچە لوبنانییەکانی ژێر کۆنترۆڵی ئیسرائیل}}
{{rightlegend|#11FF11ff|سووریا}}
{{align|right|{{legend-line|blue solid 2px|ڕووباری لیتانی|inline=yes}}&lt;br /&gt;
{{legend-line|yellow dotted 2px|ھێڵی زەرد|inline=yes}}}}&lt;br/&gt;(بۆ بینینی گۆرانکاریی نوێ، نەخشەی نوێکراو و بارودۆخی سەربازیی ئێستا، سەیری [[:en:Template:Israeli-Palestinian conflict detailed map|ئێرە]] بکە.)
| place             = [[لوبنان]] و [[ئیسرائیل]]
| date              = {{start date|٢٠٢٦|٠٣|٠٢|df=yes}} – present&lt;br /&gt;({{Age in years, months, weeks and days|month1=3|day1=2|year1=2026}})
| partof            = [[پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا (٢٠٢٣–ئێستا)|پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا]] و [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]]
| combatant1        = {{tree list}}
* {{flag|Hezbollah}}
* {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} [[بزووتنەوەی ئەمەل]]{{تێبینی|بزووتنەوەی ئەمەل ڕۆڵێکی بەچاوی لە پێکدادانەکاندا گێڕاوە.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Involvement of the Amal Movement in the Fighting Against Israel Alongside Hezbollah |url=https://israel-alma.org/involvement-of-the-amal-movement-in-the-fighting-against-israel-alongside-hezbollah/ |access-date=9 April 2026 |website=Alma Research and Education Center |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jawad Al-Tamimi |first=Aymenn |date=9 April 2026 |title=The Amal Movement and the New War in Lebanon: Interview |url=https://www.meforum.org/mef-online/the-amal-movement-and-the-new-war-in-lebanon-interview |access-date=22 April 2026 |website=Middle East Forum |ref=AmalMEF}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا کارمەندانی فریاکەوتنی کۆمەڵەی دۆزەرەوەی ڕیسالەی ئیسلامی کە سەر بە بزووتنەوەی ئەمەلە، لە ھێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیلدا کراونەتە ئامانج.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Younes |first1=Lylla |title=Israel Killed Over a Dozen Lebanese Paramedics in Three Days, Now Claiming That Ambulances Are “Hezbollah” Targets |url=https://www.dropsitenews.com/p/lebanon-medical-workers-paramedics-israel-targeted-ambulances-hezbollah-islamic-health-authority |website=Drop Site |access-date=19 March 2026 |language=en |date=16 March 2026}}&lt;/ref&gt;}}&lt;hr/&gt;
* '''ھێرشکراو لەلایەن ئیسرائیلەوە:'''
* {{flag|Palestinian Islamic Jihad}}
* {{flag|Hamas}}
* {{flagicon image|Flag of the Muslim Brotherhood.svg}} [[گرووپی ئیسلامی (لوبنان)|گرووپی ئیسلامی]]&lt;ref name=&quot;MuslimBrothers&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888730|title=Lebanon Islamic Group claims headquarters targeted by IDF strikes|work=The Jerusalem Post|author=Seth J. Frantzman|date=4 March 2026|access-date=4 March 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|Islamic Revolutionary Guard Corps}}
{{tree list/end}}
| combatant2        = {{flag|Israel}}&lt;hr/&gt;'''ھێرشکراو لەلایەن حیزبوڵڵاوە:'''&lt;!---Israel attacked Syrian targets at around the same time, not as part of the Iran war but rather the [[Druze insurgency in Southern Syria]] ---&gt;&lt;br/&gt;{{flag|Syria}}{{تێبینی|سووریا دوای ھەڵگیرسانی شەڕەکە، پشتگیریی خۆی بۆ [[بێچەککردنی حیزبوڵڵا]] ڕاگەیاند. لە بەرامبەردا، حیزبوڵڵا ھێرشی کردە سەر پێگەکانی سوپای سووریا لە نزیکی دیمەشق.&lt;ref name=&quot;Iwaza-2026&quot;&gt;{{Cite news |last1=Iwaza |first1=Dayana |last2=Livni |first2=Ephrat |location=Beirut, Lebanon |date=10 March 2026 |title=Shells Fired From Lebanon Land West of Syrian Capital, Country's Military Says |url=https://www.nytimes.com/2026/03/09/world/middleeast/syria-hezbollah-iran-lebanon.html |access-date=10 March 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; دەسەڵاتدارانی سووریا دەستیان کرد بە داخستنی ئەو ڕێگا قاچاخانەی کە حیزبوڵڵا لەسەر سنووری لوبنان بەکاری دەھێنان.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite news |date=30 March 2026 |title=Syria targets smuggling tunnels to Lebanon amid concerns over Hezbollah weapons |url=https://thearabweekly.com/syria-targets-smuggling-tunnels-lebanon-amid-concerns-over-hezbollah-weapons |access-date=1 April 2026 |work=The Arab Weekly}}&lt;/ref&gt; بۆ زانیاریی زیاتر، بڕوانە [[سووریا لە شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]].}}
| combatant3        = {{flag|Lebanon}}{{تێبینی|سەربازانی لوبنانی لە ھێرشە درۆنییەکانی ئیسرائیلدا کوژراون.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Homsi |first1=uNada |title=Lebanese army thrust into Israel's war on Hezbollah as attacks kill soldiers |url=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/03/18/lebanese-army-thrust-into-centre-of-israels-war-on-hezbollah-as-israeli-attacks-kill-soldiers/ |work=The National |language=en}}&lt;/ref&gt; سوپای لوبنان ئەندامانی چەکداری حیزبوڵڵای دەستبەسەر کرد.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=3 March 2026 |title=Lebanese army reportedly arrests 12 armed members of Hezbollah |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/lebanese-army-reportedly-arrests-12-armed-members-of-hezbollah/ |access-date=6 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br/&gt;{{flagicon|United Nations}} [[ھێزی کاتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە لوبنان|یوونیفیل]]{{efn|ھێزەکانی یوونیفیل لەلایەن ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیلەوە ھێرشیان کراوەتە سەر&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.un.org/en/story/2025/11/1166378|title=Lebanon: UN peacekeeping patrol targeted by Israeli tank, IDF blames 'misidentification' &amp;#124; UN News|date=16 November 2025|website=news.un.org}}&lt;/ref&gt; و لەگەڵ حیزبوڵڵا تووشی پێکدادان بوون.&lt;ref name=&quot;DeirQanoun&quot; /&gt;}}
| status            = [[ئاگربەستی ٢٠٢٦ی ئیسرائیل و لوبنان|ئاگربەستی کاتی]]{{ھن}}{{bulletedlist|ئۆپەراسیۆنی وشکانیی ئیسرائیل لە باشووری لوبنان لە ١٨ی ئازاری ٢٠٢٦دا دەستی پێکرد|[[ھەڵبژاردنی گشتیی لوبنان (٢٠٢٨)|ھەڵبژاردنی گشتیی لوبنان]] بۆ ساڵی ٢٠٢٨ دوا خرا}}
| commander1        = {{flagdeco|Hezbollah}} [[نەعیم قاسم]]{{ھن}}{{flagdeco|Hezbollah}} عەلی ڕەزا عەباس{{تیرۆرکردن|لە ھێرشەکانی ٨ی نیسانی ٢٠٢٦ بۆ سەر لوبنان}}{{ھن}}{{flagdeco|Hezbollah}} حاجی یووسف ئیسماعیل ھاشم{{تیرۆرکردن}}{{ھن}}{{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} داوود عەلیزادە{{تیرۆرکردن}}{{ھن}}{{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} ڕەزا خەزایی{{تیرۆرکردن}}&lt;hr/&gt;{{flag icon|Palestinian Islamic Jihad}} ئەدھەم عەدنان ئەلعوسمان{{تیرۆرکردن}}{{ھن}}{{flag icon|Hamas}} ئەحمەد عەبدوڵڵا{{تیرۆرکردن}}
| commander2        = {{UBL|
| {{flagicon image|Flag of the Prime Minister of Israel.svg}} [[بێنیامین نێتانیاھوو]]
| {{flagicon image|Flag of Israel Minister of Defence.svg}} [[یسرائیل کاتز]]
| {{flagicon image|Flag of IDF Chief of Staff.svg}} [[ئیال زەمیر]]
| {{flagicon|Israel|military}} [[ڕافی میلۆ]]
 }}
| commander3        = {{flagicon|Lebanon}} [[جۆزێف عەون]]{{ھن}}{{flagicon|Lebanon}} [[نەواف سەلام]]{{ھن}}{{flagicon|United Nations}} دیۆداتۆ ئاباگنارا&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.agenzianova.com/en/news/Lebanon%3A-UNIFIL-Chief-Abagnara-evacuated-only-UN-civilian-personnel-from-the-south/ |title= Lebanon, UNIFIL chief Abagnara: 'Only UN civilian personnel were evacuated from the south.' |work=Nova News |date= 6 March 2026 |location=Beirut |publisher=Agenzia Nova |access-date=22 April 2026}}&lt;/ref&gt;
| casualties1       = {{UBL|style=nowrap|{{flagicon|Hezbollah}} +١،٠٠٠ چەکدار کوژران (بەپێی سەرچاوە ناوخۆیییەکان)&lt;ref name=&quot;Hezbollah1&quot;&gt;{{#invoke:Cite|news|last1=Astih|first1=Paula|date=17 April 2026|title=Hezbollah Tallies Its Dead from Israel War, Estimates Exceed 1,000|url=https://english.aawsat.com/arab-world/5263615-hezbollah-tallies-its-dead-israel-war-estimates-exceed-1000|work=Asharq Al-Awsat|access-date=19 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260418053239/https://english.aawsat.com/arab-world/5263615-hezbollah-tallies-its-dead-israel-war-estimates-exceed-1000|archive-date=18 April 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
| {{flagicon|Hezbollah}} ١،٩٠٠ چەکدار کوژران (بەوتەی ئیسرائیل)&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/idf-soldier-severely-wounded-as-hezbollah-drones-target-troops-in-southern-lebanon/|date=28 April 2026|title=IDF soldier severely wounded as Hezbollah drones target troops in southern Lebanon}}&lt;/ref&gt;
{{ھن}}{{flagicon|Hezbollah}} ٥ چەکدار  بەدیل گیران (بەوتەی ئیسرائیل)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mtv.com.lb/news/%D9%85%D8%AD%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA/1671123/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%88%D8%B1--%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A3%D8%B3%D8%B1-2-%D9%85%D9%86-%D9%82%D9%88%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B6%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%B7%D8%A7%D9%86%D9%8A|title=بالصور: الجيش الإسرائيلي يعلن أسر 2 من قوة الرضوان جنوب الليطاني|website=MTV Lebanon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://today.lorientlejour.com/article/1503594/battle-of-bint-jbeil-in-maps-israeli-army-encircles-the-towns-center.html|title=Battle of Bint Jbeil in Maps: Israeli army encircles the town's center|date=15 April 2026|website=L'Orient Today}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} ٦ کارمەندی فریاکەوتن کوژران&lt;ref&gt;{{cite web |title=NNA: Two paramedics from the Islamic Risala Scout Association – Civil Defense and the Islamic Health Authority have been killed in an airstrike on Sawwana |url=https://www.mtv.com.lb/en/news/Local/1666035/nna--two-paramedics-from-the-islamic-risala-scout-association---civil-defense-and-the-islamic-health-authority-have-been-killed-in-an-airstrike-on-sawwana |website=MTV Lebanon |access-date=19 March 2026 |language=en |date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The &quot;Al-Risala Scouts&quot; mourned their five martyred paramedics in the Zawtar raid. |url=https://www.nna-leb.gov.lb/ar/news/423125/%D9%83%D8%B4%D8%A7%D9%81%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D9%86%D8%B9%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%A1%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%81%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%85%D8%B3%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%B2%D9%88%D8%B7%D8%B1-2 |website=NNA |access-date=29 March 2026 |language=ar |date=28 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon image|flag of Hamas.svg}} ٣ ئەندام کوژران&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/israel-eliminates-3-hamas-members-operating-in-lebanon.php|title=Israel eliminates 3 Hamas members operating in Lebanon|first=Joe|last=Truzman|date=22 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} ٦ ئەفسەر کوژران&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://themedialine.org/headlines/israeli-navy-killed-5-senior-quds-force-irgc-commanders-in-beirut-hotel/|title=Israeli Navy Killed 5 Senior Quds Force IRGC Commanders in Beirut Hotel|first= |last= |date=8 March 2026|website=The Media Line}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 3, 2026 |title=Senior Quds Force commander killed, IDF says |url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888661 |access-date= |website=The Jerusalem Post |language=en}}&lt;/ref&gt;  
}}
| casualties2       = {{flagicon|Israel|tsahal}} ١٨ سەرباز و ١ کرێکاری ڕووخاندن کوژران{{تێبینی|١٨ سەربازی ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل کوژران،&lt;ref name=&quot;IDFlossesgov&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IDFCas30052026&quot; /&gt; کە یەکیان لە کاتی پشوودا بووە&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ynetnews.com/article/hjfc8ywsze|title=Woman killed in Hezbollah rocket attack laid to rest in Golan Heights|date=25 March 2026|work=Ynetnews}}&lt;/ref&gt; و یەکی تریان بە تەقەی ھەڵەی ھێزەکانی خۆیانەوە کوژرا.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite|web |last=Fabian |first=Emanuel |date=4 April 2026 |title=IDF says soldier killed, another seriously hurt by 'friendly-fire' in southern Lebanon |url=https://www.timesofisrael.com/idf-says-soldier-killed-another-seriously-hurt-by-friendly-fire-in-southern-lebanon/ |access-date=4 April 2026 |website=The Times of Israel}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا مەدەنییەک کە بۆ ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل کاری دەکرد کوژرا.&lt;ref name=&quot;IDFcontractor&quot; /&gt; ناوی سەربازانی کوژراوی ئیسرائیل لە ٢٠٢٦ لەو سەرچاوەدا ھاتووە.&lt;ref name=&quot;IDFlossesgov&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.gov.il/en/pages/swords-of-iron-idf-casualties |title=Swords of Iron: IDF Casualties |work=Israel Government |access-date=24 April 2026 |archive-date=13 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713065906/https://www.gov.il/en/pages/swords-of-iron-idf-casualties |url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br&gt;{{flagicon|Israel|tsahal}} ٧٣٥ سەرباز بریندار بوون{{تێبینی|ھەموو بریندارەکانی ئۆپەراسیۆنی نەڕەی شێر لەو سەرچاوەدا ھاتووە.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=חללי ופצועי צה&quot;ל במלחמה|url=https://www.idf.il/160590  |work=IDF Personel Directorate|date=30 April 2026 |access-date=30 April 2026}}&lt;/ref&gt;}}
| casualties3       = {{flagicon|Lebanon|army}} +٢٤ سەرباز کوژران{{تێبینی|&lt;ref name=&quot;Al Jazeera-20260307&quot;&gt;{{Cite web |title=At least 41 killed in Israeli air attacks on Lebanon's Bekaa |date=7 March 2026 |access-date=7 March 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/7/hezbollah-israeli-troops-clash-on-the-ground-in-eastern-lebanons-bekaa }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The army mourned three soldiers who were killed in Israeli airstrikes on the Zabdin road and in Qaqaiyat al-Jisr. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768475/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D9%86%D8%B9%D9%89-%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%AF%D9%88%D8%A7-%D8%A8%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%B7%D8%B1 |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=17 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lebanese army says soldier killed in Israeli attack in southern Lebanon |work=Reuters |date=5 April 2026 |access-date=7 April 2026 |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanese-army-says-soldier-killed-israeli-attack-southern-lebanon-2026-04-05/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Several people reported killed in fresh Israeli attacks on Lebanon |date=9 April 2026 |access-date=9 April 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/9/fresh-israeli-attacks-on-lebanon-threaten-us-iran-ceasefire }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AJ-10042026&quot;&gt;{{Cite web |title=21 killed in fresh Israeli strikes across Lebanon |date=10 April 2026 |access-date=10 April 2026 |work=Al Jazzera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/10/israel-strikes-residential-areas-destroys-homes-in-southern-lebanon }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;liveblog29apr&quot;/&gt;}} و ٦ کەس بریندار بوون&lt;ref&gt;{{cite web |title=The army announced the death of one of its soldiers, who succumbed to his wounds following an Israeli raid in Qaqaiyat al-Jisr. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768389/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A3%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D8%A3%D8%AD%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D9%85%D8%AA%D8%A3%D8%AB%D8%B1%D9%8B%D8%A7-%D8%A8%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%AD%D9%87-%D8%A5%D8%AB |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=17 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LOrientStrike&quot;/&gt;{{ھن}}٤ ئەندامی [[بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی بەرگریی شارستانی (لوبنان)|بەرگریی شارستانی]] کوژران&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Civil Defense mourned the martyr Fahmi Al-Shami, who was martyred while performing his duty in Sidon. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768979/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D8%B4%D9%8A%D9%91%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF-%D9%81%D9%87%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%8A-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%AF- |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=19 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LOrientStrike&quot;&gt;{{cite news |title=Israeli double-tap strike on Majdal Zoun kills 5 people, including 3 members of Civil Defense, 2 Lebanese Army soldiers injured |url=https://today.lorientlejour.com/article/1505097/israel-carries-out-overnight-explosions-in-several-south-lebanon-villages-live.html |access-date=29 April 2026 |work=L'Orient Today |date=28 April 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; و ١١ی تریش بریندار بوون&lt;ref&gt;{{cite web |title=Civil Defense: 11 members injured in Israeli airstrike near Nabatieh regional center |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768591/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D8%A5%D8%B5%D8%A7%D8%A8%D8%A9-%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%8B-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%82%D8%B1%D8%A8 |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}١ ئەندامی [[پاسەوانانی کۆماری (لوبنان)|پاسەوانانی کۆماری]] دەستبەسەر کرا&lt;ref&gt;{{cite news |title=معلومات عن ان الجيش الإسرائيلي اقدم على اعتقال عنصر في لواء الحرس الجمهوري في بلدة جديدة مرجعيون |url=https://www.elnashra.com/news/show/1776274/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%82%D8%AF%D9%85-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%84-%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%8B-%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%B3 |access-date=21 April 2026 |work=Elnashra News |date=21 April 2026 |language=ar |trans-title=Reports indicate that the Israeli army arrested a member of the Republican Guard Brigade in the town of Jdeidet Marjeyoun}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}
{{flagicon|United Nations}} ٦ پارێزەری ئاشتی کوژران{{تێبینی|پێکھاتوو لە چوار پارێزەری ئاشتیی ئیندۆنیزی و دووی فەڕەنسی.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Shofa |first=Jayanty Nada |date=30 March 2026 |title=One Indonesian Peacekeeper Killed Amid Israel-Hezbollah War |url=https://jakartaglobe.id/news/one-indonesian-peacekeeper-killed-amid-israelhezbollah-war |access-date=30 March 2026 |work=[[Jakarta Globe]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ID peacekeepers&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/articles/c4gd20evgp0o|title=Two Indonesian UN peacekeepers killed in explosion in Lebanon|last=Lamche|first=Anna|work=BBC News|date=31 March 2026|access-date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AP-18042026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ghandourieh&quot;&gt;{{cite news |title=Attack on UNIFIL in Ghandourieh: French peacekeeper succumbs to injuries |url=https://today.lorientlejour.com/article/1504524/attack-on-unifil-in-ghandourieh-french-peacekeeper-succumbs-to-injuries.html |work=L'Orient Today |date=22 April 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite press release|url=https://unifil.unmissions.org/en/press-releases/unifil-statement-on-the-passing-of-an-indonesian-peacekeeper-injured-last|title=UNIFIL statement on the passing of an Indonesian peacekeeper injured last month|work=United Nations Interim Force in Lebanon|via=United Nations|date=24 April 2026|access-date=25 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260425040541/https://unifil.unmissions.org/en/press-releases/unifil-statement-on-the-passing-of-an-indonesian-peacekeeper-injured-last|archive-date=25 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}} و ١١ی تریش بریندار بوون{{تێبینی|پێکھاتوو لە ٤ی پارێزەری ئاشتیی گانایی،&lt;ref name=&quot;The Times of Israel-20260307&quot;&gt;{{Cite news |agency=AFP |date=7 March 2026 |title=Two UN peacekeepers from Ghana critically hurt in Lebanon missile attack |url=https://www.timesofisrael.com/two-un-peacekeepers-from-ghana-critically-wounded-in-lebanon-missile-attack/ |access-date=7 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/4-Ghanaian-soldiers-injured-after-missile-attack-on-UNIFIL-in-stable-condition-2024872|title=Ghanaian soldiers injured after missile attack in stable condition|work=GhanaWeb|date=9 March 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428215042/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/4-Ghanaian-soldiers-injured-after-missile-attack-on-UNIFIL-in-stable-condition-2024872|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; چواری ئیندۆنیزی&lt;ref name=&quot;ID peacekeepers&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thejakartapost.com/world/2026/04/04/three-peacekeepers-wounded-in-lebanon-are-indonesian-un.html|title=Three peacekeepers wounded in Lebanon are Indonesian: UN|work=The Jakarta Post|date=4 April 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428220609/https://www.thejakartapost.com/world/2026/04/04/three-peacekeepers-wounded-in-lebanon-are-indonesian-un.html|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و سێی فەڕەنسی.&lt;ref name=&quot;R24032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanon-pm-condemns-attack-french-unifil-troops-saturday-2026-04-18/|title=French soldier killed in attack on UN mission in southern Lebanon, officials say|last1=Alashray|first1=Enas|last2=Alaa El-Din|first2=Menna|last3=Tolba|first3=Ahmed|last4=Hummel|first4=Tassilo|last5=Le Poivedin|first5=Olivia|last6=Lubell|first6=Maayan|last7=Sithole-Matarise|first7=Emelia|last8=Potter|first8=Mark|agency=Reuters|date=18 April 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428215826/https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanon-pm-condemns-attack-french-unifil-troops-saturday-2026-04-18/|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| casualties4       = ٢،٦١٨ کوژراو، ٨،٠٩٤ بریندار&lt;ref name=&quot;Lebanon1&quot;&gt;{{Cite web |title=Lebanon death toll since March 2 Israeli offensive surpasses 2,600 |date=1 May 2026 |access-date=1 May 2026 |work=Middle East Monitor |url=https://www.middleeastmonitor.com/20260501-lebanon-death-toll-since-march-2-israeli-offensive-surpasses-2600/ }}&lt;/ref&gt; و +١،٢٠٠،٠٠٠ ئاوارە لە لوبنان&lt;ref name=&quot;displaced&quot;&gt;{{Cite web |last=Dugal |first=Hanna |title=How Israel's invasion of southern Lebanon created a humanitarian crisis |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/7/how-israels-invasion-of-southern-lebanon-created-a-humanitarian-crisis}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}٢ مەدەنی لە ئیسرائیل کوژران{{تێبینی|یەکیان بە تەقەی ھەڵەی خۆیانەوە کوژرا.&lt;ref name=&quot;reuters230326&quot;&gt;{{Cite news|title= First Israeli civilian killed in Lebanon border war was hit by Israeli fire|url= https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-military-says-friendly-fire-killed-civilian-near-lebanon-border-2026-03-23/|work=Reuters|access-date=23 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;R24032026&quot; /&gt;}}
| campaignbox       = 
| units1            = ''{{Center|[[ڕیزبەندیی ھێزەکانی شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|بڕوانە ڕیزبەندیی ھێزەکان]]}}''
}}

لە ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ەوە، شەڕێکی بەردەوام لە [[لوبنان]] لە نێوان [[ئیسرائیل]] و گرووپی چەکداری [[شیعەکانی لوبنان|شیعەی لوبنانی]]، [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵا]] لە ئارادایە. ئەو شەڕە وەک دەسپێکردنەوە و پێکدادانە گەورەکانی [[پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی حیزبوڵڵا و ئیسرائیل]]ە کە لە کۆتایییەکانی ساڵی ٢٠٢٣ دەستی پێکرد و بەشێکە لە [[قەیرانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێیەکی بەرفراوانتر لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]دا.&lt;ref name=&quot;NPA&quot;&gt;{{#invoke:Cite|web |date=2 March 2026 |title=Beirut, Lebanon, March 2, 2026 (AFP) – Hezbollah says attack on Israel was 'defensive act'|url=https://www.nampa.org/text/22875145|access-date=3 March 2026 |agency=[[ئاژانسی فرانس پرێس|Agence France-Presse]]|website=Namibia Press Agency}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ravid&quot; /&gt; ئەو شەڕە&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Bassam |first1=Laila |last2=Gebeily |first2=Maya |last3=Lubell |first3=Maayan |date=6 March 2026 |title=Hezbollah saw new war with Israel as inevitable and rearmed for months, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-saw-new-war-with-israel-inevitable-rearmed-months-sources-say-2026-03-06/ |access-date=7 March 2026 |website=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 March 2026 |title=War Intensifies in Lebanon |url=https://www.cfr.org/articles/war-intensifies-in-lebanon |access-date=7 March 2026 |website=Council on Foreign Relations |language=en}}&lt;/ref&gt; بووەتە ھۆی سەرھەڵدانی قەیرانێکی مرۆیی کە ھەتا ئێستاش ڕووی لە پەرەسەندنە، لەوانە:&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times-20260314&quot; /&gt; کوژرانی زیاتر لە ٢،٦٠٠ چەکدار و مەدەنی لە لوبنان،&lt;ref name=&quot;Lebanon1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;toi08apr&quot;&gt;{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |others=Agencies |last2=Magid |first2=Jacob |date=8 April 2026 |title=IDF launches largest airstrikes yet on Hezbollah; Trump: Iran truce doesn't cover Lebanon |url=https://www.timesofisrael.com/idf-launches-largest-airstrikes-yet-against-hezbollah-after-truce-with-iran/ |access-date=9 April 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt; [[کۆچکردنی زۆرەملێ]]ی پتر لە ١ ملیۆن کەس (کە دەکاتە زۆرتر لە ٢٠٪ی دانیشتووانی وڵاتەکە)،&lt;ref name=&quot;displaced&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times-20260314&quot;&gt;{{Cite web |last=Chehayeb |first=Kareem |last2=Harb |first2=Malak |date=14 March 2026 |title=War has already displaced nearly a million Lebanese. Aid groups warn of a humanitarian crisis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2026-03-14/humanitarian-crisis-feared-as-war-displaces-nearly-million-lebanese |access-date=15 March 2026 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt; و ھەروەھا لەم شەڕەدا کۆمەڵێک تاکتیک و [[کەلوپەلی سەربازی]] بەکارھێنراون کە ئەگەری ھەیە وەک [[تاوانی جەنگی|تاوانە جەنگییەکان]] ھەژمار بکرێن.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Law |first=Cecile Akoeley Attiogbe Atayi {{!}} U. Cape Coast Faculty of |last2=GH |date=2026-03-18 |title=UN warns Israel strikes in Lebanon may constitute war crimes as civilian toll rises |url=https://www.jurist.org/news/2026/03/un-warns-israel-strikes-in-lebanon-may-constitute-war-crimes-as-civilian-toll-rises/ |access-date=2026-05-05 |website=www.jurist.org |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Israeli Officials Signal Stepped-Up Atrocities in Lebanon {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2026/03/23/israeli-officials-signal-stepped-up-atrocities-in-lebanon |access-date=2026-05-05 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-08-25 |title=Lebanon: Israeli military’s deliberate destruction of civilian property and land ‘must be investigated as war crimes’ |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/08/lebanon-israeli-militarys-deliberate-destruction-of-civilian-property-and-land-must-be-investigated-as-war-crimes/ |access-date=2026-05-05 |website=Amnesty International |language=en}}&lt;/ref&gt;

پێکدادانەکانی نێوان ئیسرائیل و حیزبوڵڵا لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣دا، وەک کاردانەوەیەک بەرامبەر [[شەڕی غەززە]] دەستی پێکرد. ئەمەش بووە ھۆی [[ھێرشی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان|ھێرشی وشکانیی ئیسرائیل بۆ سەر باشووری لوبنان]] لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤. سەرەڕای [[ڕێککەوتنی ئاگربەستی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل و لوبنان|ڕێککەوتنی ئاگربەست]] لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٤دا، ئیسرائیل نزیکەی ھەموو ڕۆژێک بەردەوام بوو لە ھێرشە ئاسمانییەکانی بۆ سەر لوبنان،&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Christou |first=William |last2=Tondo |first2=Lorenzo |date=18 March 2026 |title=Israel faces stiff Hezbollah resistance as it attempts to push deeper into Lebanon |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/18/fighting-intensifies-israel-hezbollah-southern-lebanon |access-date=19 March 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; کە ھەتا تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ بووە ھۆی کوژرانی ٣٣١ کەس (کە لانیکەم ١٢٧یان مەدەنی بوون).&lt;ref&gt;{{cite news |title=At least 331 killed, 945 injured by Israeli fire since ceasefire: Lebanon |url=https://www.trtworld.com/article/4d1e35fc0ad5 |access-date=21 April 2026 |publisher=TRT World |date=21 Nov 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421222325/https://www.trtworld.com/article/4d1e35fc0ad5 |archive-date=21 April 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=At least 127 civilians killed in Israeli strikes on Lebanon since ceasefire, UN says |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/25/civilians-killed-israel-strikes-lebanon-ceasefire |access-date=21 April 2026 |publisher=[[گاردیان|The Guardian]] |date=25 Nov 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421220540/https://www.theguardian.com/world/2025/nov/25/civilians-killed-israel-strikes-lebanon-ceasefire |archive-date=21 April 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; دواتر ژمارەی سەرجەم قوربانییەکان گەیشتە ٥٠٠ کەس.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Homes |first=Hilary |date=6 March 2026 |title=Lebanon: Israeli military's overly broad mass evacuation orders sowing panic and fuelling humanitarian suffering |url=https://amnesty.ca/human-rights-news/lebanon-israel-mass-evacuation-orders-sowing-panic-fuelling-suffering/ |access-date=19 March 2026 |website=Amnesty International Canada |language=en-US}}&lt;/ref&gt; حیزبوڵڵا بە دووبارە بنیاتنانەوەی ژێرخانە سەربازییەکان و کۆگاکانی چەک و تەقەمەنیی خۆی، ڕێککەوتنی ئاگربەستی پێشێل کرد.&lt;ref name=&quot;hezvio&quot; /&gt;

ئیسرائیل و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦دا، [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕێکیان دژی ئێران]] دەست پێکرد کە پاڵپشتیکاری سەرەکیی حیزبوڵڵایە، و [[عەلی خامنەیی]]، ڕێبەری باڵای ئێرانیان [[تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی|تیرۆر کرد]].&lt;ref name=&quot;Bernama-2026&quot;&gt;{{#invoke:Cite|web |date=2 March 2026 |title=Hezbollah Claims Rocket, Drone Strike On Israeli Missile Defence Site Near Haifa|url=https://www.bernama.com/en/news.php/?id=2529362|access-date=3 March 2026 |website=Bernama}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;france24.com&quot;&gt;{{#invoke:Cite|web |date=3 March 2026 |title=Hezbollah says targeted 3 Israeli bases after strikes on Lebanon |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260303-hezbollah-says-targeted-3-israeli-bases-after-strikes-on-lebanon|access-date=3 March 2026 |agency=[[ئاژانسی فرانس پرێس|AFP]]|website=France 24}}&lt;/ref&gt; وەک وەڵامدانەوەیەک، حیزبوڵڵا دەستی کردەوە بە ھێرشە مووشەکییەکانی بۆ سەر ئیسرائیل. ئیسرائیلیش بە ھێرشی ئاسمانی بۆ سەرانسەری لوبنان، بە [[بەیرووت]]ی پایتەختیشەوە وەڵامی دایەوە. [[ھێزی وشکانیی ئیسرائیل|سوپای ئیسرائیل]] ئۆپەراسیۆنە وشکانییەکانی لە [[باشووری لوبنان]] لە ١٦ی ئازاردا دەست پێکرد،&lt;ref name=&quot;The Times of Israel-20260316&quot; /&gt; کە لە کۆتاییدا پێنج فیرقەی سەربازیی جێگیر کرد.&lt;ref name=&quot;AA-07042026&quot; /&gt; حیزبوڵڵا فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و نزیکەی ٢،٠٠٠ مووشەکی ڕەوانەی ئئیسرائیل کرد، ئەمەش لە کاتێکدا ئیسرائیل سەدان ھێرشی ئاسمانیی لە باشووری لوبنان، بەیرووت و [[دۆڵی بیقاع]]دا ئەنجام دا.&lt;ref name=&quot;ForeignPolicy-03042026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;RTE-10042026&quot; /&gt; پردە سەرەکییەکانی سەر [[ڕووباری لیتانی]] لەلایەن ئیسرائیلەوە بە مەبەستی دابڕاندنی باشوور لە ناوچەکانی تری لوبنان تەقێنرانەوە.&lt;ref name=&quot;ForeignPolicy-03042026&quot; /&gt; شارۆچکەی [[بێنت جوبەیل]] لە باشووردا بووە مەیدانی سەرەکیی پێکدادانە وشکانییەکان و [[شەڕی بێنت جوبەیل (٢٠٢٦)|شەڕێک]]یشی تێدا ئەنجام درا.&lt;ref name=&quot;RTE-10042026&quot;&gt;{{Cite web |title=Town near Irish UN base is 'main battlefield' in south Lebanon – IDF |date=10 April 2026 |access-date=10 April 2026 |work=RTÉ |url=https://www.rte.ie/news/primetime/2026/0410/1567622-town-near-irish-base-is-main-battlefield-in-south-lebanon-idf/ }}&lt;/ref&gt; لە ٢٤ی ئازاردا، وەزیری بەرگریی ئیسرائیل ڕای گەیاند کە وڵاتەکەی شارۆچکە سنوورییەکانی لوبنان وێران دەکات و باشووری لوبنان تاوەکوو ڕووباری لیتانی داگیر دەکات.&lt;ref name=&quot;France24 occupation&quot;&gt;{{cite news |title=Lebanon condemns Israel's 'clear intention' to impose new occupation of its territory |url=https://www.france24.com/en/middle-east/20260331-lebanon-condemns-israel-s-clear-intention-to-impose-new-occupation-of-its-territory |work=France 24 |date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;

حکوومەتی لوبنان بە ئاشکرا سەرکۆنەی ھێرشە نوێیەکانی حیزبوڵڵای بۆ سەر ئیسرائیل کرد، بەھۆی ئەوەیکە دەوڵەتی لوبنان دەخاتە مەترسییەوە و لاوازی دەکات. ھەروەھا بڕیاری قەدەغەکردنی چالاکییە سەربازییەکانی حیزبوڵڵای دا، داوای لە گرووپەکە کرد کە چەکەکانی بخاتە ژێر کۆنترۆڵی حکوومەت و کۆتایی بەو ھێرشە بێ مۆڵەتانە بھێنێت کە لە خاکی لوبنانەوە ئەنجام دەدرێن.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Christou |first=William |date=2 March 2026 |title=Israel strikes Lebanon after Iran ally Hezbollah fires missiles over border |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/02/israel-idf-strikes-hezbollah-beirut-lebanon-iran-war |access-date=16 March 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sukarieh |first=Mayssoun |date=14 March 2026 |title=Lebanon's existential war with Israel is being fought from within |url=https://mondoweiss.net/2026/03/lebanons-existential-war-against-israel-is-being-fought-from-within/ |access-date=16 March 2026 |website=Mondoweiss |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2 March 2026 |title=Lebanon bans Hezbollah military actions after attack on Israel |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-says-projectiles-were-fired-lebanon-2026-03-01/|work=Reuters}}&lt;/ref&gt; ھاوکات حکوومەتی لوبنان سەرکۆنەی پلانی ئیسرائیلی بۆ داگیرکاری و ھێرشکردنە سەر مەدەنییەکان کرد.&lt;ref name=&quot;France24 occupation&quot;/&gt; [[ئێران]] داوای کۆتاییھێنان بە ھێرشەکانی ئیسرائیلی لە لوبنان کرد وەک مەرجێک بۆ ئاگربەستێکی بەرفراوانتر.&lt;ref name=&quot;Reuters-20260325&quot;&gt;{{Cite news |last=Nakhoul |first=Samia |last2=Bassam |first2=Laila |last3=Gebeily |first3=Maya |date=25 March 2026 |title=Iran wants Lebanon included in any ceasefire, sources say |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/iran-wants-lebanon-included-any-ceasefire-sources-say-2026-03-25/ |access-date=26 March 2026 |work=Reuters}}&lt;/ref&gt; لە مانگی نیساندا، ڕێککەوتنێکی [[ئاگربەستی شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ئاگربەستی کاتی]] لە نێوان ئێران و ئەمریکا–ئیسرائیل ئەنجام درا، حیزبوڵڵاش ڕای گەیاند کە ھێرشەکانی ڕادەگرێت.&lt;ref name=&quot;pauses-reuters&quot;&gt;{{Cite news |date=8 April 2026 |title=Hezbollah pauses attacks under US-Iran ceasefire, sources close to group say|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-pauses-attacks-under-us-iran-ceasefire-sources-close-group-say-2026-04-08/ |access-date=8 April 2026 |work=Reuters |language=en}}&lt;/ref&gt; سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، [[بێنیامین نێتانیاھوو]] جەختی لەوە کردەوە کە ئاگربەستەکە لوبنان ناگرێتەوە، ئەمەش پێچەوانەی لێدوانەکانی ئێران و نێوەندگیری پاکستانی، [[شەھباز شەریف]] بوو.&lt;ref name=&quot;doesnotincludelebanon&quot;&gt;{{Cite web |title=Netanyahu says US-Iran ceasefire 'does not include Lebanon' |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/netanyahu-says-us-iran-ceasefire-does-not-include-lebanon |access-date=8 April 2026 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt; تەنیا چەند کاتژمێر دوای ڕاگەیاندنی ئاگربەستەکە، ئیسرائیل [[ھێرشەکانی ٨ی نیسانی ٢٠٢٦ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان|گەورەترین ھێرشی ئاسمانیی خۆی لەم شەڕەدا]] ئەنجام دا و تێیدا زیاتر لە ٣٥٠ کەسی لە لوبنان کوشت.&lt;ref name=&quot;Reuters-08042026&quot;&gt;{{Cite web |title=Israel pounds Lebanon with heaviest airstrikes of the war as Hezbollah pauses attacks |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-pauses-attacks-under-us-iran-ceasefire-sources-close-group-say-2026-04-08/ |date=8 April 2026 |work=[[ڕۆیتەرز|Reuters]] |access-date=8 April 2026}}&lt;/ref&gt; لە ١٦ی نیساندا سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان، [[دۆناڵد ترامپ]] ڕای گەیاند کە ئیسرائیل و لوبنان لەسەر [[ئاگربەستی ٢٠٢٦ی ئیسرائیل و لوبنان|ئاگربەستێکی ١٠ ڕۆژە]] ڕێککەوتوون.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite|web|date=16 April 2026 |title=Trump says Israel and Lebanon agree to temporary ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/16/trump-says-israel-and-lebanon-agree-to-temporary-ceasefire |access-date=16 April 2026  |website=[[ئەلجەزیرەی ئینگلیزی|Al Jazeera English]]}}&lt;/ref&gt;

== تێبینییەکان ==
{{تێبینییەکان}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|شەڕ|دەیەی ٢٠٢٠|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست|لوبنان|ئیسرائیل|سووریا|ئێران|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}</text>
      <sha1>ghdz86qyfb2gs8zliq8ajcqwpczmizy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581472</id>
      <parentid>1581372</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:20:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <origin>1581472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41186" sha1="i7kjnwel83xsqh6g0y04yi7ggg19ygu" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| conflict          = شەڕی ٢٠٢٦ی لوبنان
| image             = پەڕگە:2026 Lebanon War Map.svg
| caption           = {{rightlegend|#0038b8ff|ئیسرائیل}}
{{rightlegend|#13E7DB|[[بەرزایییەکانی جۆلان]]ی ژێر دەسەڵاتی ئیسرائیل}}
{{rightlegend|#ff7070ff|ناوچە لوبنانییەکانی ژێر ھەژموونی حیزبوڵڵا}}
{{rightlegend|#c653ffff|ناوچە لوبنانییەکانی ژێر کۆنترۆڵی ئیسرائیل}}
{{rightlegend|#11FF11ff|سووریا}}
{{align|right|{{legend-line|blue solid 2px|ڕووباری لیتانی|inline=yes}}&lt;br /&gt;
{{legend-line|yellow dotted 2px|ھێڵی زەرد|inline=yes}}}}&lt;br/&gt;(بۆ بینینی گۆرانکاریی نوێ، نەخشەی نوێکراو و بارودۆخی سەربازیی ئێستا، سەیری [[:en:Template:Israeli-Palestinian conflict detailed map|ئێرە]] بکە.)
| place             = [[لوبنان]] و [[ئیسرائیل]]
| date              = {{start date|٢٠٢٦|٠٣|٠٢|df=yes}} – present&lt;br /&gt;({{Age in years, months, weeks and days|month1=3|day1=2|year1=2026}})
| partof            = [[پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا (٢٠٢٣–ئێستا)|پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا]] و [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]]
| combatant1        = {{tree list}}
* {{flag|Hezbollah}}
* {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} [[بزووتنەوەی ئەمەل]]{{تێبینی|بزووتنەوەی ئەمەل ڕۆڵێکی بەچاوی لە پێکدادانەکاندا گێڕاوە.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Involvement of the Amal Movement in the Fighting Against Israel Alongside Hezbollah |url=https://israel-alma.org/involvement-of-the-amal-movement-in-the-fighting-against-israel-alongside-hezbollah/ |access-date=9 April 2026 |website=Alma Research and Education Center |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jawad Al-Tamimi |first=Aymenn |date=9 April 2026 |title=The Amal Movement and the New War in Lebanon: Interview |url=https://www.meforum.org/mef-online/the-amal-movement-and-the-new-war-in-lebanon-interview |access-date=22 April 2026 |website=Middle East Forum |ref=AmalMEF}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا کارمەندانی فریاکەوتنی کۆمەڵەی دۆزەرەوەی ڕیسالەی ئیسلامی کە سەر بە بزووتنەوەی ئەمەلە، لە ھێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیلدا کراونەتە ئامانج.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Younes |first1=Lylla |title=Israel Killed Over a Dozen Lebanese Paramedics in Three Days, Now Claiming That Ambulances Are “Hezbollah” Targets |url=https://www.dropsitenews.com/p/lebanon-medical-workers-paramedics-israel-targeted-ambulances-hezbollah-islamic-health-authority |website=Drop Site |access-date=19 March 2026 |language=en |date=16 March 2026}}&lt;/ref&gt;}}&lt;hr/&gt;
* '''ھێرشکراو لەلایەن ئیسرائیلەوە:'''
* {{flag|Palestinian Islamic Jihad}}
* {{flag|Hamas}}
* {{flagicon image|Flag of the Muslim Brotherhood.svg}} [[گرووپی ئیسلامی (لوبنان)|گرووپی ئیسلامی]]&lt;ref name=&quot;MuslimBrothers&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888730|title=Lebanon Islamic Group claims headquarters targeted by IDF strikes|work=The Jerusalem Post|author=Seth J. Frantzman|date=4 March 2026|access-date=4 March 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|Islamic Revolutionary Guard Corps}}
{{tree list/end}}
| combatant2        = {{flag|Israel}}&lt;hr/&gt;'''ھێرشکراو لەلایەن حیزبوڵڵاوە:'''&lt;!---Israel attacked Syrian targets at around the same time, not as part of the Iran war but rather the [[Druze insurgency in Southern Syria]] ---&gt;&lt;br/&gt;{{flag|Syria}}{{تێبینی|سووریا دوای ھەڵگیرسانی شەڕەکە، پشتگیریی خۆی بۆ [[بێچەککردنی حیزبوڵڵا]] ڕاگەیاند. لە بەرامبەردا، حیزبوڵڵا ھێرشی کردە سەر پێگەکانی سوپای سووریا لە نزیکی دیمەشق.&lt;ref name=&quot;Iwaza-2026&quot;&gt;{{Cite news |last1=Iwaza |first1=Dayana |last2=Livni |first2=Ephrat |location=Beirut, Lebanon |date=10 March 2026 |title=Shells Fired From Lebanon Land West of Syrian Capital, Country's Military Says |url=https://www.nytimes.com/2026/03/09/world/middleeast/syria-hezbollah-iran-lebanon.html |access-date=10 March 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; دەسەڵاتدارانی سووریا دەستیان کرد بە داخستنی ئەو ڕێگا قاچاخانەی کە حیزبوڵڵا لەسەر سنووری لوبنان بەکاری دەھێنان.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite news |date=30 March 2026 |title=Syria targets smuggling tunnels to Lebanon amid concerns over Hezbollah weapons |url=https://thearabweekly.com/syria-targets-smuggling-tunnels-lebanon-amid-concerns-over-hezbollah-weapons |access-date=1 April 2026 |work=The Arab Weekly}}&lt;/ref&gt; بۆ زانیاریی زیاتر، بڕوانە [[سووریا لە شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]].}}
| combatant3        = {{flag|Lebanon}}{{تێبینی|سەربازانی لوبنانی لە ھێرشە درۆنییەکانی ئیسرائیلدا کوژراون.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Homsi |first1=uNada |title=Lebanese army thrust into Israel's war on Hezbollah as attacks kill soldiers |url=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/03/18/lebanese-army-thrust-into-centre-of-israels-war-on-hezbollah-as-israeli-attacks-kill-soldiers/ |work=The National |language=en}}&lt;/ref&gt; سوپای لوبنان ئەندامانی چەکداری حیزبوڵڵای دەستبەسەر کرد.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=3 March 2026 |title=Lebanese army reportedly arrests 12 armed members of Hezbollah |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/lebanese-army-reportedly-arrests-12-armed-members-of-hezbollah/ |access-date=6 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br/&gt;{{flagicon|United Nations}} [[ھێزی کاتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە لوبنان|یوونیفیل]]{{efn|ھێزەکانی یوونیفیل لەلایەن ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیلەوە ھێرشیان کراوەتە سەر&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.un.org/en/story/2025/11/1166378|title=Lebanon: UN peacekeeping patrol targeted by Israeli tank, IDF blames 'misidentification' &amp;#124; UN News|date=16 November 2025|website=news.un.org}}&lt;/ref&gt; و لەگەڵ حیزبوڵڵا تووشی پێکدادان بوون.&lt;ref name=&quot;DeirQanoun&quot; /&gt;}}
| status            = [[ئاگربەستی ٢٠٢٦ی ئیسرائیل و لوبنان|ئاگربەستی کاتی]]{{ھن}}{{bulletedlist|ئۆپەراسیۆنی وشکانیی ئیسرائیل لە باشووری لوبنان لە ١٨ی ئازاری ٢٠٢٦دا دەستی پێکرد|[[ھەڵبژاردنی گشتیی لوبنان (٢٠٢٨)|ھەڵبژاردنی گشتیی لوبنان]] بۆ ساڵی ٢٠٢٨ دوا خرا}}
| commander1        = {{flagdeco|Hezbollah}} [[نەعیم قاسم]]{{ھن}}{{flagdeco|Hezbollah}} عەلی ڕەزا عەباس{{تیرۆرکردن|لە ھێرشەکانی ٨ی نیسانی ٢٠٢٦ بۆ سەر لوبنان}}{{ھن}}{{flagdeco|Hezbollah}} حاجی یووسف ئیسماعیل ھاشم{{تیرۆرکردن}}{{ھن}}{{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} داوود عەلیزادە{{تیرۆرکردن}}{{ھن}}{{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} ڕەزا خەزایی{{تیرۆرکردن}}&lt;hr/&gt;{{flag icon|Palestinian Islamic Jihad}} ئەدھەم عەدنان ئەلعوسمان{{تیرۆرکردن}}{{ھن}}{{flag icon|Hamas}} ئەحمەد عەبدوڵڵا{{تیرۆرکردن}}
| commander2        = {{UBL|
| {{flagicon image|Flag of the Prime Minister of Israel.svg}} [[بێنیامین نێتانیاھوو]]
| {{flagicon image|Flag of Israel Minister of Defence.svg}} [[یسرائیل کاتز]]
| {{flagicon image|Flag of IDF Chief of Staff.svg}} [[ئیال زەمیر]]
| {{flagicon|Israel|military}} [[ڕافی میلۆ]]
 }}
| commander3        = {{flagicon|Lebanon}} [[جۆزێف عەون]]{{ھن}}{{flagicon|Lebanon}} [[نەواف سەلام]]{{ھن}}{{flagicon|United Nations}} دیۆداتۆ ئاباگنارا&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.agenzianova.com/en/news/Lebanon%3A-UNIFIL-Chief-Abagnara-evacuated-only-UN-civilian-personnel-from-the-south/ |title= Lebanon, UNIFIL chief Abagnara: 'Only UN civilian personnel were evacuated from the south.' |work=Nova News |date= 6 March 2026 |location=Beirut |publisher=Agenzia Nova |access-date=22 April 2026}}&lt;/ref&gt;
| casualties1       = {{UBL|style=nowrap|{{flagicon|Hezbollah}} +١،٠٠٠ چەکدار کوژران (بەپێی سەرچاوە ناوخۆیییەکان)&lt;ref name=&quot;Hezbollah1&quot;&gt;{{#invoke:Cite|news|last1=Astih|first1=Paula|date=17 April 2026|title=Hezbollah Tallies Its Dead from Israel War, Estimates Exceed 1,000|url=https://english.aawsat.com/arab-world/5263615-hezbollah-tallies-its-dead-israel-war-estimates-exceed-1000|work=Asharq Al-Awsat|access-date=19 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260418053239/https://english.aawsat.com/arab-world/5263615-hezbollah-tallies-its-dead-israel-war-estimates-exceed-1000|archive-date=18 April 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
| {{flagicon|Hezbollah}} ١،٩٠٠ چەکدار کوژران (بەوتەی ئیسرائیل)&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/idf-soldier-severely-wounded-as-hezbollah-drones-target-troops-in-southern-lebanon/|date=28 April 2026|title=IDF soldier severely wounded as Hezbollah drones target troops in southern Lebanon}}&lt;/ref&gt;
{{ھن}}{{flagicon|Hezbollah}} ٥ چەکدار  بەدیل گیران (بەوتەی ئیسرائیل)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mtv.com.lb/news/%D9%85%D8%AD%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA/1671123/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%88%D8%B1--%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A3%D8%B3%D8%B1-2-%D9%85%D9%86-%D9%82%D9%88%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B6%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%B7%D8%A7%D9%86%D9%8A|title=بالصور: الجيش الإسرائيلي يعلن أسر 2 من قوة الرضوان جنوب الليطاني|website=MTV Lebanon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://today.lorientlejour.com/article/1503594/battle-of-bint-jbeil-in-maps-israeli-army-encircles-the-towns-center.html|title=Battle of Bint Jbeil in Maps: Israeli army encircles the town's center|date=15 April 2026|website=L'Orient Today}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} ٦ کارمەندی فریاکەوتن کوژران&lt;ref&gt;{{cite web |title=NNA: Two paramedics from the Islamic Risala Scout Association – Civil Defense and the Islamic Health Authority have been killed in an airstrike on Sawwana |url=https://www.mtv.com.lb/en/news/Local/1666035/nna--two-paramedics-from-the-islamic-risala-scout-association---civil-defense-and-the-islamic-health-authority-have-been-killed-in-an-airstrike-on-sawwana |website=MTV Lebanon |access-date=19 March 2026 |language=en |date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The &quot;Al-Risala Scouts&quot; mourned their five martyred paramedics in the Zawtar raid. |url=https://www.nna-leb.gov.lb/ar/news/423125/%D9%83%D8%B4%D8%A7%D9%81%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D9%86%D8%B9%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%A1%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%81%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%85%D8%B3%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%B2%D9%88%D8%B7%D8%B1-2 |website=NNA |access-date=29 March 2026 |language=ar |date=28 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon image|flag of Hamas.svg}} ٣ ئەندام کوژران&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/israel-eliminates-3-hamas-members-operating-in-lebanon.php|title=Israel eliminates 3 Hamas members operating in Lebanon|first=Joe|last=Truzman|date=22 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} ٦ ئەفسەر کوژران&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://themedialine.org/headlines/israeli-navy-killed-5-senior-quds-force-irgc-commanders-in-beirut-hotel/|title=Israeli Navy Killed 5 Senior Quds Force IRGC Commanders in Beirut Hotel|first= |last= |date=8 March 2026|website=The Media Line}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 3, 2026 |title=Senior Quds Force commander killed, IDF says |url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888661 |access-date= |website=The Jerusalem Post |language=en}}&lt;/ref&gt;  
}}
| casualties2       = {{flagicon|Israel|tsahal}} ١٨ سەرباز و ١ کرێکاری ڕووخاندن کوژران{{تێبینی|١٨ سەربازی ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل کوژران،&lt;ref name=&quot;IDFlossesgov&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IDFCas30052026&quot; /&gt; کە یەکیان لە کاتی پشوودا بووە&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ynetnews.com/article/hjfc8ywsze|title=Woman killed in Hezbollah rocket attack laid to rest in Golan Heights|date=25 March 2026|work=Ynetnews}}&lt;/ref&gt; و یەکی تریان بە تەقەی ھەڵەی ھێزەکانی خۆیانەوە کوژرا.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite|web |last=Fabian |first=Emanuel |date=4 April 2026 |title=IDF says soldier killed, another seriously hurt by 'friendly-fire' in southern Lebanon |url=https://www.timesofisrael.com/idf-says-soldier-killed-another-seriously-hurt-by-friendly-fire-in-southern-lebanon/ |access-date=4 April 2026 |website=The Times of Israel}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا مەدەنییەک کە بۆ ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل کاری دەکرد کوژرا.&lt;ref name=&quot;IDFcontractor&quot; /&gt; ناوی سەربازانی کوژراوی ئیسرائیل لە ٢٠٢٦ لەو سەرچاوەدا ھاتووە.&lt;ref name=&quot;IDFlossesgov&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.gov.il/en/pages/swords-of-iron-idf-casualties |title=Swords of Iron: IDF Casualties |work=Israel Government |access-date=24 April 2026 |archive-date=13 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713065906/https://www.gov.il/en/pages/swords-of-iron-idf-casualties |url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br&gt;{{flagicon|Israel|tsahal}} ٧٣٥ سەرباز بریندار بوون{{تێبینی|ھەموو بریندارەکانی ئۆپەراسیۆنی نەڕەی شێر لەو سەرچاوەدا ھاتووە.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=חללי ופצועי צה&quot;ל במלחמה|url=https://www.idf.il/160590  |work=IDF Personel Directorate|date=30 April 2026 |access-date=30 April 2026}}&lt;/ref&gt;}}
| casualties3       = {{flagicon|Lebanon|army}} +٢٤ سەرباز کوژران{{تێبینی|&lt;ref name=&quot;Al Jazeera-20260307&quot;&gt;{{Cite web |title=At least 41 killed in Israeli air attacks on Lebanon's Bekaa |date=7 March 2026 |access-date=7 March 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/7/hezbollah-israeli-troops-clash-on-the-ground-in-eastern-lebanons-bekaa }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The army mourned three soldiers who were killed in Israeli airstrikes on the Zabdin road and in Qaqaiyat al-Jisr. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768475/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D9%86%D8%B9%D9%89-%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%AF%D9%88%D8%A7-%D8%A8%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%B7%D8%B1 |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=17 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lebanese army says soldier killed in Israeli attack in southern Lebanon |work=Reuters |date=5 April 2026 |access-date=7 April 2026 |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanese-army-says-soldier-killed-israeli-attack-southern-lebanon-2026-04-05/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Several people reported killed in fresh Israeli attacks on Lebanon |date=9 April 2026 |access-date=9 April 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/9/fresh-israeli-attacks-on-lebanon-threaten-us-iran-ceasefire }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AJ-10042026&quot;&gt;{{Cite web |title=21 killed in fresh Israeli strikes across Lebanon |date=10 April 2026 |access-date=10 April 2026 |work=Al Jazzera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/10/israel-strikes-residential-areas-destroys-homes-in-southern-lebanon }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;liveblog29apr&quot;/&gt;}} و ٦ کەس بریندار بوون&lt;ref&gt;{{cite web |title=The army announced the death of one of its soldiers, who succumbed to his wounds following an Israeli raid in Qaqaiyat al-Jisr. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768389/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A3%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D8%A3%D8%AD%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D9%85%D8%AA%D8%A3%D8%AB%D8%B1%D9%8B%D8%A7-%D8%A8%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%AD%D9%87-%D8%A5%D8%AB |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=17 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LOrientStrike&quot;/&gt;{{ھن}}٤ ئەندامی [[بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی بەرگریی شارستانی (لوبنان)|بەرگریی شارستانی]] کوژران&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Civil Defense mourned the martyr Fahmi Al-Shami, who was martyred while performing his duty in Sidon. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768979/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D8%B4%D9%8A%D9%91%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF-%D9%81%D9%87%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%8A-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%AF- |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=19 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LOrientStrike&quot;&gt;{{cite news |title=Israeli double-tap strike on Majdal Zoun kills 5 people, including 3 members of Civil Defense, 2 Lebanese Army soldiers injured |url=https://today.lorientlejour.com/article/1505097/israel-carries-out-overnight-explosions-in-several-south-lebanon-villages-live.html |access-date=29 April 2026 |work=L'Orient Today |date=28 April 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; و ١١ی تریش بریندار بوون&lt;ref&gt;{{cite web |title=Civil Defense: 11 members injured in Israeli airstrike near Nabatieh regional center |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768591/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D8%A5%D8%B5%D8%A7%D8%A8%D8%A9-%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%8B-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%82%D8%B1%D8%A8 |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}١ ئەندامی [[پاسەوانانی کۆماری (لوبنان)|پاسەوانانی کۆماری]] دەستبەسەر کرا&lt;ref&gt;{{cite news |title=معلومات عن ان الجيش الإسرائيلي اقدم على اعتقال عنصر في لواء الحرس الجمهوري في بلدة جديدة مرجعيون |url=https://www.elnashra.com/news/show/1776274/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%82%D8%AF%D9%85-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%84-%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%8B-%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%B3 |access-date=21 April 2026 |work=Elnashra News |date=21 April 2026 |language=ar |trans-title=Reports indicate that the Israeli army arrested a member of the Republican Guard Brigade in the town of Jdeidet Marjeyoun}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}
{{flagicon|United Nations}} ٦ پارێزەری ئاشتی کوژران{{تێبینی|پێکھاتوو لە چوار پارێزەری ئاشتیی ئیندۆنیزی و دووی فەڕەنسی.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Shofa |first=Jayanty Nada |date=30 March 2026 |title=One Indonesian Peacekeeper Killed Amid Israel-Hezbollah War |url=https://jakartaglobe.id/news/one-indonesian-peacekeeper-killed-amid-israelhezbollah-war |access-date=30 March 2026 |work=[[Jakarta Globe]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ID peacekeepers&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/articles/c4gd20evgp0o|title=Two Indonesian UN peacekeepers killed in explosion in Lebanon|last=Lamche|first=Anna|work=BBC News|date=31 March 2026|access-date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AP-18042026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ghandourieh&quot;&gt;{{cite news |title=Attack on UNIFIL in Ghandourieh: French peacekeeper succumbs to injuries |url=https://today.lorientlejour.com/article/1504524/attack-on-unifil-in-ghandourieh-french-peacekeeper-succumbs-to-injuries.html |work=L'Orient Today |date=22 April 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite press release|url=https://unifil.unmissions.org/en/press-releases/unifil-statement-on-the-passing-of-an-indonesian-peacekeeper-injured-last|title=UNIFIL statement on the passing of an Indonesian peacekeeper injured last month|work=United Nations Interim Force in Lebanon|via=United Nations|date=24 April 2026|access-date=25 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260425040541/https://unifil.unmissions.org/en/press-releases/unifil-statement-on-the-passing-of-an-indonesian-peacekeeper-injured-last|archive-date=25 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}} و ١١ی تریش بریندار بوون{{تێبینی|پێکھاتوو لە ٤ی پارێزەری ئاشتیی گانایی،&lt;ref name=&quot;The Times of Israel-20260307&quot;&gt;{{Cite news |agency=AFP |date=7 March 2026 |title=Two UN peacekeepers from Ghana critically hurt in Lebanon missile attack |url=https://www.timesofisrael.com/two-un-peacekeepers-from-ghana-critically-wounded-in-lebanon-missile-attack/ |access-date=7 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/4-Ghanaian-soldiers-injured-after-missile-attack-on-UNIFIL-in-stable-condition-2024872|title=Ghanaian soldiers injured after missile attack in stable condition|work=GhanaWeb|date=9 March 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428215042/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/4-Ghanaian-soldiers-injured-after-missile-attack-on-UNIFIL-in-stable-condition-2024872|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; چواری ئیندۆنیزی&lt;ref name=&quot;ID peacekeepers&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thejakartapost.com/world/2026/04/04/three-peacekeepers-wounded-in-lebanon-are-indonesian-un.html|title=Three peacekeepers wounded in Lebanon are Indonesian: UN|work=The Jakarta Post|date=4 April 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428220609/https://www.thejakartapost.com/world/2026/04/04/three-peacekeepers-wounded-in-lebanon-are-indonesian-un.html|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و سێی فەڕەنسی.&lt;ref name=&quot;R24032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanon-pm-condemns-attack-french-unifil-troops-saturday-2026-04-18/|title=French soldier killed in attack on UN mission in southern Lebanon, officials say|last1=Alashray|first1=Enas|last2=Alaa El-Din|first2=Menna|last3=Tolba|first3=Ahmed|last4=Hummel|first4=Tassilo|last5=Le Poivedin|first5=Olivia|last6=Lubell|first6=Maayan|last7=Sithole-Matarise|first7=Emelia|last8=Potter|first8=Mark|agency=Reuters|date=18 April 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428215826/https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanon-pm-condemns-attack-french-unifil-troops-saturday-2026-04-18/|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| casualties4       = ٢،٦١٨ کوژراو، ٨،٠٩٤ بریندار&lt;ref name=&quot;Lebanon1&quot;&gt;{{Cite web |title=Lebanon death toll since March 2 Israeli offensive surpasses 2,600 |date=1 May 2026 |access-date=1 May 2026 |work=Middle East Monitor |url=https://www.middleeastmonitor.com/20260501-lebanon-death-toll-since-march-2-israeli-offensive-surpasses-2600/ }}&lt;/ref&gt; و +١،٢٠٠،٠٠٠ ئاوارە لە لوبنان&lt;ref name=&quot;displaced&quot;&gt;{{Cite web |last=Dugal |first=Hanna |title=How Israel's invasion of southern Lebanon created a humanitarian crisis |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/7/how-israels-invasion-of-southern-lebanon-created-a-humanitarian-crisis}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}٢ مەدەنی لە ئیسرائیل کوژران{{تێبینی|یەکیان بە تەقەی ھەڵەی خۆیانەوە کوژرا.&lt;ref name=&quot;reuters230326&quot;&gt;{{Cite news|title= First Israeli civilian killed in Lebanon border war was hit by Israeli fire|url= https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-military-says-friendly-fire-killed-civilian-near-lebanon-border-2026-03-23/|work=Reuters|access-date=23 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;R24032026&quot; /&gt;}}
| campaignbox       = 
| units1            = ''{{Center|[[ڕیزبەندیی ھێزەکانی شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|بڕوانە ڕیزبەندیی ھێزەکان]]}}''
}}

لە ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ەوە، شەڕێکی بەردەوام لە [[لوبنان]] لە نێوان [[ئیسرائیل]] و گرووپی چەکداری [[شیعەکانی لوبنان|شیعەی لوبنانی]]، [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵا]] لە ئارادایە. ئەو شەڕە وەک دەسپێکردنەوە و پێکدادانە گەورەکانی [[پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی حیزبوڵڵا و ئیسرائیل]]ە کە لە کۆتایییەکانی ساڵی ٢٠٢٣ دەستی پێکرد و بەشێکە لە [[قەیرانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێیەکی بەرفراوانتر لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]دا.&lt;ref name=&quot;NPA&quot;&gt;{{#invoke:Cite|web |date=2 March 2026 |title=Beirut, Lebanon, March 2, 2026 (AFP) – Hezbollah says attack on Israel was 'defensive act'|url=https://www.nampa.org/text/22875145|access-date=3 March 2026 |agency=[[ئاژانسی فرانس پرێس|Agence France-Presse]]|website=Namibia Press Agency}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ravid&quot; /&gt; ئەو شەڕە&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Bassam |first1=Laila |last2=Gebeily |first2=Maya |last3=Lubell |first3=Maayan |date=6 March 2026 |title=Hezbollah saw new war with Israel as inevitable and rearmed for months, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-saw-new-war-with-israel-inevitable-rearmed-months-sources-say-2026-03-06/ |access-date=7 March 2026 |website=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 March 2026 |title=War Intensifies in Lebanon |url=https://www.cfr.org/articles/war-intensifies-in-lebanon |access-date=7 March 2026 |website=Council on Foreign Relations |language=en}}&lt;/ref&gt; بووەتە ھۆی سەرھەڵدانی قەیرانێکی مرۆیی کە ھەتا ئێستاش ڕووی لە پەرەسەندنە، لەوانە:&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times-20260314&quot; /&gt; کوژرانی زیاتر لە ٢،٦٠٠ چەکدار و مەدەنی لە لوبنان،&lt;ref name=&quot;Lebanon1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;toi08apr&quot;&gt;{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |others=Agencies |last2=Magid |first2=Jacob |date=8 April 2026 |title=IDF launches largest airstrikes yet on Hezbollah; Trump: Iran truce doesn't cover Lebanon |url=https://www.timesofisrael.com/idf-launches-largest-airstrikes-yet-against-hezbollah-after-truce-with-iran/ |access-date=9 April 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt; [[کۆچکردنی زۆرەملێ]]ی پتر لە ١ ملیۆن کەس (کە دەکاتە زۆرتر لە ٢٠٪ی دانیشتووانی وڵاتەکە)،&lt;ref name=&quot;displaced&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times-20260314&quot;&gt;{{Cite web |last=Chehayeb |first=Kareem |last2=Harb |first2=Malak |date=14 March 2026 |title=War has already displaced nearly a million Lebanese. Aid groups warn of a humanitarian crisis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2026-03-14/humanitarian-crisis-feared-as-war-displaces-nearly-million-lebanese |access-date=15 March 2026 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt; و ھەروەھا لەم شەڕەدا کۆمەڵێک تاکتیک و [[کەلوپەلی سەربازی]] بەکارھێنراون کە ئەگەری ھەیە وەک [[تاوانی جەنگی|تاوانە جەنگییەکان]] ھەژمار بکرێن.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Law |first=Cecile Akoeley Attiogbe Atayi {{!}} U. Cape Coast Faculty of |last2=GH |date=2026-03-18 |title=UN warns Israel strikes in Lebanon may constitute war crimes as civilian toll rises |url=https://www.jurist.org/news/2026/03/un-warns-israel-strikes-in-lebanon-may-constitute-war-crimes-as-civilian-toll-rises/ |access-date=2026-05-05 |website=www.jurist.org |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Israeli Officials Signal Stepped-Up Atrocities in Lebanon {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2026/03/23/israeli-officials-signal-stepped-up-atrocities-in-lebanon |access-date=2026-05-05 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-08-25 |title=Lebanon: Israeli military’s deliberate destruction of civilian property and land ‘must be investigated as war crimes’ |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/08/lebanon-israeli-militarys-deliberate-destruction-of-civilian-property-and-land-must-be-investigated-as-war-crimes/ |access-date=2026-05-05 |website=Amnesty International |language=en}}&lt;/ref&gt;

پێکدادانەکانی نێوان ئیسرائیل و حیزبوڵڵا لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣دا، وەک کاردانەوەیەک بەرامبەر [[شەڕی غەززە]] دەستی پێکرد. ئەمەش بووە ھۆی [[ھێرشی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان|ھێرشی وشکانیی ئیسرائیل بۆ سەر باشووری لوبنان]] لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤. سەرەڕای [[ڕێککەوتنی ئاگربەستی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل و لوبنان|ڕێککەوتنی ئاگربەست]] لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٤دا، ئیسرائیل نزیکەی ھەموو ڕۆژێک بەردەوام بوو لە ھێرشە ئاسمانییەکانی بۆ سەر لوبنان،&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Christou |first=William |last2=Tondo |first2=Lorenzo |date=18 March 2026 |title=Israel faces stiff Hezbollah resistance as it attempts to push deeper into Lebanon |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/18/fighting-intensifies-israel-hezbollah-southern-lebanon |access-date=19 March 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; کە ھەتا تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ بووە ھۆی کوژرانی ٣٣١ کەس (کە لانیکەم ١٢٧یان مەدەنی بوون).&lt;ref&gt;{{cite news |title=At least 331 killed, 945 injured by Israeli fire since ceasefire: Lebanon |url=https://www.trtworld.com/article/4d1e35fc0ad5 |access-date=21 April 2026 |publisher=TRT World |date=21 Nov 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421222325/https://www.trtworld.com/article/4d1e35fc0ad5 |archive-date=21 April 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=At least 127 civilians killed in Israeli strikes on Lebanon since ceasefire, UN says |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/25/civilians-killed-israel-strikes-lebanon-ceasefire |access-date=21 April 2026 |publisher=[[گاردیان|The Guardian]] |date=25 Nov 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421220540/https://www.theguardian.com/world/2025/nov/25/civilians-killed-israel-strikes-lebanon-ceasefire |archive-date=21 April 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; دواتر ژمارەی سەرجەم قوربانییەکان گەیشتە ٥٠٠ کەس.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Homes |first=Hilary |date=6 March 2026 |title=Lebanon: Israeli military's overly broad mass evacuation orders sowing panic and fuelling humanitarian suffering |url=https://amnesty.ca/human-rights-news/lebanon-israel-mass-evacuation-orders-sowing-panic-fuelling-suffering/ |access-date=19 March 2026 |website=Amnesty International Canada |language=en-US}}&lt;/ref&gt; حیزبوڵڵا بە دووبارە بنیاتنانەوەی ژێرخانە سەربازییەکان و کۆگاکانی چەک و تەقەمەنیی خۆی، ڕێککەوتنی ئاگربەستی پێشێل کرد.&lt;ref name=&quot;hezvio&quot; /&gt;

ئیسرائیل و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦دا، [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕێکیان دژی ئێران]] دەست پێکرد کە پاڵپشتیکاری سەرەکیی حیزبوڵڵایە، و [[عەلی خامنەیی]]، ڕێبەری باڵای ئێرانیان [[تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی|تیرۆر کرد]].&lt;ref name=&quot;Bernama-2026&quot;&gt;{{#invoke:Cite|web |date=2 March 2026 |title=Hezbollah Claims Rocket, Drone Strike On Israeli Missile Defence Site Near Haifa|url=https://www.bernama.com/en/news.php/?id=2529362|access-date=3 March 2026 |website=Bernama}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;france24.com&quot;&gt;{{#invoke:Cite|web |date=3 March 2026 |title=Hezbollah says targeted 3 Israeli bases after strikes on Lebanon |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260303-hezbollah-says-targeted-3-israeli-bases-after-strikes-on-lebanon|access-date=3 March 2026 |agency=[[ئاژانسی فرانس پرێس|AFP]]|website=France 24}}&lt;/ref&gt; وەک وەڵامدانەوەیەک، حیزبوڵڵا دەستی کردەوە بە ھێرشە مووشەکییەکانی بۆ سەر ئیسرائیل. ئیسرائیلیش بە ھێرشی ئاسمانی بۆ سەرانسەری لوبنان، بە [[بەیرووت]]ی پایتەختیشەوە وەڵامی دایەوە. [[ھێزی وشکانیی ئیسرائیل|سوپای ئیسرائیل]] ئۆپەراسیۆنە وشکانییەکانی لە [[باشووری لوبنان]] لە ١٦ی ئازاردا دەست پێکرد،&lt;ref name=&quot;The Times of Israel-20260316&quot; /&gt; کە لە کۆتاییدا پێنج فیرقەی سەربازیی جێگیر کرد.&lt;ref name=&quot;AA-07042026&quot; /&gt; حیزبوڵڵا فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و نزیکەی ٢،٠٠٠ مووشەکی ڕەوانەی ئئیسرائیل کرد، ئەمەش لە کاتێکدا ئیسرائیل سەدان ھێرشی ئاسمانیی لە باشووری لوبنان، بەیرووت و [[دۆڵی بیقاع]]دا ئەنجام دا.&lt;ref name=&quot;ForeignPolicy-03042026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;RTE-10042026&quot; /&gt; پردە سەرەکییەکانی سەر [[ڕووباری لیتانی]] لەلایەن ئیسرائیلەوە بە مەبەستی دابڕاندنی باشوور لە ناوچەکانی تری لوبنان تەقێنرانەوە.&lt;ref name=&quot;ForeignPolicy-03042026&quot; /&gt; شارۆچکەی [[بێنت جوبەیل]] لە باشووردا بووە مەیدانی سەرەکیی پێکدادانە وشکانییەکان و [[شەڕی بێنت جوبەیل (٢٠٢٦)|شەڕێک]]یشی تێدا ئەنجام درا.&lt;ref name=&quot;RTE-10042026&quot;&gt;{{Cite web |title=Town near Irish UN base is 'main battlefield' in south Lebanon – IDF |date=10 April 2026 |access-date=10 April 2026 |work=RTÉ |url=https://www.rte.ie/news/primetime/2026/0410/1567622-town-near-irish-base-is-main-battlefield-in-south-lebanon-idf/ }}&lt;/ref&gt; لە ٢٤ی ئازاردا، وەزیری بەرگریی ئیسرائیل ڕای گەیاند کە وڵاتەکەی شارۆچکە سنوورییەکانی لوبنان وێران دەکات و باشووری لوبنان تاوەکوو ڕووباری لیتانی داگیر دەکات.&lt;ref name=&quot;France24 occupation&quot;&gt;{{cite news |title=Lebanon condemns Israel's 'clear intention' to impose new occupation of its territory |url=https://www.france24.com/en/middle-east/20260331-lebanon-condemns-israel-s-clear-intention-to-impose-new-occupation-of-its-territory |work=France 24 |date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;

حکوومەتی لوبنان بە ئاشکرا سەرکۆنەی ھێرشە نوێیەکانی حیزبوڵڵای بۆ سەر ئیسرائیل کرد، بەھۆی ئەوەیکە دەوڵەتی لوبنان دەخاتە مەترسییەوە و لاوازی دەکات. ھەروەھا بڕیاری قەدەغەکردنی چالاکییە سەربازییەکانی حیزبوڵڵای دا، داوای لە گرووپەکە کرد کە چەکەکانی بخاتە ژێر کۆنترۆڵی حکوومەت و کۆتایی بەو ھێرشە بێ مۆڵەتانە بھێنێت کە لە خاکی لوبنانەوە ئەنجام دەدرێن.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Christou |first=William |date=2 March 2026 |title=Israel strikes Lebanon after Iran ally Hezbollah fires missiles over border |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/02/israel-idf-strikes-hezbollah-beirut-lebanon-iran-war |access-date=16 March 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sukarieh |first=Mayssoun |date=14 March 2026 |title=Lebanon's existential war with Israel is being fought from within |url=https://mondoweiss.net/2026/03/lebanons-existential-war-against-israel-is-being-fought-from-within/ |access-date=16 March 2026 |website=Mondoweiss |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2 March 2026 |title=Lebanon bans Hezbollah military actions after attack on Israel |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-says-projectiles-were-fired-lebanon-2026-03-01/|work=Reuters}}&lt;/ref&gt; ھاوکات حکوومەتی لوبنان سەرکۆنەی پلانی ئیسرائیلی بۆ داگیرکاری و ھێرشکردنە سەر مەدەنییەکان کرد.&lt;ref name=&quot;France24 occupation&quot;/&gt; [[ئێران]] داوای کۆتاییھێنان بە ھێرشەکانی ئیسرائیلی لە لوبنان کرد وەک مەرجێک بۆ ئاگربەستێکی بەرفراوانتر.&lt;ref name=&quot;Reuters-20260325&quot;&gt;{{Cite news |last=Nakhoul |first=Samia |last2=Bassam |first2=Laila |last3=Gebeily |first3=Maya |date=25 March 2026 |title=Iran wants Lebanon included in any ceasefire, sources say |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/iran-wants-lebanon-included-any-ceasefire-sources-say-2026-03-25/ |access-date=26 March 2026 |work=Reuters}}&lt;/ref&gt; لە مانگی نیساندا، ڕێککەوتنێکی [[ئاگربەستی شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ئاگربەستی کاتی]] لە نێوان ئێران و ئەمریکا–ئیسرائیل ئەنجام درا، حیزبوڵڵاش ڕای گەیاند کە ھێرشەکانی ڕادەگرێت.&lt;ref name=&quot;pauses-reuters&quot;&gt;{{Cite news |date=8 April 2026 |title=Hezbollah pauses attacks under US-Iran ceasefire, sources close to group say|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-pauses-attacks-under-us-iran-ceasefire-sources-close-group-say-2026-04-08/ |access-date=8 April 2026 |work=Reuters |language=en}}&lt;/ref&gt; سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، [[بێنیامین نێتانیاھوو]] جەختی لەوە کردەوە کە ئاگربەستەکە لوبنان ناگرێتەوە، ئەمەش پێچەوانەی لێدوانەکانی ئێران و نێوەندگیری پاکستانی، [[شەھباز شەریف]] بوو.&lt;ref name=&quot;doesnotincludelebanon&quot;&gt;{{Cite web |title=Netanyahu says US-Iran ceasefire 'does not include Lebanon' |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/netanyahu-says-us-iran-ceasefire-does-not-include-lebanon |access-date=8 April 2026 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt; تەنیا چەند کاتژمێر دوای ڕاگەیاندنی ئاگربەستەکە، ئیسرائیل [[ھێرشەکانی ٨ی نیسانی ٢٠٢٦ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان|گەورەترین ھێرشی ئاسمانیی خۆی لەم شەڕەدا]] ئەنجام دا و تێیدا زیاتر لە ٣٥٠ کەسی لە لوبنان کوشت.&lt;ref name=&quot;Reuters-08042026&quot;&gt;{{Cite web |title=Israel pounds Lebanon with heaviest airstrikes of the war as Hezbollah pauses attacks |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-pauses-attacks-under-us-iran-ceasefire-sources-close-group-say-2026-04-08/ |date=8 April 2026 |work=[[ڕۆیتەرز|Reuters]] |access-date=8 April 2026}}&lt;/ref&gt; لە ١٦ی نیساندا سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان، [[دۆناڵد ترامپ]] ڕای گەیاند کە ئیسرائیل و لوبنان لەسەر [[ئاگربەستی ٢٠٢٦ی ئیسرائیل و لوبنان|ئاگربەستێکی ١٠ ڕۆژە]] ڕێککەوتوون.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite|web|date=16 April 2026 |title=Trump says Israel and Lebanon agree to temporary ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/16/trump-says-israel-and-lebanon-agree-to-temporary-ceasefire |access-date=16 April 2026  |website=[[ئەلجەزیرەی ئینگلیزی|Al Jazeera English]]}}&lt;/ref&gt;

== تێبینییەکان ==
{{تێبینییەکان}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|2026 Lebanon war}}

{{تووڵی دەروازە|شەڕ|دەیەی ٢٠٢٠|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست|لوبنان|ئیسرائیل|سووریا|ئێران|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}

[[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]]</text>
      <sha1>i7kjnwel83xsqh6g0y04yi7ggg19ygu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581475</id>
      <parentid>1581472</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:23:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>پەڕەکەی واڵا کردەوە</comment>
      <origin>1581475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581478</id>
      <parentid>1581475</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:25:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1581478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2332" sha1="0a4g79ox6gb0y47tpne2ganr8gih4cx" xml:space="preserve">* ئەو وتارانەی پێویستیان بە پێداچوونەوە و [[ویکیپیدیا: پاسدان|پاسدان]] ھەیە:
# [[شبكة أوربت الإعلامية]]
# [[شبكة أوربت شوتايم]]
# [[ياه سات]]
# [[تلفزيون البحرين]]
# [[راي 2]]
# [[Rai 1]]				
# [[Zawiyas in Algeria]]
# [[TV7 (Algerian TV channel)]]
# [[TV6 (کەناڵی تەلەفزیۆنی جەزائیری)]]
# [[TV4 (کەناڵی تەلەفزیۆنی جەزائیر)]]
# [[الشركة الوطنية للإذاعة والتلفزة (المغرب)]]
# [[قناة طيبة]]
# [[يوتلسات 8 غرب ب]]
# [[دووەم کەناڵی میسری]]
# [[قنوات التليفزيون المصرى]]
# [[القناة الأولى المصريه]]
# [[قناة سما الفضائية]]
# [[شبكة تليفزيون النيل]]
# [[قناة النيل للأخبار]]
# [[الهيئه الوطنيه للاعلام]]
# [[قناة الصعيد]]
# [[قناة الدلتا]]
# [[قناة الإسكندرية]]
# [[قناة القنال]]
# [[قناة القاهرة]]
# [[الفضائية المصرية]]
# [[شبكة تليفزيون المحروسة]]
# [[شبكة تليفزيون دريم]]
# [[Dream ١+ (TV channel)]]
# [[Dream ٢+ (TV channel)]]
# [[Dream ٣ (TV channel)]]
# [[Dream ١ (TV channel)]]
# [[Dream 2 (TV channel)]]
# [[أكشن مع وليد]]
# [[شركة الرياضة السعودية]]
# [[عرب سات]]
# [[هوت بيرد]]
# [[تلفزيون دبي]]
# [[دبي الرياضية]]
# [[رؤية السعودية 2030]]
# [[الهيئة العامة للترفيه]]
# [[SBS TV]]
# [[MBC TV]]
# [[جوائز شبكة راديو وتلفزيون العرب]]
# [[شبكة راديو وتلفزيون العرب]]
# [[مجموعة روتانا]]
# [[روتانا]]
# [[روتانا زمان]]
# [[ڕادیۆی جەزائیر]]
# [[TV8 (Algerian TV channel)]]
# [[کەناڵی وەرزشی ئێرانی]]
# &lt;s&gt;[[کەناڵە وەرزشییەکانی عەرەبستانی سعوودی]]&lt;/s&gt;
# &lt;s&gt;[[کەناڵی نایل سپۆرت]]&lt;/s&gt;
# &lt;s&gt;[[دامەزراوەی گشتیی تەلەڤیزیۆن]]&lt;/s&gt;
# &lt;s&gt;[[کەناڵی فونوون]]&lt;/s&gt;
# [[دەریاچەکانی تۆشکا]]
# [[ھێمای میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]
# [[روتانا دراما]]</text>
      <sha1>0a4g79ox6gb0y47tpne2ganr8gih4cx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەکشن لەگەڵ وەلید</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283777</id>
    <revision>
      <id>1581515</id>
      <parentid>1489409</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T04:44:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27279-00</username>
        <id>76173</id>
      </contributor>
      <comment>ڕەوانە کرا بۆ [[عەرەبستانی سعوودی]]</comment>
      <origin>1581515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="1ysc9s2ctk48f3l6umitf0qxkq2u4af" xml:space="preserve">#redirect:[[عەرەبستانی سعوودی]]</text>
      <sha1>1ysc9s2ctk48f3l6umitf0qxkq2u4af</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581545</id>
      <parentid>1581515</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T07:21:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>دەستکاریی [[Special:Contributions/~2026-27279-00|~2026-27279-00]] ([[User talk:~2026-27279-00|لێدوان]]) بۆ دوایین پێداچوونەوەی [[User:AramBot|AramBot]] گەڕێندرایەوە</comment>
      <origin>1489409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2004" sha1="j2gpxf4wrfoklftoii63mnk6g4t7eyg" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
'''ئەکشن لەگەڵ وەلید''' بەرنامەیەکی وەرزشی سعودیە کە لەلایەن کەسایەتی میدیایی سعودی وەلید ئەلفەراج پێشکەش دەکرێت. بەرنامەکە یەکێکە لەو بەرنامە گفتوگۆیانەی کە ناوەڕۆکی [[وەرزشکار|وەرزشی]] لە [[عەرەبستانی سعوودی|سعودیە]] ھەیە، و زۆرجار میوانداری ڕۆژنامەنووسانی وەرزشی و پیشەگەرانی میدیا دەکات، لەوانە: عادل ئەلتوەیجری، غەرم ئەلعومەری، جەمال عارف، عادل ئەلمەلحم، حەمەد ئەلبڵاوی، نازیح ئەلنەسر، و ناوبژیوانی نێودەوڵەتی پێشوو محەممەد فودا پێشتر پێی دەگوترا «[[خولی پیشەگەری سعوودی|ئەکشن]] یا دۆری».

بەرنامەکە خزمەتگوزاری کارلێککارانە لەگەڵ ئامادەبووان پێشکەش دەکات، بینەریش دەتوانێت گفتوگۆکە بگۆڕێت یان پرسیاری ڕاستەوخۆ لە میوانەکان بکات یان تەنانەت گفتوگۆکە لەسەر بابەتێکی دیاریکراو فراوانتر بکات لە ڕێگەی ڕاپرسی یان پۆستی جۆراوجۆر لە تویتەرەوە، یان خاڵێکی ڕێزبەندی، کە بۆ ھەر کەسێک لە ئامادەبووان ناوی خۆی تۆمار بکات و دیدگا یان پرسیارەکەی پێشکەش بە یەکێک لە میوانەکان بکات. ڕۆژانە لە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|دەیەی ١٩٩٠|تەلەڤیزیۆن|عەرەبستانی سعوودی}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</text>
      <sha1>j2gpxf4wrfoklftoii63mnk6g4t7eyg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>٩٦٤ میدیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287604</id>
    <revision>
      <id>1581258</id>
      <parentid>1525372</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T16:46:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mustafanahroomar</username>
        <id>46354</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>هەڵەی رێزمانیی</comment>
      <origin>1581258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4711" sha1="7l25vogtuh4x0g8xfhsk2v0x7jjcnbl" xml:space="preserve">{{Short description|تۆڕێکی میدیایی کوردی}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox company
| name = ٩٦٤ میدیا
| logo = 964logo.jpg
| genre = هەواڵ و زانیاری
|native_name = تۆڕی میدیاییی ٩٦٤ {{ھن}}(Tora Mîdyayîya 964)
| foundation = {{Start date and age|2023|03|03}}
| founder = [[هیوا عوسمان]]
| location    = [[هەولێر]], [[هەرێمی کوردستان]], [[عێراق]]
| website     = کوردی سۆرانی: {{URL|ku.964media.com/}}&lt;br /&gt;عەرەبی: {{URL|964media.com/}}&lt;br /&gt;ئینگلیزی: {{URL|en.964media.com/}}
}}

'''٩٦٤ میدیا''' ({{بە ئینگلیزی|964 Media}}) دیجیتاڵ میدیایەکی کوردی، عێراقییە، بە بیرو هزری کەسانی خاوەن ئەزموون و هێزو بازوو بزێویی گەنجانی بەهرەمەندو لێوەشاوە دامەزراوە، بۆ خۆ ژیاندن پشت دەبەستێت بە وەبەرهێنە نیشتمانییەکان، بەڵام بەو مەرجی هیچ کۆت و بەندێک بەسەر کارو پەیامەکەیان بەسەردا نەسەپێنن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=MENAFN |سەردێڕ=964 Media: The New Digital Platform Aiming to Tell Iraq's Unheard Stories |ناونیشان=https://menafn.com/1109861049/964-Media-The-New-Digital-Platform-Aiming-to-Tell-Iraqs-Unheard-Stories |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=menafn.com |زمان=en}}&lt;/ref&gt;


هەواڵە ناوەخۆییەکانی هەرێمی کوردستان و عێراق دەگوازێتەوە و لە پاڵ ئەمەشدا چاوی لەسەر دۆسێ گەرموگوڕەکانی کوردستان و عێراق و دەرودراوسێ و جیهانە، وەک رووبەڕووبوونەوەی ساختە هەواڵ و گۆڕانکارییەکانی کەشوهەواو ئاڵنگارییەکانی بازاڕ.


== مێژوو ==
٩٦٤ میدیا لە ٣ی ئازاری ٢٠٢٣, لەلایەن ڕۆژنامەوان و شرۆڤەکاری میدیایی، [[هیوا عوسمان]]، دامەزرا. دەزگاکە بەو ئامانجە دامەزراوە کە هەواڵی کوچەو کۆڵان بگوازێتەوە و هیچ کۆت و بەندێک لەسەر کارو پەیامەکەیان نەبێت.

ناوی &quot;٩٦٤&quot; ئاماژەیە بۆ [[کۆدی تەلەفۆنی+٩٦٤|+964]]، کە کۆدی تەلەفۆنی وڵاتی عێراقە، و ڕەنگدانەوەی گرنگیدانیەتی بە تەواوی وڵات.&lt;ref&gt;https://ku.964media.com/about/&lt;/ref&gt;


== پلاتفۆرم و ناوەڕۆک ==
٩٦٤ میدیا لە ڕێگەی چەندین پلاتفۆرمی دیجیتاڵییەوە کار دەکات بۆ گەیشتن بە بینەرانی. کەناڵە سەرەکییەکانی دابەشکردنی بریتین لە ماڵپەڕە سێ زمانە سەرەکییەکەی و ئەپڵیکەیشنە تایبەتەکانی مۆبایل بۆ هەردوو سیستەمی [[ئای ئۆ ئێس]] و [[ئەندرۆید]]. هەروەها دەزگاکە چالاکی لەسەر تۆڕە کۆمەڵایەتییە سەرەکییەکان هەیە، لەوانە فەیسبووک، ئینستاگرام، ئێکس (تویتەری پێشوو)، و تیکتۆک، بۆ بڵاوکردنەوەی ناوەڕۆک و کارلێککردن لەگەڵ بەکارهێنەران.&lt;ref&gt;https://ku.964media.com/about/&lt;/ref&gt;

جگە لە هەواڵی ڕۆژانە، 964 میدیا ڕاپۆرتی شیکاریی قووڵ، چیرۆکی مرۆیی، دۆکیومێنتاریی ڤیدیۆیی، و پێشانگای وێنە بەرهەم دەهێنێت. هەروەها پلاتفۆرمەکە ناوەڕۆکی دەنگیش پەرە پێدەدات، لەوانە پۆدکاست، وەک بەشێک لە ستراتیژییەکەی بۆ ڕووماڵکردنی بابەتە هەمەجۆرەکان و سەرنجڕاکێشانی بینەری جیاواز.&lt;ref&gt;https://www.einpresswire.com/article/677670688/964media-bridging-divides-and-unveiling-hidden-stories-from-iraq&lt;/ref&gt;


== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}


== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://ku.964media.com/ ماڵپەڕی فەرمی]

'''ئەپڵیکەیشنی مۆبایل'''
* [https://apps.apple.com/iq/app/964/id6471904256 ٩٦٤ لە ئاپ ستۆر (بۆ ئای ئۆ ئێس)]
* [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.mediaZan.master964Application ٩٦٤ لە گووگڵ پلەی (بۆ ئەندرۆید)]


[[پۆل:کۆمپانیاکانی میدیای بەکۆمەڵ لە عێراق]]
[[پۆل:ڕاگەیێنەرەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>7l25vogtuh4x0g8xfhsk2v0x7jjcnbl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شەڕی سۆران و عوسمانی (١٨٣٣-١٨٣٥)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288710</id>
    <revision>
      <id>1581614</id>
      <parentid>1480491</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T11:12:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <origin>1581614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12227" sha1="hwzh5s01ahlcrtbv6uq4clvlb3tmqdo" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict|conflict=|width=|partof=[[شۆڕشی میر محەممەد|شۆڕشی ڕەواندز]]، ململانێکانی [[کورد]]-[[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]]|image=Soran Emirate.jpg|caption=میرنشینی سۆران لە لووتکەی دەسەڵاتیدا (١٨٣٥)|date=١٨٣٣–١٨٣٥|place=[[ئاناتۆلیا|ئەناتۆڵیا]]، [[مێزۆپۆتامیا|میزۆپۆتامیا]]|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=|result=سەرکەوتنی [[میرنشینی سۆران]]|status=|combatants_header=|combatant1={{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میرنشینی سۆران]]|combatant2={{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire 1826.svg}} [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]{{ھن}}'''پشتیوانکراو لەلایەن:'''{{ھن}}[[File:Flag of the Habsburg Monarchy.svg|border|23px]] [[ئیمپراتۆریەتیی نەمسا]]|combatant3=|commander1={{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[بەدرخان بەگ]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میرنشینی بۆتان|سەیفەددین بەگ]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[ڕەسووڵ بەگ]]|commander2={{Tree list}}
*{{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire 1826.svg}} [[مەحموودی دووەم]]
**{{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire 1826.svg}} [[ڕەشید محەممەد پاشا|ڕەشید بەگ]]
**{{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire 1826.svg}} [[عەلی ڕەزا پاشا (پارێزگاری بەغدا)|عەلی ڕەزا]]
**{{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire 1826.svg}} بایراقدار بەگ
**[[File:Flag of the Habsburg Monarchy.svg|border|23px]] [[مۆلتکە|ھێلموت مۆلتکە]]|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1={{Center|{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}}{{flagicon image|Bohtan Flag.jpg}}[[File:Bohtan Emirate Flag Bedir khan beg period.png|This flag was adapted from the gold coins minted during the Bedirhan Bey period.|25px]]}}
* زیاتر لە ١٠،٠٠٠ [[سوارچاک]]
* زیاتر لە ٢٠،٠٠٠-٤٠،٠٠٠ [[سەربازی پیادە]]|strength2={{Center|{{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire 1826.svg}}}}
* سوپای سێ ئەیالەت ([[ئەیالەتی رووم|سێواس]]، [[ئەیالەتی مووسڵ|مووسڵ]] و [[ئەیالەتی بەغدا|بەغدا]])|strength3=|casualties1=نەزانراو|casualties2=قوڕس (وە سەربازەکان ماندوو و بێھێز ببوون)|casualties3=|notes=|campaignbox= }}
'''شەڕی سۆران و عوسمانی''' یان '''یەکەم شەڕی سۆران و عوسمانی''' لە ساڵی ١٨٣٣ ڕوویدا، دوای ئەوەی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەدی ڕەواندوز]] [[میرنشینە کوردییەکان|میرنشینە]] [[کورد|کوردییەکانی]] دراوسێی داگیرکرد. پاشان سەربەخۆییی ڕاگەیاند و شکستی بەسەر [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکاندا]] ھێنا بە ڕێگریکردن لە ھەموو ھێرشەکانی عوسمانییەکان لە نێوان ساڵانی ١٨٣٣ بۆ ١٨٣٥.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chaliand|یەکەم=Gérard|ناونیشان=https://books.google.fr/books?id=9uhXDwAAQBAJ&amp;pg=PA1&amp;source=kp_read_button&amp;hl=fr&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;gboemv=1&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|سەردێڕ=Les Kurdes et le Kurdistan|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٨١|بڵاوکەرەوە=La Découverte (réédition numérique FeniXX)|ژپنک=٩٧٨-٢-٣٤٨-٠٠٨٦٥-٨|زمان=fr|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەی ململانێکان ==
ناوەندی کێشکردنی ڕاپەڕینەکانی کورد لە سەدەی نۆزدەھەمدا لە ناوچە شاخاوییەکانی باشووری کوردستاندا چڕبووەوە. دوای پاشەکشەی میرنشینی [[میرنشینی بابان|بابان]]، [[میرنشینی سۆران|میر محەمەد]] دەسەڵاتی خۆی فراوانتر کرد، فەرمانڕەواییی میرنشینی [[میرنشینی سۆران|سۆران]] کە کەوتبووە نێوان زێی گەورە و سنووری ئێران، کە «بەڵێنی دروستکردنی دەوڵەتێکی سەربەخۆی کوردیی گرتە ئەستۆ».&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

زەمینەی جیۆپۆلەتیکی لەبار بوو: لاوازیی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] کە لە شەڕی دژی [[ڕووسیا]] سەریھەڵدا، لە کاتێکدا سەربازەکانی لە دژی ھێزەکانی [[محەممەد عەلی پاشا|محەممەد عەلی]] پادشای میسر کۆکرابوونەوە کە یاخیببوون لە دەسەڵاتی ناوەندی.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

میر محەممەد بە ئیلھام وەرگرتن لە مۆدێلی میسری، بەرنامەیەکی فراوانی مۆدێرنیزاسیۆنی لە [[ڕەواندز|ڕەواندزی]] پایتەختەکەی دەستپێکرد. کارگەی چەکی لەوێ دامەزراند بۆ بەرھەمھێنانی تفەنگ و تەقەمەنی و تۆپ. زیاتر لە دوو سەد تۆپی لە ناوخۆدا دروست کرد کە بەشێکیان تا ئێستاش لە ڕەواندز و لە مۆزەخانەکانی بەغدا پارێزراون. لە ھەمان کاتدا سوپایەکی ئاساییی ڕاھێنراوی باشی دروستکرد کە نزیکەی ١٠ ھەزار سوارە و ٢٠ ھەزار پیادەی تێدابوو.

تا کۆتاییی مانگی ئایاری ساڵی ١٨٣٣، سەربازەکانی دەسەڵاتیان بەسەر بەشێکی زۆری باشووری کوردستاندا دامەزراندبوو- بە ناوچەکانی [[میرنشینی سۆران|سۆران]] ، [[ناحیەی بادینان|بادینان]] و [[مووسڵ|مووسڵیشەوە]]- و ھاوپەیمانییان لەگەڵ میرەکانی میرنشینی [[میرنشینی بۆتان|بۆتان]] مسۆگەر کرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Eppel|یەکەم=Michael|ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/10.7560/309117|سەردێڕ=A People Without a State: The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism|ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=University of Texas Press|ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٧٣-٠٩١١-٧|doi=10.7560/309117|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Wadie|ناونیشان=https://books.google.fr/books?id=FCbspX-dGPYC&amp;printsec=frontcover&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|سەردێڕ=The Kurdish National Movement: Its Origins and Development|دوایین٢=Jwaideh|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Syracuse University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٦-٣٠٩٣-٧|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

پاشان میر محەممەد بە گرتنی [[ئەیالەتی دیاربەکر|پارێزگای دیاربەکر]] درێژەی بە فراوانبوونی خۆی دا.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Gencer |یەکەم=Fatih |ڕێکەوت=٢٩ی ئابی ٢٠٢٤|سەردێڕ=TANZİMAT FERMANI ÖNCESİ DOĞU VİLAYETLERİNE YÖNELİK OSMANLI MERKEZİLEŞME POLİTİKASI |ناونیشان=https://johschool.com/?mod=makale_tr_ozet&amp;makale_id=24550 |journal=Journal of History School |زمان=tr |بەرگ=١١|issue=XXXVI |پەڕە=١٣٠–١٤٨|doi=10.14225/Joh1407 |issn=1308-5298 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== شەڕی دژی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی ==
فراوانبوونی سەربازی و سیاسیی میر محەممەد بە خێرایی سەرنجی لەلایەن [[باب ئەلعالی]] ڕاکێشرا. لەبەرامبەردا سوڵتان [[مەحموودی دووەم]] فەرمانی ھەڵمەتێکی سەربازیی دا کە بۆ چەقاندن و سەرکوت کردنی بزووتنەوەی کورد داڕێژرابوو. سەربازانی ئیمپراتۆری کە بنکەکەیان لە [[سێواس]] بوو، بە سەرۆکایەتیی [[ڕەشید محەممەد پاشا|محەممەد ڕەشید پاشا]]، کۆکرانەوە، بە پشتیوانیی ھێزی وەلییەکان (پارێزگارەکان)ی [[مووسڵ]] و [[بەغدا]].&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chaliand|یەکەم=Gérard|ناونیشان=https://books.google.fr/books?id=9uhXDwAAQBAJ&amp;pg=PA1&amp;source=kp_read_button&amp;hl=fr&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;gboemv=1&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|سەردێڕ=Les Kurdes et le Kurdistan|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٨١|بڵاوکەرەوە=La Découverte (réédition numérique FeniXX)|ژپنک=٩٧٨-٢-٣٤٨-٠٠٨٦٥-٨|زمان=fr|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

شەڕی عوسمانی و سۆران لە ھاوینی ساڵی ١٨٣٤ سەریھەڵدا، بەپێی کاپتن [[مۆلتکە|ھێلموت ڤۆن مۆلتکە]] کە ئەوکات ڕاوێژکاری سەربازیی عوسمانییەکان بوو، شەڕەکە بە تایبەتی چڕ بوو. ڕاپۆرتی دا کە کورد بەرخۆدانێکی قارەمانانەیان ئەنجامدا، سەربازە عوسمانییەکانی ناچار کرد بۆ ماوەی سی بۆ چل ڕۆژ شەڕ بکەن بۆ ئەوەی تەنانەت بچووکترین تەپۆڵکە یان گردیش بگرن. سوپای ئاساییی کورد بە پاڵپشتیی یەکینە سەربازییەکان زیانێکی زۆری بە دووژمنەکانیانی گەیاند.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chaliand|یەکەم=Gérard|ناونیشان=https://books.google.fr/books?id=9uhXDwAAQBAJ&amp;pg=PA1&amp;source=kp_read_button&amp;hl=fr&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;gboemv=1&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|سەردێڕ=Les Kurdes et le Kurdistan|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٨١|بڵاوکەرەوە=La Découverte (réédition numérique FeniXX)|ژپنک=٩٧٨-٢-٣٤٨-٠٠٨٦٥-٨|زمان=fr|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

سەربازانی عوسمانی کە ماندوو بوون و بێھێز ببوون، شکستیان ھێنا و میر محەممەد کۆنترۆڵێکی کاریگەرانەی خاکەکەی گرتە دەست.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== فەتحەکان ==
[[میرنشینی سۆران|میری ڕەواندز]] دەستی بەسەر زۆرێک لە [[میرنشینە کوردییەکان|میرنشینە]] [[کورد|کوردییەکانی]] دراوسێدا گرت و پێشڕەویی کرد بۆ ناوچەی [[ئامەد]]. چەندین جار ھێزەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیی]] تێکشکاند.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ئەمانەش ببینە ==

* [[دووەم شەڕی سۆران و عوسمانی]]

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:مێژووی کورد]]
[[پۆل:میرنشینی سۆران]]
[[پۆل:شەڕەکان]]
[[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]
[[پۆل:ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]
[[پۆل:سەدەی ١٩یەم]]
[[پۆل:دەیەی ١٨٣٠]]
[[پۆل:١٨٣٣]]
[[پۆل:١٨٣٤]]
[[پۆل:١٨٣٥]]
[[پۆل:سۆران]]
[[پۆل:مێژووی کوردستان]]
[[پۆل:مێژووی سەربازی]]
&lt;references /&gt;
{{شریتی دەروازە|مێژوو|شەڕ|کوردستان|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}}
[[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی سۆران]]</text>
      <sha1>hwzh5s01ahlcrtbv6uq4clvlb3tmqdo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پردی ھەڵواسراوی کۆنوی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289941</id>
    <revision>
      <id>1581219</id>
      <parentid>1526677</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:34:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5973" sha1="3gqhc3z1zba2dl94cvrj9awxq7vd5ca" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی پرد
| ناوی فەرمی = پردی ھەڵواسراوی کۆنوی
| ناوی خۆماڵی = Conwy Suspension Bridge
| وێنە = Conwy Telfords Bridge.jpg
| شرۆڤەی وێنە = پردی ھەڵواسراوی کۆنوی، بە تاوەرە ھاوشێوەکانی قەڵای کۆنوی.
| ھەڵگرتن = ئێستا پیادە، پێشتر ھاتوچۆی ئۆتۆمبێل
| پەڕینەوە = ڕووباری کۆنوی
| شوێن = کۆنوی، وێڵز
| نەخشەسازیی = پردی ھەڵواسراو
| درێژیی گشتی = ٩٩.٥ مەتر
| ئەندازیاری نەخشەسازیی = تۆماس تێلفۆرد
| کرایەوە = ١٨٢٦
| بەڕێوەبەر = ناشناڵ تراست (National Trust)
}}

'''پردی ھەڵواسراوی کۆنوی''' (بە ئینگلیزی: Conwy Suspension Bridge) پردێکی ھەڵواسراوی پیادەیە کە دەکەوێتە شارۆچکەی کۆنوی لە وێڵز. پردەکە بەسەر ڕووباری کۆنویدا دەپەڕێتەوە و یەکێکە لە یەکەمین پردە ھەڵواسراوەکانی ڕێگای ئۆتۆمبێل لە جیھاندا. ئەم پردە مێژووییە، کە ئێستا لەلایەن ڕێکخراوی ناشناڵ تراستەوە بەڕێوەدەبرێت و وەک باڵەخانەیەکی پارێزراوی پۆلی یەکەم پۆلێن کراوە، ڕاستەوخۆ لە تەنیشت قەڵای کۆنویەوە دروست کراوە.&lt;ref name=&quot;wiki&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Conwy_Suspension_Bridge |سەردێڕ=Conwy Suspension Bridge |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;visitconwy&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Conwy Suspension Bridge {{!}} visitconwy |ناونیشان=https://www.visitconwy.org.uk/things-to-do/conwy-suspension-bridge-p٢٧٧٦٣١ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.visitconwy.org.uk/things-to-do/conwy-suspension-bridge-p%D9%A2%D9%A7%D9%A7%D9%A6%D9%A3%D9%A1 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

== مێژوو و نەخشەسازیی ==
پێش دروستکردنی پردەکە، پەڕینەوە لە ڕووباری کۆنوی بە بەلەم ئەنجام دەدرا، کە کارێکی مەترسیدار و جێی متمانە نەبوو. وەک بەشێک لە پڕۆژەی باشترکردنی ڕێگای سەرەکی لە [[لەندەن]]ەوە بۆ ھۆلیھێد، ئەندازیاری بەناوبانگ تۆماس تێلفۆرد ئەرکی نەخشەسازیی و دروستکردنی پردەکەی گرتە ئەستۆ. یەکێک لە ئاستەنگە سەرەکییەکانی بەردەم تێلفۆرد ئەوە بوو کە دەبوو نەخشەی پردەکە لەگەڵ قەڵای کۆنوی کە دیمەنێکی سەدەکانی ناوەڕاستی ھەبوو، بگونجێت. بۆ ئەم مەبەستە، تاوەرەکانی پردەکەی بە شێوازی قەڵا (castellated) نەخشاند تاوەکو تەواوکەری دیمەنی قەڵاکە بێت.&lt;ref name=&quot;nationaltrust&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nationaltrust.org.uk/visit/wales/conwy-suspension-bridge/history-of-conwy-suspension-bridge |سەردێڕ=History of Conwy Suspension Bridge |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

کاری دروستکردنی پردەکە لە ساڵی ١٨٢٢ دەستی پێ کرد و لە ساڵی ١٨٢٦ تەواو بوو. لە نەخشەسازییەکەیدا، تێلفۆرد زنجیری ئاسنی پتەوی بەکارھێنا کە لەو سەردەمەدا تەکنەلۆژیایەکی پێشکەوتوو بوو. ئەم پردە، لەگەڵ پردی مێنای کە ھاوکات دروست کرا، شۆڕشێکیان لە بواری ئەندازیاریی پردەکاندا بەرپا کرد.&lt;ref name=&quot;wiki&quot; /&gt;

[[پەڕگە:Conwy Suspension Bridge - view of from W (landscape).jpg|وێنۆک|چەپ|دیمەنێکی پردەکە و قەڵای کۆنوی لە تەنیشتیەوە، ١٩٤٨.]]

== نۆژەنکردنەوە و پاراستن ==
پردی ھەڵواسراوی کۆنوی بۆ ماوەی زیاتر لە ١٠٠ ساڵ خزمەتی ھاتوچۆی ئۆتۆمبێلی کرد. لە کۆتایییەکانی سەدەی نۆزدەھەمدا، رووی سەرەوەی پردەکە کە لە دار دروستکرابوو، بە دانەیەکی ئاسنین گۆڕدرا. ھەروەھا لە ساڵی ١٩٠٣دا زنجیرە ستوونییەکان بەھێزتر کران. لەگەڵ زیادبوونی قورسایی و قەبارەی ئۆتۆمبێلەکان، پردەکە چیتر توانای ھەڵگرتنی ھاتوچۆی مۆدێرنی نەمابوو، بۆیە لە ساڵی ١٩٥٨ پردێکی نوێی ئۆتۆمبێل لە تەنیشتیەوە دروست کرا.&lt;ref name=&quot;nationaltrust&quot; /&gt;

دوای کردنەوەی پردە نوێیەکە، پردی ھەڵواسراوی کۆنوی مەترسیی ڕووخاندنی لەسەر بوو، بەڵام بەھۆی ھەوڵی خەڵکی ناوچەکەوە پارێزرا. لە ساڵی ١٩٦٥دا، پردەکە درا بە ڕێکخراوی ناشناڵ تراست بەمەبەستی پاراستنی وەک میراتێکی نیشتمانی. لەو کاتەوە، پردەکە تەنھا بۆ پیادە بەکاردێت و گەشتیاران دەتوانن بەسەریدا بپەڕنەوە و لە نزیکەوە شاکارە ئەندازیارییەکەی تێلفۆرد ببینن.&lt;ref name=&quot;visitconwy&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;wiki&quot; /&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|وێڵز|ئەندازیاری|نژیاروانی| شانشینی یەکگرتوو}}
{{پۆلی کۆمنز|Conwy Suspension Bridge}}

[[پۆل:پردەکانی وێڵز]]</text>
      <sha1>3gqhc3z1zba2dl94cvrj9awxq7vd5ca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پردی فۆیڵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290212</id>
    <revision>
      <id>1581216</id>
      <parentid>1562742</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:23:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5780" sha1="th89m96jqswdxcbtz1p5qyyejvda9gm" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی پرد
| ناوی فەرمی = پردی فۆیڵ
| ناوی خۆماڵی = Foyle Bridge
| وێنە = Foyle bridge, railside.jpg
| شرۆڤەی وێنە = پردی فۆیڵ کە ڕووباری فۆیڵ لە شاری دێری دەبڕێت.
| ھەڵگرتن = ڕێگای A2 (دوو سایدی ئۆتۆمبێل)، ڕێڕەوی پیادە
| پەڕینەوە = [[ڕووباری فۆیڵ]]
| شوێن = [[دێری]]، [[ئایرلەندی باکوور]]
| نەخشەسازیی = پردی تیرچەی سندوقی پۆڵا (Steel box girder bridge)
| درێژیی گشتی = ٨٦٦ مەتر (٢،٨٤١ پێ)
| درێژترین مەودا = ٢٣٤ مەتر (٧٦٨ پێ)
| ئەندازیاری نەخشەسازیی = Ove Arup and Partners
| بەڵێندەر = RDL-Graham Joint Venture
| کرایەوە = ١٩٨٤
| تێچوو = ٢٩.٦ ملیۆن پاوەندی ستەرلینگ (لە ساڵی ١٩٨٤)
}}

'''پردی فۆیڵ''' (بە ئینگلیزی: Foyle Bridge) پردێکی ڕێگای سەرەکییە لە شاری [[دێری]]، [[ئیرلەندای باکوور|ئایرلەندی باکوور]]. پردەکە ڕێگای A2 بەسەر [[ڕووباری فۆیڵ]]دا دەگوازێتەوە و دووەم درێژترین پردە لە دوورگەی ئایرلەند. ئەم پردە وەک پێکھاتەیەکی ئەندازیاریی گرنگ و خاڵێکی دیاری شارەکە دادەنرێت.&lt;ref name=&quot;wiki&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Foyle_Bridge |سەردێڕ=Foyle Bridge |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wesley&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.wesleyjohnston.com/roads/a515foylebridge.html |سەردێڕ=A515 Foyle Bridge, Londonderry |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو و دروستکردن ==
پردی فۆیڵ لە ساڵی ١٩٨٤ بە ڕووی ھاتوچۆدا کرایەوە و بووە ھۆی گۆڕانکارییەکی بەرچاو لە شێوازی ھاتوچۆ لە شاری دێری، بەوەی کە ڕێگایەکی بازنەیی خێرای لە باکووری شارەکەدا بۆ ئۆتۆمبێلەکان دابین کرد. پردەکە لەلایەن کۆمپانیای ئەندازیاریی Ove Arup and Partners نەخشەسازیی بۆ کراوە و لەلایەن کۆمپانیای ھاوبەشی RDL-Graham Joint Venture جێبەجێ کراوە. تێچووی تەواوی پڕۆژەکە لەو کاتەدا ٢٩.٦ ملیۆن پاوەندی ستەرلینگ بوو.&lt;ref name=&quot;wesley&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;dublinbridges&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.bridgesofdublin.ie/bridge-building/famous-bridges/foyle-bridge-1984 |سەردێڕ=Foyle Bridge (1984) |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.bridgesofdublin.ie/bridge-building/famous-bridges/foyle-bridge-1984 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:Foyle bridge, underside.jpg|وێنۆک|چەپ|دیمەنی ژێرەوەی پردەکە کە پێکھاتە پۆڵاینەکەی پیشان دەدات.]]

== نەخشە و پێکھاتە ==
پردەکە لە ڕووی پێکھاتەوە پردێکی تیرچەی سندوقی پۆڵای بەردەوامە (continuous steel box girder) کە درێژیی گشتییەکەی دەگاتە ٨٦٦ مەتر (٢،٨٤١ پێ). پردەکە لە سێ مەودای سەرەکی پێکدێت کە درێژترین مەودای ناوەڕاستی ٢٣٤ مەترە، لەگەڵ دوو ڕێڕەوی نزیکبوونەوەی کۆنکرێتی لە ھەردوو لایەوە. بۆ ماوەی ٢٥ ساڵ، واتا تا کردنەوەی پردی ڕووباری سویر لە ساڵی ٢٠٠٩، پردی فۆیڵ درێژترین پرد بوو لە تەواوی دوورگەی ئایرلەند.&lt;ref name=&quot;buildings&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.buildingsofireland.ie/buildings-search/building/40907132/foyle-bridge-glenfad-county-donegal |سەردێڕ=Foyle Bridge, Glenfad, COUNTY DONEGAL |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250616011919/https://www.buildingsofireland.ie/buildings-search/building/40907132/foyle-bridge-glenfad-county-donegal |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wiki&quot; /&gt;

== گرنگی و بەکارھێنان ==
پردی فۆیڵ پەیوەندییەکی ستراتیژیی ھاتوچۆ لەنێوان دوو بەری ڕووباری فۆیڵدا دابین دەکات و بەشێکی لە تۆڕی ڕێگاوبانی ناوچەکە. بەھۆی بەرزییەکەی و شوێنە کراوەکەیەوە، پردەکە زۆرکات ڕووبەڕووی بای بەھێز دەبێتەوە. ئەمەش وای کردووە کە لە کاتی بای بەرزدا، پردەکە بەڕووی ئۆتۆمبێلی بەرز و ھەندێکجاریش بەڕووی پیادەدا دابخرێت بۆ پاراستنی سەلامەتی. سەرەڕای ئەمەش، پردەکە وەک پێکھاتەیەکی نژیاروانیی سەرنجڕاکێش دادەنرێت کە دیمەنێکی جوانی بە باکووری شارەکە بەخشیوە.&lt;ref name=&quot;wiki&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;buildings&quot; /&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ئایرلەندی باکوور|ئەندازیاری|نژیاروانی| شانشینی یەکگرتوو}}
{{پۆلی کۆمنز|Foyle Bridge}}

[[پۆل:پردەکانی ئایرلەندی باکوور]]</text>
      <sha1>th89m96jqswdxcbtz1p5qyyejvda9gm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پردی کوایل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290306</id>
    <revision>
      <id>1581218</id>
      <parentid>1526649</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:31:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٢ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5638" sha1="9txy244ytce9x4vqan4v3lkbanh4kck" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی پرد
| ناوی فەرمی = پردی کوایل
| ناوی خۆماڵی = Quoile Bridge
| وێنە = Crossing the River Quoile - geograph.org.uk - 350120.jpg
| شرۆڤەی وێنە = شەمەندەفەرێکی ھێڵی ئاسنی داونپاتریک و کاونتی داون بەسەر پردی کوایلدا دەپەڕێتەوە.
| پەڕینەوە = ڕووباری کوایل
| شوێن = داونپاتریک، کاونتی داون، [[ئایرلەندی باکوور]]
| نەخشەسازیی = پردی تیرچە (Girder bridge)
| کرایەوە = ١٩٥٧
| بەڕێوەبەر = ھێڵی ئاسنی داونپاتریک و کاونتی داون (DCDR)
}}

'''پردی کوایل''' (بە ئینگلیزی: Quoile Bridge) پردێکی شەمەندەفەرە لە نزیک شارۆچکەی داونپاتریک لە کاونتی داون، [[ئیرلەندای باکوور|ئایرلەندی باکوور]]. پردەکە بەشێکە لە ھێڵی ئاسنی یادگاریی داونپاتریک و کاونتی داون (Downpatrick and County Down Railway - DCDR) و بەسەر ڕووباری کوایلدا درێژ دەبێتەوە.&lt;ref name=&quot;wiki&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Quoile_Bridge |سەردێڕ=Quoile Bridge |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
پردی ئێستا لە ساڵی ١٩٥٧ لەلایەن دەسەڵاتی گواستنەوەی ئۆلستەرەوە (Ulster Transport Authority) دروست کرا. ئەم پردە نوێیە جێگەی پردێکی کۆنتری گرتەوە کە لە دار دروست کرابوو و مێژووەکەی بۆ ساڵی ١٩٠٥ دەگەڕایەوە، بەڵام بەھۆی کرمە تایبەتییەکانی ئاوی سوێرەوە زیانی پێ گەیشتبوو. پردی کوایل بەشێک بوو لە تۆڕی ھێڵی ئاسنی بێلفاست و کاونتی داون تاوەکو ھێڵەکە لە ساڵی ١٩٥٨ بۆ ھاتوچۆی گشتی داخرا.&lt;ref name=&quot;wiki&quot;/&gt;

دوای چەندین دەیە لە بەکارنەھێنان، ھێڵی ئاسنی یادگاریی داونپاتریک و کاونتی داون دەستی بەسەر بەشێک لە ھێڵەکەدا گرت و پردەکەیان نۆژەن کردەوە و خستیانەوە گەڕ بۆ مەبەستی گەشتیاری و پاراستنی مێژووی شەمەندەفەر لە ناوچەکەدا.&lt;ref name=&quot;downrail&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.downrail.co.uk/about-us/downpatrick-co-down-railway/ |سەردێڕ=Downpatrick &amp; Co. Down Railway |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی شوباتی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180219090218/http://www.downrail.co.uk/about-us/downpatrick-co-down-railway/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== نۆژەنکردنەوە و پاراستن ==
پردی کوایل وەک پێکھاتەیەکی گرنگی ھێڵە ئاسنینەکە بەردەوام کاری چاکسازی و پاراستنی بۆ دەکرێت. لە ساڵی ٢٠١٣، پردەکە بۆ ماوەیەک داخرا بە مەبەستی ئەنجامدانی کاری نۆژەنکردنەوەی بنەڕەتی. کارەکان بریتی بوون لە بەھێزکردن و چاککردنەوەی پێکھاتەی پردەکە بۆ دڵنیابوون لە سەلامەتیی بەکارھێنانی بۆ شەمەندەفەرە یادگارییەکان. دوای تەواوبوونی کارەکان، پردەکە جارێکی دیکە بە ڕووی گەشتەکاندا کرایەوە.&lt;ref name=&quot;recorder&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.thedownrecorder.co.uk/pages/?title=Quoile_Bridge_reopens_after_remedial_works |سەردێڕ=Quoile Bridge reopens after remedial works |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.thedownrecorder.co.uk/pages/?title=Quoile_Bridge_reopens_after_remedial_works |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

== گرنگیی کولتووری ==
پردی کوایل تەنھا پێکھاتەیەکی ئەندازیاری نییە، بەڵکو بووەتە بەشێک لە دیمەنی سروشتی و کولتووریی ناوچەکە. دیمەنی پەڕینەوەی شەمەندەفەر بەسەر پردەکەدا بووەتە جێی سەرنجی ھونەرمەندان، وەک لە تابلۆی «پردی کوایل، داونپاتریک» لەلایەن ڕۆبێرت تایلۆر کارسۆنەوە دەردەکەوێت، کە لە ساڵی ١٩٦٠ کێشراوە.&lt;ref name=&quot;artuk&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://artuk.org/discover/artworks/quoile-bridge-downpatrick-320792 |سەردێڕ=Quoile Bridge, Downpatrick |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ }}{{بەستەری مردوو|url=https://artuk.org/discover/artworks/quoile-bridge-downpatrick-320792 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; ئەمڕۆ، پردەکە ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت لەو ئەزموونە مێژوویییەی کە ھێڵی ئاسنی یادگاریی داونپاتریک پێشکەشی سەردانیکەرانی دەکات.&lt;ref name=&quot;downrail&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{تووڵی دەروازە|ئەندازیاری|شەمەندەفەر|شانشینی یەکگرتوو}}

[[پۆل:پردەکانی ئایرلەندی باکوور]]</text>
      <sha1>9txy244ytce9x4vqan4v3lkbanh4kck</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لەشکرکێشیی سۆران بۆ سەر بادینان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291149</id>
    <revision>
      <id>1581613</id>
      <parentid>1554298</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T11:02:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <origin>1581613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15451" sha1="jz3rjh1gw0pkl8jtmww9fq7l3mgsg3i" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Infobox military conflict|conflict=ھێرشی سۆران بۆ سەر بادینان|width=|partof=[[شۆڕشی میر محەممەد|شۆڕشی ڕەواندز]]، [[شەڕی سۆران و عوسمانی (١٨٣٣-١٨٣٥)|یەکەمین شەڕی سۆران و عوسمانی]]|image=Soran Expansion.jpg|caption=نەخشەی فراوانبوونەکانی سۆران لە سەردەمی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]] لە کاتی گرتنی میرنشینەکانی بادینان و داسنی و پەلھاوێشتن بۆ ناوجەرگەی [[باکووری کوردستان]]|date=١٨٣٢–١٨٣٣|place=[[میرنشینی بادینان]]
* [[ئاکرێ]]
* [[ئامێدی]]
* [[بەعشیقە]]
* [[مووسڵ]]|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=|result=[[پەڕگە:Soran Emirate Flag2.png|Flag of the Soran Emirate|25px]] [[میرنشینی سۆران|سۆران]] سەرکەوتنی بەدەستھێنا
* [[ئاکرێ]] گەمارۆدرا و گیرا
* [[ئامێدی]] گەمارۆدرا و گیرا
* [[میرنشینی بادینان]] بە سۆران لکێنرا و پەیوەستی [[ڕەواندز]] کرا
* [[ڕەسووڵ بەگ]]ی برای میر محەممەد بوو بە حاکمی بادینان|status=|combatants_header=|combatant1={{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میرنشینی سۆران|سۆران]]|combatant2=[[پەڕگە:Bohtan Flag.jpg|22px]] [[میرنشینی بادینان|بادینان]]{{ھن}}{{flagicon image|Êzîdxan Protection Force.svg}} [[میرنشینی شێخان|ئێزیدییەکان]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians.svg}} [[ئاشوورییەکان]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire 1826.svg}} [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکان]]|combatant3=|commander1={{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[ڕەسووڵ بەگ]]{{ھن}}[[پەڕگە:Bohtan Flag.jpg|22px]] [[مووسا پاشای بادینان|مووسا پاشا]]|commander2=[[پەڕگە:Bohtan Flag.jpg|22px]] [[سەعید پاشای بادینان|سەعید پاشا]]{{ھن}}[[پەڕگە:Bohtan Flag.jpg|22px]] [[ئیسماعیل پاشای دووەم|ئیسماعیل پاشا]]{{ھن}}{{flagicon image|Êzîdxan Protection Force.svg}} [[میر عەلی بەگی داسنی|عەلی بەگ]]{{Executed}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire 1826.svg}} [[ڕەشید محەممەد پاشا|ڕەشید بەگ]]|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=زۆرتر|strength2=کەمتر|strength3=|casualties1=کەمتر|casualties2=قوڕستر و زۆرتر|casualties3=|notes=|campaignbox=}}

'''لەشکرکێشیی سۆران بۆ سەر بادینان''' ئاماژەیە بۆ لەشکرکێشی و ھێرشە گەورەکەی [[میرنشینی سۆران]] بە سەرکردایەتیی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەدی پاشای ڕەواندز]] بۆ سەر [[میرنشینی بادینان]] (بەھدینان) لە ساڵی ١٨٣٢–١٨٣٣. لەشکرکێشییەکەی سۆران بۆ سەر بادینان بەشێک بوو لە [[شۆڕشی میر محەممەد|ھەوڵەکانی میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] بۆ یەکخستنی ھەموو میرنشینە کوردییەکان و فراوانکردنی سنوورەکانی [[میرنشینی سۆران]] بە ئامانجی یەکخستنی [[کوردستان|خاکە کوردییەکان]] و پێکھێنانی کوردستانێکی سەربەخۆ و ڕزگاربوون لەژێر دەستی ھەردوو دەوڵەتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] و [[ئێرانی قاجاڕی|قاجاڕی]].

== پێشینە ==
لە ساڵی ١٨١٣دا [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]]ی ناسراو بە پاشای گەورە یان پاشای کۆرە جێگەی [[مستەفا بەگ]]ی باوکی گرتەوە و مستەفا بەگیش لە ساڵی ١٨٢٦دا کۆچی دواییی کرد. ھەر کە میر محەممەد ھاتە سەر حوکم دەستی کرد بە پێشخستنی میرنشینەکەی لە ڕووی سەربازییەوە و سوپایەکی ڕێکخراو و پڕچەکی پێکھێنا و لە بوارەکانی دروستکردنی چەک و تەقەمەنیشدا چەندین کارخانەی دروستکردنی چەک و [[تۆپ (چەک)|تۆپی]] دروست کرد. ئەم میرە دەستی کرد بە فراوانکردنی دەسەڵاتەکەی بۆ ناوچەکانی دەوروبەری بە ئامانجی یەکخستنی خاکی کوردستان. بەمەش لە سەرەتادا دەستی کرد بەوەی کە میرنشینە کوردییەکانی تر بھێنێتە ژێر ڕکێفی خۆیەوە. سەرەتا دەستی کرد بە سەندنەوەی خاکەکانی سۆران لە [[میرنشینی بابان]] و لە سەرەتادا [[گەمارۆدانی ھەولێر (١٨٢٢)|گەمارۆی ھەولێریدا]] و دەسەڵاتی خۆی بە تەواوەتی بەسەر ھەموو ناوچەکانی پارێزگای ھەولێری ئێستا چەسپاند سنوورەکەی گەیاندە سەر [[زێی بچووک]] و بەرەو پێشتریش و لەم لاوەش تاوەکوو [[پردێ]] و [[کەرکووک]]. لە ئەنجامیشدا زۆر بە سەرکەوتوویی ھەموو ئەو شوێنانەی گرت و میرنشینی بابانیش بەرامبەر ئەو سوپا گەورەیەی سۆران خۆی نەگرت و ھەموو ناوچەکانی خستە ژێر دەسەڵاتی سۆران لە ماوەیەکی کەمدا.

لەم ماوەیەشدا لەشکری سۆران ڕووی کردە ناوچەکانی موکڕیان و بە سەرکەوتوویی [[فەتحکردنی موکریان لەلایەن میر محەممەدەوە|لەژێر دەستی قاجاڕییەکان دەری ھێنا]]. تاوەکوو ساڵی ١٨٣١، ڕووی کردە لای [[زێی گەورە]] و ڕۆژھەڵاتی [[مووسڵ]] و دەڤەری ئێزیدییەکان و بە لەشکرێکی گەورەوە لەسەر [[زێی گەورە]] پەڕییەوە و تاوەکوو ساڵی ١٨٣٢ ھەموو ئەو ناوچانەی گرت و [[کۆمەڵکوژیی ئێزیدییەکان لەلایەن سۆران|کوشتارێکی زۆریشی لە دەڤەری ئێزیدییەکان کرد]].

== ھێرشکردنە سەر بادینان ==
=== ھێرشی یەکەم ===
ساڵێک دواتر، واتا ساڵی ١٨٣٣، [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەدی پاشای ڕەواندز]] لەشکرێکی گەورە و بە ھێزی وێکنا و بە یارمەتی و پاڵپشتییەکانی [[مووسا پاشای بادینان]]{{تێبینی|مووسا پاشای بادینان یەکێک بوو لە ئەندامانی بنەماڵەی میرانی بادینان؛ بەڵام دووژمنی [[سەعید پاشای بادینان|سەعید پاشا]] بوو، ھەر بۆیە لایەنی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]]ی گرت و پاڵپشتیی کرد لە دژی سەعید پاشا.}}، لەشکرەکە ڕووی کردە [[ئاکرێ]] و لە دوای چەند شەڕ و پێکدادانێک لە نێوان ھێزەکانی سۆران و ھێزەکانی [[ئیسماعیل پاشای دووەم|ئیسماعیل پاشای بادینان]] شاری [[گەمارۆدانی ئاکرێ|ئاکرێی گەمارۆدا]] و دوای ماوەیەکی کورت شارەکەی گرت و ئیسماعیل پاشاش ڕای کرد. لە پاش ئاکرێ، میر محەممەد چووە سەر دەڤەری زێبار و لەشکری [[سەعید پاشای بادینان|سەعید پاشای]] شکاند و ئەوێشی گرت. دواتر لەشکری سۆران چووە سەر شاری [[ئامێدی]]، دواتر [[گەمارۆدانی ئامێدی|گەمارۆی ئامێدییان دا]] و بە سەرکەوتووانە شاری ئامێدی لەلایەن ھێزەکانی سۆران و میر محەممەدەوە گیرا و سەعید پاشای بە دیل گرت و لەو وڵاتەی دەرکرد و لە پاشدا مووسا پاشای کرد بە حاکمی ئامێدی. لە پاش گرتنی [[ئامێدی]] و [[دھۆک]]، ڕووی کردە شاری [[زاخۆ]] و ئەوێشی گرت. لە پاش زاخۆ ڕووی کردووەتە ئێزیدییانی لای [[بەعشیقە]] و کوشتارێکی زۆری بەسەریاندا ھێنا و عەلی بەگی سەرکردەیانی گرت و لە ڕەواندز بۆ ماوەی دوو ساڵ زیندانی کرا و کوژرا، دەشگوترێ لە دوای شەڕەکە لە [[تاڤگەی گەلیی عەلی بەگ|گەلیی عەلی بەگ]] لە سێدارە دراوە و دواتر گەلییەکە ناوی ئەوی وەرگرتووە. دواتر ڕووی کردووەتە [[جزیر|جزیرە]] و [[مێردین|ماردین]].

=== ھێرشی دووەم ===
[[پەڕگە:Views around Akre on Nawroz 2018 05.jpg|وێنۆک|[[ئاکرێ]]]]
لە پاشدا، خەڵکی ئامێدی و بادینان مووسای پاشای حاکمیان وەدەرنا و دووبارە سەعید پاشایان کردەوە بە حاکم و ئەم ھەواڵەش گەیشت بە میر محەممەد پاشای ڕەواندز و دووبارە و سەرلەنوێ لەشکرێکی گەورەی ئامادە کرد و دەوری شاری مووسڵی دا و دواتر ڕووی کردەوە ئامێدی و بۆ ماوەی سێ مانگ [[دووەم گەمارۆدانی ئامێدی|گەمارۆی ئامێدیی دا]] و لە دواییدا شارەکە خۆی بە دەستەوە دا و سەعید پاشاشیان ڕادەستی میر محەممەد کرد. دواتر میر محەممەد باجی ناگوێڕایەڵی و دژایەتیکردنی خەڵکی ئامێدیی بە خراپە دا و زۆری لێیان کوشت. لە پاشدا میر محەممەد [[ڕەسووڵ بەگ]]ی برای خۆی کرد بە حاکمی [[ئامێدی]] و ئیتر بادینان بە تەواوەتی لکێنرا و پەیوەست کرا بە [[ڕەواندز]].

=== لە شەڕە گرنگەکان ===
* [[گەمارۆدانی ئاکرێ]]
* [[گەمارۆدانی ئامێدی]]
* [[دووەم گەمارۆدانی ئامێدی]]

== دەرئەنجام ==
[[پەڕگە:Soran Emirate.jpg|وێنۆک|نەخشەی میرنشینی سۆران لە لووتکەی دەسەڵاتەکەیدا، لە سەردەمی میر محەممەدی ڕەواندز]]
[[میرنشینی سۆران]] کۆنتڕۆڵی تەواوەتیی [[میرنشینی بادینان]] و دەڤەری ئێزیدییەکان ھەموو ناوچەکانی و تاوەکوو [[مووسڵ|مووسڵیشی]] گرتە دەست. [[ئامێدی]]ی پایتەختی بادینانیش کەوتە ژێر حوکمی ڕاستەوخۆی [[ڕەواندز|ڕەواندزەوە]]. لە شوێنی مووسا پاشا کە یەکەم جار لەلایەن میر محەممەدەوە کرا بە حاکمی ئامێدی، [[ڕەسووڵ بەگ]] کرا بە حاکمی ئامێدی کە برای [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] بوو. میر محەممەدیش بەردەوام بوو لە فراوانکردنی دەسەڵاتەکەی دژ بە ھەردوو دەوڵەتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] و [[ئێرانی قاجاڕی|قاجاڕی]] و پاڵپشتیشی لە ھاوپەیمانەکەی کە [[ئەیالەتی میسر|میسری]] [[محەممەد عەلی پاشا]] بوو دەکرد لە دژی دەوڵەتی عوسمانی و ھەموو میرنشینەکانیشی خستە ژێر ڕکێفی خۆیەوە.

لە دوای [[دووەم شەڕی سۆران و عوسمانی|دووەمین شەڕی سۆران و عوسمانی]] و سەرکەوتنی عوسمانییەکان و لەناوچوونی میر محەممەد، [[ئیسماعیل پاشای دووەم|ئیسماعیل پاشای بادینان]] ھاتە مەیدان و میرنشینەکەی گرتە دەست؛ بەڵام زۆری پێ نەچوو، سەدری ئەعزەم مستەفا ڕەشید پاشا بەخۆی و لەشکرەکەیەوە ھاتە سەری و [[گەمارۆدانی ئامێدی (١٨٤٣)|گەمارۆی ئامێدییدا]] و ناردییە بەغدا و لەوێ حەپسکرا و لە حەپسخانەدا گیانی لەدەستدا و [[میرنشینی بادینان]] بە تەواوەتی ھەڵوەشایە و لەناوچوو لە ساڵی ١٨٤٣.

== تێبینییەکان ==
{{تێبینییەکان}}

== سەرچاوەکان ==
* [[خولاسەیەکی تاریخی کورد و کوردستان|تاریخی کورد و کوردستان]]، [[محەممەد ئەمین زەکی بەگ]]، بەرگی (١)، [https://books.vejin.net/ck/text/28360 تەشەبووسی محەممەد پاشای ڕەواندزی].
* [[خولاسەیەکی تاریخی کورد و کوردستان|تاریخی کورد و کوردستان]]، [[محەممەد ئەمین زەکی بەگ]]، بەرگی (٢)، [https://books.vejin.net/ck/text/28486 حکوومەتی پاشا کۆرە].
* چەند لێکۆڵینەوەیەک لە مێژووی بابان و سۆران و بۆتان، کاوس قەفتان، [https://books.vejin.net/ck/text/13119 میرنشینی پاشای کۆرە، ھۆی بەرزبوونەوە و ڕووخانی].
* ''[https://drive.google.com/file/d/1lBUwkrx2bWAD_OzMppimk0lB8Z6Sbp9E/view کۆمەڵایەتییەکان (٩)]''، بەشی مێژوو. لا ٤٦.
* ''[https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/56573.PDF?ver=130261230090000000 شەڕەفنامە].'' لاپەڕە ٣٥١.
* {{بیرخستنەوە|دوایین=Ates |یەکەم=Sabri |سەردێڕ=The End of Kurdish Autonomy: The Destruction of the Kurdish Emirates in the Ottoman Empire |ڕێکەوت=٢٠٢١|ئیش=The Cambridge History of the Kurds |پەڕەکان=٧٦|editor-last=Gunes |editor-first=Cengiz |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-the-kurds/end-of-kurdish-autonomy/9FA3CB919480C3748DA40C082FC2E5BF |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|شوێن=Cambridge |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |ژپنک=٩٧٨-١-١٠٨-٤٧٣٣٥-٤|editor2-last=Bozarslan |editor2-first=Hamit |editor3-last=Yadirgi |editor3-first=Veli}}.
{{شریتی دەروازە|شەڕ|مێژوو|کوردستان|پارێزگای دھۆک|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}}
[[پۆل:شەڕەکان]]
[[پۆل:دەیەی ١٨٣٠]]
[[پۆل:١٨٣٢]]
[[پۆل:١٨٣٣]]
[[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی سۆران]]
[[پۆل:میرنشینی سۆران]]
[[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی بادینان]]
[[پۆل:میرنشینی بادینان]]
[[پۆل:مێژووی کوردستان]]
[[پۆل:مێژووی کورد]]
[[پۆل:پارێزگای دھۆک]]</text>
      <sha1>jz3rjh1gw0pkl8jtmww9fq7l3mgsg3i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شەڕی سۆران و قاجاڕی (١٨٢٩–١٨٣٤)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291997</id>
    <revision>
      <id>1581217</id>
      <parentid>1581172</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:27:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1581217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34107" sha1="j6cp6rxcz88qaoww283i08gn8a1wsr5" xml:space="preserve">{{پاڵاوتنی وتاری باش|٥ی ئایاری ٢٠٢٦}}
{{Infobox military conflict
|conflict= شەڕی سۆران و ئێران
|width=
|partof=
|image= 1836 review of troops by Ghahreman Mirza, son of Abbas Mirza, in the plain of Leydjan near Ravandouz. Watercolour by Colombari.jpg
|caption= سەربازانی [[ئێرانی قاجاڕی|قاجاڕی]] لە نزیک [[ڕەواندز]] لە ساڵی ١٨٣٦
|date= ١٨٢٩ ھەتا ١٨٣٤
|place= سنوورەکانی نێوان عوسمانی و قاجاڕی، [[موکریان]]
|coordinates=
|map_type=
|map_relief=
|latitude=
|longitude=
|map_size=
|map_marksize=
|map_caption=
|map_label=
|territory= [[ئێرانی قاجاڕی|ئێران]] دەستبەرداری [[موکریان]] و [[پارێزگای ورمێ]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] دەبێت&lt;ref name=&quot;Bajalan&quot;&gt;{{cite thesis |last=Ghalib |first=Sabah Abdullah |title=The Emergence of Kurdism with Special Reference to the Three Kurdish Emirates within the Ottoman Empire 1800–1850 |publisher=University of Exeter |location=Exeter |year=2011 |url=https://ore.exeter.ac.uk/articles/thesis/The_Emergence_of_Kurdism_with_Special_Reference_to_the_Three_Kurdish_Emirates_within_the_Ottoman_Empire_1800-1850/29691950 |type=PhD thesis}}&lt;/ref&gt;
|result= [[پەڕگە:Soran Empire flag in the shape of coat of arms.png|Soran Emirate flag|15px]] سەرکەوتنی کوردانی [[میرنشینی سۆران|سۆران]]&lt;ref name=&quot;Bajalan&quot;/&gt;
|status=
|combatants_header=
|combatant1= {{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میرنشینی سۆران]]|combatant2= {{Tree list}}
*{{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} [[ئێرانی قاجاڕی]]
** {{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} [[میرنشینی ئەردەڵان|ئەردەڵان]]
|commander1= {{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]]
|commander2= {{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} [[عەباس میرزا|عەبباس میرزا]]{{ھن}}{{Tree list}}{{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} [[محەممەد شا]]
** {{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} ئەمیر نیزام
*{{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} سەرتیپ محەممەد خان
|units1=
|units2=
|strength1= نەزانراو
|strength2= نەزانراو
|casualties1= قورس
|casualties2= قورس
|notes=
|campaignbox=
}}

'''شەڕی سۆران و ئێران''' یاخود '''شەڕی قاجاڕی و سۆران''' زنجیرەیەک شەڕی سنووریی نێوان [[ئێرانی قاجاڕی|ئێرانی قاجاڕ]] و [[میرنشینی سۆران]] بوو لە ساڵی ١٨٢٩ تا ١٨٣٤. لە خاکە کوردییەکانی نێوان [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی]] ئەمڕۆ و [[ڕۆژاوای ئێران|ڕۆژئاوای ئێران]] ڕوویدا. شەڕەکە لەو کاتەوە دەستی پێکرد کە [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]]، فەرمانڕەوای [[میرنشینی سۆران]]، زۆر گوندی کوردنشینی داگیرکرد کە لەژێر دەسەڵاتی قاجاڕیدا بوون. ھێزەکانی ئێران چەند جارێک ھەوڵیاندا ڕێگریی لێبکەن، بەڵام نەیانتوانی ناوچە و قەزا سنوورییەکان بگرنەوە. بە ھۆی ئەمەوە زۆرێک لە نووسەرانی کورد و ئێرانی لەو ململانێیە میرنشینی سۆران وەک سەرکەوتوو لە شەڕەکەدا وەسف دەکەن.&lt;ref name=&quot;Bajalan&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation thesis cs1&quot; id=&quot;CITEREFGhalib2011&quot;&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;208&quot;&gt;Ghalib, Sabah Abdullah (2011). &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;209&quot;&gt;[https://ore.exeter.ac.uk/articles/thesis/The_Emergence_of_Kurdism_with_Special_Reference_to_the_Three_Kurdish_Emirates_within_the_Ottoman_Empire_1800-1850/29691950 ''The Emergence of Kurdism with Special Reference to the Three Kurdish Emirates within the Ottoman Empire 1800–1850''] (PhD thesis). &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;210&quot;&gt;Exeter: University of Exeter.&lt;/span&gt;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KurdishFrontier&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ateş|یەکەم=Sabri|سەردێڕ=Ottoman-Iranian Borderlands: Making a Boundary, 1843–1914|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨١١٠٧٠٣٣٦٥٨|شوێن=Cambridge|پەڕەکان=٣١–٨٥|chapter=The Kurdish Frontier and Ottoman–Qajar Relations}}&lt;/ref&gt;

== پێشینە ==
لە سەرەتای ساڵانی ١٨٠٠دا، سنووری نێوان [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] و [[ئێرانی قاجاڕی|ئێرانی قاجاڕ]] لە [[کوردستان]] بە ڕوونی جێگیر نەکرابوو. میرنشینە ناوخۆیییە کوردییەکانی وەک [[میرنشینی بابان|بابان]] و [[میرنشینی ئەردەڵان|ئەردەڵان]] و [[میرنشینی سۆران|سۆران]] زلھێزی گرنگ بوون لەم ناوچە سنوورییانەدا. عوسمانییەکان و قاجاڕەکان زۆرجار ھەوڵیان دەدا حکومڕان و فەرمانڕەوا کوردەکان بۆ لای خۆیان ڕابکێشن، یاخود لاوازیان بکەن، بۆ ئەوەی میحوەری پێشەوە کۆنترۆڵ بکەن.&lt;ref name=&quot;KurdishFrontier2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ateş|یەکەم=Sabri|سەردێڕ=Ottoman-Iranian Borderlands: Making a Boundary, 1843–1914|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨١١٠٧٠٣٣٦٥٨|شوێن=Cambridge|پەڕەکان=٣١–٨٥|chapter=The Kurdish Frontier and Ottoman–Qajar Relations}}&lt;/ref&gt;

لە نێوان ساڵانی ١٨٢١ بۆ ١٨٢٣ [[شەڕی عوسمانی و ئێران (١٨٢١–١٨٢٣)|شەڕی عوسمانی و ئێران]] لە ساڵانی ١٨٢١ – ١٨٢٣ ھاوسەنگیی ھێزی ناوچەکەی گۆڕی. [[عەباس میرزا|عەبباس میرزا]] شازادەی جێنشینی [[قاجاڕەکان|قاجاڕ]] ھێرشی کردە سەر [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ڕۆژھەڵاتی ئاناتۆڵ]] و بەشێک لە [[کوردستانی عوسمانی]]. دوای شەڕ، یەکەمین [[پەیمانەکانی ئەرزڕۆم|پەیمانی ئەرزەڕۆم]] سنوورە کۆنەکانی بە گشتی پشتڕاست کردەوە، بەڵام زۆرێک لە پرسیارەکانی میحوەڕی ناوخۆیی بە کراوەیی مانەوە.&lt;ref name=&quot;Farmanfarmaian&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=War and Peace in Qajar Persia: Implications Past and Present|بڵاوکەرەوە=Routledge|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨١١٣٤١٠٣٠٨٩|editor-last=Farmanfarmaian|editor-first=Roxane|شوێن=London}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵانی ١٨٢٠دا میر محەممەد پاشای ڕەواندزی میرنشینی سۆرانی کرد بە یەکێک لە بەھێزترین دەوڵەتە کوردییەکان. لە ڕەواندزی پایتەختەکەیەوە دەسەڵاتی بەسەر ھەولێر و سلێمانی و بادینان و کەرکووک و مووسڵ و چەندین ناوچەی دیکەدا فراوانتر کرد کە دەکاتە ھەرێمی کوردستانی ئەمڕۆ و وە لە دواییشدا پەلی ھاوێشت بۆ [[باکووری کوردستان]] و [[ڕۆژاوای کوردستان|ڕۆژئاوای کوردستانیش]]. سەرچاوە کورد و فارسەکان ھەردووکیان میرنشینەکەیان بە میرنشینێکی دەوڵەمەند و ئارام و فەرمانڕەوایییێکی باش وەسف دەکەن، بەڵام ھەروەھا زۆر بەرزخواز و ھەندێک جار تووندڕەویش بوو بەرامبەر دراوسێکان و کەمایەتییە ئاینییەکان.&lt;ref name=&quot;Hazni2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Emami |یەکەم=Khalid |دوایین٢=Jan Ahmadi |یەکەم٢=Fatemeh |دوایین٣=Aghajari |یەکەم٣=Seyyed Hashem |ساڵ=٢٠١٩|سەردێڕ=مبانی مشروعیت «امرا» در امارت‌ھای کرد (از قرن ۱۰ ھجری تا ۱۳ ھجری / ۱۶ تا ۱۹م) |trans-title=The bases of legitimacy of the emirs in Kurdish emirates (10th–13th centuries AH / 16th–19th centuries AD) |ناونیشان=https://civilica.com/doc/1126289 |journal=Jostārhā-ye Tārīkhī |زمان=fa |بەرگ=١٠|issue=1}}&lt;/ref&gt; فراوانبوونەکەی زوو گەیشتە سنووری [[ئێرانی قاجاڕی]] و [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].

== ڕێگاکێشان بەرەو شەڕ ==
[[پەڕگە:Soran Emirate.jpg|وێنۆک|میرنشینی سۆران لە لووتکەی دەسەڵاتەکەیدا لە سەردەمی میر محەممەدی پاشای ڕەواندز. کە بە نزیکەیی خاکەکانی ھەر چوار پارچەی کوردستانی دەگرتەوە]]
تا ساڵی ١٨٢٩ [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]] دەستی کرد بە جووڵە بۆ ئەو ناوچانەی کە [[ئێرانی قاجاڕی]] وەک سنووری کوردیی خۆی دەیبینی. نامەیەکی ئەمیر نیزامی بەرپرسی قاجاڕ بۆ وەزیری گەورەی عوسمانی ھەیە کە گلەییی ئەوە دەکات کە «پاشا و فەرماندەکانی سۆران» زۆر گوندی کوردیی ئێرانیان گرتووە، لەوانەش شوێنەکانی ناوچەی [[موکریان|موکڕیان]] وەک [[ناوچەی لاجان|لاجان]]، [[مەھاباد|سابڵاغ]] (مەھابادی ئەمڕۆ) و [[سەردەشت]]. ھەروەھا لە نامەکەدا ھاتووە کە میر محەممەد ھەڵیکوتاوەتە سەر [[سەڵماس]] و [[ورمێ]].&lt;ref name=&quot;Bajalan2&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation thesis cs1&quot; id=&quot;CITEREFGhalib2011&quot;&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;208&quot;&gt;Ghalib, Sabah Abdullah (2011). &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;209&quot;&gt;[https://ore.exeter.ac.uk/articles/thesis/The_Emergence_of_Kurdism_with_Special_Reference_to_the_Three_Kurdish_Emirates_within_the_Ottoman_Empire_1800-1850/29691950 ''The Emergence of Kurdism with Special Reference to the Three Kurdish Emirates within the Ottoman Empire 1800–1850''] (PhD thesis). &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;210&quot;&gt;Exeter: University of Exeter.&lt;/span&gt;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

ئەم کردەوانە بەشێک بوو لە ململانێیەکی بەرفراوانتر بۆ نفووز لە [[کوردستان]] لە نێوان [[ئەستەمبوڵ|ئەستەنبوڵ]] و [[تاران]]. [[قاجاڕەکان|حکوومەتی قاجاڕی]] ترسی ئەوەی ھەبوو کە [[میرنشینی سۆران|میرنشینی زلھێزی سۆران]] سنوورەکانی زیاتر بەرەو [[ڕۆژاوای ئێران|ڕۆژئاوا]] پاڵ بنێت و زیان بە دەسەڵاتی ئێران بگەیەنێت بەسەر ناوچە کوردییەکانیدا. لە ھەمان کاتدا [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکان]] لە خەمی میر محەممەدیشدا بوون، چوونکە لە ناو خاکەکانی عوسمانیدا زۆر بەھێز ببوو و زۆر بەھێزتریش دەبوو. ئەمەش بەو مانایە بوو کە ھەردوو ئیمپراتۆریەتەکە میرنشینی سۆرانیان وەک کێشەیەک دەبینی، بەڵام لە ساڵانی ١٨٢٩–١٨٣٤دا بە شێوەیەکی سەرەکی ئێرانی قاجاڕی بوو کە ڕووبەڕووی ھێرشی ڕاستەوخۆی سۆران و لەدەستدانی خاک بووەوە لە دیوی میحوەڕەکەی.&lt;ref name=&quot;KurdishFrontier6&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ateş|یەکەم=Sabri|سەردێڕ=Ottoman-Iranian Borderlands: Making a Boundary, 1843–1914|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨١١٠٧٠٣٣٦٥٨|شوێن=Cambridge|پەڕەکان=٣١–٨٥|chapter=The Kurdish Frontier and Ottoman–Qajar Relations}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KurdMem4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmemoryprogramme.com/history-of-the-kurds/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Kurdistan Memory Programme |سەردێڕ=History of the Kurds}}&lt;/ref&gt;

== ڕەوتی شەڕەکە ==

=== ھێرشەکانی سۆران بۆ ناو خاکی ئێرانی قاجاڕی ===
[[پەڕگە:Osmanli Ortadogu (Mukrian).jpg|وێنۆک|نەخشەی موکریان]]
قۆناغی یەکەمی شەڕەکە (لە دەوروبەری ١٨٢٩–١٨٣١) بە ھۆی فراوانبوونی سۆرانەوە بوو. ھێزەکانی میر محەممەد ھێرشیان کردە سەر قەزا کوردنشینەکانی دیوی ئێرانی سنوورەکە و داگیریان دەکرد. سەرچاوە کوردی و فارسییەکان بەشێک لە [[موکریان]] لەوانە [[ناوچەی لاجان|لاجان]]، [[مەھاباد|سابڵاغ]] (مەھاباد) و [[سەردەشت]]، ھەروەھا گوندەکانی نزیک [[سەڵماس]] و [[ورمێ]]، وەک ناوچە زیانلێکەوتووەکانی ھەڵکوتانە سەر سۆران یان داگیرکاریی کاتی باس دەکەن.&lt;ref name=&quot;Bajalan5&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation thesis cs1&quot; id=&quot;CITEREFGhalib2011&quot;&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;208&quot;&gt;Ghalib, Sabah Abdullah (2011). &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;209&quot;&gt;[https://ore.exeter.ac.uk/articles/thesis/The_Emergence_of_Kurdism_with_Special_Reference_to_the_Three_Kurdish_Emirates_within_the_Ottoman_Empire_1800-1850/29691950 ''The Emergence of Kurdism with Special Reference to the Three Kurdish Emirates within the Ottoman Empire 1800–1850''] (PhD thesis). &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;210&quot;&gt;Exeter: University of Exeter.&lt;/span&gt;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ZagrosClassic2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= خط کلاسیک و ویژگی های آن در کوردستان|trans-title=The classic line and its features in Kurdistan |ناونیشان=https://zagrosplatform.net/ku/?p=1709 |وێبگە=Zagros Platform |زمان=ckb |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی نیسانی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240415191107/http://zagrosplatform.net/ku/?p=1709 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; خێڵە خۆجێیییەکانی کورد ھەندێک جار لە نێوان عوسمانییەکان و قاجاڕییەکان و سۆراندا لایەنیان دەگۆڕی و ئەمەش دۆخەکەی ئاڵۆزتر دەکرد.

ھەروەھا باسدەکرێت کە میر محەممەد دەسەڵاتی بەسەر ناوچەی کۆتول ([[ماکۆ]])دا چەسپاندووە. دەوترێت کە شکستی بە ھەڵمەتێک ھێناوە کە لە دژییەوە نێردراوە و شارەکانی [[مەراغە]] و [[تەورێز|تەورێزیشی]] ئازاد کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sharafkandi|یەکەم=Sadegh|ناونیشان=https://www.iran-archive.com/sites/default/files/tarikhcheye-jonbeshhaye-mellie-kord-taipi.pdf|سەردێڕ=تاریخچەی جنبشھای ملی کرد|بڵاوکەرەوە=Sadegh Sharafkandi|ساڵ=١٩٨٤|شوێن=Iran|پەڕەکان=٢٢|زمان=Persian|trans-title=History of Kurdish national movements}}&lt;/ref&gt;

لەم ماوەیەدا دەسەڵاتی قاجاڕی لە باکووری ڕۆژئاوا ھێشتا لە شکستەکانی بەرامبەر ڕووسیا و لە کێشە ناوخۆیییەکان بەسەر خۆی دەھاتەوە. ئەمەش توانای عەبباس میرزا و حکوومەتی ناوەندیی سنووردار کرد و توانای نەبوو بۆ ناردنی ھەڵمەتی گەورە یاخود ھەڵمەتی باش و ڕێکخراو لە دژی سۆران. بەڵکوو پشتیان بە ھەڵمەتی سزادانی بچووکتر بەستبوو کە لەلایەن پارێزگارە ناوخۆیییەکان و ھاوپەیمانە خێڵەکییەکانەوە بوو.&lt;ref name=&quot;KurdishFrontier5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ateş|یەکەم=Sabri|سەردێڕ=Ottoman-Iranian Borderlands: Making a Boundary, 1843–1914|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨١١٠٧٠٣٣٦٥٨|شوێن=Cambridge|پەڕەکان=٣١–٨٥|chapter=The Kurdish Frontier and Ottoman–Qajar Relations}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Farmanfarmaian2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=War and Peace in Qajar Persia: Implications Past and Present|بڵاوکەرەوە=Routledge|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨١١٣٤١٠٣٠٨٩|editor-last=Farmanfarmaian|editor-first=Roxane|شوێن=London}}&lt;/ref&gt;

=== ھێرشی دژە-ھێرشی قاجاڕییەکان و چەقبەستوویی ===
لە قۆناغی دووەمی جەنگدا (لە دەوروبەری ١٨٣١–١٨٣٣)، فەرماندەکانی قاجاڕی ھەوڵیان دەدا ھێزەکانی سۆران لە ناوچە داگیرکراوەکان دەربکەن. چەندین پێکدادان لە نێوان چەکدارانی سۆران و ھێزەکانی ئێران لە چیا سەختە سنوورییەکان ڕوویدا. سوپای سۆران ئاشنا و شارەزا بوون بە ناوچەکە و بە خاکی کوردستان و سوودیان لە شوێنی لووتکەی گردەکان و ڕێڕەوی تەسک وەردەگرت. سەرچاوە ھاوچەرخەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ھێزەکانی قاجاڕی ھەندێک جار توانیویانە دووبارە بچنە ناو ناوچە جێناکۆکەکانەوە، بەڵام بۆ ماوەیەکی زۆر نەیانتوانیوە دەستیان بەسەردا بگرن و ھەرگیز نەگەیشتوونەتە ڕەواندز.

لە ھەمان کاتدا میر محەممەد لە لایەنی عوسمانییەکانەوە بەردەوام بوو لە فراوانبوون. لە ساڵی ١٨٣٣ [[جزیر]] (بۆتان، یان جەزیرەی ئیبن عومەر)ی گرت، بە سوودوەرگرتن لە [[شەڕی میسر و عوسمانی (١٨٣١–١٨٣٣)|شەڕی میسر و عوسمانی]] کە کۆنترۆڵی [[ئەستەمبوڵ|ئەستەنبوڵی]] بەسەر [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ڕۆژھەڵاتی ئەناتۆڵیادا]] لاواز کرد. لەم قۆناغەدا دەسەڵاتی سۆران گەیشتە لووتکە. ھەرچەندە ئەم سەرکەوتنانە لە دژی عوسمانییەکان بوون، بەڵام پێگەی میر محەممەدی لە ڕووبەڕووبوونەوەی لەگەڵ ئێرانی قاجاڕیشدا بەھێزتر کرد.

=== ئاگربەستی خۆبەخۆیی و کۆتاییھاتنی شەڕ (١٨٣٣–١٨٣٤) ===
تا ناوەڕاستی ساڵانی ١٨٣٠ ھەردوولا ھۆکاریان ھەبوو بۆ کەمکردنەوەی ململانێ سنوورییەکان. قاجاڕەکان ڕووبەڕووی کێشەی نوێی ناوخۆیی و دەرەکی دەبوونەوە و عەبباس میرزا پێویستی بە ئاشتی بوو لە میحوەری ڕۆژئاوا. لای خۆیەوە میر محەممەد دەبوو کایەی گەشەسەندنی خۆی و دووژمنە نوێیەکانی لە لایەنی عوسمانی بەڕێوەببات. لە ئەنجامدا شەڕەکە بە پەیمانێکی گەورە کۆتاییی نەھات بەڵکوو بە ڕێککەوتنە ناوخۆیییەکان و ھێڵی کۆنترۆڵکردنی دیفاکتۆ کۆتاییی ھات.

نووسەرانی کورد و ئێرانی کە لەسەر ئەم قۆناغە دەنووسن، ئاماژە بەوە دەکەن کە میرنشینی سۆران دەستکەوتەکانی خۆی لە زۆرێک لەو قەزا کوردنشینانەدا پاراستووە کە دەستی بەسەر ئێرانی قاجاڕدا گرتبوو. ھیچ بەڵگەیەک نییە کە ھێزەکانی قاجاڕ دەسەڵاتی میر محەممەدیان لەناوبردبێت یان ناچاریان کردبێت ھەموو گوندە داگیرکراوەکان چۆڵ بکات پێش ئەوەی ھەڵمەتەکانی دواتری عوسمانییەکان دژی سۆران لە ساڵی ١٨٣٦ و ١٨٣٧ بە دەستێوەردانی زلھێزانی ڕۆژاوا دەستپێبکەن. ھەر لەبەر ئەم ھۆکارەش ​​شەڕی ١٨٢٩–١٨٣٤ بە سەرکەوتنێکی ستراتیژی بۆ سۆران وەسف دەکەن، تەنانەت ئەگەر بۆ دانیشتووانی ناوچەکەش تێچووی زۆری ھەبووبێت.&lt;ref name=&quot;Bajalan3&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation thesis cs1&quot; id=&quot;CITEREFGhalib2011&quot;&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;208&quot;&gt;Ghalib, Sabah Abdullah (2011). &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;209&quot;&gt;[https://ore.exeter.ac.uk/articles/thesis/The_Emergence_of_Kurdism_with_Special_Reference_to_the_Three_Kurdish_Emirates_within_the_Ottoman_Empire_1800-1850/29691950 ''The Emergence of Kurdism with Special Reference to the Three Kurdish Emirates within the Ottoman Empire 1800–1850''] (PhD thesis). &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;210&quot;&gt;Exeter: University of Exeter.&lt;/span&gt;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hazni&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Emami |یەکەم=Khalid |دوایین٢=Jan Ahmadi |یەکەم٢=Fatemeh |دوایین٣=Aghajari |یەکەم٣=Seyyed Hashem |ساڵ=٢٠١٩|سەردێڕ=مبانی مشروعیت «امرا» در امارت‌ھای کرد (از قرن ۱۰ ھجری تا ۱۳ ھجری / ۱۶ تا ۱۹م) |trans-title=The bases of legitimacy of the emirs in Kurdish emirates (10th–13th centuries AH / 16th–19th centuries AD) |ناونیشان=https://civilica.com/doc/1126289 |journal=Jostārhā-ye Tārīkhī |زمان=fa |بەرگ=١٠|issue=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zagros&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= خط کلاسیک و ویژگی های آن در کوردستان|trans-title=Lesson 30: The Kurds and Kurdistan from the First World War to the Second World War |ناونیشان=https://zagrosplatform.net/ku/?p=1709 |وێبگە=Zagros Platform |زمان=ckb |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی نیسانی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240415191107/http://zagrosplatform.net/ku/?p=1709 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KurdMem&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmemoryprogramme.com/history-of-the-kurds/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Kurdistan Memory Programme |سەردێڕ=History of the Kurds}}&lt;/ref&gt;

== دەرئەنجام ==
زۆربەی توێژینەوە مۆدێرنەکان کە تیشک دەخەنە سەر میرنشینە کوردییەکان، شەڕی سۆران و قاجاڕی وەک '''سەرکەوتنێک بۆ سۆران''' دەخەنە ڕوو، لەبەر چەند ھۆکارێک:

* میر محەممەد کۆنتڕۆڵی زۆرێک لە ناحیە کوردنشینەکانی دیوی ئێرانی سنوورە کۆنەکەی بە تایبەت لە موکریان و ناوچەکانی نزیکدا ھێشتەوە.
* ھەڵمەتەکانی سزادانی قاجاڕی نە میرنشینی سۆرانیان ڕووخاند نە تێکیانشکاند و نەگەیشتنە ڕەواندزیش.
* کەوتن و ڕووخانی سەرەکیی میرنشینی سۆران دواتر بوو، لە ڕێگەی ھەڵمەتە گەورەکانی ناوەندگەراییی عوسمانی لە دوای دەستێوەردانەکانی زلھێزەکانی ڕۆژئاوا وەک بەڕیتانیا و نەمسا لە ساڵانی ١٨٣٧–١٨٣٨، نەک لەسەر دەستی ھێزەکانی قاجاڕییەوە.&lt;ref name=&quot;KurdishFrontier4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ateş|یەکەم=Sabri|سەردێڕ=Ottoman-Iranian Borderlands: Making a Boundary, 1843–1914|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨١١٠٧٠٣٣٦٥٨|شوێن=Cambridge|پەڕەکان=٣١–٨٥|chapter=The Kurdish Frontier and Ottoman–Qajar Relations}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KurdMem3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmemoryprogramme.com/history-of-the-kurds/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Kurdistan Memory Programme |سەردێڕ=History of the Kurds}}&lt;/ref&gt;

بەڵام شەڕەکە تێچووی مرۆییی قووڕسیشی بەدوای خۆیدا ھێنا. ھەڵکوتانە سەر و گەمارۆدان و جموجۆڵی زۆرەملێ ئازاری پێکھاتە جووتیارەکانی لە ھەردوو دیوی میحوەڕەکەدا دەدا. دواتر یادەوەریی کورد ئەم قۆناغە ھەم وەک خاڵێکی بەرز و لووتکەی دەسەڵاتی کورد لە سەردەمی میر محەممەد و بوونی کورد بە زلھێزێکی ناوچەیی وەبیردەھێنێتەوە ھەم وەک سەردەمی کۆمەڵکوژی و سەرکوتکردنی پێکھاتە غەیرە کوردەکان، لەوانەش دژ بە ئێزیدی و پێکھاتە مەسیحییەکان لە ناوچە فراوانەکەدا.&lt;ref name=&quot;McDowall2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McDowall|یەکەم=David|سەردێڕ=A Modern History of the Kurds|بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨١٨٥٠٤٣٤١٦٠|شوێن=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KurdMem2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmemoryprogramme.com/history-of-the-kurds/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Kurdistan Memory Programme |سەردێڕ=History of the Kurds}}&lt;/ref&gt;

== مێژوونووسی ==
شەڕی قاجاڕی و سۆران ھەمیشە لە کتێبەکانی مێژووی زمانی ئینگلیزیدا وەک شەڕێکی جیاواز مامەڵەی لەگەڵدا ناکرێت یاخود باس ناکرێت. زۆرێک لە بەرھەمە ڕۆژئاوایییەکان تەنیا وەک بەشێک لە خەباتە بەرفراوانەکانی میر محەممەدی ڕەواندز وەک بەشێک لە [[شەڕی سۆران و عوسمانی (١٨٣٣-١٨٣٥)|شەڕی عوسمانی و سۆران (١٨٣٣–١٨٣٥)]] و سیاسەتی میحوەڕ و سنووری عوسمانییەکان و قاجاڕەکان باس لەو شەڕە دەکەن. گێڕانەوەی وردتری زیاتر لە سەرچاوە فارسی و کوردییەکاندا بەدەردەکەون؛

* زۆرجار نووسەرانی کورد (سۆرانی) میر محەممەد وەک سمبولێکی سەرەتاییی ناسیۆنالیزمی کورد و نەتەوەپەروەری دەبینن و شەڕەکانی لەگەڵ ھەردوو عوسمانییەکان و قاجاڕییەکان بە قۆناغی گرێدراوی یەک خەباتی درێژخایەن بۆ ئۆتۆنۆمیی کورد وەسف دەکەن.&lt;ref name=&quot;Zagros2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= خط کلاسیک و ویژگی های آن در کوردستان|trans-title=Lesson 30: The Kurds and Kurdistan from the First World War to the Second World War |ناونیشان=https://zagrosplatform.net/ku/?p=1709 |وێبگە=Zagros Platform |زمان=ckb |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی نیسانی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240415191107/http://zagrosplatform.net/ku/?p=1709 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ZagrosClassic&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= خط کلاسیک و ویژگی های آن در کوردستان|trans-title=The classic line and its features in Kurdistan |ناونیشان=https://zagrosplatform.net/ku/?p=1709 |وێبگە=Zagros Platform |زمان=ckb |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی نیسانی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240415191107/http://zagrosplatform.net/ku/?p=1709 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* مێژوونووسان و وتارنووسانی فارس بەزۆری سەرنجیان لەسەر ئەو زیانانەیە کە ھەڵکوتانەکانی سۆران بۆ سەر قەزاکانی ئێران و شێوازی کاریگەریی ئەم ڕووداوانەیە لە سیاسەتی قاجاڕییەکان بەرامبەر بە پرسی کورد و سنووری عوسمانی.

بەرھەمە ئەکادیمییەکان بە زمانی ئینگلیزی لەسەر میرنشینە کوردییەکان و لەسەر پەیوەندییەکانی عوسمانی و قاجاڕی، وەک لێکۆڵینەوەکانی سەبباح عەبدوڵڵا غالیب (باجەڵان)، سەبڕی ئاتێش و دەیڤد ماکدۆڤڵ، زیاتر گرنگی بەم شەڕە دەدەن و وە لە پاڵ ئەوەشدا ھەم کەرەستەی فارسی و کوردی بۆ بنیاتنانەوەی بەکاردەھێنن.&lt;ref name=&quot;Bajalan4&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation thesis cs1&quot; id=&quot;CITEREFGhalib2011&quot;&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;208&quot;&gt;Ghalib, Sabah Abdullah (2011). &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;209&quot;&gt;[https://ore.exeter.ac.uk/articles/thesis/The_Emergence_of_Kurdism_with_Special_Reference_to_the_Three_Kurdish_Emirates_within_the_Ottoman_Empire_1800-1850/29691950 ''The Emergence of Kurdism with Special Reference to the Three Kurdish Emirates within the Ottoman Empire 1800–1850''] (PhD thesis). &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;210&quot;&gt;Exeter: University of Exeter.&lt;/span&gt;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KurdishFrontier3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ateş|یەکەم=Sabri|سەردێڕ=Ottoman-Iranian Borderlands: Making a Boundary, 1843–1914|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨١١٠٧٠٣٣٦٥٨|شوێن=Cambridge|پەڕەکان=٣١–٨٥|chapter=The Kurdish Frontier and Ottoman–Qajar Relations}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;McDowall&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McDowall|یەکەم=David|سەردێڕ=A Modern History of the Kurds|بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨١٨٥٠٤٣٤١٦٠|شوێن=London}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==

* [[شەڕی بابان و سۆران (١٨٢٢–١٨٢٨)]]
* [[شەڕی سۆران و عوسمانی (١٨٣٣-١٨٣٥)]]
* [[فەتحکردنی موکریان لەلایەن میر محەممەدەوە|فەتحکردنی موکریان لەلایەن میر محەممەد]]
* [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]]
* [[مێژووی کورد]]
* [[ئاژاوەکانی ئاناتۆلیا (١٨٣٢–١٨٣٥)]]

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;

== پەراوێزەکان ==

* (in English) David McDowall, ''A Modern History of the Kurds'', I.B. Tauris, London, 2004.
* (in English) Sabah Abdullah Ghalib (Bajalan), ''The Emergence of Kurdism with Special Reference to the Three Kurdish Emirates within the Ottoman Empire 1800–1850'', PhD thesis, University of Exeter, 2011.
* (in English) Sabri Ateş, ''Ottoman-Iranian Borderlands: Making a Boundary, 1843–1914'', Cambridge University Press, 2013.
* (in English) Roxane Farmanfarmaian (ed.), ''War and Peace in Qajar Persia: Implications Past and Present'', Routledge, 2008.
* (in English) ''History of the Kurds'', Kurdistan Memory Programme (online project).
* (in Persian) «امارت سوران», ''ویکی‌پدیای فارسی'' (Farsi Wikipedia article on the Soran Emirate).
* (in Persian) «جزیرە ابن عمر», ''ویکی‌پدیای فارسی'' (Farsi Wikipedia article on Jazirat Ibn Umar / Cizre).
* (in Persian) مقالە «مبانی مشروعیت امرا در امارت امراى کرد (قرون ۱۳–۱۶ ھجرى)», فصلنامە تاریخی (study on legitimacy of Kurdish emirs, including Mir Muhammad of Soran).
* (in Kurdish / Sorani) «خط کلاسیک و ویژگی‌ھای آن در کوردستان», پلاتفۆرمی زاگروس (Zagros Platform article on classic Kurdish politics, with a section on Mir Muhammad Rawanduz).
* (in Kurdish / Sorani) «درس سی‌ام: کورد و کوردستان از جنگ جھانی اول تا جنگ جھانی دوم», پلاتفۆرمی زاگروس (Zagros Platform, with historical background on Kurdish movements and references to Mir Muhammad).
* (in English) ''The Kurdish Frontier and Ottoman–Qajar Relations'', chapter in a Cambridge volume on Qajar foreign relations.
* (in English) ''The Kurds, the Armenian Question, and the History of Ottoman–Qajar Relations'', academic article using Ottoman and Qajar documents on Kurdish emirates including Soran.
{{شریتی دەروازە|مێژوو|شەڕ|کوردستان|ئێران|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}}
[[پۆل:دەیەی ١٨٢٠]]
[[پۆل:دەیەی ١٨٣٠]]
[[پۆل:١٨٢٩]]
[[پۆل:١٨٣٠]]
[[پۆل:١٨٣١]]
[[پۆل:١٨٣٢]]
[[پۆل:١٨٣٣]]
[[پۆل:١٨٣٤]]
[[پۆل:شەڕ]]
[[پۆل:شەڕەکان]]
[[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی سۆران]]
[[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی ئێرانی قاجاڕی]]
[[پۆل:مێژووی کورد]]
[[پۆل:مێژووی کوردستان]]
[[پۆل:مێژووی ئێران]]
[[پۆل:ململانێکانی سەدەی ١٩یەم]]</text>
      <sha1>j6cp6rxcz88qaoww283i08gn8a1wsr5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چیای ئەتزمۆن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292972</id>
    <revision>
      <id>1581282</id>
      <parentid>1564813</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T19:06:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2563" sha1="4xt1he07atw4sb2cenfq64kaw4i79za" xml:space="preserve">{{Databox}}'''چیای ئەتزمۆن''' ناوێکی ئیسرائیلی مۆدێرنە بۆ شاخێک لە [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|ناوچەی باکووری]] [[ئیسرائیل]]. لەلایەن ھەندێکەوە بە چیای ئەتزمۆنی کۆن دەناسرێتەوە. ناوی عەرەبییەکەی '''جەبەل دیدیبە'''یە.

لە دامێنی شاخەکەدا شارۆچکەی عەرەبی [[کەفر مەندا]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.al-monitor.com/originals/2016/06/sat-best-score-israel-arab-high-school-integration-technion.html|سەردێڕ=Israel's smartest student is an Arab - AL-Monitor: The Middle Eastʼs leading independent news source since 2012 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.al-monitor.com |زمان=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nli.org.il/en/a-topic/987007467852205171|سەردێڕ=Kafr Manda (Israel) {{!}} The National Library of Israel|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.nli.org.il}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.nli.org.il/en/a-topic/987007467852205171 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; و شوێنی شوێنەواریی جۆتاپاتا ( یۆدفاتی ئەمڕۆ) ھەیە، کە ھێزە جوولەکەکان بە سەرۆکایەتی [[یوسفوس|یۆسێفۆس]] دوا ھەڵوێستیان لە دژی ڕۆمەکان دەربڕی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ناونیشان=https://aish.com/48943941/|سەردێڕ=History Crash Course #34: War For Jerusalem {{!}} Aish |ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=aish.com |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|ناونیشان=https://www.jpost.com/magazine/personal-notes/salvation-from-the-cows-167104|سەردێڕ=Salvation from the cows {{!}} The Jerusalem Post |ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=[[The Jerusalem Post]] |issn=0792-822X}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Mount Atzmon}}
{{شریتی دەروازە|جوگرافیا|فەلەستین}}

[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عیبری]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>4xt1he07atw4sb2cenfq64kaw4i79za</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شەڕی بابان و سۆران (١٨٢٢–١٨٢٨)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293041</id>
    <revision>
      <id>1581611</id>
      <parentid>1573427</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T10:52:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <comment>/* دەرئەنجام */</comment>
      <origin>1581611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33734" sha1="kioqaghjrarx80bezh23uphvzpo1h7v" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict|conflict=|width=|partof=[[شەڕەکان بابان و سۆران]]|image=Soran–Baban War.png|caption=نەخشەی پێکدادانەکانی سۆران و بابان لە ١٨٢٢ تا ١٨٢٨|date=١٨٢٢ – ١٨٢٨|place=[[پارێزگای سلێمانی]] و [[پارێزگای ھەولێر]]ی ئێستا، [[باشووری کوردستان]]|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=|result=[[File:Soran Empire flag in the shape of coat of arms.png|Soran Emirate flag|15px]] سەرکەوتنی [[میرنشینی سۆران|سۆران]]
* سەپاندنی سنووری قەمچووغە بەسەر بابان|status=|combatants_header=|combatant1={{tree list}}
*{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میرنشینی سۆران]]
**[[File:Soran Emirate Flag2.png|Flag of the Soran Emirate|25px]] [[خۆشناو]]
**[[File:Soran Emirate Flag2.png|Flag of the Soran Emirate|25px]] [[سوورچی]]
**[[File:Soran Emirate Flag2.png|Flag of the Soran Emirate|25px]] [[ھۆزە کوردەکان|زراری]]
**[[File:Soran Emirate Flag2.png|Flag of the Soran Emirate|25px]] [[ھۆزە کوردەکان|کۆڕ]]
**[[File:Soran Emirate Flag2.png|Flag of the Soran Emirate|25px]] عەرەبەکان
{{Tree list/end}}
* {{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} لیوای [[کەرکووک]]|combatant2={{Tree list}}
*{{flagicon image|White flag 3 to 2.svg}} [[میرنشینی بابان]]{{Surrendered}}{{ھن}}'''یارمەتیکەران:'''
*{{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} [[ئێرانی قاجاڕی]]
**{{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} [[میرنشینی ئەردەڵان|ئەردەڵان]]
*{{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire 1826.svg}} [[عێراقی عوسمانی|بەغدا]]
{{Tree list/end}}|combatant3=|commander1={{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[ڕەسووڵ بەگ]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} حەسەن بەگ{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} قۆچاخلی &lt;small&gt;(؟)&lt;/small&gt;{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} خدر بایز بەگ{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} عەودی کاکە{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} میران بایز بەگ{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} محەممەد پاشا &lt;small&gt;(حاکمی کەرکووک)&lt;/small&gt;|commander2={{flagicon image|White flag 3 to 2.svg}} [[مەحموود پاشای دووەمی بابان|مەحموود پاشا]]{{Surrendered}}{{ھن}}{{flagicon image|White flag 3 to 2.svg}} [[سلێمان پاشای چوارەمی بابان|سلێمان پاشا]]{{Surrendered}}{{ھن}}{{flagicon image|White flag 3 to 2.svg}} عەبدوڵڵا پاشا{{Surrendered}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} [[عەباس میرزا|عەبباس میرزا]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} محەممەد خان{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} ئەمیر نیزام{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Ottoman Empire 1826.svg}} [[عەلی ڕەزا پاشا (والیی بەغدا)|عەلی ڕەزا پاشا]]|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=|strength2=|strength3=|casualties1=|casualties2=|casualties3=|notes=|campaignbox=}}

'''شەڕەکانی بابان و سۆرانی ١٨٢٢–١٨٢٨''' کۆمەڵە شەڕ و پێکدادانێک بوو لە نێوان [[میرنشینی سۆران]] بە سەرکردایەتیی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] و [[میرنشینی بابان]] لە ساڵی ١٨٢٢ تا ١٨٢٨. ئەو شەڕە سەرەتای دەستپێکی ھەڵمەتەکانی میرنشینی سۆران بوو لە سەردەمی میر محەممەدی ڕەواندز بۆ فراوانکردنی دەسەڵاتی میرنشینی سۆران و یەکخستنەوەی خاکە کوردییەکان لە ژێر فەرمانڕەوایەتیی سۆران. یەکەم پێکدادان [[شەڕی ھەریر]] بوو، کە بابانەکان بە بێ شەڕ ھەڵاتن لێی.

== پێشینە ==
لە ساڵی ١٨١٣دا [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد پاشای ڕەواندزی]] ناسراو بە پاشای گەورە یان پاشای کۆرە جێگەی [[مستەفا بەگ|مستەفا بەگی]] باوکی گرتەوە و مستەفا بەگیش لە ساڵی ١٨٢٦دا کۆچی دواییی کرد. ھەر کە میر محەممەد ھاتە سەر حوکم دەستی کرد بە پێشخستنی میرنشینەکەی لە ڕووی سەربازییەوە و سوپایەکی ڕێکخراو و پڕچەکی پێکھێنا و لە بوارەکانی دروستکردنی چەک و تەقەمەنیشدا چەندین کارخانەی دروستکردنی چەک و [[تۆپ (چەک)|تۆپی]] دروست کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=میرنیشینی سۆران لەسەردەمی میر محەممەد (1813_1836)ز |ناونیشان=https://www.historyofkurd.com/2016/03/09/%d9%85%db%8c%d8%b1%d9%86%db%8c%d8%b4%db%8c%d9%86%db%8c-%d8%b3%db%86%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d9%84%db%95%d8%b3%db%95%d8%b1%d8%af%db%95%d9%85%db%8c-%d9%85%db%8c%d8%b1-%d9%85%d8%ad%d9%85%d8%af-1813_1836/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=History Of Kurdistan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=تەشەبووسی محەممەد پاشای ڕەواندزی |ناونیشان=https://books.vejin.net/ck/text/28360 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251212015512/https://books.vejin.net/ck/text/28360 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=ڤەژینبوکس |زمان=ku |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئەم میرە دەستی کرد بە فراوانکردنی دەسەڵاتەکەی بۆ ناوچەکانی دەوروبەری بە ئامانجی یەکخستنی خاکی کوردستان. بەمەش لە سەرەتادا دەستی کرد بەوەی کە میرنشینە کوردییەکانی تر بھێنێتە ژێر ڕکێفی خۆیەوە. لەو کاتەدا مەترسیی دەسەڵاتەکەی بابان بۆ سەر سۆران زۆر بوو، بە تایبەتی پێش بوونە میری میر محەممەد پاشای ڕەواندز، کە ئەوکات [[مستەفا بەگ|مستەفا بەگی]] باوکی لەسەر حوکم بوو، لەو سەردەمدا [[میرنشینی بابان]] ھەڕەشە بوو بۆ سەر [[میرنشینی سۆران]] و فراوانبوونی دەسەڵاتەکەی بابان بەسەر سۆراندا تەنانەت ھەڕەشەی لە ڕەواندزی پایتەختیش دەکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=شێرکۆ |یەکەم=ھەژار |سەردێڕ=ڕژێمی ڕەواندزی سەردەمی پاشا کۆرە |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2013/75782.PDF |پەڕە=٢٥}}&lt;/ref&gt; بەمەش میر محەممەد دەستی کرد بە سەندنەوەی خاکەکانی سۆران لە [[میرنشینی بابان]].

[[میرنشینی بابان]] لەو سەردەمدا لە ژێر دەسەڵاتی [[مەحموود پاشای دووەمی بابان|مەحموود پاشای دووەمی بابانەوە]] بوو کە لە ساڵی ١٨١٣ ھاتە سەر حوکم دوای باوکی [[عەبدولڕەحمان پاشای بابان]]. سەردەمی ئەو یەکێک بوو لە خراپترین سەردەمەکانی میرنشینی بابان. شەڕی ناوخۆی بابان لە نێوان مەحموود پاشا و [[سلێمان پاشای چوارەمی بابان|سلێمان پاشای]] برای، میرنشینی بابانی بە تەواوەتی لاواز کردبوو. بەو شێوەیەی کە مەحموود پاشا پاڵپشتیی سەربازیی لە [[ئێرانی قاجاڕی|ئێرانی قاجاڕییەوە]] وەردەگرت و سلێمان پاشاش پاڵپشتیی لە [[داوود پاشا (والیی بەغدا)|داوود پاشای]] والیی [[عێراقی عوسمانی|بەغدای عوسمانیی]] ئەوکات وەردەگرت. بە نزیکەیی پێنج جار دەسەڵاتیان لە یەکتری زەوت کرد. [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەدی پاشای ڕەواندزیش]] ئەم لاوازبوونەی بابانی بە دەرفەت زانی و ھێرشی کردە سەر ناوچەکانی بابان.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ژیان و سەردەمی فەرمانڕەواییی سلێمان پاشای بابان (1828-1838) ‌ |ناونیشان=https://www.historyofkurd.com/2017/01/07/%d9%83%d9%88%d8%b1%d8%aa%db%95%db%8c%db%95%d9%83-%d9%84%db%95-%da%98%db%8c%d8%a7%d9%86-%d9%88-%d8%b3%db%95%d8%b1%d8%af%db%95%d9%85%db%8c-%d9%81%db%95%d8%b1%d9%85%d8%a7%d9%86%da%95%db%95%d9%88%d8%a7/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=History Of Kurdistan}}&lt;/ref&gt;

== شەڕەکە ==

=== ھەڵمەتەکانی یەکەمی سۆران ===
یەکەم ھێرشی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد ڕەواندز]] بۆ سەر شاری [[ھەریر]] بوو. لە ساڵی ١٨٢٢ [[شەڕی ھەریر|ھێرشی ھێنایە]] سەر [[ھەریر]] و [[میرنشینی بابان|بابانەکان]] نەیانتوانی خۆیان لە پێش لەشکری سۆران ڕابگرن و ھەڵاتن و پاشەکشەیان کردە [[کۆیە]].&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=حوسێن |یەکەم=حوزنی |سەردێڕ=میرانی سۆران |ناونیشان=https://archive.kcac.org/zoom/300/view?page=62&amp;p=separate&amp;tool=info&amp;view=0,879,1632,1603 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=archive.kcac.org |پەڕە=٦٨-٦٩}}&lt;/ref&gt; دواتر لەشکری سۆران چووە سەر قەڵای دێرە، دووبارە بابانەکان پاشەکشەیان کردەوە بۆ کۆیە، و میرنشینی سۆران قەڵاکەی بەھێزتر کردووە و نۆژەنی کردووەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=قەڵای دێرێ، قەڵایەکی ئاشووری و میراتێکی گرینگی بەجێماو لە میرنشینی سۆران |ناونیشان=https://kurdshop.net/ku/history/2967 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=KURDŞOP (kurdshop.net) |زمان=ku}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=لە تیرۆری پاشای گەورەوە تا جمھووریی ڕواندز |ناونیشان=http://www.rudaw.net/sorani/opinion/culture_and_literature/050820181 |وێبگە=ڕووداو |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئابی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180807174631/http://www.rudaw.net/sorani/opinion/culture_and_literature/050820181 |ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

دواتر لەشکری سۆران [[گەمارۆدانی ھەولێر (١٨٢٣)|ھێرشیان ھێنایە]] سەر شاری [[ھەولێر]] و گەمارۆیان دا و لە ٢١ی ئایاری ١٨٢٣ شاری ھەولێر و [[قەڵای ھەولێر|قەڵاکەی‌]]&lt;nowiki/&gt;یان گرتە دەست و میر محەممەد خدر بەگی کوڕی بایز بەگی ژنبرای خۆی کرد بە حاکمی شاری ھەولێر.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=شێرکۆ |یەکەم=ھەژار |سەردێڕ=ڕژێمی ڕەواندزی سەردەمی پاشا کۆرە |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2013/75782.PDF}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
[[پەڕگە:Gemarodanî_hewlêr.png|ناوەڕاست|وێنۆک|تابلۆیەکی [[گەمارۆدانی ھەولێر (١٨٢٢)|گرتنی ھەولێر (١٨٢٣)]]، بە سەرکردایەتیی میر محەممەد پاشای ڕەواندز]]
پاش ھەولێر میر محەممەد لەشکرێکی بە سەرکردایەتیی [[ڕەسووڵ بەگ]] ناردە سەر [[دەشتی ھەولێر]] و کەندێناوە و [[مەخموور]]، بۆ دەستبەسەرداگرتنی ئەو ناوچانە و ملکەچکردنی ھەندێک لە عەشیرەتەکانی ئەوێ. ھێرشی یەکەم لە ٢٣ی ئابی ١٨٢٣ شکستی ھێنا. دواتر لە نزیکەیی دوای دوو یان سێ مانگ لە ھێرشی دووەمدا ھەر بە سەرکردایەتیی ڕەسووڵ بەگ، لەشکری سۆران سەرکەوت و دەستی بەسەر تەواوی ناوچەکاندا گرت.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

پاش ئەوە میر محەممەد لە ١١ی ئاداری ١٨٢٤ [[پردێ]] (ئاڵتوون کووپری)ی [[شەڕی پردێ (١٨٢٤)|گرت]]، میر محەممەد عەودی کاکە ڕەشی کرد بە حاکمی پردێ. وە لەگەڵ محەممەد پاشای حاکمی [[کەرکووک]] پەیمانی بەست و ڕێککەوتن لە دژی بابان و بەمەش [[پردێ]] و [[کەرکووک|کەرکووکی]] ھێنایە ژێر دەسەڵاتی [[میرنشینی سۆران]].&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== ھەڵمەتەکانی دووەمی سۆران ===
[[پەڕگە:Harir.jpg|وێنۆک|207x207پیکسڵ|[[ھەریر]]]]
پاش ماوەیەک پشوو و ڕێکخستن لە نێوان ساڵانی ١٨٢٤ تا ١٨٢٦، میر محەممەد ھەموو [[پارێزگای ھەولێر|پارێزگای ھەولێری ئێستای]] ھێنایە ژێر دەسەڵاتی خۆیەوە و ناوچەکانی ڕێکخست و ئیدارەکانی حکوومەتی تێدا دامەزراندن و سوپای ڕێکخستەوە و چەندین قەڵاشی لە ناوچە جیاجیاکان دروستکرد و خۆی ئامادە کرد بۆ ھەڵمەتی دووەم بۆ سەر خاکی بابان. میر محەممەد خۆی ئامادە کرد بۆ گرتنی  شاری [[کۆیە]].&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; پەیوەندیی لەگەڵ خەڵک و کەسایەتییەکانی کۆیە بەست. ھەر لەسەر خۆ ئامادەکردنی سۆران بۆ گرتنی کۆیە و ناوچەکانی تری بابان، نامەیەکی دڵتەنگی و ھەڕەشەئامێزی [[عەباس میرزا|عەبباس میرزای]] جێگری شای [[ئێرانی قاجاڕی|ئێران]] بۆ [[داوود پاشا (والیی بەغدا)|داوود پاشای]] والیی [[عێراقی عوسمانی|بەغدا]] لە ساڵی ١٨٢٣ ھەیە کە تێیدا باس لە داگیرکاری و ئامادەکارییەکانی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] بۆ سەر [[ئێرانی قاجاڕی|خاکی قاجاڕی]] و [[میرنشینی بابان|بابان]] دەکات؛&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=محەممەد حەمە باقی |سەردێڕ=میرنشینی ئەردەڵان، بابان، سۆران لە بەڵگەنامەکانی قاجاڕیدا 1799-1847 |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=2011081810050860719 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdipedia.org |پەڕە=١٦١-١٦٢}}&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;[[پەڕگە:Abbas Mirza in battle.jpg|وێنۆک|[[عەباس میرزا|عەبباس میرزا]] لە کاتی [[شەڕی عوسمانی و ئێران (١٨٢١–١٨٢٣)|شەڕێکدا]] لەگەڵ عوسمانییەکان]][[عەباس میرزا|عەبباس میرزا]] لە سەرەتای نامەکەدا بەسەر داوود پاشادا ھەڵدەڵێت و دواتر باس لەوە دەکات کە مەرجەکانی ئاشتیی نێوان ھەردوو دەوڵەت بڕاونەتەوە و باس لەوەدەکات کە «''زانیومانە کە ھەولێر و عەرەبەکان بە ھانای [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|محەممەد پاشاوە]] چوون و مەبەستیانە دەست درێژی بکەنە سەر [[ھەریر]] و [[کۆیە]].''» دوای درێژەدان، باس لەوە دەکات کە ڕێککەوتن لە نێوان ھەردوولا عوسمانی و قاجاڕی واژوو کراوە و دەبێت پەیڕەویی لێ بکرێت و دەڵێت «''ئەو جەنابەش'' (مەبەستی میر محەممەدە) ''دەبێ ھەر پەیڕەویی ئەم بڕیارە بکات و بە گەیشتنی ئەم نامە میھرەبانی‌ئامێزە بە ھەموو لایەک ڕابگەیەنرێت کە ھیچ کەس دژی ئەم بڕیارنامە چاکە نەوەستێتەوە و دوای گەیشتنی ئەم نامەیەش دەست ھەڵگرێت لەو چەشنە کارانە. ئەگەر لەلایەن ئێوەوە'' (مەبەستی لای عوسمانییە) ''تێھەڵچوون و بێ پەروایییەک سەرھەڵبدات، ئەوا بۆ ھەموو ڕۆژئاوا و ڕۆژھەڵات دەردەکەوێت و ئاشکرا دەبێت، کە خراپەکاری لەولاوە بووە. ئاکامی پەلەکردن و دەستدرێژیش لەلای ئەولاوە، چارەنووسەکەی وەک ئەوە دەبێت کە لە [[مەندەلی]] ڕوویدا.''»&lt;/blockquote&gt;نامەکەی عەبباس میرزا تایبەت بوو بەو ھێرش و فراوانخوازییانەی میر محەممەدی ڕەواندزی کە بە ھەموو لایەکی میرنشینەکەی دەستی پێکردبوو، کە سوودی لە لاوازی و شەڕی ناوخۆی بابان وەرگرت و دەستی گرت بەسەر ناوچەکانی میرنشینی بابان و لە بەرەی لای ئێرانیش ھێرش و پێشڕەوییەکی زۆری کردبوو. کە ئەمەش نەوەک کاریگەری بکاتە سەر تێکچوونی [[ڕێککەوتننامەکانی ئەرزڕۆم|ڕێککەوتننامەی یەکەمی ئەرزڕۆمی]] ساڵی ١٨٢٣ی نێوان قاجاڕییەکان و عوسمانییەکان، پاش شەڕی نێوان ئێرانی قاجاڕی و عوسمانییەکان. لەم نامەیەدا داوای ھاوکاری لە داوود پاشای والیی بەغدا دەکات، بۆ سەرکوتکردن و لەناوبردنی میرنشینی سۆران. وە ھەڕەشەی ئەوەش دەکات کە ئەگەر داوود پاشا ھاوکاریی لەناوبردنی میر محەممەد نەکات، ئەوا ئێرانیش لە لایەکی دیکەوە ھێرش بۆ سەر [[عێراقی عوسمانی|قەڵەمڕەویی داوود پاشا]] دەکات، وەک ئەوەی کە لە [[مەندەلی]] ڕوویدابوو.{{تێبینی|کە لە ماوەی شەڕەکەی پێشوودا قاجاڕییەکان ھێرشیان بردبووە سەر مەندەلی و وێرانیان کردبوو.&lt;ref&gt;Adams (1965), pp. 94–96&lt;/ref&gt;}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=محەممەد حەمە باقی |سەردێڕ=میرنشینی ئەردەڵان، بابان، سۆران لە بەڵگەنامەکانی قاجاڕیدا 1799-1847 |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=2011081810050860719 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdipedia.org |پەڕە=١٦٠}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Koye.JPG|وێنۆک|[[کۆیە]]]]
لە ساڵی ١٨٢٧یش [[مەحموود پاشای دووەمی بابان|مەحموودی دووەمی پاشای بابان]] لە ھەوڵێکدا بۆ گرتنەوەی [[ھەریر]] ھێرشێکی ھێنایە سەر ھەریر و سۆران، بەڵام ھەر زوو شکا و گەڕایەوە.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=محەممەد ئەمین زەکی بەگ |سەردێڕ=تەئریخی سلێمانی و وڵاتی لە دەورەی زۆر قەدیمەوە تا ئەووەڵی ئیحتیلال (1918م) |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=2011102413115362523 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdipedia.org |پەڕە=١٠٥-١٠٩}}&lt;/ref&gt;

میر محەممەد لە ٢٢ی ئەیلوولی ١٨٢٧ [[شەڕی کۆیە (١٨٢٧)|چووە سەر]] [[کۆیە]] و بابانەکان بە بێ شەڕ لێی دەرچوون و پاشەکشێیان کرد و لە ڕێگای [[قەزای دووکان|دووکانەوە]] گەڕانەوە و چوونەوە بۆ [[سلێمانی]].&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; دواتر میر پاداشتی خەڵکەکەی دایەوە و میری دزەیییەکانی خەڵات کرد و دەستی کرد بە بنیاتنانی قەڵا و بورج لە شارەکەدا و قەڵایێکی سەختی لەنێو شارەکەدا بنیاتنا.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

پاش [[کۆیە]]، میر محەممەد لە ٢٠ی کانوونی یەکەمی ١٨٢٧ تا ١٧ی کانوونی دووەمی ١٨٢٨ چووە سەر شاری [[ڕانیە]] و [[شەڕی ڕانیە (١٨٢٧)|گرتی]]، بابانەکان وەکوو خاکەکانی دیکەیان، ڕانیەشیان بەجێھێشت و ڕایانکردە [[سلێمانی]].&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; بۆ مەبەستی پارێزگاری کردنیش، قەڵا و شوورەی دروست کرد.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
[[پەڕگە:Views around Rawanduz and Bekhal Spring 01.jpg|وێنۆک]]
ھەر لە پاش گرتنی ھەردوو شارەکانی کۆیە و ڕانیە، میر محەممەد بە بۆنەی گرتنی شارەکانی ھەریر و کۆیە و ڕانیە چەند تۆپێکی داڕژت لە ١٨٢٨ کە تاوەکوو ئێستاش ماون و میر محەممەد بەرامبەر ئەو وشانەی کە بابانەکان دەیانگوت «حُکمدارانی بەبە و کۆیی و حریر»، لەسەر تۆپەکانی نووسی «نصر من ﷲ وفتح قریب، الأمیر المنصور، محمد بیکٴ متصرفی ڕواندز و کۆیی و حریر». کە لە سەرەتادا بە بەشێک لە ئایەتێکی [[قورئان]] {{قورئان|الصف|١٣}} دەستپێدەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=حوسێن |یەکەم=حوزنی |سەردێڕ=میرانی سۆران |ناونیشان=https://archive.kcac.org/zoom/300/view?page=69&amp;p=separate&amp;tool=info&amp;view=0,0,1700,1274 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=archive.kcac.org |پەڕە=٥٣ و ٦٩-٧٠}}&lt;/ref&gt;

بەم شێوەیەش میر محەممەد سنووری میرنشینی سۆرانی فراوانتر کرد و سنووری سۆران گەیشتە نێو جەرگەی بابان و تاوەکوو سەر [[زێی بچووک]] ڕۆیشت و تەنانەت تێپەڕی سنووری زێی بچووکیش بوو و سنووری میرنشینی سۆران تاوەکوو پاش [[سورداش|سوورداش]] ھات.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; چەند شوێنەواری ئەو سەردەم لە [[پارێزگای سلێمانی]] تاوەکوو ئێستا ماون، لەوانە [[قەڵای سارتکە]]، کە دەکەوێتە سەر [[زێی بچووک]] لە [[قەزای دووکان]] لە [[پارێزگای سلێمانی]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=قلعة سرتک {{!}} Archiqoo |ناونیشان=https://archiqoo.com/locations/sartka_citadel_ar.php |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=archiqoo.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بالصور.. قلعة 'سارتکە' فی السلیمانیة‌ |ناونیشان=https://www.pukmedia.com/AR/GalleryDetails/4606 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=www.pukmedia.com |زمان=ar}}&lt;/ref&gt; کە کەوتبووە بەرامبەر قەڵای قەمچووغەی بابان، کە دوایی ئەویش کەوتە ژێر دەستی میرنشینی سۆران.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردیپێدیا |یەکەم=Kurdipedia- |سەردێڕ=قەڵای قەمچووغە |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=20251213092246667707 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdipedia.org |زمان=fa}}&lt;/ref&gt; چەندین ناوچەی دیکەش لەم نێوانە وەک ([[عەسکەر]]، [[ئاغجەلەر]]، کێوەچەرمەڵە، [[چیاسەوز، ئاغجەلەر|چیاسەوز]]، [[گڵناغاجی گەورە|گڵناغاج]]، [[قەسرۆک، ئاغجەلەر|قەسرۆک]]، [[گردخەبەر]]، جبق قلعە و [[ناحیەی شوان|شوان]])یش کەوتنە ژێر دەستی میرنشینی سۆران.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردیپێدیا |یەکەم=Kurdipedia- |سەردێڕ=ناوەند-حەویجە |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=20240709182440579422 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdipedia.org |زمان=fr}}&lt;/ref&gt; بە نزیکەیی سنووری سۆران تاوەکوو [[چەمچەماڵ]] ھاتبوو.

==== ھێرشی پێچەوانەی بابان ====
[[پەڕگە:OfficerPashaSulimanya1820.jpg|وێنۆک|عومەر ئاغا، یەکێک لە ئەفسەرەکانی مەحموود پاشای دووەمی بابان، ١٨٢٠]]
میر محەممەد سنوورەکەی گەیشتبووە تاوەکوو [[سورداش|سوورداش]] و نێو جەرگەی بابان. [[مەحموود پاشای دووەمی بابان]] بە ناچاری دووبارە کەوتە شەڕەوە لەگەڵ میر محەممەد. لەشکری ڕەواندزی پاشەکشە پێکرد و شکاند. وە لەم وەختە دژوار و تەنگانەیەدا لە شەڕێکدا لە قەڵای سکتان لە ساڵی ١٨٢٨، [[سلێمان پاشای چوارەمی بابان|سلێمان پاشای]] برای مەحموود پاشا کتوپڕ لە ھێزەکەی بابان جیابووەوە و شەڕەکەی جێھێشت و بەرەو [[سلێمانی]] گەڕایەوە و دەستی بەسەر تەختی دەسەڵاتی باباندا گرت و حاکمییەتی لە برای زەوت کرد.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

ئیدی لەشکری بابان شکا. [[عەلی ڕەزا پاشا (والیی بەغدا)|عەلی ڕەزا پاشای والیی بەغدا]]، لەگەڵ [[ئێرانی قاجاڕی|ئێران]] ڕێککەوت دژی میرنشینی سۆران و لە ئێرانەوە لەشکرێک بە فەرماندەییی سەرتیپ محەممەد خاندا بەڕێکەوت و عەلی ڕەزا پاشاش لەشکرێکی لە بەغداوە نارد بۆ سلێمان پاشای بابان. نامەیەکی ئەمیر نیزامی فەرماندەیەکی ئێرانی قاجاڕی ھەیە بۆ باڵیۆزی ئینگلیز لە ئێران، کە باسی ئەو یارمەتیدانەی ئێران و بەغدا بۆ بابان دەکات، کە لە بەشێکیدا دەڵێت:&lt;blockquote&gt;«''پایەبەرز محەممەد خانی سەرتیپ بە ھێز و سەربازەکانی خۆیەوە لەگەڵ فەوجی بەھادووران و سوارەی کورد بە ٨ تۆپ و گوللەتۆپەوە نێردرانە سەر سۆران، لەولاشەوە وەزیری بەغدا، سێ بۆ چوار تۆپ و دوو ھەزار کەسی بە فەرماندەییی سلێمان پاشا ناردۆتە سەری، بۆ ئەوەی میر محەممەد تەمێ بکرێ...''».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=محەممەد حەمە باقی |سەردێڕ=میرنشینی ئەردەڵان، بابان، سۆران لە بەڵگەنامەکانی قاجاریدا 1799-1847 |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=2011081810050860719 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdipedia.org |پەڕە=١٥٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;میر محەممەدیش لەو نێوانەدا سنوورەکانی ھەر وەک خۆی پاراستبوو. دوو لەشکری سۆران و بابان لە [[قەمچووغە]] کەوتنە بەرامبەر یەک و شەڕێکی قوڕسیان کرد، لەشکری سۆران گەڕایەوە و پاشەکشەی کردە نزیک [[کۆیە]] و سلێمان پاشا دوای لەشکری سۆران کەوت و تا نزیک کۆیە چوو. بەڵام لەشکری بابان و ئێران زەرەر و زیانێکی زۆریان تێکەوت و بە خراپی بەرامبەر میر محەممەد شکان. ھەربۆیە میر محەممەد ڕێککەوتنێکی بەسەر باباندا سەپاند کە بە سنووری قەمچووغە ناسرا، کە سنوورەکە کەوتبووە سەر قەمچووغە. مەحموود پاشای دووەمی بابانیش لەبەر شەڕی نێوخۆ و لاوازیی دەسەڵاتەکەی نەیدەتوانی حوکمی تەواوی بکا، وە شەڕی سوپای ڕەواندزیشی پێنەدەکرا، ھەربۆیە بە ڕێککەوتن ڕازیبوو و خاکەکانی بەدەستەوەدا.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; ھەرچەندە میر محەممەد زۆر پابەندی ئەم ڕێککەوتنانە نەببوو.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; میر محەممەدیش لەسەر ئەو سنوورە لە قەمچووغە شوورەیەک و چەند قۆنگرەیەکی دروست کرد بۆ سوپا و کشتوکاڵ.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== دەرئەنجام ==
[[پەڕگە:Barrages irakiens (cropped).png|وێنۆک|[[زێی بچووک]] لەسەر نەخشەی [[عێراق]] &lt;small&gt;''(Petit Zab)''&lt;/small&gt;]]
[[میرنشینی سۆران]] دەستی گرتەوە بەس ھەموو ئەو ناوچانەی کە پێشتر لەدەستیدابوو و [[میرنشینی بابان]] داگیری کردبوو. سنووری میرنشینی سۆران گەیشتە دوای [[زێی بچووک]] تا [[قەمچووغە]] و [[سورداش|سوورداش]]، دواتر ڕێککەوتن لە نێوان ھەردوولا کرا و سنووری دیاریکراوی ڕێککەوتنی دوو میرنشینەکەش ھەروەکوو خۆی مایەوە تا لە ناوچوونی ھەردوو میرنشین؛ سۆران لە ١٨٤٧ و بابان لە ١٨٥١.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

میر محەممەد لە دوای بابان، [[لەشکرکێشیی سۆران بۆ سەر بادینان|لەشکرکێشییەکەی]] دەست پێکرد بۆ سەر [[میرنشینی بادینان]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; و ھەر لە پاش شەڕەکەی بابان و سۆران، ململانێکانی سۆران و ئێرانی قاجاڕی پێی نایە قۆناغێکی شەڕی ڕاستەوخۆ لە نێوان ھەردوولادا، کە دواتر بە [[شەڕی سۆران و قاجاڕی (١٨٢٩–١٨٣٤)|شەڕی سۆران و قاجاڕی لە نێوان ساڵانی ١٨٢٩–١٨٣٤]] ناسرا.&lt;ref name=&quot;Bajalan&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation thesis cs1&quot; id=&quot;CITEREFGhalib2011&quot;&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;208&quot;&gt;Ghalib, Sabah Abdullah (2011). &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;209&quot;&gt;[https://ore.exeter.ac.uk/articles/thesis/The_Emergence_of_Kurdism_with_Special_Reference_to_the_Three_Kurdish_Emirates_within_the_Ottoman_Empire_1800-1850/29691950 ''The Emergence of Kurdism with Special Reference to the Three Kurdish Emirates within the Ottoman Empire 1800–1850''] (PhD thesis). &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;210&quot; href=&quot;میرنشینی سۆران&quot;&gt;Exeter: University of Exeter.&lt;/span&gt;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KurdishFrontier&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ateş|یەکەم=Sabri|سەردێڕ=Ottoman-Iranian Borderlands: Making a Boundary, 1843–1914|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨١١٠٧٠٣٣٦٥٨|شوێن=Cambridge|پەڕەکان=٣١–٨٥|chapter=The Kurdish Frontier and Ottoman–Qajar Relations}}&lt;/ref&gt;

== تێبینییەکان ==
{{تێبینییەکان}}

== ئەمانەش ببینە ==

* [[شۆڕشی میر محەممەد]]
* [[لەشکرکێشیی سۆران بۆ سەر بادینان]]
* [[شەڕی سۆران و عوسمانی (١٨٣٣-١٨٣٥)]]
* [[دووەم شەڕی سۆران و عوسمانی]]

== سەرچاوەکان ==
&lt;references /&gt;
{{شریتی دەروازە|مێژوو|شەڕ|کوردستان|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|پارێزگای سلێمانی|پارێزگای ھەولێر}}
[[پۆل:شەڕەکان]]
[[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی سۆران]]
[[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی بابان]]
[[پۆل:دەیەی ١٨٢٠]]
[[پۆل:١٨٢٢]]
[[پۆل:١٨٢٣]]
[[پۆل:١٨٢٤]]
[[پۆل:١٨٢٦]]
[[پۆل:١٨٢٧]]
[[پۆل:ململانێکانی سەدەی ١٩یەم]]
[[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]]
[[پۆل:مێژووی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:مێژووی کورد]]
[[پۆل:مێژووی کوردستان]]
[[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی ئێرانی قاجاڕی]]
[[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]</text>
      <sha1>kioqaghjrarx80bezh23uphvzpo1h7v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کلاسیکی جیھانیی بەیسبۆڵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293354</id>
    <revision>
      <id>1581518</id>
      <parentid>1567061</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T05:02:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3735" sha1="e9amvipjhor27p9m3dmk4lwl63gtnde" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''کلاسیکی جیھانیی بەیسبۆڵ''' ('''دەبلیو بی سی''')، کە ھەروەھا بە '''کلاسیکەکە''' ئاماژەی پێ دەکرێت، پاڵەوانێتییەکی نێودەوڵەتیی [[بەیسبۆڵ|بەیسبۆڵە]] کە سێ ساڵ جارێک (واتە ھەر سێ ساڵ جارێک ڕوودەدات) ئەنجام دەدرێت و لەلایەن کۆنفیدراسیۆنی جیھانیی بەیسبۆڵ و سۆفتبۆڵ (دەبلیو بی ئێس سی)ەوە مۆڵەتی پێدراوە، کە دەستەی بەڕێوەبەری جیھانیی وەرزشەکەیە، و لەلایەن کۆمپانیای وێرد بەیسبۆڵ کلاسیک ئینکۆوە ڕێک دەخرێت، کە ھاوبەشییەکی دەبلیو بی ئێس سی و مەیجر لیگ بەیسبۆڵ (ئێم ئێڵ بی) لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و کۆمەڵەی یاریزانانی مەیجر لیگ بەیسبۆڵ (ئێم ئێڵ بی پی ئەی)ە، ئەویش لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. تیمی براوە جامی پاڵەوانێتیی کلاسیکی جیھانیی بەیسبۆڵی پێ دەبەخشرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://auctions.mlb.com/japan-2023-world-baseball-classic-championship-trophy/isynmv1/aucd/4457970 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230531231728/https://auctions.mlb.com/japan-2023-world-baseball-classic-championship-trophy/isynmv1/aucd/4457970 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2023-05-31 |ڕێکەوتی سەردان=April 18, 2023 |وێبگە=MLB Auctions |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Suvanto |first=Lyndon |ڕێکەوت=February 24, 2023 |ناونیشان=https://www.sportskeeda.com/baseball/news-world-baseball-classic-trophy-unveiled-compare-past-designs |ڕێکەوتی سەردان=April 18, 2023 |وێبگە=Sportskeeda}}&lt;/ref&gt; ئەمە یەکێکە لە دوو پاڵەوانێتییە سەرەکییەکەی بەیسبۆڵی گەوران کە لەلایەن دەبلیو بی ئێس سییەوە مۆڵەتی پێدراوە، لەگەڵ دەبلیو بی ئێس سی پریمیەر ١٢، بەڵام تاقە پاڵەوانێتییە کە نازناوی «پاڵەوانی جیھان» دەبەخشێتە براوەکە.&lt;ref name=&quot;International Baseball Federation&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ibaf.org/en/infopage-detail.aspx?id=72ac735a-33d5-45b6-a99d-23e44243f427 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150725113405/http://www.ibaf.org/en/infopage-detail.aspx?id=72ac735a-33d5-45b6-a99d-23e44243f427 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 25, 2015 |ڕێکەوتی سەردان=October 4, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wbsc.org&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.wbsc.org/en/news/japan-win-world-baseball-classic-confirm-their-domination |ڕێکەوتی سەردان=April 19, 2023 |وێبگە=World Baseball Softball Confederation}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-05-23 |ناونیشان=https://www.mlbplayers.com/post/venues-announced-for-2026-world-baseball-classic |ڕێکەوتی سەردان=2024-05-24 |وێبگە=MLBPA Players |زمان=en |quote=The World Baseball Classic is sanctioned by the World Baseball Softball Confederation (WBSC) as the sport’s official National Team World Championship. }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.mlbplayers.com/post/venues-announced-for-2026-world-baseball-classic |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>e9amvipjhor27p9m3dmk4lwl63gtnde</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کۆمەڵەی یاریزانانی بەیسبۆڵی خولی گەورە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293357</id>
    <revision>
      <id>1581556</id>
      <parentid>1567341</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T08:08:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3009" sha1="fkl81s9jpl6dkky77k2h3w5qrkpu7ef" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''کۆمەڵەی یاریزانانی مەیجر لیگ بەیسبۆڵ''' ('''ئێم ئێڵ بی پی ئەی''') (بەیسبۆڵی خولی گەورە) سەندیکایەکی کرێکارانە کە نوێنەرایەتی ھەموو یاریزانانی ئێستای [[بەیسبۆڵی خولی گەورە|مەیجر لیگ بەیسبۆڵ]] (ئێم ئێڵ بی) و ماینەر لیگ بەیسبۆڵ (ئێم ئای ئێڵ بی) دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.mlbplayers.com/|سەردێڕ=Home |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=MLBPA Players |زمان=en}}&lt;/ref&gt; ھەموو یاریزانان، بەڕێوەبەران، ڕاھێنەران، و ڕاھێنەرانی وەرزشی کە گرێبەستێکی واژووکراویان لەگەڵ یانەیەکی مەیجر لیگدا ھەیە یان ھەبووە، مافی ئەندامێتییان لە کۆمەڵەکەدا ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mlbplayers.com/faq|سەردێڕ=FAQ|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=Major League Baseball|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|archive-url=https://web.archive.org/web/20221125064622/https://www.mlbplayers.com/faq|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ئێم ئێڵ بی پی ئەی خاوەنی سێ بەشی سەرەکییە: سەندیکایەکی کرێکاران، کارێک (پڕۆگرامی مۆڵەتدانی گرووپی ھەڵبژاردەی یاریزانان)، و [[ڕێکخراوەی خێرخوازی|دامەزراوەیەکی خێرخوازی]] (تڕەستی یاریزانانی مەیجر لیگ بەیسبۆڵ).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mlbplayers.com/faq|سەردێڕ=FAQ|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=Major League Baseball|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|archive-url=https://web.archive.org/web/20221125064622/https://www.mlbplayers.com/faq|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

لە ٢٨ی ئابی ٢٠٢٢، ئێم ئێڵ بی پی ئەی بە ئاشکرا ھەڵمەتێکی بۆ یارمەتیدانی یاریزانانی ئێم ئای ئێڵ بی دەستپێکرد بۆ ئەوەی ببنە خاوەن سەندیکا. لە ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢، ئێم ئێڵ بی بە ئارەزووی خۆی دانی نا بە ئێم ئێڵ بی پی ئەی وەک سەندیکای زیاتر لە ٥٬٥٠٠ یاریزانی ئێم ئای ئێڵ بی کە لە ئاستی یاریزانی نوێوە تا تریپڵ-ئەی یاری دەکەن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٥٣ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>fkl81s9jpl6dkky77k2h3w5qrkpu7ef</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵمەتی میر محەممەد دژی ئاشوورییەکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294395</id>
    <revision>
      <id>1581610</id>
      <parentid>1574653</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T10:40:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ari Qasm</username>
        <id>57423</id>
      </contributor>
      <origin>1581610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24567" sha1="oxq1k1pjspiepf8e8y6rzdmoox5uova" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict|conflict=ھەڵمەتی سۆران دژ بە ئاشوورییەکان|width=|partof=|image=Sack of Jebbel Makloub.jpg|caption=جەبەل مەقلووب (چیای مەقلووب) پێش گرتن و بەتاڵانبردنی لەلایەن ھێزەکانی سۆران|date=سەرەتای سەدەی نۆزدەھەم؛ دەیەکانی ١٨٢٠ و ١٨٣٠ و ١٨٤٠|place=[[مێزۆپۆتامیای سەروو|باکووری مێزۆپۆتامیا]] (ئەلقۆش، حەکاری و چەند ناوچەیەکی تر)|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=|result=فراوانبوونی کاریگەری و دەسەڵاتی سۆران و کورد لە باکووری میزۆپۆتامیا
* وێرانکاری لە چەندین شوێنی نیشتەجێبووندا ڕاپۆرت دراوە لەوانە ئەلقۆش و دێری ڕەبان ھورمزد|status=|combatants_header=|combatant1={{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میرنشینی سۆران]]|combatant2={{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} [[ئاشوورییەکان]]|combatant3=|commander1={{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میر محەممەد]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[ڕەسووڵ بەگ]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} مووسا بەگ|commander2={{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} [[مارشەمعوون ئیبراھیم]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} گابرێل دامبۆ{{KIA}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} قەشە ئابۆت{{KIA}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} دیکۆن عابد ئیشۆ{{KIA}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} دیکۆن موڕاد{{KIA}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} دیکۆن بەھنام{{KIA}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} دیکۆن عەربۆ{{KIA}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} ئێلیا عابدۆکا{{Executed}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} قەشە ئۆگستین{{KIA}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} قەشە ئیشۆ{{KIA}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} قەشە جەینی بێرسێبە{{KIA}}|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=|strength2=|strength3=|casualties1=نەزانراو|casualties2=وێرانکاری و کوشتار لە چەندین شوێنی نیشتەجێبووندا ڕاپۆرت دراوە لەوانە ئەلقۆش و بیت زابدا و دێری ڕەبان ھورمزد|casualties3=|notes=|campaignbox=}}

'''ھێرش بۆ سەر پێکھاتە ئاشوورییەکان لەلایەن میر محەممەد پاشای ڕەواندز''' یان '''ھەڵمەتی سۆران بۆ سەر ئاشوورییەکان''' ئاماژەیە بۆ زنجیرەیەک چاڵاکیی سەربازی و ھەڵکوتانە سەر کە لەلایەن ھێزەکانی [[میرنشینی سۆران]] لە سەردەمی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] لە سەرەتای سەدەی نۆزدەھەمدا لە [[مێزۆپۆتامیای سەروو|باکووری میزۆپۆتامیا]] ئەنجامدراون.

ئەم ڕووداوانە کە لە سەرچاوە جۆراوجۆرە ھاوچەرخەکان و دواتر مێژوویییەکان تۆمارکراون، بریتی بوون لە ھێرشکردنە سەر [[دێ|گوندە]] مەسیحییە [[ئاشوورییەکان]] و [[دێر]] و دامەزراوە ئاینییەکان لە ناوچەکانی وەک [[ئەلقۆش]] و دێری ڕەبەن ھورمزد و بەشێک لە [[حەکاری (ناوچەی مێژوویی)|حەکاری]].

== پێشینە ==
ھەڵمەتی میر محەممەد دژی ئاشوورییەکان زنجیرەیەک ھێرش بوو کە ھێزە کوردییەکان لە باکووری میزۆپۆتامیا لە سەرەتای سەدەی نۆزدەھەمدا ئەنجامیان دا. ئەو ھەڵمەتە لە چوارچێوەی ھەوڵەکانی [[میرنشینی سۆران]] و [[ڕەواندز]] بوو بۆ یەکخستنەوەی [[میرنشینە کوردییەکان]] و خاکی [[کوردستان]]. لە ساڵی ١٨٠٨دا گابرێل دامبۆ (١٧٧٥-١٨٣٢) دێرە جێھێڵدراوە وێرانەکەی ئاوەدان و زیندوو کردەوە و ژمارەیەک قوتابیی کۆکردەوە کە سوێندیان بە ھەژاری و شوونەکردن خواردبوو و مەدرەسەیەکی لەوێ دانا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hann|یەکەم=Geoff|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=-9RNCgAAQBAJ|سەردێڕ=Iraq: The Ancient Sites and Iraqi Kurdistan|دوایین٢=Dabrowska|یەکەم٢=Karen|دوایین٣=Townsend-Greaves|یەکەم٣=Tina|بڵاوکەرەوە=Bradt Travel Guides|ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-١٨٤١٦٢٤٨٨٤|پەڕە=٢٢٨|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; سەرەتا ئەم دەستپێشخەرییە لەلایەن [[یۆحەنانی ھەشتەمی ھورمزد]] کە قەشە سەرەکییەکەی ئەوکاتی مووسڵ بوو، دژایەتیی کرا، گەرچی لەلایەن بەڕێوەبەری پاتڕیارکی، ئۆگستین هندیشەوە پشتیوانی لێکرا. پاتریارک یووسف ئەودۆ، پێش ئەوەی بکرێتە قەشەی [[مووسڵ]]، خۆی دەروێشێکی دێر ڕەبەن هورمزد بوو.

لە ساڵی ١٨٣٢ [[کورد|کوردەکانی]] [[میرنشینی سۆران|سۆران]] ھێرشیان کردە سەر [[دێری ڕەبان ھورمزد|دێری ڕەبەن ھورمزد]] و [[ئەلقۆش]]، وادیارە وایانزانیوە گوندنشینەکان ئێزیدی بوون و بەرپرسیار بوون لە کوشتنی کورد و سەرۆک عەشیرەتێکی کورد، و زیاتر لە ٣٠٠ کاتۆلیکی کلدانییان کوشت، لەوانە گابرێل دامبۆ، دامەزرێنەری دێرەکە، و دەروێشەکانی دیکەش.{{sfn|Wilmshurst|2000|p=32, 253}} وە لە ساڵی ١٨٤٣ کوردەکان دەستیان کرد بە کۆکردنەوەی پارە لە گوندە مەسیحییەکان، ئەوانەی کە ڕەتیانکردەوە کوژران؛ زیاتر لە دە ھەزار مەسیحی کوژران و ئایکۆنەکانی دێری ڕەبەن ھورمزد تێکچوون.&lt;ref name=&quot;Frazee&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Frazee|یەکەم=Charles A.|سەردێڕ=Catholics and Sultans: The Church and the Ottoman Empire 1453-1923|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٠-٥٢١-٠٢٧٠٠-٤|پەڕە=٢٩٨}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٨٢٧دا، کە شەست لە ھەشتا قەشە کاسۆلیک و کلدانییە سوورییەکەی ناوچەکە گیانیان لەدەستدا و ھەزاران مەسیحی دیکەش لەناوچوون. مێژوونووسان مەزەندە دەکەن مەسیحییەکان لە ناوچە فراوانەکەدا کوژراون، و لە ساڵی ١٨٥١دا دێری ڕەبەن ھورمزد لەلایەن کوردەکانەوە ھەڵیکوترایە سەری لە کاتێکدا دەروێشەکان ھەڵھاتن و خۆیان ڕزگارکرد، ڕەنگە ١٠٠٠ لە دەستنووسەکانی دێری ڕەبەن ھورمزد لەناوچووبن.&lt;ref name=&quot;Wilmhurst&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wilmhurst|یەکەم=David|سەردێڕ=The Ecclesiastical Organization of the Church of the East, 1318–1913|ساڵ=٢٠٠٠|پەڕەکان=٢٠٥}}&lt;/ref&gt;

== ھەڵمەت دژی ئاشوورییەکان ==
[[بەتاڵانبردنی چیای مەقلووب]] ھەڵکوتانە سەرێکی کوردەکان بوو بە سەرۆکایەتیی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] لە ساڵی ١٨٢٠. کۆمەڵگە ئاشوورییەکانی دژ بە کورد و میرنشینی سۆرانی کردە ئامانج و لە ئەنجامدا وێرانکارییەکی بەرفراوان و مردن و ئاوارەبوونی زۆرێک لە ئاشوورییەکانی لە گوندەکانی باوباپیرانیان ڕوویدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Laurie|یەکەم=Thomas|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=p1QBAAAAQAAJ|سەردێڕ=Dr. [A.] Grant and the Mountain Nestorians|ڕێکەوت=١٨٥٥|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Badger|یەکەم١=George Percy|ناونیشان=https://archive.org/details/nestorianstheirr01badg/page/96/mode/1up?view=theater|سەردێڕ=The Nestorians and their rituals: with the narrative of a mission to Mesopotamia and Coordistan|دوایین٢=Neale|یەکەم٢=J. M.|ڕێکەوت=١٨٥٢|بڵاوکەرەوە=London: Joseph Masters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Layard109&quot;&gt;Layard, Austen Henry. ''Notes from Nineveh, and Travels in Mesopotamia, Assyria, and Syria'', Volume 1, p. 109.&lt;/ref&gt; موڵکی کڵێساکەش تاڵان کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Badger|یەکەم١=George Percy|ناونیشان=https://archive.org/details/nestorianstheirr01badg/page/96/mode/1up?view=theater|سەردێڕ=The Nestorians and their rituals : with the narrative of a mission to Mesopotamia and Coordistan in 1842-1844, and of a late visit to those countries in 1850 ; also, researches into the present condition of the Syrian Jacobites, papal Syrians, and Chaldeans, and an inquiry into the religious tenets of the Yezeedees|دوایین٢=Neale|یەکەم٢=J. M. (John Mason)|ڕێکەوت=١٨٥٢|بڵاوکەرەوە=London : Joseph Masters|ئەوانی تر=Princeton Theological Seminary Library}}&lt;/ref&gt;

لە ماوەی سەدەی نۆزدەھەمدا ئەلقۆش بووە ئامانجی چەندین ھەڵمەتی سەربازی. بە تایبەتی لە ساڵانی ١٨٢٨ و ١٨٣٢ شارۆچکەکە لەلایەن میر محەممەد پاشای ڕەواندزەوە تاڵان کرا پەڕەچاپێکی سریانی لەو سەردەمەدا تۆماری کردووە کە گوایە ھێرشەکەی ساڵی ١٨٣٢ بووە ھۆی کوژرانی ١٧٢ پیاوی ناوخۆیی کە ژمارەیەک لە ژنان و منداڵان و دانیشتووانی دەربەدەر کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Badger|یەکەم=George Percy|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=bwLdCQAAQBAJ&amp;pg=PT179|سەردێڕ=The Nestorians and Their Rituals|بڵاوکەرەوە=Joseph Masters|ساڵ=١٨٥٢|پەڕە=١٧٩|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

لە تشرینی یەکەمی ساڵی ١٨٢٩دا ھێزەکانی میر محەممەد پاشای ڕەواندز دوای بەزاندنی ڕووباری دیجلە ھێرشیان کردە سەر چەند پێکھاتەیەکی ئاشووری. بەگوێرەی سەرچاوە سریانییەکان، ژمارەیەک کەنیسە و گوند کراونەتە ئامانج، لەوانە بیت زابدا و ئەسفاس و ٢٠٠ پیاو لە بیت زابدا کوژراون. ئەندامانی ڕۆحانیی وەک ڕێبەر شەمعوون، دیکۆن عەبد ئیشۆ، دیکۆن موڕاد، دیکۆن بەھنام و دیکۆن ڕەئیس عەربۆ لەو کەسانە بوون کە لە کاتی ھێرشەکاندا کوژراون. ھەمان سەرچاوە باس لەوە دەکەن کە گوایە خەڵکی سڤیلیش زیانیان بەرکەوتووە، لەنێویاندا گوندنشینەکان کە لە کاتی توندوتیژییەکان ناوچەکەیان بەجێھێشتووە. دواتر ھەڵمەتەکە بەرەو ناوچەی نسێبین درێژبووەوە، لەوێ ھێرشی زیاتر بۆ سەر شوێنە نیشتەجێبوونەکان کرا.&lt;ref&gt;Gorgis, Deacon Asman Alkass, Jirah Fi Tarikh Al-syrian, Trans. Subhi Younan. 1980. pp. 14.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.aina.org/martyr.html#1832 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Assyrian International News Agency (AINA) |سەردێڕ=Assyrian Martyrs |بڵاوکەرەوە=Assyrian International News Agency}}&lt;/ref&gt;

لەسەر گۆڕی «ساندا ئیلیا»؛ کە پیاوێکی دەوڵەتمەدار بووە کە دوای ئەوەی دەستبەرداری دینەکەی بوو، جارێکی دیکە ھاتەوە سەر دینەکەی خۆی و لە ئەیلوولی ١٨٣١ لەلایەن سۆرانەوە لە سێدارە درا. ناوی «ئیلیا عابدۆکا» بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=iw8mGRnQN5MC|سەردێڕ=Echoes of Eternity: Studies Presented to Gaballa Ali Gaballa|بڵاوکەرەوە=Otto Harrassowitz Verlag|ساڵ=٢٠١٠|editor1=Ola El-Aguizy|پەڕە=٤٠١|editor2=Mohamed Sherif Ali}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Fiey|یەکەم=Jean Maurice|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=98xiAAAAMAAJ|سەردێڕ=Assyrie chrétienne: Contribution à l'étude de l'histoire et de la géographie ecclésiastiques et monastiques du nord de l'Iraq|بڵاوکەرەوە=Imprimerie catholique|ساڵ=١٩٦٥|بەرگ=٢|شوێن=Beirut|پەڕە=١٧٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

گێڕانەوەیەکی سریانی کە لە گۆڤاری Revue de l’Orient Chrétien بڵاوکراوەتەوە تۆماری دەکات کە لە ساڵی ١٨٣٢ ھێزەکانی سۆران بەرەو ئەلقۆش پێشڕەوییان کردووە، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی دانیشتووانەکەی ھەڵبێن بۆ شاخەکانی دەوروبەری و چەند پیاوێکی ئایینی، بە ناوەکانی گابرێل باوکە ئۆگستین، ئیشۆ و جینیی بێرسێبە لە کاتی ھێرشەکەدا کوژران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ساڵ=١٩١١|editor-last=Graffin |editor-first=René |editor2-last=Nau |editor2-first=François |سەردێڕ=Notice sur le couvent de Rabban Hormizd |ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=fwpnXzVisBEC&amp;pg=PA353 |journal=Revue de l'Orient chrétien |بەرگ=١٦|پەڕەکان=٣٥٣–٣٥٤|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٨٣٤ میرنشینی سۆران ھەوڵیدا مەسیحییە ئاشوورییەکانی [[تیاری|تیاریی خواروو]] ملکەچ بکات بەڵام وا دیارە لە نزیک گوندی لێزان ھێزەکان سۆران ڕووبەڕووی شکستێک ببوونەوە و گوایە ئەم شکستە کاریگەریی لەسەر تێڕوانینەکانی عوسمانییەکان ھەبووە بۆ میرنشینەکە و وای لێکردوونە ھەڵسەنگاندن بکەنەوە و پلانی نوێ دابڕێژن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Aboona|یەکەم=Hirmis|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Zd9ynQAACAAJ|سەردێڕ=Assyrians, Kurds, and Ottomans|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Cambria Press|ژپنک=٩٧٨-١-٦١٣٣٦-٤٧١-٠|پەڕەکان=١٧٣|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ross, Mosul, 19 November 1847. From Ross to Layard, 61,63,79&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ross|یەکەم=Henry James|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=zY8LAQAAIAAJ|سەردێڕ=Letters from the East|ڕێکەوت=١٩٠٢|بڵاوکەرەوە=J. M. Dent &amp; Company|پەڕەکان=٦٢–٦٣|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nestorians1853Ref&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Laurie|یەکەم=Thomas|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=qWedPP1eakYC|سەردێڕ=Dr. Grant and the Mountain Nestorians|بڵاوکەرەوە=Gould and Lincoln|ساڵ=١٩٩٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٩٠٥-٥١٠٣-٦|پەڕەکان=٢٦٢|زمان=en|orig-date=1853}}&lt;/ref&gt;

گابرێل دامبۆ لە ساڵی ١٨٣٢ لەلایەن سەربازانی سۆرانەوە کوژرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.aina.org/martyr.html#1832 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Assyrian International News Agency (AINA) |سەردێڕ=Assyrian Martyrs}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=George Percy Badger|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=r3POAAAAMAAJ&amp;pg=PA479|سەردێڕ=The Nestorians and Their Rituals|ساڵ=١٨٥٢|پەڕە=٤٧٩}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٨٣٨ [[میرنشینی سۆران]] ھێرشی کردە سەر [[دێری ڕەبان ھورمزد|دێری ڕەبەن ھورمزد]] و [[ئەلقۆش]] و سەدان کلدانیی ئاشووری کوژران.&lt;ref name=&quot;Wilm&quot;&gt;David Wilmshurst, ''The Ecclesiastical Organisation of the Church of the East, 1318-1913'', Peeters Publishers, 2000, p.32&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٨٤٣ ھێزە کوردییەکان داوای باج و پارەیان لە گوندە مەسیحییەکان کردووە؛ گوایە ئەوانەی باجەکەیان ڕەتکردووەتەوە کوژراون و ئایکۆنەکانی دێرەکەش شێوێندراون.&lt;ref name=&quot;Frazee2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Frazee|یەکەم=Charles A.|سەردێڕ=Catholics and Sultans: The Church and the Ottoman Empire 1453-1923|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٠-٥٢١-٠٢٧٠٠-٤|پەڕە=٢٩٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jwaideh, Wadie (2006). The Kurdish National Movement: Its Origins and Development. Syracuse University Press. pp. 56–62. ISBN 978-0-8156-3093-7.&lt;/ref&gt; شارۆچکەی ئەلقۆش تاڵانکرا، ژمارەیەکی زۆر لە دانیشتووانەکەی دەربەدەر و کۆمەڵکوژکراون و دێری ڕەبەن ھورمزد تاڵانکرا و دەروێشەکانی گابرێل دامبۆ، لە سێدارەدراون. بڕێکی زۆر لە دەستنووسە کۆنەکان لەناوچوون یان لەدەستچوون. [[دێری مارمەتی|دێری مارمەتیش]] تووشی ھەمان چارەنووس بووەوە.{{sfn|Jwaideh|2006|pp=56–62}} دوای ئەوەی کوردەکانی ڕەواندز [[مووسڵ|مووسڵیان]] گرت، [[مەسیحی]] و [[جوو|جوولەکەکانی]] ناوچەکە کۆمەڵکوژکران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schneider|یەکەم=Caroline|ناونیشان=https://books.google.com/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=FJ3UDwAAQBAJ&amp;oi=fnd&amp;pg=PA400&amp;dq=info:Ctj5WLLqNEQJ:scholar.google.com/&amp;ots=L9r10ee6-H&amp;sig=XYqeXc43jByVXvowq3ttUcoktWE&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|سەردێڕ=Collective and State Violence in Turkey: The Construction of a National Identity from Empire to Nation-State|ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=[[Berghahn Books]]|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٩٢٠-٤٥١-٣|editor1-last=Astourian|editor1-first=Stephan|پەڕەکان=٤٠٦|زمان=en|chapter=The Yazidis: Resilience in Times of Violence|editor2-last=Kévorkian|editor2-first=Raymond}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tyler|یەکەم=W. S.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=jki7Ig1WFHQC&amp;pg=PA271|سەردێڕ=Memoir of Rev. Henry Lobdell, M.D., Late Missionary of the American Board at Mosul: Including the Early History of the Assyrian Mission|بڵاوکەرەوە=American Tract Society|ساڵ=١٨٥٩|شوێن=Boston|پەڕە=٢٧١|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

لە ١٨٤٣ دێری کلدانەکانی ڕەبان ھورمزد لە نزیک مووسڵ دووجار لەلایەن ھێزە کوردییەکانەوە تاڵانکرا. لە دوای ئەم ھێرشانەدا کەنیسەکان وێران بوونە، و کەلوپەلە بەنرخەکان تاڵانکراون و چەندین دەروێش کوژراون و زۆرێک لە دەستنووسە سریانییەکانی کە مابوونەوە لەناوچوون یان سووتێنران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/BadgerGPTheNestoriansTheirRitualsVol11852/page/n148/mode/1up?view=theater|سەردێڕ=Badger G P The Nestorians &amp; Their Rituals Vol 1 1852|زمان=English}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Badger|یەکەم=George Percy|ناونیشان=https://archive.org/details/nestorianstheirr0001badg?q=Rawandooz|سەردێڕ=The Nestorians and their rituals : with the narrative of a mission to Mesopotamia and Coordistan in 1842-1844, and of a late visit to those countries in 1850; also, researches into the present condition of the Syrian Jacobites, papal Syrians, and Chaldeans, and an inquiry into the religious tenets of the Yezeedees|ڕێکەوت=١٨٥٢|بڵاوکەرەوە=London : J. Masters|ئەوانی تر=Internet Archive}}&lt;/ref&gt;

* ١٨٢٨ – مووسا پاشا، والیی [[ئامێدی]]، ھێرشی کردە سەر ئەلقۆش و ئاگری لە [[دێری ڕەبان ھورمزد]] بەردا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Badger|یەکەم=George Percy|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=r3POAAAAMAAJ&amp;pg=PA479|سەردێڕ=The Nestorians and Their Rituals|بڵاوکەرەوە=Joseph Masters|ساڵ=١٨٥٢|بەرگ=١|شوێن=London|پەڕە=٤٧٩}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hannetc&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Geoff Hann|سەردێڕ=Iraq: The ancient sites and Iraqi Kurdistan|نووسەر٢=Karen Dabrowska|نووسەر٣=Tina Townsend-Greaves|ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-١٨٤١٦٢٤٨٨٤}}&lt;/ref&gt;
* ١٨٣١ – ھێزەکانی میرنشینی سۆران ھێرشیان کردە سەر ئەلقۆش و نزیکەی ٣٠٠ گوندنشین کوژران.&lt;ref name=&quot;Wilmhurst2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wilmhurst|یەکەم=David|سەردێڕ=The Ecclesiastical Organization of the Church of the East, 1318–1913|ساڵ=٢٠٠٠|پەڕەکان=٢٠٥}}&lt;/ref&gt;
* ١٨٣٢ – ھێزەکانی سۆران ھێرشیان کردە سەر ئەلقۆش و زیاتر لە ٦٠٠ دانیشتووان کوژران.&lt;ref name=&quot;hannetc2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Geoff Hann|سەردێڕ=Iraq: The ancient sites and Iraqi Kurdistan|نووسەر٢=Karen Dabrowska|نووسەر٣=Tina Townsend-Greaves|ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-١٨٤١٦٢٤٨٨٤}}&lt;/ref&gt;
* ١٨٤٠– [[ڕەسووڵ بەگ]]، ھێرشەکانی دووبارە کردەوە.&lt;ref name=&quot;hannetc3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Geoff Hann|سەردێڕ=Iraq: The ancient sites and Iraqi Kurdistan|نووسەر٢=Karen Dabrowska|نووسەر٣=Tina Townsend-Greaves|ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-١٨٤١٦٢٤٨٨٤}}&lt;/ref&gt;
* ١٨٤٣ – ھێزە کوردییەکان باجیان لە گوندە مەسیحییەکان وەرگرتبوو؛ گوایە ئەوانەیشی ڕەتیان کردبووەوە کوژراون، دێری ڕەبان ھۆرمیزدیش زیانی پێگەیشت.&lt;ref name=&quot;Frazee3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Frazee|یەکەم=Charles A.|سەردێڕ=Catholics and Sultans: The Church and the Ottoman Empire 1453-1923|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٠-٥٢١-٠٢٧٠٠-٤|پەڕە=٢٩٨}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==

* [[بەتاڵانبردنی چیای مەقلووب]]
* [[شەڕی لێزان (١٨٣٤)]]
* [[کۆمەڵکوژیی ئەلقۆش]]

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:Harv and Sfn no-target errors]]
[[پۆل:مێژووی کورد]]
[[پۆل:مێژووی کوردستان]]
[[پۆل:کۆمەڵکوژییەکان]]
[[پۆل:کۆمەڵکوژییەکان لە باشووری کوردستان]]
[[پۆل:١٨٢٨]]
[[پۆل:١٨٣١]]
[[پۆل:١٨٣٢]]
[[پۆل:١٨٤٠]]
[[پۆل:دەیەی ١٨٢٠]]
[[پۆل:دەیەی ١٨٣٠]]
[[پۆل:دەیەی ١٨٤٠]]
[[پۆل:کۆمەڵکوژیی گرووپە ڕەگەزییەکان]]
[[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی سۆران]]
&lt;references /&gt;
{{شریتی دەروازە|مێژوو|شەڕ|کوردستان|مەسیحییەت}}
[[پۆل:مێژووی ئاشوورییەکان]]</text>
      <sha1>oxq1k1pjspiepf8e8y6rzdmoox5uova</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کۆلێژی ئەرکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294531</id>
    <revision>
      <id>1581229</id>
      <parentid>1581066</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T15:00:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}}</comment>
      <origin>1581229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12802" sha1="ar98dbhlxork5vvkvspqhnrzs1e1fik" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|کۆلێژی ئەرکان|267x267پیکسڵ]]
'''کۆلێژی ئەرکان'''  [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]] دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە، یەکەمیان لە شاری [[سلێمانی]] و ئەوی تریان لە شاری [[بەغدا]]ی پایتەختی [[عێراق]]ە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.

== &lt;big&gt;مێژووی دامەزراندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]]&lt;nowiki/&gt;دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

== سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ  ==
بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی و ئەندامێتی: لیوا ڕوکن ئیسماعیل سرحان حسین، عمید ڕوکن عبدال&lt;/big&gt;لە عثمان رسول، عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم مەنصور. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا.

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە.&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]]
&lt;big&gt;
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]]ھەیە.
&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;

# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا     چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی     ساڵانەی کۆلێژ.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت.     چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی.

== &lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک]]
&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە خولەکانی باڵی ئەرکان و سەرکردایەتی، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەریش دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە ناتۆ و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. وەفدەکانی وڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== [[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]] ==
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناوسورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری ئاڵای کوردستان. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆیەتیشە.&lt;/big&gt;
== &lt;big&gt;ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|267x267پیکسڵ]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== بەراوردی مێژوویی ==
بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]
{{سخ}}</text>
      <sha1>ar98dbhlxork5vvkvspqhnrzs1e1fik</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581248</id>
      <parentid>1581229</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T16:22:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1581248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12793" sha1="8wdsqvbcu55rxw6vqa6hf2cem3n0vq1" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|کۆلێژی ئەرکان|267x267پیکسڵ]]
'''کۆلێژی ئەرکان'''  [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]] دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە، یەکەمیان لە شاری [[سلێمانی]] و ئەوی تریان لە شاری [[بەغدا]]ی پایتەختی [[عێراق]]ە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.

== &lt;big&gt;مێژووی دامەزراندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]]&lt;nowiki/&gt;دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

== سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ  ==
بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی و ئەندامێتی: لیوا ڕوکن ئیسماعیل سرحان حسین، عمید ڕوکن عبدال&lt;/big&gt;لە عثمان رسول، عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم مەنصور. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا.

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە.&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]]
&lt;big&gt;
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]]ھەیە.
&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;

# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا     چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی     ساڵانەی کۆلێژ.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت.     چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی.

== &lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک]]
&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە خولەکانی باڵی ئەرکان و سەرکردایەتی، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەریش دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە ناتۆ و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. وەفدەکانی وڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== [[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]] ==
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناوسورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری ئاڵای کوردستان. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆیەتیشە.&lt;/big&gt;
== &lt;big&gt;ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|267x267پیکسڵ]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== بەراوردی مێژوویی ==
بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>8wdsqvbcu55rxw6vqa6hf2cem3n0vq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581261</id>
      <parentid>1581248</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T17:05:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <origin>1581261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16841" sha1="rdabpmt819euxnt87opq3sd5qg74ioy" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|کۆلێژی ئەرکان|267x267پیکسڵ]]
'''کۆلێژی ئەرکان'''  [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]] دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە، یەکەمیان لە شاری [[سلێمانی]] و ئەوی تریان لە شاری [[بەغدا]]ی پایتەختی [[عێراق]]ە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.

== &lt;big&gt;مێژووی دامەزراندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]]&lt;nowiki/&gt;دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]]
&lt;big&gt;
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]]ھەیە.
&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;

# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا     چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی     ساڵانەی کۆلێژ.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت.     چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی.

== &lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک]]
&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە خولەکانی باڵی ئەرکان و سەرکردایەتی، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەریش دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ   ==
بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی و ئەندامێتی: لیوا ڕوکن ئیسماعیل سرحان حسین، عمید ڕوکن عبدال&lt;/big&gt;لە عثمان رسول، عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم مەنصور. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا.

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە خولی سەرکردایەتی ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی سەرکردایەتی ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە خولی ئەرکان ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە ناتۆ و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. وەفدەکانی وڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== [[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]] ==
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناوسورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری ئاڵای کوردستان. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆیەتیشە.&lt;/big&gt;
== &lt;big&gt;ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|267x267پیکسڵ]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>rdabpmt819euxnt87opq3sd5qg74ioy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581289</id>
      <parentid>1581261</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T19:23:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <comment>/* ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان */</comment>
      <origin>1581289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19667" sha1="q5symno98ploc7cd0k32aadmsno5uqd" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|کۆلێژی ئەرکان|267x267پیکسڵ]]
'''کۆلێژی ئەرکان'''  [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]] دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە، یەکەمیان لە شاری [[سلێمانی]] و ئەوی تریان لە شاری [[بەغدا]]ی پایتەختی [[عێراق]]ە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.

== &lt;big&gt;مێژووی دامەزراندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]]&lt;nowiki/&gt;دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]]
&lt;big&gt;
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]]ھەیە.
&lt;/big&gt;
== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;

# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا     چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی     ساڵانەی کۆلێژ.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت.     چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی.
== &lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک]]&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە خولەکانی باڵی ئەرکان و سەرکردایەتی، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەریش دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;
== سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ   ==

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی و ئەندامێتی: لیوا ڕوکن ئیسماعیل سرحان حسین، عمید ڕوکن عبدال&lt;/big&gt;لە عثمان رسول، عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم مەنصور. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا.

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە خولی سەرکردایەتی ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی سەرکردایەتی ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە خولی ئەرکان ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە ناتۆ و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. وەفدەکانی وڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== [[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]] ==
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆیەتیشە.&lt;/big&gt;
'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی کۆلێژەکە دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt;ڕژاوە.
# '''ڕەنگ زەردەکەش''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێبۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])[[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px]]
# '''ڕەنگی ڕەش''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کورد
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد

* '''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا....

بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

== &lt;big&gt;ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>q5symno98ploc7cd0k32aadmsno5uqd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581292</id>
      <parentid>1581289</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T19:25:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <comment>/* ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان */</comment>
      <origin>1581292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19724" sha1="ha4s1k15ccjgnptk5x2glfzseuex7jb" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|کۆلێژی ئەرکان|267x267پیکسڵ]]
'''کۆلێژی ئەرکان'''  [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]] دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە، یەکەمیان لە شاری [[سلێمانی]] و ئەوی تریان لە شاری [[بەغدا]]ی پایتەختی [[عێراق]]ە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.

== &lt;big&gt;مێژووی دامەزراندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]]&lt;nowiki/&gt;دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]]
&lt;big&gt;
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]]ھەیە.
&lt;/big&gt;
== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;
# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا     چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی     ساڵانەی کۆلێژ.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت.     چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی.
== &lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک]]&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە خولەکانی باڵی ئەرکان و سەرکردایەتی، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەریش دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;
== سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ   ==

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی و ئەندامێتی: لیوا ڕوکن ئیسماعیل سرحان حسین، عمید ڕوکن عبدال&lt;/big&gt;لە عثمان رسول، عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم مەنصور. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا.

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە خولی سەرکردایەتی ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی سەرکردایەتی ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە خولی ئەرکان ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە ناتۆ و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. وەفدەکانی وڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆیەتیشە.&lt;/big&gt;
'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی کۆلێژەکە دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt;ڕژاوە.
# '''ڕەنگ زەردەکەش''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێبۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])[[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px]]
# '''ڕەنگی ڕەش''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کورد
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد

* '''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا....

بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

== &lt;big&gt;ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>ha4s1k15ccjgnptk5x2glfzseuex7jb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581297</id>
      <parentid>1581292</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T19:52:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <origin>1581297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20158" sha1="6zp585lhx7evsw7e273dm91zaj78frf" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|کۆلێژی ئەرکان|267x267پیکسڵ]]
'''کۆلێژی ئەرکان'''  [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]] دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری سلێمانی پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری بەغدای پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.

== مێژووی دامەزراندن ==
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]]&lt;big&gt;
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]]ھەیە.
&lt;/big&gt;
== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;
# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا     چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی     ساڵانەی کۆلێژ.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت.     چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی.
== &lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt; ==

[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]
&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی سەرکردایەتی'''، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەننەلۆجیای جی پی ئێس دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;
== سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ   ==

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبدال'''&lt;/big&gt;'''لە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا.

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی کۆلێژەکە دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt; ڕژاوە.
# '''ڕەنگ زەردەکەش''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێبۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])[[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای کۆلیژی ئەرکان]]
# '''ڕەنگی ڕەش''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کورد
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد

* '''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا....

بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

== &lt;big&gt;ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|234x234پیکسڵ]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>6zp585lhx7evsw7e273dm91zaj78frf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581313</id>
      <parentid>1581297</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T20:06:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <comment>/* ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان */</comment>
      <origin>1581313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21273" sha1="rjgpsqh596x3262xj4aeuozpxvatcpl" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|کۆلێژی ئەرکان|267x267پیکسڵ]]
'''کۆلێژی ئەرکان'''  [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]] دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری سلێمانی پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری بەغدای پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.

== مێژووی دامەزراندن ==
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]]&lt;big&gt;
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]]ھەیە.
&lt;/big&gt;
== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;
# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا     چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی     ساڵانەی کۆلێژ.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت.     چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی.
== &lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt; ==

[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]
&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی سەرکردایەتی'''، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەننەلۆجیای جی پی ئێس دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;
== سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ   ==

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبدال'''&lt;/big&gt;'''لە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا.

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی کۆلێژەکە دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt; ڕژاوە.
# '''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
# '''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک

* [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای کۆلیژی ئەرکان]]'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

=== بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن. ===

== &lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>rjgpsqh596x3262xj4aeuozpxvatcpl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581316</id>
      <parentid>1581313</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T20:21:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <origin>1581316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22949" sha1="k2n9y1wyn9wyeel67m9vffpccmgjqq3" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|کۆلێژی ئەرکان|267x267پیکسڵ]]
'''کۆلێژی ئەرکان'''  [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]] دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری سلێمانی پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری بەغدای پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.

== مێژووی دامەزراندن ==
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]]&lt;big&gt;
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]]ھەیە.
&lt;/big&gt;
== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;
# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا     چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی     ساڵانەی کۆلێژ.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت.     چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی.
== &lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt; ==

[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]
&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی سەرکردایەتی'''، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەننەلۆجیای جی پی ئێس دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;
== سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ   ==

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبدال'''&lt;/big&gt;'''لە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا.

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی کۆلێژەکە دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt; ڕژاوە.
# '''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
# '''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک

* [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای کۆلیژی ئەرکان]]'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

=== بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن. ===

== &lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}'''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:'''
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە باوەڕپێکراوەکان ئەو فەرمانە سەربازیە نهێنیەیە کە لەسەرەوە ئاماژەمان پێکردووە لەبەر باری ئەمنی ناتوانی ناوەرۆکەکەی بنوسین و بڵاوی بکەینەوە (بەهۆی باری ئەمنی ناتوانرێت ناوەرۆکەکە بڵاو بکرێتەوە).
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  ەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) کە هاوشێوەی دەستوری وڵاتە لەناو خۆی کۆلێژدا پێویستە سەرجەم فەرمانە وزاریەکان و ڕێنماییە سەربازیەکان لەچوارچێوەی ئەو سیستەمەدابن لەبەر ئەوەی هەمووی بڕگەکانی لە لایەن کەسانی پسپۆڕ و تایبەتمەند ناوسراوەتەوە کە ئەویش لە 2004/04/18 بەفەرمانی زهێنی سەربازی کارپێکردنی پەسەندکراوە  (دەستوری ناوخۆیی کۆلێژ کە بنەمای یاسایی و ڕێکخستنی هەموو چالاکییەکانی کۆلێژە).

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە'''

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>k2n9y1wyn9wyeel67m9vffpccmgjqq3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581317</id>
      <parentid>1581316</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T20:22:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <origin>1581317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22959" sha1="9kq2htcpk1qascyf3b7lzv9i2nrz0fe" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|کۆلێژی ئەرکان|267x267پیکسڵ]]
'''کۆلێژی ئەرکان'''  [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]] دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری سلێمانی پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری بەغدای پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.

== مێژووی دامەزراندن ==
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]]&lt;big&gt;
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]]ھەیە.
&lt;/big&gt;
== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;
# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا     چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی     ساڵانەی کۆلێژ.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت.     چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی.
== &lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt; ==

[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]
&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی سەرکردایەتی'''، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەننەلۆجیای جی پی ئێس دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;
== سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ   ==

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبدال'''&lt;/big&gt;'''لە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا.

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی کۆلێژەکە دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt; ڕژاوە.
# '''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
# '''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک

* [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای کۆلیژی ئەرکان]]'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

=== بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن. ===

== &lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە باوەڕپێکراوەکان ئەو فەرمانە سەربازیە نهێنیەیە کە لەسەرەوە ئاماژەمان پێکردووە لەبەر باری ئەمنی ناتوانی ناوەرۆکەکەی بنوسین و بڵاوی بکەینەوە (بەهۆی باری ئەمنی ناتوانرێت ناوەرۆکەکە بڵاو بکرێتەوە).
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  ەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) کە هاوشێوەی دەستوری وڵاتە لەناو خۆی کۆلێژدا پێویستە سەرجەم فەرمانە وزاریەکان و ڕێنماییە سەربازیەکان لەچوارچێوەی ئەو سیستەمەدابن لەبەر ئەوەی هەمووی بڕگەکانی لە لایەن کەسانی پسپۆڕ و تایبەتمەند ناوسراوەتەوە کە ئەویش لە 2004/04/18 بەفەرمانی زهێنی سەربازی کارپێکردنی پەسەندکراوە  (دەستوری ناوخۆیی کۆلێژ کە بنەمای یاسایی و ڕێکخستنی هەموو چالاکییەکانی کۆلێژە).

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە'''

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>9kq2htcpk1qascyf3b7lzv9i2nrz0fe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581318</id>
      <parentid>1581317</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T20:26:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان: */</comment>
      <origin>1581318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22972" sha1="fz33l0qco2aei4j5r1d1jpvlqmnvkwx" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|کۆلێژی ئەرکان|267x267پیکسڵ]]
'''کۆلێژی ئەرکان'''  [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]] دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری سلێمانی پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری بەغدای پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.

== مێژووی دامەزراندن ==
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]]&lt;big&gt;
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]]ھەیە.
&lt;/big&gt;
== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;
# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا     چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی     ساڵانەی کۆلێژ.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت.     چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی.
== &lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt; ==

[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]
&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی سەرکردایەتی'''، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەننەلۆجیای جی پی ئێس دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;
== سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ   ==

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبدال'''&lt;/big&gt;'''لە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا.

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی کۆلێژەکە دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt; ڕژاوە.
# '''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
# '''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک

* [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای کۆلیژی ئەرکان]]'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

=== بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن. ===

== &lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە باوەڕپێکراوەکان ئەو فەرمانە سەربازیە نهێنیەیە کە لەسەرەوە ئاماژەمان پێکردووە لەبەر باری ئەمنی ناتوانی ناوەرۆکەکەی بنوسین و بڵاوی بکەینەوە (بەهۆی باری ئەمنی ناتوانرێت ناوەرۆکەکە بڵاو بکرێتەوە).
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  ەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) کە هاوشێوەی دەستوری وڵاتە لەناو خۆی کۆلێژدا پێویستە سەرجەم فەرمانە وزاریەکان و ڕێنماییە سەربازیەکان لەچوارچێوەی ئەو سیستەمەدابن لەبەر ئەوەی هەمووی بڕگەکانی لە لایەن کەسانی پسپۆڕ و تایبەتمەند ناوسراوەتەوە کە ئەویش لەبەرواری 2004/01/04بەفەرمانی نهێنی سەربازی کارپێکردنی پەسەندکراوە  (دەستوری ناوخۆیی کۆلێژ کە بنەمای یاسایی و ڕێکخستنی هەموو چالاکییەکانی کۆلێژە).

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە'''

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>fz33l0qco2aei4j5r1d1jpvlqmnvkwx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581320</id>
      <parentid>1581318</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T20:47:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <origin>1581320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23040" sha1="flum08sky4fohw37rs98fa39s3e6cvc" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|کۆلێژی ئەرکان|267x267پیکسڵ]]
'''کۆلێژی ئەرکان'''  [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]] دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری سلێمانی پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری بەغدای پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.[١]

== مێژووی دامەزراندن ==
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]]&lt;big&gt;
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]]ھەیە.
&lt;/big&gt;
== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;
# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا     چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی     ساڵانەی کۆلێژ.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت.     چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی.
== &lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt; ==

[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]
&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی سەرکردایەتی'''، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەننەلۆجیای جی پی ئێس دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;
== سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ   ==

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبدال'''&lt;/big&gt;'''لە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا.

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی کۆلێژەکە دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt; ڕژاوە.
# '''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
# '''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک

* [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای کۆلیژی ئەرکان]]'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

=== بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن. ===

== &lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# &lt;nowiki&gt;&lt;ref name=&quot;farman2003&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;'''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە باوەڕپێکراوەکان ئەو فەرمانە سەربازیە نهێنیەیە کە لەسەرەوە ئاماژەمان پێکردووە لەبەر باری ئەمنی ناتوانی ناوەرۆکەکەی بنوسین و بڵاوی بکەینەوە (بەهۆی باری ئەمنی ناتوانرێت ناوەرۆکەکە بڵاو بکرێتەوە). &lt;nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  ەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) کە هاوشێوەی دەستوری وڵاتە لەناو خۆی کۆلێژدا پێویستە سەرجەم فەرمانە وزاریەکان و ڕێنماییە سەربازیەکان لەچوارچێوەی ئەو سیستەمەدابن لەبەر ئەوەی هەمووی بڕگەکانی لە لایەن کەسانی پسپۆڕ و تایبەتمەند ناوسراوەتەوە کە ئەویش لەبەرواری 2004/01/04بەفەرمانی نهێنی سەربازی کارپێکردنی پەسەندکراوە  (دەستوری ناوخۆیی کۆلێژ کە بنەمای یاسایی و ڕێکخستنی هەموو چالاکییەکانی کۆلێژە).

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە'''

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>flum08sky4fohw37rs98fa39s3e6cvc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581321</id>
      <parentid>1581320</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T20:48:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <origin>1581321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23061" sha1="ofsdtt73bn7gcqr0fd2xc5m0o0028th" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|کۆلێژی ئەرکان|267x267پیکسڵ]]
'''کۆلێژی ئەرکان'''  [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]] دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری سلێمانی پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری بەغدای پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.&lt;ref name=&quot;farman2003&quot; /&gt;

== مێژووی دامەزراندن ==
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]]&lt;big&gt;
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]]ھەیە.
&lt;/big&gt;
== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;
# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا     چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی     ساڵانەی کۆلێژ.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت.     چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی.
== &lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt; ==

[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]
&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی سەرکردایەتی'''، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەننەلۆجیای جی پی ئێس دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;
== سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ   ==

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبدال'''&lt;/big&gt;'''لە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا.

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی کۆلێژەکە دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt; ڕژاوە.
# '''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
# '''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک

* [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای کۆلیژی ئەرکان]]'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

=== بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن. ===

== &lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# &lt;nowiki&gt;&lt;ref name=&quot;farman2003&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;'''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە باوەڕپێکراوەکان ئەو فەرمانە سەربازیە نهێنیەیە کە لەسەرەوە ئاماژەمان پێکردووە لەبەر باری ئەمنی ناتوانی ناوەرۆکەکەی بنوسین و بڵاوی بکەینەوە (بەهۆی باری ئەمنی ناتوانرێت ناوەرۆکەکە بڵاو بکرێتەوە). &lt;nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  ەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) کە هاوشێوەی دەستوری وڵاتە لەناو خۆی کۆلێژدا پێویستە سەرجەم فەرمانە وزاریەکان و ڕێنماییە سەربازیەکان لەچوارچێوەی ئەو سیستەمەدابن لەبەر ئەوەی هەمووی بڕگەکانی لە لایەن کەسانی پسپۆڕ و تایبەتمەند ناوسراوەتەوە کە ئەویش لەبەرواری 2004/01/04بەفەرمانی نهێنی سەربازی کارپێکردنی پەسەندکراوە  (دەستوری ناوخۆیی کۆلێژ کە بنەمای یاسایی و ڕێکخستنی هەموو چالاکییەکانی کۆلێژە).

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە'''

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>ofsdtt73bn7gcqr0fd2xc5m0o0028th</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581322</id>
      <parentid>1581321</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T20:54:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <origin>1581322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22747" sha1="7ekqoimr1u30wi7kcppanfoc4t8c570" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|کۆلێژی ئەرکان|267x267پیکسڵ]]
'''کۆلێژی ئەرکان'''  [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]] دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری سلێمانی پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری بەغدای پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.&lt;ref name=&quot;farman2003&quot; /&gt;

== مێژووی دامەزراندن ==
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]]&lt;big&gt;
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]]ھەیە.
&lt;/big&gt;
== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;
# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا     چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی     ساڵانەی کۆلێژ.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت.     چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی.
== &lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt; ==

[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]
&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی سەرکردایەتی'''، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەننەلۆجیای جی پی ئێس دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;
== سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ   ==

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبدال'''&lt;/big&gt;'''لە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;system2003&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی کۆلێژەکە دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt; ڕژاوە.
# '''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
# '''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک

* [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای کۆلیژی ئەرکان]]'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

=== بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن. ===

== &lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' &lt;ref name=&quot;farman20032&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) &lt;ref name=&quot;system2003&quot; /&gt;

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە'''

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>7ekqoimr1u30wi7kcppanfoc4t8c570</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581323</id>
      <parentid>1581322</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T20:58:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1581323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23549" sha1="dnoonwyjssfba4imirfa77q5g85wju5" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|کۆلێژی ئەرکان|267x267پیکسڵ]]
'''کۆلێژی ئەرکان'''  [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]] دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری سلێمانی پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری بەغدای پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.&lt;ref name=&quot;farman2003&quot; /&gt;

== مێژووی دامەزراندن ==
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]]&lt;big&gt;
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]]ھەیە.
&lt;/big&gt;
== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;
# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا     چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی     ساڵانەی کۆلێژ.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت.     چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی.
== &lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt; ==

[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]
&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی سەرکردایەتی'''، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەننەلۆجیای جی پی ئێس دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;
== سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ   ==

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبدال'''&lt;/big&gt;'''لە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;system2003&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی کۆلێژەکە دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt; ڕژاوە.
# '''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
# '''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک

* [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای کۆلیژی ئەرکان]]'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

=== بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن. ===

== &lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' &lt;ref name=&quot;farman20032&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) &lt;ref name=&quot;system2003&quot; /&gt;

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە'''

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]
&lt;references /&gt;
&lt;ref name=&quot;farman20033&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;system20032&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>dnoonwyjssfba4imirfa77q5g85wju5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581327</id>
      <parentid>1581323</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T20:59:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1581327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22747" sha1="7ekqoimr1u30wi7kcppanfoc4t8c570" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|کۆلێژی ئەرکان|267x267پیکسڵ]]
'''کۆلێژی ئەرکان'''  [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]] دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری سلێمانی پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری بەغدای پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.&lt;ref name=&quot;farman2003&quot; /&gt;

== مێژووی دامەزراندن ==
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]]&lt;big&gt;
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]]ھەیە.
&lt;/big&gt;
== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;
# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا     چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی     ساڵانەی کۆلێژ.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت.     چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی.
== &lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt; ==

[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]
&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی سەرکردایەتی'''، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەننەلۆجیای جی پی ئێس دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;
== سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ   ==

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبدال'''&lt;/big&gt;'''لە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;system2003&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی کۆلێژەکە دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt; ڕژاوە.
# '''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
# '''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک

* [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای کۆلیژی ئەرکان]]'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

=== بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن. ===

== &lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' &lt;ref name=&quot;farman20032&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) &lt;ref name=&quot;system2003&quot; /&gt;

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە'''

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>7ekqoimr1u30wi7kcppanfoc4t8c570</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581331</id>
      <parentid>1581327</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T21:02:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1581331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26849" sha1="ryl4fylv7p98x6myyx82onracpyzprp" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|کۆلێژی ئەرکان|267x267پیکسڵ]]
'''کۆلێژی ئەرکان'''  [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]] دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری سلێمانی پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری بەغدای پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.&lt;ref name=&quot;farman2003&quot; /&gt;

== مێژووی دامەزراندن ==
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]]&lt;big&gt;
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]]ھەیە.
&lt;/big&gt;
== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;
# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا     چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی     ساڵانەی کۆلێژ.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت.     چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی.
== &lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt; ==

[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]
&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی سەرکردایەتی'''، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەننەلۆجیای جی پی ئێس دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;
== سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ   ==

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبدال'''&lt;/big&gt;'''لە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;system2003&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی کۆلێژەکە دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt; ڕژاوە.
# '''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
# '''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک

* [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای کۆلیژی ئەرکان]]'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

=== بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن. ===

== &lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' &lt;ref name=&quot;farman20032&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) &lt;ref name=&quot;system2003&quot; /&gt;

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە'''

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]
== سەرچاوەکان ==
&lt;references&gt;&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم2&quot;&gt;{{cite web |date=٢٠٢١ |url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/%D9%85%DB%95%D8%B1%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DA%86%D9%88%D9%88%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D9%84%DB%8C-%D8%AD%DB%95%D9%88%D8%AA%DB%95%D9%85%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95%DA%86%D9%88%D9%88/ |language=كوردی |title=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |publisher=وەزارەتی پێشمەرگە}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{cite web |date=٢٠٢٣ |url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/%D8%A6%DB%95%D9%81%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88%DB%95%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D9%85%DB%95%D8%B1%DA%AF%DB%95-%D8%A8%DB%95%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%84%DB%95-%D8%AE%D9%88%DB%8E%D9%86%D8%AF%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7-%D8%AF%DB%95%DA%A9%DB%95%D9%86/ |language=كوردی |title=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |publisher=وەزارەتی پێشمەرگە}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{cite web |date=٢٠٢٤ |url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/%D9%87%DB%95%D8%B4%D8%AA%DB%95%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AE%D9%88%D9%84%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DA%86%D9%88%D9%88%D9%86%D9%89-%D8%A6%DB%95%D9%81%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%84%DB%95-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95-%DA%86%D9%88%D9%88/ |language=كوردی |title=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |publisher=وەزارەتی پێشمەرگە}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤2&quot;&gt;{{cite web |date=٢٠٢٤ |url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/%D8%B3%DB%95%D8%B1%DB%86%DA%A9%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%84%DB%95-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DA%86%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D8%AF/ |language=كوردی |title=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |publisher=وەزارەتی پێشمەرگە}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ2&quot;&gt;{{cite web |date=٢٠٢٣ |url=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%95%DB%8C-%D9%86%D9%88%DB%8E%DB%8C-%D9%84%DB%8C%D9%88%D8%A7%DB%8C-%D9%A1%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%95-%D9%88-%DA%95%D8%A7%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D9%88%DB%8E%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%A8%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86/ |language=كوردی |title=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |publisher=وەزارەتی پێشمەرگە}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;farman20033&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;system20032&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;&lt;/references&gt;</text>
      <sha1>ryl4fylv7p98x6myyx82onracpyzprp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581332</id>
      <parentid>1581331</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T21:03:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1581332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22785" sha1="omo6oh2hpxv4dtiixwo1555v9k4mmvw" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|کۆلێژی ئەرکان|267x267پیکسڵ]]
'''کۆلێژی ئەرکان'''  [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]] دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری سلێمانی پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری بەغدای پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.&lt;ref name=&quot;farman2003&quot; /&gt;

== مێژووی دامەزراندن ==
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]]&lt;big&gt;
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]]ھەیە.
&lt;/big&gt;
== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;
# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا     چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی     ساڵانەی کۆلێژ.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت.     چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی.
== &lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt; ==

[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]
&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی سەرکردایەتی'''، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەننەلۆجیای جی پی ئێس دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;
== سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ   ==

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبدال'''&lt;/big&gt;'''لە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;system2003&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی کۆلێژەکە دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt; ڕژاوە.
# '''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
# '''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک

* [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای کۆلیژی ئەرکان]]'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

=== بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن. ===

== &lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' &lt;ref name=&quot;farman20032&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) &lt;ref name=&quot;system2003&quot; /&gt;

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە'''

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]

== &lt;nowiki&gt;&lt;/references&gt;&lt;/nowiki&gt; ==</text>
      <sha1>omo6oh2hpxv4dtiixwo1555v9k4mmvw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581334</id>
      <parentid>1581332</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T21:03:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1581334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22747" sha1="7ekqoimr1u30wi7kcppanfoc4t8c570" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|کۆلێژی ئەرکان|267x267پیکسڵ]]
'''کۆلێژی ئەرکان'''  [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]] دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری سلێمانی پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری بەغدای پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.&lt;ref name=&quot;farman2003&quot; /&gt;

== مێژووی دامەزراندن ==
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]]&lt;big&gt;
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]]ھەیە.
&lt;/big&gt;
== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;
# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا     چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی     ساڵانەی کۆلێژ.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت.     چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی.
== &lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt; ==

[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]
&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی سەرکردایەتی'''، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەننەلۆجیای جی پی ئێس دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;
== سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ   ==

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبدال'''&lt;/big&gt;'''لە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;system2003&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی کۆلێژەکە دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt; ڕژاوە.
# '''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
# '''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک

* [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای کۆلیژی ئەرکان]]'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

=== بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن. ===

== &lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' &lt;ref name=&quot;farman20032&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) &lt;ref name=&quot;system2003&quot; /&gt;

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە'''

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>7ekqoimr1u30wi7kcppanfoc4t8c570</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581335</id>
      <parentid>1581334</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T21:06:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1581335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23237" sha1="nwmqhi6bb4j10z2fdpw8brsbm9bjhu6" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|کۆلێژی ئەرکان|267x267پیکسڵ]]
'''کۆلێژی ئەرکان'''  [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]] دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری سلێمانی پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری بەغدای پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.&lt;ref name=&quot;farman2003&quot; /&gt;

== مێژووی دامەزراندن ==
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]]&lt;big&gt;
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]]ھەیە.
&lt;/big&gt;
== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;
# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا     چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی     ساڵانەی کۆلێژ.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت.     چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی.
== &lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt; ==

[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]
&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی سەرکردایەتی'''، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەننەلۆجیای جی پی ئێس دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;
== سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ   ==

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبدال'''&lt;/big&gt;'''لە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;system2003&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی کۆلێژەکە دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt; ڕژاوە.
# '''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
# '''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک

* [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای کۆلیژی ئەرکان]]'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

=== بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن. ===

== &lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' &lt;ref name=&quot;farman20033&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (٨)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) &lt;ref name=&quot;system20032&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (٩)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (٩) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' &lt;br /&gt;

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>nwmqhi6bb4j10z2fdpw8brsbm9bjhu6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581337</id>
      <parentid>1581335</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T21:10:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <origin>1581337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23212" sha1="dv05s6r2jgfel7v2v45tqdaluc1nqdp" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|کۆلێژی ئەرکان|267x267پیکسڵ]]
'''کۆلێژی ئەرکان'''  [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]] دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری سلێمانی پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری بەغدای پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.

== مێژووی دامەزراندن ==
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]]&lt;big&gt;
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]]ھەیە.
&lt;/big&gt;
== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;
# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا     چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی     ساڵانەی کۆلێژ.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت.     چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی.
== &lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt; ==

[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]
&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی سەرکردایەتی'''، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەننەلۆجیای جی پی ئێس دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;
== سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ   ==

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبدال'''&lt;/big&gt;'''لە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;system2003&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی کۆلێژەکە دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt; ڕژاوە.
# '''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
# '''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک

* [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای کۆلیژی ئەرکان]]'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

=== بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن. ===

== &lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' &lt;ref name=&quot;farman20033&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (٨)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) &lt;ref name=&quot;system20032&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (٩)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (٩) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' &lt;br /&gt;

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>dv05s6r2jgfel7v2v45tqdaluc1nqdp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581338</id>
      <parentid>1581337</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T21:13:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <origin>1581338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23216" sha1="ld8u4f5kyozlbl28tdyz4w141lzcmf9" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|کۆلێژی ئەرکان|267x267پیکسڵ]]
'''کۆلێژی ئەرکان'''  [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]] دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری سلێمانی پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری بەغدای پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.[١]

== مێژووی دامەزراندن ==
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]]&lt;big&gt;
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]]ھەیە.
&lt;/big&gt;
== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;
# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا     چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی     ساڵانەی کۆلێژ.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت.     چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی.
== &lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt; ==

[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]
&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی سەرکردایەتی'''، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەننەلۆجیای جی پی ئێس دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;
== سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ   ==

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبدال'''&lt;/big&gt;'''لە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;system2003&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی کۆلێژەکە دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt; ڕژاوە.
# '''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
# '''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک

* [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای کۆلیژی ئەرکان]]'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

=== بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن. ===

== &lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' &lt;ref name=&quot;farman20033&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (٨)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) &lt;ref name=&quot;system20032&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (٩)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (٩) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' &lt;br /&gt;

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>ld8u4f5kyozlbl28tdyz4w141lzcmf9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581339</id>
      <parentid>1581338</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T21:14:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <origin>1581339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23327" sha1="gexjlgj08vqcm1dqshd6k896c7f39nz" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|کۆلێژی ئەرکان|267x267پیکسڵ]]
'''کۆلێژی ئەرکان [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]] دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری سلێمانی پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری بەغدای پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.&lt;nowiki&gt;&lt;ref name=&quot;farman2003&quot;/&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref name=&quot;system2003&quot;/&gt;&lt;/nowiki&gt;'''

== مێژووی دامەزراندن ==
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]]&lt;big&gt;
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]]ھەیە.
&lt;/big&gt;
== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;
# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا     چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی     ساڵانەی کۆلێژ.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت.     چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی.
== &lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt; ==

[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]
&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی سەرکردایەتی'''، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەننەلۆجیای جی پی ئێس دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;
== سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ   ==

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبدال'''&lt;/big&gt;'''لە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;system2003&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی کۆلێژەکە دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt; ڕژاوە.
# '''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
# '''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک

* [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای کۆلیژی ئەرکان]]'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

=== بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن. ===

== &lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' &lt;ref name=&quot;farman20033&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (٨)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) &lt;ref name=&quot;system20032&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (٩)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (٩) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' &lt;br /&gt;

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>gexjlgj08vqcm1dqshd6k896c7f39nz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581340</id>
      <parentid>1581339</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T21:18:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <origin>1581340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23269" sha1="nqrfod7aruy658wrdw61fyeck3yx7wu" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|کۆلێژی ئەرکان|267x267پیکسڵ]]
'''کۆلێژی ئەرکان [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]] دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری سلێمانی پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری بەغدای پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن'''&quot;&lt;nowiki&gt;[[١]]&lt;/nowiki&gt;&quot;

== مێژووی دامەزراندن ==
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]]&lt;big&gt;
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]]ھەیە.
&lt;/big&gt;
== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;
# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا     چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی     ساڵانەی کۆلێژ.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت.     چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی.
== &lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt; ==

[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]
&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی سەرکردایەتی'''، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەننەلۆجیای جی پی ئێس دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;
== سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ   ==

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبدال'''&lt;/big&gt;'''لە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;system2003&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی کۆلێژەکە دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt; ڕژاوە.
# '''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
# '''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک

* [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای کۆلیژی ئەرکان]]'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

=== بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن. ===

== &lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' &lt;ref name=&quot;farman20033&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (٨)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) &lt;ref name=&quot;system20032&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (٩)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (٩) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' &lt;br /&gt;

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>nqrfod7aruy658wrdw61fyeck3yx7wu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581341</id>
      <parentid>1581340</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T21:18:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <origin>1581341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23269" sha1="obxxawpxclzdf5ohvt4skyg0e8j6yk9" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|کۆلێژی ئەرکان|267x267پیکسڵ]]
'''کۆلێژی ئەرکان [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]] دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری سلێمانی پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری بەغدای پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.''' &lt;nowiki&gt;[[١]]&lt;/nowiki&gt;

== مێژووی دامەزراندن ==
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]]&lt;big&gt;
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]]ھەیە.
&lt;/big&gt;
== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;
# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا     چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی     ساڵانەی کۆلێژ.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت.     چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی.
== &lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt; ==

[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]
&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی سەرکردایەتی'''، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەننەلۆجیای جی پی ئێس دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;
== سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ   ==

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبدال'''&lt;/big&gt;'''لە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;system2003&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی کۆلێژەکە دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt; ڕژاوە.
# '''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
# '''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک

* [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای کۆلیژی ئەرکان]]'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

=== بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن. ===

== &lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' &lt;ref name=&quot;farman20033&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (٨)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) &lt;ref name=&quot;system20032&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (٩)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (٩) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' &lt;br /&gt;

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>obxxawpxclzdf5ohvt4skyg0e8j6yk9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581342</id>
      <parentid>1581341</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T21:18:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <origin>1581342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23274" sha1="i8bbb5gzoazlupdfjw60vkvf842ne2o" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|کۆلێژی ئەرکان|267x267پیکسڵ]]
'''کۆلێژی ئەرکان [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]] دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری سلێمانی پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری بەغدای پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.'''  &lt;ref name=&quot;farman200332&quot; /&gt;

== مێژووی دامەزراندن ==
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]]&lt;big&gt;
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]]ھەیە.
&lt;/big&gt;
== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;
# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا     چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی     ساڵانەی کۆلێژ.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت.     چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی.
== &lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt; ==

[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]
&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی سەرکردایەتی'''، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەننەلۆجیای جی پی ئێس دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;
== سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ   ==

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبدال'''&lt;/big&gt;'''لە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;system2003&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی کۆلێژەکە دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt; ڕژاوە.
# '''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
# '''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک

* [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای کۆلیژی ئەرکان]]'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

=== بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن. ===

== &lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' &lt;ref name=&quot;farman20033&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (٨)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) &lt;ref name=&quot;system20032&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (٩)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (٩) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' &lt;br /&gt;

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>i8bbb5gzoazlupdfjw60vkvf842ne2o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581343</id>
      <parentid>1581342</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T21:19:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <origin>1581343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23273" sha1="kgdnhv1ldnjg7vg2kq458oy3akioplk" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|کۆلێژی ئەرکان|267x267پیکسڵ]]
'''کۆلێژی ئەرکان [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]] دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری سلێمانی پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری بەغدای پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.'''   &lt;ref name=&quot;system2003&quot; /&gt;

== مێژووی دامەزراندن ==
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]]&lt;big&gt;
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]]ھەیە.
&lt;/big&gt;
== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;
# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا     چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی     ساڵانەی کۆلێژ.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت.     چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی.
== &lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt; ==

[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]
&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی سەرکردایەتی'''، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەننەلۆجیای جی پی ئێس دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;
== سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ   ==

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبدال'''&lt;/big&gt;'''لە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;system2003&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی کۆلێژەکە دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt; ڕژاوە.
# '''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
# '''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک

* [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای کۆلیژی ئەرکان]]'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

=== بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن. ===

== &lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' &lt;ref name=&quot;farman20033&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (٨)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) &lt;ref name=&quot;system20032&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (٩)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (٩) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' &lt;br /&gt;

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>kgdnhv1ldnjg7vg2kq458oy3akioplk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581345</id>
      <parentid>1581343</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T21:21:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <origin>1581345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23299" sha1="ni233s8zklg2vs8rk1ol4zguckaeyir" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|کۆلێژی ئەرکان|267x267پیکسڵ]]
'''کۆلێژی ئەرکان [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]] دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری سلێمانی پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری بەغدای پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.'''   &lt;ref name=&quot;system2003&quot; /&gt;

== مێژووی دامەزراندن ==
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]]&lt;big&gt;
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]]ھەیە.
&lt;/big&gt;
== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;
# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا     چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی     ساڵانەی کۆلێژ.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت.     چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی.
== &lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt; ==

[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]
&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی سەرکردایەتی'''، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەننەلۆجیای جی پی ئێس دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;
== سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ   ==

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبدال'''&lt;/big&gt;'''لە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;system2003&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;system20032&quot; /&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی کۆلێژەکە دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt; ڕژاوە.
# '''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
# '''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک

* [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای کۆلیژی ئەرکان]]'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

=== بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن. ===

== &lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' &lt;ref name=&quot;farman20033&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (٨)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) &lt;ref name=&quot;system20032&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (٩)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (٩) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' &lt;br /&gt;

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>ni233s8zklg2vs8rk1ol4zguckaeyir</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581346</id>
      <parentid>1581345</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T21:23:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <origin>1581346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23274" sha1="pwmn9xjsmt6p552g1eaybs1j5bdy81j" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|کۆلێژی ئەرکان|267x267پیکسڵ]]
'''کۆلێژی ئەرکان [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]] دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری سلێمانی پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری بەغدای پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.'''   &lt;ref name=&quot;system2003&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

== مێژووی دامەزراندن ==
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]]&lt;big&gt;
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]]ھەیە.
&lt;/big&gt;
== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;
# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا     چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی     ساڵانەی کۆلێژ.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت.     چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی.
== &lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt; ==

[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]
&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی سەرکردایەتی'''، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەننەلۆجیای جی پی ئێس دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;
== سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ   ==

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبدال'''&lt;/big&gt;'''لە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;system20032&quot; /&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی کۆلێژەکە دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt; ڕژاوە.
# '''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
# '''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک

* [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای کۆلیژی ئەرکان]]'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

=== بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن. ===

== &lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' &lt;ref name=&quot;farman20033&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (٨)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) &lt;ref name=&quot;system20032&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (٩)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (٩) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' &lt;br /&gt;

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>pwmn9xjsmt6p552g1eaybs1j5bdy81j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581348</id>
      <parentid>1581346</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T21:24:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <origin>1581348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23273" sha1="3ku4qjnnoe0e4qvjg331v1dyivjsj4w" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|کۆلێژی ئەرکان|267x267پیکسڵ]]
'''کۆلێژی ئەرکان [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]] دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری سلێمانی پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری بەغدای پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.'''   &lt;ref name=&quot;system2003&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

== مێژووی دامەزراندن ==
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]]&lt;big&gt;
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]]ھەیە.
&lt;/big&gt;
== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;
# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا     چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی     ساڵانەی کۆلێژ.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت.     چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی.
== &lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt; ==

[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]
&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی سەرکردایەتی'''، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەننەلۆجیای جی پی ئێس دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;
== سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ   ==

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبدال'''&lt;/big&gt;'''لە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;system2003&quot; /&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی کۆلێژەکە دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt; ڕژاوە.
# '''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
# '''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک

* [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای کۆلیژی ئەرکان]]'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

=== بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن. ===

== &lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' &lt;ref name=&quot;farman20033&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (٨)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) &lt;ref name=&quot;system20032&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (٩)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (٩) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' &lt;br /&gt;

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>3ku4qjnnoe0e4qvjg331v1dyivjsj4w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581353</id>
      <parentid>1581348</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T21:36:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <origin>1581353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23379" sha1="bgbzrnuq3ws020z1zgm2tkeg6sut2q0" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|کۆلێژی ئەرکان|267x267پیکسڵ]]
'''کۆلێژی ئەرکان [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]] دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری [[سلێمانی]]&lt;nowiki/&gt;پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری [[بەغدا]]&lt;nowiki/&gt;ی پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی واتا قیادە ببەخشن بە ئەفسەرانی خوێندکار.''' &lt;ref name=&quot;system2003&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

== مێژووی دامەزراندن ==
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]]&lt;big&gt;
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]]ھەیە.
&lt;/big&gt;
== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;
# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا     چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی     ساڵانەی کۆلێژ.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت.     چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی.
== &lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی سەرکردایەتی'''، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەننەلۆجیای جی پی ئێس دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;
== سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ   ==


بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبدال'''&lt;/big&gt;'''لە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;system2003&quot; /&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی گرینگی لەڕوی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی کۆلێژەکە دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt; ڕژاوە.
# '''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
# '''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک

* [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای کۆلیژی ئەرکان]]'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

=== بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن. ===

== &lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' &lt;ref name=&quot;farman20033&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (٨)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) &lt;ref name=&quot;system20032&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (٩)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (٩) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' &lt;br /&gt;

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>bgbzrnuq3ws020z1zgm2tkeg6sut2q0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581356</id>
      <parentid>1581353</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T21:41:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <comment>/* ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان */</comment>
      <origin>1581356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23395" sha1="fk4gd89ng8uc6gwiwbsnh972740rcbf" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|کۆلێژی ئەرکان|267x267پیکسڵ]]
'''کۆلێژی ئەرکان [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]] دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری [[سلێمانی]]&lt;nowiki/&gt;پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری [[بەغدا]]&lt;nowiki/&gt;ی پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی واتا قیادە ببەخشن بە ئەفسەرانی خوێندکار.''' &lt;ref name=&quot;system2003&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

== مێژووی دامەزراندن ==
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==

===  [[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]] کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]]ھەیە. &lt;/big&gt; == &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; == &lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;
# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا     چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی     ساڵانەی کۆلێژ.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت.     چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی. == &lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt; == [[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]] ===
&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی سەرکردایەتی'''، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەننەلۆجیای جی پی ئێس دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;
== سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ   ==


بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبدال'''&lt;/big&gt;'''لە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;system2003&quot; /&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی گرینگی لەڕوی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی گەلی کورد دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt; شەهید بوون.
# '''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
# '''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک

* [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای کۆلیژی ئەرکان]]'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

=== بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن. ===

== &lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' &lt;ref name=&quot;farman20033&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (٨)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) &lt;ref name=&quot;system20032&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (٩)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (٩) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' &lt;br /&gt;

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>fk4gd89ng8uc6gwiwbsnh972740rcbf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581358</id>
      <parentid>1581356</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T21:47:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <comment>/*  شوێن  */</comment>
      <origin>1581358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23489" sha1="7t1s5h1zd99np0w8yea3nty8unf462h" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|کۆلێژی ئەرکان|267x267پیکسڵ]]
'''کۆلێژی ئەرکان [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]] دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری [[سلێمانی]]&lt;nowiki/&gt;پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری [[بەغدا]]&lt;nowiki/&gt;ی پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی واتا قیادە ببەخشن بە ئەفسەرانی خوێندکار.''' &lt;ref name=&quot;system2003&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

== مێژووی دامەزراندن ==
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]] کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]]ھەیە. &lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;'''کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:'''&lt;/big&gt;
# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا     چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی     ساڵانەی کۆلێژ.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت.     چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی.

== &lt;big&gt;'''خولەکان'''&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی سەرکردایەتی'''، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەننەلۆجیای جی پی ئێس دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;
== '''&lt;big&gt;سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ&lt;/big&gt;'''   ==


بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبداللە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;system2003&quot; /&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی گرینگی لەڕوی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی گەلی کورد دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt; شەهید بوون.
# '''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
# '''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک

* [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای کۆلیژی ئەرکان]]'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

=== بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن. ===

== &lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px| [[شۆڕش ئیسماعیل|وەزیری پێشمەرگە و ڕاگری پێشوو]]]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' &lt;ref name=&quot;farman20033&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (٨)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) &lt;ref name=&quot;system20032&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (٩)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (٩) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' &lt;br /&gt;

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>7t1s5h1zd99np0w8yea3nty8unf462h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581359</id>
      <parentid>1581358</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T21:50:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <origin>1581359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23643" sha1="r8mmw5xmop1bddicsvkh9za4xu2rjc7" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|[[کۆلێژی ئەرکان]]|267x267پیکسڵ]]
'''کۆلێژی ئەرکان [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]] دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری [[سلێمانی]]&lt;nowiki/&gt;پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری [[بەغدا]]&lt;nowiki/&gt;ی پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی واتا قیادە ببەخشن بە ئەفسەرانی خوێندکار.''' &lt;ref name=&quot;system2003&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

== مێژووی دامەزراندن ==
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|243x243پیکسڵ|بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا ]]ھەیە. &lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;'''کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:'''&lt;/big&gt;
# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا     چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی     ساڵانەی کۆلێژ.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت.     چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی.

== &lt;big&gt;'''خولەکان'''&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی سەرکردایەتی'''، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەکنەلۆجیای جی پی ئێس  خولەکانی دیاری خکردنی فیزیکی شوێن لەسەر نەخشە دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;
== '''&lt;big&gt;سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ&lt;/big&gt;'''   ==


بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبداللە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;system2003&quot; /&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی گرینگی لەڕوی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی فەرمی کۆلێژی ئەرکان]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی گەلی کورد دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt; شەهید بوون.
# '''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
# '''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک

* [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای فەرمی کۆلیژی ئەرکان]]'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

=== بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن. ===

== &lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px| [[شۆڕش ئیسماعیل|وەزیری پێشمەرگە و ڕاگری پێشوو]]]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' &lt;ref name=&quot;farman20033&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (٨)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) &lt;ref name=&quot;system20032&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (٩)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (٩) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' &lt;br /&gt;

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>r8mmw5xmop1bddicsvkh9za4xu2rjc7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581361</id>
      <parentid>1581359</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T22:09:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <comment>پەرەپێدان و درێژکردنەوەی وتار</comment>
      <origin>1581361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24100" sha1="81ckmifrzpa4ev8zsgu0fzn9q3j1ko1" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|[[کۆلێژی ئەرکان]]|267x267پیکسڵ]]
'''کۆلێژی ئەرکان [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]] دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری [[سلێمانی]]&lt;nowiki/&gt;پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری [[بەغدا]]&lt;nowiki/&gt;ی پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی واتا قیادە ببەخشن بە ئەفسەرانی خوێندکار.''' &lt;ref name=&quot;system2003&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

== مێژووی دامەزراندن ==
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام [[جەلال تاڵەبانی]]، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک  ئەفسەر لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|243x243پیکسڵ|بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا ]]ھەیە. &lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;'''کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:'''&lt;/big&gt;
# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی سەرجەم  کاروبارەکانی ڕۆژانەی  ناوخۆیی و،ڕێکخستن و  پاراستنی و کۆلێژ لە ئەستۆدەگرێت  و چاودێری کاروباری ئالیات و بەشە کارگێڕی و بەرگریەکان لە ئەستۆ دەگرێت.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;'''  چەندین خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی  لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی ئەرکان خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەری سەربازی بەدەستدەهێنێت.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  کۆمەڵێک خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی  لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی سەرکردایەتیە (قیادە)خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) بەدەست دەهێنێت.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی سەرچاوەی زانستی پەرەپێدانی وانەکان و توێژینەوەکان لەئەستۆ دەگرێت و  کتێب و کەرەستەی وانە خوێندن  ، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی. دەستەبەردەکات بۆ بەشداربوانی سەرجەم خولەکانی کۆلێژەکە

== &lt;big&gt;'''خولەکان'''&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی باڵی سەرکردایەتی'''، خولی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەکنەلۆجیای جی پی ئێس  خولی دیاری کردنی فیزیکی شوێن لەسەر نەخشە دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;
== '''&lt;big&gt;سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ&lt;/big&gt;'''   ==

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبداللە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;system2003&quot; /&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی گرینگی لەڕوی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی فەرمی کۆلێژی ئەرکان]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی گەلی کورد دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt; شەهید بوون.
# '''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
# '''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک

* [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای فەرمی کۆلیژی ئەرکان]]'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

=== بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن. ===

== &lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px| [[شۆڕش ئیسماعیل|وەزیری پێشمەرگە و ڕاگری پێشوو]]]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' &lt;ref name=&quot;farman20033&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (٨)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) &lt;ref name=&quot;system20032&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (٩)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (٩) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' &lt;br /&gt;

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>81ckmifrzpa4ev8zsgu0fzn9q3j1ko1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581362</id>
      <parentid>1581361</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T22:10:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <origin>1581362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24092" sha1="8dwruqxxefg0pvp7tu7ec438adrl55o" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|[[کۆلێژی ئەرکان]]|267x267پیکسڵ]]
'''کۆلێژی ئەرکان [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]] دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری [[سلێمانی]] پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری [[بەغدا]]&lt;nowiki/&gt;ی پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی واتا قیادە ببەخشن بە ئەفسەرانی خوێندکار.''' &lt;ref name=&quot;system2003&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

== مێژووی دامەزراندن ==
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام [[جەلال تاڵەبانی]]، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک  ئەفسەر لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|243x243پیکسڵ|بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا ]]ھەیە. &lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;'''کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:'''&lt;/big&gt;
# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی سەرجەم  کاروبارەکانی ڕۆژانەی  ناوخۆیی و،ڕێکخستن و  پاراستنی و کۆلێژ لە ئەستۆدەگرێت  و چاودێری کاروباری ئالیات و بەشە کارگێڕی و بەرگریەکان لە ئەستۆ دەگرێت.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;'''  چەندین خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی  لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی ئەرکان خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەری سەربازی بەدەستدەهێنێت.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  کۆمەڵێک خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی  لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی سەرکردایەتیە (قیادە)خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) بەدەست دەهێنێت.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی سەرچاوەی زانستی پەرەپێدانی وانەکان و توێژینەوەکان لەئەستۆ دەگرێت و  کتێب و کەرەستەی وانە خوێندن  ، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی. دەستەبەردەکات بۆ بەشداربوانی سەرجەم خولەکانی کۆلێژەکە

== &lt;big&gt;'''خولەکان'''&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی باڵی سەرکردایەتی'''، خولی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەکنەلۆجیای جی پی ئێس  خولی دیاری کردنی فیزیکی شوێن لەسەر نەخشە دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;
== '''&lt;big&gt;سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ&lt;/big&gt;'''   ==

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبداللە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;system2003&quot; /&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی گرینگی لەڕوی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی فەرمی کۆلێژی ئەرکان]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی گەلی کورد دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt; شەهید بوون.
# '''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
# '''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک

* [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای فەرمی کۆلیژی ئەرکان]]'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

=== بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن. ===

== &lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px| [[شۆڕش ئیسماعیل|وەزیری پێشمەرگە و ڕاگری پێشوو]]]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' &lt;ref name=&quot;farman20033&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (٨)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) &lt;ref name=&quot;system20032&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (٩)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (٩) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' &lt;br /&gt;

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>8dwruqxxefg0pvp7tu7ec438adrl55o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581364</id>
      <parentid>1581362</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T22:11:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <origin>1581364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24102" sha1="ljqd8kjpjxxrtqljda2928ltlg6ar31" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|[[کۆلێژی ئەرکان]]|267x267پیکسڵ]]'''&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]]&lt;/big&gt; دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری [[سلێمانی]] پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری [[بەغدا]]&lt;nowiki/&gt;ی پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی واتا قیادە ببەخشن بە ئەفسەرانی خوێندکار.''' &lt;ref name=&quot;system2003&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

== مێژووی دامەزراندن ==
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام [[جەلال تاڵەبانی]]، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک  ئەفسەر لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|243x243پیکسڵ|بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا ]]ھەیە. &lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;'''کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:'''&lt;/big&gt;
# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی سەرجەم  کاروبارەکانی ڕۆژانەی  ناوخۆیی و،ڕێکخستن و  پاراستنی و کۆلێژ لە ئەستۆدەگرێت  و چاودێری کاروباری ئالیات و بەشە کارگێڕی و بەرگریەکان لە ئەستۆ دەگرێت.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;'''  چەندین خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی  لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی ئەرکان خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەری سەربازی بەدەستدەهێنێت.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  کۆمەڵێک خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی  لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی سەرکردایەتیە (قیادە)خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) بەدەست دەهێنێت.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی سەرچاوەی زانستی پەرەپێدانی وانەکان و توێژینەوەکان لەئەستۆ دەگرێت و  کتێب و کەرەستەی وانە خوێندن  ، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی. دەستەبەردەکات بۆ بەشداربوانی سەرجەم خولەکانی کۆلێژەکە

== &lt;big&gt;'''خولەکان'''&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی باڵی سەرکردایەتی'''، خولی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەکنەلۆجیای جی پی ئێس  خولی دیاری کردنی فیزیکی شوێن لەسەر نەخشە دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;
== '''&lt;big&gt;سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ&lt;/big&gt;'''   ==

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبداللە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;system2003&quot; /&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی گرینگی لەڕوی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی فەرمی کۆلێژی ئەرکان]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی گەلی کورد دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt; شەهید بوون.
# '''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
# '''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک

* [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای فەرمی کۆلیژی ئەرکان]]'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

=== بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن. ===

== &lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px| [[شۆڕش ئیسماعیل|وەزیری پێشمەرگە و ڕاگری پێشوو]]]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' &lt;ref name=&quot;farman20033&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (٨)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) &lt;ref name=&quot;system20032&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (٩)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (٩) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' &lt;br /&gt;

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>ljqd8kjpjxxrtqljda2928ltlg6ar31</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581608</id>
      <parentid>1581364</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T10:33:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <origin>1581608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24210" sha1="6wqrtvcd1bzi3uxjt4f1151ys5zn7hs" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|[[کۆلێژی ئەرکان]]|267x267پیکسڵ]]'''&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]]&lt;/big&gt; دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری [[سلێمانی]] پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری [[بەغدا]]&lt;nowiki/&gt;ی پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی واتا قیادە ببەخشن بە ئەفسەرانی خوێندکار.''' &lt;ref name=&quot;system2003&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

=== مێژووی دامەزراندن ===
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام [[جەلال تاڵەبانی]]، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک  ئەفسەر لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

===  &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt;  ===

[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|243x243پیکسڵ|بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا ]]ھەیە. &lt;/big&gt;

=== &lt;big&gt;پێکهاتەی پەیکەری کۆلێژ&lt;/big&gt; ===
&lt;big&gt;'''کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:'''&lt;/big&gt;
# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی سەرجەم  کاروبارەکانی ڕۆژانەی  ناوخۆیی و،ڕێکخستن و  پاراستنی و کۆلێژ لە ئەستۆدەگرێت  و چاودێری کاروباری ئالیات و بەشە کارگێڕی و بەرگریەکان لە ئەستۆ دەگرێت.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;'''  چەندین خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی  لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی ئەرکان خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەری سەربازی بەدەستدەهێنێت.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  کۆمەڵێک خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی  لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی سەرکردایەتیە (قیادە)خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) بەدەست دەهێنێت.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی سەرچاوەی زانستی پەرەپێدانی وانەکان و توێژینەوەکان لەئەستۆ دەگرێت و  کتێب و کەرەستەی وانە خوێندن  ، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی. دەستەبەردەکات بۆ بەشداربوانی سەرجەم خولەکانی کۆلێژەکە

=== &lt;big&gt;'''خولەکان'''&lt;/big&gt; ===
[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی باڵی سەرکردایەتی'''، خولی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەکنەلۆجیای جی پی ئێس  خولی دیاری کردنی فیزیکی شوێن لەسەر نەخشە دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

=== '''&lt;big&gt;سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ&lt;/big&gt;''' ===
بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبداللە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;system2003&quot; /&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی گرینگی لەڕوی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

=== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ===
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی فەرمی کۆلێژی ئەرکان]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی گەلی کورد دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt; شەهید بوون.
# '''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
# '''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک

* [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای فەرمی کۆلیژی ئەرکان]]'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

=== &lt;small&gt;بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن.&lt;/small&gt; ===

=== &lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt; ===
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px| [[شۆڕش ئیسماعیل|وەزیری پێشمەرگە و ڕاگری پێشوو]]]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە لە ناوەڕاستی سەدەی ڕابردوو  دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' &lt;ref name=&quot;farman20033&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (٨)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) &lt;ref name=&quot;system20032&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (٩)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (٩) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' &lt;br /&gt;

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>6wqrtvcd1bzi3uxjt4f1151ys5zn7hs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581612</id>
      <parentid>1581608</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T11:01:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1581612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24208" sha1="9tvwtejpu5blpbdy82epfa7n54i3ffo" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|[[کۆلێژی ئەرکان]]|267x267پیکسڵ]]'''&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]]&lt;/big&gt; دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری [[سلێمانی]] پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری [[بەغدا]]&lt;nowiki/&gt;ی پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی واتا قیادە ببەخشن بە ئەفسەرانی خوێندکار.''' &lt;ref name=&quot;system2003&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

=== مێژووی دامەزراندن ===
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام [[جەلال تاڵەبانی]]، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک  ئەفسەر لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

===  &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt;  ===

[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|243x243پیکسڵ|بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا ]]ھەیە. &lt;/big&gt;

=== &lt;big&gt;پێکهاتەی پەیکەری کۆلێژ&lt;/big&gt; ===
&lt;big&gt;'''کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:'''&lt;/big&gt;
# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی سەرجەم  کاروبارەکانی ڕۆژانەی  ناوخۆیی و،ڕێکخستن و  پاراستنی و کۆلێژ لە ئەستۆدەگرێت  و چاودێری کاروباری ئالیات و بەشە کارگێڕی و بەرگریەکان لە ئەستۆ دەگرێت.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;'''  چەندین خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی  لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی ئەرکان خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەری سەربازی بەدەستدەهێنێت.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  کۆمەڵێک خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی  لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی سەرکردایەتیە (قیادە)خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) بەدەست دەهێنێت.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی سەرچاوەی زانستی پەرەپێدانی وانەکان و توێژینەوەکان لەئەستۆ دەگرێت و  کتێب و کەرەستەی وانە خوێندن  ، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی. دەستەبەردەکات بۆ بەشداربوانی سەرجەم خولەکانی کۆلێژەکە

=== &lt;big&gt;'''خولەکان'''&lt;/big&gt; ===
[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی باڵی سەرکردایەتی'''، خولی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەکنەلۆجیای جی پی ئێس  خولی دیاری کردنی فیزیکی شوێن لەسەر نەخشە دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

=== '''&lt;big&gt;سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ&lt;/big&gt;''' ===
بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبداللە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;system2003&quot; /&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی گرینگی لەڕوی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

=== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ===
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی فەرمی کۆلێژی ئەرکان]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی گەلی کورد دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt; شەهید بوون.
# '''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
# '''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک

* [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای فەرمی کۆلیژی ئەرکان]]'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

=== &lt;small&gt;بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن.&lt;/small&gt; ===

=== &lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt; ===
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px| [[شۆڕش ئیسماعیل|وەزیری پێشمەرگە و ڕاگری پێشوو]]]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە لە ناوەڕاستی سەدەی ڕابردوو  دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' &lt;ref name=&quot;farman20033&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (10)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) &lt;ref name=&quot;system20032&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (1)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (1) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' &lt;br /&gt;

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>9tvwtejpu5blpbdy82epfa7n54i3ffo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:کۆلێژی ئەرکان</title>
    <ns>1</ns>
    <id>294561</id>
    <revision>
      <id>1581245</id>
      <parentid>1581171</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T16:07:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <comment>/* دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە 4 */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1581245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34569" sha1="tkp7w640g8dpeju6xf551i84897q44q" xml:space="preserve">
ئاڕم و لۆگۆی کۆلێژی ئەرکان
کۆلێژی ئەرکان (Staff College)دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە ھەرێمی کوردستان، سەر بە وەزارەتی پێشمەرگەی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای سلێمانی. لە وڵاتی عێراق تەنھا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە، یەکێکیان لە پارێزگای سلێمانی شاری ڕۆشنبیری و ئەوی تریان لە شاری بەغدا پایتەختی عێراق، تەنھا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.

مێژووی دامەزراندن
کۆلێژەکە لە ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ دامەزرا، لەسەر بڕیاری مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆککۆماری کورد لە عێراق، بەپێی فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) لە ٨/ت٢/٢٠٠٣.[١] دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە ھەردوو پێکھاتەی کورد و عەرەب ئەنجامدرا. دامەزرێنەرەکان زۆرینەیان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی.

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی خوێندنی کۆلێژەکە لیژنەیەک پێکھێنرا بە سەرۆکایەتی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی و ئەندامێتی لیوا ڕوکن ئیسماعیل سەرحان حسین، عەمید ڕوکن عەبدوڵڵا عوسمان ڕەسول، عەقید ڕوکن عیزەددین نیعمە ڕەمەزان، و مەقەدەم ڕوکن ئامان ئیبراھیم مەنسوور. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی ھەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب. ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا.

شوێن

کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری سلێمانیدامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی چوارقوڕنەکە دەکەوێتە باشووری شاری ڕانیەو باکووری بەنداوی دووکان.[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری قەڵادزێ و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی حاجیاواھەیە.

پێکھاتە
کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:


باڵی کارگێڕی — بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
باڵی ئەرکان — خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
باڵی سەرکردایەتی — خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت. چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
باڵی مەشق و ھەماھەنگی — دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری زەمینی.
خولەکان

جگە لە خولەکانی باڵی ئەرکان و باڵی سەرکردایەتی، کۆلێژەکە خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی، و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەریش دەکاتەوە.[٣] ڕاھێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. ھەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستھێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی ھێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن. ھەروەھا لە کاتی دامەزراندنی ھەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت.

پەیوەندییەکانی دەرەوە
کۆلێژی ئەرکان بەھۆی گرینگی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی ھێزەکانی ھاوپەیمان ڕاکێشاوە. مانگانە وەفدەکانی وڵاتانی جۆراوجۆر، لەوانە ئەمریکا، فەڕەنسا و ئەڵمانیا، سەردانی کۆلێژەکە دەکەن.[٤][٥]

سیستەمی خوێندن
شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی ھەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات.[١] سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکھاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە.

ئاڕم: ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان
ئاڕمەکە پازنەیەکی ناوسورە کە بە ھێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک ھەیە ھاوشێوەی خۆری ئاڵای کوردستان. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی ھەیە. لە بەشی خوارەوەدا ڕێکەوتی دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە ھەروەھا خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆیەتی.

بەراوردی مێژوویی
بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە سلێمانی لەسەر ڕاسپاردەی یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە عراق و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە بەغدا، کە لەسەر دەستی گۆرانی شاعیر دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. جیاکەرەوەکەیان ئەوەیە کە دامەزرێنەرانی کۆلێژی ئەرکان ھەموویان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون، لەکاتێکدا گۆرانی شاعیر شارەزای زمان و ئەدەب بوو بەڵام بڕوانامەی ئەکادیمی نەبوو. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد.

مەرجەکانی وەرگرتنئ ئەفسەر لە خولی سەرکردایەتی
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

ماوەی خولی سەرکردایەتی
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکات کاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە خولی ئەرکان
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

ماوەی خولی ئەرکان
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

سەرچاوەکان

ئاڵای کۆلێژی ئەرکان
 سلێمانی
 قەڵادزێ
 «لە کۆلێژی ئەرکان تاقیکردنەوەی بەدەستهێنانی کورسییەکانی خوێندن بەرێوەچوو». وەزارەتی پێشمەرگەی حکوومەتی هەرێمی کوردستان.
 «ڕاگری کۆلێژی ئەرکان پێشوازی لە شاندێکی ڕاوێژکارانی هاوپەیمانان کرد». وەزارەتی پێشمەرگەی حکوومەتی هەرێمی کوردستان. ٢٠٢٣.
 «ڕاوێژکاری هێزەکانی هاوپەیمانان سەردانی کۆلێژی ئەرکانی وەزارەتی پێشمەرگەی کرد». وەزارەتی پێشمەرگەی حکوومەتی هەرێمی کوردستان. تەممووزی ٢٠٢٥.

پۆلەکان: دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستانزانستی سەربازیسلێمانی قەڵادزێ کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان کۆلێژی ئەرکان [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ٢٢:٢٤، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە ==

[[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ٠٦:٤٣، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
تەواوی ئەو بەشانەم لابرد کە بەبۆچونی من  پێشێلکردنی یاساکان بوون ئێستا نازانم چی ماوە بۆچی ئەو نیشانەیە لانەچووە؟

== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە ==

چیدیکە داتا و زانیاریەکان دیلێت بکەم هیچ مانایەک نامینێتەوە بۆوتارەکە کە چوارچێوەەکی زانستی لەخۆگرتووە [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ٠٦:٥٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە ==

https://ckb.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C_%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86
هیچ مانای نیە وتارێکم نوستوە تەوقاوی بنەما زانستیەکان لەخۆدەگرێت 
هەچی ڕاست دەبێتەوە تاگێکی سڕینەوەی لێدەدات ئاخر هەر مەسەلە ئەوەیە بەسەدان هەزار وتار دەسوڕرێنەوە و ڕێژەی وتارە کوردیەکان هەر کەمدەکات
گرفتیچیە؟ ناوە ناوە تاگێکی سەخیفی سڕینەوەی لێدەدرێت!
مرۆڤی دڵسۆز دەگاتەو ئەو بڕوایەی زۆربەی ئەوانەی تاگی سڕینەوە لە وتارەکان دەدەن  
بەکرێگیراوی نئتی تورکن
کار دەکەن بۆ لاتەپاندنی وتار و فەرهەنگی کوردی
بەدەر لەوە هیچ پاساوێکیتر هەڵناگرێت [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-27052-08|&amp;#126;2026-27052-08]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-27052-08|talk]]) ١٠:٠٣، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:ژمارەی تاگەکانی سڕینەوە لە ویکیپیدیا چەندین جار لە ژمارەی وتارەکان زیاترە
:نازانم کابرا ژمارەی تاگەکانی سڕینەوە کە لە وتاری خەڵکی دەدات  هەزاران هێندەی ژمارەی وتارەکاسنی زیاترن ئاخر کورد لە جێگەیەک دەسەڵاتی دوو کلیکی هەبێت نازانم بۆ بەڕاستو چەپدا دەست دەکات بە خراپەکاری و تێکدان  تف هەی لەو ئەخلاق و ڕەوشتە ناشرینە [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-27052-08|&amp;#126;2026-27052-08]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-27052-08|talk]]) ١٠:١٠، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::وتارێکم زیاتر لە 200 جار نوسیوە ئیدت نوسین دیلێت نوسینەوە دیلێت نوسینەوە دیلێت نوسینەوە دیلێت  بە دەیان تایپو ناونیشان و ناوەرۆکی جیاواز نوسیومە ڕێگە نادەن ئەو وتارە بڵاو ببێتەوە  لەو ویکی پیدیایە ئەوانەی بە کوردی دەنوسن و دژە کوردن زۆربەیان لەمیتی تورک سەخیفترن بەرامبەر بە زمانی کوردی 
::ئینسان کە چاوی بەو بێ ڕێزیانە دەکەوێت دەگاتە ئەو قەناعەتەی تف لەکوردبوونیش بکات  یەعنی چێ مەوقیفی نیشتیمان فرۆشەکان لە مەوقیفی دڵسۆزەکان مسەیتەر ترە  تف هەی  [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-27052-08|&amp;#126;2026-27052-08]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-27052-08|talk]]) ١٠:١٦، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:هەزاران دێڕم نوسیوە لەسەر یەک بابەت زیاتر لە 200 جار ئیدتو دیلێتمکردوە لەسەر تاگی سڕینەوەی خێرا تف لە ویکی پیدیا تف لە خەڵکی بیویژدان و زمان فرۆش و نیشتیمان فرۆش و دایک فرۆش
:تا ئێسا دوو ئەوەندەی وتارەکە دێڕی ناڕەزایی سڕینەوەی خێرام نوسیوە 
:بەنەفرتەتبن  خۆ ڕیکلام بۆ کۆمپانیای بیپسی کۆلاناکەم وتارێکم نوسیوە لێگەڕێن بابڵاو ببێتەوە 
:تف لە دامەزرینەرانی وکی پیدیا 
:تف لەو سیاسەتەی کە بۆ سنوردارکردنی زانیاریەکان و بیرتەسکی بەکاردەهێنرێت
:تف لە سنوردارکردنی نناڕەوا 
:تف لە تاگی سڕینەوەی خێرا
:تف لەو ئازاردانی مرۆڤ
:تف لە بێوتهدانی  هەموو بەکرێگیراوەکانی ناو ویکیپێدیا [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-27052-08|&amp;#126;2026-27052-08]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-27052-08|talk]]) ١٠:٢٢، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:ئەوە هەموو وتارەکەیە
:'''کۆلێژی ئەرکان'''
:[[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]]
: دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە 
:[[ھەرێمی کوردستان]]
:، سەر بە 
:[[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]]
:[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]
:، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای 
:[[سلێمانی]]
:. لە وڵاتی 
:[[عێراق]]
: تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە، یەکەمیان لە شاری 
:[[سلێمانی]]
: و ئەوی تریان لە شاری 
:[[بەغدا|بەغدای]]
: پایتەختی 
:[[عێراق|عێراقە]]
:، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.
:&lt;big&gt;مێژووی دامەزراندن&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]]&lt;nowiki/&gt;دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot; /&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی.&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ&lt;/big&gt; 
:&lt;big&gt;بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی و ئەندامێتی: لیوا ڕوکن ئیسماعیل سرحان حسین، عمید ڕوکن عبدال&lt;/big&gt;لە عثمان رسول، عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم مەنصور. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا.
:&lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە.&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt;
:[[//ckb.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:بارەگای_کۆلێژی_ئەرکان.jpg|link=پەڕگە:بارەگای_کۆلێژی_ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]]
:&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا|حاجیاواھەیە]].&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;
:# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;''' بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
:# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
:# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت. چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
:# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری زەمینی.
:&lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt;
:[[//ckb.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:ئاهەنگی_دەرچونی_یەکێک_لە_خولەکان.jpg|link=پەڕگە:ئاهەنگی_دەرچونی_یەکێک_لە_خولەکان.jpg|وێنۆک]]
:&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە خولەکانی باڵی ئەرکان و سەرکردایەتی، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەریش دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot; /&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot; /&gt;&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt;
:[[//ckb.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:کولیة_الارکان.jpg|link=پەڕگە:کولیة_الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]
:&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە ناتۆ و هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە. وەفدەکانی وڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot; /&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot; /&gt;&lt;/big&gt;
:[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]
:&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناوسورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری ئاڵای کوردستان. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆیەتیشە.&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان&lt;/big&gt;
:[[//ckb.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:Flage_Staff_College_Kurdistan.jpg|link=پەڕگە:Flage_Staff_College_Kurdistan.jpg|وێنۆک|267x267پیکسڵ]]
:&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;
:بەراوردی مێژوویی
:بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]] و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.
:'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''
:'''لەوانەیە ئەم وتارە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]] بگونجێت، بەڵام ھیچ ھۆکارێک نەدراوە کە بۆچی.'''&amp;nbsp;تکایە دڵنیا بە کە ھۆکارەکەت لەسەر بنەمای یەکێک لە [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]] داندراوە. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{سڕینەوە|&lt;/nowiki&gt;''ھۆکار''&lt;nowiki&gt;}}ـێک دابنێ&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;'''.'''
:ئەگەر ئەم وتارە و سیاسەتەکانی سڕینەوەی خێرا یەک ناگرن، یان ئەگەر دەتەوێت چاکی بکەیت، تکایە ئەم ئاگادارییە لابەرە، بەڵام '''ئەم ئاگادارییە لەم پەڕەیە لامەبە ئەگەر خۆت دروستت کردووە'''. ئەگەر تۆ دروستکەری ئەم پەڕەیەیت و لەگەڵ سڕینەوەی نیت، دەتوانیت کرتە لەسەر دوگمەی دەربڕینی ناڕەزایەتی بکەیت و باسی بکەیت کە بۆچی ئەم پەڕەیە شایەنی سڕینەوە نییە. ھەروەھا دەتوانیت [[وتووێژ:کۆلێژی ئەرکان|سەیری پەڕەی لێدوان]] بکەیتەوە بۆ ئەوەی ببینیت ئەگەر پەیامەکەت وەڵامی دراوەتەوە.
:&lt;inputbox&gt;
type=commenttitle
default=دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە
preload=داڕێژە:Hangon preload generic
hidden=yes
page=وتووێژ:کۆلێژی ئەرکان
buttonlabel=دەربڕینی ناڕەزایەتی
break=no
&lt;/inputbox&gt;
:ئاگاداربە: ھەر وتارێک ئەم تاگەی لێ درا، لەوانەیە لە ھەر کاتێکدا بەبێ ئاگاداریی زیاتر بسڕدرێتەوە ئەگەر بەبێ ھیچ گومانێک لەگەڵ پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا گونجا، یانیش ئەگەر ھیچ ڕوونکردنەوەیەک لەسەر پەڕەی لێدوان نەدرا.
:: &lt;small&gt;'''دانەری تاگ''': تکایە بیرت نەچێت کە [[یارمەتی:داڕێژە|داڕێژەی]]:&lt;/small&gt;
:: ''&lt;small&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:&lt;/nowiki&gt;[[داڕێژە:ئاگاداریی ھۆکاری سڕینەوەی خێرا|ئاگاداریی ھۆکاری سڕینەوەی خێرا]]&lt;nowiki&gt;|کۆلێژی ئەرکان|سەر=1|ھیچ ھۆکارێک نەدراوە}} ~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/small&gt;''
:: &lt;small&gt;لەسەر پەڕەی وتووێژی دروستکەری پەڕەکە دابنێیت.&lt;/small&gt;
:ئەگەر ھیچ ھۆکارێک بۆ سڕینەوەی خێرا نەدراوە، تکایە ھەوڵی دۆزینەوەی پێوەرێکی شیاو بدە بۆ دانانی لەسەر ئەم پەڕەیە
:
&lt;references /&gt;
:[دەستکاری]
:[[تایبەت:پۆلەکان|پۆلەکان]]: 
:* [[:پۆل:کۆلێژی ئەرکان|کۆلێژی ئەرکان]]
:* [[:پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان|دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
:* [[:پۆل:زانستی سەربازی|زانستی سەربازی]]
:* [[:پۆل:سلێمانی|سلێمانی]]
:* [[:پۆل:قەڵادزێ|قەڵادزێ]]
:* [[:پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان|کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]] کام لاینەی لەگەڵ یاساسەخیفەکان یەک ناگرێتەوە هەموو شتێک نۆرماڵە تەنها ئاماجی ئێوە ڕوننیە دەتانەوێ زانیاریەکان وەک خۆی نەگات بەنەفرەتبن ڕێءگە بە ڕێخراوە تیرۆریستەیەکان دەدەن وتاریان هەبێت بەڵام ڕێگە بە زانکۆ نادەن
:[[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-27052-08|&amp;#126;2026-27052-08]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-27052-08|talk]]) ١٠:٢٤، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە ==

ئەو تاگە تەنها شەڕفرۆشتنێکی ناڕەوایە و هیچیتر بنیە ئەگەر نا وتارەکە تەواوی بنەمازانستیەژکانی وتاری تێدایە [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٠:٤٠، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ئەو وتارە تاگی سڕینەوەی لەسەر نییە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٤٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::ئەزیزەکەم ئەوە چیە؟ ئەو نووسینە لە خوارەوەی وتارەکە دەرکەوتووە!
::ئەگەر دەتوانی لای ببە من ناتوانم لایببەم
::لەوانەیە ئەم وتارە لەگەڵ پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا بگونجێت، بەڵام ھیچ ھۆکارێک نەدراوە کە بۆچی.تکایە دڵنیا بە کە ھۆکارەکەت لەسەر بنەمای یەکێک لە پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا داندراوە. {{سڕینەوە|ھۆکار}}ـێک دابنێ.
::ئەگەر ئەم وتارە و سیاسەتەکانی سڕینەوەی خێرا یەک ناگرن، یان ئەگەر دەتەوێت چاکی بکەیت، تکایە ئەم ئاگادارییە لابەرە، بەڵام ئەم ئاگادارییە لەم پەڕەیە لامەبە ئەگەر خۆت دروستت کردووە. ئەگەر تۆ دروستکەری ئەم پەڕەیەیت و لەگەڵ سڕینەوەی نیت، دەتوانیت کرتە لەسەر دوگمەی دەربڕینی ناڕەزایەتی بکەیت و باسی بکەیت کە بۆچی ئەم پەڕەیە شایەنی سڕینەوە نییە. ھەروەھا دەتوانیت سەیری پەڕەی لێدوان بکەیتەوە بۆ ئەوەی ببینیت ئەگەر پەیامەکەت وەڵامی دراوەتەوە.
::ئاگاداربە: ھەر وتارێک ئەم تاگەی لێ درا، لەوانەیە لە ھەر کاتێکدا بەبێ ئاگاداریی زیاتر بسڕدرێتەوە ئەگەر بەبێ ھیچ گومانێک لەگەڵ پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا گونجا، یانیش ئەگەر ھیچ ڕوونکردنەوەیەک لەسەر پەڕەی لێدوان نەدرا.
::دانەری تاگ: تکایە بیرت نەچێت کە داڕێژەی:
::==[[:کۆلێژی ئەرکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]

تاگێک لەسەر [[:کۆلێژی ئەرکان]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە:

&lt;blockquote&gt;ھیچ ھۆکارێک نەدراوە&lt;/blockquote&gt;

لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:کۆلێژی ئەرکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C+%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە.  [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٦:٠٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::لەسەر پەڕەی وتووێژی دروستکەری پەڕەکە دابنێیت.
::ئاگاداری بۆ بەڕێوەبەران: پەڕەی وتووێژی ئەم وتارە ناوەڕۆکی ھەیە کە دەبێ پێش سڕینەوە تاووتوێ بکرێتەوە.
::ئەگەر ھیچ ھۆکارێک بۆ سڕینەوەی خێرا نەدراوە، تکایە ھەوڵی دۆزینەوەی پێوەرێکی شیاو بدە بۆ دانانی لەسەر ئەم پەڕەیە [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٦:٠٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>tkp7w640g8dpeju6xf551i84897q44q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581249</id>
      <parentid>1581245</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T16:28:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە 3 */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1581249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35784" sha1="smb6qudv1dcu9n6uxer10r5h9gmfj0q" xml:space="preserve">
ئاڕم و لۆگۆی کۆلێژی ئەرکان
کۆلێژی ئەرکان (Staff College)دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە ھەرێمی کوردستان، سەر بە وەزارەتی پێشمەرگەی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای سلێمانی. لە وڵاتی عێراق تەنھا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە، یەکێکیان لە پارێزگای سلێمانی شاری ڕۆشنبیری و ئەوی تریان لە شاری بەغدا پایتەختی عێراق، تەنھا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.

مێژووی دامەزراندن
کۆلێژەکە لە ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ دامەزرا، لەسەر بڕیاری مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆککۆماری کورد لە عێراق، بەپێی فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) لە ٨/ت٢/٢٠٠٣.[١] دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە ھەردوو پێکھاتەی کورد و عەرەب ئەنجامدرا. دامەزرێنەرەکان زۆرینەیان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی.

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی خوێندنی کۆلێژەکە لیژنەیەک پێکھێنرا بە سەرۆکایەتی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی و ئەندامێتی لیوا ڕوکن ئیسماعیل سەرحان حسین، عەمید ڕوکن عەبدوڵڵا عوسمان ڕەسول، عەقید ڕوکن عیزەددین نیعمە ڕەمەزان، و مەقەدەم ڕوکن ئامان ئیبراھیم مەنسوور. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی ھەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب. ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا.

شوێن

کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری سلێمانیدامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی چوارقوڕنەکە دەکەوێتە باشووری شاری ڕانیەو باکووری بەنداوی دووکان.[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری قەڵادزێ و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی حاجیاواھەیە.

پێکھاتە
کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:


باڵی کارگێڕی — بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
باڵی ئەرکان — خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
باڵی سەرکردایەتی — خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت. چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
باڵی مەشق و ھەماھەنگی — دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری زەمینی.
خولەکان

جگە لە خولەکانی باڵی ئەرکان و باڵی سەرکردایەتی، کۆلێژەکە خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی، و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەریش دەکاتەوە.[٣] ڕاھێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. ھەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستھێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی ھێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن. ھەروەھا لە کاتی دامەزراندنی ھەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت.

پەیوەندییەکانی دەرەوە
کۆلێژی ئەرکان بەھۆی گرینگی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی ھێزەکانی ھاوپەیمان ڕاکێشاوە. مانگانە وەفدەکانی وڵاتانی جۆراوجۆر، لەوانە ئەمریکا، فەڕەنسا و ئەڵمانیا، سەردانی کۆلێژەکە دەکەن.[٤][٥]

سیستەمی خوێندن
شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی ھەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات.[١] سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکھاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە.

ئاڕم: ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان
ئاڕمەکە پازنەیەکی ناوسورە کە بە ھێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک ھەیە ھاوشێوەی خۆری ئاڵای کوردستان. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی ھەیە. لە بەشی خوارەوەدا ڕێکەوتی دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە ھەروەھا خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆیەتی.

بەراوردی مێژوویی
بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە سلێمانی لەسەر ڕاسپاردەی یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە عراق و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە بەغدا، کە لەسەر دەستی گۆرانی شاعیر دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. جیاکەرەوەکەیان ئەوەیە کە دامەزرێنەرانی کۆلێژی ئەرکان ھەموویان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون، لەکاتێکدا گۆرانی شاعیر شارەزای زمان و ئەدەب بوو بەڵام بڕوانامەی ئەکادیمی نەبوو. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد.

مەرجەکانی وەرگرتنئ ئەفسەر لە خولی سەرکردایەتی
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

ماوەی خولی سەرکردایەتی
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکات کاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە خولی ئەرکان
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

ماوەی خولی ئەرکان
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

سەرچاوەکان

ئاڵای کۆلێژی ئەرکان
 سلێمانی
 قەڵادزێ
 «لە کۆلێژی ئەرکان تاقیکردنەوەی بەدەستهێنانی کورسییەکانی خوێندن بەرێوەچوو». وەزارەتی پێشمەرگەی حکوومەتی هەرێمی کوردستان.
 «ڕاگری کۆلێژی ئەرکان پێشوازی لە شاندێکی ڕاوێژکارانی هاوپەیمانان کرد». وەزارەتی پێشمەرگەی حکوومەتی هەرێمی کوردستان. ٢٠٢٣.
 «ڕاوێژکاری هێزەکانی هاوپەیمانان سەردانی کۆلێژی ئەرکانی وەزارەتی پێشمەرگەی کرد». وەزارەتی پێشمەرگەی حکوومەتی هەرێمی کوردستان. تەممووزی ٢٠٢٥.

پۆلەکان: دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستانزانستی سەربازیسلێمانی قەڵادزێ کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان کۆلێژی ئەرکان [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ٢٢:٢٤، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە ==

[[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ٠٦:٤٣، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
تەواوی ئەو بەشانەم لابرد کە بەبۆچونی من  پێشێلکردنی یاساکان بوون ئێستا نازانم چی ماوە بۆچی ئەو نیشانەیە لانەچووە؟

== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە ==

چیدیکە داتا و زانیاریەکان دیلێت بکەم هیچ مانایەک نامینێتەوە بۆوتارەکە کە چوارچێوەەکی زانستی لەخۆگرتووە [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ٠٦:٥٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە ==

https://ckb.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C_%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86
هیچ مانای نیە وتارێکم نوستوە تەوقاوی بنەما زانستیەکان لەخۆدەگرێت 
هەچی ڕاست دەبێتەوە تاگێکی سڕینەوەی لێدەدات ئاخر هەر مەسەلە ئەوەیە بەسەدان هەزار وتار دەسوڕرێنەوە و ڕێژەی وتارە کوردیەکان هەر کەمدەکات
گرفتیچیە؟ ناوە ناوە تاگێکی سەخیفی سڕینەوەی لێدەدرێت!
مرۆڤی دڵسۆز دەگاتەو ئەو بڕوایەی زۆربەی ئەوانەی تاگی سڕینەوە لە وتارەکان دەدەن  
بەکرێگیراوی نئتی تورکن
کار دەکەن بۆ لاتەپاندنی وتار و فەرهەنگی کوردی
بەدەر لەوە هیچ پاساوێکیتر هەڵناگرێت [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-27052-08|&amp;#126;2026-27052-08]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-27052-08|talk]]) ١٠:٠٣، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:ژمارەی تاگەکانی سڕینەوە لە ویکیپیدیا چەندین جار لە ژمارەی وتارەکان زیاترە
:نازانم کابرا ژمارەی تاگەکانی سڕینەوە کە لە وتاری خەڵکی دەدات  هەزاران هێندەی ژمارەی وتارەکاسنی زیاترن ئاخر کورد لە جێگەیەک دەسەڵاتی دوو کلیکی هەبێت نازانم بۆ بەڕاستو چەپدا دەست دەکات بە خراپەکاری و تێکدان  تف هەی لەو ئەخلاق و ڕەوشتە ناشرینە [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-27052-08|&amp;#126;2026-27052-08]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-27052-08|talk]]) ١٠:١٠، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::وتارێکم زیاتر لە 200 جار نوسیوە ئیدت نوسین دیلێت نوسینەوە دیلێت نوسینەوە دیلێت نوسینەوە دیلێت  بە دەیان تایپو ناونیشان و ناوەرۆکی جیاواز نوسیومە ڕێگە نادەن ئەو وتارە بڵاو ببێتەوە  لەو ویکی پیدیایە ئەوانەی بە کوردی دەنوسن و دژە کوردن زۆربەیان لەمیتی تورک سەخیفترن بەرامبەر بە زمانی کوردی 
::ئینسان کە چاوی بەو بێ ڕێزیانە دەکەوێت دەگاتە ئەو قەناعەتەی تف لەکوردبوونیش بکات  یەعنی چێ مەوقیفی نیشتیمان فرۆشەکان لە مەوقیفی دڵسۆزەکان مسەیتەر ترە  تف هەی  [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-27052-08|&amp;#126;2026-27052-08]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-27052-08|talk]]) ١٠:١٦، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:هەزاران دێڕم نوسیوە لەسەر یەک بابەت زیاتر لە 200 جار ئیدتو دیلێتمکردوە لەسەر تاگی سڕینەوەی خێرا تف لە ویکی پیدیا تف لە خەڵکی بیویژدان و زمان فرۆش و نیشتیمان فرۆش و دایک فرۆش
:تا ئێسا دوو ئەوەندەی وتارەکە دێڕی ناڕەزایی سڕینەوەی خێرام نوسیوە 
:بەنەفرتەتبن  خۆ ڕیکلام بۆ کۆمپانیای بیپسی کۆلاناکەم وتارێکم نوسیوە لێگەڕێن بابڵاو ببێتەوە 
:تف لە دامەزرینەرانی وکی پیدیا 
:تف لەو سیاسەتەی کە بۆ سنوردارکردنی زانیاریەکان و بیرتەسکی بەکاردەهێنرێت
:تف لە سنوردارکردنی نناڕەوا 
:تف لە تاگی سڕینەوەی خێرا
:تف لەو ئازاردانی مرۆڤ
:تف لە بێوتهدانی  هەموو بەکرێگیراوەکانی ناو ویکیپێدیا [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-27052-08|&amp;#126;2026-27052-08]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-27052-08|talk]]) ١٠:٢٢، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:ئەوە هەموو وتارەکەیە
:'''کۆلێژی ئەرکان'''
:[[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]]
: دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە 
:[[ھەرێمی کوردستان]]
:، سەر بە 
:[[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]]
:[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]
:، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای 
:[[سلێمانی]]
:. لە وڵاتی 
:[[عێراق]]
: تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە، یەکەمیان لە شاری 
:[[سلێمانی]]
: و ئەوی تریان لە شاری 
:[[بەغدا|بەغدای]]
: پایتەختی 
:[[عێراق|عێراقە]]
:، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.
:&lt;big&gt;مێژووی دامەزراندن&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]]&lt;nowiki/&gt;دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot; /&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی.&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ&lt;/big&gt; 
:&lt;big&gt;بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی و ئەندامێتی: لیوا ڕوکن ئیسماعیل سرحان حسین، عمید ڕوکن عبدال&lt;/big&gt;لە عثمان رسول، عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم مەنصور. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا.
:&lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە.&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt;
:[[//ckb.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:بارەگای_کۆلێژی_ئەرکان.jpg|link=پەڕگە:بارەگای_کۆلێژی_ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]]
:&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا|حاجیاواھەیە]].&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;
:# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;''' بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
:# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
:# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت. چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
:# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری زەمینی.
:&lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt;
:[[//ckb.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:ئاهەنگی_دەرچونی_یەکێک_لە_خولەکان.jpg|link=پەڕگە:ئاهەنگی_دەرچونی_یەکێک_لە_خولەکان.jpg|وێنۆک]]
:&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە خولەکانی باڵی ئەرکان و سەرکردایەتی، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەریش دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot; /&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot; /&gt;&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt;
:[[//ckb.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:کولیة_الارکان.jpg|link=پەڕگە:کولیة_الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]
:&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە ناتۆ و هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە. وەفدەکانی وڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot; /&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot; /&gt;&lt;/big&gt;
:[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]
:&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناوسورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری ئاڵای کوردستان. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆیەتیشە.&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان&lt;/big&gt;
:[[//ckb.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:Flage_Staff_College_Kurdistan.jpg|link=پەڕگە:Flage_Staff_College_Kurdistan.jpg|وێنۆک|267x267پیکسڵ]]
:&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;
:بەراوردی مێژوویی
:بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]] و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.
:'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''
:'''لەوانەیە ئەم وتارە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]] بگونجێت، بەڵام ھیچ ھۆکارێک نەدراوە کە بۆچی.'''&amp;nbsp;تکایە دڵنیا بە کە ھۆکارەکەت لەسەر بنەمای یەکێک لە [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]] داندراوە. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{سڕینەوە|&lt;/nowiki&gt;''ھۆکار''&lt;nowiki&gt;}}ـێک دابنێ&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;'''.'''
:ئەگەر ئەم وتارە و سیاسەتەکانی سڕینەوەی خێرا یەک ناگرن، یان ئەگەر دەتەوێت چاکی بکەیت، تکایە ئەم ئاگادارییە لابەرە، بەڵام '''ئەم ئاگادارییە لەم پەڕەیە لامەبە ئەگەر خۆت دروستت کردووە'''. ئەگەر تۆ دروستکەری ئەم پەڕەیەیت و لەگەڵ سڕینەوەی نیت، دەتوانیت کرتە لەسەر دوگمەی دەربڕینی ناڕەزایەتی بکەیت و باسی بکەیت کە بۆچی ئەم پەڕەیە شایەنی سڕینەوە نییە. ھەروەھا دەتوانیت [[وتووێژ:کۆلێژی ئەرکان|سەیری پەڕەی لێدوان]] بکەیتەوە بۆ ئەوەی ببینیت ئەگەر پەیامەکەت وەڵامی دراوەتەوە.
:&lt;inputbox&gt;
type=commenttitle
default=دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە
preload=داڕێژە:Hangon preload generic
hidden=yes
page=وتووێژ:کۆلێژی ئەرکان
buttonlabel=دەربڕینی ناڕەزایەتی
break=no
&lt;/inputbox&gt;
:ئاگاداربە: ھەر وتارێک ئەم تاگەی لێ درا، لەوانەیە لە ھەر کاتێکدا بەبێ ئاگاداریی زیاتر بسڕدرێتەوە ئەگەر بەبێ ھیچ گومانێک لەگەڵ پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا گونجا، یانیش ئەگەر ھیچ ڕوونکردنەوەیەک لەسەر پەڕەی لێدوان نەدرا.
:: &lt;small&gt;'''دانەری تاگ''': تکایە بیرت نەچێت کە [[یارمەتی:داڕێژە|داڕێژەی]]:&lt;/small&gt;
:: ''&lt;small&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:&lt;/nowiki&gt;[[داڕێژە:ئاگاداریی ھۆکاری سڕینەوەی خێرا|ئاگاداریی ھۆکاری سڕینەوەی خێرا]]&lt;nowiki&gt;|کۆلێژی ئەرکان|سەر=1|ھیچ ھۆکارێک نەدراوە}} ~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/small&gt;''
:: &lt;small&gt;لەسەر پەڕەی وتووێژی دروستکەری پەڕەکە دابنێیت.&lt;/small&gt;
:ئەگەر ھیچ ھۆکارێک بۆ سڕینەوەی خێرا نەدراوە، تکایە ھەوڵی دۆزینەوەی پێوەرێکی شیاو بدە بۆ دانانی لەسەر ئەم پەڕەیە
:
&lt;references /&gt;
:[دەستکاری]
:[[تایبەت:پۆلەکان|پۆلەکان]]: 
:* [[:پۆل:کۆلێژی ئەرکان|کۆلێژی ئەرکان]]
:* [[:پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان|دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
:* [[:پۆل:زانستی سەربازی|زانستی سەربازی]]
:* [[:پۆل:سلێمانی|سلێمانی]]
:* [[:پۆل:قەڵادزێ|قەڵادزێ]]
:* [[:پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان|کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]] کام لاینەی لەگەڵ یاساسەخیفەکان یەک ناگرێتەوە هەموو شتێک نۆرماڵە تەنها ئاماجی ئێوە ڕوننیە دەتانەوێ زانیاریەکان وەک خۆی نەگات بەنەفرەتبن ڕێءگە بە ڕێخراوە تیرۆریستەیەکان دەدەن وتاریان هەبێت بەڵام ڕێگە بە زانکۆ نادەن
:[[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-27052-08|&amp;#126;2026-27052-08]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-27052-08|talk]]) ١٠:٢٤، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::ئەو وتارە تاگی سڕینەوەی لێ نەدراوە، ئەوەی لە خوارەوەش دانرابوو ھەڵەیەک بوو کە ئێستا چاک کرا، ئەگەرنا تاگی سڕینەوە لە سەرەوەی وتار دادەنرێ. بەڵام تەنیا یەک پرسیار، چۆن تاقەتت ھەیە ئەو ھەمووە تۆمەت و پەلامارانە بنووسیت؟ ئەگەر دەتەوێ و پێت خۆشە لە ویکیپیدیا کار بکەیت ئەوە سەرەتا بچۆ یاساکان بەباشی بخوێنەوە (ئەگەر تاقەتی ئەمەت نییە لە ژیریی دەستکرد بپرسە شێوازی کارکردن لە ویکیپیدیا و بەتایبەتی سازکردنی وتارەکان چۆنە و کەی وتارەکان شایەنی مانەوە یان سڕینەوەن) و دواتریش لەجیات ئەو ھەمووە نووسینە زۆر و سەیرانە لە وتووێژدا؛ بەشداری بکە و وتاری خۆت ساز بکە، ھەر ئەو جۆرەی خۆشت باست کرد! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٢٨، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە ==

ئەو تاگە تەنها شەڕفرۆشتنێکی ناڕەوایە و هیچیتر بنیە ئەگەر نا وتارەکە تەواوی بنەمازانستیەژکانی وتاری تێدایە [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٠:٤٠، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ئەو وتارە تاگی سڕینەوەی لەسەر نییە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٤٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::ئەزیزەکەم ئەوە چیە؟ ئەو نووسینە لە خوارەوەی وتارەکە دەرکەوتووە!
::ئەگەر دەتوانی لای ببە من ناتوانم لایببەم
::لەوانەیە ئەم وتارە لەگەڵ پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا بگونجێت، بەڵام ھیچ ھۆکارێک نەدراوە کە بۆچی.تکایە دڵنیا بە کە ھۆکارەکەت لەسەر بنەمای یەکێک لە پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا داندراوە. {{سڕینەوە|ھۆکار}}ـێک دابنێ.
::ئەگەر ئەم وتارە و سیاسەتەکانی سڕینەوەی خێرا یەک ناگرن، یان ئەگەر دەتەوێت چاکی بکەیت، تکایە ئەم ئاگادارییە لابەرە، بەڵام ئەم ئاگادارییە لەم پەڕەیە لامەبە ئەگەر خۆت دروستت کردووە. ئەگەر تۆ دروستکەری ئەم پەڕەیەیت و لەگەڵ سڕینەوەی نیت، دەتوانیت کرتە لەسەر دوگمەی دەربڕینی ناڕەزایەتی بکەیت و باسی بکەیت کە بۆچی ئەم پەڕەیە شایەنی سڕینەوە نییە. ھەروەھا دەتوانیت سەیری پەڕەی لێدوان بکەیتەوە بۆ ئەوەی ببینیت ئەگەر پەیامەکەت وەڵامی دراوەتەوە.
::ئاگاداربە: ھەر وتارێک ئەم تاگەی لێ درا، لەوانەیە لە ھەر کاتێکدا بەبێ ئاگاداریی زیاتر بسڕدرێتەوە ئەگەر بەبێ ھیچ گومانێک لەگەڵ پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا گونجا، یانیش ئەگەر ھیچ ڕوونکردنەوەیەک لەسەر پەڕەی لێدوان نەدرا.
::دانەری تاگ: تکایە بیرت نەچێت کە داڕێژەی:
::==[[:کۆلێژی ئەرکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]

تاگێک لەسەر [[:کۆلێژی ئەرکان]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە:

&lt;blockquote&gt;ھیچ ھۆکارێک نەدراوە&lt;/blockquote&gt;

لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:کۆلێژی ئەرکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C+%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە.  [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٦:٠٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::لەسەر پەڕەی وتووێژی دروستکەری پەڕەکە دابنێیت.
::ئاگاداری بۆ بەڕێوەبەران: پەڕەی وتووێژی ئەم وتارە ناوەڕۆکی ھەیە کە دەبێ پێش سڕینەوە تاووتوێ بکرێتەوە.
::ئەگەر ھیچ ھۆکارێک بۆ سڕینەوەی خێرا نەدراوە، تکایە ھەوڵی دۆزینەوەی پێوەرێکی شیاو بدە بۆ دانانی لەسەر ئەم پەڕەیە [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٦:٠٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>smb6qudv1dcu9n6uxer10r5h9gmfj0q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581250</id>
      <parentid>1581249</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T16:30:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە 4 */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1581250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36215" sha1="aeqxcadhtbimbarg2nzf1ohfswk0ork" xml:space="preserve">
ئاڕم و لۆگۆی کۆلێژی ئەرکان
کۆلێژی ئەرکان (Staff College)دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە ھەرێمی کوردستان، سەر بە وەزارەتی پێشمەرگەی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای سلێمانی. لە وڵاتی عێراق تەنھا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە، یەکێکیان لە پارێزگای سلێمانی شاری ڕۆشنبیری و ئەوی تریان لە شاری بەغدا پایتەختی عێراق، تەنھا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.

مێژووی دامەزراندن
کۆلێژەکە لە ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ دامەزرا، لەسەر بڕیاری مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆککۆماری کورد لە عێراق، بەپێی فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) لە ٨/ت٢/٢٠٠٣.[١] دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە ھەردوو پێکھاتەی کورد و عەرەب ئەنجامدرا. دامەزرێنەرەکان زۆرینەیان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی.

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی خوێندنی کۆلێژەکە لیژنەیەک پێکھێنرا بە سەرۆکایەتی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی و ئەندامێتی لیوا ڕوکن ئیسماعیل سەرحان حسین، عەمید ڕوکن عەبدوڵڵا عوسمان ڕەسول، عەقید ڕوکن عیزەددین نیعمە ڕەمەزان، و مەقەدەم ڕوکن ئامان ئیبراھیم مەنسوور. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی ھەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب. ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا.

شوێن

کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری سلێمانیدامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی چوارقوڕنەکە دەکەوێتە باشووری شاری ڕانیەو باکووری بەنداوی دووکان.[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری قەڵادزێ و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی حاجیاواھەیە.

پێکھاتە
کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:


باڵی کارگێڕی — بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
باڵی ئەرکان — خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
باڵی سەرکردایەتی — خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت. چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
باڵی مەشق و ھەماھەنگی — دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری زەمینی.
خولەکان

جگە لە خولەکانی باڵی ئەرکان و باڵی سەرکردایەتی، کۆلێژەکە خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی، و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەریش دەکاتەوە.[٣] ڕاھێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. ھەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستھێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی ھێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن. ھەروەھا لە کاتی دامەزراندنی ھەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت.

پەیوەندییەکانی دەرەوە
کۆلێژی ئەرکان بەھۆی گرینگی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی ھێزەکانی ھاوپەیمان ڕاکێشاوە. مانگانە وەفدەکانی وڵاتانی جۆراوجۆر، لەوانە ئەمریکا، فەڕەنسا و ئەڵمانیا، سەردانی کۆلێژەکە دەکەن.[٤][٥]

سیستەمی خوێندن
شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی ھەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات.[١] سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکھاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە.

ئاڕم: ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان
ئاڕمەکە پازنەیەکی ناوسورە کە بە ھێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک ھەیە ھاوشێوەی خۆری ئاڵای کوردستان. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی ھەیە. لە بەشی خوارەوەدا ڕێکەوتی دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە ھەروەھا خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆیەتی.

بەراوردی مێژوویی
بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە سلێمانی لەسەر ڕاسپاردەی یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە عراق و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە بەغدا، کە لەسەر دەستی گۆرانی شاعیر دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. جیاکەرەوەکەیان ئەوەیە کە دامەزرێنەرانی کۆلێژی ئەرکان ھەموویان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون، لەکاتێکدا گۆرانی شاعیر شارەزای زمان و ئەدەب بوو بەڵام بڕوانامەی ئەکادیمی نەبوو. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد.

مەرجەکانی وەرگرتنئ ئەفسەر لە خولی سەرکردایەتی
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

ماوەی خولی سەرکردایەتی
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکات کاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە خولی ئەرکان
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

ماوەی خولی ئەرکان
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

سەرچاوەکان

ئاڵای کۆلێژی ئەرکان
 سلێمانی
 قەڵادزێ
 «لە کۆلێژی ئەرکان تاقیکردنەوەی بەدەستهێنانی کورسییەکانی خوێندن بەرێوەچوو». وەزارەتی پێشمەرگەی حکوومەتی هەرێمی کوردستان.
 «ڕاگری کۆلێژی ئەرکان پێشوازی لە شاندێکی ڕاوێژکارانی هاوپەیمانان کرد». وەزارەتی پێشمەرگەی حکوومەتی هەرێمی کوردستان. ٢٠٢٣.
 «ڕاوێژکاری هێزەکانی هاوپەیمانان سەردانی کۆلێژی ئەرکانی وەزارەتی پێشمەرگەی کرد». وەزارەتی پێشمەرگەی حکوومەتی هەرێمی کوردستان. تەممووزی ٢٠٢٥.

پۆلەکان: دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستانزانستی سەربازیسلێمانی قەڵادزێ کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان کۆلێژی ئەرکان [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ٢٢:٢٤، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە ==

[[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ٠٦:٤٣، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
تەواوی ئەو بەشانەم لابرد کە بەبۆچونی من  پێشێلکردنی یاساکان بوون ئێستا نازانم چی ماوە بۆچی ئەو نیشانەیە لانەچووە؟

== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە ==

چیدیکە داتا و زانیاریەکان دیلێت بکەم هیچ مانایەک نامینێتەوە بۆوتارەکە کە چوارچێوەەکی زانستی لەخۆگرتووە [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ٠٦:٥٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە ==

https://ckb.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C_%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86
هیچ مانای نیە وتارێکم نوستوە تەوقاوی بنەما زانستیەکان لەخۆدەگرێت 
هەچی ڕاست دەبێتەوە تاگێکی سڕینەوەی لێدەدات ئاخر هەر مەسەلە ئەوەیە بەسەدان هەزار وتار دەسوڕرێنەوە و ڕێژەی وتارە کوردیەکان هەر کەمدەکات
گرفتیچیە؟ ناوە ناوە تاگێکی سەخیفی سڕینەوەی لێدەدرێت!
مرۆڤی دڵسۆز دەگاتەو ئەو بڕوایەی زۆربەی ئەوانەی تاگی سڕینەوە لە وتارەکان دەدەن  
بەکرێگیراوی نئتی تورکن
کار دەکەن بۆ لاتەپاندنی وتار و فەرهەنگی کوردی
بەدەر لەوە هیچ پاساوێکیتر هەڵناگرێت [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-27052-08|&amp;#126;2026-27052-08]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-27052-08|talk]]) ١٠:٠٣، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:ژمارەی تاگەکانی سڕینەوە لە ویکیپیدیا چەندین جار لە ژمارەی وتارەکان زیاترە
:نازانم کابرا ژمارەی تاگەکانی سڕینەوە کە لە وتاری خەڵکی دەدات  هەزاران هێندەی ژمارەی وتارەکاسنی زیاترن ئاخر کورد لە جێگەیەک دەسەڵاتی دوو کلیکی هەبێت نازانم بۆ بەڕاستو چەپدا دەست دەکات بە خراپەکاری و تێکدان  تف هەی لەو ئەخلاق و ڕەوشتە ناشرینە [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-27052-08|&amp;#126;2026-27052-08]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-27052-08|talk]]) ١٠:١٠، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::وتارێکم زیاتر لە 200 جار نوسیوە ئیدت نوسین دیلێت نوسینەوە دیلێت نوسینەوە دیلێت نوسینەوە دیلێت  بە دەیان تایپو ناونیشان و ناوەرۆکی جیاواز نوسیومە ڕێگە نادەن ئەو وتارە بڵاو ببێتەوە  لەو ویکی پیدیایە ئەوانەی بە کوردی دەنوسن و دژە کوردن زۆربەیان لەمیتی تورک سەخیفترن بەرامبەر بە زمانی کوردی 
::ئینسان کە چاوی بەو بێ ڕێزیانە دەکەوێت دەگاتە ئەو قەناعەتەی تف لەکوردبوونیش بکات  یەعنی چێ مەوقیفی نیشتیمان فرۆشەکان لە مەوقیفی دڵسۆزەکان مسەیتەر ترە  تف هەی  [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-27052-08|&amp;#126;2026-27052-08]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-27052-08|talk]]) ١٠:١٦، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:هەزاران دێڕم نوسیوە لەسەر یەک بابەت زیاتر لە 200 جار ئیدتو دیلێتمکردوە لەسەر تاگی سڕینەوەی خێرا تف لە ویکی پیدیا تف لە خەڵکی بیویژدان و زمان فرۆش و نیشتیمان فرۆش و دایک فرۆش
:تا ئێسا دوو ئەوەندەی وتارەکە دێڕی ناڕەزایی سڕینەوەی خێرام نوسیوە 
:بەنەفرتەتبن  خۆ ڕیکلام بۆ کۆمپانیای بیپسی کۆلاناکەم وتارێکم نوسیوە لێگەڕێن بابڵاو ببێتەوە 
:تف لە دامەزرینەرانی وکی پیدیا 
:تف لەو سیاسەتەی کە بۆ سنوردارکردنی زانیاریەکان و بیرتەسکی بەکاردەهێنرێت
:تف لە سنوردارکردنی نناڕەوا 
:تف لە تاگی سڕینەوەی خێرا
:تف لەو ئازاردانی مرۆڤ
:تف لە بێوتهدانی  هەموو بەکرێگیراوەکانی ناو ویکیپێدیا [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-27052-08|&amp;#126;2026-27052-08]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-27052-08|talk]]) ١٠:٢٢، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:ئەوە هەموو وتارەکەیە
:'''کۆلێژی ئەرکان'''
:[[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]]
: دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە 
:[[ھەرێمی کوردستان]]
:، سەر بە 
:[[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]]
:[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]
:، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای 
:[[سلێمانی]]
:. لە وڵاتی 
:[[عێراق]]
: تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە، یەکەمیان لە شاری 
:[[سلێمانی]]
: و ئەوی تریان لە شاری 
:[[بەغدا|بەغدای]]
: پایتەختی 
:[[عێراق|عێراقە]]
:، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.
:&lt;big&gt;مێژووی دامەزراندن&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]]&lt;nowiki/&gt;دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot; /&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی.&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ&lt;/big&gt; 
:&lt;big&gt;بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی و ئەندامێتی: لیوا ڕوکن ئیسماعیل سرحان حسین، عمید ڕوکن عبدال&lt;/big&gt;لە عثمان رسول، عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم مەنصور. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا.
:&lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە.&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt;
:[[//ckb.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:بارەگای_کۆلێژی_ئەرکان.jpg|link=پەڕگە:بارەگای_کۆلێژی_ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]]
:&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا|حاجیاواھەیە]].&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;
:# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;''' بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
:# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
:# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت. چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
:# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری زەمینی.
:&lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt;
:[[//ckb.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:ئاهەنگی_دەرچونی_یەکێک_لە_خولەکان.jpg|link=پەڕگە:ئاهەنگی_دەرچونی_یەکێک_لە_خولەکان.jpg|وێنۆک]]
:&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە خولەکانی باڵی ئەرکان و سەرکردایەتی، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەریش دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot; /&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot; /&gt;&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt;
:[[//ckb.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:کولیة_الارکان.jpg|link=پەڕگە:کولیة_الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]
:&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە ناتۆ و هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە. وەفدەکانی وڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot; /&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot; /&gt;&lt;/big&gt;
:[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]
:&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناوسورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری ئاڵای کوردستان. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆیەتیشە.&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان&lt;/big&gt;
:[[//ckb.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:Flage_Staff_College_Kurdistan.jpg|link=پەڕگە:Flage_Staff_College_Kurdistan.jpg|وێنۆک|267x267پیکسڵ]]
:&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;
:بەراوردی مێژوویی
:بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]] و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.
:'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''
:'''لەوانەیە ئەم وتارە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]] بگونجێت، بەڵام ھیچ ھۆکارێک نەدراوە کە بۆچی.'''&amp;nbsp;تکایە دڵنیا بە کە ھۆکارەکەت لەسەر بنەمای یەکێک لە [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]] داندراوە. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{سڕینەوە|&lt;/nowiki&gt;''ھۆکار''&lt;nowiki&gt;}}ـێک دابنێ&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;'''.'''
:ئەگەر ئەم وتارە و سیاسەتەکانی سڕینەوەی خێرا یەک ناگرن، یان ئەگەر دەتەوێت چاکی بکەیت، تکایە ئەم ئاگادارییە لابەرە، بەڵام '''ئەم ئاگادارییە لەم پەڕەیە لامەبە ئەگەر خۆت دروستت کردووە'''. ئەگەر تۆ دروستکەری ئەم پەڕەیەیت و لەگەڵ سڕینەوەی نیت، دەتوانیت کرتە لەسەر دوگمەی دەربڕینی ناڕەزایەتی بکەیت و باسی بکەیت کە بۆچی ئەم پەڕەیە شایەنی سڕینەوە نییە. ھەروەھا دەتوانیت [[وتووێژ:کۆلێژی ئەرکان|سەیری پەڕەی لێدوان]] بکەیتەوە بۆ ئەوەی ببینیت ئەگەر پەیامەکەت وەڵامی دراوەتەوە.
:&lt;inputbox&gt;
type=commenttitle
default=دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە
preload=داڕێژە:Hangon preload generic
hidden=yes
page=وتووێژ:کۆلێژی ئەرکان
buttonlabel=دەربڕینی ناڕەزایەتی
break=no
&lt;/inputbox&gt;
:ئاگاداربە: ھەر وتارێک ئەم تاگەی لێ درا، لەوانەیە لە ھەر کاتێکدا بەبێ ئاگاداریی زیاتر بسڕدرێتەوە ئەگەر بەبێ ھیچ گومانێک لەگەڵ پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا گونجا، یانیش ئەگەر ھیچ ڕوونکردنەوەیەک لەسەر پەڕەی لێدوان نەدرا.
:: &lt;small&gt;'''دانەری تاگ''': تکایە بیرت نەچێت کە [[یارمەتی:داڕێژە|داڕێژەی]]:&lt;/small&gt;
:: ''&lt;small&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:&lt;/nowiki&gt;[[داڕێژە:ئاگاداریی ھۆکاری سڕینەوەی خێرا|ئاگاداریی ھۆکاری سڕینەوەی خێرا]]&lt;nowiki&gt;|کۆلێژی ئەرکان|سەر=1|ھیچ ھۆکارێک نەدراوە}} ~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/small&gt;''
:: &lt;small&gt;لەسەر پەڕەی وتووێژی دروستکەری پەڕەکە دابنێیت.&lt;/small&gt;
:ئەگەر ھیچ ھۆکارێک بۆ سڕینەوەی خێرا نەدراوە، تکایە ھەوڵی دۆزینەوەی پێوەرێکی شیاو بدە بۆ دانانی لەسەر ئەم پەڕەیە
:
&lt;references /&gt;
:[دەستکاری]
:[[تایبەت:پۆلەکان|پۆلەکان]]: 
:* [[:پۆل:کۆلێژی ئەرکان|کۆلێژی ئەرکان]]
:* [[:پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان|دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
:* [[:پۆل:زانستی سەربازی|زانستی سەربازی]]
:* [[:پۆل:سلێمانی|سلێمانی]]
:* [[:پۆل:قەڵادزێ|قەڵادزێ]]
:* [[:پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان|کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]] کام لاینەی لەگەڵ یاساسەخیفەکان یەک ناگرێتەوە هەموو شتێک نۆرماڵە تەنها ئاماجی ئێوە ڕوننیە دەتانەوێ زانیاریەکان وەک خۆی نەگات بەنەفرەتبن ڕێءگە بە ڕێخراوە تیرۆریستەیەکان دەدەن وتاریان هەبێت بەڵام ڕێگە بە زانکۆ نادەن
:[[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-27052-08|&amp;#126;2026-27052-08]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-27052-08|talk]]) ١٠:٢٤، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::ئەو وتارە تاگی سڕینەوەی لێ نەدراوە، ئەوەی لە خوارەوەش دانرابوو ھەڵەیەک بوو کە ئێستا چاک کرا، ئەگەرنا تاگی سڕینەوە لە سەرەوەی وتار دادەنرێ. بەڵام تەنیا یەک پرسیار، چۆن تاقەتت ھەیە ئەو ھەمووە تۆمەت و پەلامارانە بنووسیت؟ ئەگەر دەتەوێ و پێت خۆشە لە ویکیپیدیا کار بکەیت ئەوە سەرەتا بچۆ یاساکان بەباشی بخوێنەوە (ئەگەر تاقەتی ئەمەت نییە لە ژیریی دەستکرد بپرسە شێوازی کارکردن لە ویکیپیدیا و بەتایبەتی سازکردنی وتارەکان چۆنە و کەی وتارەکان شایەنی مانەوە یان سڕینەوەن) و دواتریش لەجیات ئەو ھەمووە نووسینە زۆر و سەیرانە لە وتووێژدا؛ بەشداری بکە و وتاری خۆت ساز بکە، ھەر ئەو جۆرەی خۆشت باست کرد! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٢٨، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە ==

ئەو تاگە تەنها شەڕفرۆشتنێکی ناڕەوایە و هیچیتر بنیە ئەگەر نا وتارەکە تەواوی بنەمازانستیەژکانی وتاری تێدایە [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٠:٤٠، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ئەو وتارە تاگی سڕینەوەی لەسەر نییە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٤٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::ئەزیزەکەم ئەوە چیە؟ ئەو نووسینە لە خوارەوەی وتارەکە دەرکەوتووە!
::ئەگەر دەتوانی لای ببە من ناتوانم لایببەم
::لەوانەیە ئەم وتارە لەگەڵ پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا بگونجێت، بەڵام ھیچ ھۆکارێک نەدراوە کە بۆچی.تکایە دڵنیا بە کە ھۆکارەکەت لەسەر بنەمای یەکێک لە پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا داندراوە. {{سڕینەوە|ھۆکار}}ـێک دابنێ.
::ئەگەر ئەم وتارە و سیاسەتەکانی سڕینەوەی خێرا یەک ناگرن، یان ئەگەر دەتەوێت چاکی بکەیت، تکایە ئەم ئاگادارییە لابەرە، بەڵام ئەم ئاگادارییە لەم پەڕەیە لامەبە ئەگەر خۆت دروستت کردووە. ئەگەر تۆ دروستکەری ئەم پەڕەیەیت و لەگەڵ سڕینەوەی نیت، دەتوانیت کرتە لەسەر دوگمەی دەربڕینی ناڕەزایەتی بکەیت و باسی بکەیت کە بۆچی ئەم پەڕەیە شایەنی سڕینەوە نییە. ھەروەھا دەتوانیت سەیری پەڕەی لێدوان بکەیتەوە بۆ ئەوەی ببینیت ئەگەر پەیامەکەت وەڵامی دراوەتەوە.
::ئاگاداربە: ھەر وتارێک ئەم تاگەی لێ درا، لەوانەیە لە ھەر کاتێکدا بەبێ ئاگاداریی زیاتر بسڕدرێتەوە ئەگەر بەبێ ھیچ گومانێک لەگەڵ پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا گونجا، یانیش ئەگەر ھیچ ڕوونکردنەوەیەک لەسەر پەڕەی لێدوان نەدرا.
::دانەری تاگ: تکایە بیرت نەچێت کە داڕێژەی:
::==[[:کۆلێژی ئەرکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]

تاگێک لەسەر [[:کۆلێژی ئەرکان]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە:

&lt;blockquote&gt;ھیچ ھۆکارێک نەدراوە&lt;/blockquote&gt;

لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:کۆلێژی ئەرکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C+%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە.  [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٦:٠٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::لەسەر پەڕەی وتووێژی دروستکەری پەڕەکە دابنێیت.
::ئاگاداری بۆ بەڕێوەبەران: پەڕەی وتووێژی ئەم وتارە ناوەڕۆکی ھەیە کە دەبێ پێش سڕینەوە تاووتوێ بکرێتەوە.
::ئەگەر ھیچ ھۆکارێک بۆ سڕینەوەی خێرا نەدراوە، تکایە ھەوڵی دۆزینەوەی پێوەرێکی شیاو بدە بۆ دانانی لەسەر ئەم پەڕەیە [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٦:٠٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] [[داڕێژە:کرا]] بە ھەڵە تاگێک لە خوارێ دانرابوو کە سڕایەوە. ئەگەرنا تاگی سڕینەوە دەبێ لە سەرەوە و سەرەتای وتاردا دابنرێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٣٠، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>aeqxcadhtbimbarg2nzf1ohfswk0ork</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581251</id>
      <parentid>1581250</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T16:30:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <origin>1581251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36204" sha1="0hafccvyxralb7dtqueo03e0tbcvkbf" xml:space="preserve">
ئاڕم و لۆگۆی کۆلێژی ئەرکان
کۆلێژی ئەرکان (Staff College)دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە ھەرێمی کوردستان، سەر بە وەزارەتی پێشمەرگەی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای سلێمانی. لە وڵاتی عێراق تەنھا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە، یەکێکیان لە پارێزگای سلێمانی شاری ڕۆشنبیری و ئەوی تریان لە شاری بەغدا پایتەختی عێراق، تەنھا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.

مێژووی دامەزراندن
کۆلێژەکە لە ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ دامەزرا، لەسەر بڕیاری مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆککۆماری کورد لە عێراق، بەپێی فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) لە ٨/ت٢/٢٠٠٣.[١] دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە ھەردوو پێکھاتەی کورد و عەرەب ئەنجامدرا. دامەزرێنەرەکان زۆرینەیان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی.

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی خوێندنی کۆلێژەکە لیژنەیەک پێکھێنرا بە سەرۆکایەتی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی و ئەندامێتی لیوا ڕوکن ئیسماعیل سەرحان حسین، عەمید ڕوکن عەبدوڵڵا عوسمان ڕەسول، عەقید ڕوکن عیزەددین نیعمە ڕەمەزان، و مەقەدەم ڕوکن ئامان ئیبراھیم مەنسوور. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی ھەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب. ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا.

شوێن

کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری سلێمانیدامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی چوارقوڕنەکە دەکەوێتە باشووری شاری ڕانیەو باکووری بەنداوی دووکان.[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری قەڵادزێ و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی حاجیاواھەیە.

پێکھاتە
کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:


باڵی کارگێڕی — بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
باڵی ئەرکان — خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
باڵی سەرکردایەتی — خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت. چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
باڵی مەشق و ھەماھەنگی — دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری زەمینی.
خولەکان

جگە لە خولەکانی باڵی ئەرکان و باڵی سەرکردایەتی، کۆلێژەکە خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی، و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەریش دەکاتەوە.[٣] ڕاھێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. ھەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستھێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی ھێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن. ھەروەھا لە کاتی دامەزراندنی ھەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت.

پەیوەندییەکانی دەرەوە
کۆلێژی ئەرکان بەھۆی گرینگی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی ھێزەکانی ھاوپەیمان ڕاکێشاوە. مانگانە وەفدەکانی وڵاتانی جۆراوجۆر، لەوانە ئەمریکا، فەڕەنسا و ئەڵمانیا، سەردانی کۆلێژەکە دەکەن.[٤][٥]

سیستەمی خوێندن
شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی ھەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات.[١] سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکھاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە.

ئاڕم: ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان
ئاڕمەکە پازنەیەکی ناوسورە کە بە ھێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک ھەیە ھاوشێوەی خۆری ئاڵای کوردستان. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی ھەیە. لە بەشی خوارەوەدا ڕێکەوتی دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە ھەروەھا خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆیەتی.

بەراوردی مێژوویی
بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە سلێمانی لەسەر ڕاسپاردەی یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە عراق و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە بەغدا، کە لەسەر دەستی گۆرانی شاعیر دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. جیاکەرەوەکەیان ئەوەیە کە دامەزرێنەرانی کۆلێژی ئەرکان ھەموویان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون، لەکاتێکدا گۆرانی شاعیر شارەزای زمان و ئەدەب بوو بەڵام بڕوانامەی ئەکادیمی نەبوو. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد.

مەرجەکانی وەرگرتنئ ئەفسەر لە خولی سەرکردایەتی
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

ماوەی خولی سەرکردایەتی
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکات کاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە خولی ئەرکان
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

ماوەی خولی ئەرکان
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

سەرچاوەکان

ئاڵای کۆلێژی ئەرکان
 سلێمانی
 قەڵادزێ
 «لە کۆلێژی ئەرکان تاقیکردنەوەی بەدەستهێنانی کورسییەکانی خوێندن بەرێوەچوو». وەزارەتی پێشمەرگەی حکوومەتی هەرێمی کوردستان.
 «ڕاگری کۆلێژی ئەرکان پێشوازی لە شاندێکی ڕاوێژکارانی هاوپەیمانان کرد». وەزارەتی پێشمەرگەی حکوومەتی هەرێمی کوردستان. ٢٠٢٣.
 «ڕاوێژکاری هێزەکانی هاوپەیمانان سەردانی کۆلێژی ئەرکانی وەزارەتی پێشمەرگەی کرد». وەزارەتی پێشمەرگەی حکوومەتی هەرێمی کوردستان. تەممووزی ٢٠٢٥.

پۆلەکان: دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستانزانستی سەربازیسلێمانی قەڵادزێ کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان کۆلێژی ئەرکان [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ٢٢:٢٤، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە ==

[[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ٠٦:٤٣، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
تەواوی ئەو بەشانەم لابرد کە بەبۆچونی من  پێشێلکردنی یاساکان بوون ئێستا نازانم چی ماوە بۆچی ئەو نیشانەیە لانەچووە؟

== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە ==

چیدیکە داتا و زانیاریەکان دیلێت بکەم هیچ مانایەک نامینێتەوە بۆوتارەکە کە چوارچێوەەکی زانستی لەخۆگرتووە [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ٠٦:٥٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە ==

https://ckb.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C_%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86
هیچ مانای نیە وتارێکم نوستوە تەوقاوی بنەما زانستیەکان لەخۆدەگرێت 
هەچی ڕاست دەبێتەوە تاگێکی سڕینەوەی لێدەدات ئاخر هەر مەسەلە ئەوەیە بەسەدان هەزار وتار دەسوڕرێنەوە و ڕێژەی وتارە کوردیەکان هەر کەمدەکات
گرفتیچیە؟ ناوە ناوە تاگێکی سەخیفی سڕینەوەی لێدەدرێت!
مرۆڤی دڵسۆز دەگاتەو ئەو بڕوایەی زۆربەی ئەوانەی تاگی سڕینەوە لە وتارەکان دەدەن  
بەکرێگیراوی نئتی تورکن
کار دەکەن بۆ لاتەپاندنی وتار و فەرهەنگی کوردی
بەدەر لەوە هیچ پاساوێکیتر هەڵناگرێت [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-27052-08|&amp;#126;2026-27052-08]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-27052-08|talk]]) ١٠:٠٣، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:ژمارەی تاگەکانی سڕینەوە لە ویکیپیدیا چەندین جار لە ژمارەی وتارەکان زیاترە
:نازانم کابرا ژمارەی تاگەکانی سڕینەوە کە لە وتاری خەڵکی دەدات  هەزاران هێندەی ژمارەی وتارەکاسنی زیاترن ئاخر کورد لە جێگەیەک دەسەڵاتی دوو کلیکی هەبێت نازانم بۆ بەڕاستو چەپدا دەست دەکات بە خراپەکاری و تێکدان  تف هەی لەو ئەخلاق و ڕەوشتە ناشرینە [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-27052-08|&amp;#126;2026-27052-08]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-27052-08|talk]]) ١٠:١٠، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::وتارێکم زیاتر لە 200 جار نوسیوە ئیدت نوسین دیلێت نوسینەوە دیلێت نوسینەوە دیلێت نوسینەوە دیلێت  بە دەیان تایپو ناونیشان و ناوەرۆکی جیاواز نوسیومە ڕێگە نادەن ئەو وتارە بڵاو ببێتەوە  لەو ویکی پیدیایە ئەوانەی بە کوردی دەنوسن و دژە کوردن زۆربەیان لەمیتی تورک سەخیفترن بەرامبەر بە زمانی کوردی 
::ئینسان کە چاوی بەو بێ ڕێزیانە دەکەوێت دەگاتە ئەو قەناعەتەی تف لەکوردبوونیش بکات  یەعنی چێ مەوقیفی نیشتیمان فرۆشەکان لە مەوقیفی دڵسۆزەکان مسەیتەر ترە  تف هەی  [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-27052-08|&amp;#126;2026-27052-08]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-27052-08|talk]]) ١٠:١٦، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:هەزاران دێڕم نوسیوە لەسەر یەک بابەت زیاتر لە 200 جار ئیدتو دیلێتمکردوە لەسەر تاگی سڕینەوەی خێرا تف لە ویکی پیدیا تف لە خەڵکی بیویژدان و زمان فرۆش و نیشتیمان فرۆش و دایک فرۆش
:تا ئێسا دوو ئەوەندەی وتارەکە دێڕی ناڕەزایی سڕینەوەی خێرام نوسیوە 
:بەنەفرتەتبن  خۆ ڕیکلام بۆ کۆمپانیای بیپسی کۆلاناکەم وتارێکم نوسیوە لێگەڕێن بابڵاو ببێتەوە 
:تف لە دامەزرینەرانی وکی پیدیا 
:تف لەو سیاسەتەی کە بۆ سنوردارکردنی زانیاریەکان و بیرتەسکی بەکاردەهێنرێت
:تف لە سنوردارکردنی نناڕەوا 
:تف لە تاگی سڕینەوەی خێرا
:تف لەو ئازاردانی مرۆڤ
:تف لە بێوتهدانی  هەموو بەکرێگیراوەکانی ناو ویکیپێدیا [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-27052-08|&amp;#126;2026-27052-08]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-27052-08|talk]]) ١٠:٢٢، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:ئەوە هەموو وتارەکەیە
:'''کۆلێژی ئەرکان'''
:[[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]]
: دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە 
:[[ھەرێمی کوردستان]]
:، سەر بە 
:[[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]]
:[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]
:، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای 
:[[سلێمانی]]
:. لە وڵاتی 
:[[عێراق]]
: تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە، یەکەمیان لە شاری 
:[[سلێمانی]]
: و ئەوی تریان لە شاری 
:[[بەغدا|بەغدای]]
: پایتەختی 
:[[عێراق|عێراقە]]
:، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.
:&lt;big&gt;مێژووی دامەزراندن&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]]&lt;nowiki/&gt;دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot; /&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی.&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ&lt;/big&gt; 
:&lt;big&gt;بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی و ئەندامێتی: لیوا ڕوکن ئیسماعیل سرحان حسین، عمید ڕوکن عبدال&lt;/big&gt;لە عثمان رسول، عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم مەنصور. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا.
:&lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە.&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt;
:[[//ckb.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:بارەگای_کۆلێژی_ئەرکان.jpg|link=پەڕگە:بارەگای_کۆلێژی_ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]]
:&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا|حاجیاواھەیە]].&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;
:# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;''' بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
:# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
:# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت. چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
:# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری زەمینی.
:&lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt;
:[[//ckb.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:ئاهەنگی_دەرچونی_یەکێک_لە_خولەکان.jpg|link=پەڕگە:ئاهەنگی_دەرچونی_یەکێک_لە_خولەکان.jpg|وێنۆک]]
:&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە خولەکانی باڵی ئەرکان و سەرکردایەتی، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەریش دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot; /&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot; /&gt;&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt;
:[[//ckb.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:کولیة_الارکان.jpg|link=پەڕگە:کولیة_الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]
:&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە ناتۆ و هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە. وەفدەکانی وڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot; /&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot; /&gt;&lt;/big&gt;
:[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]
:&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناوسورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری ئاڵای کوردستان. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆیەتیشە.&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان&lt;/big&gt;
:[[//ckb.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:Flage_Staff_College_Kurdistan.jpg|link=پەڕگە:Flage_Staff_College_Kurdistan.jpg|وێنۆک|267x267پیکسڵ]]
:&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;
:بەراوردی مێژوویی
:بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]] و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.
:'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''
:'''لەوانەیە ئەم وتارە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]] بگونجێت، بەڵام ھیچ ھۆکارێک نەدراوە کە بۆچی.'''&amp;nbsp;تکایە دڵنیا بە کە ھۆکارەکەت لەسەر بنەمای یەکێک لە [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]] داندراوە. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{سڕینەوە|&lt;/nowiki&gt;''ھۆکار''&lt;nowiki&gt;}}ـێک دابنێ&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;'''.'''
:ئەگەر ئەم وتارە و سیاسەتەکانی سڕینەوەی خێرا یەک ناگرن، یان ئەگەر دەتەوێت چاکی بکەیت، تکایە ئەم ئاگادارییە لابەرە، بەڵام '''ئەم ئاگادارییە لەم پەڕەیە لامەبە ئەگەر خۆت دروستت کردووە'''. ئەگەر تۆ دروستکەری ئەم پەڕەیەیت و لەگەڵ سڕینەوەی نیت، دەتوانیت کرتە لەسەر دوگمەی دەربڕینی ناڕەزایەتی بکەیت و باسی بکەیت کە بۆچی ئەم پەڕەیە شایەنی سڕینەوە نییە. ھەروەھا دەتوانیت [[وتووێژ:کۆلێژی ئەرکان|سەیری پەڕەی لێدوان]] بکەیتەوە بۆ ئەوەی ببینیت ئەگەر پەیامەکەت وەڵامی دراوەتەوە.
:&lt;inputbox&gt;
type=commenttitle
default=دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە
preload=داڕێژە:Hangon preload generic
hidden=yes
page=وتووێژ:کۆلێژی ئەرکان
buttonlabel=دەربڕینی ناڕەزایەتی
break=no
&lt;/inputbox&gt;
:ئاگاداربە: ھەر وتارێک ئەم تاگەی لێ درا، لەوانەیە لە ھەر کاتێکدا بەبێ ئاگاداریی زیاتر بسڕدرێتەوە ئەگەر بەبێ ھیچ گومانێک لەگەڵ پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا گونجا، یانیش ئەگەر ھیچ ڕوونکردنەوەیەک لەسەر پەڕەی لێدوان نەدرا.
:: &lt;small&gt;'''دانەری تاگ''': تکایە بیرت نەچێت کە [[یارمەتی:داڕێژە|داڕێژەی]]:&lt;/small&gt;
:: ''&lt;small&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:&lt;/nowiki&gt;[[داڕێژە:ئاگاداریی ھۆکاری سڕینەوەی خێرا|ئاگاداریی ھۆکاری سڕینەوەی خێرا]]&lt;nowiki&gt;|کۆلێژی ئەرکان|سەر=1|ھیچ ھۆکارێک نەدراوە}} ~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/small&gt;''
:: &lt;small&gt;لەسەر پەڕەی وتووێژی دروستکەری پەڕەکە دابنێیت.&lt;/small&gt;
:ئەگەر ھیچ ھۆکارێک بۆ سڕینەوەی خێرا نەدراوە، تکایە ھەوڵی دۆزینەوەی پێوەرێکی شیاو بدە بۆ دانانی لەسەر ئەم پەڕەیە
:
&lt;references /&gt;
:[دەستکاری]
:[[تایبەت:پۆلەکان|پۆلەکان]]: 
:* [[:پۆل:کۆلێژی ئەرکان|کۆلێژی ئەرکان]]
:* [[:پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان|دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
:* [[:پۆل:زانستی سەربازی|زانستی سەربازی]]
:* [[:پۆل:سلێمانی|سلێمانی]]
:* [[:پۆل:قەڵادزێ|قەڵادزێ]]
:* [[:پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان|کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]] کام لاینەی لەگەڵ یاساسەخیفەکان یەک ناگرێتەوە هەموو شتێک نۆرماڵە تەنها ئاماجی ئێوە ڕوننیە دەتانەوێ زانیاریەکان وەک خۆی نەگات بەنەفرەتبن ڕێءگە بە ڕێخراوە تیرۆریستەیەکان دەدەن وتاریان هەبێت بەڵام ڕێگە بە زانکۆ نادەن
:[[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-27052-08|&amp;#126;2026-27052-08]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-27052-08|talk]]) ١٠:٢٤، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::ئەو وتارە تاگی سڕینەوەی لێ نەدراوە، ئەوەی لە خوارەوەش دانرابوو ھەڵەیەک بوو کە ئێستا چاک کرا، ئەگەرنا تاگی سڕینەوە لە سەرەوەی وتار دادەنرێ. بەڵام تەنیا یەک پرسیار، چۆن تاقەتت ھەیە ئەو ھەمووە تۆمەت و پەلامارانە بنووسیت؟ ئەگەر دەتەوێ و پێت خۆشە لە ویکیپیدیا کار بکەیت ئەوە سەرەتا بچۆ یاساکان بەباشی بخوێنەوە (ئەگەر تاقەتی ئەمەت نییە لە ژیریی دەستکرد بپرسە شێوازی کارکردن لە ویکیپیدیا و بەتایبەتی سازکردنی وتارەکان چۆنە و کەی وتارەکان شایەنی مانەوە یان سڕینەوەن) و دواتریش لەجیات ئەو ھەمووە نووسینە زۆر و سەیرانە لە وتووێژدا؛ بەشداری بکە و وتاری خۆت ساز بکە، ھەر ئەو جۆرەی خۆشت باست کرد! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٢٨، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە ==

ئەو تاگە تەنها شەڕفرۆشتنێکی ناڕەوایە و هیچیتر بنیە ئەگەر نا وتارەکە تەواوی بنەمازانستیەژکانی وتاری تێدایە [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٠:٤٠، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ئەو وتارە تاگی سڕینەوەی لەسەر نییە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٤٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::ئەزیزەکەم ئەوە چیە؟ ئەو نووسینە لە خوارەوەی وتارەکە دەرکەوتووە!
::ئەگەر دەتوانی لای ببە من ناتوانم لایببەم
::لەوانەیە ئەم وتارە لەگەڵ پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا بگونجێت، بەڵام ھیچ ھۆکارێک نەدراوە کە بۆچی.تکایە دڵنیا بە کە ھۆکارەکەت لەسەر بنەمای یەکێک لە پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا داندراوە. {{سڕینەوە|ھۆکار}}ـێک دابنێ.
::ئەگەر ئەم وتارە و سیاسەتەکانی سڕینەوەی خێرا یەک ناگرن، یان ئەگەر دەتەوێت چاکی بکەیت، تکایە ئەم ئاگادارییە لابەرە، بەڵام ئەم ئاگادارییە لەم پەڕەیە لامەبە ئەگەر خۆت دروستت کردووە. ئەگەر تۆ دروستکەری ئەم پەڕەیەیت و لەگەڵ سڕینەوەی نیت، دەتوانیت کرتە لەسەر دوگمەی دەربڕینی ناڕەزایەتی بکەیت و باسی بکەیت کە بۆچی ئەم پەڕەیە شایەنی سڕینەوە نییە. ھەروەھا دەتوانیت سەیری پەڕەی لێدوان بکەیتەوە بۆ ئەوەی ببینیت ئەگەر پەیامەکەت وەڵامی دراوەتەوە.
::ئاگاداربە: ھەر وتارێک ئەم تاگەی لێ درا، لەوانەیە لە ھەر کاتێکدا بەبێ ئاگاداریی زیاتر بسڕدرێتەوە ئەگەر بەبێ ھیچ گومانێک لەگەڵ پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا گونجا، یانیش ئەگەر ھیچ ڕوونکردنەوەیەک لەسەر پەڕەی لێدوان نەدرا.
::دانەری تاگ: تکایە بیرت نەچێت کە داڕێژەی:
::==[[:کۆلێژی ئەرکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]

تاگێک لەسەر [[:کۆلێژی ئەرکان]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە:

&lt;blockquote&gt;ھیچ ھۆکارێک نەدراوە&lt;/blockquote&gt;

لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:کۆلێژی ئەرکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C+%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە.  [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٦:٠٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::لەسەر پەڕەی وتووێژی دروستکەری پەڕەکە دابنێیت.
::ئاگاداری بۆ بەڕێوەبەران: پەڕەی وتووێژی ئەم وتارە ناوەڕۆکی ھەیە کە دەبێ پێش سڕینەوە تاووتوێ بکرێتەوە.
::ئەگەر ھیچ ھۆکارێک بۆ سڕینەوەی خێرا نەدراوە، تکایە ھەوڵی دۆزینەوەی پێوەرێکی شیاو بدە بۆ دانانی لەسەر ئەم پەڕەیە [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٦:٠٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] {{کرا}}؛ بە ھەڵە تاگێک لە خوارێ دانرابوو کە سڕایەوە. ئەگەرنا تاگی سڕینەوە دەبێ لە سەرەوە و سەرەتای وتاردا دابنرێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٣٠، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>0hafccvyxralb7dtqueo03e0tbcvkbf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581252</id>
      <parentid>1581251</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T16:31:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <origin>1581252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36217" sha1="mdtkehohcft9wi382qeexeb36rpbquq" xml:space="preserve">
ئاڕم و لۆگۆی کۆلێژی ئەرکان
کۆلێژی ئەرکان (Staff College)دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە ھەرێمی کوردستان، سەر بە وەزارەتی پێشمەرگەی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای سلێمانی. لە وڵاتی عێراق تەنھا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە، یەکێکیان لە پارێزگای سلێمانی شاری ڕۆشنبیری و ئەوی تریان لە شاری بەغدا پایتەختی عێراق، تەنھا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.

مێژووی دامەزراندن
کۆلێژەکە لە ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ دامەزرا، لەسەر بڕیاری مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆککۆماری کورد لە عێراق، بەپێی فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) لە ٨/ت٢/٢٠٠٣.[١] دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە ھەردوو پێکھاتەی کورد و عەرەب ئەنجامدرا. دامەزرێنەرەکان زۆرینەیان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی.

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی خوێندنی کۆلێژەکە لیژنەیەک پێکھێنرا بە سەرۆکایەتی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی و ئەندامێتی لیوا ڕوکن ئیسماعیل سەرحان حسین، عەمید ڕوکن عەبدوڵڵا عوسمان ڕەسول، عەقید ڕوکن عیزەددین نیعمە ڕەمەزان، و مەقەدەم ڕوکن ئامان ئیبراھیم مەنسوور. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی ھەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب. ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا.

شوێن

کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری سلێمانیدامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی چوارقوڕنەکە دەکەوێتە باشووری شاری ڕانیەو باکووری بەنداوی دووکان.[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری قەڵادزێ و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی حاجیاواھەیە.

پێکھاتە
کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:


باڵی کارگێڕی — بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
باڵی ئەرکان — خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
باڵی سەرکردایەتی — خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت. چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
باڵی مەشق و ھەماھەنگی — دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری زەمینی.
خولەکان

جگە لە خولەکانی باڵی ئەرکان و باڵی سەرکردایەتی، کۆلێژەکە خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی، و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەریش دەکاتەوە.[٣] ڕاھێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. ھەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستھێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی ھێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن. ھەروەھا لە کاتی دامەزراندنی ھەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت.

پەیوەندییەکانی دەرەوە
کۆلێژی ئەرکان بەھۆی گرینگی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی ھێزەکانی ھاوپەیمان ڕاکێشاوە. مانگانە وەفدەکانی وڵاتانی جۆراوجۆر، لەوانە ئەمریکا، فەڕەنسا و ئەڵمانیا، سەردانی کۆلێژەکە دەکەن.[٤][٥]

سیستەمی خوێندن
شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی ھەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات.[١] سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکھاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە.

ئاڕم: ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان
ئاڕمەکە پازنەیەکی ناوسورە کە بە ھێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک ھەیە ھاوشێوەی خۆری ئاڵای کوردستان. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی ھەیە. لە بەشی خوارەوەدا ڕێکەوتی دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە ھەروەھا خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆیەتی.

بەراوردی مێژوویی
بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە سلێمانی لەسەر ڕاسپاردەی یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە عراق و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە بەغدا، کە لەسەر دەستی گۆرانی شاعیر دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. جیاکەرەوەکەیان ئەوەیە کە دامەزرێنەرانی کۆلێژی ئەرکان ھەموویان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون، لەکاتێکدا گۆرانی شاعیر شارەزای زمان و ئەدەب بوو بەڵام بڕوانامەی ئەکادیمی نەبوو. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد.

مەرجەکانی وەرگرتنئ ئەفسەر لە خولی سەرکردایەتی
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

ماوەی خولی سەرکردایەتی
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکات کاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە خولی ئەرکان
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

ماوەی خولی ئەرکان
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

سەرچاوەکان

ئاڵای کۆلێژی ئەرکان
 سلێمانی
 قەڵادزێ
 «لە کۆلێژی ئەرکان تاقیکردنەوەی بەدەستهێنانی کورسییەکانی خوێندن بەرێوەچوو». وەزارەتی پێشمەرگەی حکوومەتی هەرێمی کوردستان.
 «ڕاگری کۆلێژی ئەرکان پێشوازی لە شاندێکی ڕاوێژکارانی هاوپەیمانان کرد». وەزارەتی پێشمەرگەی حکوومەتی هەرێمی کوردستان. ٢٠٢٣.
 «ڕاوێژکاری هێزەکانی هاوپەیمانان سەردانی کۆلێژی ئەرکانی وەزارەتی پێشمەرگەی کرد». وەزارەتی پێشمەرگەی حکوومەتی هەرێمی کوردستان. تەممووزی ٢٠٢٥.

پۆلەکان: دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستانزانستی سەربازیسلێمانی قەڵادزێ کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان کۆلێژی ئەرکان [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ٢٢:٢٤، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە ==

[[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ٠٦:٤٣، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
تەواوی ئەو بەشانەم لابرد کە بەبۆچونی من  پێشێلکردنی یاساکان بوون ئێستا نازانم چی ماوە بۆچی ئەو نیشانەیە لانەچووە؟

== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە ==

چیدیکە داتا و زانیاریەکان دیلێت بکەم هیچ مانایەک نامینێتەوە بۆوتارەکە کە چوارچێوەەکی زانستی لەخۆگرتووە [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ٠٦:٥٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە ==

https://ckb.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C_%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86
هیچ مانای نیە وتارێکم نوستوە تەوقاوی بنەما زانستیەکان لەخۆدەگرێت 
هەچی ڕاست دەبێتەوە تاگێکی سڕینەوەی لێدەدات ئاخر هەر مەسەلە ئەوەیە بەسەدان هەزار وتار دەسوڕرێنەوە و ڕێژەی وتارە کوردیەکان هەر کەمدەکات
گرفتیچیە؟ ناوە ناوە تاگێکی سەخیفی سڕینەوەی لێدەدرێت!
مرۆڤی دڵسۆز دەگاتەو ئەو بڕوایەی زۆربەی ئەوانەی تاگی سڕینەوە لە وتارەکان دەدەن  
بەکرێگیراوی نئتی تورکن
کار دەکەن بۆ لاتەپاندنی وتار و فەرهەنگی کوردی
بەدەر لەوە هیچ پاساوێکیتر هەڵناگرێت [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-27052-08|&amp;#126;2026-27052-08]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-27052-08|talk]]) ١٠:٠٣، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:ژمارەی تاگەکانی سڕینەوە لە ویکیپیدیا چەندین جار لە ژمارەی وتارەکان زیاترە
:نازانم کابرا ژمارەی تاگەکانی سڕینەوە کە لە وتاری خەڵکی دەدات  هەزاران هێندەی ژمارەی وتارەکاسنی زیاترن ئاخر کورد لە جێگەیەک دەسەڵاتی دوو کلیکی هەبێت نازانم بۆ بەڕاستو چەپدا دەست دەکات بە خراپەکاری و تێکدان  تف هەی لەو ئەخلاق و ڕەوشتە ناشرینە [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-27052-08|&amp;#126;2026-27052-08]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-27052-08|talk]]) ١٠:١٠، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::وتارێکم زیاتر لە 200 جار نوسیوە ئیدت نوسین دیلێت نوسینەوە دیلێت نوسینەوە دیلێت نوسینەوە دیلێت  بە دەیان تایپو ناونیشان و ناوەرۆکی جیاواز نوسیومە ڕێگە نادەن ئەو وتارە بڵاو ببێتەوە  لەو ویکی پیدیایە ئەوانەی بە کوردی دەنوسن و دژە کوردن زۆربەیان لەمیتی تورک سەخیفترن بەرامبەر بە زمانی کوردی 
::ئینسان کە چاوی بەو بێ ڕێزیانە دەکەوێت دەگاتە ئەو قەناعەتەی تف لەکوردبوونیش بکات  یەعنی چێ مەوقیفی نیشتیمان فرۆشەکان لە مەوقیفی دڵسۆزەکان مسەیتەر ترە  تف هەی  [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-27052-08|&amp;#126;2026-27052-08]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-27052-08|talk]]) ١٠:١٦، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:هەزاران دێڕم نوسیوە لەسەر یەک بابەت زیاتر لە 200 جار ئیدتو دیلێتمکردوە لەسەر تاگی سڕینەوەی خێرا تف لە ویکی پیدیا تف لە خەڵکی بیویژدان و زمان فرۆش و نیشتیمان فرۆش و دایک فرۆش
:تا ئێسا دوو ئەوەندەی وتارەکە دێڕی ناڕەزایی سڕینەوەی خێرام نوسیوە 
:بەنەفرتەتبن  خۆ ڕیکلام بۆ کۆمپانیای بیپسی کۆلاناکەم وتارێکم نوسیوە لێگەڕێن بابڵاو ببێتەوە 
:تف لە دامەزرینەرانی وکی پیدیا 
:تف لەو سیاسەتەی کە بۆ سنوردارکردنی زانیاریەکان و بیرتەسکی بەکاردەهێنرێت
:تف لە سنوردارکردنی نناڕەوا 
:تف لە تاگی سڕینەوەی خێرا
:تف لەو ئازاردانی مرۆڤ
:تف لە بێوتهدانی  هەموو بەکرێگیراوەکانی ناو ویکیپێدیا [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-27052-08|&amp;#126;2026-27052-08]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-27052-08|talk]]) ١٠:٢٢، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:ئەوە هەموو وتارەکەیە
:'''کۆلێژی ئەرکان'''
:[[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]]
: دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە 
:[[ھەرێمی کوردستان]]
:، سەر بە 
:[[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]]
:[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]
:، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای 
:[[سلێمانی]]
:. لە وڵاتی 
:[[عێراق]]
: تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە، یەکەمیان لە شاری 
:[[سلێمانی]]
: و ئەوی تریان لە شاری 
:[[بەغدا|بەغدای]]
: پایتەختی 
:[[عێراق|عێراقە]]
:، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.
:&lt;big&gt;مێژووی دامەزراندن&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]]&lt;nowiki/&gt;دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot; /&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی.&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ&lt;/big&gt; 
:&lt;big&gt;بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی و ئەندامێتی: لیوا ڕوکن ئیسماعیل سرحان حسین، عمید ڕوکن عبدال&lt;/big&gt;لە عثمان رسول، عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم مەنصور. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا.
:&lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە.&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt;
:[[//ckb.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:بارەگای_کۆلێژی_ئەرکان.jpg|link=پەڕگە:بارەگای_کۆلێژی_ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]]
:&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا|حاجیاواھەیە]].&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;
:# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;''' بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
:# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
:# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت. چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
:# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری زەمینی.
:&lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt;
:[[//ckb.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:ئاهەنگی_دەرچونی_یەکێک_لە_خولەکان.jpg|link=پەڕگە:ئاهەنگی_دەرچونی_یەکێک_لە_خولەکان.jpg|وێنۆک]]
:&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە خولەکانی باڵی ئەرکان و سەرکردایەتی، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەریش دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot; /&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot; /&gt;&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt;
:[[//ckb.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:کولیة_الارکان.jpg|link=پەڕگە:کولیة_الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]
:&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە ناتۆ و هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە. وەفدەکانی وڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot; /&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot; /&gt;&lt;/big&gt;
:[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]
:&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناوسورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری ئاڵای کوردستان. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆیەتیشە.&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان&lt;/big&gt;
:[[//ckb.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:Flage_Staff_College_Kurdistan.jpg|link=پەڕگە:Flage_Staff_College_Kurdistan.jpg|وێنۆک|267x267پیکسڵ]]
:&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;
:بەراوردی مێژوویی
:بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]] و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.
:'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''
:'''لەوانەیە ئەم وتارە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]] بگونجێت، بەڵام ھیچ ھۆکارێک نەدراوە کە بۆچی.'''&amp;nbsp;تکایە دڵنیا بە کە ھۆکارەکەت لەسەر بنەمای یەکێک لە [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]] داندراوە. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{سڕینەوە|&lt;/nowiki&gt;''ھۆکار''&lt;nowiki&gt;}}ـێک دابنێ&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;'''.'''
:ئەگەر ئەم وتارە و سیاسەتەکانی سڕینەوەی خێرا یەک ناگرن، یان ئەگەر دەتەوێت چاکی بکەیت، تکایە ئەم ئاگادارییە لابەرە، بەڵام '''ئەم ئاگادارییە لەم پەڕەیە لامەبە ئەگەر خۆت دروستت کردووە'''. ئەگەر تۆ دروستکەری ئەم پەڕەیەیت و لەگەڵ سڕینەوەی نیت، دەتوانیت کرتە لەسەر دوگمەی دەربڕینی ناڕەزایەتی بکەیت و باسی بکەیت کە بۆچی ئەم پەڕەیە شایەنی سڕینەوە نییە. ھەروەھا دەتوانیت [[وتووێژ:کۆلێژی ئەرکان|سەیری پەڕەی لێدوان]] بکەیتەوە بۆ ئەوەی ببینیت ئەگەر پەیامەکەت وەڵامی دراوەتەوە.
:&lt;inputbox&gt;
type=commenttitle
default=دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە
preload=داڕێژە:Hangon preload generic
hidden=yes
page=وتووێژ:کۆلێژی ئەرکان
buttonlabel=دەربڕینی ناڕەزایەتی
break=no
&lt;/inputbox&gt;
:ئاگاداربە: ھەر وتارێک ئەم تاگەی لێ درا، لەوانەیە لە ھەر کاتێکدا بەبێ ئاگاداریی زیاتر بسڕدرێتەوە ئەگەر بەبێ ھیچ گومانێک لەگەڵ پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا گونجا، یانیش ئەگەر ھیچ ڕوونکردنەوەیەک لەسەر پەڕەی لێدوان نەدرا.
:: &lt;small&gt;'''دانەری تاگ''': تکایە بیرت نەچێت کە [[یارمەتی:داڕێژە|داڕێژەی]]:&lt;/small&gt;
:: ''&lt;small&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:&lt;/nowiki&gt;[[داڕێژە:ئاگاداریی ھۆکاری سڕینەوەی خێرا|ئاگاداریی ھۆکاری سڕینەوەی خێرا]]&lt;nowiki&gt;|کۆلێژی ئەرکان|سەر=1|ھیچ ھۆکارێک نەدراوە}} ~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/small&gt;''
:: &lt;small&gt;لەسەر پەڕەی وتووێژی دروستکەری پەڕەکە دابنێیت.&lt;/small&gt;
:ئەگەر ھیچ ھۆکارێک بۆ سڕینەوەی خێرا نەدراوە، تکایە ھەوڵی دۆزینەوەی پێوەرێکی شیاو بدە بۆ دانانی لەسەر ئەم پەڕەیە
:
&lt;references /&gt;
:[دەستکاری]
:[[تایبەت:پۆلەکان|پۆلەکان]]: 
:* [[:پۆل:کۆلێژی ئەرکان|کۆلێژی ئەرکان]]
:* [[:پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان|دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
:* [[:پۆل:زانستی سەربازی|زانستی سەربازی]]
:* [[:پۆل:سلێمانی|سلێمانی]]
:* [[:پۆل:قەڵادزێ|قەڵادزێ]]
:* [[:پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان|کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]] کام لاینەی لەگەڵ یاساسەخیفەکان یەک ناگرێتەوە هەموو شتێک نۆرماڵە تەنها ئاماجی ئێوە ڕوننیە دەتانەوێ زانیاریەکان وەک خۆی نەگات بەنەفرەتبن ڕێءگە بە ڕێخراوە تیرۆریستەیەکان دەدەن وتاریان هەبێت بەڵام ڕێگە بە زانکۆ نادەن
:[[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-27052-08|&amp;#126;2026-27052-08]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-27052-08|talk]]) ١٠:٢٤، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::ئەو وتارە تاگی سڕینەوەی لێ نەدراوە، ئەوەی لە خوارەوەش دانرابوو ھەڵەیەک بوو کە ئێستا چاک کرا، ئەگەرنا تاگی سڕینەوە لە سەرەوەی وتار دادەنرێ. بەڵام تەنیا یەک پرسیار، چۆن تاقەتت ھەیە ئەو ھەمووە تۆمەت و پەلامارانە بنووسیت؟ ئەگەر دەتەوێ و پێت خۆشە لە ویکیپیدیا کار بکەیت ئەوە سەرەتا بچۆ یاساکان بەباشی بخوێنەوە (ئەگەر تاقەتی ئەمەت نییە لە ژیریی دەستکرد بپرسە شێوازی کارکردن لە ویکیپیدیا و بەتایبەتی سازکردنی وتارەکان چۆنە و کەی وتارەکان شایەنی مانەوە یان سڕینەوەن) و دواتریش لەجیات ئەو ھەمووە نووسینە زۆر و سەیرانە لە وتووێژدا؛ بەشداری بکە و وتاری خۆت ساز بکە، ھەر ئەو جۆرەی خۆشت باست کرد! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٢٨، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە ==

ئەو تاگە تەنها شەڕفرۆشتنێکی ناڕەوایە و هیچیتر بنیە ئەگەر نا وتارەکە تەواوی بنەمازانستیەژکانی وتاری تێدایە [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٠:٤٠، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ئەو وتارە تاگی سڕینەوەی لەسەر نییە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٤٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::ئەزیزەکەم ئەوە چیە؟ ئەو نووسینە لە خوارەوەی وتارەکە دەرکەوتووە!
::ئەگەر دەتوانی لای ببە من ناتوانم لایببەم
::لەوانەیە ئەم وتارە لەگەڵ پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا بگونجێت، بەڵام ھیچ ھۆکارێک نەدراوە کە بۆچی.تکایە دڵنیا بە کە ھۆکارەکەت لەسەر بنەمای یەکێک لە پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا داندراوە. {{سڕینەوە|ھۆکار}}ـێک دابنێ.
::ئەگەر ئەم وتارە و سیاسەتەکانی سڕینەوەی خێرا یەک ناگرن، یان ئەگەر دەتەوێت چاکی بکەیت، تکایە ئەم ئاگادارییە لابەرە، بەڵام ئەم ئاگادارییە لەم پەڕەیە لامەبە ئەگەر خۆت دروستت کردووە. ئەگەر تۆ دروستکەری ئەم پەڕەیەیت و لەگەڵ سڕینەوەی نیت، دەتوانیت کرتە لەسەر دوگمەی دەربڕینی ناڕەزایەتی بکەیت و باسی بکەیت کە بۆچی ئەم پەڕەیە شایەنی سڕینەوە نییە. ھەروەھا دەتوانیت سەیری پەڕەی لێدوان بکەیتەوە بۆ ئەوەی ببینیت ئەگەر پەیامەکەت وەڵامی دراوەتەوە.
::ئاگاداربە: ھەر وتارێک ئەم تاگەی لێ درا، لەوانەیە لە ھەر کاتێکدا بەبێ ئاگاداریی زیاتر بسڕدرێتەوە ئەگەر بەبێ ھیچ گومانێک لەگەڵ پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا گونجا، یانیش ئەگەر ھیچ ڕوونکردنەوەیەک لەسەر پەڕەی لێدوان نەدرا.
::دانەری تاگ: تکایە بیرت نەچێت کە داڕێژەی:
::==[[:کۆلێژی ئەرکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]

تاگێک لەسەر [[:کۆلێژی ئەرکان]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە:

&lt;blockquote&gt;ھیچ ھۆکارێک نەدراوە&lt;/blockquote&gt;

لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:کۆلێژی ئەرکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C+%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە.  [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٦:٠٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::لەسەر پەڕەی وتووێژی دروستکەری پەڕەکە دابنێیت.
::ئاگاداری بۆ بەڕێوەبەران: پەڕەی وتووێژی ئەم وتارە ناوەڕۆکی ھەیە کە دەبێ پێش سڕینەوە تاووتوێ بکرێتەوە.
::ئەگەر ھیچ ھۆکارێک بۆ سڕینەوەی خێرا نەدراوە، تکایە ھەوڵی دۆزینەوەی پێوەرێکی شیاو بدە بۆ دانانی لەسەر ئەم پەڕەیە [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٦:٠٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] جێبەجێ {{کرا}}؛ بە ھەڵە تاگێک لە خوارێ دانرابوو کە سڕایەوە. ئەگەرنا تاگی سڕینەوە دەبێ لە سەرەوە و سەرەتای وتاردا دابنرێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٣٠، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>mdtkehohcft9wi382qeexeb36rpbquq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581262</id>
      <parentid>1581252</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T17:07:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <comment>/* دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە 4 */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1581262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36428" sha1="dos29m463580uhml8tze28p006xbdkz" xml:space="preserve">
ئاڕم و لۆگۆی کۆلێژی ئەرکان
کۆلێژی ئەرکان (Staff College)دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە ھەرێمی کوردستان، سەر بە وەزارەتی پێشمەرگەی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای سلێمانی. لە وڵاتی عێراق تەنھا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە، یەکێکیان لە پارێزگای سلێمانی شاری ڕۆشنبیری و ئەوی تریان لە شاری بەغدا پایتەختی عێراق، تەنھا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.

مێژووی دامەزراندن
کۆلێژەکە لە ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ دامەزرا، لەسەر بڕیاری مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆککۆماری کورد لە عێراق، بەپێی فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) لە ٨/ت٢/٢٠٠٣.[١] دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە ھەردوو پێکھاتەی کورد و عەرەب ئەنجامدرا. دامەزرێنەرەکان زۆرینەیان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی.

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی خوێندنی کۆلێژەکە لیژنەیەک پێکھێنرا بە سەرۆکایەتی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی و ئەندامێتی لیوا ڕوکن ئیسماعیل سەرحان حسین، عەمید ڕوکن عەبدوڵڵا عوسمان ڕەسول، عەقید ڕوکن عیزەددین نیعمە ڕەمەزان، و مەقەدەم ڕوکن ئامان ئیبراھیم مەنسوور. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی ھەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب. ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا.

شوێن

کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری سلێمانیدامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی چوارقوڕنەکە دەکەوێتە باشووری شاری ڕانیەو باکووری بەنداوی دووکان.[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری قەڵادزێ و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی حاجیاواھەیە.

پێکھاتە
کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:


باڵی کارگێڕی — بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
باڵی ئەرکان — خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
باڵی سەرکردایەتی — خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت. چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
باڵی مەشق و ھەماھەنگی — دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری زەمینی.
خولەکان

جگە لە خولەکانی باڵی ئەرکان و باڵی سەرکردایەتی، کۆلێژەکە خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی، و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەریش دەکاتەوە.[٣] ڕاھێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. ھەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستھێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی ھێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن. ھەروەھا لە کاتی دامەزراندنی ھەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت.

پەیوەندییەکانی دەرەوە
کۆلێژی ئەرکان بەھۆی گرینگی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی ھێزەکانی ھاوپەیمان ڕاکێشاوە. مانگانە وەفدەکانی وڵاتانی جۆراوجۆر، لەوانە ئەمریکا، فەڕەنسا و ئەڵمانیا، سەردانی کۆلێژەکە دەکەن.[٤][٥]

سیستەمی خوێندن
شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی ھەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات.[١] سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکھاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە.

ئاڕم: ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان
ئاڕمەکە پازنەیەکی ناوسورە کە بە ھێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک ھەیە ھاوشێوەی خۆری ئاڵای کوردستان. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی ھەیە. لە بەشی خوارەوەدا ڕێکەوتی دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە ھەروەھا خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆیەتی.

بەراوردی مێژوویی
بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە سلێمانی لەسەر ڕاسپاردەی یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە عراق و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە بەغدا، کە لەسەر دەستی گۆرانی شاعیر دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. جیاکەرەوەکەیان ئەوەیە کە دامەزرێنەرانی کۆلێژی ئەرکان ھەموویان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون، لەکاتێکدا گۆرانی شاعیر شارەزای زمان و ئەدەب بوو بەڵام بڕوانامەی ئەکادیمی نەبوو. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد.

مەرجەکانی وەرگرتنئ ئەفسەر لە خولی سەرکردایەتی
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

ماوەی خولی سەرکردایەتی
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکات کاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە خولی ئەرکان
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

ماوەی خولی ئەرکان
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

سەرچاوەکان

ئاڵای کۆلێژی ئەرکان
 سلێمانی
 قەڵادزێ
 «لە کۆلێژی ئەرکان تاقیکردنەوەی بەدەستهێنانی کورسییەکانی خوێندن بەرێوەچوو». وەزارەتی پێشمەرگەی حکوومەتی هەرێمی کوردستان.
 «ڕاگری کۆلێژی ئەرکان پێشوازی لە شاندێکی ڕاوێژکارانی هاوپەیمانان کرد». وەزارەتی پێشمەرگەی حکوومەتی هەرێمی کوردستان. ٢٠٢٣.
 «ڕاوێژکاری هێزەکانی هاوپەیمانان سەردانی کۆلێژی ئەرکانی وەزارەتی پێشمەرگەی کرد». وەزارەتی پێشمەرگەی حکوومەتی هەرێمی کوردستان. تەممووزی ٢٠٢٥.

پۆلەکان: دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستانزانستی سەربازیسلێمانی قەڵادزێ کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان کۆلێژی ئەرکان [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ٢٢:٢٤، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە ==

[[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ٠٦:٤٣، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
تەواوی ئەو بەشانەم لابرد کە بەبۆچونی من  پێشێلکردنی یاساکان بوون ئێستا نازانم چی ماوە بۆچی ئەو نیشانەیە لانەچووە؟

== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە ==

چیدیکە داتا و زانیاریەکان دیلێت بکەم هیچ مانایەک نامینێتەوە بۆوتارەکە کە چوارچێوەەکی زانستی لەخۆگرتووە [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ٠٦:٥٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە ==

https://ckb.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C_%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86
هیچ مانای نیە وتارێکم نوستوە تەوقاوی بنەما زانستیەکان لەخۆدەگرێت 
هەچی ڕاست دەبێتەوە تاگێکی سڕینەوەی لێدەدات ئاخر هەر مەسەلە ئەوەیە بەسەدان هەزار وتار دەسوڕرێنەوە و ڕێژەی وتارە کوردیەکان هەر کەمدەکات
گرفتیچیە؟ ناوە ناوە تاگێکی سەخیفی سڕینەوەی لێدەدرێت!
مرۆڤی دڵسۆز دەگاتەو ئەو بڕوایەی زۆربەی ئەوانەی تاگی سڕینەوە لە وتارەکان دەدەن  
بەکرێگیراوی نئتی تورکن
کار دەکەن بۆ لاتەپاندنی وتار و فەرهەنگی کوردی
بەدەر لەوە هیچ پاساوێکیتر هەڵناگرێت [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-27052-08|&amp;#126;2026-27052-08]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-27052-08|talk]]) ١٠:٠٣، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:ژمارەی تاگەکانی سڕینەوە لە ویکیپیدیا چەندین جار لە ژمارەی وتارەکان زیاترە
:نازانم کابرا ژمارەی تاگەکانی سڕینەوە کە لە وتاری خەڵکی دەدات  هەزاران هێندەی ژمارەی وتارەکاسنی زیاترن ئاخر کورد لە جێگەیەک دەسەڵاتی دوو کلیکی هەبێت نازانم بۆ بەڕاستو چەپدا دەست دەکات بە خراپەکاری و تێکدان  تف هەی لەو ئەخلاق و ڕەوشتە ناشرینە [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-27052-08|&amp;#126;2026-27052-08]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-27052-08|talk]]) ١٠:١٠، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::وتارێکم زیاتر لە 200 جار نوسیوە ئیدت نوسین دیلێت نوسینەوە دیلێت نوسینەوە دیلێت نوسینەوە دیلێت  بە دەیان تایپو ناونیشان و ناوەرۆکی جیاواز نوسیومە ڕێگە نادەن ئەو وتارە بڵاو ببێتەوە  لەو ویکی پیدیایە ئەوانەی بە کوردی دەنوسن و دژە کوردن زۆربەیان لەمیتی تورک سەخیفترن بەرامبەر بە زمانی کوردی 
::ئینسان کە چاوی بەو بێ ڕێزیانە دەکەوێت دەگاتە ئەو قەناعەتەی تف لەکوردبوونیش بکات  یەعنی چێ مەوقیفی نیشتیمان فرۆشەکان لە مەوقیفی دڵسۆزەکان مسەیتەر ترە  تف هەی  [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-27052-08|&amp;#126;2026-27052-08]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-27052-08|talk]]) ١٠:١٦، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:هەزاران دێڕم نوسیوە لەسەر یەک بابەت زیاتر لە 200 جار ئیدتو دیلێتمکردوە لەسەر تاگی سڕینەوەی خێرا تف لە ویکی پیدیا تف لە خەڵکی بیویژدان و زمان فرۆش و نیشتیمان فرۆش و دایک فرۆش
:تا ئێسا دوو ئەوەندەی وتارەکە دێڕی ناڕەزایی سڕینەوەی خێرام نوسیوە 
:بەنەفرتەتبن  خۆ ڕیکلام بۆ کۆمپانیای بیپسی کۆلاناکەم وتارێکم نوسیوە لێگەڕێن بابڵاو ببێتەوە 
:تف لە دامەزرینەرانی وکی پیدیا 
:تف لەو سیاسەتەی کە بۆ سنوردارکردنی زانیاریەکان و بیرتەسکی بەکاردەهێنرێت
:تف لە سنوردارکردنی نناڕەوا 
:تف لە تاگی سڕینەوەی خێرا
:تف لەو ئازاردانی مرۆڤ
:تف لە بێوتهدانی  هەموو بەکرێگیراوەکانی ناو ویکیپێدیا [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-27052-08|&amp;#126;2026-27052-08]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-27052-08|talk]]) ١٠:٢٢، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:ئەوە هەموو وتارەکەیە
:'''کۆلێژی ئەرکان'''
:[[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]]
: دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە 
:[[ھەرێمی کوردستان]]
:، سەر بە 
:[[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]]
:[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]
:، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای 
:[[سلێمانی]]
:. لە وڵاتی 
:[[عێراق]]
: تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە، یەکەمیان لە شاری 
:[[سلێمانی]]
: و ئەوی تریان لە شاری 
:[[بەغدا|بەغدای]]
: پایتەختی 
:[[عێراق|عێراقە]]
:، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.
:&lt;big&gt;مێژووی دامەزراندن&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر ڕاسپاردەی مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]]&lt;nowiki/&gt;دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot; /&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی.&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ&lt;/big&gt; 
:&lt;big&gt;بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی و ئەندامێتی: لیوا ڕوکن ئیسماعیل سرحان حسین، عمید ڕوکن عبدال&lt;/big&gt;لە عثمان رسول، عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم مەنصور. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا.
:&lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە.&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt;
:[[//ckb.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:بارەگای_کۆلێژی_ئەرکان.jpg|link=پەڕگە:بارەگای_کۆلێژی_ئەرکان.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ]]
:&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا|حاجیاواھەیە]].&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;
:# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;''' بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.
:# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
:# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت. چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.
:# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری زەمینی.
:&lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt;
:[[//ckb.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:ئاهەنگی_دەرچونی_یەکێک_لە_خولەکان.jpg|link=پەڕگە:ئاهەنگی_دەرچونی_یەکێک_لە_خولەکان.jpg|وێنۆک]]
:&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە خولەکانی باڵی ئەرکان و سەرکردایەتی، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەریش دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot; /&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot; /&gt;&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt;
:[[//ckb.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:کولیة_الارکان.jpg|link=پەڕگە:کولیة_الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]
:&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە ناتۆ و هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە. وەفدەکانی وڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot; /&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot; /&gt;&lt;/big&gt;
:[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]
:&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناوسورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری ئاڵای کوردستان. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆیەتیشە.&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان&lt;/big&gt;
:[[//ckb.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:Flage_Staff_College_Kurdistan.jpg|link=پەڕگە:Flage_Staff_College_Kurdistan.jpg|وێنۆک|267x267پیکسڵ]]
:&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt;
:&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;
:بەراوردی مێژوویی
:بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]] و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.
:'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''
:'''لەوانەیە ئەم وتارە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]] بگونجێت، بەڵام ھیچ ھۆکارێک نەدراوە کە بۆچی.'''&amp;nbsp;تکایە دڵنیا بە کە ھۆکارەکەت لەسەر بنەمای یەکێک لە [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]] داندراوە. &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{سڕینەوە|&lt;/nowiki&gt;''ھۆکار''&lt;nowiki&gt;}}ـێک دابنێ&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;'''.'''
:ئەگەر ئەم وتارە و سیاسەتەکانی سڕینەوەی خێرا یەک ناگرن، یان ئەگەر دەتەوێت چاکی بکەیت، تکایە ئەم ئاگادارییە لابەرە، بەڵام '''ئەم ئاگادارییە لەم پەڕەیە لامەبە ئەگەر خۆت دروستت کردووە'''. ئەگەر تۆ دروستکەری ئەم پەڕەیەیت و لەگەڵ سڕینەوەی نیت، دەتوانیت کرتە لەسەر دوگمەی دەربڕینی ناڕەزایەتی بکەیت و باسی بکەیت کە بۆچی ئەم پەڕەیە شایەنی سڕینەوە نییە. ھەروەھا دەتوانیت [[وتووێژ:کۆلێژی ئەرکان|سەیری پەڕەی لێدوان]] بکەیتەوە بۆ ئەوەی ببینیت ئەگەر پەیامەکەت وەڵامی دراوەتەوە.
:&lt;inputbox&gt;
type=commenttitle
default=دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە
preload=داڕێژە:Hangon preload generic
hidden=yes
page=وتووێژ:کۆلێژی ئەرکان
buttonlabel=دەربڕینی ناڕەزایەتی
break=no
&lt;/inputbox&gt;
:ئاگاداربە: ھەر وتارێک ئەم تاگەی لێ درا، لەوانەیە لە ھەر کاتێکدا بەبێ ئاگاداریی زیاتر بسڕدرێتەوە ئەگەر بەبێ ھیچ گومانێک لەگەڵ پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا گونجا، یانیش ئەگەر ھیچ ڕوونکردنەوەیەک لەسەر پەڕەی لێدوان نەدرا.
:: &lt;small&gt;'''دانەری تاگ''': تکایە بیرت نەچێت کە [[یارمەتی:داڕێژە|داڕێژەی]]:&lt;/small&gt;
:: ''&lt;small&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{subst:&lt;/nowiki&gt;[[داڕێژە:ئاگاداریی ھۆکاری سڕینەوەی خێرا|ئاگاداریی ھۆکاری سڕینەوەی خێرا]]&lt;nowiki&gt;|کۆلێژی ئەرکان|سەر=1|ھیچ ھۆکارێک نەدراوە}} ~~~~&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/small&gt;''
:: &lt;small&gt;لەسەر پەڕەی وتووێژی دروستکەری پەڕەکە دابنێیت.&lt;/small&gt;
:ئەگەر ھیچ ھۆکارێک بۆ سڕینەوەی خێرا نەدراوە، تکایە ھەوڵی دۆزینەوەی پێوەرێکی شیاو بدە بۆ دانانی لەسەر ئەم پەڕەیە
:
&lt;references /&gt;
:[دەستکاری]
:[[تایبەت:پۆلەکان|پۆلەکان]]: 
:* [[:پۆل:کۆلێژی ئەرکان|کۆلێژی ئەرکان]]
:* [[:پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان|دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
:* [[:پۆل:زانستی سەربازی|زانستی سەربازی]]
:* [[:پۆل:سلێمانی|سلێمانی]]
:* [[:پۆل:قەڵادزێ|قەڵادزێ]]
:* [[:پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان|کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]] کام لاینەی لەگەڵ یاساسەخیفەکان یەک ناگرێتەوە هەموو شتێک نۆرماڵە تەنها ئاماجی ئێوە ڕوننیە دەتانەوێ زانیاریەکان وەک خۆی نەگات بەنەفرەتبن ڕێءگە بە ڕێخراوە تیرۆریستەیەکان دەدەن وتاریان هەبێت بەڵام ڕێگە بە زانکۆ نادەن
:[[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-27052-08|&amp;#126;2026-27052-08]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-27052-08|talk]]) ١٠:٢٤، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::ئەو وتارە تاگی سڕینەوەی لێ نەدراوە، ئەوەی لە خوارەوەش دانرابوو ھەڵەیەک بوو کە ئێستا چاک کرا، ئەگەرنا تاگی سڕینەوە لە سەرەوەی وتار دادەنرێ. بەڵام تەنیا یەک پرسیار، چۆن تاقەتت ھەیە ئەو ھەمووە تۆمەت و پەلامارانە بنووسیت؟ ئەگەر دەتەوێ و پێت خۆشە لە ویکیپیدیا کار بکەیت ئەوە سەرەتا بچۆ یاساکان بەباشی بخوێنەوە (ئەگەر تاقەتی ئەمەت نییە لە ژیریی دەستکرد بپرسە شێوازی کارکردن لە ویکیپیدیا و بەتایبەتی سازکردنی وتارەکان چۆنە و کەی وتارەکان شایەنی مانەوە یان سڕینەوەن) و دواتریش لەجیات ئەو ھەمووە نووسینە زۆر و سەیرانە لە وتووێژدا؛ بەشداری بکە و وتاری خۆت ساز بکە، ھەر ئەو جۆرەی خۆشت باست کرد! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٢٨، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە ==

ئەو تاگە تەنها شەڕفرۆشتنێکی ناڕەوایە و هیچیتر بنیە ئەگەر نا وتارەکە تەواوی بنەمازانستیەژکانی وتاری تێدایە [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٠:٤٠، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ئەو وتارە تاگی سڕینەوەی لەسەر نییە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٤٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::ئەزیزەکەم ئەوە چیە؟ ئەو نووسینە لە خوارەوەی وتارەکە دەرکەوتووە!
::ئەگەر دەتوانی لای ببە من ناتوانم لایببەم
::لەوانەیە ئەم وتارە لەگەڵ پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا بگونجێت، بەڵام ھیچ ھۆکارێک نەدراوە کە بۆچی.تکایە دڵنیا بە کە ھۆکارەکەت لەسەر بنەمای یەکێک لە پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا داندراوە. {{سڕینەوە|ھۆکار}}ـێک دابنێ.
::ئەگەر ئەم وتارە و سیاسەتەکانی سڕینەوەی خێرا یەک ناگرن، یان ئەگەر دەتەوێت چاکی بکەیت، تکایە ئەم ئاگادارییە لابەرە، بەڵام ئەم ئاگادارییە لەم پەڕەیە لامەبە ئەگەر خۆت دروستت کردووە. ئەگەر تۆ دروستکەری ئەم پەڕەیەیت و لەگەڵ سڕینەوەی نیت، دەتوانیت کرتە لەسەر دوگمەی دەربڕینی ناڕەزایەتی بکەیت و باسی بکەیت کە بۆچی ئەم پەڕەیە شایەنی سڕینەوە نییە. ھەروەھا دەتوانیت سەیری پەڕەی لێدوان بکەیتەوە بۆ ئەوەی ببینیت ئەگەر پەیامەکەت وەڵامی دراوەتەوە.
::ئاگاداربە: ھەر وتارێک ئەم تاگەی لێ درا، لەوانەیە لە ھەر کاتێکدا بەبێ ئاگاداریی زیاتر بسڕدرێتەوە ئەگەر بەبێ ھیچ گومانێک لەگەڵ پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا گونجا، یانیش ئەگەر ھیچ ڕوونکردنەوەیەک لەسەر پەڕەی لێدوان نەدرا.
::دانەری تاگ: تکایە بیرت نەچێت کە داڕێژەی:
::==[[:کۆلێژی ئەرکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]

تاگێک لەسەر [[:کۆلێژی ئەرکان]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە:

&lt;blockquote&gt;ھیچ ھۆکارێک نەدراوە&lt;/blockquote&gt;

لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:کۆلێژی ئەرکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C+%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە.  [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٦:٠٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::لەسەر پەڕەی وتووێژی دروستکەری پەڕەکە دابنێیت.
::ئاگاداری بۆ بەڕێوەبەران: پەڕەی وتووێژی ئەم وتارە ناوەڕۆکی ھەیە کە دەبێ پێش سڕینەوە تاووتوێ بکرێتەوە.
::ئەگەر ھیچ ھۆکارێک بۆ سڕینەوەی خێرا نەدراوە، تکایە ھەوڵی دۆزینەوەی پێوەرێکی شیاو بدە بۆ دانانی لەسەر ئەم پەڕەیە [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٦:٠٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::@[[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] جێبەجێ {{کرا}}؛ بە ھەڵە تاگێک لە خوارێ دانرابوو کە سڕایەوە. ئەگەرنا تاگی سڕینەوە دەبێ لە سەرەوە و سەرەتای وتاردا دابنرێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٣٠، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::::باشە دەست خۆش [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٧:٠٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>dos29m463580uhml8tze28p006xbdkz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کولیەی ئەرکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294584</id>
    <revision>
      <id>1581230</id>
      <parentid>1581035</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T15:01:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}}</comment>
      <origin>1581230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10883" sha1="6mvvpafxfsjevip9n5kvgp3orspvvyk" xml:space="preserve">----
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]


&lt;big&gt;کولیەی ئەرکان کۆلێژی ئەرکان (بە ئینگلیزی: Staff College)&lt;/big&gt; &lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]]&lt;nowiki/&gt;دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنھا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە، یەکێکیان لە پارێزگای [[سلێمانی]] شاری ڕۆسنبیری و ئەوی تریان لە شاری [[بەغدا]] پایتەختی [[عێراق]]، تەنھا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مێژووی دامەزراندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر بڕیاری مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە عراق  لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 لەسەر بڕیاری مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە عراق.&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی.

== &lt;big&gt;سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ  &lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی و ئەندامێتی: لیوا ڕوکن ئیسماعیل سرحان حسین، عمید ڕوکن عبدال&lt;/big&gt;لە عثمان رسول، عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم مەنصور. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا.

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە.&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا|حاجیاواھەیە]].&lt;/big&gt; 

== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]

&lt;big&gt;'''باڵی کارگێڕی:''' بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;'''باڵی ئەرکان:''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. هەروەها چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;'''باڵی سەرکردایەتی:''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی دەستدەکەوێت. چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە.&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;'''باڵی مەشق و هەماهەنگی:''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، هۆڵی کۆمپیوتەر و هۆڵی نەخشەی سێدوری زەمینی.&lt;/big&gt;
== &lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە خولەکانی باڵی ئەرکان و سەرکردایەتی، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەریش دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣| https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95:%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86.jpg
ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی هێزەکانی هاوپەیمانی ڕاکێشاوە. وەفدەکانی وڵاتانی جۆراوجۆر مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|&lt;big&gt;کولیەی ئەرکان&lt;/big&gt;]]
== [[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]] ==
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناوسورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری ئاڵای کوردستان. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆیەتیشە.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>6mvvpafxfsjevip9n5kvgp3orspvvyk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581263</id>
      <parentid>1581230</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T17:11:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <origin>1581263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13911" sha1="n2xccnbsq5zpp41ucpjan09xrpugn70" xml:space="preserve">----
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]


&lt;big&gt;کولیەی ئەرکان کۆلێژی ئەرکان (بە ئینگلیزی: Staff College)&lt;/big&gt; &lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]]&lt;nowiki/&gt;دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنھا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە، یەکێکیان لە پارێزگای [[سلێمانی]] شاری ڕۆسنبیری و ئەوی تریان لە شاری [[بەغدا]] پایتەختی [[عێراق]]، تەنھا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مێژووی دامەزراندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر بڕیاری مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە عراق  لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 لەسەر بڕیاری مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە عراق.&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی.

== &lt;big&gt;سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ  &lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی و ئەندامێتی: لیوا ڕوکن ئیسماعیل سرحان حسین، عمید ڕوکن عبدال&lt;/big&gt;لە عثمان رسول، عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم مەنصور. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا.

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە.&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا|حاجیاواھەیە]].&lt;/big&gt; 

== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]

&lt;big&gt;'''باڵی کارگێڕی:''' بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;'''باڵی ئەرکان:''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. هەروەها چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;'''باڵی سەرکردایەتی:''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی دەستدەکەوێت. چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە.&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;'''باڵی مەشق و هەماهەنگی:''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، هۆڵی کۆمپیوتەر و هۆڵی نەخشەی سێدوری زەمینی.&lt;/big&gt;
== &lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە خولەکانی باڵی ئەرکان و سەرکردایەتی، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەریش دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣| https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95:%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86.jpg
ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی هێزەکانی هاوپەیمانی ڕاکێشاوە. وەفدەکانی وڵاتانی جۆراوجۆر مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|&lt;big&gt;کولیەی ئەرکان&lt;/big&gt;]]
== [[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]] ==
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناوسورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری ئاڵای کوردستان. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆیەتیشە.&lt;/big&gt;'''ئاڕم ی [[کۆلێژی ئەرکان|کۆلێ]]'''
[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
'''[[کۆلێژی ئەرکان|ژ]]'''
[[پۆل:سلێمانی]]
'''[[کۆلێژی ئەرکان|ی]]'''
[[پۆل:قەڵادزێ]] 
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
'''[[کۆلێژی ئەرکان|ئ]]'''
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
'''[[کۆلێژی ئەرکان|ە]]'''
[[پۆل:زانستی سەربازی]]
'''[[کۆلێژی ئەرکان|رکان]]'''
[[//ckb.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:ICON_Staffa.png|link=پەڕگە:ICON_Staffa.png|وێنۆک]]
'''ئاڕم''' ەکەی یان '''لۆگۆ''' یەکەی یان '''ئایکۆن''' ەکەی پێکدێت لە پازنەیەکی ناوسور کە بەهێڵێکی سەوز دەورە دراوە

'''ڕەنگە سەوزەکە''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی کۆلێژەکە دەکات.

'''ڕەنگە سورەکەش''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی کوردستان ڕژاوە.

'''ڕەنگ زەردەکەش''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێبۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی....

'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانستی سەربازیدا.

'''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی پێشمەرگە دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ڕەنگی ڕەش''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کورد

'''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی مللەتە بەرەو باڵا....

بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە زمانی کوردی بەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==

{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>n2xccnbsq5zpp41ucpjan09xrpugn70</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581287</id>
      <parentid>1581263</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T19:22:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1581287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13948" sha1="8n6g1qwu2mtmnsp3ekahqa677bjos5b" xml:space="preserve">{{سخ-و١٠|کۆلێژی ئەرکان}}
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]


&lt;big&gt;کولیەی ئەرکان کۆلێژی ئەرکان (بە ئینگلیزی: Staff College)&lt;/big&gt; &lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]]&lt;nowiki/&gt;دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنھا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە، یەکێکیان لە پارێزگای [[سلێمانی]] شاری ڕۆسنبیری و ئەوی تریان لە شاری [[بەغدا]] پایتەختی [[عێراق]]، تەنھا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مێژووی دامەزراندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر بڕیاری مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە عراق  لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 لەسەر بڕیاری مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە عراق.&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی.

== &lt;big&gt;سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ  &lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی و ئەندامێتی: لیوا ڕوکن ئیسماعیل سرحان حسین، عمید ڕوکن عبدال&lt;/big&gt;لە عثمان رسول، عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم مەنصور. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا.

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە.&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا|حاجیاواھەیە]].&lt;/big&gt; 

== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]

&lt;big&gt;'''باڵی کارگێڕی:''' بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;'''باڵی ئەرکان:''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. هەروەها چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;'''باڵی سەرکردایەتی:''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی دەستدەکەوێت. چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە.&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;'''باڵی مەشق و هەماهەنگی:''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، هۆڵی کۆمپیوتەر و هۆڵی نەخشەی سێدوری زەمینی.&lt;/big&gt;
== &lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژ جگە لە خولەکانی باڵی ئەرکان و سەرکردایەتی، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەریش دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣| https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95:%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86.jpg
ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی هێزەکانی هاوپەیمانی ڕاکێشاوە. وەفدەکانی وڵاتانی جۆراوجۆر مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|&lt;big&gt;کولیەی ئەرکان&lt;/big&gt;]]
== [[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]] ==
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناوسورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری ئاڵای کوردستان. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆیەتیشە.&lt;/big&gt;'''ئاڕم ی [[کۆلێژی ئەرکان|کۆلێ]]'''
[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
'''[[کۆلێژی ئەرکان|ژ]]'''
[[پۆل:سلێمانی]]
'''[[کۆلێژی ئەرکان|ی]]'''
[[پۆل:قەڵادزێ]] 
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
'''[[کۆلێژی ئەرکان|ئ]]'''
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
'''[[کۆلێژی ئەرکان|ە]]'''
[[پۆل:زانستی سەربازی]]
'''[[کۆلێژی ئەرکان|رکان]]'''
[[//ckb.wikipedia.org/wiki/پەڕگە:ICON_Staffa.png|link=پەڕگە:ICON_Staffa.png|وێنۆک]]
'''ئاڕم''' ەکەی یان '''لۆگۆ''' یەکەی یان '''ئایکۆن''' ەکەی پێکدێت لە پازنەیەکی ناوسور کە بەهێڵێکی سەوز دەورە دراوە

'''ڕەنگە سەوزەکە''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی کۆلێژەکە دەکات.

'''ڕەنگە سورەکەش''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی کوردستان ڕژاوە.

'''ڕەنگ زەردەکەش''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێبۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی....

'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانستی سەربازیدا.

'''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی پێشمەرگە دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ڕەنگی ڕەش''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کورد

'''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی مللەتە بەرەو باڵا....

بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە زمانی کوردی بەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==

{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>8n6g1qwu2mtmnsp3ekahqa677bjos5b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی ڤیێتنام</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294782</id>
    <revision>
      <id>1581597</id>
      <parentid>1577244</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T09:49:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */</comment>
      <origin>1581597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3126" sha1="noa2y167dtcrcdzsc4r7u885kmd8hhc" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

'''ئابووریی ڤیێتنام''' ئابوورییەکی بازاڕی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵی]] سۆشیالیست-ئاڕاستەکراوی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]].&lt;ref name=&quot;World Bank Socialist-Oriented Market Economy&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Cling |یەکەم=Jean-Pierre |دوایین٢=Razafindrakoto |یەکەم٢=Mireille |دوایین٣=Roubaud |یەکەم٣=Francois |ڕێکەوت=بەھاری ٢٠١٣|سەردێڕ=Is the World Bank compatible with the &quot;Socialist-oriented market economy&quot;? |journal=Revue de la régulation: Capitalisme, institutions, pouvoirs |بەرگ=١٣|issue=13 |doi=10.4000/regulation.10081 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ئەوە [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|٣٣ەمین گەورەترین ئابوورییە]] لە جیھاندا بەپێی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ڕواڵەتی]] (GDP) و ٢٣ەمین گەورەترین ئابوورییە لە جیھاندا بەپێی یەکسانیی ھێزی کڕین (PPP). ئەوە وڵاتێکی خاوەن داھاتی سەروو-ناوەندە و تێچووی ژیانی نزمە. [[ڤیێتنام]] ئەندامی [[ئابووریی ئاسیا-زەریای ھێمن|ھاوکاریی ئابووریی ئاسیا-زەریای ھێمن]]، [[لێژنەی نەتەوەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]] و [[ڕێکخراوەی دانوستانی جیھانی]]یە.

لە ناوەڕاستی ھەشتاکانەوە، لە ڕێگەی سەردەمی چاکسازیی دۆی مۆی (Đổi Mới)، ڤیێتنام گۆڕانکاریی لە ئابوورییەکی پلاندانراوی [[مەرکەزی|مەرکەزییەوە]] بۆ [[ئابووری تێکەڵ|ئابوورییەکی تێکەڵ]] کردووە. پێشتر، [[ڤێتنامی باشووری|ڤیێتنامی باشووری]] پشتی بە یارمەتییەکانی ئەمریکا دەبەست، لەکاتێکدا [[ڤێتنامی باکووری|ڤیێتنامی باکووری]] و ڤیێتنامی یەکگرتووەوە تا کاتی [[ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت]] پشتیان بە یارمەتییە [[کۆمۆنیزم|کۆمۆنیستییەکان]] دەبەست.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Prybyla |یەکەم=Jan S. |ڕێکەوت=١٩٦٦|سەردێڕ=Soviet and Chinese Economic Aid to North Vietnam |journal=The China Quarterly |زمان=en |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |بەرگ=٢٧|پەڕەکان=٨٤–١٠٠|doi=10.1017/S0305741000021706}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ئابووری}}

{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{پۆلی کۆمنز|Economy of Vietnam}}

[[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>noa2y167dtcrcdzsc4r7u885kmd8hhc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی سینگاپوور</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294875</id>
    <revision>
      <id>1581596</id>
      <parentid>1579850</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T09:48:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <origin>1581596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4768" sha1="q95k8u10nna2eg317bve3a9jlq552am" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

'''ئابووریی سینگاپوور''' ئابوورییەکی بازاڕی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵی]] [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]] لەگەڵ تایبەتمەندییە دیریژیستەکان.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Central Intelligence Agency |ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/singapore/|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210109141540/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/singapore |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Ministry of Trade and Industry Singapore |ناونیشان=http://www.mti.gov.sg/MTIInsights/Pages/Free%20Market%20System.aspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151007040335/https://www.mti.gov.sg/MTIInsights/Pages/Free%20Market%20System.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Huff |یەکەم=W.G. |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٥|سەردێڕ=What is the Singapore model of economic development? |journal=Cambridge Journal of Economics |doi=10.1093/oxfordjournals.cje.a035339 |issn=1464-3545}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Nolan |یەکەم=Peter |ڕێکەوت=١٩٩٠|سەردێڕ=Assessing economic growth in the Asian NICs |ناونیشان=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00472339080000031 |journal=Journal of Contemporary Asia |زمان=en |بەرگ=٢٠|issue=1 |پەڕەکان=٤١–٦٣|doi=10.1080/00472339080000031 |issn=0047-2336 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt; ئابووریی [[سینگاپوور]] بە بەردەوامی وەک کراوەترین، ڕکابەرترین و لایەنگرترین بازرگانی لە جیھاندا ڕیزبەند کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=World Economic Forum |ناونیشان=https://members.weforum.org/pdf/GETR10/GETR10-Overall-Rankings.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120729221945/https://members.weforum.org/pdf/GETR10/GETR10-Overall-Rankings.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا وەک ٣یەم کەمترین گەندەڵ لە جیھاندا دەبینرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.transparency.org/files/content/pages/CPI_2018_Executive_Summary_EN.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190421141719/https://www.transparency.org/files/content/pages/CPI_2018_Executive_Summary_EN.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە=transparency.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.doingbusiness.org/reports/global-reports/doing-business-2012|سەردێڕ=Home |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130524040825/http://doingbusiness.org/reports/global-reports/doing-business-2012 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; سینگاپوور خاوەنی ڕێژەی کەمی باجە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠١٣|ناونیشان=http://www.heritage.org/index/Ranking.aspx|سەردێڕ=Index of Economic Freedom {{!}} The Heritage Foundation |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090720010300/http://www.heritage.org/index/ranking.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠١٣|وێبگە=2013 Index of Economic Freedom}}&lt;/ref&gt; و بەرزترین تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێکە لە جیھاندا لە ڕووی یەکسانیی ھێزی کڕین (پی پی پی). [[ئابووریی ئاسیا-زەریای ھێمن]] (ئەی پێک) بارەگا سەرەکییەکەی لە سینگاپووردایە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{پۆلی کۆمنز|Economy of Singapore}}
{{شریتی دەروازە|ئابووری}}

[[پۆل:Webarchive template wayback links]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>q95k8u10nna2eg317bve3a9jlq552am</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی کرواتیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294892</id>
    <revision>
      <id>1581215</id>
      <parentid>1577471</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:09:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6987" sha1="q0hb9k6ouh9k66lvqfzrs40h4nkosdn" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

[[کرواتیا]] خاوەنی [[وڵاتی پێشکەوتوو|ئابوورییەکی تێکەڵی زۆر پێشکەوتووە]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.un.org/development/desa/dpad/wp-content/uploads/sites/45/WESP2019_BOOK-web.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190224232544/https://www.un.org/development/desa/dpad/wp-content/uploads/sites/45/WESP2019_BOOK-web.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.oecd.org/en/countries/croatia.html|سەردێڕ=Croatia |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=OECD |زمان=en |وتەگێڕانەوە=Since its independence in 1991 and its transformation into a market economy, Croatia has led the way for regional peers with a reform agenda that paved the way for its EU accession in 2013. Croatia also plays a central role in the OECD’s South East Europe Regional Programme, engaging in project collaboration and sharing policies and good practices in the regional policy dialogue and peer learning activities. Croatia co-organises the OECD Dubrovnik Talks as part of its annual Dubrovnik Forum, playing a leading role advancing social, economic and environmental reforms in South East Europe.}}&lt;/ref&gt; یەکێکە لە [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|گەورەترین ئابوورییەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا]] بەپێی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (GDP) ناوەکی.&lt;ref name=&quot;GDP IMF&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=512,914,612,171,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&amp;s=NGDPD,&amp;sy=2021&amp;ey=2028&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1|سەردێڕ=Report for Selected Countries and Subjects |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=IMF.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=960,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2022&amp;ey=2029&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1|سەردێڕ=Report for Selected Countries and Subjects |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=IMF.org}}&lt;/ref&gt; ئاستێکی بەرزی ھاوشێوەی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر کەسێک لە ناوچەکەدا دەپارێزێت.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://atlas.hks.harvard.edu/countries/191/None|سەردێڕ=The Atlas of Economic Complexity by @HarvardGrwthLab |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=The Atlas of Economic Complexity by Harvard University |زمان=en |وتەگێڕانەوە=Croatia⁩ is ⁨a high-income⁩ country, ranking as the ⁨⁨42nd⁩ richest economy⁩ per capita out of 145 studied. Its ⁨3.84 million⁩ inhabitants have a GDP per capita of ⁨$21,520⁩⁨ (⁨$46,005⁩ PPP; ⁨2023⁩)⁩. GDP per capita growth has averaged ⁨4.8%⁩ over the past five years, ⁨above⁩ regional averages.}}&lt;/ref&gt;

ئابوورییەکی کراوەیە لەگەڵ سیاسەتی دەرەوەی گونجاو، کە زۆر پشت بە بازرگانیی نێونەتەوەیی لە ئەورووپادا دەبەستێت. لەناو کرواتیادا، گەشەپێدانی ئابووری لە نێوان شارستانەکانیدا دەگۆڕێت، کە بەھێزترین گەشە لە ناوەڕاستی کرواتیا و ناوەندە دارایییەکەی واتە [[زاگرێب]] دایە. خاوەنی ئاستێکی زۆر بەرزی گەشەپێدانی مرۆیی، ئاستی نزمی ناھاوسەنگی لە داھات، و [[جۆرێتی ژیان|جۆرێتییەکی بەرزی ژیانە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Subnational HDI - Subnational HDI - Table - Global Data Lab |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=hdi.globaldatalab.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.trade.gov/country-commercial-guides/croatia-market-overview|سەردێڕ=Croatia - Market Overview |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[International Trade Administration|بەڕێوەبەرایەتیی بازرگانیی نێونەتەوەیی]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt; بازاڕی کاری کرواتیا بەردەوام ناچالاک بووە، لەگەڵ کەشێکی وەبەرھێنانی پەرەنەسەندوو و سیستمێکی باجی کۆمپانیا و داھاتی نەکاریگەر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.doingbusiness.org/content/dam/doingBusiness/country/c/croatia/HRV.pdf|سەردێڕ=404 Error - Page Not Found |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=World Bank Group}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/en/News/Articles/2017/09/18/na091917-croatian-economy-be-dynamic-not-only-in-tourism|سەردێڕ=Croatian Economy: Be Dynamic, Not Only in Tourism |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=IMF |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{پۆلی کۆمنز|Economy of Croatia}}
{{شریتی دەروازە|ئابووری}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>q0hb9k6ouh9k66lvqfzrs40h4nkosdn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شەڕی ئێران ٢٠٢٦</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294926</id>
    <redirect title="شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران" />
    <revision>
      <id>1581264</id>
      <parentid>1577240</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T17:14:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1581264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="9m9rzbn0pac646g34j5dup540hv3nb0" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]]</text>
      <sha1>9m9rzbn0pac646g34j5dup540hv3nb0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سام بەختیار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295360</id>
    <revision>
      <id>1581214</id>
      <parentid>1580264</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:09:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1082" sha1="a256owyiorq1y7qo4cvfv4bq6nb0tml" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
{{Databox}}'''سام بەختیار''' (١ی ئایاری ١٩٧٣ – ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠) [[خاوەنکار]] و [[نووسەر]]ێک بوو لە بواری [[لەشجوانی]]، [[ئەمریکییە ئێرانییەکان|ئەمریکی ئێرانی]] بوو. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.hitc.com/en-gb/2020/12/24/who-was-sam-bakhtiar-entrepreneur-and-fitness-youtuber-passes-away/|سەردێڕ=Who was Sam Bakhtiar? Entrepreneur and fitness YouTuber passes away |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=hitc.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.entrepreneur.com/article/342280 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=entrepreneur.com}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠٢٠]]</text>
      <sha1>a256owyiorq1y7qo4cvfv4bq6nb0tml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕۆژنامەی ئەلدیفاع</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295373</id>
    <revision>
      <id>1581366</id>
      <parentid>1580247</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T22:13:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1437" sha1="bl6l8yw494qcb1e6cumbmrj0p0czmxm" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
}}
{{Databox}}'''''ئەلدیفاع''''' ( {{Langx|ar|الدفاع}}) [[ڕۆژنامە]]یەکی ڕۆژانەی فەلەستینی بوو لە ساڵی ١٩٣٤ تا ١٩٧١ بە ھەندێک پچڕانەوە دەرچووە. یەکێک بوو لە کاریگەرترین ڕۆژنامە عەرەبییەکانی ئەو سەردەمە لەگەڵ ''فەلەستین''. ڕۆژنامەکە تا ساڵی ١٩٤٨ لە [[یافا|شاری یافا]]، [[ژێرفەرمانی بەریتانیا بۆ سەر فەلەستین|فەلەستینی ژێرفەرمانی]] بوو. پاشان لە قودسی ڕۆژھەڵات و دواتر لە [[عەممان]] بڵاوکرایەوە. لەو ماوەیەدا پشتیوانی جەماوەری بەدەستھێنا.&lt;ref name=&quot;all4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.all4palestine.com/ModelDetails.aspx?gid=16&amp;mid=2399&amp;lang=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=All 4 Palestine}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.all4palestine.com/ModelDetails.aspx?gid=16&amp;mid=2399&amp;lang=en |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ئوردن|سیاسەت|فەلەستین}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>bl6l8yw494qcb1e6cumbmrj0p0czmxm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>نیوەگۆی ڕۆژاوا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295406</id>
    <revision>
      <id>1581213</id>
      <parentid>1580838</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:09:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3758" sha1="pg7ljd2yx2tm86c37oiko6ijqil59x2" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''نیوەگۆی ڕۆژاوا''' نیوەی ھەسارەی زەوییە کە دەکەوێتە [[ڕۆژاوا]]ی نیوەڕۆھێڵی سەرەکی و [[ڕۆژھەڵات]]ی نیوەڕۆھێڵی ١٨٠ەم. نیوەکەی تر بە نیوەگۆی ڕۆژھەڵات ناودەبرێت. لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکاندا]]، دەستەواژەی «نیوەگۆی ڕۆژاوا» زۆرجار وەک خواستنێک بۆ [[ئەمریکاکان]] بەکاردێت، ھەرچەندە لە ڕووی جوگرافییەوە، نیوەگۆکە بەشێک لە کیشوەرەکانی تریش لەخۆدەگرێت.&lt;ref name=&quot;britannica&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Western-Hemisphere |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200608135129/https://www.britannica.com/place/Western-Hemisphere |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=Encyclopædia Britannica}}&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
[[پەڕگە:Blue_Marble_Western_Hemisphere_2022.jpg|وێنۆک|نیوەگۆی ڕۆژاوا لە وێنەیەکدا کە لە ڕوانگەی کەشوھەوای بۆشاییی قووڵ لە حوزەیرانی ٢٠٢٢دا گیراوە]]
نیوەگۆی ڕۆژاوا [[ئەمریکاکان]] لەخۆدەگرێت، جگە لە ھەندێک لە [[دوورگەکانی ئەلووشن]] لە باشووری ڕۆژاوای خاکی سەرەکیی [[ئالاسکا]]؛ ڕۆژاواییترین بەشەکانی [[ئەورووپای ڕۆژاوا]] و [[ڕۆژاوای ئەفریقا]]، چ خاکی سەرەکی و چ دوورگەکان؛ نوکە دوورەکانی ڕۆژھەڵاتی خاکی سەرەکیی [[ڕووسیا]] و دوورگەکانی ([[باکووری ئاسیا]])؛ زۆرێک لە ھەرێمەکانی [[ئۆقیانووسیا]]؛ و بەشێکی گەورەی [[ئانتارکتیکا]].

ناوەندی نیوەگۆی ڕۆژاوا لەسەر ڕووی زەوی لە [[ئۆقیانووسی ئارام|ئۆقیانووسی ئارامدایە]]، لە یەکتربڕینی نیوەڕۆھێڵی ٩٠ەمی ڕۆژاوا و [[ھێڵی کەمەرەیی]]، لە نێوان [[دوورگەکانی گالاپاگۆس|دوورگەکانی گالاپاگۆسدا]]. نزیکترین وشکانی دوورگەی جێنۆڤێسایە لە &lt;templatestyles src=&quot;Module:Coordinates/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;{{Coord|0|19|N|89|57|W}}.

بەرزترین چیا لە نیوەگۆی ڕۆژاوادا [[ئەکۆنکاگوا|ئەکۆنکاگوایە]]، لە [[زنجیرەچیاکانی ئەندێز]]ی [[ئەرژەنتین]]، بە بەرزی {{Convert|6960.8|m|ft}}.&lt;ref name=&quot;UNC-Sigma&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠١٢|trans-title=Scientific Report on Aconcagua, the Colossus of America measures 6960,8m |ناونیشان=http://www.uncu.edu.ar/novedades/index/informe-cientifico-que-estudia-el-aconcagua-el-coloso-de-america-mide-69608-metros|سەردێڕ=Informe científico que estudia el Aconcagua: el Coloso de América mide 6.960,8 metros |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120908061725/http://www.uncu.edu.ar/novedades/index/informe-cientifico-que-estudia-el-aconcagua-el-coloso-de-america-mide-69608-metros |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٢|زمان=es}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Western Hemisphere}}
{{شریتی دەروازە|جوگرافیا}}

[[پۆل:نیوەگۆی زەوی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>pg7ljd2yx2tm86c37oiko6ijqil59x2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی کۆڵۆمبیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295420</id>
    <revision>
      <id>1581210</id>
      <parentid>1580871</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:09:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4443" sha1="twebftav9uur62iwj6ln3z8bpqaukg0" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
[[کۆڵۆمبیا]] خاوەنی چوارەم گەورەترین ئابوورییە لە [[ئەمریکای لاتینی]] وەک بە [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] دەپێورێت&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=21&amp;pr.y=12&amp;sy=2017&amp;ey=2018&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=311%2C336%2C213%2C263%2C314%2C268%2C313%2C343%2C316%2C273%2C339%2C278%2C218%2C283%2C223%2C288%2C228%2C293%2C233%2C361%2C238%2C362%2C321%2C364%2C243%2C366%2C248%2C369%2C253%2C298%2C328%2C299%2C258&amp;s=NGDPD&amp;grp=0&amp;a= |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=IMF.org}}&lt;/ref&gt; و سێیەم گەورەترین ئابوورییە لە [[ئەمریکای باشوور]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.moec.gov.ae/en/-/uae-and-colombia-complete-phase-one-of-comprehensive-economic-partnership-agreement|سەردێڕ=UAE and Colombia complete phase one of Comprehensive Economic Partnership Agreement - Ministry of Economy UAE |وێبگە=moec.gov.ae}}&lt;/ref&gt; لە زۆربەی سەدەی بیستەمدا، کۆڵۆمبیا چوارەم و سێیەم گەورەترین ئابووریی ئەمریکای لاتینی بوو کاتێک بە جی دی پی ناوەکی، جی دی پی ڕاستەقینە، جی دی پی (PPP) و جی دی پی ڕاستەقینە بە زنجیرەی PPP دەپێورێت. لە نێوان ٢٠١٢ و ٢٠١٤دا، بووە سێیەم گەورەترین ئابووری لە ئەمریکای لاتینی بەپێی جی دی پی ناوەکی. تا ساڵی ٢٠٢٤، جی دی پی (PPP) بۆ ھەر کەسێک زیادی کردووە بۆ زیاتر لە ١٩٬٠٠٠ دۆلاری ئەمریکی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=512,914,612,171,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&amp;s=PPPPC,&amp;sy=2022&amp;ey=2029&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1|سەردێڕ=Report for Selected Countries and Subjects}}&lt;/ref&gt; و تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی ڕاستەقینە بە زنجیرەی PPP لە ٢٥٠ ملیار دۆلاری ئەمریکی لە ساڵی ١٩٩٠وە بۆ زیاتر لە ١ تریلیۆن دۆلار لە ساڵی ٢٠٢٤دا زیادی کردووە.&lt;ref name=&quot;IMFWEOCO&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=111,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2022&amp;ey=2027&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1|سەردێڕ=Report for Selected Countries and Subjects |وێبگە=imf.org}}&lt;/ref&gt; ئاستی ھەژاری لە ساڵی ١٩٩٠دا بە ڕێژەی ٦٥٪ بەرز بوو، بەڵام تا ساڵی ٢٠١٤ بۆ خوار ٣٠٪ و تا ٢٠١٨ بۆ ٢٧٪ دابەزی. لە ساڵی ١٩٩٠وە بە تێکڕای ١٫٣٥٪ لە ساڵێکدا دابەزیون.&lt;ref name=&quot;worldb&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.NAHC?locations=CO|سەردێڕ=World Bank Open Data |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=data.worldbank.org}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Economy of Colombia}}
{{شریتی دەروازە|ئەمریکای لاتین|ئابووری|فڕین}}

[[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>twebftav9uur62iwj6ln3z8bpqaukg0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295421</id>
    <revision>
      <id>1581228</id>
      <parentid>1581071</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T15:00:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}}</comment>
      <origin>1581228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4197" sha1="rrc28qmj9o8g4fhxjdx19xi4apnw9ga" xml:space="preserve">{{سخ-گ٤}}
'''ئاڕم ی [[کۆلێژی ئەرکان]]'''

پێناسەی [[کۆلێژی ئەرکان]] یان [[کولیەی ئەرکان]] کۆلێژی ئەرکان (Staff College) دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە ھەرێمی کوردستان، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە]][https://gov.krd/mopa/activities/] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]،  و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنھا دوو [[کۆلێژی ئەرکان]] ھەیە، یەکێکیان لە شاری [[سلێمانی]] و ئەوی تریان لە [[بەغدا]]، و تەنھا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.

'''ئاڕم ی [[کۆلێژی ئەرکان]]'''

&lt;ref&gt;{{ کۆلیژی ئەرکان  |url=https://ckb.wikipedia.org/wiki/کۆلێژی_ئەرکان |title=کۆلێژی ئەرکان |website=ویکیپیدیای کوردی |access-date=2025-05-05}}&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک]]
'''ئاڕم''' ەکەی یان '''لۆگۆ''' یەکەی یان '''ئایکۆن''' ەکەی پێکدێت لە پازنەیەکی ناوسور کە بەهێڵێکی سەوز دەورە دراوە

'''ڕەنگە سەوزەکە''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی کۆلێژەکە دەکات.

'''ڕەنگە سورەکەش''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی کوردستان ڕژاوە.

'''ڕەنگ زەردەکەش''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێبۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی....

'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانستی سەربازیدا.

'''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی پێشمەرگە دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ڕەنگی ڕەش''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کورد

'''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی مللەتە بەرەو باڵا....

بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە زمانی کوردی بەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>rrc28qmj9o8g4fhxjdx19xi4apnw9ga</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581240</id>
      <parentid>1581228</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T16:03:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1581240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4521" sha1="q9qt4il0vsuae1g6yv8ngnyxf6robwn" xml:space="preserve">{{سخ-گ٤}}
'''ئاڕم ی [[کۆلێژی ئەرکان]]'''

پێناسەی [[کۆلێژی ئەرکان]] یان [[کولیەی ئەرکان]] کۆلێژی ئەرکان (Staff College) دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە ھەرێمی کوردستان، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە]][https://gov.krd/mopa/activities/] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]،  و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنھا دوو [[کۆلێژی ئەرکان]] ھەیە، یەکێکیان لە شاری [[سلێمانی]] و ئەوی تریان لە [[بەغدا]]، و تەنھا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.

'''ئاڕم ی [[کۆلێژی ئەرکان]]'''

&lt;ref&gt;{{ کۆلیژی ئەرکان  |url=https://ckb.wikipedia.org/wiki/کۆلێژی_ئەرکان |title=کۆلێژی ئەرکان |website=ویکیپیدیای کوردی |access-date=2025-05-05}}&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک]]
'''ئاڕم''' ەکەی یان '''لۆگۆ''' یەکەی یان '''ئایکۆن''' ەکەی پێکدێت لە پازنەیەکی ناوسور کە بەهێڵێکی سەوز دەورە دراوە

'''ڕەنگە سەوزەکە''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی کۆلێژەکە دەکات.

'''ڕەنگە سورەکەش''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی کوردستان ڕژاوە.

'''ڕەنگ زەردەکەش''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێبۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی....

'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانستی سەربازیدا.

'''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی پێشمەرگە دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ڕەنگی ڕەش''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کورد

'''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی مللەتە بەرەو باڵا....

بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە زمانی کوردی بەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/december/%D9%84%DB%95-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88%D9%84%DB%8E%DA%A9%DB%8C-%D9%85%DB%95%D8%B4%D9%82-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D8%AA/
[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>q9qt4il0vsuae1g6yv8ngnyxf6robwn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581242</id>
      <parentid>1581240</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T16:04:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <origin>1581242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4885" sha1="ei3md4uwo8c8s1frpm1owi20uka0hgy" xml:space="preserve">{{سخ-گ٤}}
'''ئاڕم ی [[کۆلێژی ئەرکان]]'''

پێناسەی [[کۆلێژی ئەرکان]] یان [[کولیەی ئەرکان]] کۆلێژی ئەرکان (Staff College) دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە ھەرێمی کوردستان، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە]][https://gov.krd/mopa/activities/] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]،  و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنھا دوو [[کۆلێژی ئەرکان]] ھەیە، یەکێکیان لە شاری [[سلێمانی]] و ئەوی تریان لە [[بەغدا]]، و تەنھا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.

'''ئاڕم ی [[کۆلێژی ئەرکان]]'''

&lt;ref&gt;{{ کۆلیژی ئەرکان  |url=https://ckb.wikipedia.org/wiki/کۆلێژی_ئەرکان |title=کۆلێژی ئەرکان |website=ویکیپیدیای کوردی |access-date=2025-05-05}}&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک]]
'''ئاڕم''' ەکەی یان '''لۆگۆ''' یەکەی یان '''ئایکۆن''' ەکەی پێکدێت لە پازنەیەکی ناوسور کە بەهێڵێکی سەوز دەورە دراوە

'''ڕەنگە سەوزەکە''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی کۆلێژەکە دەکات.

'''ڕەنگە سورەکەش''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی کوردستان ڕژاوە.

'''ڕەنگ زەردەکەش''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێبۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی....

'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانستی سەربازیدا.

'''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی پێشمەرگە دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ڕەنگی ڕەش''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کورد

'''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی مللەتە بەرەو باڵا....

بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە زمانی کوردی بەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/december/%D9%84%DB%95-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88%D9%84%DB%8E%DA%A9%DB%8C-%D9%85%DB%95%D8%B4%D9%82-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D8%AA/

https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/%D9%85%DB%95%D8%B1%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DA%86%D9%88%D9%88%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D9%84%DB%8C-%D8%AD%DB%95%D9%88%D8%AA%DB%95%D9%85%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95%DA%86%D9%88%D9%88/
[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>ei3md4uwo8c8s1frpm1owi20uka0hgy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581301</id>
      <parentid>1581242</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T20:01:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1581301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4946" sha1="d06qesziuhqbu3pj9s62x2no6335q22" xml:space="preserve">{{سخ-گ٤}}
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
'''ئاڕم ی [[کۆلێژی ئەرکان]]'''

پێناسەی [[کۆلێژی ئەرکان]] یان [[کولیەی ئەرکان]] کۆلێژی ئەرکان (Staff College) دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە ھەرێمی کوردستان، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە]][https://gov.krd/mopa/activities/] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]،  و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنھا دوو [[کۆلێژی ئەرکان]] ھەیە، یەکێکیان لە شاری [[سلێمانی]] و ئەوی تریان لە [[بەغدا]]، و تەنھا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.

'''ئاڕم ی [[کۆلێژی ئەرکان]]'''

&lt;ref&gt;{{ کۆلیژی ئەرکان  |url=https://ckb.wikipedia.org/wiki/کۆلێژی_ئەرکان |title=کۆلێژی ئەرکان |website=ویکیپیدیای کوردی |access-date=2025-05-05}}&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک]]
'''ئاڕم''' ەکەی یان '''لۆگۆ''' یەکەی یان '''ئایکۆن''' ەکەی پێکدێت لە پازنەیەکی ناوسور کە بەهێڵێکی سەوز دەورە دراوە

'''ڕەنگە سەوزەکە''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی کۆلێژەکە دەکات.

'''ڕەنگە سورەکەش''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی کوردستان ڕژاوە.

'''ڕەنگ زەردەکەش''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێبۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی....

'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانستی سەربازیدا.

'''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی پێشمەرگە دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ڕەنگی ڕەش''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کورد

'''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی مللەتە بەرەو باڵا....

بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە زمانی کوردی بەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/december/%D9%84%DB%95-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88%D9%84%DB%8E%DA%A9%DB%8C-%D9%85%DB%95%D8%B4%D9%82-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D8%AA/

https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/%D9%85%DB%95%D8%B1%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DA%86%D9%88%D9%88%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D9%84%DB%8C-%D8%AD%DB%95%D9%88%D8%AA%DB%95%D9%85%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95%DA%86%D9%88%D9%88/
[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>d06qesziuhqbu3pj9s62x2no6335q22</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ناسر بەکرزادە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295424</id>
    <revision>
      <id>1581209</id>
      <parentid>1580964</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:08:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13457" sha1="7xtg1ga1di5r82oomh3xwtteijw9sol" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ناسر بەکرزادە.png|وێنۆک|200px|وێنەیەکی ناسر بەکرزادە، بەندکراوی سیاسیی لەسێدارەدراوی کورد]]
'''ناسر بەکرزادە''' (١٩٩٩/٢٠٠٠ – ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ لە [[ورمێ]]) بەندکراوێکی سیاسیی کوردی ٢٦ ساڵە بوو کە بە تۆمەتی [[سیخوڕی]] بۆ [[ئیسرائیل]] لە بەندیخانەی ورمێ بەند کرابوو. سزای [[سێدارە|لەسێدارەدان]]ی لە ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ لە کاتی [[بانگ]]ی بەیانیدا جێبەجێ کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قوه قضاییه جمهوری اسلامی: یعقوب کریم‌پور و ناصر بکرزاده اعدام شدند|ناونیشان=https://www.iranintl.com/fa/202605022065|بڵاوکەرەوە=www.iranintl.com|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=اعدام یعقوب کریم‌پور و ناصر بکرزاده به اتهام «جاسوسی برای اسرائیل»|ناونیشان=http://iranhr.net/fa/articles/8719/|بڵاوکەرەوە=iranhr.net|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|زمان=fa}}&lt;/ref&gt; بەکرزادە تەواوی تۆمەتەکانی سەر خۆی ڕەت کردەوە و لە فایلێکی تۆمارکراوی دەنگیدا وتی کە تاکە تاوانی کوردبوون و سوننەبوونییەتی و داوای بەھاناوەچوونی کرد.&lt;ref name=&quot;AVA1&quot;/&gt;

== گرتن و لەسێدارەدان ==
[[پەڕگە:وێنەیەکی ناسر بەکرزادە.png|وێنۆک|200px|ناسر بەکرزادە]]
ناسر بەکرزادە لە ڕێکەوتی ٩ی ئابی ٢٠٢٣ (١٨ی گەلاوێژی ١٤٠٢ی ھەتاوی)دا لەلایەن ھێزەکانی [[ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھەواڵگریی سوپای پاسداران]]ەوە لە [[ورمێ]] دەستبەسەر کرا و پاش چەند حەفتە دوای «وەرگرتنی بەڵێنی» بە شێوەی کاتی ئازاد کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناصر بکرزاده، زندانی کُرد، بار دیگر به اعدام محکوم شد|ناونیشان=https://iranwire.com/fa/news-1/144780-ناصر-بکرزاده-زندانی-کرد-بار-دیگر-به-اعدام-محکوم-شد/|بڵاوکەرەوە=iranwire.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|زمان=fa}}&lt;/ref&gt; ئەو لە ڕێکەوتی ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (١٢ی بەفرانباری ١٤٠٢ی ھەتاوی)دا، جارێکی دیکە لەلایەن ھێزەکانی ھەواڵگریی سوپای پاسدارانەوە لە ورمێ دەستبەسەر کرایەوە و دوای تێپەڕبوونی چەند مانگ لێکۆڵینەوە لەژێر گوشاردا، بە بەندیخانەی ناوەندیی ورمێ گواسترایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناصر بکرزاده برای دومین بار به اعدام محکوم شد|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/fa/news/2025/09/51|بڵاوکەرەوە=Kurdistanmedia (kurdistanmedia.com)|ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|زمان=fa}}&lt;/ref&gt; ئەو لە کاتی بەندکراندا بە مەبەستی وەرگرتنی دانپێدانانی زۆرەملێ، کەوتە ژێر گوشار و لە مافە سەرەتاییەکانی خۆی وەکوو دەستگەیشتن بە پارێزەر و دیتنی خێزانەکەی بێبەش کرابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ارومیه؛ ناصر بکرزاده، زندانی کُرد به اتهام «جاسوسی برای اسرائیل» برای دومین بار به اعدام محکوم شد|ناونیشان=https://kurdpa.net/fa/news/2025/09/25|بڵاوکەرەوە=Kurdpa (kurdpa.net)|ڕێکەزت=2025-09-13|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|زمان=fa}}&lt;/ref&gt;

بەکرزادە لە ڕێکەوتی ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (١٢ی خەزەڵوەری ١٤٠٣ی ھەتاوی)دا، لەلایەن لقی ٣ی دادگای شۆڕشی ورمێ بە سەرۆکایەتیی دادوەر نەجەفزادە بە تۆمەتی «سیخوڕی لە بەرژەوەندیی ئیسرائیل»، بۆ یەکەمین جار سزای [[سێدارە|لەسێدارەدان]]ی بۆ دەرکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=KHRN: ارومیه؛ دو زندانی کُرد به اتهام «جاسوسی برای اسرائیل» به اعدام و حبس محکوم شدند|ناونیشان=https://kurdistanhumanrights.org/fa/news-fa/prison-sentences-fa/2025/09/12/p44700|بڵاوکەرەوە=KHRN|ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|زمان=fa|نووسەر=KHRN}}&lt;/ref&gt; سزای لەسێدارەدان لە نیسانی ٢٠٢٥ (خاکەلێوەی ١٤٠٢ی ھەتاوی) ڕەت کرایەوە و لەلایەن لقی ٣٩ی [[دادگای باڵای وڵات (ئێران)|دادگای باڵای وڵات]]ەوە بۆ لقی پلەی یەکسان نێردرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پس از محاکمه مجدد؛ ناصر بکرزاده برای دومین بار به اعدام محکوم شد|ناونیشان=https://www.hra-news.org/2025/hranews/a-56553/|بڵاوکەرەوە=خبرگزاری هرانا|ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|زمان=fa-IR}}&lt;/ref&gt; دواتر دۆسیەکە بۆ لقی نوێ (بە پلەی یەکسان لە ڕووی یاساییەوە) نێردرا و لە کۆتاییدا لە تەممووزی ٢٠٢٥ (گەلاوێژی ١٤٠٤ی ھەتاوی)دا، لەلایەن لقی ٢ی دادگای شۆڕشی ئیسلامیی ورمێ بە سەرۆکایەتیی دادوەر شاھینییەوە بە تۆمەتی «سیخوڕی بۆ ئیسرائیل»، جارێکی دیکە سزای سێدارەی لەسەر سەپێنرایەوە و چووە ناو ڕیزی لەسێدارەدانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زندان ارومیه؛ ناصر بکرزاده، زندانی سیاسی کورد بار دیگر به اعدام محکوم شد|ناونیشان=https://hengaw.net/fa/news/2025/09/article-76|بڵاوکەرەوە=Hengaw (hengaw.net)|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ١٤٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|زمان=fa}}&lt;/ref&gt;

لە ڕێکەوتی ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (١٠ی خەزەڵوەری ١٤٠٤ی ھەتاوی)دا، سزای لەسێدارەدانی ناسر بەکرزادە بۆ جاری دووەم لەلایەن لقی ٣٩ی دادگای باڵای وڵاتەوە ڕەت کرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حکم اعدام ناصر بکرزاده برای دومین بار در دیوان عالی کشور نقض شد|ناونیشان=https://www.hra-news.org/2025/hranews/a-57493/|بڵاوکەرەوە=خبرگزاری هرانا|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|زمان=fa-IR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حکم اعدام ناصر بکرزاده برای بار دوم نقض شد|ناونیشان=https://iranwire.com/fa/news-1/145997-حکم-اعدام-ناصر-بکرزاده-برای-بار-دوم-نقض-شد/|بڵاوکەرەوە=iranwire.com|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|زمان=fa}}&lt;/ref&gt;

ناسر بەکرزادە دوای دوو جار ھەڵوەشانەوەی سزای سێدارەکەی لە دادگای باڵا وڵات و ڕەوانەکردنی دۆسیەکەی بۆ لقی یەکسان، بۆ سێیەم جار لە ٣ی شوباتی ٢٠٢٦ (١٤ی ڕێبەندانی ١٤٠٤ی ھەتاوی)دا لەلایەن دەزگای دادوەریی کۆماری ئیسلامیی ئێرانەوە بە تۆمەتی «سیخوڕی بۆ ئیسرائیل» سزای سێدارەی بەسەردا سەپایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hengaw.net/ku/news/2026/02/article-63|سەردێڕ=ناسر بەکرزادە، بەندکراوی سیاسیی کورد بۆ سێیەم جار سزای سێدارەی بەسەردا سەپا|بڵاوکەرەوە=ھەنگاو|ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دواتر لە ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (١٢ی گوڵانی ١٤٠٥ی ھەتاوی)دا، سزای لەسێدارەدانی ناسر بەکرزادە لە [[ورمێ]] جێبەجێ کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hanahr.org/ku/%D9%87%DB%95%D9%88%D8%A7%DA%B5/%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95%DA%86%D9%88%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%86%D9%87%DB%8E%D9%86%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D8%B2%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8E%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%95%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%B1/|سەردێڕ=بەڕێوەچوونی نهێنیی سزای سێدارەی ناسر بەکرزادە و یەعقووب کەریم‌پوور|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوەی مافەکانی مرۆڤی ھانا|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== پەیوەندیی تەلەفۆنیی پێش لەسێدارەدان ==
ناسر بەکرزادە ماوەیەکی کەم پێش لەسێدارەدانی لە کۆتایییەکانی نیسانی ٢٠٢٦، لە بەندیخانەی ورمێ لە پەیوەندییەکی تەلەفۆنی لەگەڵ دەرەوەدا وتی:&lt;ref name=&quot;AVA1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/47937|سەردێڕ=داواکاری گەنجێکی کورد لە ورمێ کە سزای لەسێدارەدانی بۆ دەرچووە|بڵاوکەرەوە=ئاڤا نیوز|ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
{{دەقی تایبەت|من ناسر بەکرزادەم و دەنگم لە زیندانی ناوەندیی ورمێ دەبیستن، ڕەنگە ئەمە کۆتا دەنگم بێت. کوڕی مەلا مەنسوورم، تەمەنم ٢٦ ساڵە و دوو خوشکم ھەیە لە خۆم بچووکترن. لە تەمەنی ٢٣ ساڵیدا، کاتێک لە لووتکەی ئاوات و حەزی ژیاندا بووم، دەستبەسەر کرام. دایک و باوکم لە یەکەم ڕۆژی دەستبەسەرکردنم تاوەکوو ئەمڕۆ، ھەموو ڕۆژێک دەمرن و زیندوو دەبنەوە. خەمی دووری و دابڕان، باری گران کردوون و لە لووتکەی گەنجیدا، پیر و کەنەفت بوون. جاران دڵخۆش بوون و ئاواتیان بوو تاقانە کوڕەکەیان لە جلی زاوایێتیدا ببینن، چەند ڕۆژێک بەر لە دەستبەسەرکردنم بڕیار بوو بچینە داخوازی، ئێستا چوار ساڵە ئەو کچە چاوەڕوانی منە. ئێستاش کە چەند کاتژمێرێکە ھەواڵی پەسەندکردنی سزای لەسێدارەدانەکەم بیستووە، نازانم چۆن پەیوەندیی پێوە بکەم و پێی بڵێم کە سزاکەم پەسەند کراوە و بڕیارە لەسێدارە بدرێم. دوای تەواوکردنی خوێندنی قوتابخانە، بەپێی بڕیاری باوکم و ئارەزووی خۆم، دەستم بە خوێندن کرد لە قوتابخانەی زانستە ئایینییەکانی سەڵاحەددین ئەیووبی لە پیرانشار. دوای دوو ساڵ خوێندن، بەھۆی دۆخی خێزانەکەمەوە، بڕیارم دا بەشێک لە بەرپرسیارێتیی سەرشانی باوکم کەم بکەمەوە و دووکانێکی فرۆشتنی مۆبایلم لە ورمێ کردەوە. داوا لە ھاونیشتمانییە خۆشەویستەکانم، لە کوردە بەغیرەتەکانی ناوخۆ و ھەموو شوێنێکی جیھان و لە مامۆستا ئایینییەکان کە من فەقێی ئەوان بووم دەکەم، ببنە دەنگی بێدەنگیم. دەنگم بگەیێننە ڕێکخراوەکانی مافەکانی مرۆڤ، لێبوردنی نێونەتەوەیی و ھەموو جیھان. ورمێ لە ھەموو ئێران جیاوازترە. ئەمە لە ناخی دڵمەوە دەڵێم: یەکەمین تاوانم کوردبوونم بوو، دوای ئەوەش سوننەبوونم، بە ھانامەوە بێن، من نە یەکەم کەسم و نە کۆتا کەس دەبم.}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مافەکانی مرۆڤ|کوردستان|ئێران}}

[[پۆل:خەڵکی ورمێ]] 
[[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]]
[[پۆل:لەسێدارەدراوانی کورد]]
[[پۆل:لەسێدارەدراوانی ئێرانی]]
[[fa:ناصر بکرزاده]]</text>
      <sha1>7xtg1ga1di5r82oomh3xwtteijw9sol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کولیژی ارکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295435</id>
    <revision>
      <id>1581305</id>
      <parentid>1581069</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T20:01:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1581305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15879" sha1="pb2evpca7sb1e7jxw90y233ak78mi9c" xml:space="preserve">{{سخ-و١٠|کۆلێژی ئەرکان}}
{{سخ-و١٠|کۆلێژی ئەرکان}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|236x236پیکسڵ]]
[[کۆلێژی ئەرکان]](Staff College) دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە]] ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری [[پارێزگای سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنھا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،یەکەمیان لە پارێزگای سلێمانی شاری ڕۆسنبیری و ئەوی تریان لە شاری [[بەغدا]]&lt;nowiki/&gt;ی پایتەختی عێراق، تەنھا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.

'''مێژووی دامەزراندن''' کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر ڕاسپاردەی مام[[جەلال تاڵەبانی]]، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە عێراق لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری سلێمانی دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003.&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) ساڵی ٢٠٠٣، سەرچاوەی فەرمی وەزارەتی پێشمەرگە&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی.

'''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ'''بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی و ئەندامێتی: لیوا ڕوکن ئیسماعیل سرحان حسین، عمید ڕوکن عبداللە عثمان رسول، عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم مەنصور. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا.

'''سیستەمی خوێندن'''

شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە.

=== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە خولی سەرکردایەتی ===
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

=== ماوەی خولی سەرکردایەتی ===
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکات

کاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

=== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە خولی ئەرکان ===
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

=== ماوەی خولی ئەرکان ===
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد

دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

=== '''شوێن''' ===
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری سلێمانی دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]]&lt;nowiki/&gt;کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[قەزای دووکان|دووکان]].&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;راگەیاندنی فەرمی وەزارەتی پێشمەرگە&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt; لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]] ھەیە.

'''پێکهاتە''' کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:

=== باڵی کارگێڕی: ===
بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.

=== باڵی ئەرکان: ===
خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.

=== باڵی سەرکردایەتی: ===
خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت. چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.

=== باڵی مەشق و ھەماھەنگی: ===
دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری زەمینی.

'''خولەکان'''

کۆلێژ جگە لە خولەکانی باڵی ئەرکان و سەرکردایەتی، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەریش دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;راگەیاندنی وەزارەتی پێشمەرگە&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;مەراسیمی هەشتەمین خولی دەرچووان، وەزارەتی پێشمەرگە&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;

'''پەیوەندییەکانی دەرەوە'''دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان

کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە ناتۆ و هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە. وەفدەکانی وڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;راگەیاندنی فەرمی&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.

'''ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان'''

ئاڕمەکە پازنەیەکی ناوسورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری ئاڵای کوردستان. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆیەتیشە.

'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''

هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.'''بەراوردی مێژوویی'''بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە سلێمانی و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە زانکۆی بەغدا، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.


کتێبخانە:

کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی

سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە.

لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی

ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش

=== سیستەمی ئایتی ===
کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و

لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی

لێوەردەگیرێت

بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی

ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی

=== هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر ===
کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی

لێوەردەگیرێت

=== گۆڕەپانی مەشق ===
کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی

=== گۆڕەپانی تەقەکردن ===
کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی

سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن

=== هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن ===
کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت

=== مۆزەخانە ===
کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی

=== لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە ===
کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی

هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی

کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت

=== بەراوردی مێژوویی ===
بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە سلێمانی و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە

زانکۆی بەغدا، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە

کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی

کوردستان.

'''سەرچاوەکان'''

# '''فەرمانی دامەزراندن''' — فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) ساڵی ٢٠٠٣، سەر بە وەزارەتی پێشمەرگە.
# '''هەشتەمین خولی دەرچووان (٢٠٢٤)''' &lt;nowiki&gt;https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونی-ئەفسەران-لە-کۆلێجی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/&lt;/nowiki&gt;
# '''راگەیاندنی فەرمی وەزارەتی پێشمەرگە''' (چەندین هەواڵی فەرمی) &lt;nowiki&gt;https://gov.krd/mopa/&lt;/nowiki&gt; (بەشی هەواڵ و چالاکییەکان)
# '''شوێنی کۆلێژ (چوارقوڕنە)''' — چەندین راگەیاندنی فەرمی وەزارەت باسی چوارقوڕنە دەکەن.
# '''هاوکاری لەگەڵ ناتۆ و هاوپەیمانان''' — راگەیاندنەکانی وەزارەتی پێشمەرگە لەسەر سەردانی شاندی بیانی.
# '''گۆڕانکاری لە ڕاگری کۆلێژ''' &lt;nowiki&gt;https://gov.krd&lt;/nowiki&gt; (راگەیاندنی ئەیلولی ٢٠٢٤)
# '''لۆگۆ و ئاڕمی فەرمی''' &lt;nowiki&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:ICON_Staffa.png&lt;/nowiki&gt;

[[تایبەت:پۆلەکان|پۆلەکان]]: 

* [[:پۆل:کۆلێژی ئەرکان|کۆلێژی ئەرکان]]
* [[:پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان|دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
* [[:پۆل:زانستی سەربازی|زانستی سەربازی]]
* [[:پۆل:سلێمانی|سلێمانی]]
* [[:پۆل:قەڵادزێ|قەڵادزێ]]
* [[:پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان|کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]

----
{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>pb2evpca7sb1e7jxw90y233ak78mi9c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:SanoKurdishS</title>
    <ns>3</ns>
    <id>295437</id>
    <revision>
      <id>1581547</id>
      <parentid>1581052</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T07:29:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>ھێزە جەکدارەکانی تورکیا بۆ سڕینەوەی خێرا ھەڵبژێردرا</comment>
      <origin>1581547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11108" sha1="2ldikfcteprz3eqm7anpdx1m5pcljlj" xml:space="preserve">== بەخێربێیت ==
{| bgcolor=&quot;#f8f8ff&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;&quot;
|
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;ویکیپیدیا&amp;zwnj;&quot;&gt;
{{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}}
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]&lt;/span&gt;
'''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}}
{{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}}
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]]
|}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بنەماکان&amp;zwnj;&quot;&gt;
بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]&lt;/span&gt;
* '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن.
* '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت.
* '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;پەڕەکەت&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]&lt;/span&gt;
'''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە:
* تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە.
* لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە.
* لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بەشداری&amp;zwnj;&quot;&gt;
ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]&lt;/span&gt;
* پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''.
* ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە.
* '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە.
* '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا.
* لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

-- &lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;&lt;/span&gt; [[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])&lt;/b&gt; ٠٧:٥٠، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

==[[:ھێزە جەکدارەکانی تورکیا]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[File:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.&lt;/p&gt;|width=20%|align=left}}
تاگێک لەسەر [[:ھێزە جەکدارەکانی تورکیا]] داندراوە کە داوای سڕینەوەی وتارەکە دەکات. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#و١٠|پێوەری ژمارە ١٠ی وتارەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] کراوە، چونکە وادیارە وتارەکە دووبارەیە یان لەبەرگیراوەی وتارێکە کە پێشووتر سڕدراوەتەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:ھێزە جەکدارەکانی تورکیا|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%DA%BE%DB%8E%D8%B2%DB%95+%D8%AC%DB%95%DA%A9%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C+%D8%AA%D9%88%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A7|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. &lt;!-- Template:Db-repost-notice --&gt; [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٧:٢٩، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>2ldikfcteprz3eqm7anpdx1m5pcljlj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581548</id>
      <parentid>1581547</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T07:52:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>/* وتاری ڕادیۆی کوردی لە ئەڵمانیای نازی */ بەشی نوێ</comment>
      <origin>1581548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11908" sha1="72rdb3kqu02d03k3wdxfmglbucrlcjw" xml:space="preserve">== بەخێربێیت ==
{| bgcolor=&quot;#f8f8ff&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;&quot;
|
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;ویکیپیدیا&amp;zwnj;&quot;&gt;
{{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}}
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]&lt;/span&gt;
'''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}}
{{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}}
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]]
|}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بنەماکان&amp;zwnj;&quot;&gt;
بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]&lt;/span&gt;
* '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن.
* '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت.
* '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;پەڕەکەت&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]&lt;/span&gt;
'''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە:
* تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە.
* لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە.
* لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بەشداری&amp;zwnj;&quot;&gt;
ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]&lt;/span&gt;
* پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''.
* ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە.
* '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە.
* '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا.
* لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

-- &lt;b&gt;&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;&lt;/span&gt; [[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])&lt;/b&gt; ٠٧:٥٠، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

==[[:ھێزە جەکدارەکانی تورکیا]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[File:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]
{{Quote box|quote=&lt;p&gt;ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.&lt;/p&gt;|width=20%|align=left}}
تاگێک لەسەر [[:ھێزە جەکدارەکانی تورکیا]] داندراوە کە داوای سڕینەوەی وتارەکە دەکات. ئەمە لەژێر [[وپ:پسخ#و١٠|پێوەری ژمارە ١٠ی وتارەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] کراوە، چونکە وادیارە وتارەکە دووبارەیە یان لەبەرگیراوەی وتارێکە کە پێشووتر سڕدراوەتەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:ھێزە جەکدارەکانی تورکیا|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%DA%BE%DB%8E%D8%B2%DB%95+%D8%AC%DB%95%DA%A9%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C+%D8%AA%D9%88%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D8%A7|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. &lt;!-- Template:Db-repost-notice --&gt; [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٧:٢٩، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

== وتاری ڕادیۆی کوردی لە ئەڵمانیای نازی ==

سڵاو @SanoKurdishS: ئەم وتارە ([[ڕادیۆی کوردی لە ئەڵمانیای نازی]]) سەرچاوەکانی ھیچیان باسی ڕادیۆی کوردی ناکا و لە ویکییەکانی تریش وتاری ئاوام نەبینی تا بزانم لەوێوە ھێناوتە. بۆ داوای سڕینەوەی وتارەکانی خۆو ئەم تاگە &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{سخ-گ٧}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; کۆپی کە و لەسەرەوەی وتارەکە داینێ. [[User:-Haryad |&lt;span style=&quot;color:black; font-size:16px;&quot;&gt;'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[User Talk: -Haryad |&lt;span style=&quot;color:yellow; Background:black &quot;&gt;'''ᴛᴀʟᴋ'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٧:٥٢، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>72rdb3kqu02d03k3wdxfmglbucrlcjw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کلیة الارکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295438</id>
    <revision>
      <id>1581255</id>
      <parentid>1581053</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T16:41:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1581255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15714" sha1="jvd5ps0jz7axef2hhsiu56cr293q4f4" xml:space="preserve">{{سخ-و١٠|کۆلێژی ئەرکان}}
[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک]]
[[کۆلێژی ئەرکان]](Staff College) دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە]] ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری [[پارێزگای سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنھا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،یەکەمیان لە پارێزگای سلێمانی شاری ڕۆسنبیری و ئەوی تریان لە شاری [[بەغدا]]&lt;nowiki/&gt;ی پایتەختی عێراق، تەنھا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.

'''مێژووی دامەزراندن''' کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر ڕاسپاردەی مام[[جەلال تاڵەبانی]]، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە عێراق لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری سلێمانی دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003.&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) ساڵی ٢٠٠٣، سەرچاوەی فەرمی وەزارەتی پێشمەرگە&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی.

'''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ'''بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی و ئەندامێتی: لیوا ڕوکن ئیسماعیل سرحان حسین، عمید ڕوکن عبداللە عثمان رسول، عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم مەنصور. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا.

'''سیستەمی خوێندن'''

شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە.

=== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە خولی سەرکردایەتی ===
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

=== ماوەی خولی سەرکردایەتی ===
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکات

کاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

=== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە خولی ئەرکان ===
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

=== ماوەی خولی ئەرکان ===
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد

دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

=== شوێن ===
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری سلێمانی دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]]&lt;nowiki/&gt;کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[قەزای دووکان|دووکان]].&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;راگەیاندنی فەرمی وەزارەتی پێشمەرگە&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt; لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]] ھەیە.

'''پێکهاتە''' کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:

=== باڵی کارگێڕی: ===
بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.

=== باڵی ئەرکان: ===
خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.

=== باڵی سەرکردایەتی: ===
خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت. چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.

=== باڵی مەشق و ھەماھەنگی: ===
دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری زەمینی.

'''خولەکان'''

کۆلێژ جگە لە خولەکانی باڵی ئەرکان و سەرکردایەتی، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەریش دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;راگەیاندنی وەزارەتی پێشمەرگە&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;مەراسیمی هەشتەمین خولی دەرچووان، وەزارەتی پێشمەرگە&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;

'''پەیوەندییەکانی دەرەوە'''دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان

کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە ناتۆ و هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە. وەفدەکانی وڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;راگەیاندنی فەرمی&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.

'''ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان'''

ئاڕمەکە پازنەیەکی ناوسورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری ئاڵای کوردستان. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆیەتیشە.

'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''

هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.'''بەراوردی مێژوویی'''بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە سلێمانی و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە زانکۆی بەغدا، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.

کتێبخانە:

کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی

سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە.

لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی

ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش

=== سیستەمی ئایتی ===
کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و

لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی

لێوەردەگیرێت

بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی

ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی

=== هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر ===
کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی

لێوەردەگیرێت

=== گۆڕەپانی مەشق ===
کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی

=== گۆڕەپانی تەقەکردن ===
کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی

سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن

=== هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن ===
کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت

=== مۆزەخانە ===
کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی

=== لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە ===
کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی

هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی

کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت

=== بەراوردی مێژوویی ===
بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە سلێمانی و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە

زانکۆی بەغدا، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە

کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی

کوردستان.

'''سەرچاوەکان'''

# '''فەرمانی دامەزراندن''' — فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) ساڵی ٢٠٠٣، سەر بە وەزارەتی پێشمەرگە.
# '''هەشتەمین خولی دەرچووان (٢٠٢٤)''' &lt;nowiki&gt;https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونی-ئەفسەران-لە-کۆلێجی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/&lt;/nowiki&gt;
# '''راگەیاندنی فەرمی وەزارەتی پێشمەرگە''' (چەندین هەواڵی فەرمی) &lt;nowiki&gt;https://gov.krd/mopa/&lt;/nowiki&gt; (بەشی هەواڵ و چالاکییەکان)
# '''شوێنی کۆلێژ (چوارقوڕنە)''' — چەندین راگەیاندنی فەرمی وەزارەت باسی چوارقوڕنە دەکەن.
# '''هاوکاری لەگەڵ ناتۆ و هاوپەیمانان''' — راگەیاندنەکانی وەزارەتی پێشمەرگە لەسەر سەردانی شاندی بیانی.
# '''گۆڕانکاری لە ڕاگری کۆلێژ''' &lt;nowiki&gt;https://gov.krd&lt;/nowiki&gt; (راگەیاندنی ئەیلولی ٢٠٢٤)
# '''لۆگۆ و ئاڕمی فەرمی''' &lt;nowiki&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:ICON_Staffa.png&lt;/nowiki&gt;

[[تایبەت:پۆلەکان|پۆلەکان]]: [[:پۆل:کۆلێژی ئەرکان|کۆلێژی ئەرکان]][[:پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان|دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]][[:پۆل:زانستی سەربازی|زانستی سەربازی]][[:پۆل:سلێمانی|سلێمانی]] [[:پۆل:قەڵادزێ|قەڵادزێ]] [[:پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان|کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
----</text>
      <sha1>jvd5ps0jz7axef2hhsiu56cr293q4f4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581300</id>
      <parentid>1581255</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T20:00:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1581300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15856" sha1="9l95o5r4tydsa90w6ovvhq96cblrhti" xml:space="preserve">{{سخ-و١٠|کۆلێژی ئەرکان}}
{{سخ-و١٠|کۆلێژی ئەرکان}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک]]
[[کۆلێژی ئەرکان]](Staff College) دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە]] ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری [[پارێزگای سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنھا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،یەکەمیان لە پارێزگای سلێمانی شاری ڕۆسنبیری و ئەوی تریان لە شاری [[بەغدا]]&lt;nowiki/&gt;ی پایتەختی عێراق، تەنھا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.

'''مێژووی دامەزراندن''' کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر ڕاسپاردەی مام[[جەلال تاڵەبانی]]، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە عێراق لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری سلێمانی دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003.&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) ساڵی ٢٠٠٣، سەرچاوەی فەرمی وەزارەتی پێشمەرگە&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی.

'''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ'''بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی و ئەندامێتی: لیوا ڕوکن ئیسماعیل سرحان حسین، عمید ڕوکن عبداللە عثمان رسول، عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم مەنصور. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا.

'''سیستەمی خوێندن'''

شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە.

=== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە خولی سەرکردایەتی ===
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

=== ماوەی خولی سەرکردایەتی ===
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکات

کاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

=== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە خولی ئەرکان ===
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

=== ماوەی خولی ئەرکان ===
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد

دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

=== شوێن ===
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری سلێمانی دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]]&lt;nowiki/&gt;کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[قەزای دووکان|دووکان]].&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;راگەیاندنی فەرمی وەزارەتی پێشمەرگە&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt; لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]] ھەیە.

'''پێکهاتە''' کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:

=== باڵی کارگێڕی: ===
بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.

=== باڵی ئەرکان: ===
خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.

=== باڵی سەرکردایەتی: ===
خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت. چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.

=== باڵی مەشق و ھەماھەنگی: ===
دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری زەمینی.

'''خولەکان'''

کۆلێژ جگە لە خولەکانی باڵی ئەرکان و سەرکردایەتی، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەریش دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;راگەیاندنی وەزارەتی پێشمەرگە&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;مەراسیمی هەشتەمین خولی دەرچووان، وەزارەتی پێشمەرگە&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;

'''پەیوەندییەکانی دەرەوە'''دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان

کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە ناتۆ و هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە. وەفدەکانی وڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;راگەیاندنی فەرمی&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.

'''ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان'''

ئاڕمەکە پازنەیەکی ناوسورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری ئاڵای کوردستان. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆیەتیشە.

'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''

هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.'''بەراوردی مێژوویی'''بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە سلێمانی و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە زانکۆی بەغدا، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.

کتێبخانە:

کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی

سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە.

لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی

ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش

=== سیستەمی ئایتی ===
کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و

لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی

لێوەردەگیرێت

بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی

ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی

=== هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر ===
کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی

لێوەردەگیرێت

=== گۆڕەپانی مەشق ===
کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی

=== گۆڕەپانی تەقەکردن ===
کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی

سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن

=== هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن ===
کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت

=== مۆزەخانە ===
کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی

=== لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە ===
کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی

هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی

کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت

=== بەراوردی مێژوویی ===
بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە سلێمانی و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە

زانکۆی بەغدا، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە

کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی

کوردستان.

'''سەرچاوەکان'''

# '''فەرمانی دامەزراندن''' — فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) ساڵی ٢٠٠٣، سەر بە وەزارەتی پێشمەرگە.
# '''هەشتەمین خولی دەرچووان (٢٠٢٤)''' &lt;nowiki&gt;https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونی-ئەفسەران-لە-کۆلێجی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/&lt;/nowiki&gt;
# '''راگەیاندنی فەرمی وەزارەتی پێشمەرگە''' (چەندین هەواڵی فەرمی) &lt;nowiki&gt;https://gov.krd/mopa/&lt;/nowiki&gt; (بەشی هەواڵ و چالاکییەکان)
# '''شوێنی کۆلێژ (چوارقوڕنە)''' — چەندین راگەیاندنی فەرمی وەزارەت باسی چوارقوڕنە دەکەن.
# '''هاوکاری لەگەڵ ناتۆ و هاوپەیمانان''' — راگەیاندنەکانی وەزارەتی پێشمەرگە لەسەر سەردانی شاندی بیانی.
# '''گۆڕانکاری لە ڕاگری کۆلێژ''' &lt;nowiki&gt;https://gov.krd&lt;/nowiki&gt; (راگەیاندنی ئەیلولی ٢٠٢٤)
# '''لۆگۆ و ئاڕمی فەرمی''' &lt;nowiki&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:ICON_Staffa.png&lt;/nowiki&gt;

[[تایبەت:پۆلەکان|پۆلەکان]]: [[:پۆل:کۆلێژی ئەرکان|کۆلێژی ئەرکان]][[:پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان|دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]][[:پۆل:زانستی سەربازی|زانستی سەربازی]][[:پۆل:سلێمانی|سلێمانی]] [[:پۆل:قەڵادزێ|قەڵادزێ]] [[:پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان|کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
----
{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>9l95o5r4tydsa90w6ovvhq96cblrhti</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەرکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295439</id>
    <revision>
      <id>1581307</id>
      <parentid>1581065</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T20:02:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1581307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15825" sha1="9gpptfdd8vm169jpft14hea1s1a4190" xml:space="preserve">{{سخ-و١٠|کۆلێژی ئەرکان}}
{{سخ-و١٠|کۆلێژی ئەرکان}}
[[پەڕگە:وێنەی هەڵسەنگاندن لە کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک]]
[[کۆلێژی ئەرکان]](Staff College) دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە]] ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری [[پارێزگای سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنھا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،یەکەمیان لە پارێزگای سلێمانی شاری ڕۆسنبیری و ئەوی تریان لە شاری [[بەغدا]]&lt;nowiki/&gt;ی پایتەختی عێراق، تەنھا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.

'''مێژووی دامەزراندن''' کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر ڕاسپاردەی مام[[جەلال تاڵەبانی]]، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە عێراق لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری سلێمانی دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003.&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) ساڵی ٢٠٠٣، سەرچاوەی فەرمی وەزارەتی پێشمەرگە&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی.

'''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ'''بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی و ئەندامێتی: لیوا ڕوکن ئیسماعیل سرحان حسین، عمید ڕوکن عبداللە عثمان رسول، عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم مەنصور. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا.

'''سیستەمی خوێندن'''

شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە.

=== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە خولی سەرکردایەتی ===
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

=== ماوەی خولی سەرکردایەتی ===
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکات

کاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

=== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە خولی ئەرکان ===
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

=== ماوەی خولی ئەرکان ===
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد

دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

=== شوێن ===
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری سلێمانی دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]]&lt;nowiki/&gt;کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[قەزای دووکان|دووکان]].&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;راگەیاندنی فەرمی وەزارەتی پێشمەرگە&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt; لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]] ھەیە.

'''پێکهاتە''' کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:

=== باڵی کارگێڕی: ===
بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.

=== باڵی ئەرکان: ===
خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.

=== باڵی سەرکردایەتی: ===
خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت. چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.

=== باڵی مەشق و ھەماھەنگی: ===
دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری زەمینی.

'''خولەکان'''

کۆلێژ جگە لە خولەکانی باڵی ئەرکان و سەرکردایەتی، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەریش دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;راگەیاندنی وەزارەتی پێشمەرگە&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;مەراسیمی هەشتەمین خولی دەرچووان، وەزارەتی پێشمەرگە&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;

'''پەیوەندییەکانی دەرەوە'''دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان

کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە ناتۆ و هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە. وەفدەکانی وڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;راگەیاندنی فەرمی&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.

'''ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان'''

ئاڕمەکە پازنەیەکی ناوسورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری ئاڵای کوردستان. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆیەتیشە.

'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''

هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.'''بەراوردی مێژوویی'''بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە سلێمانی و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە زانکۆی بەغدا، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.

کتێبخانە:

کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی

سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە.

لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی

ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش

=== سیستەمی ئایتی ===
کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و

لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی

لێوەردەگیرێت

بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی

ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی

=== هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر ===
کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی

لێوەردەگیرێت

=== گۆڕەپانی مەشق ===
کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی

=== گۆڕەپانی تەقەکردن ===
کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی

سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن

=== هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن ===
کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت

=== مۆزەخانە ===
کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی

=== لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە ===
کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی

هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی

کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت

=== بەراوردی مێژوویی ===
بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە سلێمانی و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە

زانکۆی بەغدا، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە

کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی

کوردستان.

'''سەرچاوەکان'''

# '''فەرمانی دامەزراندن''' — فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) ساڵی ٢٠٠٣، سەر بە وەزارەتی پێشمەرگە.
# '''هەشتەمین خولی دەرچووان (٢٠٢٤)''' &lt;nowiki&gt;https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونی-ئەفسەران-لە-کۆلێجی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/&lt;/nowiki&gt;
# '''راگەیاندنی فەرمی وەزارەتی پێشمەرگە''' (چەندین هەواڵی فەرمی) &lt;nowiki&gt;https://gov.krd/mopa/&lt;/nowiki&gt; (بەشی هەواڵ و چالاکییەکان)
# '''شوێنی کۆلێژ (چوارقوڕنە)''' — چەندین راگەیاندنی فەرمی وەزارەت باسی چوارقوڕنە دەکەن.
# '''هاوکاری لەگەڵ ناتۆ و هاوپەیمانان''' — راگەیاندنەکانی وەزارەتی پێشمەرگە لەسەر سەردانی شاندی بیانی.
# '''گۆڕانکاری لە ڕاگری کۆلێژ''' &lt;nowiki&gt;https://gov.krd&lt;/nowiki&gt; (راگەیاندنی ئەیلولی ٢٠٢٤)
# '''لۆگۆ و ئاڕمی فەرمی''' &lt;nowiki&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:ICON_Staffa.png&lt;/nowiki&gt;

[[تایبەت:پۆلەکان|پۆلەکان]]:

* [[:پۆل:کۆلێژی ئەرکان|کۆلێژی ئەرکان]]
* [[:پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان|دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
* [[:پۆل:زانستی سەربازی|زانستی سەربازی]]
* [[:پۆل:سلێمانی|سلێمانی]] [[:پۆل:قەڵادزێ|قەڵادزێ]]
* [[:پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان|کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]

----
{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>9gpptfdd8vm169jpft14hea1s1a4190</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کۆلێژی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295440</id>
    <revision>
      <id>1581306</id>
      <parentid>1581068</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T20:01:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1581306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9095" sha1="fidvmt5jsp4nitm9tt7j4akhvvmm6rb" xml:space="preserve">{{سخ-و١٠|کۆلێژی ئەرکان}}
{{سخ-و١٠|کۆلێژی ئەرکان}}
{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
}}
[[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک]]
&lt;big&gt;کولیەی ئەرکان کۆلێژی ئەرکان (بە ئینگلیزی: Staff College)&lt;/big&gt; &lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]]&lt;nowiki/&gt;دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنھا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە، یەکێکیان لە پارێزگای [[سلێمانی]] شاری ڕۆسنبیری و ئەوی تریان لە شاری [[بەغدا]] پایتەختی [[عێراق]]، تەنھا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مێژووی دامەزراندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر بڕیاری مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە عراق لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 لەسەر بڕیاری مام جەلال تاڵەبانی، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە عراق.&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot; /&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی.&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی و ئەندامێتی: لیوا ڕوکن ئیسماعیل سرحان حسین، عمید ڕوکن عبدال&lt;/big&gt;لە عثمان رسول، عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم مەنصور. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا.

== &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt; ==
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا|حاجیاواھەیە]].

== &lt;big&gt;پێکهاتە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;'''باڵی کارگێڕی:''' بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;'''باڵی ئەرکان:''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. هەروەها چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;'''باڵی سەرکردایەتی:''' خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی دەستدەکەوێت. چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە.&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;'''باڵی مەشق و هەماهەنگی:''' دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، هۆڵی کۆمپیوتەر و هۆڵی نەخشەی سێدوری زەمینی.&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;خولەکان&lt;/big&gt; ==
کۆلێژ جگە لە خولەکانی باڵی ئەرکان و سەرکردایەتی، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەریش دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot; /&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot; /&gt;

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی هێزەکانی هاوپەیمانی ڕاکێشاوە. وەفدەکانی وڵاتانی جۆراوجۆر مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot; /&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot; /&gt;

== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ==
ئاڕمەکە پازنەیەکی ناوسورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری ئاڵای کوردستان. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆیەتیشە.

سەرچاوەکان و پۆلەکان:
 «مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو». gov.krd (بە کوردی). وەزارەتی پێشمەرگە. ٢٠٢١. لە ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
 «ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن». gov.krd (بە کوردی). وەزارەتی پێشمەرگە. ٢٠٢٣. {{cite web}}: |ڕێکەوتی سەردان= پێویستی بە |ناونیشان= ھەیە (یارمەتی); پارامەتری |ناونیشان= ونە یانیش واڵایە (یارمەتی); پارامەتری نەناسراوی |https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95:%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86.jpg ناونیشان= چاوپۆشیی لێ کرا (یارمەتی)
 «هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو». gov.krd (بە کوردی). وەزارەتی پێشمەرگە. ٢٠٢٤. لە ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
 «سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد». gov.krd (بە کوردی). وەزارەتی پێشمەرگە. ٢٠٢٤. لە ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
 «فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون». gov.krd (بە کوردی). وەزارەتی پێشمەرگە. ٢٠٢٣. لە ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
پۆلەکان: دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستانزانستی سەربازیسلێمانیقەڵادزێکۆلێژە سەربازیەکانی کوردستانکۆلێژی ئەرکان
{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>fidvmt5jsp4nitm9tt7j4akhvvmm6rb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کولیزی ارکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295441</id>
    <revision>
      <id>1581286</id>
      <parentid>1581057</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T19:21:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1581286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15728" sha1="pis6vikvaff9bjojv7pxluv8lge2glk" xml:space="preserve">{{سخ-و١٠|کۆلێژی ئەرکان}}
[[پەڕگە:کولیزی ارکان.jpg|وێنۆک]]
[[کۆلێژی ئەرکان]](Staff College) دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە]] ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری [[پارێزگای سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنھا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،یەکەمیان لە پارێزگای سلێمانی شاری ڕۆسنبیری و ئەوی تریان لە شاری [[بەغدا]]&lt;nowiki/&gt;ی پایتەختی عێراق، تەنھا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.

'''مێژووی دامەزراندن''' کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر ڕاسپاردەی مام[[جەلال تاڵەبانی]]، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە عێراق لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری سلێمانی دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003.&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) ساڵی ٢٠٠٣، سەرچاوەی فەرمی وەزارەتی پێشمەرگە&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی.

'''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ'''بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی و ئەندامێتی: لیوا ڕوکن ئیسماعیل سرحان حسین، عمید ڕوکن عبداللە عثمان رسول، عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم مەنصور. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا.

'''سیستەمی خوێندن'''

شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە.

=== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە خولی سەرکردایەتی ===
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

=== ماوەی خولی سەرکردایەتی ===
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکات

کاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

=== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە خولی ئەرکان ===
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

=== ماوەی خولی ئەرکان ===
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد

دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

=== شوێن ===
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری سلێمانی دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]]&lt;nowiki/&gt;کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[قەزای دووکان|دووکان]].&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;راگەیاندنی فەرمی وەزارەتی پێشمەرگە&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt; لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]] ھەیە.

'''پێکهاتە''' کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:

=== باڵی کارگێڕی: ===
بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.

=== باڵی ئەرکان: ===
خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.

=== باڵی سەرکردایەتی: ===
خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت. چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.

=== باڵی مەشق و ھەماھەنگی: ===
دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری زەمینی.

'''خولەکان'''[[پەڕگە:بخوێنە.jpg|وێنۆک]]کۆلێژ جگە لە خولەکانی باڵی ئەرکان و سەرکردایەتی، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەریش دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;راگەیاندنی وەزارەتی پێشمەرگە&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;مەراسیمی هەشتەمین خولی دەرچووان، وەزارەتی پێشمەرگە&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;

'''پەیوەندییەکانی دەرەوە'''دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان

کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە ناتۆ و هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە. وەفدەکانی وڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;راگەیاندنی فەرمی&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.

'''ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان'''

ئاڕمەکە پازنەیەکی ناوسورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری ئاڵای کوردستان. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆیەتیشە.

'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''

هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.'''بەراوردی مێژوویی'''بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە سلێمانی و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە زانکۆی بەغدا، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.

کتێبخانە:

کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی

سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە.

لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی

ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش

=== سیستەمی ئایتی ===
کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و

لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی

لێوەردەگیرێت

بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی

ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی

=== هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر ===
کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی

لێوەردەگیرێت

=== گۆڕەپانی مەشق ===
کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی

=== گۆڕەپانی تەقەکردن ===
کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی

سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن

=== هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن ===
کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت

=== مۆزەخانە ===
کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی

=== لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە ===
کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی

هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی

کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت

=== بەراوردی مێژوویی ===
بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە سلێمانی و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە

زانکۆی بەغدا، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە

کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی

کوردستان.

'''سەرچاوەکان'''

# '''فەرمانی دامەزراندن''' — فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) ساڵی ٢٠٠٣، سەر بە وەزارەتی پێشمەرگە.
# '''هەشتەمین خولی دەرچووان (٢٠٢٤)''' &lt;nowiki&gt;https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونی-ئەفسەران-لە-کۆلێجی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/&lt;/nowiki&gt;
# '''راگەیاندنی فەرمی وەزارەتی پێشمەرگە''' (چەندین هەواڵی فەرمی) &lt;nowiki&gt;https://gov.krd/mopa/&lt;/nowiki&gt; (بەشی هەواڵ و چالاکییەکان)
# '''شوێنی کۆلێژ (چوارقوڕنە)''' — چەندین راگەیاندنی فەرمی وەزارەت باسی چوارقوڕنە دەکەن.
# '''هاوکاری لەگەڵ ناتۆ و هاوپەیمانان''' — راگەیاندنەکانی وەزارەتی پێشمەرگە لەسەر سەردانی شاندی بیانی.
# '''گۆڕانکاری لە ڕاگری کۆلێژ''' &lt;nowiki&gt;https://gov.krd&lt;/nowiki&gt; (راگەیاندنی ئەیلولی ٢٠٢٤)
# '''لۆگۆ و ئاڕمی فەرمی''' &lt;nowiki&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:ICON_Staffa.png&lt;/nowiki&gt;

[[تایبەت:پۆلەکان|پۆلەکان]]:

* [[:پۆل:کۆلێژی ئەرکان|کۆلێژی ئەرکان]]
* [[:پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان|دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
* [[:پۆل:زانستی سەربازی|زانستی سەربازی]]
* [[:پۆل:سلێمانی|سلێمانی]]
* [[:پۆل:قەڵادزێ|قەڵادزێ]]
* [[:پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان|کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]</text>
      <sha1>pis6vikvaff9bjojv7pxluv8lge2glk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581298</id>
      <parentid>1581286</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T20:00:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1581298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15870" sha1="7kyjtc3thg9aqkcq1la1sn5hq9wc3p3" xml:space="preserve">{{سخ-و١٠|کۆلێژی ئەرکان}}
{{سخ-و١٠|کۆلێژی ئەرکان}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
[[پەڕگە:کولیزی ارکان.jpg|وێنۆک]]
[[کۆلێژی ئەرکان]](Staff College) دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە]] ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری [[پارێزگای سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنھا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،یەکەمیان لە پارێزگای سلێمانی شاری ڕۆسنبیری و ئەوی تریان لە شاری [[بەغدا]]&lt;nowiki/&gt;ی پایتەختی عێراق، تەنھا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی ببەخشن.

'''مێژووی دامەزراندن''' کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر ڕاسپاردەی مام[[جەلال تاڵەبانی]]، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە عێراق لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری سلێمانی دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003.&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) ساڵی ٢٠٠٣، سەرچاوەی فەرمی وەزارەتی پێشمەرگە&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک لە ئەفسەران لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی.

'''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ'''بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی و ئەندامێتی: لیوا ڕوکن ئیسماعیل سرحان حسین، عمید ڕوکن عبداللە عثمان رسول، عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم مەنصور. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا.

'''سیستەمی خوێندن'''

شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە.

=== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە خولی سەرکردایەتی ===
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

=== ماوەی خولی سەرکردایەتی ===
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکات

کاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

=== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە خولی ئەرکان ===
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

=== ماوەی خولی ئەرکان ===
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد

دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

=== شوێن ===
کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری سلێمانی دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]]&lt;nowiki/&gt;کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[قەزای دووکان|دووکان]].&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;راگەیاندنی فەرمی وەزارەتی پێشمەرگە&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt; لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا]] ھەیە.

'''پێکهاتە''' کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:

=== باڵی کارگێڕی: ===
بەڕێوەبردنی کاروباری ناوەوەی کۆلێژ، پاراستن و ڕێکخستنی کاروباری ئالیات.

=== باڵی ئەرکان: ===
خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ماستەری دەستدەکەوێت. ھەروەھا چەندین خولی زانستی سەربازی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.

=== باڵی سەرکردایەتی: ===
خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) دەستدەکەوێت. چەندین خولی تریش لەم باڵەدا دەکرێنەوە بەپێی پڕۆگرامی ساڵانەی کۆلێژ.

=== باڵی مەشق و ھەماھەنگی: ===
دابینکردنی کتێب و کەرەستەی وانە، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری زەمینی.

'''خولەکان'''[[پەڕگە:بخوێنە.jpg|وێنۆک]]کۆلێژ جگە لە خولەکانی باڵی ئەرکان و سەرکردایەتی، خولەکانی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەریش دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;راگەیاندنی وەزارەتی پێشمەرگە&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;مەراسیمی هەشتەمین خولی دەرچووان، وەزارەتی پێشمەرگە&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;

'''پەیوەندییەکانی دەرەوە'''دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان

کۆلێژی ئەرکان بەهۆی ئەهەمیەتی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە ناتۆ و هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە. وەفدەکانی وڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;راگەیاندنی فەرمی&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.

'''ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان'''

ئاڕمەکە پازنەیەکی ناوسورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری ئاڵای کوردستان. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆیەتیشە.

'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''

هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.'''بەراوردی مێژوویی'''بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە سلێمانی و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە زانکۆی بەغدا، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.

کتێبخانە:

کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی

سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە.

لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی

ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش

=== سیستەمی ئایتی ===
کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و

لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی

لێوەردەگیرێت

بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی

ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی

=== هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر ===
کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی

لێوەردەگیرێت

=== گۆڕەپانی مەشق ===
کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی

=== گۆڕەپانی تەقەکردن ===
کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی

سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن

=== هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن ===
کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت

=== مۆزەخانە ===
کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی

=== لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە ===
کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی

هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی

کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت

=== بەراوردی مێژوویی ===
بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە سلێمانی و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە

زانکۆی بەغدا، کە دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە

کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی

کوردستان.

'''سەرچاوەکان'''

# '''فەرمانی دامەزراندن''' — فەرمانی سەربازی ژمارە (١٠) ساڵی ٢٠٠٣، سەر بە وەزارەتی پێشمەرگە.
# '''هەشتەمین خولی دەرچووان (٢٠٢٤)''' &lt;nowiki&gt;https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونی-ئەفسەران-لە-کۆلێجی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/&lt;/nowiki&gt;
# '''راگەیاندنی فەرمی وەزارەتی پێشمەرگە''' (چەندین هەواڵی فەرمی) &lt;nowiki&gt;https://gov.krd/mopa/&lt;/nowiki&gt; (بەشی هەواڵ و چالاکییەکان)
# '''شوێنی کۆلێژ (چوارقوڕنە)''' — چەندین راگەیاندنی فەرمی وەزارەت باسی چوارقوڕنە دەکەن.
# '''هاوکاری لەگەڵ ناتۆ و هاوپەیمانان''' — راگەیاندنەکانی وەزارەتی پێشمەرگە لەسەر سەردانی شاندی بیانی.
# '''گۆڕانکاری لە ڕاگری کۆلێژ''' &lt;nowiki&gt;https://gov.krd&lt;/nowiki&gt; (راگەیاندنی ئەیلولی ٢٠٢٤)
# '''لۆگۆ و ئاڕمی فەرمی''' &lt;nowiki&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:ICON_Staffa.png&lt;/nowiki&gt;

[[تایبەت:پۆلەکان|پۆلەکان]]:

* [[:پۆل:کۆلێژی ئەرکان|کۆلێژی ئەرکان]]
* [[:پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان|دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
* [[:پۆل:زانستی سەربازی|زانستی سەربازی]]
* [[:پۆل:سلێمانی|سلێمانی]]
* [[:پۆل:قەڵادزێ|قەڵادزێ]]
* [[:پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان|کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>7kyjtc3thg9aqkcq1la1sn5hq9wc3p3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئامۆن گۆت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295442</id>
    <revision>
      <id>1581197</id>
      <parentid>1581081</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T12:06:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4863" sha1="cdujburpgmzkjv4oh3vll05vv8atk7y" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ئامۆن گۆت''' ({{بە ئەڵمانی|Amon Göth}}؛ ١١ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٨ لە [[ڤیێنا]] – ١٣ی ئەیلوولی ١٩٤٦ لە [[کڕاکۆف]]) ئەفسەرێکی پلە بەرزی ئەڵمانیی نازی بوو. ئەو زیاتر بەوە ناسراوە کە فەرماندەی [[کەمپی کۆکردنەوەی پلاشۆڤ]] لە ناوچەی کڕاکۆفی [[پۆڵەندا]] بوو لە سەردەمی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]دا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Amon Göth |ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=Wikipedia |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Amon_G%C3%B6th&amp;oldid=1351624398 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== ژیاننامە ==
ئامۆن گۆت لە ١١ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٨ لە شاری [[ڤیێنا]]، پایتەختی [[نەمسا]] لەدایک بوو. ئەو لە تەمەنی لاویەتیدا پەیوەندیی بە پارتی نازیی نەمساوە کرد و پاشان بووە ئەندامی ھێزەکانی [[ئێس ئێس]]. لە دەیەی ١٩٣٠یەکاندا پلەی سەربازیی بەرز بووە و دەستی بە کارکردن لە دامەزراوەکانی [[ئەڵمانیای نازی]]دا کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Amon Göth |ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=Wikipedia |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Amon_G%C3%B6th&amp;oldid=1351624398 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== چالاکییەکان لە کەمپی پلاشۆڤ ==
[[پەڕگە:PLASZOW-German concentration camp near Krakow PL.jpg|alt=وێنەی مێژوویی کەمپی پلاسۆڤ لە پۆڵەندا.|وێنۆک|دیمەنێکی کەمپی کۆکردنەوەی پلاشۆڤ لە سەردەمی بەکارھێنانی وەک کەمپێکی زۆرەملێ لە پۆڵەندا]]
لە ساڵی ١٩٤٣دا، ئامۆن گۆت بۆ دروستکردن و سەرپەرشتیکردنی [[کەمپی کۆکردنەوەی پلاشۆڤ]] لە نزیک شاری [[کڕاکۆف]] لە باشووری [[پۆڵەندا]] دەستنیشان کرا. ئەو بەرپرسیار بوو لە بەڕێوەبردنی کەمپەکە، پرۆسەی ڕاگواستن و تێکدانی [[گیتۆی کڕاکۆف]]. بەپێی بەڵگەنامە مێژووییەکان و شایەتحاڵانی ڕزگاربوو لە کەمپەکە، گۆت لە ماوەی فەرماندەییی خۆیدا بەھۆی توندوتیژی بەرامبەر بە بەندکراوان و سەپاندنی کاری زۆرەملێ لەناو کەمپەکەدا ناسرابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Płaszów |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ئیش=Wikipedia |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=P%C5%82asz%C3%B3w&amp;oldid=1334419532 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== دادگاییکردن و لەسێدارەدان ==
[[پەڕگە:Amon goeth 1946.jpg|alt=وێنەی ئامۆن گۆت لە ساڵی ١٩٤٦.|وێنۆک|ئامۆن گۆت لە ساڵی ١٩٤٦، دوای دەستبەسەرکردنی لەلایەن ھێزەکانی ھاوپەیمانان]]
دوای کۆتاییھاتنی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]، ئامۆن گۆت لەلایەن ھێزەکانی [[ھاوپەیمانانی جەنگی جیھانیی دووەم|ھاوپەیمانان]]ەوە دەستبەسەر کرا. ئەو لە ساڵی ١٩٤٦دا، ڕادەستی پۆڵەندا کرایەوە و لەلایەن دادگای نیشتمانیی باڵای پۆڵەنداوە دادگایی کرا. گۆت بە تۆمەتی ئەنجامدانی تاوانی جەنگ و تاوانی دژی مرۆڤایەتی تاوانبار کرا. لە ئەنجامی دادگاییکردنەکەدا، سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپێنرا و لە ١٣ی ئەیلوولی ١٩٤٦دا لە [[بەندیخانەی مۆنتێلوپیچ]] لە شاری [[کڕاکۆف]] لەسێدارە درا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Amon Göth |ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=Wikipedia |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Amon_G%C3%B6th&amp;oldid=1351624398 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Amon Göth}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|مافەکانی مرۆڤ|مێژوو|جەنگی جیھانیی دووەم|ئەڵمانیای نازی}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٨]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٤٦]]
[[en:Amon Göth]]</text>
      <sha1>cdujburpgmzkjv4oh3vll05vv8atk7y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581303</id>
      <parentid>1581197</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T20:01:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1581303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4913" sha1="js30qef1mfhqasmhbcvd1p6tu1uagjh" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ئامۆن گۆت''' ({{بە ئەڵمانی|Amon Göth}}؛ ١١ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٨ لە [[ڤیێنا]] – ١٣ی ئەیلوولی ١٩٤٦ لە [[کڕاکۆف]]) ئەفسەرێکی پلە بەرزی ئەڵمانیی نازی بوو. ئەو زیاتر بەوە ناسراوە کە فەرماندەی [[کەمپی کۆکردنەوەی پلاشۆڤ]] لە ناوچەی کڕاکۆفی [[پۆڵەندا]] بوو لە سەردەمی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]دا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Amon Göth |ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=Wikipedia |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Amon_G%C3%B6th&amp;oldid=1351624398 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== ژیاننامە ==
ئامۆن گۆت لە ١١ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٨ لە شاری [[ڤیێنا]]، پایتەختی [[نەمسا]] لەدایک بوو. ئەو لە تەمەنی لاویەتیدا پەیوەندیی بە پارتی نازیی نەمساوە کرد و پاشان بووە ئەندامی ھێزەکانی [[ئێس ئێس]]. لە دەیەی ١٩٣٠یەکاندا پلەی سەربازیی بەرز بووە و دەستی بە کارکردن لە دامەزراوەکانی [[ئەڵمانیای نازی]]دا کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Amon Göth |ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=Wikipedia |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Amon_G%C3%B6th&amp;oldid=1351624398 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== چالاکییەکان لە کەمپی پلاشۆڤ ==
[[پەڕگە:PLASZOW-German concentration camp near Krakow PL.jpg|alt=وێنەی مێژوویی کەمپی پلاسۆڤ لە پۆڵەندا.|وێنۆک|دیمەنێکی کەمپی کۆکردنەوەی پلاشۆڤ لە سەردەمی بەکارھێنانی وەک کەمپێکی زۆرەملێ لە پۆڵەندا]]
لە ساڵی ١٩٤٣دا، ئامۆن گۆت بۆ دروستکردن و سەرپەرشتیکردنی [[کەمپی کۆکردنەوەی پلاشۆڤ]] لە نزیک شاری [[کڕاکۆف]] لە باشووری [[پۆڵەندا]] دەستنیشان کرا. ئەو بەرپرسیار بوو لە بەڕێوەبردنی کەمپەکە، پرۆسەی ڕاگواستن و تێکدانی [[گیتۆی کڕاکۆف]]. بەپێی بەڵگەنامە مێژووییەکان و شایەتحاڵانی ڕزگاربوو لە کەمپەکە، گۆت لە ماوەی فەرماندەییی خۆیدا بەھۆی توندوتیژی بەرامبەر بە بەندکراوان و سەپاندنی کاری زۆرەملێ لەناو کەمپەکەدا ناسرابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Płaszów |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ئیش=Wikipedia |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=P%C5%82asz%C3%B3w&amp;oldid=1334419532 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== دادگاییکردن و لەسێدارەدان ==
[[پەڕگە:Amon goeth 1946.jpg|alt=وێنەی ئامۆن گۆت لە ساڵی ١٩٤٦.|وێنۆک|ئامۆن گۆت لە ساڵی ١٩٤٦، دوای دەستبەسەرکردنی لەلایەن ھێزەکانی ھاوپەیمانان]]
دوای کۆتاییھاتنی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]، ئامۆن گۆت لەلایەن ھێزەکانی [[ھاوپەیمانانی جەنگی جیھانیی دووەم|ھاوپەیمانان]]ەوە دەستبەسەر کرا. ئەو لە ساڵی ١٩٤٦دا، ڕادەستی پۆڵەندا کرایەوە و لەلایەن دادگای نیشتمانیی باڵای پۆڵەنداوە دادگایی کرا. گۆت بە تۆمەتی ئەنجامدانی تاوانی جەنگ و تاوانی دژی مرۆڤایەتی تاوانبار کرا. لە ئەنجامی دادگاییکردنەکەدا، سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپێنرا و لە ١٣ی ئەیلوولی ١٩٤٦دا لە [[بەندیخانەی مۆنتێلوپیچ]] لە شاری [[کڕاکۆف]] لەسێدارە درا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Amon Göth |ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=Wikipedia |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Amon_G%C3%B6th&amp;oldid=1351624398 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Amon Göth}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|مافەکانی مرۆڤ|مێژوو|جەنگی جیھانیی دووەم|ئەڵمانیای نازی}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٨]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٤٦]]
[[en:Amon Göth]]</text>
      <sha1>js30qef1mfhqasmhbcvd1p6tu1uagjh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581522</id>
      <parentid>1581303</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T06:00:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: خاوێنکردنەوەی بەستەرە کۆنەکانی نێوانویکی</comment>
      <origin>1581522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4895" sha1="h2k1g1tb6koyjjx6krem0bpliths1zv" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ئامۆن گۆت''' ({{بە ئەڵمانی|Amon Göth}}؛ ١١ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٨ لە [[ڤیێنا]] – ١٣ی ئەیلوولی ١٩٤٦ لە [[کڕاکۆف]]) ئەفسەرێکی پلە بەرزی ئەڵمانیی نازی بوو. ئەو زیاتر بەوە ناسراوە کە فەرماندەی [[کەمپی کۆکردنەوەی پلاشۆڤ]] لە ناوچەی کڕاکۆفی [[پۆڵەندا]] بوو لە سەردەمی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]دا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Amon Göth |ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=Wikipedia |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Amon_G%C3%B6th&amp;oldid=1351624398 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== ژیاننامە ==
ئامۆن گۆت لە ١١ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٨ لە شاری [[ڤیێنا]]، پایتەختی [[نەمسا]] لەدایک بوو. ئەو لە تەمەنی لاویەتیدا پەیوەندیی بە پارتی نازیی نەمساوە کرد و پاشان بووە ئەندامی ھێزەکانی [[ئێس ئێس]]. لە دەیەی ١٩٣٠یەکاندا پلەی سەربازیی بەرز بووە و دەستی بە کارکردن لە دامەزراوەکانی [[ئەڵمانیای نازی]]دا کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Amon Göth |ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=Wikipedia |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Amon_G%C3%B6th&amp;oldid=1351624398 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== چالاکییەکان لە کەمپی پلاشۆڤ ==
[[پەڕگە:PLASZOW-German concentration camp near Krakow PL.jpg|alt=وێنەی مێژوویی کەمپی پلاسۆڤ لە پۆڵەندا.|وێنۆک|دیمەنێکی کەمپی کۆکردنەوەی پلاشۆڤ لە سەردەمی بەکارھێنانی وەک کەمپێکی زۆرەملێ لە پۆڵەندا]]
لە ساڵی ١٩٤٣دا، ئامۆن گۆت بۆ دروستکردن و سەرپەرشتیکردنی [[کەمپی کۆکردنەوەی پلاشۆڤ]] لە نزیک شاری [[کڕاکۆف]] لە باشووری [[پۆڵەندا]] دەستنیشان کرا. ئەو بەرپرسیار بوو لە بەڕێوەبردنی کەمپەکە، پرۆسەی ڕاگواستن و تێکدانی [[گیتۆی کڕاکۆف]]. بەپێی بەڵگەنامە مێژووییەکان و شایەتحاڵانی ڕزگاربوو لە کەمپەکە، گۆت لە ماوەی فەرماندەییی خۆیدا بەھۆی توندوتیژی بەرامبەر بە بەندکراوان و سەپاندنی کاری زۆرەملێ لەناو کەمپەکەدا ناسرابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Płaszów |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ئیش=Wikipedia |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=P%C5%82asz%C3%B3w&amp;oldid=1334419532 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== دادگاییکردن و لەسێدارەدان ==
[[پەڕگە:Amon goeth 1946.jpg|alt=وێنەی ئامۆن گۆت لە ساڵی ١٩٤٦.|وێنۆک|ئامۆن گۆت لە ساڵی ١٩٤٦، دوای دەستبەسەرکردنی لەلایەن ھێزەکانی ھاوپەیمانان]]
دوای کۆتاییھاتنی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]، ئامۆن گۆت لەلایەن ھێزەکانی [[ھاوپەیمانانی جەنگی جیھانیی دووەم|ھاوپەیمانان]]ەوە دەستبەسەر کرا. ئەو لە ساڵی ١٩٤٦دا، ڕادەستی پۆڵەندا کرایەوە و لەلایەن دادگای نیشتمانیی باڵای پۆڵەنداوە دادگایی کرا. گۆت بە تۆمەتی ئەنجامدانی تاوانی جەنگ و تاوانی دژی مرۆڤایەتی تاوانبار کرا. لە ئەنجامی دادگاییکردنەکەدا، سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپێنرا و لە ١٣ی ئەیلوولی ١٩٤٦دا لە [[بەندیخانەی مۆنتێلوپیچ]] لە شاری [[کڕاکۆف]] لەسێدارە درا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Amon Göth |ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=Wikipedia |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Amon_G%C3%B6th&amp;oldid=1351624398 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Amon Göth}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|مافەکانی مرۆڤ|مێژوو|جەنگی جیھانیی دووەم|ئەڵمانیای نازی}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٨]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٤٦]]</text>
      <sha1>h2k1g1tb6koyjjx6krem0bpliths1zv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی ویکیپیدیا:وتارە ھەڵبژێردراوەکان/٢٠١٧/ئاب</title>
    <ns>5</ns>
    <id>295444</id>
    <revision>
      <id>1581270</id>
      <parentid>1581089</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T18:01:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Épine</username>
        <id>19745</id>
      </contributor>
      <comment>/* تێبینییەکان */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1581270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1544" sha1="jwk3n97mj8xh5i5btkpozy1extmdp76" xml:space="preserve">== تێبینییەکان ==

سڵاو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] کاتێک ئەو پەڕەیە وەک ھەڵبژێردراو دەچێتە پەڕەی دەستپێکی ویکیپیدیا ئەوە تێبینییەکانی کێشە ساز دەکەن؛ ئێستا لە پەڕەی دەستپێکی ویکپیدیادا سێ تێبینییەکەی سەرەتای ئەو وتارە کەوتوونەتە خوارەوەی پەڕەی دەستپێکی ویکی. تکایە ئەگەر دەتوانی بیانشارەوە با تێبینییەکانیش وەک سەرچاوەکان لە پەڕەی دەستپێکدا نیشان نەدرێن. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:١٤، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:ھەڵەیەکی ژێدەریش لە خوارەوە نیشان دەدرێ، ئەویش زیادییە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:١٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دەستخۆش بۆ ئاگادارییەکە. چاکم کردووە و ئێستا ئەبێت نەمابێت. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٨:٠١، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>jwk3n97mj8xh5i5btkpozy1extmdp76</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581274</id>
      <parentid>1581270</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T18:12:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Épine</username>
        <id>19745</id>
      </contributor>
      <origin>1581274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2477" sha1="8rs9k4wcu50pyyuhfvo4asmklqkrk0r" xml:space="preserve">== تێبینییەکان ==

سڵاو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] کاتێک ئەو پەڕەیە وەک ھەڵبژێردراو دەچێتە پەڕەی دەستپێکی ویکیپیدیا ئەوە تێبینییەکانی کێشە ساز دەکەن؛ ئێستا لە پەڕەی دەستپێکی ویکپیدیادا سێ تێبینییەکەی سەرەتای ئەو وتارە کەوتوونەتە خوارەوەی پەڕەی دەستپێکی ویکی. تکایە ئەگەر دەتوانی بیانشارەوە با تێبینییەکانیش وەک سەرچاوەکان لە پەڕەی دەستپێکدا نیشان نەدرێن. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:١٤، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:ھەڵەیەکی ژێدەریش لە خوارەوە نیشان دەدرێ، ئەویش زیادییە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:١٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] &lt;s&gt;دەستخۆش بۆ ئاگادارییەکە. چاکم کردووە و ئێستا ئەبێت نەمابێت.&lt;/s&gt; &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٨:٠١، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::{{و|Aram}} پێش ئەوەی هیچ بکرێ سەرنجی [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=داڕێژە:تێبینییەکان&amp;oldid=1051105 ئەم وەشانەم دا کە جەنابتان کارتان لەسەر کردبوو]. پێشووتر سەرنجم نەدابوو ئەم کێشەیە هەبووبێ. ڕەنگە کێشەی مەسەلەی ئلەفوبێی کوردی کە لە بنی پەڕەی دەستپێکە هی ئەمە بێ. پێم سەیرە تێبینییەکان لە دەرەوەی پەڕەکە دەر ئەکەون ئەسڵەن. ئەزانن بۆوایە؟--&amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٨:١٢، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>8rs9k4wcu50pyyuhfvo4asmklqkrk0r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581280</id>
      <parentid>1581274</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T18:33:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Épine</username>
        <id>19745</id>
      </contributor>
      <comment>/* تێبینییەکان */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1581280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3850" sha1="inq06fy57q5tjvlucf48ce7zlrpv8wo" xml:space="preserve">== تێبینییەکان ==

سڵاو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] کاتێک ئەو پەڕەیە وەک ھەڵبژێردراو دەچێتە پەڕەی دەستپێکی ویکیپیدیا ئەوە تێبینییەکانی کێشە ساز دەکەن؛ ئێستا لە پەڕەی دەستپێکی ویکپیدیادا سێ تێبینییەکەی سەرەتای ئەو وتارە کەوتوونەتە خوارەوەی پەڕەی دەستپێکی ویکی. تکایە ئەگەر دەتوانی بیانشارەوە با تێبینییەکانیش وەک سەرچاوەکان لە پەڕەی دەستپێکدا نیشان نەدرێن. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:١٤، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:ھەڵەیەکی ژێدەریش لە خوارەوە نیشان دەدرێ، ئەویش زیادییە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:١٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] &lt;s&gt;دەستخۆش بۆ ئاگادارییەکە. چاکم کردووە و ئێستا ئەبێت نەمابێت.&lt;/s&gt; &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٨:٠١، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::{{و|Aram}} پێش ئەوەی هیچ بکرێ سەرنجی [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=داڕێژە:تێبینییەکان&amp;oldid=1051105 ئەم وەشانەم دا کە جەنابتان کارتان لەسەر کردبوو]. پێشووتر سەرنجم نەدابوو ئەم کێشەیە هەبووبێ. ڕەنگە کێشەی مەسەلەی ئلەفوبێی کوردی کە لە بنی پەڕەی دەستپێکە هی ئەمە بێ. پێم سەیرە تێبینییەکان لە دەرەوەی پەڕەکە دەر ئەکەون ئەسڵەن. ئەزانن بۆوایە؟--&amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٨:١٢، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] کێشەکە ئەوەیە کە لەم وتارە [[د:تێبینی]] لە دەستپێکی وتارەکە بەکارهاتووە، ئەو داڕێژەیەی کورتەی وتارەکە دەهێنێ، [[د:Transclude lead excerpt]]، داڕێژەکانی تێبینی پشتگوێ ناخات. ڕەنگە ئەمە نوێکردنەوەیەکی بوێ تاکوو داڕێژەکە ناچار بکرێ هەموو داڕێژەکانی تێبینی پێشەکییەکان پشتگوێ بخات. ئێستا من تاگی noincludeم لەسەر ئەو سێ تێبینییە داناوە لە ناوەڕۆکی وتارەکە کە داڕێژەکەی وتارە هەڵبژێردراوەکان بەکاری دەهێنێ بۆ هێنانی پێشەکی، بەڵام ئەمە چارەسەرێکی دائیمی و باش نییە. کێشەی هەڵەی kurdish-alpha بە تەواوی شتێکی ترە پەیوەندی بە دەستکارییەکەی ئارامەوە هەیە لە [[د:تێبینییەکان]]. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٨:٣٣، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>inq06fy57q5tjvlucf48ce7zlrpv8wo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581283</id>
      <parentid>1581280</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T19:18:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* تێبینییەکان */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1581283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4337" sha1="oc5ib9d8bj6kgg1x8iknw6i6gxqwda9" xml:space="preserve">== تێبینییەکان ==

سڵاو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] کاتێک ئەو پەڕەیە وەک ھەڵبژێردراو دەچێتە پەڕەی دەستپێکی ویکیپیدیا ئەوە تێبینییەکانی کێشە ساز دەکەن؛ ئێستا لە پەڕەی دەستپێکی ویکپیدیادا سێ تێبینییەکەی سەرەتای ئەو وتارە کەوتوونەتە خوارەوەی پەڕەی دەستپێکی ویکی. تکایە ئەگەر دەتوانی بیانشارەوە با تێبینییەکانیش وەک سەرچاوەکان لە پەڕەی دەستپێکدا نیشان نەدرێن. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:١٤، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:ھەڵەیەکی ژێدەریش لە خوارەوە نیشان دەدرێ، ئەویش زیادییە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:١٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] &lt;s&gt;دەستخۆش بۆ ئاگادارییەکە. چاکم کردووە و ئێستا ئەبێت نەمابێت.&lt;/s&gt; &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٨:٠١، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::{{و|Aram}} پێش ئەوەی هیچ بکرێ سەرنجی [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=داڕێژە:تێبینییەکان&amp;oldid=1051105 ئەم وەشانەم دا کە جەنابتان کارتان لەسەر کردبوو]. پێشووتر سەرنجم نەدابوو ئەم کێشەیە هەبووبێ. ڕەنگە کێشەی مەسەلەی ئلەفوبێی کوردی کە لە بنی پەڕەی دەستپێکە هی ئەمە بێ. پێم سەیرە تێبینییەکان لە دەرەوەی پەڕەکە دەر ئەکەون ئەسڵەن. ئەزانن بۆوایە؟--&amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٨:١٢، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] کێشەکە ئەوەیە کە لەم وتارە [[د:تێبینی]] لە دەستپێکی وتارەکە بەکارهاتووە، ئەو داڕێژەیەی کورتەی وتارەکە دەهێنێ، [[د:Transclude lead excerpt]]، داڕێژەکانی تێبینی پشتگوێ ناخات. ڕەنگە ئەمە نوێکردنەوەیەکی بوێ تاکوو داڕێژەکە ناچار بکرێ هەموو داڕێژەکانی تێبینی پێشەکییەکان پشتگوێ بخات. ئێستا من تاگی noincludeم لەسەر ئەو سێ تێبینییە داناوە لە ناوەڕۆکی وتارەکە کە داڕێژەکەی وتارە هەڵبژێردراوەکان بەکاری دەهێنێ بۆ هێنانی پێشەکی، بەڵام ئەمە چارەسەرێکی دائیمی و باش نییە. کێشەی هەڵەی kurdish-alpha بە تەواوی شتێکی ترە پەیوەندی بە دەستکارییەکەی ئارامەوە هەیە لە [[د:تێبینییەکان]]. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٨:٣٣، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] زۆر باشە، کێشە نییە، سپاس بۆ ئێوەش. ئینشاڵڵا کاک ئارام کاتێک سەرێکی ئێرەی دایەوە ئەوە چارەسەری دەکات. بەڕاستی ویکیپیدیای بێ ئارام وەک شارێکی بێ شەقامی لێھاتووە:) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:١٨، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>oc5ib9d8bj6kgg1x8iknw6i6gxqwda9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان</title>
    <ns>1</ns>
    <id>295446</id>
    <revision>
      <id>1581237</id>
      <parentid>1581100</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T16:00:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <comment>/* دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە */ بەشی نوێ</comment>
      <origin>1581237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6068" sha1="4jj9wihionhna9s0k19le0zi37pj9n4" xml:space="preserve">== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە ==

بەهیچ جۆرێک  لەگەڵ ئەو ڕەخنانە نیم 
هیچ مانای نیە وتارێکم نوستوە تەواوی بنەما زانستیەکان لەخۆدەگرێت هەچی ڕاست دەبێتەوە تاگێکی سڕینەوەی لێدەدات ئاخر هەر مەسەلە ئەوەیە بەسەدان هەزار وتار دەسوڕرێنەوە و ڕێژەی وتارە کوردیەکان هەر کەمدەکات گرفتیچیە؟ ناوە ناوە تاگێکی سەخیفی سڕینەوەی لێدەدرێت! مرۆڤی دڵسۆز دەگاتەو ئەو بڕوایەی زۆربەی ئەوانەی تاگی سڕینەوە لە وتارەکان دەدەن بەکرێگیراوی نئتی تورکن کار دەکەن بۆ لاتەپاندنی وتار و فەرهەنگی کوردی بەدەر لەوە هیچ پاساوێکیتر هەڵناگرێت
ژمارەی تاگەکانی سڕینەوە لە ویکیپیدیا چەندین جار لە ژمارەی وتارەکان زیاترە
نازانم کابرا ژمارەی تاگەکانی سڕینەوە کە لە وتاری خەڵکی دەدات هەزاران هێندەی ژمارەی وتارەکاسنی زیاترن ئاخر کورد لە جێگەیەک دەسەڵاتی دوو کلیکی هەبێت نازانم بۆ بەڕاستو چەپدا دەست دەکات بە خراپەکاری و تێکدان تف هەی لەو ئەخلاق و ڕەوشتە ناشرینە
وتارێکم زیاتر لە 200 جار نوسیوە ئیدت نوسین دیلێت نوسینەوە دیلێت نوسینەوە دیلێت نوسینەوە دیلێت بە دەیان تایپو ناونیشان و ناوەرۆکی جیاواز نوسیومە ڕێگە نادەن ئەو وتارە بڵاو ببێتەوە لەو ویکی پیدیایە ئەوانەی بە کوردی دەنوسن و دژە کوردن زۆربەیان لەمیتی تورک سەخیفترن بەرامبەر بە زمانی کوردی
ئینسان کە چاوی بەو بێ ڕێزیانە دەکەوێت دەگاتە ئەو قەناعەتەی تف لەکوردبوونیش بکات یەعنی چێ مەوقیفی نیشتیمان فرۆشەکان لە مەوقیفی دڵسۆزەکان مسەیتەر ترە تف هەی

هەزاران دێڕم نوسیوە لەسەر یەک بابەت زیاتر لە 200 جار ئیدتو دیلێتمکردوە لەسەر تاگی سڕینەوەی خێرا تف لە ویکی پیدیا تف لە خەڵکی بیویژدان و زمان فرۆش و نیشتیمان فرۆش و دایک فرۆش
تا ئێسا دوو ئەوەندەی وتارەکە دێڕی ناڕەزایی سڕینەوەی خێرام نوسیوە
بەنەفرتەتبن خۆ ڕیکلام بۆ کۆمپانیای بیپسی کۆلاناکەم وتارێکم نوسیوە لێگەڕێن بابڵاو ببێتەوە
تف لە دامەزرینەرانی وکی پیدیا
تف لەو سیاسەتەی کە بۆ سنوردارکردنی زانیاریەکان و بیرتەسکی بەکاردەهێنرێت
تف لە سنوردارکردنی نناڕەوا
تف لە تاگی سڕینەوەی خێرا
تف لەو ئازاردانی مرۆڤ
تف لە بێویژدانی هەموو بەکرێگیراوەکانی ناو ویکیپێدیا 
مەرجنیە تۆ لەوانبیت بەڵام وەک میت بیردەکەیتەوە 


بیسڕەوە مادام دڵت بەوە ئاو دەخواتەوە بیسڕەوقە 
تف [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٠:٣٢، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:https://ckb.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C_%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86
:https://ckb.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86
:فەرموو گرفتیان چیە؟ هیچ!!!!!!!!  تەنها کۆمەڵێک کەس بە هەواو ئارەزەوی خۆیان دێن تاگیکی سەخی لێدەدەن و سەدان سەعات کارکردنی کەسانی وەک من لە پشتی شاشە سفردەکەنەوە ئەو کەسانە هەمان ئەوانەن کە تۆڕە کۆمەڵایەتیەکانیشیان وەک سەگ گڵاو کردووە 
:بەڵام سەردەمەکە....... [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٠:٣٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە ==

ناڕەزایی زۆرتوندم هەیە بەرامبەر ئەو تاکە من بەجۆرێک لە بێڕێزیکردن بە خوێنەر و بەکارهێنەری لە قەڵەم دەدەم
لەبەر ئەوەی هەموو پیوەرەکانی ویکی پیدیای تێدایە
ئەو تاگە تەنها شەرفرۆشتنە
بێڕێزیە
ڕێگریە لەوەی کە خوێنەری کورد دەستی بە زانیاریە زۆر دەگمەنەکان بگات
تکایە تۆ هەر کەسێکی ئەو تاگەتداناوە یان تاگەکە لاببە یان بەنەفرەتبی یەکسەر دیلێتی بکە
پیدەچێ ئەمن بەبەلاش سەری خۆم بۆ ئەو میللەتە داماوە بێشێنم

هەموو وتارەکانی من ناگەنە 4 لاپەڕەی ئەی فۆڕ تائێستا زیاتر لە 10 لاپەڕەم تێکستی ناڕەزایی نوسیوە
بەڕاستی ماندوکەر و بیزارکەرن من بەڕاستی ئرە پڕە لە خەڵکی دەرون نەخۆشی مسەقەفــــــــــــــــ
من چەندین جار داوام لێکراوە ئەو ئەرکە لەئەستۆبگرم ئەگەرنا بەڕاستی ئێرە پڕە لە بێڕێزی...... [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٦:٠٠، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>4jj9wihionhna9s0k19le0zi37pj9n4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581246</id>
      <parentid>1581237</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T16:14:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1581246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8144" sha1="ccxsd9wwlgwvnz0av62r1tukphquwke" xml:space="preserve">== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە ==

بەهیچ جۆرێک  لەگەڵ ئەو ڕەخنانە نیم 
هیچ مانای نیە وتارێکم نوستوە تەواوی بنەما زانستیەکان لەخۆدەگرێت هەچی ڕاست دەبێتەوە تاگێکی سڕینەوەی لێدەدات ئاخر هەر مەسەلە ئەوەیە بەسەدان هەزار وتار دەسوڕرێنەوە و ڕێژەی وتارە کوردیەکان هەر کەمدەکات گرفتیچیە؟ ناوە ناوە تاگێکی سەخیفی سڕینەوەی لێدەدرێت! مرۆڤی دڵسۆز دەگاتەو ئەو بڕوایەی زۆربەی ئەوانەی تاگی سڕینەوە لە وتارەکان دەدەن بەکرێگیراوی نئتی تورکن کار دەکەن بۆ لاتەپاندنی وتار و فەرهەنگی کوردی بەدەر لەوە هیچ پاساوێکیتر هەڵناگرێت
ژمارەی تاگەکانی سڕینەوە لە ویکیپیدیا چەندین جار لە ژمارەی وتارەکان زیاترە
نازانم کابرا ژمارەی تاگەکانی سڕینەوە کە لە وتاری خەڵکی دەدات هەزاران هێندەی ژمارەی وتارەکاسنی زیاترن ئاخر کورد لە جێگەیەک دەسەڵاتی دوو کلیکی هەبێت نازانم بۆ بەڕاستو چەپدا دەست دەکات بە خراپەکاری و تێکدان تف هەی لەو ئەخلاق و ڕەوشتە ناشرینە
وتارێکم زیاتر لە 200 جار نوسیوە ئیدت نوسین دیلێت نوسینەوە دیلێت نوسینەوە دیلێت نوسینەوە دیلێت بە دەیان تایپو ناونیشان و ناوەرۆکی جیاواز نوسیومە ڕێگە نادەن ئەو وتارە بڵاو ببێتەوە لەو ویکی پیدیایە ئەوانەی بە کوردی دەنوسن و دژە کوردن زۆربەیان لەمیتی تورک سەخیفترن بەرامبەر بە زمانی کوردی
ئینسان کە چاوی بەو بێ ڕێزیانە دەکەوێت دەگاتە ئەو قەناعەتەی تف لەکوردبوونیش بکات یەعنی چێ مەوقیفی نیشتیمان فرۆشەکان لە مەوقیفی دڵسۆزەکان مسەیتەر ترە تف هەی

هەزاران دێڕم نوسیوە لەسەر یەک بابەت زیاتر لە 200 جار ئیدتو دیلێتمکردوە لەسەر تاگی سڕینەوەی خێرا تف لە ویکی پیدیا تف لە خەڵکی بیویژدان و زمان فرۆش و نیشتیمان فرۆش و دایک فرۆش
تا ئێسا دوو ئەوەندەی وتارەکە دێڕی ناڕەزایی سڕینەوەی خێرام نوسیوە
بەنەفرتەتبن خۆ ڕیکلام بۆ کۆمپانیای بیپسی کۆلاناکەم وتارێکم نوسیوە لێگەڕێن بابڵاو ببێتەوە
تف لە دامەزرینەرانی وکی پیدیا
تف لەو سیاسەتەی کە بۆ سنوردارکردنی زانیاریەکان و بیرتەسکی بەکاردەهێنرێت
تف لە سنوردارکردنی نناڕەوا
تف لە تاگی سڕینەوەی خێرا
تف لەو ئازاردانی مرۆڤ
تف لە بێویژدانی هەموو بەکرێگیراوەکانی ناو ویکیپێدیا 
مەرجنیە تۆ لەوانبیت بەڵام وەک میت بیردەکەیتەوە 


بیسڕەوە مادام دڵت بەوە ئاو دەخواتەوە بیسڕەوقە 
تف [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٠:٣٢، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:https://ckb.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C_%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86
:https://ckb.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86
:فەرموو گرفتیان چیە؟ هیچ!!!!!!!!  تەنها کۆمەڵێک کەس بە هەواو ئارەزەوی خۆیان دێن تاگیکی سەخی لێدەدەن و سەدان سەعات کارکردنی کەسانی وەک من لە پشتی شاشە سفردەکەنەوە ئەو کەسانە هەمان ئەوانەن کە تۆڕە کۆمەڵایەتیەکانیشیان وەک سەگ گڵاو کردووە 
:بەڵام سەردەمەکە....... [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٠:٣٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ئارام بە، لێرە بەپێی یاساکان و دوور لە ھەست و سۆز دەجووڵێینەوە؛ ویکیپیدیاش یاسای تایبەت بەخۆی ھەن و جیاوازیی نییە کام زمانەی بێ. لە ھەر ویکیپیدیایەک بچیت بۆ لۆگۆی کۆلێژێک وتار ساز بکەیت یەکسەر دەسڕدرێتەوە. سەیری [[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]] بکە؛ لەبیرت بێ لێرە ھیچمان یەکتر ناناسین و کێشەمان لەگەڵ یەکتری نییە، ھۆکارەکە زۆر ئاسانترە لەوەی کە تۆ بیری لێ دەکەیتەوە، نە کێشەی کەسییە و نە ئەوەی دژی بەشدارییەکانی تۆ بین. وتارەکەش گرنگ نییە ھی لۆگۆی کۆلێژێکی سەربازیی کوردستان بێ یان لۆگۆی کۆلێژێکی ئەمریکی؛ مادام بەپێی یاساکان بایەخی نییە دەسڕدرێتەوە، مەگەر ئەوەیکە لۆگۆیەکی زۆر ناسراو بێ، ئێستا بەڕای تۆ کێ لە گووگڵ سێرچ دەکا بنووسێ ئاڕم یان لۆگۆی کۆلێژی ئەرکان؟ دواتر ئێمە بڕیارمان داوە لەجیاتی پڕکردنی وتاری بێسوود کار لەسەر کوالیتیی باشتر بکەین و بەم پێیە ژمارەی وتارەکان ببینە سەرتر، ئەگەرنا بە یەک سەعات لە ڕێگەی بۆتەوە دەتوانین ژمارەی وتارەکانی ئێرە بگەیێنینە زیاتر لە ملیۆنێک! بۆ خزمەتکردنی کوردایەتیش زۆر ڕێگەی تر و باشتر و بەسوودتر ھەن لەجیاتی سازکردنی ئەو وتارەی ئێستا! ھیوادارم تێگەیشتبیت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:١٤، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە ==

ناڕەزایی زۆرتوندم هەیە بەرامبەر ئەو تاکە من بەجۆرێک لە بێڕێزیکردن بە خوێنەر و بەکارهێنەری لە قەڵەم دەدەم
لەبەر ئەوەی هەموو پیوەرەکانی ویکی پیدیای تێدایە
ئەو تاگە تەنها شەرفرۆشتنە
بێڕێزیە
ڕێگریە لەوەی کە خوێنەری کورد دەستی بە زانیاریە زۆر دەگمەنەکان بگات
تکایە تۆ هەر کەسێکی ئەو تاگەتداناوە یان تاگەکە لاببە یان بەنەفرەتبی یەکسەر دیلێتی بکە
پیدەچێ ئەمن بەبەلاش سەری خۆم بۆ ئەو میللەتە داماوە بێشێنم

هەموو وتارەکانی من ناگەنە 4 لاپەڕەی ئەی فۆڕ تائێستا زیاتر لە 10 لاپەڕەم تێکستی ناڕەزایی نوسیوە
بەڕاستی ماندوکەر و بیزارکەرن من بەڕاستی ئرە پڕە لە خەڵکی دەرون نەخۆشی مسەقەفــــــــــــــــ
من چەندین جار داوام لێکراوە ئەو ئەرکە لەئەستۆبگرم ئەگەرنا بەڕاستی ئێرە پڕە لە بێڕێزی...... [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٦:٠٠، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>ccxsd9wwlgwvnz0av62r1tukphquwke</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581247</id>
      <parentid>1581246</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T16:20:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە 2 */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1581247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9145" sha1="3m89pqygod995hub4f0s3izjg25iv1e" xml:space="preserve">== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە ==

بەهیچ جۆرێک  لەگەڵ ئەو ڕەخنانە نیم 
هیچ مانای نیە وتارێکم نوستوە تەواوی بنەما زانستیەکان لەخۆدەگرێت هەچی ڕاست دەبێتەوە تاگێکی سڕینەوەی لێدەدات ئاخر هەر مەسەلە ئەوەیە بەسەدان هەزار وتار دەسوڕرێنەوە و ڕێژەی وتارە کوردیەکان هەر کەمدەکات گرفتیچیە؟ ناوە ناوە تاگێکی سەخیفی سڕینەوەی لێدەدرێت! مرۆڤی دڵسۆز دەگاتەو ئەو بڕوایەی زۆربەی ئەوانەی تاگی سڕینەوە لە وتارەکان دەدەن بەکرێگیراوی نئتی تورکن کار دەکەن بۆ لاتەپاندنی وتار و فەرهەنگی کوردی بەدەر لەوە هیچ پاساوێکیتر هەڵناگرێت
ژمارەی تاگەکانی سڕینەوە لە ویکیپیدیا چەندین جار لە ژمارەی وتارەکان زیاترە
نازانم کابرا ژمارەی تاگەکانی سڕینەوە کە لە وتاری خەڵکی دەدات هەزاران هێندەی ژمارەی وتارەکاسنی زیاترن ئاخر کورد لە جێگەیەک دەسەڵاتی دوو کلیکی هەبێت نازانم بۆ بەڕاستو چەپدا دەست دەکات بە خراپەکاری و تێکدان تف هەی لەو ئەخلاق و ڕەوشتە ناشرینە
وتارێکم زیاتر لە 200 جار نوسیوە ئیدت نوسین دیلێت نوسینەوە دیلێت نوسینەوە دیلێت نوسینەوە دیلێت بە دەیان تایپو ناونیشان و ناوەرۆکی جیاواز نوسیومە ڕێگە نادەن ئەو وتارە بڵاو ببێتەوە لەو ویکی پیدیایە ئەوانەی بە کوردی دەنوسن و دژە کوردن زۆربەیان لەمیتی تورک سەخیفترن بەرامبەر بە زمانی کوردی
ئینسان کە چاوی بەو بێ ڕێزیانە دەکەوێت دەگاتە ئەو قەناعەتەی تف لەکوردبوونیش بکات یەعنی چێ مەوقیفی نیشتیمان فرۆشەکان لە مەوقیفی دڵسۆزەکان مسەیتەر ترە تف هەی

هەزاران دێڕم نوسیوە لەسەر یەک بابەت زیاتر لە 200 جار ئیدتو دیلێتمکردوە لەسەر تاگی سڕینەوەی خێرا تف لە ویکی پیدیا تف لە خەڵکی بیویژدان و زمان فرۆش و نیشتیمان فرۆش و دایک فرۆش
تا ئێسا دوو ئەوەندەی وتارەکە دێڕی ناڕەزایی سڕینەوەی خێرام نوسیوە
بەنەفرتەتبن خۆ ڕیکلام بۆ کۆمپانیای بیپسی کۆلاناکەم وتارێکم نوسیوە لێگەڕێن بابڵاو ببێتەوە
تف لە دامەزرینەرانی وکی پیدیا
تف لەو سیاسەتەی کە بۆ سنوردارکردنی زانیاریەکان و بیرتەسکی بەکاردەهێنرێت
تف لە سنوردارکردنی نناڕەوا
تف لە تاگی سڕینەوەی خێرا
تف لەو ئازاردانی مرۆڤ
تف لە بێویژدانی هەموو بەکرێگیراوەکانی ناو ویکیپێدیا 
مەرجنیە تۆ لەوانبیت بەڵام وەک میت بیردەکەیتەوە 


بیسڕەوە مادام دڵت بەوە ئاو دەخواتەوە بیسڕەوقە 
تف [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٠:٣٢، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:https://ckb.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C_%D8%A6%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86
:https://ckb.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D9%86
:فەرموو گرفتیان چیە؟ هیچ!!!!!!!!  تەنها کۆمەڵێک کەس بە هەواو ئارەزەوی خۆیان دێن تاگیکی سەخی لێدەدەن و سەدان سەعات کارکردنی کەسانی وەک من لە پشتی شاشە سفردەکەنەوە ئەو کەسانە هەمان ئەوانەن کە تۆڕە کۆمەڵایەتیەکانیشیان وەک سەگ گڵاو کردووە 
:بەڵام سەردەمەکە....... [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٠:٣٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ئارام بە، لێرە بەپێی یاساکان و دوور لە ھەست و سۆز دەجووڵێینەوە؛ ویکیپیدیاش یاسای تایبەت بەخۆی ھەن و جیاوازیی نییە کام زمانەی بێ. لە ھەر ویکیپیدیایەک بچیت بۆ لۆگۆی کۆلێژێک وتار ساز بکەیت یەکسەر دەسڕدرێتەوە. سەیری [[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]] بکە؛ لەبیرت بێ لێرە ھیچمان یەکتر ناناسین و کێشەمان لەگەڵ یەکتری نییە، ھۆکارەکە زۆر ئاسانترە لەوەی کە تۆ بیری لێ دەکەیتەوە، نە کێشەی کەسییە و نە ئەوەی دژی بەشدارییەکانی تۆ بین. وتارەکەش گرنگ نییە ھی لۆگۆی کۆلێژێکی سەربازیی کوردستان بێ یان لۆگۆی کۆلێژێکی ئەمریکی؛ مادام بەپێی یاساکان بایەخی نییە دەسڕدرێتەوە، مەگەر ئەوەیکە لۆگۆیەکی زۆر ناسراو بێ، ئێستا بەڕای تۆ کێ لە گووگڵ سێرچ دەکا بنووسێ ئاڕم یان لۆگۆی کۆلێژی ئەرکان؟ دواتر ئێمە بڕیارمان داوە لەجیاتی پڕکردنی وتاری بێسوود کار لەسەر کوالیتیی باشتر بکەین و بەم پێیە ژمارەی وتارەکان ببینە سەرتر، ئەگەرنا بە یەک سەعات لە ڕێگەی بۆتەوە دەتوانین ژمارەی وتارەکانی ئێرە بگەیێنینە زیاتر لە ملیۆنێک! بۆ خزمەتکردنی کوردایەتیش زۆر ڕێگەی تر و باشتر و بەسوودتر ھەن لەجیاتی سازکردنی ئەو وتارەی ئێستا! ھیوادارم تێگەیشتبیت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:١٤، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە ==

ناڕەزایی زۆرتوندم هەیە بەرامبەر ئەو تاکە من بەجۆرێک لە بێڕێزیکردن بە خوێنەر و بەکارهێنەری لە قەڵەم دەدەم
لەبەر ئەوەی هەموو پیوەرەکانی ویکی پیدیای تێدایە
ئەو تاگە تەنها شەرفرۆشتنە
بێڕێزیە
ڕێگریە لەوەی کە خوێنەری کورد دەستی بە زانیاریە زۆر دەگمەنەکان بگات
تکایە تۆ هەر کەسێکی ئەو تاگەتداناوە یان تاگەکە لاببە یان بەنەفرەتبی یەکسەر دیلێتی بکە
پیدەچێ ئەمن بەبەلاش سەری خۆم بۆ ئەو میللەتە داماوە بێشێنم

هەموو وتارەکانی من ناگەنە 4 لاپەڕەی ئەی فۆڕ تائێستا زیاتر لە 10 لاپەڕەم تێکستی ناڕەزایی نوسیوە
بەڕاستی ماندوکەر و بیزارکەرن من بەڕاستی ئرە پڕە لە خەڵکی دەرون نەخۆشی مسەقەفــــــــــــــــ
من چەندین جار داوام لێکراوە ئەو ئەرکە لەئەستۆبگرم ئەگەرنا بەڕاستی ئێرە پڕە لە بێڕێزی...... [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٦:٠٠، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] [[ویکیپیدیا:پەلاماری کەسی قەدەغەیە|پەلاماری کەسی قەدەغەیە]]. لەو ساڵەیدا بەشداریت ھەبووە چەندین کەس تاگی سڕینەوەیان لە وتارەکانت داوە کە زۆربەشیان بەجێ بوون، ھەر ئەو جۆرەی وتم کەس کێشەی کەسی لەگەڵت نییە و پێی خۆش نییە کارەکانت پووچەڵ بکات؛ بەڵام ئەو جۆرە وتارانەب وەک ئەمە بەتەواوی شایەنی سڕینەوەن. ویکیپیدیا بەپێی یاسا و ڕێساکانی خۆی دەچێتە پێش، نەک بە ھەست و سۆزی من و تۆ یان کەسێکی تر. بەگشتی زۆر بە ھەڵە لە ویکیپیدیا تێگەیشتوویت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٢٠، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>3m89pqygod995hub4f0s3izjg25iv1e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295462</id>
    <revision>
      <id>1581220</id>
      <timestamp>2026-05-05T13:18:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SanoKurdishS</username>
        <id>76149</id>
      </contributor>
      <comment>هەندی شتی پێویست</comment>
      <origin>1581220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4469" sha1="njxdx8yrpxpbjhp7dfmj5fwbso6kx02" xml:space="preserve">'''لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز''' (بە ئەڵمانی: ''Kaukasische-Mohammedanische Legion'') یەکەیەکی سەربازیی وێرماخت بوو لە سوپای ئەڵمانیای نازی، کە لە ساڵی ١٩٤٢ و لە چوارچێوەی ستراتیژی «لێژیۆنە ڕۆژهەڵاتییەکان» (Ostlegionen) بۆ بەشداریکردن لە جەنگی جیهانیی دووەمدا دامەزرا. ئەم هێزە لە بنەڕەتدا لە خۆبەخشانی موسڵمانی ناوچەکانی کافکاز و دەوروبەری پێکهاتبوو، کە کۆمەڵێک نەتەوەی جیاوازی لەخۆ دەگرت، لەوانە: ئەبخازییەکان، چەرکەسییەکان، بەلقارییەکان، کاراچاییەکان، چیچانییەکان، ئینگووشییەکان، کوردەکان، تاڵشییەکان، ئۆستییەکان و هەروەها نوێنەرانی گەلانی جیاوازی داغستان. ئامانجی سەرەکیی ئەم یەکەیە بەکارهێنانیان بوو لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژهەڵات دژی سوپای سۆڤیەت، لەو کاتەی ئەڵمانیای نازی هەوڵیدا سوود لە دژایەتیی نێوان گەلانی ئەو ناوچانە و دەسەڵاتی سۆڤیەت لەو سەردەمەدا ببینێت.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Hillinger |first=Michael G. |last2=Hoffmann |first2=Joachim |date=1976-12 |title=Die Ostlegionen, 1941-1943: Turkotataren, Kaukasier und Wolgafinnen im deutschen Heer |url=https://doi.org/10.2307/1853021 |journal=The American Historical Review |volume=81 |issue=5 |pages=1155 |doi=10.2307/1853021 |issn=0002-8762}}&lt;/ref&gt;

=== دروستبوون و ئامانجەکانی دامەزراندن ===
دوای دەستپێکردنی «ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا» و هێرشی ئەڵمانیای نازی بۆ سەر یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٤١، سوپای ئەڵمانیا (وێرماخت) لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژهەڵاتدا ڕووبەڕووی پێویستییەکی زۆری هێزی مرۆیی بووەوە. بۆ پڕکردنەوەی ئەم کەلێنە، فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا ستراتیژییەکی نوێی لەژێر ناوی «لێژیۆنە ڕۆژهەڵاتییەکان» (Ostlegionen) پەیڕەو کرد. ئامانجی سەرەکی لەم ستراتیژییە، ڕێکخستنی ئەو سەرباز و دیلانە بوو کە لە نەتەوە غەیرە ڕووسییەکانی ناو یەکێتیی سۆڤیەتەوە هاتبوون. ئەڵمانییەکان هەوڵیاندا دژایەتییە مێژوویی و سیاسییەکانی نێوان گەلانی کافکاز و دەسەڵاتی کۆمۆنیستی سۆڤیەت بەکاربهێنن. ئەوان بە بەڵێنی &quot;ئازادیی نەتەوەیی&quot;، هەوڵیاندا متمانەی گەلانی ناوچەکە بۆ لای خۆیان ڕابکێشن. دروستکردنی ئەم هێزانە بەشێک بوو لە شەڕی دەروونی بۆ لاوازکردنی ورەی سوپای سووری سۆڤیەت؛ نیشاندانی ئەوەی کە نەتەوەکانی ناو سۆڤیەت پشتگیری لە سیستەمی کۆمۆنیستی ناکەن. پڕۆسەی پەیوەندیکردن بەم لێژیۆنەوە، تێکەڵەیەک بوو لە خۆبەخشین و ناچاری. زۆربەی ئەو کەسانەی پەیوەندییان بەم هێزەوە کرد، یان لەنێو کەمپی دیلەکانی جەنگدا بوون و بۆ ڕزگاربوون لە بارودۆخی دژواری زیندانەکان پەیوەندییان کرد، یان بە هیوای ئەوە بوون کە لە ڕێگەی ئەم هێزەوە بتوانن ماف و ئازادی بۆ نەتەوەکانیان دەستەبەر بکەن. ئەم یەکانە سەرەتا لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی ئەڵمانیا لە پۆڵەندا ڕاهێنانی سەربازییان پێکرا و دواتر ڕەوانەی بەرەکانی جەنگ کران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |title=7 Shoulder-to-Shoulder with the German Armed Forces, January 1944–December 1944 |date=2012-12-31 |work=To Walk with the Devil |pages=141–168 |url=https://doi.org/10.3138/9781442694552-012 |access-date=2026-05-05 |publisher=University of Toronto Press}}&lt;/ref&gt;

====== چالاکییە سەربازییەکانی ======</text>
      <sha1>njxdx8yrpxpbjhp7dfmj5fwbso6kx02</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581221</id>
      <parentid>1581220</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T13:25:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SanoKurdishS</username>
        <id>76149</id>
      </contributor>
      <comment>وێنەی لۆگۆی هێزەکەم زیاد کرد</comment>
      <origin>1581221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4729" sha1="48w3xn5z8ne120rh1qlqeno2nxyrzxo" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Flag of the Bergkaukasien Legion.svg|alt=نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز لە سەردەمی جەنگی جیهانیی دووەمدا|وێنۆک|نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز]]
'''لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز''' (بە ئەڵمانی: ''Kaukasische-Mohammedanische Legion'') یەکەیەکی سەربازیی وێرماخت بوو لە سوپای ئەڵمانیای نازی، کە لە ساڵی ١٩٤٢ و لە چوارچێوەی ستراتیژی «لێژیۆنە ڕۆژهەڵاتییەکان» (Ostlegionen) بۆ بەشداریکردن لە جەنگی جیهانیی دووەمدا دامەزرا. ئەم هێزە لە بنەڕەتدا لە خۆبەخشانی موسڵمانی ناوچەکانی کافکاز و دەوروبەری پێکهاتبوو، کە کۆمەڵێک نەتەوەی جیاوازی لەخۆ دەگرت، لەوانە: ئەبخازییەکان، چەرکەسییەکان، بەلقارییەکان، کاراچاییەکان، چیچانییەکان، ئینگووشییەکان، کوردەکان، تاڵشییەکان، ئۆستییەکان و هەروەها نوێنەرانی گەلانی جیاوازی داغستان. ئامانجی سەرەکیی ئەم یەکەیە بەکارهێنانیان بوو لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژهەڵات دژی سوپای سۆڤیەت، لەو کاتەی ئەڵمانیای نازی هەوڵیدا سوود لە دژایەتیی نێوان گەلانی ئەو ناوچانە و دەسەڵاتی سۆڤیەت لەو سەردەمەدا ببینێت.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Hillinger |first=Michael G. |last2=Hoffmann |first2=Joachim |date=1976-12 |title=Die Ostlegionen, 1941-1943: Turkotataren, Kaukasier und Wolgafinnen im deutschen Heer |url=https://doi.org/10.2307/1853021 |journal=The American Historical Review |volume=81 |issue=5 |pages=1155 |doi=10.2307/1853021 |issn=0002-8762}}&lt;/ref&gt;
 دروستبوون و ئامانجەکانی دامەزراندن
دوای دەستپێکردنی «ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا» و هێرشی ئەڵمانیای نازی بۆ سەر یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٤١، سوپای ئەڵمانیا (وێرماخت) لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژهەڵاتدا ڕووبەڕووی پێویستییەکی زۆری هێزی مرۆیی بووەوە. بۆ پڕکردنەوەی ئەم کەلێنە، فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا ستراتیژییەکی نوێی لەژێر ناوی «لێژیۆنە ڕۆژهەڵاتییەکان» (Ostlegionen) پەیڕەو کرد. ئامانجی سەرەکی لەم ستراتیژییە، ڕێکخستنی ئەو سەرباز و دیلانە بوو کە لە نەتەوە غەیرە ڕووسییەکانی ناو یەکێتیی سۆڤیەتەوە هاتبوون. ئەڵمانییەکان هەوڵیاندا دژایەتییە مێژوویی و سیاسییەکانی نێوان گەلانی کافکاز و دەسەڵاتی کۆمۆنیستی سۆڤیەت بەکاربهێنن. ئەوان بە بەڵێنی &quot;ئازادیی نەتەوەیی&quot;، هەوڵیاندا متمانەی گەلانی ناوچەکە بۆ لای خۆیان ڕابکێشن. دروستکردنی ئەم هێزانە بەشێک بوو لە شەڕی دەروونی بۆ لاوازکردنی ورەی سوپای سووری سۆڤیەت؛ نیشاندانی ئەوەی کە نەتەوەکانی ناو سۆڤیەت پشتگیری لە سیستەمی کۆمۆنیستی ناکەن. پڕۆسەی پەیوەندیکردن بەم لێژیۆنەوە، تێکەڵەیەک بوو لە خۆبەخشین و ناچاری. زۆربەی ئەو کەسانەی پەیوەندییان بەم هێزەوە کرد، یان لەنێو کەمپی دیلەکانی جەنگدا بوون و بۆ ڕزگاربوون لە بارودۆخی دژواری زیندانەکان پەیوەندییان کرد، یان بە هیوای ئەوە بوون کە لە ڕێگەی ئەم هێزەوە بتوانن ماف و ئازادی بۆ نەتەوەکانیان دەستەبەر بکەن. ئەم یەکانە سەرەتا لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی ئەڵمانیا لە پۆڵەندا ڕاهێنانی سەربازییان پێکرا و دواتر ڕەوانەی بەرەکانی جەنگ کران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |title=7 Shoulder-to-Shoulder with the German Armed Forces, January 1944–December 1944 |date=2012-12-31 |work=To Walk with the Devil |pages=141–168 |url=https://doi.org/10.3138/9781442694552-012 |access-date=2026-05-05 |publisher=University of Toronto Press}}&lt;/ref&gt;
 چالاکییە سەربازییەکانی</text>
      <sha1>48w3xn5z8ne120rh1qlqeno2nxyrzxo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581223</id>
      <parentid>1581221</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T13:28:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SanoKurdishS</username>
        <id>76149</id>
      </contributor>
      <comment>چەند شتێکی تری پێویستم زیاد کرد بۆی خوێنەر بە باشی تێ بگا</comment>
      <origin>1581223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8508" sha1="dk66j7zplm84nw7x972t5lprcxx0nv3" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Flag of the Bergkaukasien Legion.svg|alt=نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز لە سەردەمی جەنگی جیهانیی دووەمدا|وێنۆک|نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز]]
'''لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز''' (بە ئەڵمانی: ''Kaukasische-Mohammedanische Legion'') یەکەیەکی سەربازیی وێرماخت بوو لە سوپای ئەڵمانیای نازی، کە لە ساڵی ١٩٤٢ و لە چوارچێوەی ستراتیژی «لێژیۆنە ڕۆژهەڵاتییەکان» (Ostlegionen) بۆ بەشداریکردن لە جەنگی جیهانیی دووەمدا دامەزرا. ئەم هێزە لە بنەڕەتدا لە خۆبەخشانی موسڵمانی ناوچەکانی کافکاز و دەوروبەری پێکهاتبوو، کە کۆمەڵێک نەتەوەی جیاوازی لەخۆ دەگرت، لەوانە: ئەبخازییەکان، چەرکەسییەکان، بەلقارییەکان، کاراچاییەکان، چیچانییەکان، ئینگووشییەکان، کوردەکان، تاڵشییەکان، ئۆستییەکان و هەروەها نوێنەرانی گەلانی جیاوازی داغستان. ئامانجی سەرەکیی ئەم یەکەیە بەکارهێنانیان بوو لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژهەڵات دژی سوپای سۆڤیەت، لەو کاتەی ئەڵمانیای نازی هەوڵیدا سوود لە دژایەتیی نێوان گەلانی ئەو ناوچانە و دەسەڵاتی سۆڤیەت لەو سەردەمەدا ببینێت.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Hillinger |first=Michael G. |last2=Hoffmann |first2=Joachim |date=1976-12 |title=Die Ostlegionen, 1941-1943: Turkotataren, Kaukasier und Wolgafinnen im deutschen Heer |url=https://doi.org/10.2307/1853021 |journal=The American Historical Review |volume=81 |issue=5 |pages=1155 |doi=10.2307/1853021 |issn=0002-8762}}&lt;/ref&gt;
 دروستبوون و ئامانجەکانی دامەزراندن
دوای دەستپێکردنی «ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا» و هێرشی ئەڵمانیای نازی بۆ سەر یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٤١، سوپای ئەڵمانیا (وێرماخت) لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژهەڵاتدا ڕووبەڕووی پێویستییەکی زۆری هێزی مرۆیی بووەوە. بۆ پڕکردنەوەی ئەم کەلێنە، فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا ستراتیژییەکی نوێی لەژێر ناوی «لێژیۆنە ڕۆژهەڵاتییەکان» (Ostlegionen) پەیڕەو کرد. ئامانجی سەرەکی لەم ستراتیژییە، ڕێکخستنی ئەو سەرباز و دیلانە بوو کە لە نەتەوە غەیرە ڕووسییەکانی ناو یەکێتیی سۆڤیەتەوە هاتبوون. ئەڵمانییەکان هەوڵیاندا دژایەتییە مێژوویی و سیاسییەکانی نێوان گەلانی کافکاز و دەسەڵاتی کۆمۆنیستی سۆڤیەت بەکاربهێنن. ئەوان بە بەڵێنی &quot;ئازادیی نەتەوەیی&quot;، هەوڵیاندا متمانەی گەلانی ناوچەکە بۆ لای خۆیان ڕابکێشن. دروستکردنی ئەم هێزانە بەشێک بوو لە شەڕی دەروونی بۆ لاوازکردنی ورەی سوپای سووری سۆڤیەت؛ نیشاندانی ئەوەی کە نەتەوەکانی ناو سۆڤیەت پشتگیری لە سیستەمی کۆمۆنیستی ناکەن. پڕۆسەی پەیوەندیکردن بەم لێژیۆنەوە، تێکەڵەیەک بوو لە خۆبەخشین و ناچاری. زۆربەی ئەو کەسانەی پەیوەندییان بەم هێزەوە کرد، یان لەنێو کەمپی دیلەکانی جەنگدا بوون و بۆ ڕزگاربوون لە بارودۆخی دژواری زیندانەکان پەیوەندییان کرد، یان بە هیوای ئەوە بوون کە لە ڕێگەی ئەم هێزەوە بتوانن ماف و ئازادی بۆ نەتەوەکانیان دەستەبەر بکەن. ئەم یەکانە سەرەتا لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی ئەڵمانیا لە پۆڵەندا ڕاهێنانی سەربازییان پێکرا و دواتر ڕەوانەی بەرەکانی جەنگ کران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |title=7 Shoulder-to-Shoulder with the German Armed Forces, January 1944–December 1944 |date=2012-12-31 |work=To Walk with the Devil |pages=141–168 |url=https://doi.org/10.3138/9781442694552-012 |access-date=2026-05-05 |publisher=University of Toronto Press}}&lt;/ref&gt;
 چالاکییە سەربازییەکانی
چالاکییە سەربازییەکانی «لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز» لە چوارچێوەی بەشداریکردنی بەرفراوانی «لێژیۆنە ڕۆژهەڵاتییەکان» (Ostlegionen) لە بەرەی ڕۆژهەڵاتدا ڕێکخران، کە بە پلەی یەکەم بۆ پشتیوانیکردنی هێزەکانی وێرماخت لە ناوچە شاخاوییەکانی کافکاز و پاراستنی هێڵەکانی گواستنەوە و دابینکردن بەکارهێنران، هەرچەندە ئەرکی سەرەکییان لە ڕووبەڕووبوونەوەی گروپە پارتیزانییەکانی سۆڤیەت و ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی ئاسایش لە پشت هێڵەکانی پێشەوەی شەڕدا بەرجەستە دەبوو. فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا بەهۆی گومانی بەردەوام لە دڵسۆزیی و ئاستی ڕاهێنانی ئەم یەکانە، بە دەگمەن وەک هێزی هێرشبەری سەرەکی لە پێشەوەی بەرەکانی شەڕدا پشتی پێ دەبەستن، بەڵکو زیاتر وەک هێزی پشتیوانی (Auxiliary units) مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا، لەگەڵ پەرەسەندنی شکستییەکانی ئەڵمانیا لە ساڵانی کۆتایی جەنگدا، زۆربەی ئەم یەکانە لە بەرەی ڕۆژهەڵات کشانەوە و بۆ ئەنجامدانی ئەرکەکانی بەرگرییکردن لە کەناراوەکان و پاراستنی هێڵەکانی ئاسایش لە ناوچەکانی وڵاتانی باڵکان، ئیتاڵیا و فەڕەنسا گواستراونەتەوە، کە ئەمەش ئاماژەیە بۆ گۆڕانکاری لە ستراتیژی سەربازیی ئەڵمانیا بۆ سوودوەرگرتن لەم هێزانە لە بەرەکانی بەرگرییدا.
 چارەنوسی و کۆتای 
لەگەڵ شکستی یەکلاکەرەوەی ئەڵمانیای نازی لە کۆتاییەکانی ساڵی ١٩٤٥، «لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز» و سەرجەم یەکە هاوشێوەکانی تری «لێژیۆنە ڕۆژهەڵاتییەکان» هەڵوەشانەوە و چارەنووسی ئەندامانی ئەم هێزە کەوڵتە ژێر کاریگەریی ڕێککەوتننامە نێودەوڵەتییەکانی دوای جەنگ، بەتایبەت «ڕێککەوتنی یاڵتا»؛ لەو چوارچێوەیەدا، زۆربەی ئەو سەربازانەی کە هەوڵیان دابوو خۆیان ڕادەستی هێزەکانی هاوپەیمانان (بەریتانیا و ئەمریکا) بکەن لە ڕۆژئاوای ئەوروپا، بە زۆرەملێ بۆ یەکێتیی سۆڤیەت گەڕێنرانەوە، کە لەوێدا وەک &quot;خیانەتکار&quot; و &quot;هاوکاری نازییەکان&quot; سەیر کران و ڕووبەڕووی لێپرسینەوەی توندی دەزگا ئەمنییەکانی سۆڤیەت بوونەوە، بەجۆرێک دەرەنجامی ئەم لێپرسینەوانە بۆ بەشێکی زۆر لە سەربازەکان بریتی بوو لە سزای لەسێدارەدان، زیندانیکردنی درێژخایەن لە کەمپەکانی کاری زۆرەملێی (گولاگ) لە سیبیریا، یان دوورخستنەوەی زۆرەملێ بۆ ناوچە دوورەدەستەکانی ناوەندی ئاسیا، کە ئەمەش بووە بەشێک لەو مێژووە ئاڵۆزەی کە نەتەوەکانی کافکاز لە سەردەمی ستالیندا بەهۆی ئەم پەیوەندییە سەربازییانەوە دووچاری سزای بەکۆمەڵ و ڕاگواستنی دیموگرافی بوونەوە.
 سەرچاوە</text>
      <sha1>dk66j7zplm84nw7x972t5lprcxx0nv3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581224</id>
      <parentid>1581223</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T13:42:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SanoKurdishS</username>
        <id>76149</id>
      </contributor>
      <comment>چەن بەشێکی تایبەتم زیادکرد</comment>
      <origin>1581224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8509" sha1="ip1pago8aob3er5rp5oyes3dy5cf6gp" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Flag of the Bergkaukasien Legion.svg|alt=نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز لە سەردەمی جەنگی جیهانیی دووەمدا|وێنۆک|نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز]]
'''لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز''' (بە ئەڵمانی: ''Kaukasische-Mohammedanische Legion'') یەکەیەکی سەربازیی وێرماخت بوو لە سوپای ئەڵمانیای نازی، کە لە ساڵی ١٩٤٢ و لە چوارچێوەی ستراتیژی «لێژیۆنە ڕۆژهەڵاتییەکان» (Ostlegionen) بۆ بەشداریکردن لە جەنگی جیهانیی دووەمدا دامەزرا. ئەم هێزە لە بنەڕەتدا لە خۆبەخشانی موسڵمانی ناوچەکانی کافکاز و دەوروبەری پێکهاتبوو، کە کۆمەڵێک نەتەوەی جیاوازی لەخۆ دەگرت، لەوانە: ئەبخازییەکان، چەرکەسییەکان، بەلقارییەکان، کاراچاییەکان، چیچانییەکان، ئینگووشییەکان، کوردەکان، تاڵشییەکان، ئۆستییەکان و هەروەها نوێنەرانی گەلانی جیاوازی داغستان. ئامانجی سەرەکیی ئەم یەکەیە بەکارهێنانیان بوو لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژهەڵات دژی سوپای سۆڤیەت، لەو کاتەی ئەڵمانیای نازی هەوڵیدا سوود لە دژایەتیی نێوان گەلانی ئەو ناوچانە و دەسەڵاتی سۆڤیەت لەو سەردەمەدا ببینێت.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Hillinger |first=Michael G. |last2=Hoffmann |first2=Joachim |date=1976-12 |title=Die Ostlegionen, 1941-1943: Turkotataren, Kaukasier und Wolgafinnen im deutschen Heer |url=https://doi.org/10.2307/1853021 |journal=The American Historical Review |volume=81 |issue=5 |pages=1155 |doi=10.2307/1853021 |issn=0002-8762}}&lt;/ref&gt;
 دروستبوون و ئامانجەکانی دامەزراندن
دوای دەستپێکردنی «ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا» و هێرشی ئەڵمانیای نازی بۆ سەر یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٤١، سوپای ئەڵمانیا (وێرماخت) لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژهەڵاتدا ڕووبەڕووی پێویستییەکی زۆری هێزی مرۆیی بووەوە. بۆ پڕکردنەوەی ئەم کەلێنە، فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا ستراتیژییەکی نوێی لەژێر ناوی «لێژیۆنە ڕۆژهەڵاتییەکان» (Ostlegionen) پەیڕەو کرد. ئامانجی سەرەکی لەم ستراتیژییە، ڕێکخستنی ئەو سەرباز و دیلانە بوو کە لە نەتەوە غەیرە ڕووسییەکانی ناو یەکێتیی سۆڤیەتەوە هاتبوون. ئەڵمانییەکان هەوڵیاندا دژایەتییە مێژوویی و سیاسییەکانی نێوان گەلانی کافکاز و دەسەڵاتی کۆمۆنیستی سۆڤیەت بەکاربهێنن. ئەوان بە بەڵێنی &quot;ئازادیی نەتەوەیی&quot;، هەوڵیاندا متمانەی گەلانی ناوچەکە بۆ لای خۆیان ڕابکێشن. دروستکردنی ئەم هێزانە بەشێک بوو لە شەڕی دەروونی بۆ لاوازکردنی ورەی سوپای سووری سۆڤیەت؛ نیشاندانی ئەوەی کە نەتەوەکانی ناو سۆڤیەت پشتگیری لە سیستەمی کۆمۆنیستی ناکەن. پڕۆسەی پەیوەندیکردن بەم لێژیۆنەوە، تێکەڵەیەک بوو لە خۆبەخشین و ناچاری. زۆربەی ئەو کەسانەی پەیوەندییان بەم هێزەوە کرد، یان لەنێو کەمپی دیلەکانی جەنگدا بوون و بۆ ڕزگاربوون لە بارودۆخی دژواری زیندانەکان پەیوەندییان کرد، یان بە هیوای ئەوە بوون کە لە ڕێگەی ئەم هێزەوە بتوانن ماف و ئازادی بۆ نەتەوەکانیان دەستەبەر بکەن. ئەم یەکانە سەرەتا لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی ئەڵمانیا لە پۆڵەندا ڕاهێنانی سەربازییان پێکرا و دواتر ڕەوانەی بەرەکانی جەنگ کران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |title=7 Shoulder-to-Shoulder with the German Armed Forces, January 1944–December 1944 |date=2012-12-31 |work=To Walk with the Devil |pages=141–168 |url=https://doi.org/10.3138/9781442694552-012 |access-date=2026-05-05 |publisher=University of Toronto Press}}&lt;/ref&gt;
 چالاکییە سەربازییەکانی
چالاکییە سەربازییەکانی «لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز» لە چوارچێوەی بەشداریکردنی بەرفراوانی «لێژیۆنە ڕۆژهەڵاتییەکان» (Ostlegionen) لە بەرەی ڕۆژهەڵاتدا ڕێکخران، کە بە پلەی یەکەم بۆ پشتیوانیکردنی هێزەکانی وێرماخت لە ناوچە شاخاوییەکانی کافکاز و پاراستنی هێڵەکانی گواستنەوە و دابینکردن بەکارهێنران، هەرچەندە ئەرکی سەرەکییان لە ڕووبەڕووبوونەوەی گروپە پارتیزانییەکانی سۆڤیەت و ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی ئاسایش لە پشت هێڵەکانی پێشەوەی شەڕدا بەرجەستە دەبوو. فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا بەهۆی گومانی بەردەوام لە دڵسۆزیی و ئاستی ڕاهێنانی ئەم یەکانە، بە دەگمەن وەک هێزی هێرشبەری سەرەکی لە پێشەوەی بەرەکانی شەڕدا پشتی پێ دەبەستن، بەڵکو زیاتر وەک هێزی پشتیوانی (Auxiliary units) مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا، لەگەڵ پەرەسەندنی شکستییەکانی ئەڵمانیا لە ساڵانی کۆتایی جەنگدا، زۆربەی ئەم یەکانە لە بەرەی ڕۆژهەڵات کشانەوە و بۆ ئەنجامدانی ئەرکەکانی بەرگرییکردن لە کەناراوەکان و پاراستنی هێڵەکانی ئاسایش لە ناوچەکانی وڵاتانی باڵکان، ئیتاڵیا و فەڕەنسا گواستراونەتەوە، کە ئەمەش ئاماژەیە بۆ گۆڕانکاری لە ستراتیژی سەربازیی ئەڵمانیا بۆ سوودوەرگرتن لەم هێزانە لە بەرەکانی بەرگرییدا.

 چارەنوسی و کۆتای 
لەگەڵ شکستی یەکلاکەرەوەی ئەڵمانیای نازی لە کۆتاییەکانی ساڵی ١٩٤٥، «لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز» و سەرجەم یەکە هاوشێوەکانی تری «لێژیۆنە ڕۆژهەڵاتییەکان» هەڵوەشانەوە و چارەنووسی ئەندامانی ئەم هێزە کەوڵتە ژێر کاریگەریی ڕێککەوتننامە نێودەوڵەتییەکانی دوای جەنگ، بەتایبەت «ڕێککەوتنی یاڵتا»؛ لەو چوارچێوەیەدا، زۆربەی ئەو سەربازانەی کە هەوڵیان دابوو خۆیان ڕادەستی هێزەکانی هاوپەیمانان (بەریتانیا و ئەمریکا) بکەن لە ڕۆژئاوای ئەوروپا، بە زۆرەملێ بۆ یەکێتیی سۆڤیەت گەڕێنرانەوە، کە لەوێدا وەک &quot;خیانەتکار&quot; و &quot;هاوکاری نازییەکان&quot; سەیر کران و ڕووبەڕووی لێپرسینەوەی توندی دەزگا ئەمنییەکانی سۆڤیەت بوونەوە، بەجۆرێک دەرەنجامی ئەم لێپرسینەوانە بۆ بەشێکی زۆر لە سەربازەکان بریتی بوو لە سزای لەسێدارەدان، زیندانیکردنی درێژخایەن لە کەمپەکانی کاری زۆرەملێی (گولاگ) لە سیبیریا، یان دوورخستنەوەی زۆرەملێ بۆ ناوچە دوورەدەستەکانی ناوەندی ئاسیا، کە ئەمەش بووە بەشێک لەو مێژووە ئاڵۆزەی کە نەتەوەکانی کافکاز لە سەردەمی ستالیندا بەهۆی ئەم پەیوەندییە سەربازییانەوە دووچاری سزای بەکۆمەڵ و ڕاگواستنی دیموگرافی بوونەوە.
 سەرچاوە</text>
      <sha1>ip1pago8aob3er5rp5oyes3dy5cf6gp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581225</id>
      <parentid>1581224</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T13:44:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SanoKurdishS</username>
        <id>76149</id>
      </contributor>
      <comment>چەن شتێکم دەستکاری کرد</comment>
      <origin>1581225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8609" sha1="q2d54jtjwj70tr8q90ox6rvxygk1w0q" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Flag of the Bergkaukasien Legion.svg|alt=نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز لە سەردەمی جەنگی جیهانیی دووەمدا|وێنۆک|نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز]]
'''لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز''' (بە ئەڵمانی: ''Kaukasische-Mohammedanische Legion'') یەکەیەکی سەربازیی وێرماخت بوو لە سوپای ئەڵمانیای نازی، کە لە ساڵی ١٩٤٢ و لە چوارچێوەی ستراتیژی «لێژیۆنە ڕۆژهەڵاتییەکان» (Ostlegionen) بۆ بەشداریکردن لە جەنگی جیهانیی دووەمدا دامەزرا. ئەم هێزە لە بنەڕەتدا لە خۆبەخشانی موسڵمانی ناوچەکانی کافکاز و دەوروبەری پێکهاتبوو، کە کۆمەڵێک نەتەوەی جیاوازی لەخۆ دەگرت، لەوانە: ئەبخازییەکان، چەرکەسییەکان، بەلقارییەکان، کاراچاییەکان، چیچانییەکان، ئینگووشییەکان، کوردەکان، تاڵشییەکان، ئۆستییەکان و هەروەها نوێنەرانی گەلانی جیاوازی داغستان. ئامانجی سەرەکیی ئەم یەکەیە بەکارهێنانیان بوو لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژهەڵات دژی سوپای سۆڤیەت، لەو کاتەی ئەڵمانیای نازی هەوڵیدا سوود لە دژایەتیی نێوان گەلانی ئەو ناوچانە و دەسەڵاتی سۆڤیەت لەو سەردەمەدا ببینێت.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Hillinger |first=Michael G. |last2=Hoffmann |first2=Joachim |date=1976-12 |title=Die Ostlegionen, 1941-1943: Turkotataren, Kaukasier und Wolgafinnen im deutschen Heer |url=https://doi.org/10.2307/1853021 |journal=The American Historical Review |volume=81 |issue=5 |pages=1155 |doi=10.2307/1853021 |issn=0002-8762}}&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;
 دروستبوون و ئامانجەکانی دامەزراندن
&lt;/blockquote&gt;دوای دەستپێکردنی «ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا» و هێرشی ئەڵمانیای نازی بۆ سەر یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٤١، سوپای ئەڵمانیا (وێرماخت) لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژهەڵاتدا ڕووبەڕووی پێویستییەکی زۆری هێزی مرۆیی بووەوە. بۆ پڕکردنەوەی ئەم کەلێنە، فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا ستراتیژییەکی نوێی لەژێر ناوی «لێژیۆنە ڕۆژهەڵاتییەکان» (Ostlegionen) پەیڕەو کرد. ئامانجی سەرەکی لەم ستراتیژییە، ڕێکخستنی ئەو سەرباز و دیلانە بوو کە لە نەتەوە غەیرە ڕووسییەکانی ناو یەکێتیی سۆڤیەتەوە هاتبوون. ئەڵمانییەکان هەوڵیاندا دژایەتییە مێژوویی و سیاسییەکانی نێوان گەلانی کافکاز و دەسەڵاتی کۆمۆنیستی سۆڤیەت بەکاربهێنن. ئەوان بە بەڵێنی &quot;ئازادیی نەتەوەیی&quot;، هەوڵیاندا متمانەی گەلانی ناوچەکە بۆ لای خۆیان ڕابکێشن. دروستکردنی ئەم هێزانە بەشێک بوو لە شەڕی دەروونی بۆ لاوازکردنی ورەی سوپای سووری سۆڤیەت؛ نیشاندانی ئەوەی کە نەتەوەکانی ناو سۆڤیەت پشتگیری لە سیستەمی کۆمۆنیستی ناکەن. پڕۆسەی پەیوەندیکردن بەم لێژیۆنەوە، تێکەڵەیەک بوو لە خۆبەخشین و ناچاری. زۆربەی ئەو کەسانەی پەیوەندییان بەم هێزەوە کرد، یان لەنێو کەمپی دیلەکانی جەنگدا بوون و بۆ ڕزگاربوون لە بارودۆخی دژواری زیندانەکان پەیوەندییان کرد، یان بە هیوای ئەوە بوون کە لە ڕێگەی ئەم هێزەوە بتوانن ماف و ئازادی بۆ نەتەوەکانیان دەستەبەر بکەن. ئەم یەکانە سەرەتا لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی ئەڵمانیا لە پۆڵەندا ڕاهێنانی سەربازییان پێکرا و دواتر ڕەوانەی بەرەکانی جەنگ کران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |title=7 Shoulder-to-Shoulder with the German Armed Forces, January 1944–December 1944 |date=2012-12-31 |work=To Walk with the Devil |pages=141–168 |url=https://doi.org/10.3138/9781442694552-012 |access-date=2026-05-05 |publisher=University of Toronto Press}}&lt;/ref&gt;&lt;blockquote&gt;
 چالاکییە سەربازییەکانی
&lt;/blockquote&gt;چالاکییە سەربازییەکانی «لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز» لە چوارچێوەی بەشداریکردنی بەرفراوانی «لێژیۆنە ڕۆژهەڵاتییەکان» (Ostlegionen) لە بەرەی ڕۆژهەڵاتدا ڕێکخران، کە بە پلەی یەکەم بۆ پشتیوانیکردنی هێزەکانی وێرماخت لە ناوچە شاخاوییەکانی کافکاز و پاراستنی هێڵەکانی گواستنەوە و دابینکردن بەکارهێنران، هەرچەندە ئەرکی سەرەکییان لە ڕووبەڕووبوونەوەی گروپە پارتیزانییەکانی سۆڤیەت و ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی ئاسایش لە پشت هێڵەکانی پێشەوەی شەڕدا بەرجەستە دەبوو. فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا بەهۆی گومانی بەردەوام لە دڵسۆزیی و ئاستی ڕاهێنانی ئەم یەکانە، بە دەگمەن وەک هێزی هێرشبەری سەرەکی لە پێشەوەی بەرەکانی شەڕدا پشتی پێ دەبەستن، بەڵکو زیاتر وەک هێزی پشتیوانی (Auxiliary units) مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا، لەگەڵ پەرەسەندنی شکستییەکانی ئەڵمانیا لە ساڵانی کۆتایی جەنگدا، زۆربەی ئەم یەکانە لە بەرەی ڕۆژهەڵات کشانەوە و بۆ ئەنجامدانی ئەرکەکانی بەرگرییکردن لە کەناراوەکان و پاراستنی هێڵەکانی ئاسایش لە ناوچەکانی وڵاتانی باڵکان، ئیتاڵیا و فەڕەنسا گواستراونەتەوە، کە ئەمەش ئاماژەیە بۆ گۆڕانکاری لە ستراتیژی سەربازیی ئەڵمانیا بۆ سوودوەرگرتن لەم هێزانە لە بەرەکانی بەرگرییدا.&lt;blockquote&gt;
 چارەنوسی و کۆتای 
&lt;/blockquote&gt;لەگەڵ شکستی یەکلاکەرەوەی ئەڵمانیای نازی لە کۆتاییەکانی ساڵی ١٩٤٥، «لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز» و سەرجەم یەکە هاوشێوەکانی تری «لێژیۆنە ڕۆژهەڵاتییەکان» هەڵوەشانەوە و چارەنووسی ئەندامانی ئەم هێزە کەوڵتە ژێر کاریگەریی ڕێککەوتننامە نێودەوڵەتییەکانی دوای جەنگ، بەتایبەت «ڕێککەوتنی یاڵتا»؛ لەو چوارچێوەیەدا، زۆربەی ئەو سەربازانەی کە هەوڵیان دابوو خۆیان ڕادەستی هێزەکانی هاوپەیمانان (بەریتانیا و ئەمریکا) بکەن لە ڕۆژئاوای ئەوروپا، بە زۆرەملێ بۆ یەکێتیی سۆڤیەت گەڕێنرانەوە، کە لەوێدا وەک &quot;خیانەتکار&quot; و &quot;هاوکاری نازییەکان&quot; سەیر کران و ڕووبەڕووی لێپرسینەوەی توندی دەزگا ئەمنییەکانی سۆڤیەت بوونەوە، بەجۆرێک دەرەنجامی ئەم لێپرسینەوانە بۆ بەشێکی زۆر لە سەربازەکان بریتی بوو لە سزای لەسێدارەدان، زیندانیکردنی درێژخایەن لە کەمپەکانی کاری زۆرەملێی (گولاگ) لە سیبیریا، یان دوورخستنەوەی زۆرەملێ بۆ ناوچە دوورەدەستەکانی ناوەندی ئاسیا، کە ئەمەش بووە بەشێک لەو مێژووە ئاڵۆزەی کە نەتەوەکانی کافکاز لە سەردەمی ستالیندا بەهۆی ئەم پەیوەندییە سەربازییانەوە دووچاری سزای بەکۆمەڵ و ڕاگواستنی دیموگرافی بوونەوە.&lt;blockquote&gt;
 سەرچاوە
&lt;/blockquote&gt;</text>
      <sha1>q2d54jtjwj70tr8q90ox6rvxygk1w0q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581226</id>
      <parentid>1581225</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T13:45:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SanoKurdishS</username>
        <id>76149</id>
      </contributor>
      <comment>دەستکاریم کرد بۆی باشتر بێت</comment>
      <origin>1581226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8523" sha1="8ss5un0ajdgw7q4zrregt5id0c7d3hk" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Flag of the Bergkaukasien Legion.svg|alt=نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز لە سەردەمی جەنگی جیهانیی دووەمدا|وێنۆک|نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز]]
'''لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز''' (بە ئەڵمانی: ''Kaukasische-Mohammedanische Legion'') یەکەیەکی سەربازیی وێرماخت بوو لە سوپای ئەڵمانیای نازی، کە لە ساڵی ١٩٤٢ و لە چوارچێوەی ستراتیژی «لێژیۆنە ڕۆژهەڵاتییەکان» (Ostlegionen) بۆ بەشداریکردن لە جەنگی جیهانیی دووەمدا دامەزرا. ئەم هێزە لە بنەڕەتدا لە خۆبەخشانی موسڵمانی ناوچەکانی کافکاز و دەوروبەری پێکهاتبوو، کە کۆمەڵێک نەتەوەی جیاوازی لەخۆ دەگرت، لەوانە: ئەبخازییەکان، چەرکەسییەکان، بەلقارییەکان، کاراچاییەکان، چیچانییەکان، ئینگووشییەکان، کوردەکان، تاڵشییەکان، ئۆستییەکان و هەروەها نوێنەرانی گەلانی جیاوازی داغستان. ئامانجی سەرەکیی ئەم یەکەیە بەکارهێنانیان بوو لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژهەڵات دژی سوپای سۆڤیەت، لەو کاتەی ئەڵمانیای نازی هەوڵیدا سوود لە دژایەتیی نێوان گەلانی ئەو ناوچانە و دەسەڵاتی سۆڤیەت لەو سەردەمەدا ببینێت.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Hillinger |first=Michael G. |last2=Hoffmann |first2=Joachim |date=1976-12 |title=Die Ostlegionen, 1941-1943: Turkotataren, Kaukasier und Wolgafinnen im deutschen Heer |url=https://doi.org/10.2307/1853021 |journal=The American Historical Review |volume=81 |issue=5 |pages=1155 |doi=10.2307/1853021 |issn=0002-8762}}&lt;/ref&gt;

= دروستبوون و ئامانجەکانی دامەزراندن =
دوای دەستپێکردنی «ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا» و هێرشی ئەڵمانیای نازی بۆ سەر یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٤١، سوپای ئەڵمانیا (وێرماخت) لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژهەڵاتدا ڕووبەڕووی پێویستییەکی زۆری هێزی مرۆیی بووەوە. بۆ پڕکردنەوەی ئەم کەلێنە، فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا ستراتیژییەکی نوێی لەژێر ناوی «لێژیۆنە ڕۆژهەڵاتییەکان» (Ostlegionen) پەیڕەو کرد. ئامانجی سەرەکی لەم ستراتیژییە، ڕێکخستنی ئەو سەرباز و دیلانە بوو کە لە نەتەوە غەیرە ڕووسییەکانی ناو یەکێتیی سۆڤیەتەوە هاتبوون. ئەڵمانییەکان هەوڵیاندا دژایەتییە مێژوویی و سیاسییەکانی نێوان گەلانی کافکاز و دەسەڵاتی کۆمۆنیستی سۆڤیەت بەکاربهێنن. ئەوان بە بەڵێنی &quot;ئازادیی نەتەوەیی&quot;، هەوڵیاندا متمانەی گەلانی ناوچەکە بۆ لای خۆیان ڕابکێشن. دروستکردنی ئەم هێزانە بەشێک بوو لە شەڕی دەروونی بۆ لاوازکردنی ورەی سوپای سووری سۆڤیەت؛ نیشاندانی ئەوەی کە نەتەوەکانی ناو سۆڤیەت پشتگیری لە سیستەمی کۆمۆنیستی ناکەن. پڕۆسەی پەیوەندیکردن بەم لێژیۆنەوە، تێکەڵەیەک بوو لە خۆبەخشین و ناچاری. زۆربەی ئەو کەسانەی پەیوەندییان بەم هێزەوە کرد، یان لەنێو کەمپی دیلەکانی جەنگدا بوون و بۆ ڕزگاربوون لە بارودۆخی دژواری زیندانەکان پەیوەندییان کرد، یان بە هیوای ئەوە بوون کە لە ڕێگەی ئەم هێزەوە بتوانن ماف و ئازادی بۆ نەتەوەکانیان دەستەبەر بکەن. ئەم یەکانە سەرەتا لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی ئەڵمانیا لە پۆڵەندا ڕاهێنانی سەربازییان پێکرا و دواتر ڕەوانەی بەرەکانی جەنگ کران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |title=7 Shoulder-to-Shoulder with the German Armed Forces, January 1944–December 1944 |date=2012-12-31 |work=To Walk with the Devil |pages=141–168 |url=https://doi.org/10.3138/9781442694552-012 |access-date=2026-05-05 |publisher=University of Toronto Press}}&lt;/ref&gt;

= چالاکییە سەربازییەکانی =
چالاکییە سەربازییەکانی «لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز» لە چوارچێوەی بەشداریکردنی بەرفراوانی «لێژیۆنە ڕۆژهەڵاتییەکان» (Ostlegionen) لە بەرەی ڕۆژهەڵاتدا ڕێکخران، کە بە پلەی یەکەم بۆ پشتیوانیکردنی هێزەکانی وێرماخت لە ناوچە شاخاوییەکانی کافکاز و پاراستنی هێڵەکانی گواستنەوە و دابینکردن بەکارهێنران، هەرچەندە ئەرکی سەرەکییان لە ڕووبەڕووبوونەوەی گروپە پارتیزانییەکانی سۆڤیەت و ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی ئاسایش لە پشت هێڵەکانی پێشەوەی شەڕدا بەرجەستە دەبوو. فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا بەهۆی گومانی بەردەوام لە دڵسۆزیی و ئاستی ڕاهێنانی ئەم یەکانە، بە دەگمەن وەک هێزی هێرشبەری سەرەکی لە پێشەوەی بەرەکانی شەڕدا پشتی پێ دەبەستن، بەڵکو زیاتر وەک هێزی پشتیوانی (Auxiliary units) مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا، لەگەڵ پەرەسەندنی شکستییەکانی ئەڵمانیا لە ساڵانی کۆتایی جەنگدا، زۆربەی ئەم یەکانە لە بەرەی ڕۆژهەڵات کشانەوە و بۆ ئەنجامدانی ئەرکەکانی بەرگرییکردن لە کەناراوەکان و پاراستنی هێڵەکانی ئاسایش لە ناوچەکانی وڵاتانی باڵکان، ئیتاڵیا و فەڕەنسا گواستراونەتەوە، کە ئەمەش ئاماژەیە بۆ گۆڕانکاری لە ستراتیژی سەربازیی ئەڵمانیا بۆ سوودوەرگرتن لەم هێزانە لە بەرەکانی بەرگرییدا.

= چارەنوسی و کۆتای =
لەگەڵ شکستی یەکلاکەرەوەی ئەڵمانیای نازی لە کۆتاییەکانی ساڵی ١٩٤٥، «لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز» و سەرجەم یەکە هاوشێوەکانی تری «لێژیۆنە ڕۆژهەڵاتییەکان» هەڵوەشانەوە و چارەنووسی ئەندامانی ئەم هێزە کەوڵتە ژێر کاریگەریی ڕێککەوتننامە نێودەوڵەتییەکانی دوای جەنگ، بەتایبەت «ڕێککەوتنی یاڵتا»؛ لەو چوارچێوەیەدا، زۆربەی ئەو سەربازانەی کە هەوڵیان دابوو خۆیان ڕادەستی هێزەکانی هاوپەیمانان (بەریتانیا و ئەمریکا) بکەن لە ڕۆژئاوای ئەوروپا، بە زۆرەملێ بۆ یەکێتیی سۆڤیەت گەڕێنرانەوە، کە لەوێدا وەک &quot;خیانەتکار&quot; و &quot;هاوکاری نازییەکان&quot; سەیر کران و ڕووبەڕووی لێپرسینەوەی توندی دەزگا ئەمنییەکانی سۆڤیەت بوونەوە، بەجۆرێک دەرەنجامی ئەم لێپرسینەوانە بۆ بەشێکی زۆر لە سەربازەکان بریتی بوو لە سزای لەسێدارەدان، زیندانیکردنی درێژخایەن لە کەمپەکانی کاری زۆرەملێی (گولاگ) لە سیبیریا، یان دوورخستنەوەی زۆرەملێ بۆ ناوچە دوورەدەستەکانی ناوەندی ئاسیا، کە ئەمەش بووە بەشێک لەو مێژووە ئاڵۆزەی کە نەتەوەکانی کافکاز لە سەردەمی ستالیندا بەهۆی ئەم پەیوەندییە سەربازییانەوە دووچاری سزای بەکۆمەڵ و ڕاگواستنی دیموگرافی بوونەوە.

= سەرچاوە =</text>
      <sha1>8ss5un0ajdgw7q4zrregt5id0c7d3hk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581227</id>
      <parentid>1581226</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T15:00:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}}</comment>
      <origin>1581227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8576" sha1="c750jip6deojdk7qwwvcnw2grizx4s6" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Flag of the Bergkaukasien Legion.svg|alt=نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز لە سەردەمی جەنگی جیهانیی دووەمدا|وێنۆک|نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز]]
'''لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز''' (بە ئەڵمانی: ''Kaukasische-Mohammedanische Legion'') یەکەیەکی سەربازیی وێرماخت بوو لە سوپای ئەڵمانیای نازی، کە لە ساڵی ١٩٤٢ و لە چوارچێوەی ستراتیژی «لێژیۆنە ڕۆژهەڵاتییەکان» (Ostlegionen) بۆ بەشداریکردن لە جەنگی جیهانیی دووەمدا دامەزرا. ئەم هێزە لە بنەڕەتدا لە خۆبەخشانی موسڵمانی ناوچەکانی کافکاز و دەوروبەری پێکهاتبوو، کە کۆمەڵێک نەتەوەی جیاوازی لەخۆ دەگرت، لەوانە: ئەبخازییەکان، چەرکەسییەکان، بەلقارییەکان، کاراچاییەکان، چیچانییەکان، ئینگووشییەکان، کوردەکان، تاڵشییەکان، ئۆستییەکان و هەروەها نوێنەرانی گەلانی جیاوازی داغستان. ئامانجی سەرەکیی ئەم یەکەیە بەکارهێنانیان بوو لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژهەڵات دژی سوپای سۆڤیەت، لەو کاتەی ئەڵمانیای نازی هەوڵیدا سوود لە دژایەتیی نێوان گەلانی ئەو ناوچانە و دەسەڵاتی سۆڤیەت لەو سەردەمەدا ببینێت.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Hillinger |first=Michael G. |last2=Hoffmann |first2=Joachim |date=1976-12 |title=Die Ostlegionen, 1941-1943: Turkotataren, Kaukasier und Wolgafinnen im deutschen Heer |url=https://doi.org/10.2307/1853021 |journal=The American Historical Review |volume=81 |issue=5 |pages=1155 |doi=10.2307/1853021 |issn=0002-8762}}&lt;/ref&gt;

= دروستبوون و ئامانجەکانی دامەزراندن =
دوای دەستپێکردنی «ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا» و هێرشی ئەڵمانیای نازی بۆ سەر یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٤١، سوپای ئەڵمانیا (وێرماخت) لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژهەڵاتدا ڕووبەڕووی پێویستییەکی زۆری هێزی مرۆیی بووەوە. بۆ پڕکردنەوەی ئەم کەلێنە، فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا ستراتیژییەکی نوێی لەژێر ناوی «لێژیۆنە ڕۆژهەڵاتییەکان» (Ostlegionen) پەیڕەو کرد. ئامانجی سەرەکی لەم ستراتیژییە، ڕێکخستنی ئەو سەرباز و دیلانە بوو کە لە نەتەوە غەیرە ڕووسییەکانی ناو یەکێتیی سۆڤیەتەوە هاتبوون. ئەڵمانییەکان هەوڵیاندا دژایەتییە مێژوویی و سیاسییەکانی نێوان گەلانی کافکاز و دەسەڵاتی کۆمۆنیستی سۆڤیەت بەکاربهێنن. ئەوان بە بەڵێنی &quot;ئازادیی نەتەوەیی&quot;، هەوڵیاندا متمانەی گەلانی ناوچەکە بۆ لای خۆیان ڕابکێشن. دروستکردنی ئەم هێزانە بەشێک بوو لە شەڕی دەروونی بۆ لاوازکردنی ورەی سوپای سووری سۆڤیەت؛ نیشاندانی ئەوەی کە نەتەوەکانی ناو سۆڤیەت پشتگیری لە سیستەمی کۆمۆنیستی ناکەن. پڕۆسەی پەیوەندیکردن بەم لێژیۆنەوە، تێکەڵەیەک بوو لە خۆبەخشین و ناچاری. زۆربەی ئەو کەسانەی پەیوەندییان بەم هێزەوە کرد، یان لەنێو کەمپی دیلەکانی جەنگدا بوون و بۆ ڕزگاربوون لە بارودۆخی دژواری زیندانەکان پەیوەندییان کرد، یان بە هیوای ئەوە بوون کە لە ڕێگەی ئەم هێزەوە بتوانن ماف و ئازادی بۆ نەتەوەکانیان دەستەبەر بکەن. ئەم یەکانە سەرەتا لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی ئەڵمانیا لە پۆڵەندا ڕاهێنانی سەربازییان پێکرا و دواتر ڕەوانەی بەرەکانی جەنگ کران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |title=7 Shoulder-to-Shoulder with the German Armed Forces, January 1944–December 1944 |date=2012-12-31 |work=To Walk with the Devil |pages=141–168 |url=https://doi.org/10.3138/9781442694552-012 |access-date=2026-05-05 |publisher=University of Toronto Press}}&lt;/ref&gt;

= چالاکییە سەربازییەکانی =
چالاکییە سەربازییەکانی «لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز» لە چوارچێوەی بەشداریکردنی بەرفراوانی «لێژیۆنە ڕۆژهەڵاتییەکان» (Ostlegionen) لە بەرەی ڕۆژهەڵاتدا ڕێکخران، کە بە پلەی یەکەم بۆ پشتیوانیکردنی هێزەکانی وێرماخت لە ناوچە شاخاوییەکانی کافکاز و پاراستنی هێڵەکانی گواستنەوە و دابینکردن بەکارهێنران، هەرچەندە ئەرکی سەرەکییان لە ڕووبەڕووبوونەوەی گروپە پارتیزانییەکانی سۆڤیەت و ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی ئاسایش لە پشت هێڵەکانی پێشەوەی شەڕدا بەرجەستە دەبوو. فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا بەهۆی گومانی بەردەوام لە دڵسۆزیی و ئاستی ڕاهێنانی ئەم یەکانە، بە دەگمەن وەک هێزی هێرشبەری سەرەکی لە پێشەوەی بەرەکانی شەڕدا پشتی پێ دەبەستن، بەڵکو زیاتر وەک هێزی پشتیوانی (Auxiliary units) مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا، لەگەڵ پەرەسەندنی شکستییەکانی ئەڵمانیا لە ساڵانی کۆتایی جەنگدا، زۆربەی ئەم یەکانە لە بەرەی ڕۆژهەڵات کشانەوە و بۆ ئەنجامدانی ئەرکەکانی بەرگرییکردن لە کەناراوەکان و پاراستنی هێڵەکانی ئاسایش لە ناوچەکانی وڵاتانی باڵکان، ئیتاڵیا و فەڕەنسا گواستراونەتەوە، کە ئەمەش ئاماژەیە بۆ گۆڕانکاری لە ستراتیژی سەربازیی ئەڵمانیا بۆ سوودوەرگرتن لەم هێزانە لە بەرەکانی بەرگرییدا.

= چارەنوسی و کۆتای =
لەگەڵ شکستی یەکلاکەرەوەی ئەڵمانیای نازی لە کۆتاییەکانی ساڵی ١٩٤٥، «لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز» و سەرجەم یەکە هاوشێوەکانی تری «لێژیۆنە ڕۆژهەڵاتییەکان» هەڵوەشانەوە و چارەنووسی ئەندامانی ئەم هێزە کەوڵتە ژێر کاریگەریی ڕێککەوتننامە نێودەوڵەتییەکانی دوای جەنگ، بەتایبەت «ڕێککەوتنی یاڵتا»؛ لەو چوارچێوەیەدا، زۆربەی ئەو سەربازانەی کە هەوڵیان دابوو خۆیان ڕادەستی هێزەکانی هاوپەیمانان (بەریتانیا و ئەمریکا) بکەن لە ڕۆژئاوای ئەوروپا، بە زۆرەملێ بۆ یەکێتیی سۆڤیەت گەڕێنرانەوە، کە لەوێدا وەک &quot;خیانەتکار&quot; و &quot;هاوکاری نازییەکان&quot; سەیر کران و ڕووبەڕووی لێپرسینەوەی توندی دەزگا ئەمنییەکانی سۆڤیەت بوونەوە، بەجۆرێک دەرەنجامی ئەم لێپرسینەوانە بۆ بەشێکی زۆر لە سەربازەکان بریتی بوو لە سزای لەسێدارەدان، زیندانیکردنی درێژخایەن لە کەمپەکانی کاری زۆرەملێی (گولاگ) لە سیبیریا، یان دوورخستنەوەی زۆرەملێ بۆ ناوچە دوورەدەستەکانی ناوەندی ئاسیا، کە ئەمەش بووە بەشێک لەو مێژووە ئاڵۆزەی کە نەتەوەکانی کافکاز لە سەردەمی ستالیندا بەهۆی ئەم پەیوەندییە سەربازییانەوە دووچاری سزای بەکۆمەڵ و ڕاگواستنی دیموگرافی بوونەوە.

= سەرچاوە =

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>c750jip6deojdk7qwwvcnw2grizx4s6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581238</id>
      <parentid>1581227</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T16:02:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <origin>1581238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8691" sha1="ijxjfesnlwnnnknr4t65yv60ep7a1nq" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Flag of the Bergkaukasien Legion.svg|alt=نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز لە سەردەمی جەنگی جیهانیی دووەمدا|وێنۆک|نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز]]
'''لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز''' (بە ئەڵمانی: ''Kaukasische-Mohammedanische Legion'') یەکەیەکی سەربازیی وێرماخت بوو لە سوپای ئەڵمانیای نازی، کە لە ساڵی ١٩٤٢ و لە چوارچێوەی ستراتیژی «لێژیۆنە ڕۆژهەڵاتییەکان» (Ostlegionen) بۆ بەشداریکردن لە جەنگی جیهانیی دووەمدا دامەزرا. ئەم هێزە لە بنەڕەتدا لە خۆبەخشانی موسڵمانی ناوچەکانی کافکاز و دەوروبەری پێکهاتبوو، کە کۆمەڵێک نەتەوەی جیاوازی لەخۆ دەگرت، لەوانە: ئەبخازییەکان، چەرکەسییەکان، بەلقارییەکان، کاراچاییەکان، چیچانییەکان، ئینگووشییەکان، کوردەکان، تاڵشییەکان، ئۆستییەکان و هەروەها نوێنەرانی گەلانی جیاوازی داغستان. ئامانجی سەرەکیی ئەم یەکەیە بەکارهێنانیان بوو لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژهەڵات دژی سوپای سۆڤیەت، لەو کاتەی ئەڵمانیای نازی هەوڵیدا سوود لە دژایەتیی نێوان گەلانی ئەو ناوچانە و دەسەڵاتی سۆڤیەت لەو سەردەمەدا ببینێت.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Hillinger |first=Michael G. |last2=Hoffmann |first2=Joachim |date=1976-12 |title=Die Ostlegionen, 1941-1943: Turkotataren, Kaukasier und Wolgafinnen im deutschen Heer |url=https://doi.org/10.2307/1853021 |journal=The American Historical Review |volume=81 |issue=5 |pages=1155 |doi=10.2307/1853021 |issn=0002-8762}}&lt;/ref&gt;

= دروستبوون و ئامانجەکانی دامەزراندن =
دوای دەستپێکردنی «ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا» و هێرشی ئەڵمانیای نازی بۆ سەر یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٤١، سوپای ئەڵمانیا (وێرماخت) لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژهەڵاتدا ڕووبەڕووی پێویستییەکی زۆری هێزی مرۆیی بووەوە. بۆ پڕکردنەوەی ئەم کەلێنە، فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا ستراتیژییەکی نوێی لەژێر ناوی «لێژیۆنە ڕۆژهەڵاتییەکان» (Ostlegionen) پەیڕەو کرد. ئامانجی سەرەکی لەم ستراتیژییە، ڕێکخستنی ئەو سەرباز و دیلانە بوو کە لە نەتەوە غەیرە ڕووسییەکانی ناو یەکێتیی سۆڤیەتەوە هاتبوون. ئەڵمانییەکان هەوڵیاندا دژایەتییە مێژوویی و سیاسییەکانی نێوان گەلانی کافکاز و دەسەڵاتی کۆمۆنیستی سۆڤیەت بەکاربهێنن. ئەوان بە بەڵێنی &quot;ئازادیی نەتەوەیی&quot;، هەوڵیاندا متمانەی گەلانی ناوچەکە بۆ لای خۆیان ڕابکێشن. دروستکردنی ئەم هێزانە بەشێک بوو لە شەڕی دەروونی بۆ لاوازکردنی ورەی سوپای سووری سۆڤیەت؛ نیشاندانی ئەوەی کە نەتەوەکانی ناو سۆڤیەت پشتگیری لە سیستەمی کۆمۆنیستی ناکەن. پڕۆسەی پەیوەندیکردن بەم لێژیۆنەوە، تێکەڵەیەک بوو لە خۆبەخشین و ناچاری. زۆربەی ئەو کەسانەی پەیوەندییان بەم هێزەوە کرد، یان لەنێو کەمپی دیلەکانی جەنگدا بوون و بۆ ڕزگاربوون لە بارودۆخی دژواری زیندانەکان پەیوەندییان کرد، یان بە هیوای ئەوە بوون کە لە ڕێگەی ئەم هێزەوە بتوانن ماف و ئازادی بۆ نەتەوەکانیان دەستەبەر بکەن. ئەم یەکانە سەرەتا لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی ئەڵمانیا لە پۆڵەندا ڕاهێنانی سەربازییان پێکرا و دواتر ڕەوانەی بەرەکانی جەنگ کران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |title=7 Shoulder-to-Shoulder with the German Armed Forces, January 1944–December 1944 |date=2012-12-31 |work=To Walk with the Devil |pages=141–168 |url=https://doi.org/10.3138/9781442694552-012 |access-date=2026-05-05 |publisher=University of Toronto Press}}&lt;/ref&gt;

= چالاکییە سەربازییەکانی =
چالاکییە سەربازییەکانی «لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز» لە چوارچێوەی بەشداریکردنی بەرفراوانی «لێژیۆنە ڕۆژهەڵاتییەکان» (Ostlegionen) لە بەرەی ڕۆژهەڵاتدا ڕێکخران، کە بە پلەی یەکەم بۆ پشتیوانیکردنی هێزەکانی وێرماخت لە ناوچە شاخاوییەکانی کافکاز و پاراستنی هێڵەکانی گواستنەوە و دابینکردن بەکارهێنران، هەرچەندە ئەرکی سەرەکییان لە ڕووبەڕووبوونەوەی گروپە پارتیزانییەکانی سۆڤیەت و ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی ئاسایش لە پشت هێڵەکانی پێشەوەی شەڕدا بەرجەستە دەبوو. فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا بەهۆی گومانی بەردەوام لە دڵسۆزیی و ئاستی ڕاهێنانی ئەم یەکانە، بە دەگمەن وەک هێزی هێرشبەری سەرەکی لە پێشەوەی بەرەکانی شەڕدا پشتی پێ دەبەستن، بەڵکو زیاتر وەک هێزی پشتیوانی (Auxiliary units) مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا، لەگەڵ پەرەسەندنی شکستییەکانی ئەڵمانیا لە ساڵانی کۆتایی جەنگدا، زۆربەی ئەم یەکانە لە بەرەی ڕۆژهەڵات کشانەوە و بۆ ئەنجامدانی ئەرکەکانی بەرگرییکردن لە کەناراوەکان و پاراستنی هێڵەکانی ئاسایش لە ناوچەکانی وڵاتانی باڵکان، ئیتاڵیا و فەڕەنسا گواستراونەتەوە، کە ئەمەش ئاماژەیە بۆ گۆڕانکاری لە ستراتیژی سەربازیی ئەڵمانیا بۆ سوودوەرگرتن لەم هێزانە لە بەرەکانی بەرگرییدا.

= چارەنوسی و کۆتای =
لەگەڵ شکستی یەکلاکەرەوەی ئەڵمانیای نازی لە کۆتاییەکانی ساڵی ١٩٤٥، «لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز» و سەرجەم یەکە هاوشێوەکانی تری «لێژیۆنە ڕۆژهەڵاتییەکان» هەڵوەشانەوە و چارەنووسی ئەندامانی ئەم هێزە کەوڵتە ژێر کاریگەریی ڕێککەوتننامە نێودەوڵەتییەکانی دوای جەنگ، بەتایبەت «ڕێککەوتنی یاڵتا»؛ لەو چوارچێوەیەدا، زۆربەی ئەو سەربازانەی کە هەوڵیان دابوو خۆیان ڕادەستی هێزەکانی هاوپەیمانان (بەریتانیا و ئەمریکا) بکەن لە ڕۆژئاوای ئەوروپا، بە زۆرەملێ بۆ یەکێتیی سۆڤیەت گەڕێنرانەوە، کە لەوێدا وەک &quot;خیانەتکار&quot; و &quot;هاوکاری نازییەکان&quot; سەیر کران و ڕووبەڕووی لێپرسینەوەی توندی دەزگا ئەمنییەکانی سۆڤیەت بوونەوە، بەجۆرێک دەرەنجامی ئەم لێپرسینەوانە بۆ بەشێکی زۆر لە سەربازەکان بریتی بوو لە سزای لەسێدارەدان، زیندانیکردنی درێژخایەن لە کەمپەکانی کاری زۆرەملێی (گولاگ) لە سیبیریا، یان دوورخستنەوەی زۆرەملێ بۆ ناوچە دوورەدەستەکانی ناوەندی ئاسیا، کە ئەمەش بووە بەشێک لەو مێژووە ئاڵۆزەی کە نەتەوەکانی کافکاز لە سەردەمی ستالیندا بەهۆی ئەم پەیوەندییە سەربازییانەوە دووچاری سزای بەکۆمەڵ و ڕاگواستنی دیموگرافی بوونەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|شەڕ|ئیسلام|مێژوو|جەنگی جیھانیی دووەم}}

[[en:Caucasian-Mohammedan Legion]]</text>
      <sha1>ijxjfesnlwnnnknr4t65yv60ep7a1nq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581239</id>
      <parentid>1581238</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T16:02:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە</comment>
      <origin>1581239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8702" sha1="fxg1f8m1gmbgogdpl4l9n3eo7e9v34c" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Flag of the Bergkaukasien Legion.svg|alt=نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز لە سەردەمی جەنگی جیھانیی دووەمدا|وێنۆک|نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز]]
'''لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز''' (بە ئەڵمانی: ''Kaukasische-Mohammedanische Legion'')یەکەیەکی سەربازیی وێرماخت بوو لە سوپای ئەڵمانیای نازی، کە لە ساڵی ١٩٤٢ و لە چوارچێوەی ستراتیژی «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» (Ostlegionen) بۆ بەشداریکردن لە جەنگی جیھانیی دووەمدا دامەزرا. ئەم ھێزە لە بنەڕەتدا لە خۆبەخشانی موسڵمانی ناوچەکانی کافکاز و دەوروبەری پێکھاتبوو، کە کۆمەڵێک نەتەوەی جیاوازی لەخۆ دەگرت، لەوانە: ئەبخازییەکان، چەرکەسییەکان، بەلقارییەکان، کاراچاییەکان، چیچانییەکان، ئینگووشییەکان، کوردەکان، تاڵشییەکان، ئۆستییەکان و ھەروەھا نوێنەرانی گەلانی جیاوازی داغستان. ئامانجی سەرەکیی ئەم یەکەیە بەکارھێنانیان بوو لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژھەڵات دژی سوپای سۆڤیەت، لەو کاتەی ئەڵمانیای نازی ھەوڵیدا سوود لە دژایەتیی نێوان گەلانی ئەو ناوچانە و دەسەڵاتی سۆڤیەت لەو سەردەمەدا ببینێت.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Hillinger |first=Michael G. |last2=Hoffmann |first2=Joachim |date=1976-12 |title=Die Ostlegionen, 1941-1943: Turkotataren, Kaukasier und Wolgafinnen im deutschen Heer |url=https://doi.org/10.2307/1853021 |journal=The American Historical Review |volume=81 |issue=5 |pages=1155 |doi=10.2307/1853021 |issn=0002-8762}}&lt;/ref&gt;

= دروستبوون و ئامانجەکانی دامەزراندن =
دوای دەستپێکردنی «ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا» و ھێرشی ئەڵمانیای نازی بۆ سەر یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٤١، سوپای ئەڵمانیا (وێرماخت) لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژھەڵاتدا ڕووبەڕووی پێویستییەکی زۆری ھێزی مرۆیی بووەوە. بۆ پڕکردنەوەی ئەم کەلێنە، فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا ستراتیژییەکی نوێی لەژێر ناوی «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» (Ostlegionen) پەیڕەو کرد. ئامانجی سەرەکی لەم ستراتیژییە، ڕێکخستنی ئەو سەرباز و دیلانە بوو کە لە نەتەوە غەیرە ڕووسییەکانی ناو یەکێتیی سۆڤیەتەوە ھاتبوون. ئەڵمانییەکان ھەوڵیاندا دژایەتییە مێژوویی و سیاسییەکانی نێوان گەلانی کافکاز و دەسەڵاتی کۆمۆنیستی سۆڤیەت بەکاربھێنن. ئەوان بە بەڵێنی «ئازادیی نەتەوەیی»، ھەوڵیاندا متمانەی گەلانی ناوچەکە بۆ لای خۆیان ڕابکێشن. دروستکردنی ئەم ھێزانە بەشێک بوو لە شەڕی دەروونی بۆ لاوازکردنی ورەی سوپای سووری سۆڤیەت؛ نیشاندانی ئەوەی کە نەتەوەکانی ناو سۆڤیەت پشتگیری لە سیستەمی کۆمۆنیستی ناکەن. پڕۆسەی پەیوەندیکردن بەم لێژیۆنەوە، تێکەڵەیەک بوو لە خۆبەخشین و ناچاری. زۆربەی ئەو کەسانەی پەیوەندییان بەم ھێزەوە کرد، یان لەنێو کەمپی دیلەکانی جەنگدا بوون و بۆ ڕزگاربوون لە بارودۆخی دژواری زیندانەکان پەیوەندییان کرد، یان بە ھیوای ئەوە بوون کە لە ڕێگەی ئەم ھێزەوە بتوانن ماف و ئازادی بۆ نەتەوەکانیان دەستەبەر بکەن. ئەم یەکانە سەرەتا لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی ئەڵمانیا لە پۆڵەندا ڕاھێنانی سەربازییان پێکرا و دواتر ڕەوانەی بەرەکانی جەنگ کران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |title=7 Shoulder-to-Shoulder with the German Armed Forces, January 1944–December 1944 |date=2012-12-31 |work=To Walk with the Devil |pages=141–168 |url=https://doi.org/10.3138/9781442694552-012 |access-date=2026-05-05 |publisher=University of Toronto Press}}&lt;/ref&gt;

= چالاکییە سەربازییەکانی =
چالاکییە سەربازییەکانی «لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز» لە چوارچێوەی بەشداریکردنی بەرفراوانی «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» (Ostlegionen) لە بەرەی ڕۆژھەڵاتدا ڕێکخران، کە بە پلەی یەکەم بۆ پشتیوانیکردنی ھێزەکانی وێرماخت لە ناوچە شاخاوییەکانی کافکاز و پاراستنی ھێڵەکانی گواستنەوە و دابینکردن بەکارھێنران، ھەرچەندە ئەرکی سەرەکییان لە ڕووبەڕووبوونەوەی گرووپە پارتیزانییەکانی سۆڤیەت و ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی ئاسایش لە پشت ھێڵەکانی پێشەوەی شەڕدا بەرجەستە دەبوو. فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا بەھۆی گومانی بەردەوام لە دڵسۆزیی و ئاستی ڕاھێنانی ئەم یەکانە، بە دەگمەن وەک ھێزی ھێرشبەری سەرەکی لە پێشەوەی بەرەکانی شەڕدا پشتی پێ دەبەستن، بەڵکو زیاتر وەک ھێزی پشتیوانی (Auxiliary units) مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا، لەگەڵ پەرەسەندنی شکستییەکانی ئەڵمانیا لە ساڵانی کۆتایی جەنگدا، زۆربەی ئەم یەکانە لە بەرەی ڕۆژھەڵات کشانەوە و بۆ ئەنجامدانی ئەرکەکانی بەرگریی کردن لە کەناراوەکان و پاراستنی ھێڵەکانی ئاسایش لە ناوچەکانی وڵاتانی باڵکان، ئیتاڵیا و فەڕەنسا گواستراونەتەوە، کە ئەمەش ئاماژەیە بۆ گۆڕانکاری لە ستراتیژی سەربازیی ئەڵمانیا بۆ سوودوەرگرتن لەم ھێزانە لە بەرەکانی بەرگریی دا.

= چارەنوسی و کۆتای =
لەگەڵ شکستی یەکلاکەرەوەی ئەڵمانیای نازی لە کۆتایییەکانی ساڵی ١٩٤٥، «لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز» و سەرجەم یەکە ھاوشێوەکانی تری «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» ھەڵوەشانەوە و چارەنووسی ئەندامانی ئەم ھێزە کەوڵتە ژێر کاریگەریی ڕێککەوتننامە نێودەوڵەتییەکانی دوای جەنگ، بەتایبەت «ڕێککەوتنی یاڵتا»؛ لەو چوارچێوەیەدا، زۆربەی ئەو سەربازانەی کە ھەوڵیان دابوو خۆیان ڕادەستی ھێزەکانی ھاوپەیمانان (بەریتانیا و ئەمریکا) بکەن لە ڕۆژاوای ئەورووپا، بە زۆرەملێ بۆ یەکێتیی سۆڤیەت گەڕێنرانەوە، کە لەوێدا وەک «خیانەتکار» و «ھاوکاری نازییەکان» سەیر کران و ڕووبەڕووی لێپرسینەوەی توندی دەزگا ئەمنییەکانی سۆڤیەت بوونەوە، بەجۆرێک دەرەنجامی ئەم لێپرسینەوانە بۆ بەشێکی زۆر لە سەربازەکان بریتی بوو لە سزای لەسێدارەدان، زیندانیکردنی درێژخایەن لە کەمپەکانی کاری زۆرەملێی (گولاگ) لە سیبیریا، یان دوورخستنەوەی زۆرەملێ بۆ ناوچە دوورەدەستەکانی ناوەندی ئاسیا، کە ئەمەش بووە بەشێک لەو مێژووە ئاڵۆزەی کە نەتەوەکانی کافکاز لە سەردەمی ستالیندا بەھۆی ئەم پەیوەندییە سەربازییانەوە دووچاری سزای بەکۆمەڵ و ڕاگواستنی دیموگرافی بوونەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|شەڕ|ئیسلام|مێژوو|جەنگی جیھانیی دووەم}}

[[en:Caucasian-Mohammedan Legion]]</text>
      <sha1>fxg1f8m1gmbgogdpl4l9n3eo7e9v34c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581302</id>
      <parentid>1581239</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T20:01:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1581302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8802" sha1="ppsrqa1ojc6ukqn921j9q0ekswqibhd" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
[[پەڕگە:Flag of the Bergkaukasien Legion.svg|alt=نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز لە سەردەمی جەنگی جیھانیی دووەمدا|وێنۆک|نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز]]
'''لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز''' (بە ئەڵمانی: ''Kaukasische-Mohammedanische Legion'')یەکەیەکی سەربازیی وێرماخت بوو لە سوپای ئەڵمانیای نازی، کە لە ساڵی ١٩٤٢ و لە چوارچێوەی ستراتیژی «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» (Ostlegionen) بۆ بەشداریکردن لە جەنگی جیھانیی دووەمدا دامەزرا. ئەم ھێزە لە بنەڕەتدا لە خۆبەخشانی موسڵمانی ناوچەکانی کافکاز و دەوروبەری پێکھاتبوو، کە کۆمەڵێک نەتەوەی جیاوازی لەخۆ دەگرت، لەوانە: ئەبخازییەکان، چەرکەسییەکان، بەلقارییەکان، کاراچاییەکان، چیچانییەکان، ئینگووشییەکان، کوردەکان، تاڵشییەکان، ئۆستییەکان و ھەروەھا نوێنەرانی گەلانی جیاوازی داغستان. ئامانجی سەرەکیی ئەم یەکەیە بەکارھێنانیان بوو لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژھەڵات دژی سوپای سۆڤیەت، لەو کاتەی ئەڵمانیای نازی ھەوڵیدا سوود لە دژایەتیی نێوان گەلانی ئەو ناوچانە و دەسەڵاتی سۆڤیەت لەو سەردەمەدا ببینێت.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Hillinger |first=Michael G. |last2=Hoffmann |first2=Joachim |date=1976-12 |title=Die Ostlegionen, 1941-1943: Turkotataren, Kaukasier und Wolgafinnen im deutschen Heer |url=https://doi.org/10.2307/1853021 |journal=The American Historical Review |volume=81 |issue=5 |pages=1155 |doi=10.2307/1853021 |issn=0002-8762}}&lt;/ref&gt;

= دروستبوون و ئامانجەکانی دامەزراندن =
دوای دەستپێکردنی «ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا» و ھێرشی ئەڵمانیای نازی بۆ سەر یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٤١، سوپای ئەڵمانیا (وێرماخت) لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژھەڵاتدا ڕووبەڕووی پێویستییەکی زۆری ھێزی مرۆیی بووەوە. بۆ پڕکردنەوەی ئەم کەلێنە، فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا ستراتیژییەکی نوێی لەژێر ناوی «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» (Ostlegionen) پەیڕەو کرد. ئامانجی سەرەکی لەم ستراتیژییە، ڕێکخستنی ئەو سەرباز و دیلانە بوو کە لە نەتەوە غەیرە ڕووسییەکانی ناو یەکێتیی سۆڤیەتەوە ھاتبوون. ئەڵمانییەکان ھەوڵیاندا دژایەتییە مێژوویی و سیاسییەکانی نێوان گەلانی کافکاز و دەسەڵاتی کۆمۆنیستی سۆڤیەت بەکاربھێنن. ئەوان بە بەڵێنی «ئازادیی نەتەوەیی»، ھەوڵیاندا متمانەی گەلانی ناوچەکە بۆ لای خۆیان ڕابکێشن. دروستکردنی ئەم ھێزانە بەشێک بوو لە شەڕی دەروونی بۆ لاوازکردنی ورەی سوپای سووری سۆڤیەت؛ نیشاندانی ئەوەی کە نەتەوەکانی ناو سۆڤیەت پشتگیری لە سیستەمی کۆمۆنیستی ناکەن. پڕۆسەی پەیوەندیکردن بەم لێژیۆنەوە، تێکەڵەیەک بوو لە خۆبەخشین و ناچاری. زۆربەی ئەو کەسانەی پەیوەندییان بەم ھێزەوە کرد، یان لەنێو کەمپی دیلەکانی جەنگدا بوون و بۆ ڕزگاربوون لە بارودۆخی دژواری زیندانەکان پەیوەندییان کرد، یان بە ھیوای ئەوە بوون کە لە ڕێگەی ئەم ھێزەوە بتوانن ماف و ئازادی بۆ نەتەوەکانیان دەستەبەر بکەن. ئەم یەکانە سەرەتا لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی ئەڵمانیا لە پۆڵەندا ڕاھێنانی سەربازییان پێکرا و دواتر ڕەوانەی بەرەکانی جەنگ کران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |title=7 Shoulder-to-Shoulder with the German Armed Forces, January 1944–December 1944 |date=2012-12-31 |work=To Walk with the Devil |pages=141–168 |url=https://doi.org/10.3138/9781442694552-012 |access-date=2026-05-05 |publisher=University of Toronto Press}}&lt;/ref&gt;

= چالاکییە سەربازییەکانی =
چالاکییە سەربازییەکانی «لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز» لە چوارچێوەی بەشداریکردنی بەرفراوانی «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» (Ostlegionen) لە بەرەی ڕۆژھەڵاتدا ڕێکخران، کە بە پلەی یەکەم بۆ پشتیوانیکردنی ھێزەکانی وێرماخت لە ناوچە شاخاوییەکانی کافکاز و پاراستنی ھێڵەکانی گواستنەوە و دابینکردن بەکارھێنران، ھەرچەندە ئەرکی سەرەکییان لە ڕووبەڕووبوونەوەی گرووپە پارتیزانییەکانی سۆڤیەت و ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی ئاسایش لە پشت ھێڵەکانی پێشەوەی شەڕدا بەرجەستە دەبوو. فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا بەھۆی گومانی بەردەوام لە دڵسۆزیی و ئاستی ڕاھێنانی ئەم یەکانە، بە دەگمەن وەک ھێزی ھێرشبەری سەرەکی لە پێشەوەی بەرەکانی شەڕدا پشتی پێ دەبەستن، بەڵکو زیاتر وەک ھێزی پشتیوانی (Auxiliary units) مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا، لەگەڵ پەرەسەندنی شکستییەکانی ئەڵمانیا لە ساڵانی کۆتایی جەنگدا، زۆربەی ئەم یەکانە لە بەرەی ڕۆژھەڵات کشانەوە و بۆ ئەنجامدانی ئەرکەکانی بەرگریی کردن لە کەناراوەکان و پاراستنی ھێڵەکانی ئاسایش لە ناوچەکانی وڵاتانی باڵکان، ئیتاڵیا و فەڕەنسا گواستراونەتەوە، کە ئەمەش ئاماژەیە بۆ گۆڕانکاری لە ستراتیژی سەربازیی ئەڵمانیا بۆ سوودوەرگرتن لەم ھێزانە لە بەرەکانی بەرگریی دا.

= چارەنوسی و کۆتای =
لەگەڵ شکستی یەکلاکەرەوەی ئەڵمانیای نازی لە کۆتایییەکانی ساڵی ١٩٤٥، «لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز» و سەرجەم یەکە ھاوشێوەکانی تری «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» ھەڵوەشانەوە و چارەنووسی ئەندامانی ئەم ھێزە کەوڵتە ژێر کاریگەریی ڕێککەوتننامە نێودەوڵەتییەکانی دوای جەنگ، بەتایبەت «ڕێککەوتنی یاڵتا»؛ لەو چوارچێوەیەدا، زۆربەی ئەو سەربازانەی کە ھەوڵیان دابوو خۆیان ڕادەستی ھێزەکانی ھاوپەیمانان (بەریتانیا و ئەمریکا) بکەن لە ڕۆژاوای ئەورووپا، بە زۆرەملێ بۆ یەکێتیی سۆڤیەت گەڕێنرانەوە، کە لەوێدا وەک «خیانەتکار» و «ھاوکاری نازییەکان» سەیر کران و ڕووبەڕووی لێپرسینەوەی توندی دەزگا ئەمنییەکانی سۆڤیەت بوونەوە، بەجۆرێک دەرەنجامی ئەم لێپرسینەوانە بۆ بەشێکی زۆر لە سەربازەکان بریتی بوو لە سزای لەسێدارەدان، زیندانیکردنی درێژخایەن لە کەمپەکانی کاری زۆرەملێی (گولاگ) لە سیبیریا، یان دوورخستنەوەی زۆرەملێ بۆ ناوچە دوورەدەستەکانی ناوەندی ئاسیا، کە ئەمەش بووە بەشێک لەو مێژووە ئاڵۆزەی کە نەتەوەکانی کافکاز لە سەردەمی ستالیندا بەھۆی ئەم پەیوەندییە سەربازییانەوە دووچاری سزای بەکۆمەڵ و ڕاگواستنی دیموگرافی بوونەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|شەڕ|ئیسلام|مێژوو|جەنگی جیھانیی دووەم}}

[[en:Caucasian-Mohammedan Legion]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>ppsrqa1ojc6ukqn921j9q0ekswqibhd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581330</id>
      <parentid>1581302</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T21:02:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1581330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8894" sha1="1yqqad67en20khmzyy2h4cg77p3r3oa" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
[[پەڕگە:Flag of the Bergkaukasien Legion.svg|alt=نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز لە سەردەمی جەنگی جیھانیی دووەمدا|وێنۆک|نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز]]
'''لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز''' (بە ئەڵمانی: ''Kaukasische-Mohammedanische Legion'')یەکەیەکی سەربازیی وێرماخت بوو لە سوپای ئەڵمانیای نازی، کە لە ساڵی ١٩٤٢ و لە چوارچێوەی ستراتیژی «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» (Ostlegionen) بۆ بەشداریکردن لە جەنگی جیھانیی دووەمدا دامەزرا. ئەم ھێزە لە بنەڕەتدا لە خۆبەخشانی موسڵمانی ناوچەکانی کافکاز و دەوروبەری پێکھاتبوو، کە کۆمەڵێک نەتەوەی جیاوازی لەخۆ دەگرت، لەوانە: ئەبخازییەکان، چەرکەسییەکان، بەلقارییەکان، کاراچاییەکان، چیچانییەکان، ئینگووشییەکان، کوردەکان، تاڵشییەکان، ئۆستییەکان و ھەروەھا نوێنەرانی گەلانی جیاوازی داغستان. ئامانجی سەرەکیی ئەم یەکەیە بەکارھێنانیان بوو لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژھەڵات دژی سوپای سۆڤیەت، لەو کاتەی ئەڵمانیای نازی ھەوڵیدا سوود لە دژایەتیی نێوان گەلانی ئەو ناوچانە و دەسەڵاتی سۆڤیەت لەو سەردەمەدا ببینێت.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Hillinger |first=Michael G. |last2=Hoffmann |first2=Joachim |date=1976-12 |title=Die Ostlegionen, 1941-1943: Turkotataren, Kaukasier und Wolgafinnen im deutschen Heer |url=https://doi.org/10.2307/1853021 |journal=The American Historical Review |volume=81 |issue=5 |pages=1155 |doi=10.2307/1853021 |issn=0002-8762}}&lt;/ref&gt;

= دروستبوون و ئامانجەکانی دامەزراندن =
دوای دەستپێکردنی «ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا» و ھێرشی ئەڵمانیای نازی بۆ سەر یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٤١، سوپای ئەڵمانیا (وێرماخت) لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژھەڵاتدا ڕووبەڕووی پێویستییەکی زۆری ھێزی مرۆیی بووەوە. بۆ پڕکردنەوەی ئەم کەلێنە، فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا ستراتیژییەکی نوێی لەژێر ناوی «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» (Ostlegionen) پەیڕەو کرد. ئامانجی سەرەکی لەم ستراتیژییە، ڕێکخستنی ئەو سەرباز و دیلانە بوو کە لە نەتەوە غەیرە ڕووسییەکانی ناو یەکێتیی سۆڤیەتەوە ھاتبوون. ئەڵمانییەکان ھەوڵیاندا دژایەتییە مێژوویی و سیاسییەکانی نێوان گەلانی کافکاز و دەسەڵاتی کۆمۆنیستی سۆڤیەت بەکاربھێنن. ئەوان بە بەڵێنی «ئازادیی نەتەوەیی»، ھەوڵیاندا متمانەی گەلانی ناوچەکە بۆ لای خۆیان ڕابکێشن. دروستکردنی ئەم ھێزانە بەشێک بوو لە شەڕی دەروونی بۆ لاوازکردنی ورەی سوپای سووری سۆڤیەت؛ نیشاندانی ئەوەی کە نەتەوەکانی ناو سۆڤیەت پشتگیری لە سیستەمی کۆمۆنیستی ناکەن. پڕۆسەی پەیوەندیکردن بەم لێژیۆنەوە، تێکەڵەیەک بوو لە خۆبەخشین و ناچاری. زۆربەی ئەو کەسانەی پەیوەندییان بەم ھێزەوە کرد، یان لەنێو کەمپی دیلەکانی جەنگدا بوون و بۆ ڕزگاربوون لە بارودۆخی دژواری زیندانەکان پەیوەندییان کرد، یان بە ھیوای ئەوە بوون کە لە ڕێگەی ئەم ھێزەوە بتوانن ماف و ئازادی بۆ نەتەوەکانیان دەستەبەر بکەن. ئەم یەکانە سەرەتا لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی ئەڵمانیا لە پۆڵەندا ڕاھێنانی سەربازییان پێکرا و دواتر ڕەوانەی بەرەکانی جەنگ کران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |title=7 Shoulder-to-Shoulder with the German Armed Forces, January 1944–December 1944 |date=2012-12-31 |work=To Walk with the Devil |pages=141–168 |url=https://doi.org/10.3138/9781442694552-012 |access-date=2026-05-05 |publisher=University of Toronto Press}}&lt;/ref&gt;

= چالاکییە سەربازییەکانی =
چالاکییە سەربازییەکانی «لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز» لە چوارچێوەی بەشداریکردنی بەرفراوانی «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» (Ostlegionen) لە بەرەی ڕۆژھەڵاتدا ڕێکخران، کە بە پلەی یەکەم بۆ پشتیوانیکردنی ھێزەکانی وێرماخت لە ناوچە شاخاوییەکانی کافکاز و پاراستنی ھێڵەکانی گواستنەوە و دابینکردن بەکارھێنران، ھەرچەندە ئەرکی سەرەکییان لە ڕووبەڕووبوونەوەی گرووپە پارتیزانییەکانی سۆڤیەت و ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی ئاسایش لە پشت ھێڵەکانی پێشەوەی شەڕدا بەرجەستە دەبوو. فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا بەھۆی گومانی بەردەوام لە دڵسۆزیی و ئاستی ڕاھێنانی ئەم یەکانە، بە دەگمەن وەک ھێزی ھێرشبەری سەرەکی لە پێشەوەی بەرەکانی شەڕدا پشتی پێ دەبەستن، بەڵکو زیاتر وەک ھێزی پشتیوانی (Auxiliary units) مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا، لەگەڵ پەرەسەندنی شکستییەکانی ئەڵمانیا لە ساڵانی کۆتایی جەنگدا، زۆربەی ئەم یەکانە لە بەرەی ڕۆژھەڵات کشانەوە و بۆ ئەنجامدانی ئەرکەکانی بەرگریی کردن لە کەناراوەکان و پاراستنی ھێڵەکانی ئاسایش لە ناوچەکانی وڵاتانی باڵکان، ئیتاڵیا و فەڕەنسا گواستراونەتەوە، کە ئەمەش ئاماژەیە بۆ گۆڕانکاری لە ستراتیژی سەربازیی ئەڵمانیا بۆ سوودوەرگرتن لەم ھێزانە لە بەرەکانی بەرگریی دا.

= چارەنوسی و کۆتای =
لەگەڵ شکستی یەکلاکەرەوەی ئەڵمانیای نازی لە کۆتایییەکانی ساڵی ١٩٤٥، «لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز» و سەرجەم یەکە ھاوشێوەکانی تری «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» ھەڵوەشانەوە و چارەنووسی ئەندامانی ئەم ھێزە کەوڵتە ژێر کاریگەریی ڕێککەوتننامە نێودەوڵەتییەکانی دوای جەنگ، بەتایبەت «ڕێککەوتنی یاڵتا»؛ لەو چوارچێوەیەدا، زۆربەی ئەو سەربازانەی کە ھەوڵیان دابوو خۆیان ڕادەستی ھێزەکانی ھاوپەیمانان (بەریتانیا و ئەمریکا) بکەن لە ڕۆژاوای ئەورووپا، بە زۆرەملێ بۆ یەکێتیی سۆڤیەت گەڕێنرانەوە، کە لەوێدا وەک «خیانەتکار» و «ھاوکاری نازییەکان» سەیر کران و ڕووبەڕووی لێپرسینەوەی توندی دەزگا ئەمنییەکانی سۆڤیەت بوونەوە، بەجۆرێک دەرەنجامی ئەم لێپرسینەوانە بۆ بەشێکی زۆر لە سەربازەکان بریتی بوو لە سزای لەسێدارەدان، زیندانیکردنی درێژخایەن لە کەمپەکانی کاری زۆرەملێی (گولاگ) لە سیبیریا، یان دوورخستنەوەی زۆرەملێ بۆ ناوچە دوورەدەستەکانی ناوەندی ئاسیا، کە ئەمەش بووە بەشێک لەو مێژووە ئاڵۆزەی کە نەتەوەکانی کافکاز لە سەردەمی ستالیندا بەھۆی ئەم پەیوەندییە سەربازییانەوە دووچاری سزای بەکۆمەڵ و ڕاگواستنی دیموگرافی بوونەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|شەڕ|ئیسلام|مێژوو|جەنگی جیھانیی دووەم}}

[[en:Caucasian-Mohammedan Legion]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
[[پۆل:مێژووی قەوقاز لە ژێر دەسەڵاتی یەکێتی سۆڤیەت]]</text>
      <sha1>1yqqad67en20khmzyy2h4cg77p3r3oa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581521</id>
      <parentid>1581330</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T06:00:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: خاوێنکردنەوەی بەستەرە کۆنەکانی نێوانویکی</comment>
      <origin>1581521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8859" sha1="od1idr8isb73s698enuuhhhurwsawd7" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
[[پەڕگە:Flag of the Bergkaukasien Legion.svg|alt=نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز لە سەردەمی جەنگی جیھانیی دووەمدا|وێنۆک|نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز]]
'''لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز''' (بە ئەڵمانی: ''Kaukasische-Mohammedanische Legion'')یەکەیەکی سەربازیی وێرماخت بوو لە سوپای ئەڵمانیای نازی، کە لە ساڵی ١٩٤٢ و لە چوارچێوەی ستراتیژی «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» (Ostlegionen) بۆ بەشداریکردن لە جەنگی جیھانیی دووەمدا دامەزرا. ئەم ھێزە لە بنەڕەتدا لە خۆبەخشانی موسڵمانی ناوچەکانی کافکاز و دەوروبەری پێکھاتبوو، کە کۆمەڵێک نەتەوەی جیاوازی لەخۆ دەگرت، لەوانە: ئەبخازییەکان، چەرکەسییەکان، بەلقارییەکان، کاراچاییەکان، چیچانییەکان، ئینگووشییەکان، کوردەکان، تاڵشییەکان، ئۆستییەکان و ھەروەھا نوێنەرانی گەلانی جیاوازی داغستان. ئامانجی سەرەکیی ئەم یەکەیە بەکارھێنانیان بوو لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژھەڵات دژی سوپای سۆڤیەت، لەو کاتەی ئەڵمانیای نازی ھەوڵیدا سوود لە دژایەتیی نێوان گەلانی ئەو ناوچانە و دەسەڵاتی سۆڤیەت لەو سەردەمەدا ببینێت.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Hillinger |first=Michael G. |last2=Hoffmann |first2=Joachim |date=1976-12 |title=Die Ostlegionen, 1941-1943: Turkotataren, Kaukasier und Wolgafinnen im deutschen Heer |url=https://doi.org/10.2307/1853021 |journal=The American Historical Review |volume=81 |issue=5 |pages=1155 |doi=10.2307/1853021 |issn=0002-8762}}&lt;/ref&gt;

= دروستبوون و ئامانجەکانی دامەزراندن =
دوای دەستپێکردنی «ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا» و ھێرشی ئەڵمانیای نازی بۆ سەر یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٤١، سوپای ئەڵمانیا (وێرماخت) لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژھەڵاتدا ڕووبەڕووی پێویستییەکی زۆری ھێزی مرۆیی بووەوە. بۆ پڕکردنەوەی ئەم کەلێنە، فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا ستراتیژییەکی نوێی لەژێر ناوی «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» (Ostlegionen) پەیڕەو کرد. ئامانجی سەرەکی لەم ستراتیژییە، ڕێکخستنی ئەو سەرباز و دیلانە بوو کە لە نەتەوە غەیرە ڕووسییەکانی ناو یەکێتیی سۆڤیەتەوە ھاتبوون. ئەڵمانییەکان ھەوڵیاندا دژایەتییە مێژوویی و سیاسییەکانی نێوان گەلانی کافکاز و دەسەڵاتی کۆمۆنیستی سۆڤیەت بەکاربھێنن. ئەوان بە بەڵێنی «ئازادیی نەتەوەیی»، ھەوڵیاندا متمانەی گەلانی ناوچەکە بۆ لای خۆیان ڕابکێشن. دروستکردنی ئەم ھێزانە بەشێک بوو لە شەڕی دەروونی بۆ لاوازکردنی ورەی سوپای سووری سۆڤیەت؛ نیشاندانی ئەوەی کە نەتەوەکانی ناو سۆڤیەت پشتگیری لە سیستەمی کۆمۆنیستی ناکەن. پڕۆسەی پەیوەندیکردن بەم لێژیۆنەوە، تێکەڵەیەک بوو لە خۆبەخشین و ناچاری. زۆربەی ئەو کەسانەی پەیوەندییان بەم ھێزەوە کرد، یان لەنێو کەمپی دیلەکانی جەنگدا بوون و بۆ ڕزگاربوون لە بارودۆخی دژواری زیندانەکان پەیوەندییان کرد، یان بە ھیوای ئەوە بوون کە لە ڕێگەی ئەم ھێزەوە بتوانن ماف و ئازادی بۆ نەتەوەکانیان دەستەبەر بکەن. ئەم یەکانە سەرەتا لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی ئەڵمانیا لە پۆڵەندا ڕاھێنانی سەربازییان پێکرا و دواتر ڕەوانەی بەرەکانی جەنگ کران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |title=7 Shoulder-to-Shoulder with the German Armed Forces, January 1944–December 1944 |date=2012-12-31 |work=To Walk with the Devil |pages=141–168 |url=https://doi.org/10.3138/9781442694552-012 |access-date=2026-05-05 |publisher=University of Toronto Press}}&lt;/ref&gt;

= چالاکییە سەربازییەکانی =
چالاکییە سەربازییەکانی «لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز» لە چوارچێوەی بەشداریکردنی بەرفراوانی «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» (Ostlegionen) لە بەرەی ڕۆژھەڵاتدا ڕێکخران، کە بە پلەی یەکەم بۆ پشتیوانیکردنی ھێزەکانی وێرماخت لە ناوچە شاخاوییەکانی کافکاز و پاراستنی ھێڵەکانی گواستنەوە و دابینکردن بەکارھێنران، ھەرچەندە ئەرکی سەرەکییان لە ڕووبەڕووبوونەوەی گرووپە پارتیزانییەکانی سۆڤیەت و ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی ئاسایش لە پشت ھێڵەکانی پێشەوەی شەڕدا بەرجەستە دەبوو. فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا بەھۆی گومانی بەردەوام لە دڵسۆزیی و ئاستی ڕاھێنانی ئەم یەکانە، بە دەگمەن وەک ھێزی ھێرشبەری سەرەکی لە پێشەوەی بەرەکانی شەڕدا پشتی پێ دەبەستن، بەڵکو زیاتر وەک ھێزی پشتیوانی (Auxiliary units) مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا، لەگەڵ پەرەسەندنی شکستییەکانی ئەڵمانیا لە ساڵانی کۆتایی جەنگدا، زۆربەی ئەم یەکانە لە بەرەی ڕۆژھەڵات کشانەوە و بۆ ئەنجامدانی ئەرکەکانی بەرگریی کردن لە کەناراوەکان و پاراستنی ھێڵەکانی ئاسایش لە ناوچەکانی وڵاتانی باڵکان، ئیتاڵیا و فەڕەنسا گواستراونەتەوە، کە ئەمەش ئاماژەیە بۆ گۆڕانکاری لە ستراتیژی سەربازیی ئەڵمانیا بۆ سوودوەرگرتن لەم ھێزانە لە بەرەکانی بەرگریی دا.

= چارەنوسی و کۆتای =
لەگەڵ شکستی یەکلاکەرەوەی ئەڵمانیای نازی لە کۆتایییەکانی ساڵی ١٩٤٥، «لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز» و سەرجەم یەکە ھاوشێوەکانی تری «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» ھەڵوەشانەوە و چارەنووسی ئەندامانی ئەم ھێزە کەوڵتە ژێر کاریگەریی ڕێککەوتننامە نێودەوڵەتییەکانی دوای جەنگ، بەتایبەت «ڕێککەوتنی یاڵتا»؛ لەو چوارچێوەیەدا، زۆربەی ئەو سەربازانەی کە ھەوڵیان دابوو خۆیان ڕادەستی ھێزەکانی ھاوپەیمانان (بەریتانیا و ئەمریکا) بکەن لە ڕۆژاوای ئەورووپا، بە زۆرەملێ بۆ یەکێتیی سۆڤیەت گەڕێنرانەوە، کە لەوێدا وەک «خیانەتکار» و «ھاوکاری نازییەکان» سەیر کران و ڕووبەڕووی لێپرسینەوەی توندی دەزگا ئەمنییەکانی سۆڤیەت بوونەوە، بەجۆرێک دەرەنجامی ئەم لێپرسینەوانە بۆ بەشێکی زۆر لە سەربازەکان بریتی بوو لە سزای لەسێدارەدان، زیندانیکردنی درێژخایەن لە کەمپەکانی کاری زۆرەملێی (گولاگ) لە سیبیریا، یان دوورخستنەوەی زۆرەملێ بۆ ناوچە دوورەدەستەکانی ناوەندی ئاسیا، کە ئەمەش بووە بەشێک لەو مێژووە ئاڵۆزەی کە نەتەوەکانی کافکاز لە سەردەمی ستالیندا بەھۆی ئەم پەیوەندییە سەربازییانەوە دووچاری سزای بەکۆمەڵ و ڕاگواستنی دیموگرافی بوونەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|شەڕ|ئیسلام|مێژوو|جەنگی جیھانیی دووەم}}

{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
[[پۆل:مێژووی قەوقاز لە ژێر دەسەڵاتی یەکێتی سۆڤیەت]]</text>
      <sha1>od1idr8isb73s698enuuhhhurwsawd7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581549</id>
      <parentid>1581521</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T07:58:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>+٢ تاگ</comment>
      <origin>1581549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8897" sha1="1xoavofaaiqy8qqa354gnc93dxikvxl" xml:space="preserve">{{خاوێنکردن}}
{{شێواز}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}

[[پەڕگە:Flag of the Bergkaukasien Legion.svg|alt=نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز لە سەردەمی جەنگی جیھانیی دووەمدا|وێنۆک|نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز]]
'''لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز''' (بە ئەڵمانی: ''Kaukasische-Mohammedanische Legion'')یەکەیەکی سەربازیی وێرماخت بوو لە سوپای ئەڵمانیای نازی، کە لە ساڵی ١٩٤٢ و لە چوارچێوەی ستراتیژی «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» (Ostlegionen) بۆ بەشداریکردن لە جەنگی جیھانیی دووەمدا دامەزرا. ئەم ھێزە لە بنەڕەتدا لە خۆبەخشانی موسڵمانی ناوچەکانی کافکاز و دەوروبەری پێکھاتبوو، کە کۆمەڵێک نەتەوەی جیاوازی لەخۆ دەگرت، لەوانە: ئەبخازییەکان، چەرکەسییەکان، بەلقارییەکان، کاراچاییەکان، چیچانییەکان، ئینگووشییەکان، کوردەکان، تاڵشییەکان، ئۆستییەکان و ھەروەھا نوێنەرانی گەلانی جیاوازی داغستان. ئامانجی سەرەکیی ئەم یەکەیە بەکارھێنانیان بوو لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژھەڵات دژی سوپای سۆڤیەت، لەو کاتەی ئەڵمانیای نازی ھەوڵیدا سوود لە دژایەتیی نێوان گەلانی ئەو ناوچانە و دەسەڵاتی سۆڤیەت لەو سەردەمەدا ببینێت.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Hillinger |first=Michael G. |last2=Hoffmann |first2=Joachim |date=1976-12 |title=Die Ostlegionen, 1941-1943: Turkotataren, Kaukasier und Wolgafinnen im deutschen Heer |url=https://doi.org/10.2307/1853021 |journal=The American Historical Review |volume=81 |issue=5 |pages=1155 |doi=10.2307/1853021 |issn=0002-8762}}&lt;/ref&gt;

= دروستبوون و ئامانجەکانی دامەزراندن =
دوای دەستپێکردنی «ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا» و ھێرشی ئەڵمانیای نازی بۆ سەر یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٤١، سوپای ئەڵمانیا (وێرماخت) لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژھەڵاتدا ڕووبەڕووی پێویستییەکی زۆری ھێزی مرۆیی بووەوە. بۆ پڕکردنەوەی ئەم کەلێنە، فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا ستراتیژییەکی نوێی لەژێر ناوی «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» (Ostlegionen) پەیڕەو کرد. ئامانجی سەرەکی لەم ستراتیژییە، ڕێکخستنی ئەو سەرباز و دیلانە بوو کە لە نەتەوە غەیرە ڕووسییەکانی ناو یەکێتیی سۆڤیەتەوە ھاتبوون. ئەڵمانییەکان ھەوڵیاندا دژایەتییە مێژوویی و سیاسییەکانی نێوان گەلانی کافکاز و دەسەڵاتی کۆمۆنیستی سۆڤیەت بەکاربھێنن. ئەوان بە بەڵێنی «ئازادیی نەتەوەیی»، ھەوڵیاندا متمانەی گەلانی ناوچەکە بۆ لای خۆیان ڕابکێشن. دروستکردنی ئەم ھێزانە بەشێک بوو لە شەڕی دەروونی بۆ لاوازکردنی ورەی سوپای سووری سۆڤیەت؛ نیشاندانی ئەوەی کە نەتەوەکانی ناو سۆڤیەت پشتگیری لە سیستەمی کۆمۆنیستی ناکەن. پڕۆسەی پەیوەندیکردن بەم لێژیۆنەوە، تێکەڵەیەک بوو لە خۆبەخشین و ناچاری. زۆربەی ئەو کەسانەی پەیوەندییان بەم ھێزەوە کرد، یان لەنێو کەمپی دیلەکانی جەنگدا بوون و بۆ ڕزگاربوون لە بارودۆخی دژواری زیندانەکان پەیوەندییان کرد، یان بە ھیوای ئەوە بوون کە لە ڕێگەی ئەم ھێزەوە بتوانن ماف و ئازادی بۆ نەتەوەکانیان دەستەبەر بکەن. ئەم یەکانە سەرەتا لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی ئەڵمانیا لە پۆڵەندا ڕاھێنانی سەربازییان پێکرا و دواتر ڕەوانەی بەرەکانی جەنگ کران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |title=7 Shoulder-to-Shoulder with the German Armed Forces, January 1944–December 1944 |date=2012-12-31 |work=To Walk with the Devil |pages=141–168 |url=https://doi.org/10.3138/9781442694552-012 |access-date=2026-05-05 |publisher=University of Toronto Press}}&lt;/ref&gt;

= چالاکییە سەربازییەکانی =
چالاکییە سەربازییەکانی «لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز» لە چوارچێوەی بەشداریکردنی بەرفراوانی «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» (Ostlegionen) لە بەرەی ڕۆژھەڵاتدا ڕێکخران، کە بە پلەی یەکەم بۆ پشتیوانیکردنی ھێزەکانی وێرماخت لە ناوچە شاخاوییەکانی کافکاز و پاراستنی ھێڵەکانی گواستنەوە و دابینکردن بەکارھێنران، ھەرچەندە ئەرکی سەرەکییان لە ڕووبەڕووبوونەوەی گرووپە پارتیزانییەکانی سۆڤیەت و ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی ئاسایش لە پشت ھێڵەکانی پێشەوەی شەڕدا بەرجەستە دەبوو. فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا بەھۆی گومانی بەردەوام لە دڵسۆزیی و ئاستی ڕاھێنانی ئەم یەکانە، بە دەگمەن وەک ھێزی ھێرشبەری سەرەکی لە پێشەوەی بەرەکانی شەڕدا پشتی پێ دەبەستن، بەڵکو زیاتر وەک ھێزی پشتیوانی (Auxiliary units) مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا، لەگەڵ پەرەسەندنی شکستییەکانی ئەڵمانیا لە ساڵانی کۆتایی جەنگدا، زۆربەی ئەم یەکانە لە بەرەی ڕۆژھەڵات کشانەوە و بۆ ئەنجامدانی ئەرکەکانی بەرگریی کردن لە کەناراوەکان و پاراستنی ھێڵەکانی ئاسایش لە ناوچەکانی وڵاتانی باڵکان، ئیتاڵیا و فەڕەنسا گواستراونەتەوە، کە ئەمەش ئاماژەیە بۆ گۆڕانکاری لە ستراتیژی سەربازیی ئەڵمانیا بۆ سوودوەرگرتن لەم ھێزانە لە بەرەکانی بەرگریی دا.

= چارەنوسی و کۆتای =
لەگەڵ شکستی یەکلاکەرەوەی ئەڵمانیای نازی لە کۆتایییەکانی ساڵی ١٩٤٥، «لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز» و سەرجەم یەکە ھاوشێوەکانی تری «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» ھەڵوەشانەوە و چارەنووسی ئەندامانی ئەم ھێزە کەوڵتە ژێر کاریگەریی ڕێککەوتننامە نێودەوڵەتییەکانی دوای جەنگ، بەتایبەت «ڕێککەوتنی یاڵتا»؛ لەو چوارچێوەیەدا، زۆربەی ئەو سەربازانەی کە ھەوڵیان دابوو خۆیان ڕادەستی ھێزەکانی ھاوپەیمانان (بەریتانیا و ئەمریکا) بکەن لە ڕۆژاوای ئەورووپا، بە زۆرەملێ بۆ یەکێتیی سۆڤیەت گەڕێنرانەوە، کە لەوێدا وەک «خیانەتکار» و «ھاوکاری نازییەکان» سەیر کران و ڕووبەڕووی لێپرسینەوەی توندی دەزگا ئەمنییەکانی سۆڤیەت بوونەوە، بەجۆرێک دەرەنجامی ئەم لێپرسینەوانە بۆ بەشێکی زۆر لە سەربازەکان بریتی بوو لە سزای لەسێدارەدان، زیندانیکردنی درێژخایەن لە کەمپەکانی کاری زۆرەملێی (گولاگ) لە سیبیریا، یان دوورخستنەوەی زۆرەملێ بۆ ناوچە دوورەدەستەکانی ناوەندی ئاسیا، کە ئەمەش بووە بەشێک لەو مێژووە ئاڵۆزەی کە نەتەوەکانی کافکاز لە سەردەمی ستالیندا بەھۆی ئەم پەیوەندییە سەربازییانەوە دووچاری سزای بەکۆمەڵ و ڕاگواستنی دیموگرافی بوونەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|شەڕ|ئیسلام|مێژوو|جەنگی جیھانیی دووەم}}

{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
[[پۆل:مێژووی قەوقاز لەژێر دەسەڵاتی یەکێتی سۆڤیەت]]</text>
      <sha1>1xoavofaaiqy8qqa354gnc93dxikvxl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581553</id>
      <parentid>1581549</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T08:00:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>− [[پۆل:مێژووی قەوقاز لەژێر دەسەڵاتی یەکێتی سۆڤیەت]]، + [[پۆل:مێژووی قەوقاز لەژێر دەسەڵاتی یەکێتیی سۆڤیەت]]، − {{بێپۆل}} ([[ویکیپیدیا:خێراپۆل|خێراپۆل]])</comment>
      <origin>1581553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8850" sha1="havjfes03swp9u95eluudwtdv0wml62" xml:space="preserve">{{خاوێنکردن}}
{{شێواز}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}

[[پەڕگە:Flag of the Bergkaukasien Legion.svg|alt=نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز لە سەردەمی جەنگی جیھانیی دووەمدا|وێنۆک|نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز]]
'''لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز''' (بە ئەڵمانی: ''Kaukasische-Mohammedanische Legion'')یەکەیەکی سەربازیی وێرماخت بوو لە سوپای ئەڵمانیای نازی، کە لە ساڵی ١٩٤٢ و لە چوارچێوەی ستراتیژی «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» (Ostlegionen) بۆ بەشداریکردن لە جەنگی جیھانیی دووەمدا دامەزرا. ئەم ھێزە لە بنەڕەتدا لە خۆبەخشانی موسڵمانی ناوچەکانی کافکاز و دەوروبەری پێکھاتبوو، کە کۆمەڵێک نەتەوەی جیاوازی لەخۆ دەگرت، لەوانە: ئەبخازییەکان، چەرکەسییەکان، بەلقارییەکان، کاراچاییەکان، چیچانییەکان، ئینگووشییەکان، کوردەکان، تاڵشییەکان، ئۆستییەکان و ھەروەھا نوێنەرانی گەلانی جیاوازی داغستان. ئامانجی سەرەکیی ئەم یەکەیە بەکارھێنانیان بوو لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژھەڵات دژی سوپای سۆڤیەت، لەو کاتەی ئەڵمانیای نازی ھەوڵیدا سوود لە دژایەتیی نێوان گەلانی ئەو ناوچانە و دەسەڵاتی سۆڤیەت لەو سەردەمەدا ببینێت.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Hillinger |first=Michael G. |last2=Hoffmann |first2=Joachim |date=1976-12 |title=Die Ostlegionen, 1941-1943: Turkotataren, Kaukasier und Wolgafinnen im deutschen Heer |url=https://doi.org/10.2307/1853021 |journal=The American Historical Review |volume=81 |issue=5 |pages=1155 |doi=10.2307/1853021 |issn=0002-8762}}&lt;/ref&gt;

= دروستبوون و ئامانجەکانی دامەزراندن =
دوای دەستپێکردنی «ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا» و ھێرشی ئەڵمانیای نازی بۆ سەر یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٤١، سوپای ئەڵمانیا (وێرماخت) لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژھەڵاتدا ڕووبەڕووی پێویستییەکی زۆری ھێزی مرۆیی بووەوە. بۆ پڕکردنەوەی ئەم کەلێنە، فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا ستراتیژییەکی نوێی لەژێر ناوی «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» (Ostlegionen) پەیڕەو کرد. ئامانجی سەرەکی لەم ستراتیژییە، ڕێکخستنی ئەو سەرباز و دیلانە بوو کە لە نەتەوە غەیرە ڕووسییەکانی ناو یەکێتیی سۆڤیەتەوە ھاتبوون. ئەڵمانییەکان ھەوڵیاندا دژایەتییە مێژوویی و سیاسییەکانی نێوان گەلانی کافکاز و دەسەڵاتی کۆمۆنیستی سۆڤیەت بەکاربھێنن. ئەوان بە بەڵێنی «ئازادیی نەتەوەیی»، ھەوڵیاندا متمانەی گەلانی ناوچەکە بۆ لای خۆیان ڕابکێشن. دروستکردنی ئەم ھێزانە بەشێک بوو لە شەڕی دەروونی بۆ لاوازکردنی ورەی سوپای سووری سۆڤیەت؛ نیشاندانی ئەوەی کە نەتەوەکانی ناو سۆڤیەت پشتگیری لە سیستەمی کۆمۆنیستی ناکەن. پڕۆسەی پەیوەندیکردن بەم لێژیۆنەوە، تێکەڵەیەک بوو لە خۆبەخشین و ناچاری. زۆربەی ئەو کەسانەی پەیوەندییان بەم ھێزەوە کرد، یان لەنێو کەمپی دیلەکانی جەنگدا بوون و بۆ ڕزگاربوون لە بارودۆخی دژواری زیندانەکان پەیوەندییان کرد، یان بە ھیوای ئەوە بوون کە لە ڕێگەی ئەم ھێزەوە بتوانن ماف و ئازادی بۆ نەتەوەکانیان دەستەبەر بکەن. ئەم یەکانە سەرەتا لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی ئەڵمانیا لە پۆڵەندا ڕاھێنانی سەربازییان پێکرا و دواتر ڕەوانەی بەرەکانی جەنگ کران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |title=7 Shoulder-to-Shoulder with the German Armed Forces, January 1944–December 1944 |date=2012-12-31 |work=To Walk with the Devil |pages=141–168 |url=https://doi.org/10.3138/9781442694552-012 |access-date=2026-05-05 |publisher=University of Toronto Press}}&lt;/ref&gt;

= چالاکییە سەربازییەکانی =
چالاکییە سەربازییەکانی «لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز» لە چوارچێوەی بەشداریکردنی بەرفراوانی «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» (Ostlegionen) لە بەرەی ڕۆژھەڵاتدا ڕێکخران، کە بە پلەی یەکەم بۆ پشتیوانیکردنی ھێزەکانی وێرماخت لە ناوچە شاخاوییەکانی کافکاز و پاراستنی ھێڵەکانی گواستنەوە و دابینکردن بەکارھێنران، ھەرچەندە ئەرکی سەرەکییان لە ڕووبەڕووبوونەوەی گرووپە پارتیزانییەکانی سۆڤیەت و ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی ئاسایش لە پشت ھێڵەکانی پێشەوەی شەڕدا بەرجەستە دەبوو. فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا بەھۆی گومانی بەردەوام لە دڵسۆزیی و ئاستی ڕاھێنانی ئەم یەکانە، بە دەگمەن وەک ھێزی ھێرشبەری سەرەکی لە پێشەوەی بەرەکانی شەڕدا پشتی پێ دەبەستن، بەڵکو زیاتر وەک ھێزی پشتیوانی (Auxiliary units) مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا، لەگەڵ پەرەسەندنی شکستییەکانی ئەڵمانیا لە ساڵانی کۆتایی جەنگدا، زۆربەی ئەم یەکانە لە بەرەی ڕۆژھەڵات کشانەوە و بۆ ئەنجامدانی ئەرکەکانی بەرگریی کردن لە کەناراوەکان و پاراستنی ھێڵەکانی ئاسایش لە ناوچەکانی وڵاتانی باڵکان، ئیتاڵیا و فەڕەنسا گواستراونەتەوە، کە ئەمەش ئاماژەیە بۆ گۆڕانکاری لە ستراتیژی سەربازیی ئەڵمانیا بۆ سوودوەرگرتن لەم ھێزانە لە بەرەکانی بەرگریی دا.

= چارەنوسی و کۆتای =
لەگەڵ شکستی یەکلاکەرەوەی ئەڵمانیای نازی لە کۆتایییەکانی ساڵی ١٩٤٥، «لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز» و سەرجەم یەکە ھاوشێوەکانی تری «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» ھەڵوەشانەوە و چارەنووسی ئەندامانی ئەم ھێزە کەوڵتە ژێر کاریگەریی ڕێککەوتننامە نێودەوڵەتییەکانی دوای جەنگ، بەتایبەت «ڕێککەوتنی یاڵتا»؛ لەو چوارچێوەیەدا، زۆربەی ئەو سەربازانەی کە ھەوڵیان دابوو خۆیان ڕادەستی ھێزەکانی ھاوپەیمانان (بەریتانیا و ئەمریکا) بکەن لە ڕۆژاوای ئەورووپا، بە زۆرەملێ بۆ یەکێتیی سۆڤیەت گەڕێنرانەوە، کە لەوێدا وەک «خیانەتکار» و «ھاوکاری نازییەکان» سەیر کران و ڕووبەڕووی لێپرسینەوەی توندی دەزگا ئەمنییەکانی سۆڤیەت بوونەوە، بەجۆرێک دەرەنجامی ئەم لێپرسینەوانە بۆ بەشێکی زۆر لە سەربازەکان بریتی بوو لە سزای لەسێدارەدان، زیندانیکردنی درێژخایەن لە کەمپەکانی کاری زۆرەملێی (گولاگ) لە سیبیریا، یان دوورخستنەوەی زۆرەملێ بۆ ناوچە دوورەدەستەکانی ناوەندی ئاسیا، کە ئەمەش بووە بەشێک لەو مێژووە ئاڵۆزەی کە نەتەوەکانی کافکاز لە سەردەمی ستالیندا بەھۆی ئەم پەیوەندییە سەربازییانەوە دووچاری سزای بەکۆمەڵ و ڕاگواستنی دیموگرافی بوونەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|شەڕ|ئیسلام|مێژوو|جەنگی جیھانیی دووەم}}


[[پۆل:مێژووی قەوقاز لەژێر دەسەڵاتی یەکێتیی سۆڤیەت]]</text>
      <sha1>havjfes03swp9u95eluudwtdv0wml62</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕادیۆی کوردی لە ئەڵمانیای نازی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295463</id>
    <revision>
      <id>1581231</id>
      <timestamp>2026-05-05T15:26:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SanoKurdishS</username>
        <id>76149</id>
      </contributor>
      <comment>هەندێ تایبەتمەندی</comment>
      <origin>1581231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7559" sha1="7033kwjb2gvygmiplmsvujautz4ff1x" xml:space="preserve">'''پەخشی ڕادیۆیی کوردی لە ئەڵمانیای نازی'''، کە چالاکییەکانی بە شێوەیەکی فەرمی لە ساڵی ١٩٤١ دەستی پێکرد، بەشێک بوو لە پلانێکی بەرفراوانی حکومەتی ئەڵمانیای نازی بۆ بەکارهێنانی میدیا وەک ئامرازێکی «شەڕی دەروونی» (Psychological Warfare) لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. ئەم پەخشانە کە لە ڕێگەی دەزگای پەخشی ئەڵمانییەوە (Deutschlandsender) بەڕێوەدەچوون، ئامانجی سەرەکییان لاوازکردنی پێگەی هێزەکانی هاوپەیمانان، بەتایبەت بەریتانیا و یەکێتیی سۆڤیەت بوو لە ناوچەکەدا. لە ڕێگەی بەکارهێنانی گوتاری نەتەوەیی و سیاسییەوە، پەخشەکان هەوڵیان دەدا سۆزی بەشێک لە نخبەی سیاسی و دانیشتوانی ناوچەکە بۆ لای ئەڵمانیا ڕابکێشن. مێژوونووسان ئاماژە بەوە دەکەن کە سەرەڕای بەشداریی کەسایەتییەکی وەک کامەران بەدرخان لەم پەخشانەدا، ئەم هەوڵە میدیاییانە زیاتر لە چوارچێوەی ستراتیژی گشتیی ئەڵمانیادا بوون و یاتر وەک ئامرازێکی گوشاری سیاسی لە کاتی جەنگدا بەکارهاتوون.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Herf |first=Jeffrey |date=2016-10-12 |title=David MOTADEL, Islam and Nazi Germany’s War , Cambridge (MA), Harvard University Press, 2014, 500 pages |url=https://doi.org/10.3917/rhsho.205.0601a |journal=Revue d’Histoire de la Shoah |volume=N° 205 |issue=2 |pages=601a–614a |doi=10.3917/rhsho.205.0601a |issn=2111-885X}}&lt;/ref&gt;

= پاشخانی مێژوویی =
لە ساڵی ١٩٤١، لەگەڵ هەڵگیرسانی جەنگی جیهانیی دووەم و فراوانبوونی شەڕ بۆ بەرەی ڕۆژهەڵات، ئەڵمانیای نازی دەستی بە زنجیرەیەک پەخشی ڕادیۆیی بە زمانە جیاوازەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست کرد. ئەم هەنگاوە بەشێک بوو لە ستراتیژی «شەڕی سیاسی» بۆ بەکارهێنانی نەتەوە بندەستەکان وەک هاوپەیمانی ئەگەری دژی بەرژەوەندییەکانی بەریتانیا و یەکێتیی سۆڤیەت لە ناوچەکانی ئێران، عێراق و سوریا. ڕادیۆی کوردی لە بەرلین وەک بەشێکی دانەبڕاو لە دەزگای پروپاگەندەی ئەڵمانیا (Reichsministerium für Volksaufklärung und Propaganda) دامەزرا، بە مەبەستی گەیاندنی پەیامی سیاسی و هاندانی خەڵکی ناوچەکە بۆ دژایەتیکردنی هێزەکانی هاوپەیمانان. لەو قۆناغەدا، ئەڵمانییەکان هەوڵیان دەدا لە ڕێگەی زمانی کوردییەوە، پەیامەکانی خۆیان بگەیەننە ئەو نەتەوانەی کە لەژێر کاریگەریی ململانێ جیهانییەکاندا بوون، ئەمەش وای کرد پەخشی ڕادیۆیی ببێتە یەکێک لە ئامرازە سەرەکییەکانی شەڕی دەروونی لەو سەردەمەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |last=Kant |first=Marion |title=The Reich Ministry of Popular Enlightenment and Propaganda |work=Hitler's Dancers |pages=78–84 |url=https://doi.org/10.2307/j.ctt1x76fgm.14 |access-date=2026-05-05 |publisher=Berghahn Books}}&lt;/ref&gt;

= ناوەڕۆکی پەخشەکان و کەسایەتییە چالاکەکان =
ناوەڕۆکی پەخشە ڕادیۆییەکان بە شێوەیەکی گشتی لەسەر دوو تەوەری سەرەکی دەسوڕایەوە: یەکەمیان، پەرەپێدانی گوتاری دژە-ئیمپریالیزم و دژایەتیکردنی سیاسەتەکانی بەریتانیا و یەکێتیی سۆڤیەت لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، و دووەمیان، بەکارهێنانی سۆزی ناسیۆنالیستیی کورد بۆ دروستکردنی هاوپەیمانێتییەکی ناڕاستەوخۆ لەگەڵ ئەڵمانیا. لەم چوارچێوەیەدا، چەند کەسایەتییەکی دیاری ڕۆشنبیری و سیاسیی کورد بەشدارییان لەم پرۆژەیەدا کرد، کە لەنێوانیاندا ناوی «کامەران بەدرخان» وەک یەکێک لە دیارترین ئەو کەسانە دێت کە پەیوەندی لەگەڵ دەزگای پەخشی ئەڵمانی هەبووە. پەخشەکان جگە لە هەواڵ و ڕاپۆرتی ڕۆژانە، وتاری سیاسییان لەخۆ دەگرت کە هەوڵی دەدا دۆزی کوردی بە هاوکێشە جیهانییەکانی ئەو سەردەمە ببەستێتەوە و وەک هێزێکی سیاسی لە بەرژەوەندی بەرەی ئەکسیس (Axis) نیشانی بدات. هەرچەندە ئەم پەخشانە هەوڵیان دەدا پەیامەکان بە شێوازێکی پڕ لە جۆشوخرۆش و نیشتمانپەروەری پێشکەش بکەن، بەڵام مێژوونووسان پێیان وایە کە ئەمە زیاتر لە ڕوانگەی ئامانجە ستراتیژییەکانی ئەڵمانیاوە سەیر کراوە نەک وەک پڕۆژەیەکی سەربەخۆی نەتەوەیی، ئەمەش کاریگەریی ڕاستەوخۆی پەخشەکانی لەسەر ڕای گشتیی ناوخۆی کوردستان سنووردار کردبوو.
[[پەڕگە:کامیران بەدرخان.jpg|alt=وێنەیەکی ڕەش و سپیی کامەران بەدرخان، کە بە جلوبەرگی فەرمیی سەردەمەکە دەرکەوتووە.|وێنۆک|کامەران بەدرخان؛ ڕۆشنبیر و سیاسەتمەداری کورد.]]

= کۆتایی و میرات =
لەگەڵ کەوتنی بەرلین و تێکشکانی ئەڵمانیای نازی لە ئایاری ١٩٤٥دا، پەخشی ڕادیۆیی کوردی، وەک بەشێک لە دەزگای پروپاگەندەی ئەڵمانیا، بەتەواوی وەستا. مێژوونووسان ئەم ئەزموونە وەک قۆناغێکی کاتی و پڕ لە گرژیی سەردەمی جەنگ دەبینن، کە تێیدا دۆزی کورد وەک کارتی فشار لەلایەن زلهێزەکانەوە بەکارهات. سەرەڕای ئەو هەوڵانەی کە دران بۆ بەکارهێنانی ئەم ڕادیۆیە وەک ئامرازێک بۆ هاندانی ڕای گشتی، بەڵام نەبوونی کاریگەرییەکی بەربڵاو لەسەر شەقامی کوردی و نەبوونی پاڵپشتییەکی ڕاستەقینە بۆ سەربەخۆیی کوردستان لەلایەن بەرەی ئەکسیسەوە (Axis powers)، وای کرد کە ئەم پەخشانە نەبنە هۆی گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی لە هاوکێشە سیاسییەکانی ئەو سەردەمەدا. ئەمڕۆ، ئەم ڕادیۆیە تەنیا وەک پەرەیەک لە مێژووی «دیپلۆماسی و پروپاگەندەی جەنگ» دەخوێنرێتەوە، کە تێیدا ڕەهەندەکانی پەیوەندیی نێوان بزووتنەوەی کوردی و بەرژەوەندییە نێودەوڵەتییەکان لە کاتی ململانێ جیهانییەکاندا بە ڕوونی دەردەکەوێت.</text>
      <sha1>7033kwjb2gvygmiplmsvujautz4ff1x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581232</id>
      <parentid>1581231</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T15:27:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SanoKurdishS</username>
        <id>76149</id>
      </contributor>
      <comment>زیادکردنی بەشی سەرچاوە</comment>
      <origin>1581232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7579" sha1="0dv6pw4y7zotu5la7k7pn3t6t2t60qq" xml:space="preserve">'''پەخشی ڕادیۆیی کوردی لە ئەڵمانیای نازی'''، کە چالاکییەکانی بە شێوەیەکی فەرمی لە ساڵی ١٩٤١ دەستی پێکرد، بەشێک بوو لە پلانێکی بەرفراوانی حکومەتی ئەڵمانیای نازی بۆ بەکارهێنانی میدیا وەک ئامرازێکی «شەڕی دەروونی» (Psychological Warfare) لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. ئەم پەخشانە کە لە ڕێگەی دەزگای پەخشی ئەڵمانییەوە (Deutschlandsender) بەڕێوەدەچوون، ئامانجی سەرەکییان لاوازکردنی پێگەی هێزەکانی هاوپەیمانان، بەتایبەت بەریتانیا و یەکێتیی سۆڤیەت بوو لە ناوچەکەدا. لە ڕێگەی بەکارهێنانی گوتاری نەتەوەیی و سیاسییەوە، پەخشەکان هەوڵیان دەدا سۆزی بەشێک لە نخبەی سیاسی و دانیشتوانی ناوچەکە بۆ لای ئەڵمانیا ڕابکێشن. مێژوونووسان ئاماژە بەوە دەکەن کە سەرەڕای بەشداریی کەسایەتییەکی وەک کامەران بەدرخان لەم پەخشانەدا، ئەم هەوڵە میدیاییانە زیاتر لە چوارچێوەی ستراتیژی گشتیی ئەڵمانیادا بوون و یاتر وەک ئامرازێکی گوشاری سیاسی لە کاتی جەنگدا بەکارهاتوون.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Herf |first=Jeffrey |date=2016-10-12 |title=David MOTADEL, Islam and Nazi Germany’s War , Cambridge (MA), Harvard University Press, 2014, 500 pages |url=https://doi.org/10.3917/rhsho.205.0601a |journal=Revue d’Histoire de la Shoah |volume=N° 205 |issue=2 |pages=601a–614a |doi=10.3917/rhsho.205.0601a |issn=2111-885X}}&lt;/ref&gt;

= پاشخانی مێژوویی =
لە ساڵی ١٩٤١، لەگەڵ هەڵگیرسانی جەنگی جیهانیی دووەم و فراوانبوونی شەڕ بۆ بەرەی ڕۆژهەڵات، ئەڵمانیای نازی دەستی بە زنجیرەیەک پەخشی ڕادیۆیی بە زمانە جیاوازەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست کرد. ئەم هەنگاوە بەشێک بوو لە ستراتیژی «شەڕی سیاسی» بۆ بەکارهێنانی نەتەوە بندەستەکان وەک هاوپەیمانی ئەگەری دژی بەرژەوەندییەکانی بەریتانیا و یەکێتیی سۆڤیەت لە ناوچەکانی ئێران، عێراق و سوریا. ڕادیۆی کوردی لە بەرلین وەک بەشێکی دانەبڕاو لە دەزگای پروپاگەندەی ئەڵمانیا (Reichsministerium für Volksaufklärung und Propaganda) دامەزرا، بە مەبەستی گەیاندنی پەیامی سیاسی و هاندانی خەڵکی ناوچەکە بۆ دژایەتیکردنی هێزەکانی هاوپەیمانان. لەو قۆناغەدا، ئەڵمانییەکان هەوڵیان دەدا لە ڕێگەی زمانی کوردییەوە، پەیامەکانی خۆیان بگەیەننە ئەو نەتەوانەی کە لەژێر کاریگەریی ململانێ جیهانییەکاندا بوون، ئەمەش وای کرد پەخشی ڕادیۆیی ببێتە یەکێک لە ئامرازە سەرەکییەکانی شەڕی دەروونی لەو سەردەمەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |last=Kant |first=Marion |title=The Reich Ministry of Popular Enlightenment and Propaganda |work=Hitler's Dancers |pages=78–84 |url=https://doi.org/10.2307/j.ctt1x76fgm.14 |access-date=2026-05-05 |publisher=Berghahn Books}}&lt;/ref&gt;

= ناوەڕۆکی پەخشەکان و کەسایەتییە چالاکەکان =
ناوەڕۆکی پەخشە ڕادیۆییەکان بە شێوەیەکی گشتی لەسەر دوو تەوەری سەرەکی دەسوڕایەوە: یەکەمیان، پەرەپێدانی گوتاری دژە-ئیمپریالیزم و دژایەتیکردنی سیاسەتەکانی بەریتانیا و یەکێتیی سۆڤیەت لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، و دووەمیان، بەکارهێنانی سۆزی ناسیۆنالیستیی کورد بۆ دروستکردنی هاوپەیمانێتییەکی ناڕاستەوخۆ لەگەڵ ئەڵمانیا. لەم چوارچێوەیەدا، چەند کەسایەتییەکی دیاری ڕۆشنبیری و سیاسیی کورد بەشدارییان لەم پرۆژەیەدا کرد، کە لەنێوانیاندا ناوی «کامەران بەدرخان» وەک یەکێک لە دیارترین ئەو کەسانە دێت کە پەیوەندی لەگەڵ دەزگای پەخشی ئەڵمانی هەبووە. پەخشەکان جگە لە هەواڵ و ڕاپۆرتی ڕۆژانە، وتاری سیاسییان لەخۆ دەگرت کە هەوڵی دەدا دۆزی کوردی بە هاوکێشە جیهانییەکانی ئەو سەردەمە ببەستێتەوە و وەک هێزێکی سیاسی لە بەرژەوەندی بەرەی ئەکسیس (Axis) نیشانی بدات. هەرچەندە ئەم پەخشانە هەوڵیان دەدا پەیامەکان بە شێوازێکی پڕ لە جۆشوخرۆش و نیشتمانپەروەری پێشکەش بکەن، بەڵام مێژوونووسان پێیان وایە کە ئەمە زیاتر لە ڕوانگەی ئامانجە ستراتیژییەکانی ئەڵمانیاوە سەیر کراوە نەک وەک پڕۆژەیەکی سەربەخۆی نەتەوەیی، ئەمەش کاریگەریی ڕاستەوخۆی پەخشەکانی لەسەر ڕای گشتیی ناوخۆی کوردستان سنووردار کردبوو.
[[پەڕگە:کامیران بەدرخان.jpg|alt=وێنەیەکی ڕەش و سپیی کامەران بەدرخان، کە بە جلوبەرگی فەرمیی سەردەمەکە دەرکەوتووە.|وێنۆک|کامەران بەدرخان؛ ڕۆشنبیر و سیاسەتمەداری کورد.]]

= کۆتایی و میرات =
لەگەڵ کەوتنی بەرلین و تێکشکانی ئەڵمانیای نازی لە ئایاری ١٩٤٥دا، پەخشی ڕادیۆیی کوردی، وەک بەشێک لە دەزگای پروپاگەندەی ئەڵمانیا، بەتەواوی وەستا. مێژوونووسان ئەم ئەزموونە وەک قۆناغێکی کاتی و پڕ لە گرژیی سەردەمی جەنگ دەبینن، کە تێیدا دۆزی کورد وەک کارتی فشار لەلایەن زلهێزەکانەوە بەکارهات. سەرەڕای ئەو هەوڵانەی کە دران بۆ بەکارهێنانی ئەم ڕادیۆیە وەک ئامرازێک بۆ هاندانی ڕای گشتی، بەڵام نەبوونی کاریگەرییەکی بەربڵاو لەسەر شەقامی کوردی و نەبوونی پاڵپشتییەکی ڕاستەقینە بۆ سەربەخۆیی کوردستان لەلایەن بەرەی ئەکسیسەوە (Axis powers)، وای کرد کە ئەم پەخشانە نەبنە هۆی گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی لە هاوکێشە سیاسییەکانی ئەو سەردەمەدا. ئەمڕۆ، ئەم ڕادیۆیە تەنیا وەک پەرەیەک لە مێژووی «دیپلۆماسی و پروپاگەندەی جەنگ» دەخوێنرێتەوە، کە تێیدا ڕەهەندەکانی پەیوەندیی نێوان بزووتنەوەی کوردی و بەرژەوەندییە نێودەوڵەتییەکان لە کاتی ململانێ جیهانییەکاندا بە ڕوونی دەردەکەوێت.

= سەرچاوە =</text>
      <sha1>0dv6pw4y7zotu5la7k7pn3t6t2t60qq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581241</id>
      <parentid>1581232</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T16:04:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە</comment>
      <origin>1581241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7593" sha1="7jvfhahqkm3q8212oj5vnseb1rijmu9" xml:space="preserve">'''پەخشی ڕادیۆیی کوردی لە ئەڵمانیای نازی'''، کە چالاکییەکانی بە شێوەیەکی فەرمی لە ساڵی ١٩٤١ دەستی پێکرد، بەشێک بوو لە پلانێکی بەرفراوانی حکوومەتی ئەڵمانیای نازی بۆ بەکارھێنانی میدیا وەک ئامرازێکی «شەڕی دەروونی» (Psychological Warfare) لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست. ئەم پەخشانە کە لە ڕێگەی دەزگای پەخشی ئەڵمانییەوە (Deutschlandsender) بەڕێوەدەچوون، ئامانجی سەرەکییان لاوازکردنی پێگەی ھێزەکانی ھاوپەیمانان، بەتایبەت بەریتانیا و یەکێتیی سۆڤیەت بوو لە ناوچەکەدا. لە ڕێگەی بەکارھێنانی گوتاری نەتەوەیی و سیاسییەوە، پەخشەکان ھەوڵیان دەدا سۆزی بەشێک لە نخبەی سیاسی و دانیشتووانی ناوچەکە بۆ لای ئەڵمانیا ڕابکێشن. مێژوونووسان ئاماژە بەوە دەکەن کە سەرەڕای بەشداریی کەسایەتییەکی وەک کامەران بەدرخان لەم پەخشانەدا، ئەم ھەوڵە میدیاییانە زیاتر لە چوارچێوەی ستراتیژی گشتیی ئەڵمانیادا بوون و یاتر وەک ئامرازێکی گوشاری سیاسی لە کاتی جەنگدا بەکارھاتوون.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Herf |first=Jeffrey |date=2016-10-12 |title=David MOTADEL, Islam and Nazi Germany’s War , Cambridge (MA), Harvard University Press, 2014, 500 pages |url=https://doi.org/10.3917/rhsho.205.0601a |journal=Revue d’Histoire de la Shoah |volume=N° 205 |issue=2 |pages=601a–614a |doi=10.3917/rhsho.205.0601a |issn=2111-885X}}&lt;/ref&gt;

= پاشخانی مێژوویی =
لە ساڵی ١٩٤١، لەگەڵ ھەڵگیرسانی جەنگی جیھانیی دووەم و فراوانبوونی شەڕ بۆ بەرەی ڕۆژھەڵات، ئەڵمانیای نازی دەستی بە زنجیرەیەک پەخشی ڕادیۆیی بە زمانە جیاوازەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست کرد. ئەم ھەنگاوە بەشێک بوو لە ستراتیژی «شەڕی سیاسی» بۆ بەکارھێنانی نەتەوە بندەستەکان وەک ھاوپەیمانی ئەگەری دژی بەرژەوەندییەکانی بەریتانیا و یەکێتیی سۆڤیەت لە ناوچەکانی ئێران، عێراق و سووریا. ڕادیۆی کوردی لە بەرلین وەک بەشێکی دانەبڕاو لە دەزگای پروپاگەندەی ئەڵمانیا (Reichsministerium für Volksaufklärung und Propaganda) دامەزرا، بە مەبەستی گەیاندنی پەیامی سیاسی و ھاندانی خەڵکی ناوچەکە بۆ دژایەتیکردنی ھێزەکانی ھاوپەیمانان. لەو قۆناغەدا، ئەڵمانییەکان ھەوڵیان دەدا لە ڕێگەی زمانی کوردییەوە، پەیامەکانی خۆیان بگەیەننە ئەو نەتەوانەی کە لەژێر کاریگەریی ململانێ جیھانییەکاندا بوون، ئەمەش وای کرد پەخشی ڕادیۆیی ببێتە یەکێک لە ئامرازە سەرەکییەکانی شەڕی دەروونی لەو سەردەمەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |last=Kant |first=Marion |title=The Reich Ministry of Popular Enlightenment and Propaganda |work=Hitler's Dancers |pages=78–84 |url=https://doi.org/10.2307/j.ctt1x76fgm.14 |access-date=2026-05-05 |publisher=Berghahn Books}}&lt;/ref&gt;

= ناوەڕۆکی پەخشەکان و کەسایەتییە چالاکەکان =
ناوەڕۆکی پەخشە ڕادیۆیییەکان بە شێوەیەکی گشتی لەسەر دوو تەوەری سەرەکی دەسوڕایەوە: یەکەمیان، پەرەپێدانی گوتاری دژە-ئیمپریالیزم و دژایەتیکردنی سیاسەتەکانی بەریتانیا و یەکێتیی سۆڤیەت لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست، و دووەمیان، بەکارھێنانی سۆزی ناسیۆنالیستیی کورد بۆ دروستکردنی ھاوپەیمانێتییەکی ناڕاستەوخۆ لەگەڵ ئەڵمانیا. لەم چوارچێوەیەدا، چەند کەسایەتییەکی دیاری ڕۆشنبیری و سیاسیی کورد بەشدارییان لەم پرۆژەیەدا کرد، کە لەنێوانیاندا ناوی «کامەران بەدرخان» وەک یەکێک لە دیارترین ئەو کەسانە دێت کە پەیوەندی لەگەڵ دەزگای پەخشی ئەڵمانی ھەبووە. پەخشەکان جگە لە ھەواڵ و ڕاپۆرتی ڕۆژانە، وتاری سیاسییان لەخۆ دەگرت کە ھەوڵی دەدا دۆزی کوردی بە ھاوکێشە جیھانییەکانی ئەو سەردەمە ببەستێتەوە و وەک ھێزێکی سیاسی لە بەرژەوەندی بەرەی ئەکسیس (Axis) نیشانی بدات. ھەرچەندە ئەم پەخشانە ھەوڵیان دەدا پەیامەکان بە شێوازێکی پڕ لە جۆشوخرۆش و نیشتمانپەروەری پێشکەش بکەن، بەڵام مێژوونووسان پێیان وایە کە ئەمە زیاتر لە ڕوانگەی ئامانجە ستراتیژییەکانی ئەڵمانیاوە سەیر کراوە نەک وەک پڕۆژەیەکی سەربەخۆی نەتەوەیی، ئەمەش کاریگەریی ڕاستەوخۆی پەخشەکانی لەسەر ڕای گشتیی ناوخۆی کوردستان سنووردار کردبوو.
[[پەڕگە:کامیران بەدرخان.jpg|alt=وێنەیەکی ڕەش و سپیی کامەران بەدرخان، کە بە جلوبەرگی فەرمیی سەردەمەکە دەرکەوتووە.|وێنۆک|کامەران بەدرخان؛ ڕۆشنبیر و سیاسەتمەداری کورد.]]

= کۆتایی و میرات =
لەگەڵ کەوتنی بەرلین و تێکشکانی ئەڵمانیای نازی لە ئایاری ١٩٤٥دا، پەخشی ڕادیۆیی کوردی، وەک بەشێک لە دەزگای پروپاگەندەی ئەڵمانیا، بەتەواوی وەستا. مێژوونووسان ئەم ئەزموونە وەک قۆناغێکی کاتی و پڕ لە گرژیی سەردەمی جەنگ دەبینن، کە تێیدا دۆزی کورد وەک کارتی فشار لەلایەن زلھێزەکانەوە بەکارھات. سەرەڕای ئەو ھەوڵانەی کە دران بۆ بەکارھێنانی ئەم ڕادیۆیە وەک ئامرازێک بۆ ھاندانی ڕای گشتی، بەڵام نەبوونی کاریگەرییەکی بەربڵاو لەسەر شەقامی کوردی و نەبوونی پاڵپشتییەکی ڕاستەقینە بۆ سەربەخۆیی کوردستان لەلایەن بەرەی ئەکسیسەوە (Axis powers)، وای کرد کە ئەم پەخشانە نەبنە ھۆی گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی لە ھاوکێشە سیاسییەکانی ئەو سەردەمەدا. ئەمڕۆ، ئەم ڕادیۆیە تەنیا وەک پەرەیەک لە مێژووی «دیپلۆماسی و پروپاگەندەی جەنگ» دەخوێنرێتەوە، کە تێیدا ڕەھەندەکانی پەیوەندیی نێوان بزووتنەوەی کوردی و بەرژەوەندییە نێودەوڵەتییەکان لە کاتی ململانێ جیھانییەکاندا بە ڕوونی دەردەکەوێت.

= سەرچاوەکان =</text>
      <sha1>7jvfhahqkm3q8212oj5vnseb1rijmu9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581281</id>
      <parentid>1581241</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T19:03:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SanoKurdishS</username>
        <id>76149</id>
      </contributor>
      <comment>هەندێ تایبەتمەندی</comment>
      <origin>1581281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7594" sha1="5srya4hxedto50isbyvi1h1t6coj7z6" xml:space="preserve">'''پەخشی ڕادیۆیی کوردی لە ئەڵمانیای نازی'''، کە چالاکییەکانی بە شێوەیەکی فەرمی لە ساڵی ١٩٤١ دەستی پێکرد، بەشێک بوو لە پلانێکی بەرفراوانی حکوومەتی ئەڵمانیای نازی بۆ بەکارھێنانی میدیا وەک ئامرازێکی «شەڕی دەروونی» (Psychological Warfare) لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست. ئەم پەخشانە کە لە ڕێگەی دەزگای پەخشی ئەڵمانییەوە (Deutschlandsender) بەڕێوەدەچوون، ئامانجی سەرەکییان لاوازکردنی پێگەی ھێزەکانی ھاوپەیمانان، بەتایبەت بەریتانیا و یەکێتیی سۆڤیەت بوو لە ناوچەکەدا. لە ڕێگەی بەکارھێنانی گوتاری نەتەوەیی و سیاسییەوە، پەخشەکان ھەوڵیان دەدا سۆزی بەشێک لە نخبەی سیاسی و دانیشتووانی ناوچەکە بۆ لای ئەڵمانیا ڕابکێشن. مێژوونووسان ئاماژە بەوە دەکەن کە سەرەڕای بەشداریی کەسایەتییەکی وەک کامەران بەدرخان لەم پەخشانەدا، ئەم ھەوڵە میدیاییانە زیاتر لە چوارچێوەی ستراتیژی گشتیی ئەڵمانیادا بوون و یاتر وەک ئامرازێکی گوشاری سیاسی لە کاتی جەنگدا بەکارھاتوون.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Herf |first=Jeffrey |date=2016-10-12 |title=David MOTADEL, Islam and Nazi Germany’s War , Cambridge (MA), Harvard University Press, 2014, 500 pages |url=https://doi.org/10.3917/rhsho.205.0601a |journal=Revue d’Histoire de la Shoah |volume=N° 205 |issue=2 |pages=601a–614a |doi=10.3917/rhsho.205.0601a |issn=2111-885X}}&lt;/ref&gt;

= پاشخانی مێژوویی =
لە ساڵی ١٩٤١، لەگەڵ ھەڵگیرسانی جەنگی جیھانیی دووەم و فراوانبوونی شەڕ بۆ بەرەی ڕۆژھەڵات، ئەڵمانیای نازی دەستی بە زنجیرەیەک پەخشی ڕادیۆیی بە زمانە جیاوازەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست کرد. ئەم ھەنگاوە بەشێک بوو لە ستراتیژی «شەڕی سیاسی» بۆ بەکارھێنانی نەتەوە بندەستەکان وەک ھاوپەیمانی ئەگەری دژی بەرژەوەندییەکانی بەریتانیا و یەکێتیی سۆڤیەت لە ناوچەکانی ئێران، عێراق و سووریا. ڕادیۆی کوردی لە بەرلین وەک بەشێکی دانەبڕاو لە دەزگای پروپاگەندەی ئەڵمانیا (Reichsministerium für Volksaufklärung und Propaganda) دامەزرا، بە مەبەستی گەیاندنی پەیامی سیاسی و ھاندانی خەڵکی ناوچەکە بۆ دژایەتیکردنی ھێزەکانی ھاوپەیمانان. لەو قۆناغەدا، ئەڵمانییەکان ھەوڵیان دەدا لە ڕێگەی زمانی کوردییەوە، پەیامەکانی خۆیان بگەیەننە ئەو نەتەوانەی کە لەژێر کاریگەریی ململانێ جیھانییەکاندا بوون، ئەمەش وای کرد پەخشی ڕادیۆیی ببێتە یەکێک لە ئامرازە سەرەکییەکانی شەڕی دەروونی لەو سەردەمەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |last=Kant |first=Marion |title=The Reich Ministry of Popular Enlightenment and Propaganda |work=Hitler's Dancers |pages=78–84 |url=https://doi.org/10.2307/j.ctt1x76fgm.14 |access-date=2026-05-05 |publisher=Berghahn Books}}&lt;/ref&gt;

= ناوەڕۆکی پەخشەکان و کەسایەتییە چالاکەکان =
ناوەڕۆکی پەخشە ڕادیۆیییەکان بە شێوەیەکی گشتی لەسەر دوو تەوەری سەرەکی دەسوڕایەوە: یەکەمیان، پەرەپێدانی گوتاری دژە-ئیمپریالیزم و دژایەتیکردنی سیاسەتەکانی بەریتانیا و یەکێتیی سۆڤیەت لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست، و دووەمیان، بەکارھێنانی سۆزی ناسیۆنالیستیی کورد بۆ دروستکردنی ھاوپەیمانێتییەکی ناڕاستەوخۆ لەگەڵ ئەڵمانیا. لەم چوارچێوەیەدا، چەند کەسایەتییەکی دیاری ڕۆشنبیری و سیاسیی کورد بەشدارییان لەم پرۆژەیەدا کرد، کە لەنێوانیاندا ناوی «کامەران بەدرخان» وەک یەکێک لە دیارترین ئەو کەسانە دێت کە پەیوەندی لەگەڵ دەزگای پەخشی ئەڵمانی ھەبووە. پەخشەکان جگە لە ھەواڵ و ڕاپۆرتی ڕۆژانە، وتاری سیاسییان لەخۆ دەگرت کە ھەوڵی دەدا دۆزی کوردی بە ھاوکێشە جیھانییەکانی ئەو سەردەمە ببەستێتەوە و وەک ھێزێکی سیاسی لە بەرژەوەندی بەرەی ئەکسیس (Axis) نیشانی بدات. ھەرچەندە ئەم پەخشانە ھەوڵیان دەدا پەیامەکان بە شێوازێکی پڕ لە جۆشوخرۆش و نیشتمانپەروەری پێشکەش بکەن، بەڵام مێژوونووسان پێیان وایە کە ئەمە زیاتر لە ڕوانگەی ئامانجە ستراتیژییەکانی ئەڵمانیاوە سەیر کراوە نەک وەک پڕۆژەیەکی سەربەخۆی نەتەوەیی، ئەمەش کاریگەریی ڕاستەوخۆی پەخشەکانی لەسەر ڕای گشتیی ناوخۆی کوردستان سنووردار کردبوو.

[[پەڕگە:کامیران بەدرخان.jpg|alt=وێنەیەکی ڕەش و سپیی کامەران بەدرخان، کە بە جلوبەرگی فەرمیی سەردەمەکە دەرکەوتووە.|وێنۆک|کامەران بەدرخان؛ ڕۆشنبیر و سیاسەتمەداری کورد.]]

= کۆتایی و میرات =
لەگەڵ کەوتنی بەرلین و تێکشکانی ئەڵمانیای نازی لە ئایاری ١٩٤٥دا، پەخشی ڕادیۆیی کوردی، وەک بەشێک لە دەزگای پروپاگەندەی ئەڵمانیا، بەتەواوی وەستا. مێژوونووسان ئەم ئەزموونە وەک قۆناغێکی کاتی و پڕ لە گرژیی سەردەمی جەنگ دەبینن، کە تێیدا دۆزی کورد وەک کارتی فشار لەلایەن زلھێزەکانەوە بەکارھات. سەرەڕای ئەو ھەوڵانەی کە دران بۆ بەکارھێنانی ئەم ڕادیۆیە وەک ئامرازێک بۆ ھاندانی ڕای گشتی، بەڵام نەبوونی کاریگەرییەکی بەربڵاو لەسەر شەقامی کوردی و نەبوونی پاڵپشتییەکی ڕاستەقینە بۆ سەربەخۆیی کوردستان لەلایەن بەرەی ئەکسیسەوە (Axis powers)، وای کرد کە ئەم پەخشانە نەبنە ھۆی گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی لە ھاوکێشە سیاسییەکانی ئەو سەردەمەدا. ئەمڕۆ، ئەم ڕادیۆیە تەنیا وەک پەرەیەک لە مێژووی «دیپلۆماسی و پروپاگەندەی جەنگ» دەخوێنرێتەوە، کە تێیدا ڕەھەندەکانی پەیوەندیی نێوان بزووتنەوەی کوردی و بەرژەوەندییە نێودەوڵەتییەکان لە کاتی ململانێ جیھانییەکاندا بە ڕوونی دەردەکەوێت.

= سەرچاوەکان =</text>
      <sha1>5srya4hxedto50isbyvi1h1t6coj7z6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581299</id>
      <parentid>1581281</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T20:00:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1581299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7694" sha1="lldppm3s0x8m7rgnowzkt123bvjkcan" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
'''پەخشی ڕادیۆیی کوردی لە ئەڵمانیای نازی'''، کە چالاکییەکانی بە شێوەیەکی فەرمی لە ساڵی ١٩٤١ دەستی پێکرد، بەشێک بوو لە پلانێکی بەرفراوانی حکوومەتی ئەڵمانیای نازی بۆ بەکارھێنانی میدیا وەک ئامرازێکی «شەڕی دەروونی» (Psychological Warfare) لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست. ئەم پەخشانە کە لە ڕێگەی دەزگای پەخشی ئەڵمانییەوە (Deutschlandsender) بەڕێوەدەچوون، ئامانجی سەرەکییان لاوازکردنی پێگەی ھێزەکانی ھاوپەیمانان، بەتایبەت بەریتانیا و یەکێتیی سۆڤیەت بوو لە ناوچەکەدا. لە ڕێگەی بەکارھێنانی گوتاری نەتەوەیی و سیاسییەوە، پەخشەکان ھەوڵیان دەدا سۆزی بەشێک لە نخبەی سیاسی و دانیشتووانی ناوچەکە بۆ لای ئەڵمانیا ڕابکێشن. مێژوونووسان ئاماژە بەوە دەکەن کە سەرەڕای بەشداریی کەسایەتییەکی وەک کامەران بەدرخان لەم پەخشانەدا، ئەم ھەوڵە میدیاییانە زیاتر لە چوارچێوەی ستراتیژی گشتیی ئەڵمانیادا بوون و یاتر وەک ئامرازێکی گوشاری سیاسی لە کاتی جەنگدا بەکارھاتوون.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Herf |first=Jeffrey |date=2016-10-12 |title=David MOTADEL, Islam and Nazi Germany’s War , Cambridge (MA), Harvard University Press, 2014, 500 pages |url=https://doi.org/10.3917/rhsho.205.0601a |journal=Revue d’Histoire de la Shoah |volume=N° 205 |issue=2 |pages=601a–614a |doi=10.3917/rhsho.205.0601a |issn=2111-885X}}&lt;/ref&gt;

= پاشخانی مێژوویی =
لە ساڵی ١٩٤١، لەگەڵ ھەڵگیرسانی جەنگی جیھانیی دووەم و فراوانبوونی شەڕ بۆ بەرەی ڕۆژھەڵات، ئەڵمانیای نازی دەستی بە زنجیرەیەک پەخشی ڕادیۆیی بە زمانە جیاوازەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست کرد. ئەم ھەنگاوە بەشێک بوو لە ستراتیژی «شەڕی سیاسی» بۆ بەکارھێنانی نەتەوە بندەستەکان وەک ھاوپەیمانی ئەگەری دژی بەرژەوەندییەکانی بەریتانیا و یەکێتیی سۆڤیەت لە ناوچەکانی ئێران، عێراق و سووریا. ڕادیۆی کوردی لە بەرلین وەک بەشێکی دانەبڕاو لە دەزگای پروپاگەندەی ئەڵمانیا (Reichsministerium für Volksaufklärung und Propaganda) دامەزرا، بە مەبەستی گەیاندنی پەیامی سیاسی و ھاندانی خەڵکی ناوچەکە بۆ دژایەتیکردنی ھێزەکانی ھاوپەیمانان. لەو قۆناغەدا، ئەڵمانییەکان ھەوڵیان دەدا لە ڕێگەی زمانی کوردییەوە، پەیامەکانی خۆیان بگەیەننە ئەو نەتەوانەی کە لەژێر کاریگەریی ململانێ جیھانییەکاندا بوون، ئەمەش وای کرد پەخشی ڕادیۆیی ببێتە یەکێک لە ئامرازە سەرەکییەکانی شەڕی دەروونی لەو سەردەمەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |last=Kant |first=Marion |title=The Reich Ministry of Popular Enlightenment and Propaganda |work=Hitler's Dancers |pages=78–84 |url=https://doi.org/10.2307/j.ctt1x76fgm.14 |access-date=2026-05-05 |publisher=Berghahn Books}}&lt;/ref&gt;

= ناوەڕۆکی پەخشەکان و کەسایەتییە چالاکەکان =
ناوەڕۆکی پەخشە ڕادیۆیییەکان بە شێوەیەکی گشتی لەسەر دوو تەوەری سەرەکی دەسوڕایەوە: یەکەمیان، پەرەپێدانی گوتاری دژە-ئیمپریالیزم و دژایەتیکردنی سیاسەتەکانی بەریتانیا و یەکێتیی سۆڤیەت لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست، و دووەمیان، بەکارھێنانی سۆزی ناسیۆنالیستیی کورد بۆ دروستکردنی ھاوپەیمانێتییەکی ناڕاستەوخۆ لەگەڵ ئەڵمانیا. لەم چوارچێوەیەدا، چەند کەسایەتییەکی دیاری ڕۆشنبیری و سیاسیی کورد بەشدارییان لەم پرۆژەیەدا کرد، کە لەنێوانیاندا ناوی «کامەران بەدرخان» وەک یەکێک لە دیارترین ئەو کەسانە دێت کە پەیوەندی لەگەڵ دەزگای پەخشی ئەڵمانی ھەبووە. پەخشەکان جگە لە ھەواڵ و ڕاپۆرتی ڕۆژانە، وتاری سیاسییان لەخۆ دەگرت کە ھەوڵی دەدا دۆزی کوردی بە ھاوکێشە جیھانییەکانی ئەو سەردەمە ببەستێتەوە و وەک ھێزێکی سیاسی لە بەرژەوەندی بەرەی ئەکسیس (Axis) نیشانی بدات. ھەرچەندە ئەم پەخشانە ھەوڵیان دەدا پەیامەکان بە شێوازێکی پڕ لە جۆشوخرۆش و نیشتمانپەروەری پێشکەش بکەن، بەڵام مێژوونووسان پێیان وایە کە ئەمە زیاتر لە ڕوانگەی ئامانجە ستراتیژییەکانی ئەڵمانیاوە سەیر کراوە نەک وەک پڕۆژەیەکی سەربەخۆی نەتەوەیی، ئەمەش کاریگەریی ڕاستەوخۆی پەخشەکانی لەسەر ڕای گشتیی ناوخۆی کوردستان سنووردار کردبوو.

[[پەڕگە:کامیران بەدرخان.jpg|alt=وێنەیەکی ڕەش و سپیی کامەران بەدرخان، کە بە جلوبەرگی فەرمیی سەردەمەکە دەرکەوتووە.|وێنۆک|کامەران بەدرخان؛ ڕۆشنبیر و سیاسەتمەداری کورد.]]

= کۆتایی و میرات =
لەگەڵ کەوتنی بەرلین و تێکشکانی ئەڵمانیای نازی لە ئایاری ١٩٤٥دا، پەخشی ڕادیۆیی کوردی، وەک بەشێک لە دەزگای پروپاگەندەی ئەڵمانیا، بەتەواوی وەستا. مێژوونووسان ئەم ئەزموونە وەک قۆناغێکی کاتی و پڕ لە گرژیی سەردەمی جەنگ دەبینن، کە تێیدا دۆزی کورد وەک کارتی فشار لەلایەن زلھێزەکانەوە بەکارھات. سەرەڕای ئەو ھەوڵانەی کە دران بۆ بەکارھێنانی ئەم ڕادیۆیە وەک ئامرازێک بۆ ھاندانی ڕای گشتی، بەڵام نەبوونی کاریگەرییەکی بەربڵاو لەسەر شەقامی کوردی و نەبوونی پاڵپشتییەکی ڕاستەقینە بۆ سەربەخۆیی کوردستان لەلایەن بەرەی ئەکسیسەوە (Axis powers)، وای کرد کە ئەم پەخشانە نەبنە ھۆی گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی لە ھاوکێشە سیاسییەکانی ئەو سەردەمەدا. ئەمڕۆ، ئەم ڕادیۆیە تەنیا وەک پەرەیەک لە مێژووی «دیپلۆماسی و پروپاگەندەی جەنگ» دەخوێنرێتەوە، کە تێیدا ڕەھەندەکانی پەیوەندیی نێوان بزووتنەوەی کوردی و بەرژەوەندییە نێودەوڵەتییەکان لە کاتی ململانێ جیھانییەکاندا بە ڕوونی دەردەکەوێت.

= سەرچاوەکان =
{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>lldppm3s0x8m7rgnowzkt123bvjkcan</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581508</id>
      <parentid>1581299</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T04:12:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SanoKurdishS</username>
        <id>76149</id>
      </contributor>
      <comment>دەمەوێت بابەتەکە بسرمەوە</comment>
      <origin>1581508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7768" sha1="s78w49qon8k9a05f95vz5cyqr8qeupy" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
&lt;nowiki&gt;{{سڕینەوە|داواکاری خاوەن وتار}}&lt;/nowiki&gt;

'''پەخشی ڕادیۆیی کوردی لە ئەڵمانیای نازی'''، کە چالاکییەکانی بە شێوەیەکی فەرمی لە ساڵی ١٩٤١ دەستی پێکرد، بەشێک بوو لە پلانێکی بەرفراوانی حکوومەتی ئەڵمانیای نازی بۆ بەکارھێنانی میدیا وەک ئامرازێکی «شەڕی دەروونی» (Psychological Warfare) لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست. ئەم پەخشانە کە لە ڕێگەی دەزگای پەخشی ئەڵمانییەوە (Deutschlandsender) بەڕێوەدەچوون، ئامانجی سەرەکییان لاوازکردنی پێگەی ھێزەکانی ھاوپەیمانان، بەتایبەت بەریتانیا و یەکێتیی سۆڤیەت بوو لە ناوچەکەدا. لە ڕێگەی بەکارھێنانی گوتاری نەتەوەیی و سیاسییەوە، پەخشەکان ھەوڵیان دەدا سۆزی بەشێک لە نخبەی سیاسی و دانیشتووانی ناوچەکە بۆ لای ئەڵمانیا ڕابکێشن. مێژوونووسان ئاماژە بەوە دەکەن کە سەرەڕای بەشداریی کەسایەتییەکی وەک کامەران بەدرخان لەم پەخشانەدا، ئەم ھەوڵە میدیاییانە زیاتر لە چوارچێوەی ستراتیژی گشتیی ئەڵمانیادا بوون و یاتر وەک ئامرازێکی گوشاری سیاسی لە کاتی جەنگدا بەکارھاتوون.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Herf |first=Jeffrey |date=2016-10-12 |title=David MOTADEL, Islam and Nazi Germany’s War , Cambridge (MA), Harvard University Press, 2014, 500 pages |url=https://doi.org/10.3917/rhsho.205.0601a |journal=Revue d’Histoire de la Shoah |volume=N° 205 |issue=2 |pages=601a–614a |doi=10.3917/rhsho.205.0601a |issn=2111-885X}}&lt;/ref&gt;

= پاشخانی مێژوویی =
لە ساڵی ١٩٤١، لەگەڵ ھەڵگیرسانی جەنگی جیھانیی دووەم و فراوانبوونی شەڕ بۆ بەرەی ڕۆژھەڵات، ئەڵمانیای نازی دەستی بە زنجیرەیەک پەخشی ڕادیۆیی بە زمانە جیاوازەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست کرد. ئەم ھەنگاوە بەشێک بوو لە ستراتیژی «شەڕی سیاسی» بۆ بەکارھێنانی نەتەوە بندەستەکان وەک ھاوپەیمانی ئەگەری دژی بەرژەوەندییەکانی بەریتانیا و یەکێتیی سۆڤیەت لە ناوچەکانی ئێران، عێراق و سووریا. ڕادیۆی کوردی لە بەرلین وەک بەشێکی دانەبڕاو لە دەزگای پروپاگەندەی ئەڵمانیا (Reichsministerium für Volksaufklärung und Propaganda) دامەزرا، بە مەبەستی گەیاندنی پەیامی سیاسی و ھاندانی خەڵکی ناوچەکە بۆ دژایەتیکردنی ھێزەکانی ھاوپەیمانان. لەو قۆناغەدا، ئەڵمانییەکان ھەوڵیان دەدا لە ڕێگەی زمانی کوردییەوە، پەیامەکانی خۆیان بگەیەننە ئەو نەتەوانەی کە لەژێر کاریگەریی ململانێ جیھانییەکاندا بوون، ئەمەش وای کرد پەخشی ڕادیۆیی ببێتە یەکێک لە ئامرازە سەرەکییەکانی شەڕی دەروونی لەو سەردەمەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |last=Kant |first=Marion |title=The Reich Ministry of Popular Enlightenment and Propaganda |work=Hitler's Dancers |pages=78–84 |url=https://doi.org/10.2307/j.ctt1x76fgm.14 |access-date=2026-05-05 |publisher=Berghahn Books}}&lt;/ref&gt;

= ناوەڕۆکی پەخشەکان و کەسایەتییە چالاکەکان =
ناوەڕۆکی پەخشە ڕادیۆیییەکان بە شێوەیەکی گشتی لەسەر دوو تەوەری سەرەکی دەسوڕایەوە: یەکەمیان، پەرەپێدانی گوتاری دژە-ئیمپریالیزم و دژایەتیکردنی سیاسەتەکانی بەریتانیا و یەکێتیی سۆڤیەت لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست، و دووەمیان، بەکارھێنانی سۆزی ناسیۆنالیستیی کورد بۆ دروستکردنی ھاوپەیمانێتییەکی ناڕاستەوخۆ لەگەڵ ئەڵمانیا. لەم چوارچێوەیەدا، چەند کەسایەتییەکی دیاری ڕۆشنبیری و سیاسیی کورد بەشدارییان لەم پرۆژەیەدا کرد، کە لەنێوانیاندا ناوی «کامەران بەدرخان» وەک یەکێک لە دیارترین ئەو کەسانە دێت کە پەیوەندی لەگەڵ دەزگای پەخشی ئەڵمانی ھەبووە. پەخشەکان جگە لە ھەواڵ و ڕاپۆرتی ڕۆژانە، وتاری سیاسییان لەخۆ دەگرت کە ھەوڵی دەدا دۆزی کوردی بە ھاوکێشە جیھانییەکانی ئەو سەردەمە ببەستێتەوە و وەک ھێزێکی سیاسی لە بەرژەوەندی بەرەی ئەکسیس (Axis) نیشانی بدات. ھەرچەندە ئەم پەخشانە ھەوڵیان دەدا پەیامەکان بە شێوازێکی پڕ لە جۆشوخرۆش و نیشتمانپەروەری پێشکەش بکەن، بەڵام مێژوونووسان پێیان وایە کە ئەمە زیاتر لە ڕوانگەی ئامانجە ستراتیژییەکانی ئەڵمانیاوە سەیر کراوە نەک وەک پڕۆژەیەکی سەربەخۆی نەتەوەیی، ئەمەش کاریگەریی ڕاستەوخۆی پەخشەکانی لەسەر ڕای گشتیی ناوخۆی کوردستان سنووردار کردبوو.

[[پەڕگە:کامیران بەدرخان.jpg|alt=وێنەیەکی ڕەش و سپیی کامەران بەدرخان، کە بە جلوبەرگی فەرمیی سەردەمەکە دەرکەوتووە.|وێنۆک|کامەران بەدرخان؛ ڕۆشنبیر و سیاسەتمەداری کورد.]]

= کۆتایی و میرات =
لەگەڵ کەوتنی بەرلین و تێکشکانی ئەڵمانیای نازی لە ئایاری ١٩٤٥دا، پەخشی ڕادیۆیی کوردی، وەک بەشێک لە دەزگای پروپاگەندەی ئەڵمانیا، بەتەواوی وەستا. مێژوونووسان ئەم ئەزموونە وەک قۆناغێکی کاتی و پڕ لە گرژیی سەردەمی جەنگ دەبینن، کە تێیدا دۆزی کورد وەک کارتی فشار لەلایەن زلھێزەکانەوە بەکارھات. سەرەڕای ئەو ھەوڵانەی کە دران بۆ بەکارھێنانی ئەم ڕادیۆیە وەک ئامرازێک بۆ ھاندانی ڕای گشتی، بەڵام نەبوونی کاریگەرییەکی بەربڵاو لەسەر شەقامی کوردی و نەبوونی پاڵپشتییەکی ڕاستەقینە بۆ سەربەخۆیی کوردستان لەلایەن بەرەی ئەکسیسەوە (Axis powers)، وای کرد کە ئەم پەخشانە نەبنە ھۆی گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی لە ھاوکێشە سیاسییەکانی ئەو سەردەمەدا. ئەمڕۆ، ئەم ڕادیۆیە تەنیا وەک پەرەیەک لە مێژووی «دیپلۆماسی و پروپاگەندەی جەنگ» دەخوێنرێتەوە، کە تێیدا ڕەھەندەکانی پەیوەندیی نێوان بزووتنەوەی کوردی و بەرژەوەندییە نێودەوڵەتییەکان لە کاتی ململانێ جیھانییەکاندا بە ڕوونی دەردەکەوێت.

= سەرچاوەکان =
{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>s78w49qon8k9a05f95vz5cyqr8qeupy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:کۆلێژی</title>
    <ns>1</ns>
    <id>295464</id>
    <revision>
      <id>1581236</id>
      <timestamp>2026-05-05T15:50:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <comment>/* دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە */ بەشی نوێ</comment>
      <origin>1581236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="875" sha1="cks4eol6ryt9kjtwqt6fsgz214iwc91" xml:space="preserve">== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە ==

بیسڕنەوە ئەوەی خوا پێی خۆشبێت ڕێگە نادەن بڵاو بکرێتەوە ئەو ماڵپەڕە ڕێگە بە ڕێخراوە تیرۆریستیەکان دەدات وتار بنوسن بەڵام ڕێگە بە کۆلێژێکی سەربازی نادات کە لەسەر ئاستی هەموو کوردستان و هەر چوار پارچەکە نمونەی نیە و تاقانەیە ڕەشی کەنەوە هەتە شل دەبن تاگی سڕینەوی لێبدەن بەڵام دڵی ڕێخراوە تیرۆریستیەکان مەڕەنجێنن تف لەو سیاسەتە سەخیفانە [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٥:٥٠، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>cks4eol6ryt9kjtwqt6fsgz214iwc91</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581253</id>
      <parentid>1581236</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T16:37:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1581253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1226" sha1="jw37ys9s2k899mjl78qvm3g16bthpqq" xml:space="preserve">== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە ==

بیسڕنەوە ئەوەی خوا پێی خۆشبێت ڕێگە نادەن بڵاو بکرێتەوە ئەو ماڵپەڕە ڕێگە بە ڕێخراوە تیرۆریستیەکان دەدات وتار بنوسن بەڵام ڕێگە بە کۆلێژێکی سەربازی نادات کە لەسەر ئاستی هەموو کوردستان و هەر چوار پارچەکە نمونەی نیە و تاقانەیە ڕەشی کەنەوە هەتە شل دەبن تاگی سڕینەوی لێبدەن بەڵام دڵی ڕێخراوە تیرۆریستیەکان مەڕەنجێنن تف لەو سیاسەتە سەخیفانە [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٥:٥٠، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] وتاری [[کۆلێژی ئەرکان]] بوونی ھەیە. ئەوانەی تر دووبارەن و ناوەکەشیان ھەڵەیە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٣٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>jw37ys9s2k899mjl78qvm3g16bthpqq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581254</id>
      <parentid>1581253</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T16:38:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1581254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1525" sha1="8d6y6m3zy7v1ari9pg3g04bll4j28pv" xml:space="preserve">== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە ==

بیسڕنەوە ئەوەی خوا پێی خۆشبێت ڕێگە نادەن بڵاو بکرێتەوە ئەو ماڵپەڕە ڕێگە بە ڕێخراوە تیرۆریستیەکان دەدات وتار بنوسن بەڵام ڕێگە بە کۆلێژێکی سەربازی نادات کە لەسەر ئاستی هەموو کوردستان و هەر چوار پارچەکە نمونەی نیە و تاقانەیە ڕەشی کەنەوە هەتە شل دەبن تاگی سڕینەوی لێبدەن بەڵام دڵی ڕێخراوە تیرۆریستیەکان مەڕەنجێنن تف لەو سیاسەتە سەخیفانە [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٥:٥٠، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] وتاری [[کۆلێژی ئەرکان]] بوونی ھەیە. ئەوانەی تر دووبارەن و ناوەکەشیان ھەڵەیە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٣٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::ئەگەر ئەو وتارانە زانیارییەکی بەسوودیان تێدایە، بۆ [[کۆلێژی ئەرکان]] بیانگوازەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٣٨، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>8d6y6m3zy7v1ari9pg3g04bll4j28pv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شیعەکان لە لوبنان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295465</id>
    <redirect title="شیعەکانی لوبنان" />
    <revision>
      <id>1581267</id>
      <timestamp>2026-05-05T17:53:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>Hivja پەڕەی [[شیعەکان لە لوبنان]]ی گواستەوە بۆ [[شیعەکانی لوبنان]]: ناوی باوتر</comment>
      <origin>1581267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="8svbmb5knn7u8cnc5jd9wnf2db8g7fs" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[شیعەکانی لوبنان]]</text>
      <sha1>8svbmb5knn7u8cnc5jd9wnf2db8g7fs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داگیرکاریی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295466</id>
    <redirect title="ھێرشی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان" />
    <revision>
      <id>1581295</id>
      <timestamp>2026-05-05T19:28:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>Hivja پەڕەی [[داگیرکاریی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان]]ی گواستەوە بۆ [[ھێرشی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان]]: ناوی بێلایەن تر و گشتگیرتر (ھێرشەکان فراوانتر بوون لە داگیرکردنی وشکانی) </comment>
      <origin>1581295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87" sha1="o8x6jxpnl1kd8cfxkayb259lywiu5r0" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[ھێرشی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان]]</text>
      <sha1>o8x6jxpnl1kd8cfxkayb259lywiu5r0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کەناڵی ئەلجەزیرە ئینگلیزی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295467</id>
    <redirect title="ئەلجەزیرەی ئینگلیزی" />
    <revision>
      <id>1581325</id>
      <timestamp>2026-05-05T20:58:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>Hivja پەڕەی [[کەناڵی ئەلجەزیرە ئینگلیزی]]ی گواستەوە بۆ [[ئەلجەزیرەی ئینگلیزی]]</comment>
      <origin>1581325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="4f39nm7pv222b4c1jjm3wd17ohxi3cm" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[ئەلجەزیرەی ئینگلیزی]]</text>
      <sha1>4f39nm7pv222b4c1jjm3wd17ohxi3cm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێزی کاتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە لوبنان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295468</id>
    <redirect title="ھێزی کاتیی نەتەوە یەکگرتووەکان لە لوبنان" />
    <revision>
      <id>1581351</id>
      <timestamp>2026-05-05T21:34:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>Hivja پەڕەی [[ھێزی کاتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە لوبنان]]ی گواستەوە بۆ [[ھێزی کاتیی نەتەوە یەکگرتووەکان لە لوبنان]]</comment>
      <origin>1581351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99" sha1="8togpu4jj7nsbfozp0thu4fnzyp70fy" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[ھێزی کاتیی نەتەوە یەکگرتووەکان لە لوبنان]]</text>
      <sha1>8togpu4jj7nsbfozp0thu4fnzyp70fy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:Las Syan</title>
    <ns>3</ns>
    <id>295469</id>
    <revision>
      <id>1581357</id>
      <timestamp>2026-05-05T21:43:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>11537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ</comment>
      <origin>1581357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7988" sha1="fxzxaagsxny6p7aiqy62alntucumqh5" xml:space="preserve">== بەخێربێیت ==
{| bgcolor=&quot;#f8f8ff&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;&quot;
|
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;ویکیپیدیا&amp;zwnj;&quot;&gt;
{{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}}
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]&lt;/span&gt;
'''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}}
{{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}}
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]]
|}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بنەماکان&amp;zwnj;&quot;&gt;
بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]&lt;/span&gt;
* '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن.
* '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت.
* '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;پەڕەکەت&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]&lt;/span&gt;
'''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە:
* تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە.
* لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە.
* لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بەشداری&amp;zwnj;&quot;&gt;
ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]&lt;/span&gt;
* پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''.
* ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە.
* '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە.
* '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا.
* لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

-- &gt; [[بەکارھێنەر:Kushared|kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ٢١:٤٣، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>fxzxaagsxny6p7aiqy62alntucumqh5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:کولیەی ئەرکان</title>
    <ns>1</ns>
    <id>295470</id>
    <revision>
      <id>1581367</id>
      <timestamp>2026-05-05T22:17:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <comment>/* دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە */ بەشی نوێ</comment>
      <origin>1581367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="841" sha1="a7xk7laz7nkm2aditwbxi3wttooa7tf" xml:space="preserve">== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە ==

بەڵێ بێگومان دەمەوێت ناڕەزاییدەرببڕم
من ئەو ناونیشانەم بۆیە بەکارهێناوە بۆ ئەوەی خەڵکی گەرمیان و ناوچە جێناکۆکەکان سودمەند بن لەو زانیاریانە لەبەر ئەوەی ئەوان بەو ناوە سێرچدەکەن 
ئەوەی دەیڵێم لەسەر بنەمای ئەزمونی کاری 22 ساڵە 
بۆیە بەباشی نازانم ڕەشبکرێتەوە لەبەر خاتری ملیۆنان هاوزمانی ئەو وتارە بمێنێتەوە باشترە [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ٢٢:١٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>a7xk7laz7nkm2aditwbxi3wttooa7tf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581609</id>
      <parentid>1581367</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T10:40:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <comment>/* دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە */ بەشی نوێ</comment>
      <origin>1581609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1219" sha1="5p2xp2r1hl8xzu2e1385sxohu9u29bw" xml:space="preserve">== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە ==

بەڵێ بێگومان دەمەوێت ناڕەزاییدەرببڕم
من ئەو ناونیشانەم بۆیە بەکارهێناوە بۆ ئەوەی خەڵکی گەرمیان و ناوچە جێناکۆکەکان سودمەند بن لەو زانیاریانە لەبەر ئەوەی ئەوان بەو ناوە سێرچدەکەن 
ئەوەی دەیڵێم لەسەر بنەمای ئەزمونی کاری 22 ساڵە 
بۆیە بەباشی نازانم ڕەشبکرێتەوە لەبەر خاتری ملیۆنان هاوزمانی ئەو وتارە بمێنێتەوە باشترە [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ٢٢:١٧، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە ==

نەمن هۆکارەکەم زانی و نە ئێوەش گوێتان بە  ناڕەزایەتیەکەی مندا [[بەکارھێنەر:Staff.college.2003|Staff.college.2003]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Staff.college.2003|لێدوان]]) ١٠:٤٠، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>5p2xp2r1hl8xzu2e1385sxohu9u29bw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:Bulletedlist</title>
    <ns>10</ns>
    <id>295471</id>
    <redirect title="داڕێژە:Bulleted list" />
    <revision>
      <id>1581371</id>
      <timestamp>2026-05-05T23:01:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>ڕەوانە کرا بۆ [[داڕێژە:Bulleted list]]</comment>
      <origin>1581371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="rnprfetiw3qj4tzbdaa83p28f6fv6nx" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[داڕێژە:Bulleted list]]</text>
      <sha1>rnprfetiw3qj4tzbdaa83p28f6fv6nx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شەڕی ٢٠٢٦ی لوبنان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295472</id>
    <revision>
      <id>1581474</id>
      <timestamp>2026-05-05T23:22:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>پەڕەی دروست کرد بە «{{Infobox military conflict | conflict          = شەڕی ٢٠٢٦ی لوبنان | image             = پەڕگە:2026 Lebanon War Map.svg | caption           = {{rightlegend|#0038b8ff|ئیسرائیل}} {{rightlegend|#13E7DB|[[بەرزایییەکانی جۆلان]]ی ژێر دەسەڵاتی ئیسرائیل}} {{rightlegend|#ff7070ff|ناوچە لوبنانییەکانی ژێر ھەژموونی حیزبوڵڵا}} {{rightlegend|#c653ffff|ناو...»ەوە</comment>
      <origin>1581474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41186" sha1="i7kjnwel83xsqh6g0y04yi7ggg19ygu" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| conflict          = شەڕی ٢٠٢٦ی لوبنان
| image             = پەڕگە:2026 Lebanon War Map.svg
| caption           = {{rightlegend|#0038b8ff|ئیسرائیل}}
{{rightlegend|#13E7DB|[[بەرزایییەکانی جۆلان]]ی ژێر دەسەڵاتی ئیسرائیل}}
{{rightlegend|#ff7070ff|ناوچە لوبنانییەکانی ژێر ھەژموونی حیزبوڵڵا}}
{{rightlegend|#c653ffff|ناوچە لوبنانییەکانی ژێر کۆنترۆڵی ئیسرائیل}}
{{rightlegend|#11FF11ff|سووریا}}
{{align|right|{{legend-line|blue solid 2px|ڕووباری لیتانی|inline=yes}}&lt;br /&gt;
{{legend-line|yellow dotted 2px|ھێڵی زەرد|inline=yes}}}}&lt;br/&gt;(بۆ بینینی گۆرانکاریی نوێ، نەخشەی نوێکراو و بارودۆخی سەربازیی ئێستا، سەیری [[:en:Template:Israeli-Palestinian conflict detailed map|ئێرە]] بکە.)
| place             = [[لوبنان]] و [[ئیسرائیل]]
| date              = {{start date|٢٠٢٦|٠٣|٠٢|df=yes}} – present&lt;br /&gt;({{Age in years, months, weeks and days|month1=3|day1=2|year1=2026}})
| partof            = [[پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا (٢٠٢٣–ئێستا)|پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا]] و [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]]
| combatant1        = {{tree list}}
* {{flag|Hezbollah}}
* {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} [[بزووتنەوەی ئەمەل]]{{تێبینی|بزووتنەوەی ئەمەل ڕۆڵێکی بەچاوی لە پێکدادانەکاندا گێڕاوە.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Involvement of the Amal Movement in the Fighting Against Israel Alongside Hezbollah |url=https://israel-alma.org/involvement-of-the-amal-movement-in-the-fighting-against-israel-alongside-hezbollah/ |access-date=9 April 2026 |website=Alma Research and Education Center |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jawad Al-Tamimi |first=Aymenn |date=9 April 2026 |title=The Amal Movement and the New War in Lebanon: Interview |url=https://www.meforum.org/mef-online/the-amal-movement-and-the-new-war-in-lebanon-interview |access-date=22 April 2026 |website=Middle East Forum |ref=AmalMEF}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا کارمەندانی فریاکەوتنی کۆمەڵەی دۆزەرەوەی ڕیسالەی ئیسلامی کە سەر بە بزووتنەوەی ئەمەلە، لە ھێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیلدا کراونەتە ئامانج.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Younes |first1=Lylla |title=Israel Killed Over a Dozen Lebanese Paramedics in Three Days, Now Claiming That Ambulances Are “Hezbollah” Targets |url=https://www.dropsitenews.com/p/lebanon-medical-workers-paramedics-israel-targeted-ambulances-hezbollah-islamic-health-authority |website=Drop Site |access-date=19 March 2026 |language=en |date=16 March 2026}}&lt;/ref&gt;}}&lt;hr/&gt;
* '''ھێرشکراو لەلایەن ئیسرائیلەوە:'''
* {{flag|Palestinian Islamic Jihad}}
* {{flag|Hamas}}
* {{flagicon image|Flag of the Muslim Brotherhood.svg}} [[گرووپی ئیسلامی (لوبنان)|گرووپی ئیسلامی]]&lt;ref name=&quot;MuslimBrothers&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888730|title=Lebanon Islamic Group claims headquarters targeted by IDF strikes|work=The Jerusalem Post|author=Seth J. Frantzman|date=4 March 2026|access-date=4 March 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|Islamic Revolutionary Guard Corps}}
{{tree list/end}}
| combatant2        = {{flag|Israel}}&lt;hr/&gt;'''ھێرشکراو لەلایەن حیزبوڵڵاوە:'''&lt;!---Israel attacked Syrian targets at around the same time, not as part of the Iran war but rather the [[Druze insurgency in Southern Syria]] ---&gt;&lt;br/&gt;{{flag|Syria}}{{تێبینی|سووریا دوای ھەڵگیرسانی شەڕەکە، پشتگیریی خۆی بۆ [[بێچەککردنی حیزبوڵڵا]] ڕاگەیاند. لە بەرامبەردا، حیزبوڵڵا ھێرشی کردە سەر پێگەکانی سوپای سووریا لە نزیکی دیمەشق.&lt;ref name=&quot;Iwaza-2026&quot;&gt;{{Cite news |last1=Iwaza |first1=Dayana |last2=Livni |first2=Ephrat |location=Beirut, Lebanon |date=10 March 2026 |title=Shells Fired From Lebanon Land West of Syrian Capital, Country's Military Says |url=https://www.nytimes.com/2026/03/09/world/middleeast/syria-hezbollah-iran-lebanon.html |access-date=10 March 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; دەسەڵاتدارانی سووریا دەستیان کرد بە داخستنی ئەو ڕێگا قاچاخانەی کە حیزبوڵڵا لەسەر سنووری لوبنان بەکاری دەھێنان.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite news |date=30 March 2026 |title=Syria targets smuggling tunnels to Lebanon amid concerns over Hezbollah weapons |url=https://thearabweekly.com/syria-targets-smuggling-tunnels-lebanon-amid-concerns-over-hezbollah-weapons |access-date=1 April 2026 |work=The Arab Weekly}}&lt;/ref&gt; بۆ زانیاریی زیاتر، بڕوانە [[سووریا لە شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]].}}
| combatant3        = {{flag|Lebanon}}{{تێبینی|سەربازانی لوبنانی لە ھێرشە درۆنییەکانی ئیسرائیلدا کوژراون.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Homsi |first1=uNada |title=Lebanese army thrust into Israel's war on Hezbollah as attacks kill soldiers |url=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/03/18/lebanese-army-thrust-into-centre-of-israels-war-on-hezbollah-as-israeli-attacks-kill-soldiers/ |work=The National |language=en}}&lt;/ref&gt; سوپای لوبنان ئەندامانی چەکداری حیزبوڵڵای دەستبەسەر کرد.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=3 March 2026 |title=Lebanese army reportedly arrests 12 armed members of Hezbollah |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/lebanese-army-reportedly-arrests-12-armed-members-of-hezbollah/ |access-date=6 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br/&gt;{{flagicon|United Nations}} [[ھێزی کاتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە لوبنان|یوونیفیل]]{{efn|ھێزەکانی یوونیفیل لەلایەن ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیلەوە ھێرشیان کراوەتە سەر&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.un.org/en/story/2025/11/1166378|title=Lebanon: UN peacekeeping patrol targeted by Israeli tank, IDF blames 'misidentification' &amp;#124; UN News|date=16 November 2025|website=news.un.org}}&lt;/ref&gt; و لەگەڵ حیزبوڵڵا تووشی پێکدادان بوون.&lt;ref name=&quot;DeirQanoun&quot; /&gt;}}
| status            = [[ئاگربەستی ٢٠٢٦ی ئیسرائیل و لوبنان|ئاگربەستی کاتی]]{{ھن}}{{bulletedlist|ئۆپەراسیۆنی وشکانیی ئیسرائیل لە باشووری لوبنان لە ١٨ی ئازاری ٢٠٢٦دا دەستی پێکرد|[[ھەڵبژاردنی گشتیی لوبنان (٢٠٢٨)|ھەڵبژاردنی گشتیی لوبنان]] بۆ ساڵی ٢٠٢٨ دوا خرا}}
| commander1        = {{flagdeco|Hezbollah}} [[نەعیم قاسم]]{{ھن}}{{flagdeco|Hezbollah}} عەلی ڕەزا عەباس{{تیرۆرکردن|لە ھێرشەکانی ٨ی نیسانی ٢٠٢٦ بۆ سەر لوبنان}}{{ھن}}{{flagdeco|Hezbollah}} حاجی یووسف ئیسماعیل ھاشم{{تیرۆرکردن}}{{ھن}}{{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} داوود عەلیزادە{{تیرۆرکردن}}{{ھن}}{{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} ڕەزا خەزایی{{تیرۆرکردن}}&lt;hr/&gt;{{flag icon|Palestinian Islamic Jihad}} ئەدھەم عەدنان ئەلعوسمان{{تیرۆرکردن}}{{ھن}}{{flag icon|Hamas}} ئەحمەد عەبدوڵڵا{{تیرۆرکردن}}
| commander2        = {{UBL|
| {{flagicon image|Flag of the Prime Minister of Israel.svg}} [[بێنیامین نێتانیاھوو]]
| {{flagicon image|Flag of Israel Minister of Defence.svg}} [[یسرائیل کاتز]]
| {{flagicon image|Flag of IDF Chief of Staff.svg}} [[ئیال زەمیر]]
| {{flagicon|Israel|military}} [[ڕافی میلۆ]]
 }}
| commander3        = {{flagicon|Lebanon}} [[جۆزێف عەون]]{{ھن}}{{flagicon|Lebanon}} [[نەواف سەلام]]{{ھن}}{{flagicon|United Nations}} دیۆداتۆ ئاباگنارا&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.agenzianova.com/en/news/Lebanon%3A-UNIFIL-Chief-Abagnara-evacuated-only-UN-civilian-personnel-from-the-south/ |title= Lebanon, UNIFIL chief Abagnara: 'Only UN civilian personnel were evacuated from the south.' |work=Nova News |date= 6 March 2026 |location=Beirut |publisher=Agenzia Nova |access-date=22 April 2026}}&lt;/ref&gt;
| casualties1       = {{UBL|style=nowrap|{{flagicon|Hezbollah}} +١،٠٠٠ چەکدار کوژران (بەپێی سەرچاوە ناوخۆیییەکان)&lt;ref name=&quot;Hezbollah1&quot;&gt;{{#invoke:Cite|news|last1=Astih|first1=Paula|date=17 April 2026|title=Hezbollah Tallies Its Dead from Israel War, Estimates Exceed 1,000|url=https://english.aawsat.com/arab-world/5263615-hezbollah-tallies-its-dead-israel-war-estimates-exceed-1000|work=Asharq Al-Awsat|access-date=19 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260418053239/https://english.aawsat.com/arab-world/5263615-hezbollah-tallies-its-dead-israel-war-estimates-exceed-1000|archive-date=18 April 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
| {{flagicon|Hezbollah}} ١،٩٠٠ چەکدار کوژران (بەوتەی ئیسرائیل)&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/idf-soldier-severely-wounded-as-hezbollah-drones-target-troops-in-southern-lebanon/|date=28 April 2026|title=IDF soldier severely wounded as Hezbollah drones target troops in southern Lebanon}}&lt;/ref&gt;
{{ھن}}{{flagicon|Hezbollah}} ٥ چەکدار  بەدیل گیران (بەوتەی ئیسرائیل)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mtv.com.lb/news/%D9%85%D8%AD%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA/1671123/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%88%D8%B1--%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A3%D8%B3%D8%B1-2-%D9%85%D9%86-%D9%82%D9%88%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B6%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%B7%D8%A7%D9%86%D9%8A|title=بالصور: الجيش الإسرائيلي يعلن أسر 2 من قوة الرضوان جنوب الليطاني|website=MTV Lebanon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://today.lorientlejour.com/article/1503594/battle-of-bint-jbeil-in-maps-israeli-army-encircles-the-towns-center.html|title=Battle of Bint Jbeil in Maps: Israeli army encircles the town's center|date=15 April 2026|website=L'Orient Today}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} ٦ کارمەندی فریاکەوتن کوژران&lt;ref&gt;{{cite web |title=NNA: Two paramedics from the Islamic Risala Scout Association – Civil Defense and the Islamic Health Authority have been killed in an airstrike on Sawwana |url=https://www.mtv.com.lb/en/news/Local/1666035/nna--two-paramedics-from-the-islamic-risala-scout-association---civil-defense-and-the-islamic-health-authority-have-been-killed-in-an-airstrike-on-sawwana |website=MTV Lebanon |access-date=19 March 2026 |language=en |date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The &quot;Al-Risala Scouts&quot; mourned their five martyred paramedics in the Zawtar raid. |url=https://www.nna-leb.gov.lb/ar/news/423125/%D9%83%D8%B4%D8%A7%D9%81%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D9%86%D8%B9%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%A1%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%81%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%85%D8%B3%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%B2%D9%88%D8%B7%D8%B1-2 |website=NNA |access-date=29 March 2026 |language=ar |date=28 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon image|flag of Hamas.svg}} ٣ ئەندام کوژران&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/israel-eliminates-3-hamas-members-operating-in-lebanon.php|title=Israel eliminates 3 Hamas members operating in Lebanon|first=Joe|last=Truzman|date=22 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} ٦ ئەفسەر کوژران&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://themedialine.org/headlines/israeli-navy-killed-5-senior-quds-force-irgc-commanders-in-beirut-hotel/|title=Israeli Navy Killed 5 Senior Quds Force IRGC Commanders in Beirut Hotel|first= |last= |date=8 March 2026|website=The Media Line}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 3, 2026 |title=Senior Quds Force commander killed, IDF says |url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888661 |access-date= |website=The Jerusalem Post |language=en}}&lt;/ref&gt;  
}}
| casualties2       = {{flagicon|Israel|tsahal}} ١٨ سەرباز و ١ کرێکاری ڕووخاندن کوژران{{تێبینی|١٨ سەربازی ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل کوژران،&lt;ref name=&quot;IDFlossesgov&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IDFCas30052026&quot; /&gt; کە یەکیان لە کاتی پشوودا بووە&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ynetnews.com/article/hjfc8ywsze|title=Woman killed in Hezbollah rocket attack laid to rest in Golan Heights|date=25 March 2026|work=Ynetnews}}&lt;/ref&gt; و یەکی تریان بە تەقەی ھەڵەی ھێزەکانی خۆیانەوە کوژرا.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite|web |last=Fabian |first=Emanuel |date=4 April 2026 |title=IDF says soldier killed, another seriously hurt by 'friendly-fire' in southern Lebanon |url=https://www.timesofisrael.com/idf-says-soldier-killed-another-seriously-hurt-by-friendly-fire-in-southern-lebanon/ |access-date=4 April 2026 |website=The Times of Israel}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا مەدەنییەک کە بۆ ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل کاری دەکرد کوژرا.&lt;ref name=&quot;IDFcontractor&quot; /&gt; ناوی سەربازانی کوژراوی ئیسرائیل لە ٢٠٢٦ لەو سەرچاوەدا ھاتووە.&lt;ref name=&quot;IDFlossesgov&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.gov.il/en/pages/swords-of-iron-idf-casualties |title=Swords of Iron: IDF Casualties |work=Israel Government |access-date=24 April 2026 |archive-date=13 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713065906/https://www.gov.il/en/pages/swords-of-iron-idf-casualties |url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br&gt;{{flagicon|Israel|tsahal}} ٧٣٥ سەرباز بریندار بوون{{تێبینی|ھەموو بریندارەکانی ئۆپەراسیۆنی نەڕەی شێر لەو سەرچاوەدا ھاتووە.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=חללי ופצועי צה&quot;ל במלחמה|url=https://www.idf.il/160590  |work=IDF Personel Directorate|date=30 April 2026 |access-date=30 April 2026}}&lt;/ref&gt;}}
| casualties3       = {{flagicon|Lebanon|army}} +٢٤ سەرباز کوژران{{تێبینی|&lt;ref name=&quot;Al Jazeera-20260307&quot;&gt;{{Cite web |title=At least 41 killed in Israeli air attacks on Lebanon's Bekaa |date=7 March 2026 |access-date=7 March 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/7/hezbollah-israeli-troops-clash-on-the-ground-in-eastern-lebanons-bekaa }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The army mourned three soldiers who were killed in Israeli airstrikes on the Zabdin road and in Qaqaiyat al-Jisr. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768475/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D9%86%D8%B9%D9%89-%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%AF%D9%88%D8%A7-%D8%A8%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%B7%D8%B1 |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=17 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lebanese army says soldier killed in Israeli attack in southern Lebanon |work=Reuters |date=5 April 2026 |access-date=7 April 2026 |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanese-army-says-soldier-killed-israeli-attack-southern-lebanon-2026-04-05/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Several people reported killed in fresh Israeli attacks on Lebanon |date=9 April 2026 |access-date=9 April 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/9/fresh-israeli-attacks-on-lebanon-threaten-us-iran-ceasefire }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AJ-10042026&quot;&gt;{{Cite web |title=21 killed in fresh Israeli strikes across Lebanon |date=10 April 2026 |access-date=10 April 2026 |work=Al Jazzera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/10/israel-strikes-residential-areas-destroys-homes-in-southern-lebanon }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;liveblog29apr&quot;/&gt;}} و ٦ کەس بریندار بوون&lt;ref&gt;{{cite web |title=The army announced the death of one of its soldiers, who succumbed to his wounds following an Israeli raid in Qaqaiyat al-Jisr. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768389/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A3%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D8%A3%D8%AD%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D9%85%D8%AA%D8%A3%D8%AB%D8%B1%D9%8B%D8%A7-%D8%A8%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%AD%D9%87-%D8%A5%D8%AB |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=17 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LOrientStrike&quot;/&gt;{{ھن}}٤ ئەندامی [[بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی بەرگریی شارستانی (لوبنان)|بەرگریی شارستانی]] کوژران&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Civil Defense mourned the martyr Fahmi Al-Shami, who was martyred while performing his duty in Sidon. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768979/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D8%B4%D9%8A%D9%91%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF-%D9%81%D9%87%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%8A-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%AF- |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=19 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LOrientStrike&quot;&gt;{{cite news |title=Israeli double-tap strike on Majdal Zoun kills 5 people, including 3 members of Civil Defense, 2 Lebanese Army soldiers injured |url=https://today.lorientlejour.com/article/1505097/israel-carries-out-overnight-explosions-in-several-south-lebanon-villages-live.html |access-date=29 April 2026 |work=L'Orient Today |date=28 April 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; و ١١ی تریش بریندار بوون&lt;ref&gt;{{cite web |title=Civil Defense: 11 members injured in Israeli airstrike near Nabatieh regional center |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768591/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D8%A5%D8%B5%D8%A7%D8%A8%D8%A9-%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%8B-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%82%D8%B1%D8%A8 |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}١ ئەندامی [[پاسەوانانی کۆماری (لوبنان)|پاسەوانانی کۆماری]] دەستبەسەر کرا&lt;ref&gt;{{cite news |title=معلومات عن ان الجيش الإسرائيلي اقدم على اعتقال عنصر في لواء الحرس الجمهوري في بلدة جديدة مرجعيون |url=https://www.elnashra.com/news/show/1776274/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%82%D8%AF%D9%85-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%84-%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%8B-%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%B3 |access-date=21 April 2026 |work=Elnashra News |date=21 April 2026 |language=ar |trans-title=Reports indicate that the Israeli army arrested a member of the Republican Guard Brigade in the town of Jdeidet Marjeyoun}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}
{{flagicon|United Nations}} ٦ پارێزەری ئاشتی کوژران{{تێبینی|پێکھاتوو لە چوار پارێزەری ئاشتیی ئیندۆنیزی و دووی فەڕەنسی.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Shofa |first=Jayanty Nada |date=30 March 2026 |title=One Indonesian Peacekeeper Killed Amid Israel-Hezbollah War |url=https://jakartaglobe.id/news/one-indonesian-peacekeeper-killed-amid-israelhezbollah-war |access-date=30 March 2026 |work=[[Jakarta Globe]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ID peacekeepers&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/articles/c4gd20evgp0o|title=Two Indonesian UN peacekeepers killed in explosion in Lebanon|last=Lamche|first=Anna|work=BBC News|date=31 March 2026|access-date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AP-18042026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ghandourieh&quot;&gt;{{cite news |title=Attack on UNIFIL in Ghandourieh: French peacekeeper succumbs to injuries |url=https://today.lorientlejour.com/article/1504524/attack-on-unifil-in-ghandourieh-french-peacekeeper-succumbs-to-injuries.html |work=L'Orient Today |date=22 April 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite press release|url=https://unifil.unmissions.org/en/press-releases/unifil-statement-on-the-passing-of-an-indonesian-peacekeeper-injured-last|title=UNIFIL statement on the passing of an Indonesian peacekeeper injured last month|work=United Nations Interim Force in Lebanon|via=United Nations|date=24 April 2026|access-date=25 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260425040541/https://unifil.unmissions.org/en/press-releases/unifil-statement-on-the-passing-of-an-indonesian-peacekeeper-injured-last|archive-date=25 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}} و ١١ی تریش بریندار بوون{{تێبینی|پێکھاتوو لە ٤ی پارێزەری ئاشتیی گانایی،&lt;ref name=&quot;The Times of Israel-20260307&quot;&gt;{{Cite news |agency=AFP |date=7 March 2026 |title=Two UN peacekeepers from Ghana critically hurt in Lebanon missile attack |url=https://www.timesofisrael.com/two-un-peacekeepers-from-ghana-critically-wounded-in-lebanon-missile-attack/ |access-date=7 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/4-Ghanaian-soldiers-injured-after-missile-attack-on-UNIFIL-in-stable-condition-2024872|title=Ghanaian soldiers injured after missile attack in stable condition|work=GhanaWeb|date=9 March 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428215042/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/4-Ghanaian-soldiers-injured-after-missile-attack-on-UNIFIL-in-stable-condition-2024872|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; چواری ئیندۆنیزی&lt;ref name=&quot;ID peacekeepers&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thejakartapost.com/world/2026/04/04/three-peacekeepers-wounded-in-lebanon-are-indonesian-un.html|title=Three peacekeepers wounded in Lebanon are Indonesian: UN|work=The Jakarta Post|date=4 April 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428220609/https://www.thejakartapost.com/world/2026/04/04/three-peacekeepers-wounded-in-lebanon-are-indonesian-un.html|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و سێی فەڕەنسی.&lt;ref name=&quot;R24032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanon-pm-condemns-attack-french-unifil-troops-saturday-2026-04-18/|title=French soldier killed in attack on UN mission in southern Lebanon, officials say|last1=Alashray|first1=Enas|last2=Alaa El-Din|first2=Menna|last3=Tolba|first3=Ahmed|last4=Hummel|first4=Tassilo|last5=Le Poivedin|first5=Olivia|last6=Lubell|first6=Maayan|last7=Sithole-Matarise|first7=Emelia|last8=Potter|first8=Mark|agency=Reuters|date=18 April 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428215826/https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanon-pm-condemns-attack-french-unifil-troops-saturday-2026-04-18/|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| casualties4       = ٢،٦١٨ کوژراو، ٨،٠٩٤ بریندار&lt;ref name=&quot;Lebanon1&quot;&gt;{{Cite web |title=Lebanon death toll since March 2 Israeli offensive surpasses 2,600 |date=1 May 2026 |access-date=1 May 2026 |work=Middle East Monitor |url=https://www.middleeastmonitor.com/20260501-lebanon-death-toll-since-march-2-israeli-offensive-surpasses-2600/ }}&lt;/ref&gt; و +١،٢٠٠،٠٠٠ ئاوارە لە لوبنان&lt;ref name=&quot;displaced&quot;&gt;{{Cite web |last=Dugal |first=Hanna |title=How Israel's invasion of southern Lebanon created a humanitarian crisis |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/7/how-israels-invasion-of-southern-lebanon-created-a-humanitarian-crisis}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}٢ مەدەنی لە ئیسرائیل کوژران{{تێبینی|یەکیان بە تەقەی ھەڵەی خۆیانەوە کوژرا.&lt;ref name=&quot;reuters230326&quot;&gt;{{Cite news|title= First Israeli civilian killed in Lebanon border war was hit by Israeli fire|url= https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-military-says-friendly-fire-killed-civilian-near-lebanon-border-2026-03-23/|work=Reuters|access-date=23 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;R24032026&quot; /&gt;}}
| campaignbox       = 
| units1            = ''{{Center|[[ڕیزبەندیی ھێزەکانی شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|بڕوانە ڕیزبەندیی ھێزەکان]]}}''
}}

لە ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ەوە، شەڕێکی بەردەوام لە [[لوبنان]] لە نێوان [[ئیسرائیل]] و گرووپی چەکداری [[شیعەکانی لوبنان|شیعەی لوبنانی]]، [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵا]] لە ئارادایە. ئەو شەڕە وەک دەسپێکردنەوە و پێکدادانە گەورەکانی [[پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی حیزبوڵڵا و ئیسرائیل]]ە کە لە کۆتایییەکانی ساڵی ٢٠٢٣ دەستی پێکرد و بەشێکە لە [[قەیرانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێیەکی بەرفراوانتر لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]دا.&lt;ref name=&quot;NPA&quot;&gt;{{#invoke:Cite|web |date=2 March 2026 |title=Beirut, Lebanon, March 2, 2026 (AFP) – Hezbollah says attack on Israel was 'defensive act'|url=https://www.nampa.org/text/22875145|access-date=3 March 2026 |agency=[[ئاژانسی فرانس پرێس|Agence France-Presse]]|website=Namibia Press Agency}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ravid&quot; /&gt; ئەو شەڕە&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Bassam |first1=Laila |last2=Gebeily |first2=Maya |last3=Lubell |first3=Maayan |date=6 March 2026 |title=Hezbollah saw new war with Israel as inevitable and rearmed for months, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-saw-new-war-with-israel-inevitable-rearmed-months-sources-say-2026-03-06/ |access-date=7 March 2026 |website=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 March 2026 |title=War Intensifies in Lebanon |url=https://www.cfr.org/articles/war-intensifies-in-lebanon |access-date=7 March 2026 |website=Council on Foreign Relations |language=en}}&lt;/ref&gt; بووەتە ھۆی سەرھەڵدانی قەیرانێکی مرۆیی کە ھەتا ئێستاش ڕووی لە پەرەسەندنە، لەوانە:&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times-20260314&quot; /&gt; کوژرانی زیاتر لە ٢،٦٠٠ چەکدار و مەدەنی لە لوبنان،&lt;ref name=&quot;Lebanon1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;toi08apr&quot;&gt;{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |others=Agencies |last2=Magid |first2=Jacob |date=8 April 2026 |title=IDF launches largest airstrikes yet on Hezbollah; Trump: Iran truce doesn't cover Lebanon |url=https://www.timesofisrael.com/idf-launches-largest-airstrikes-yet-against-hezbollah-after-truce-with-iran/ |access-date=9 April 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt; [[کۆچکردنی زۆرەملێ]]ی پتر لە ١ ملیۆن کەس (کە دەکاتە زۆرتر لە ٢٠٪ی دانیشتووانی وڵاتەکە)،&lt;ref name=&quot;displaced&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times-20260314&quot;&gt;{{Cite web |last=Chehayeb |first=Kareem |last2=Harb |first2=Malak |date=14 March 2026 |title=War has already displaced nearly a million Lebanese. Aid groups warn of a humanitarian crisis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2026-03-14/humanitarian-crisis-feared-as-war-displaces-nearly-million-lebanese |access-date=15 March 2026 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt; و ھەروەھا لەم شەڕەدا کۆمەڵێک تاکتیک و [[کەلوپەلی سەربازی]] بەکارھێنراون کە ئەگەری ھەیە وەک [[تاوانی جەنگی|تاوانە جەنگییەکان]] ھەژمار بکرێن.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Law |first=Cecile Akoeley Attiogbe Atayi {{!}} U. Cape Coast Faculty of |last2=GH |date=2026-03-18 |title=UN warns Israel strikes in Lebanon may constitute war crimes as civilian toll rises |url=https://www.jurist.org/news/2026/03/un-warns-israel-strikes-in-lebanon-may-constitute-war-crimes-as-civilian-toll-rises/ |access-date=2026-05-05 |website=www.jurist.org |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Israeli Officials Signal Stepped-Up Atrocities in Lebanon {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2026/03/23/israeli-officials-signal-stepped-up-atrocities-in-lebanon |access-date=2026-05-05 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-08-25 |title=Lebanon: Israeli military’s deliberate destruction of civilian property and land ‘must be investigated as war crimes’ |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/08/lebanon-israeli-militarys-deliberate-destruction-of-civilian-property-and-land-must-be-investigated-as-war-crimes/ |access-date=2026-05-05 |website=Amnesty International |language=en}}&lt;/ref&gt;

پێکدادانەکانی نێوان ئیسرائیل و حیزبوڵڵا لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣دا، وەک کاردانەوەیەک بەرامبەر [[شەڕی غەززە]] دەستی پێکرد. ئەمەش بووە ھۆی [[ھێرشی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان|ھێرشی وشکانیی ئیسرائیل بۆ سەر باشووری لوبنان]] لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤. سەرەڕای [[ڕێککەوتنی ئاگربەستی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل و لوبنان|ڕێککەوتنی ئاگربەست]] لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٤دا، ئیسرائیل نزیکەی ھەموو ڕۆژێک بەردەوام بوو لە ھێرشە ئاسمانییەکانی بۆ سەر لوبنان،&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Christou |first=William |last2=Tondo |first2=Lorenzo |date=18 March 2026 |title=Israel faces stiff Hezbollah resistance as it attempts to push deeper into Lebanon |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/18/fighting-intensifies-israel-hezbollah-southern-lebanon |access-date=19 March 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; کە ھەتا تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ بووە ھۆی کوژرانی ٣٣١ کەس (کە لانیکەم ١٢٧یان مەدەنی بوون).&lt;ref&gt;{{cite news |title=At least 331 killed, 945 injured by Israeli fire since ceasefire: Lebanon |url=https://www.trtworld.com/article/4d1e35fc0ad5 |access-date=21 April 2026 |publisher=TRT World |date=21 Nov 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421222325/https://www.trtworld.com/article/4d1e35fc0ad5 |archive-date=21 April 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=At least 127 civilians killed in Israeli strikes on Lebanon since ceasefire, UN says |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/25/civilians-killed-israel-strikes-lebanon-ceasefire |access-date=21 April 2026 |publisher=[[گاردیان|The Guardian]] |date=25 Nov 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421220540/https://www.theguardian.com/world/2025/nov/25/civilians-killed-israel-strikes-lebanon-ceasefire |archive-date=21 April 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; دواتر ژمارەی سەرجەم قوربانییەکان گەیشتە ٥٠٠ کەس.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Homes |first=Hilary |date=6 March 2026 |title=Lebanon: Israeli military's overly broad mass evacuation orders sowing panic and fuelling humanitarian suffering |url=https://amnesty.ca/human-rights-news/lebanon-israel-mass-evacuation-orders-sowing-panic-fuelling-suffering/ |access-date=19 March 2026 |website=Amnesty International Canada |language=en-US}}&lt;/ref&gt; حیزبوڵڵا بە دووبارە بنیاتنانەوەی ژێرخانە سەربازییەکان و کۆگاکانی چەک و تەقەمەنیی خۆی، ڕێککەوتنی ئاگربەستی پێشێل کرد.&lt;ref name=&quot;hezvio&quot; /&gt;

ئیسرائیل و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦دا، [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕێکیان دژی ئێران]] دەست پێکرد کە پاڵپشتیکاری سەرەکیی حیزبوڵڵایە، و [[عەلی خامنەیی]]، ڕێبەری باڵای ئێرانیان [[تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی|تیرۆر کرد]].&lt;ref name=&quot;Bernama-2026&quot;&gt;{{#invoke:Cite|web |date=2 March 2026 |title=Hezbollah Claims Rocket, Drone Strike On Israeli Missile Defence Site Near Haifa|url=https://www.bernama.com/en/news.php/?id=2529362|access-date=3 March 2026 |website=Bernama}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;france24.com&quot;&gt;{{#invoke:Cite|web |date=3 March 2026 |title=Hezbollah says targeted 3 Israeli bases after strikes on Lebanon |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260303-hezbollah-says-targeted-3-israeli-bases-after-strikes-on-lebanon|access-date=3 March 2026 |agency=[[ئاژانسی فرانس پرێس|AFP]]|website=France 24}}&lt;/ref&gt; وەک وەڵامدانەوەیەک، حیزبوڵڵا دەستی کردەوە بە ھێرشە مووشەکییەکانی بۆ سەر ئیسرائیل. ئیسرائیلیش بە ھێرشی ئاسمانی بۆ سەرانسەری لوبنان، بە [[بەیرووت]]ی پایتەختیشەوە وەڵامی دایەوە. [[ھێزی وشکانیی ئیسرائیل|سوپای ئیسرائیل]] ئۆپەراسیۆنە وشکانییەکانی لە [[باشووری لوبنان]] لە ١٦ی ئازاردا دەست پێکرد،&lt;ref name=&quot;The Times of Israel-20260316&quot; /&gt; کە لە کۆتاییدا پێنج فیرقەی سەربازیی جێگیر کرد.&lt;ref name=&quot;AA-07042026&quot; /&gt; حیزبوڵڵا فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و نزیکەی ٢،٠٠٠ مووشەکی ڕەوانەی ئئیسرائیل کرد، ئەمەش لە کاتێکدا ئیسرائیل سەدان ھێرشی ئاسمانیی لە باشووری لوبنان، بەیرووت و [[دۆڵی بیقاع]]دا ئەنجام دا.&lt;ref name=&quot;ForeignPolicy-03042026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;RTE-10042026&quot; /&gt; پردە سەرەکییەکانی سەر [[ڕووباری لیتانی]] لەلایەن ئیسرائیلەوە بە مەبەستی دابڕاندنی باشوور لە ناوچەکانی تری لوبنان تەقێنرانەوە.&lt;ref name=&quot;ForeignPolicy-03042026&quot; /&gt; شارۆچکەی [[بێنت جوبەیل]] لە باشووردا بووە مەیدانی سەرەکیی پێکدادانە وشکانییەکان و [[شەڕی بێنت جوبەیل (٢٠٢٦)|شەڕێک]]یشی تێدا ئەنجام درا.&lt;ref name=&quot;RTE-10042026&quot;&gt;{{Cite web |title=Town near Irish UN base is 'main battlefield' in south Lebanon – IDF |date=10 April 2026 |access-date=10 April 2026 |work=RTÉ |url=https://www.rte.ie/news/primetime/2026/0410/1567622-town-near-irish-base-is-main-battlefield-in-south-lebanon-idf/ }}&lt;/ref&gt; لە ٢٤ی ئازاردا، وەزیری بەرگریی ئیسرائیل ڕای گەیاند کە وڵاتەکەی شارۆچکە سنوورییەکانی لوبنان وێران دەکات و باشووری لوبنان تاوەکوو ڕووباری لیتانی داگیر دەکات.&lt;ref name=&quot;France24 occupation&quot;&gt;{{cite news |title=Lebanon condemns Israel's 'clear intention' to impose new occupation of its territory |url=https://www.france24.com/en/middle-east/20260331-lebanon-condemns-israel-s-clear-intention-to-impose-new-occupation-of-its-territory |work=France 24 |date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;

حکوومەتی لوبنان بە ئاشکرا سەرکۆنەی ھێرشە نوێیەکانی حیزبوڵڵای بۆ سەر ئیسرائیل کرد، بەھۆی ئەوەیکە دەوڵەتی لوبنان دەخاتە مەترسییەوە و لاوازی دەکات. ھەروەھا بڕیاری قەدەغەکردنی چالاکییە سەربازییەکانی حیزبوڵڵای دا، داوای لە گرووپەکە کرد کە چەکەکانی بخاتە ژێر کۆنترۆڵی حکوومەت و کۆتایی بەو ھێرشە بێ مۆڵەتانە بھێنێت کە لە خاکی لوبنانەوە ئەنجام دەدرێن.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Christou |first=William |date=2 March 2026 |title=Israel strikes Lebanon after Iran ally Hezbollah fires missiles over border |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/02/israel-idf-strikes-hezbollah-beirut-lebanon-iran-war |access-date=16 March 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sukarieh |first=Mayssoun |date=14 March 2026 |title=Lebanon's existential war with Israel is being fought from within |url=https://mondoweiss.net/2026/03/lebanons-existential-war-against-israel-is-being-fought-from-within/ |access-date=16 March 2026 |website=Mondoweiss |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2 March 2026 |title=Lebanon bans Hezbollah military actions after attack on Israel |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-says-projectiles-were-fired-lebanon-2026-03-01/|work=Reuters}}&lt;/ref&gt; ھاوکات حکوومەتی لوبنان سەرکۆنەی پلانی ئیسرائیلی بۆ داگیرکاری و ھێرشکردنە سەر مەدەنییەکان کرد.&lt;ref name=&quot;France24 occupation&quot;/&gt; [[ئێران]] داوای کۆتاییھێنان بە ھێرشەکانی ئیسرائیلی لە لوبنان کرد وەک مەرجێک بۆ ئاگربەستێکی بەرفراوانتر.&lt;ref name=&quot;Reuters-20260325&quot;&gt;{{Cite news |last=Nakhoul |first=Samia |last2=Bassam |first2=Laila |last3=Gebeily |first3=Maya |date=25 March 2026 |title=Iran wants Lebanon included in any ceasefire, sources say |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/iran-wants-lebanon-included-any-ceasefire-sources-say-2026-03-25/ |access-date=26 March 2026 |work=Reuters}}&lt;/ref&gt; لە مانگی نیساندا، ڕێککەوتنێکی [[ئاگربەستی شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ئاگربەستی کاتی]] لە نێوان ئێران و ئەمریکا–ئیسرائیل ئەنجام درا، حیزبوڵڵاش ڕای گەیاند کە ھێرشەکانی ڕادەگرێت.&lt;ref name=&quot;pauses-reuters&quot;&gt;{{Cite news |date=8 April 2026 |title=Hezbollah pauses attacks under US-Iran ceasefire, sources close to group say|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-pauses-attacks-under-us-iran-ceasefire-sources-close-group-say-2026-04-08/ |access-date=8 April 2026 |work=Reuters |language=en}}&lt;/ref&gt; سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، [[بێنیامین نێتانیاھوو]] جەختی لەوە کردەوە کە ئاگربەستەکە لوبنان ناگرێتەوە، ئەمەش پێچەوانەی لێدوانەکانی ئێران و نێوەندگیری پاکستانی، [[شەھباز شەریف]] بوو.&lt;ref name=&quot;doesnotincludelebanon&quot;&gt;{{Cite web |title=Netanyahu says US-Iran ceasefire 'does not include Lebanon' |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/netanyahu-says-us-iran-ceasefire-does-not-include-lebanon |access-date=8 April 2026 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt; تەنیا چەند کاتژمێر دوای ڕاگەیاندنی ئاگربەستەکە، ئیسرائیل [[ھێرشەکانی ٨ی نیسانی ٢٠٢٦ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان|گەورەترین ھێرشی ئاسمانیی خۆی لەم شەڕەدا]] ئەنجام دا و تێیدا زیاتر لە ٣٥٠ کەسی لە لوبنان کوشت.&lt;ref name=&quot;Reuters-08042026&quot;&gt;{{Cite web |title=Israel pounds Lebanon with heaviest airstrikes of the war as Hezbollah pauses attacks |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-pauses-attacks-under-us-iran-ceasefire-sources-close-group-say-2026-04-08/ |date=8 April 2026 |work=[[ڕۆیتەرز|Reuters]] |access-date=8 April 2026}}&lt;/ref&gt; لە ١٦ی نیساندا سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان، [[دۆناڵد ترامپ]] ڕای گەیاند کە ئیسرائیل و لوبنان لەسەر [[ئاگربەستی ٢٠٢٦ی ئیسرائیل و لوبنان|ئاگربەستێکی ١٠ ڕۆژە]] ڕێککەوتوون.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite|web|date=16 April 2026 |title=Trump says Israel and Lebanon agree to temporary ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/16/trump-says-israel-and-lebanon-agree-to-temporary-ceasefire |access-date=16 April 2026  |website=[[ئەلجەزیرەی ئینگلیزی|Al Jazeera English]]}}&lt;/ref&gt;

== تێبینییەکان ==
{{تێبینییەکان}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|2026 Lebanon war}}

{{تووڵی دەروازە|شەڕ|دەیەی ٢٠٢٠|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست|لوبنان|ئیسرائیل|سووریا|ئێران|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}

[[پۆل:کێشەی ئیسرائیل و لوبنان]]</text>
      <sha1>i7kjnwel83xsqh6g0y04yi7ggg19ygu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581481</id>
      <parentid>1581474</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:30:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <origin>1581481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41208" sha1="hzqg4ht5ym5l5bilvengdl4m9h3o0vo" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| conflict          = شەڕی ٢٠٢٦ی لوبنان
| image             = پەڕگە:2026 Lebanon War Map.svg
| caption           = {{rightlegend|#0038b8ff|ئیسرائیل}}
{{rightlegend|#13E7DB|[[بەرزایییەکانی جۆلان]]ی ژێر دەسەڵاتی ئیسرائیل}}
{{rightlegend|#ff7070ff|ناوچە لوبنانییەکانی ژێر ھەژموونی حیزبوڵڵا}}
{{rightlegend|#c653ffff|ناوچە لوبنانییەکانی ژێر کۆنترۆڵی ئیسرائیل}}
{{rightlegend|#11FF11ff|سووریا}}
{{align|right|{{legend-line|blue solid 2px|ڕووباری لیتانی|inline=yes}}&lt;br /&gt;
{{legend-line|yellow dotted 2px|ھێڵی زەرد|inline=yes}}}}&lt;br/&gt;(بۆ بینینی گۆرانکاریی نوێ، نەخشەی نوێکراو و بارودۆخی سەربازیی ئێستا، سەیری [[:en:Template:Israeli-Palestinian conflict detailed map|ئێرە]] بکە.)
| place             = [[لوبنان]] و [[ئیسرائیل]]
| date              = {{start date|٢٠٢٦|٠٣|٠٢|df=yes}} – present&lt;br /&gt;({{Age in years, months, weeks and days|month1=3|day1=2|year1=2026}})
| partof            = [[پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا (٢٠٢٣–ئێستا)|پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا]] و [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]]
| combatant1        = {{tree list}}
* {{flag|Hezbollah}}
* {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} [[بزووتنەوەی ئەمەل]]{{تێبینی|بزووتنەوەی ئەمەل ڕۆڵێکی بەچاوی لە پێکدادانەکاندا گێڕاوە.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Involvement of the Amal Movement in the Fighting Against Israel Alongside Hezbollah |url=https://israel-alma.org/involvement-of-the-amal-movement-in-the-fighting-against-israel-alongside-hezbollah/ |access-date=9 April 2026 |website=Alma Research and Education Center |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jawad Al-Tamimi |first=Aymenn |date=9 April 2026 |title=The Amal Movement and the New War in Lebanon: Interview |url=https://www.meforum.org/mef-online/the-amal-movement-and-the-new-war-in-lebanon-interview |access-date=22 April 2026 |website=Middle East Forum |ref=AmalMEF}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا کارمەندانی فریاکەوتنی کۆمەڵەی دۆزەرەوەی ڕیسالەی ئیسلامی کە سەر بە بزووتنەوەی ئەمەلە، لە ھێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیلدا کراونەتە ئامانج.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Younes |first1=Lylla |title=Israel Killed Over a Dozen Lebanese Paramedics in Three Days, Now Claiming That Ambulances Are “Hezbollah” Targets |url=https://www.dropsitenews.com/p/lebanon-medical-workers-paramedics-israel-targeted-ambulances-hezbollah-islamic-health-authority |website=Drop Site |access-date=19 March 2026 |language=en |date=16 March 2026}}&lt;/ref&gt;}}&lt;hr/&gt;
* '''ھێرشکراو لەلایەن ئیسرائیلەوە:'''
* {{flag|Palestinian Islamic Jihad}}
* {{flag|Hamas}}
* {{flagicon image|Flag of the Muslim Brotherhood.svg}} [[گرووپی ئیسلامی (لوبنان)|گرووپی ئیسلامی]]&lt;ref name=&quot;MuslimBrothers&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888730|title=Lebanon Islamic Group claims headquarters targeted by IDF strikes|work=The Jerusalem Post|author=Seth J. Frantzman|date=4 March 2026|access-date=4 March 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|Islamic Revolutionary Guard Corps}}
{{tree list/end}}
| combatant2        = {{flag|Israel}}&lt;hr/&gt;'''ھێرشکراو لەلایەن حیزبوڵڵاوە:'''&lt;!---Israel attacked Syrian targets at around the same time, not as part of the Iran war but rather the [[Druze insurgency in Southern Syria]] ---&gt;&lt;br/&gt;{{flag|Syria}}{{تێبینی|سووریا دوای ھەڵگیرسانی شەڕەکە، پشتگیریی خۆی بۆ [[بێچەککردنی حیزبوڵڵا]] ڕاگەیاند. لە بەرامبەردا، حیزبوڵڵا ھێرشی کردە سەر پێگەکانی سوپای سووریا لە نزیکی دیمەشق.&lt;ref name=&quot;Iwaza-2026&quot;&gt;{{Cite news |last1=Iwaza |first1=Dayana |last2=Livni |first2=Ephrat |location=Beirut, Lebanon |date=10 March 2026 |title=Shells Fired From Lebanon Land West of Syrian Capital, Country's Military Says |url=https://www.nytimes.com/2026/03/09/world/middleeast/syria-hezbollah-iran-lebanon.html |access-date=10 March 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; دەسەڵاتدارانی سووریا دەستیان کرد بە داخستنی ئەو ڕێگا قاچاخانەی کە حیزبوڵڵا لەسەر سنووری لوبنان بەکاری دەھێنان.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite news |date=30 March 2026 |title=Syria targets smuggling tunnels to Lebanon amid concerns over Hezbollah weapons |url=https://thearabweekly.com/syria-targets-smuggling-tunnels-lebanon-amid-concerns-over-hezbollah-weapons |access-date=1 April 2026 |work=The Arab Weekly}}&lt;/ref&gt; بۆ زانیاریی زیاتر، بڕوانە [[سووریا لە شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]].}}
| combatant3        = {{flag|Lebanon}}{{تێبینی|سەربازانی لوبنانی لە ھێرشە درۆنییەکانی ئیسرائیلدا کوژراون.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Homsi |first1=uNada |title=Lebanese army thrust into Israel's war on Hezbollah as attacks kill soldiers |url=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/03/18/lebanese-army-thrust-into-centre-of-israels-war-on-hezbollah-as-israeli-attacks-kill-soldiers/ |work=The National |language=en}}&lt;/ref&gt; سوپای لوبنان ئەندامانی چەکداری حیزبوڵڵای دەستبەسەر کرد.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=3 March 2026 |title=Lebanese army reportedly arrests 12 armed members of Hezbollah |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/lebanese-army-reportedly-arrests-12-armed-members-of-hezbollah/ |access-date=6 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br/&gt;{{flagicon|United Nations}} [[ھێزی کاتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە لوبنان|یوونیفیل]]{{efn|ھێزەکانی یوونیفیل لەلایەن ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیلەوە ھێرشیان کراوەتە سەر&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.un.org/en/story/2025/11/1166378|title=Lebanon: UN peacekeeping patrol targeted by Israeli tank, IDF blames 'misidentification' &amp;#124; UN News|date=16 November 2025|website=news.un.org}}&lt;/ref&gt; و لەگەڵ حیزبوڵڵا تووشی پێکدادان بوون.&lt;ref name=&quot;DeirQanoun&quot; /&gt;}}
| status            = [[ئاگربەستی ٢٠٢٦ی ئیسرائیل و لوبنان|ئاگربەستی کاتی]]{{ھن}}{{bulletedlist|ئۆپەراسیۆنی وشکانیی ئیسرائیل لە باشووری لوبنان لە ١٨ی ئازاری ٢٠٢٦دا دەستی پێکرد|[[ھەڵبژاردنی گشتیی لوبنان (٢٠٢٨)|ھەڵبژاردنی گشتیی لوبنان]] بۆ ساڵی ٢٠٢٨ دوا خرا}}
| commander1        = {{flagdeco|Hezbollah}} [[نەعیم قاسم]]{{ھن}}{{flagdeco|Hezbollah}} عەلی ڕەزا عەباس{{تیرۆرکردن|لە ھێرشەکانی ٨ی نیسانی ٢٠٢٦ بۆ سەر لوبنان}}{{ھن}}{{flagdeco|Hezbollah}} حاجی یووسف ئیسماعیل ھاشم{{تیرۆرکردن}}{{ھن}}{{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} داوود عەلیزادە{{تیرۆرکردن}}{{ھن}}{{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} ڕەزا خەزایی{{تیرۆرکردن}}&lt;hr/&gt;{{flag icon|Palestinian Islamic Jihad}} ئەدھەم عەدنان ئەلعوسمان{{تیرۆرکردن}}{{ھن}}{{flag icon|Hamas}} ئەحمەد عەبدوڵڵا{{تیرۆرکردن}}
| commander2        = {{UBL|
| {{flagicon image|Flag of the Prime Minister of Israel.svg}} [[بێنیامین نێتانیاھوو]]
| {{flagicon image|Flag of Israel Minister of Defence.svg}} [[یسرائیل کاتز]]
| {{flagicon image|Flag of IDF Chief of Staff.svg}} [[ئیال زەمیر]]
| {{flagicon|Israel|military}} [[ڕافی میلۆ]]
 }}
| commander3        = {{flagicon|Lebanon}} [[جۆزێف عەون]]{{ھن}}{{flagicon|Lebanon}} [[نەواف سەلام]]{{ھن}}{{flagicon|United Nations}} دیۆداتۆ ئاباگنارا&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.agenzianova.com/en/news/Lebanon%3A-UNIFIL-Chief-Abagnara-evacuated-only-UN-civilian-personnel-from-the-south/ |title= Lebanon, UNIFIL chief Abagnara: 'Only UN civilian personnel were evacuated from the south.' |work=Nova News |date= 6 March 2026 |location=Beirut |publisher=Agenzia Nova |access-date=22 April 2026}}&lt;/ref&gt;
| casualties1       = {{UBL|style=nowrap|{{flagicon|Hezbollah}} +١،٠٠٠ چەکدار کوژران (بەپێی سەرچاوە ناوخۆیییەکان)&lt;ref name=&quot;Hezbollah1&quot;&gt;{{#invoke:Cite|news|last1=Astih|first1=Paula|date=17 April 2026|title=Hezbollah Tallies Its Dead from Israel War, Estimates Exceed 1,000|url=https://english.aawsat.com/arab-world/5263615-hezbollah-tallies-its-dead-israel-war-estimates-exceed-1000|work=Asharq Al-Awsat|access-date=19 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260418053239/https://english.aawsat.com/arab-world/5263615-hezbollah-tallies-its-dead-israel-war-estimates-exceed-1000|archive-date=18 April 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
| {{flagicon|Hezbollah}} ١،٩٠٠ چەکدار کوژران (بەوتەی ئیسرائیل)&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/idf-soldier-severely-wounded-as-hezbollah-drones-target-troops-in-southern-lebanon/|date=28 April 2026|title=IDF soldier severely wounded as Hezbollah drones target troops in southern Lebanon}}&lt;/ref&gt;
{{ھن}}{{flagicon|Hezbollah}} ٥ چەکدار  بەدیل گیران (بەوتەی ئیسرائیل)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mtv.com.lb/news/%D9%85%D8%AD%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA/1671123/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%88%D8%B1--%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A3%D8%B3%D8%B1-2-%D9%85%D9%86-%D9%82%D9%88%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B6%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%B7%D8%A7%D9%86%D9%8A|title=بالصور: الجيش الإسرائيلي يعلن أسر 2 من قوة الرضوان جنوب الليطاني|website=MTV Lebanon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://today.lorientlejour.com/article/1503594/battle-of-bint-jbeil-in-maps-israeli-army-encircles-the-towns-center.html|title=Battle of Bint Jbeil in Maps: Israeli army encircles the town's center|date=15 April 2026|website=L'Orient Today}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} ٦ کارمەندی فریاکەوتن کوژران&lt;ref&gt;{{cite web |title=NNA: Two paramedics from the Islamic Risala Scout Association – Civil Defense and the Islamic Health Authority have been killed in an airstrike on Sawwana |url=https://www.mtv.com.lb/en/news/Local/1666035/nna--two-paramedics-from-the-islamic-risala-scout-association---civil-defense-and-the-islamic-health-authority-have-been-killed-in-an-airstrike-on-sawwana |website=MTV Lebanon |access-date=19 March 2026 |language=en |date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The &quot;Al-Risala Scouts&quot; mourned their five martyred paramedics in the Zawtar raid. |url=https://www.nna-leb.gov.lb/ar/news/423125/%D9%83%D8%B4%D8%A7%D9%81%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D9%86%D8%B9%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%A1%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%81%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%85%D8%B3%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%B2%D9%88%D8%B7%D8%B1-2 |website=NNA |access-date=29 March 2026 |language=ar |date=28 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon image|flag of Hamas.svg}} ٣ ئەندام کوژران&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/israel-eliminates-3-hamas-members-operating-in-lebanon.php|title=Israel eliminates 3 Hamas members operating in Lebanon|first=Joe|last=Truzman|date=22 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} ٦ ئەفسەر کوژران&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://themedialine.org/headlines/israeli-navy-killed-5-senior-quds-force-irgc-commanders-in-beirut-hotel/|title=Israeli Navy Killed 5 Senior Quds Force IRGC Commanders in Beirut Hotel|first= |last= |date=8 March 2026|website=The Media Line}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 3, 2026 |title=Senior Quds Force commander killed, IDF says |url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888661 |access-date= |website=The Jerusalem Post |language=en}}&lt;/ref&gt;  
}}
| casualties2       = {{flagicon|Israel|tsahal}} ١٨ سەرباز و ١ کرێکاری ڕووخاندن کوژران{{تێبینی|١٨ سەربازی ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل کوژران،&lt;ref name=&quot;IDFlossesgov&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IDFCas30052026&quot; /&gt; کە یەکیان لە کاتی پشوودا بووە&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ynetnews.com/article/hjfc8ywsze|title=Woman killed in Hezbollah rocket attack laid to rest in Golan Heights|date=25 March 2026|work=Ynetnews}}&lt;/ref&gt; و یەکی تریان بە تەقەی ھەڵەی ھێزەکانی خۆیانەوە کوژرا.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite|web |last=Fabian |first=Emanuel |date=4 April 2026 |title=IDF says soldier killed, another seriously hurt by 'friendly-fire' in southern Lebanon |url=https://www.timesofisrael.com/idf-says-soldier-killed-another-seriously-hurt-by-friendly-fire-in-southern-lebanon/ |access-date=4 April 2026 |website=The Times of Israel}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا مەدەنییەک کە بۆ ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل کاری دەکرد کوژرا.&lt;ref name=&quot;IDFcontractor&quot; /&gt; ناوی سەربازانی کوژراوی ئیسرائیل لە ٢٠٢٦ لەو سەرچاوەدا ھاتووە.&lt;ref name=&quot;IDFlossesgov&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.gov.il/en/pages/swords-of-iron-idf-casualties |title=Swords of Iron: IDF Casualties |work=Israel Government |access-date=24 April 2026 |archive-date=13 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713065906/https://www.gov.il/en/pages/swords-of-iron-idf-casualties |url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br&gt;{{flagicon|Israel|tsahal}} ٧٣٥ سەرباز بریندار بوون{{تێبینی|ھەموو بریندارەکانی ئۆپەراسیۆنی نەڕەی شێر لەو سەرچاوەدا ھاتووە.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=חללי ופצועי צה&quot;ל במלחמה|url=https://www.idf.il/160590  |work=IDF Personel Directorate|date=30 April 2026 |access-date=30 April 2026}}&lt;/ref&gt;}}
| casualties3       = {{flagicon|Lebanon|army}} +٢٤ سەرباز کوژران{{تێبینی|&lt;ref name=&quot;Al Jazeera-20260307&quot;&gt;{{Cite web |title=At least 41 killed in Israeli air attacks on Lebanon's Bekaa |date=7 March 2026 |access-date=7 March 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/7/hezbollah-israeli-troops-clash-on-the-ground-in-eastern-lebanons-bekaa }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The army mourned three soldiers who were killed in Israeli airstrikes on the Zabdin road and in Qaqaiyat al-Jisr. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768475/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D9%86%D8%B9%D9%89-%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%AF%D9%88%D8%A7-%D8%A8%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%B7%D8%B1 |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=17 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lebanese army says soldier killed in Israeli attack in southern Lebanon |work=Reuters |date=5 April 2026 |access-date=7 April 2026 |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanese-army-says-soldier-killed-israeli-attack-southern-lebanon-2026-04-05/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Several people reported killed in fresh Israeli attacks on Lebanon |date=9 April 2026 |access-date=9 April 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/9/fresh-israeli-attacks-on-lebanon-threaten-us-iran-ceasefire }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AJ-10042026&quot;&gt;{{Cite web |title=21 killed in fresh Israeli strikes across Lebanon |date=10 April 2026 |access-date=10 April 2026 |work=Al Jazzera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/10/israel-strikes-residential-areas-destroys-homes-in-southern-lebanon }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;liveblog29apr&quot;/&gt;}} و ٦ کەس بریندار بوون&lt;ref&gt;{{cite web |title=The army announced the death of one of its soldiers, who succumbed to his wounds following an Israeli raid in Qaqaiyat al-Jisr. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768389/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A3%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D8%A3%D8%AD%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D9%85%D8%AA%D8%A3%D8%AB%D8%B1%D9%8B%D8%A7-%D8%A8%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%AD%D9%87-%D8%A5%D8%AB |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=17 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LOrientStrike&quot;/&gt;{{ھن}}٤ ئەندامی [[بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی بەرگریی شارستانی (لوبنان)|بەرگریی شارستانی]] کوژران&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Civil Defense mourned the martyr Fahmi Al-Shami, who was martyred while performing his duty in Sidon. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768979/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D8%B4%D9%8A%D9%91%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF-%D9%81%D9%87%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%8A-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%AF- |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=19 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LOrientStrike&quot;&gt;{{cite news |title=Israeli double-tap strike on Majdal Zoun kills 5 people, including 3 members of Civil Defense, 2 Lebanese Army soldiers injured |url=https://today.lorientlejour.com/article/1505097/israel-carries-out-overnight-explosions-in-several-south-lebanon-villages-live.html |access-date=29 April 2026 |work=L'Orient Today |date=28 April 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; و ١١ی تریش بریندار بوون&lt;ref&gt;{{cite web |title=Civil Defense: 11 members injured in Israeli airstrike near Nabatieh regional center |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768591/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D8%A5%D8%B5%D8%A7%D8%A8%D8%A9-%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%8B-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%82%D8%B1%D8%A8 |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}١ ئەندامی [[پاسەوانانی کۆماری (لوبنان)|پاسەوانانی کۆماری]] دەستبەسەر کرا&lt;ref&gt;{{cite news |title=معلومات عن ان الجيش الإسرائيلي اقدم على اعتقال عنصر في لواء الحرس الجمهوري في بلدة جديدة مرجعيون |url=https://www.elnashra.com/news/show/1776274/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%82%D8%AF%D9%85-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%84-%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%8B-%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%B3 |access-date=21 April 2026 |work=Elnashra News |date=21 April 2026 |language=ar |trans-title=Reports indicate that the Israeli army arrested a member of the Republican Guard Brigade in the town of Jdeidet Marjeyoun}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}
{{flagicon|United Nations}} ٦ پارێزەری ئاشتی کوژران{{تێبینی|پێکھاتوو لە چوار پارێزەری ئاشتیی ئیندۆنیزی و دووی فەڕەنسی.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Shofa |first=Jayanty Nada |date=30 March 2026 |title=One Indonesian Peacekeeper Killed Amid Israel-Hezbollah War |url=https://jakartaglobe.id/news/one-indonesian-peacekeeper-killed-amid-israelhezbollah-war |access-date=30 March 2026 |work=[[Jakarta Globe]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ID peacekeepers&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/articles/c4gd20evgp0o|title=Two Indonesian UN peacekeepers killed in explosion in Lebanon|last=Lamche|first=Anna|work=BBC News|date=31 March 2026|access-date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AP-18042026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ghandourieh&quot;&gt;{{cite news |title=Attack on UNIFIL in Ghandourieh: French peacekeeper succumbs to injuries |url=https://today.lorientlejour.com/article/1504524/attack-on-unifil-in-ghandourieh-french-peacekeeper-succumbs-to-injuries.html |work=L'Orient Today |date=22 April 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite press release|url=https://unifil.unmissions.org/en/press-releases/unifil-statement-on-the-passing-of-an-indonesian-peacekeeper-injured-last|title=UNIFIL statement on the passing of an Indonesian peacekeeper injured last month|work=United Nations Interim Force in Lebanon|via=United Nations|date=24 April 2026|access-date=25 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260425040541/https://unifil.unmissions.org/en/press-releases/unifil-statement-on-the-passing-of-an-indonesian-peacekeeper-injured-last|archive-date=25 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}} و ١١ی تریش بریندار بوون{{تێبینی|پێکھاتوو لە ٤ی پارێزەری ئاشتیی گانایی،&lt;ref name=&quot;The Times of Israel-20260307&quot;&gt;{{Cite news |agency=AFP |date=7 March 2026 |title=Two UN peacekeepers from Ghana critically hurt in Lebanon missile attack |url=https://www.timesofisrael.com/two-un-peacekeepers-from-ghana-critically-wounded-in-lebanon-missile-attack/ |access-date=7 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/4-Ghanaian-soldiers-injured-after-missile-attack-on-UNIFIL-in-stable-condition-2024872|title=Ghanaian soldiers injured after missile attack in stable condition|work=GhanaWeb|date=9 March 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428215042/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/4-Ghanaian-soldiers-injured-after-missile-attack-on-UNIFIL-in-stable-condition-2024872|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; چواری ئیندۆنیزی&lt;ref name=&quot;ID peacekeepers&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thejakartapost.com/world/2026/04/04/three-peacekeepers-wounded-in-lebanon-are-indonesian-un.html|title=Three peacekeepers wounded in Lebanon are Indonesian: UN|work=The Jakarta Post|date=4 April 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428220609/https://www.thejakartapost.com/world/2026/04/04/three-peacekeepers-wounded-in-lebanon-are-indonesian-un.html|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و سێی فەڕەنسی.&lt;ref name=&quot;R24032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanon-pm-condemns-attack-french-unifil-troops-saturday-2026-04-18/|title=French soldier killed in attack on UN mission in southern Lebanon, officials say|last1=Alashray|first1=Enas|last2=Alaa El-Din|first2=Menna|last3=Tolba|first3=Ahmed|last4=Hummel|first4=Tassilo|last5=Le Poivedin|first5=Olivia|last6=Lubell|first6=Maayan|last7=Sithole-Matarise|first7=Emelia|last8=Potter|first8=Mark|agency=Reuters|date=18 April 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428215826/https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanon-pm-condemns-attack-french-unifil-troops-saturday-2026-04-18/|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| casualties4       = ٢،٦١٨ کوژراو، ٨،٠٩٤ بریندار&lt;ref name=&quot;Lebanon1&quot;&gt;{{Cite web |title=Lebanon death toll since March 2 Israeli offensive surpasses 2,600 |date=1 May 2026 |access-date=1 May 2026 |work=Middle East Monitor |url=https://www.middleeastmonitor.com/20260501-lebanon-death-toll-since-march-2-israeli-offensive-surpasses-2600/ }}&lt;/ref&gt; و +١،٢٠٠،٠٠٠ ئاوارە لە لوبنان&lt;ref name=&quot;displaced&quot;&gt;{{Cite web |last=Dugal |first=Hanna |title=How Israel's invasion of southern Lebanon created a humanitarian crisis |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/7/how-israels-invasion-of-southern-lebanon-created-a-humanitarian-crisis}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}٢ مەدەنی لە ئیسرائیل کوژران{{تێبینی|یەکیان بە تەقەی ھەڵەی خۆیانەوە کوژرا.&lt;ref name=&quot;reuters230326&quot;&gt;{{Cite news|title= First Israeli civilian killed in Lebanon border war was hit by Israeli fire|url= https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-military-says-friendly-fire-killed-civilian-near-lebanon-border-2026-03-23/|work=Reuters|access-date=23 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;R24032026&quot; /&gt;}}
| campaignbox       = 
| units1            = ''{{Center|[[ڕیزبەندیی ھێزەکانی شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|بڕوانە ڕیزبەندیی ھێزەکان]]}}''
}}

لە ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ەوە، شەڕێکی بەردەوام لە [[لوبنان]] لە نێوان [[ئیسرائیل]] و گرووپی چەکداری [[شیعەکانی لوبنان|شیعەی لوبنانی]]، [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵا]] لە ئارادایە. ئەو شەڕە وەک دەسپێکردنەوە و پێکدادانە گەورەکانی [[پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی حیزبوڵڵا و ئیسرائیل]]ە کە لە کۆتایییەکانی ساڵی ٢٠٢٣ دەستی پێکرد و بەشێکە لە [[قەیرانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێیەکی بەرفراوانتر لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]دا.&lt;ref name=&quot;NPA&quot;&gt;{{#invoke:Cite|web |date=2 March 2026 |title=Beirut, Lebanon, March 2, 2026 (AFP) – Hezbollah says attack on Israel was 'defensive act'|url=https://www.nampa.org/text/22875145|access-date=3 March 2026 |agency=[[ئاژانسی فرانس پرێس|Agence France-Presse]]|website=Namibia Press Agency}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ravid&quot; /&gt; ئەو شەڕە&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Bassam |first1=Laila |last2=Gebeily |first2=Maya |last3=Lubell |first3=Maayan |date=6 March 2026 |title=Hezbollah saw new war with Israel as inevitable and rearmed for months, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-saw-new-war-with-israel-inevitable-rearmed-months-sources-say-2026-03-06/ |access-date=7 March 2026 |website=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 March 2026 |title=War Intensifies in Lebanon |url=https://www.cfr.org/articles/war-intensifies-in-lebanon |access-date=7 March 2026 |website=Council on Foreign Relations |language=en}}&lt;/ref&gt; بووەتە ھۆی سەرھەڵدانی قەیرانێکی مرۆیی کە ھەتا ئێستاش ڕووی لە پەرەسەندنە، لەوانە:&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times-20260314&quot; /&gt; کوژرانی زیاتر لە ٢،٦٠٠ چەکدار و مەدەنی لە لوبنان،&lt;ref name=&quot;Lebanon1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;toi08apr&quot;&gt;{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |others=Agencies |last2=Magid |first2=Jacob |date=8 April 2026 |title=IDF launches largest airstrikes yet on Hezbollah; Trump: Iran truce doesn't cover Lebanon |url=https://www.timesofisrael.com/idf-launches-largest-airstrikes-yet-against-hezbollah-after-truce-with-iran/ |access-date=9 April 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt; [[کۆچکردنی زۆرەملێ]]ی پتر لە ١ ملیۆن کەس (کە دەکاتە زۆرتر لە ٢٠٪ی دانیشتووانی وڵاتەکە)،&lt;ref name=&quot;displaced&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times-20260314&quot;&gt;{{Cite web |last=Chehayeb |first=Kareem |last2=Harb |first2=Malak |date=14 March 2026 |title=War has already displaced nearly a million Lebanese. Aid groups warn of a humanitarian crisis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2026-03-14/humanitarian-crisis-feared-as-war-displaces-nearly-million-lebanese |access-date=15 March 2026 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt; و ھەروەھا لەم شەڕەدا کۆمەڵێک تاکتیک و [[کەلوپەلی سەربازی]] بەکارھێنراون کە ئەگەری ھەیە وەک [[تاوانی جەنگی|تاوانە جەنگییەکان]] ھەژمار بکرێن.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Law |first=Cecile Akoeley Attiogbe Atayi {{!}} U. Cape Coast Faculty of |last2=GH |date=2026-03-18 |title=UN warns Israel strikes in Lebanon may constitute war crimes as civilian toll rises |url=https://www.jurist.org/news/2026/03/un-warns-israel-strikes-in-lebanon-may-constitute-war-crimes-as-civilian-toll-rises/ |access-date=2026-05-05 |website=www.jurist.org |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Israeli Officials Signal Stepped-Up Atrocities in Lebanon {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2026/03/23/israeli-officials-signal-stepped-up-atrocities-in-lebanon |access-date=2026-05-05 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-08-25 |title=Lebanon: Israeli military’s deliberate destruction of civilian property and land ‘must be investigated as war crimes’ |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/08/lebanon-israeli-militarys-deliberate-destruction-of-civilian-property-and-land-must-be-investigated-as-war-crimes/ |access-date=2026-05-05 |website=Amnesty International |language=en}}&lt;/ref&gt;

پێکدادانەکانی نێوان ئیسرائیل و حیزبوڵڵا لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣دا، وەک کاردانەوەیەک بەرامبەر [[شەڕی غەززە]] دەستی پێکرد. ئەمەش بووە ھۆی [[ھێرشی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان|ھێرشی وشکانیی ئیسرائیل بۆ سەر باشووری لوبنان]] لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤. سەرەڕای [[ڕێککەوتنی ئاگربەستی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل و لوبنان|ڕێککەوتنی ئاگربەست]] لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٤دا، ئیسرائیل نزیکەی ھەموو ڕۆژێک بەردەوام بوو لە ھێرشە ئاسمانییەکانی بۆ سەر لوبنان،&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Christou |first=William |last2=Tondo |first2=Lorenzo |date=18 March 2026 |title=Israel faces stiff Hezbollah resistance as it attempts to push deeper into Lebanon |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/18/fighting-intensifies-israel-hezbollah-southern-lebanon |access-date=19 March 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; کە ھەتا تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ بووە ھۆی کوژرانی ٣٣١ کەس (کە لانیکەم ١٢٧یان مەدەنی بوون).&lt;ref&gt;{{cite news |title=At least 331 killed, 945 injured by Israeli fire since ceasefire: Lebanon |url=https://www.trtworld.com/article/4d1e35fc0ad5 |access-date=21 April 2026 |publisher=TRT World |date=21 Nov 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421222325/https://www.trtworld.com/article/4d1e35fc0ad5 |archive-date=21 April 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=At least 127 civilians killed in Israeli strikes on Lebanon since ceasefire, UN says |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/25/civilians-killed-israel-strikes-lebanon-ceasefire |access-date=21 April 2026 |publisher=[[گاردیان|The Guardian]] |date=25 Nov 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421220540/https://www.theguardian.com/world/2025/nov/25/civilians-killed-israel-strikes-lebanon-ceasefire |archive-date=21 April 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; دواتر ژمارەی سەرجەم قوربانییەکان گەیشتە ٥٠٠ کەس.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Homes |first=Hilary |date=6 March 2026 |title=Lebanon: Israeli military's overly broad mass evacuation orders sowing panic and fuelling humanitarian suffering |url=https://amnesty.ca/human-rights-news/lebanon-israel-mass-evacuation-orders-sowing-panic-fuelling-suffering/ |access-date=19 March 2026 |website=Amnesty International Canada |language=en-US}}&lt;/ref&gt; حیزبوڵڵا بە دووبارە بنیاتنانەوەی ژێرخانە سەربازییەکان و کۆگاکانی چەک و تەقەمەنیی خۆی، ڕێککەوتنی ئاگربەستی پێشێل کرد.&lt;ref name=&quot;hezvio&quot; /&gt;

ئیسرائیل و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦دا، [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕێکیان دژی ئێران]] دەست پێکرد کە پاڵپشتیکاری سەرەکیی حیزبوڵڵایە، و [[عەلی خامنەیی]]، ڕێبەری باڵای ئێرانیان [[تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی|تیرۆر کرد]].&lt;ref name=&quot;Bernama-2026&quot;&gt;{{#invoke:Cite|web |date=2 March 2026 |title=Hezbollah Claims Rocket, Drone Strike On Israeli Missile Defence Site Near Haifa|url=https://www.bernama.com/en/news.php/?id=2529362|access-date=3 March 2026 |website=Bernama}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;france24.com&quot;&gt;{{#invoke:Cite|web |date=3 March 2026 |title=Hezbollah says targeted 3 Israeli bases after strikes on Lebanon |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260303-hezbollah-says-targeted-3-israeli-bases-after-strikes-on-lebanon|access-date=3 March 2026 |agency=[[ئاژانسی فرانس پرێس|AFP]]|website=France 24}}&lt;/ref&gt; وەک وەڵامدانەوەیەک، حیزبوڵڵا دەستی کردەوە بە ھێرشە مووشەکییەکانی بۆ سەر ئیسرائیل. ئیسرائیلیش بە ھێرشی ئاسمانی بۆ سەرانسەری لوبنان، بە [[بەیرووت]]ی پایتەختیشەوە وەڵامی دایەوە. [[ھێزی وشکانیی ئیسرائیل|سوپای ئیسرائیل]] ئۆپەراسیۆنە وشکانییەکانی لە [[باشووری لوبنان]] لە ١٦ی ئازاردا دەست پێکرد،&lt;ref name=&quot;The Times of Israel-20260316&quot; /&gt; کە لە کۆتاییدا پێنج فیرقەی سەربازیی جێگیر کرد.&lt;ref name=&quot;AA-07042026&quot; /&gt; حیزبوڵڵا فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و نزیکەی ٢،٠٠٠ مووشەکی ڕەوانەی ئئیسرائیل کرد، ئەمەش لە کاتێکدا ئیسرائیل سەدان ھێرشی ئاسمانیی لە باشووری لوبنان، بەیرووت و [[دۆڵی بیقاع]]دا ئەنجام دا.&lt;ref name=&quot;ForeignPolicy-03042026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;RTE-10042026&quot; /&gt; پردە سەرەکییەکانی سەر [[ڕووباری لیتانی]] لەلایەن ئیسرائیلەوە بە مەبەستی دابڕاندنی باشوور لە ناوچەکانی تری لوبنان تەقێنرانەوە.&lt;ref name=&quot;ForeignPolicy-03042026&quot; /&gt; شارۆچکەی [[بێنت جوبەیل]] لە باشووردا بووە مەیدانی سەرەکیی پێکدادانە وشکانییەکان و [[شەڕی بێنت جوبەیل (٢٠٢٦)|شەڕێک]]یشی تێدا ئەنجام درا.&lt;ref name=&quot;RTE-10042026&quot;&gt;{{Cite web |title=Town near Irish UN base is 'main battlefield' in south Lebanon – IDF |date=10 April 2026 |access-date=10 April 2026 |work=RTÉ |url=https://www.rte.ie/news/primetime/2026/0410/1567622-town-near-irish-base-is-main-battlefield-in-south-lebanon-idf/ }}&lt;/ref&gt; لە ٢٤ی ئازاردا، وەزیری بەرگریی ئیسرائیل ڕای گەیاند کە وڵاتەکەی شارۆچکە سنوورییەکانی لوبنان وێران دەکات و باشووری لوبنان تاوەکوو ڕووباری لیتانی داگیر دەکات.&lt;ref name=&quot;France24 occupation&quot;&gt;{{cite news |title=Lebanon condemns Israel's 'clear intention' to impose new occupation of its territory |url=https://www.france24.com/en/middle-east/20260331-lebanon-condemns-israel-s-clear-intention-to-impose-new-occupation-of-its-territory |work=France 24 |date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;

حکوومەتی لوبنان بە ئاشکرا سەرکۆنەی ھێرشە نوێیەکانی حیزبوڵڵای بۆ سەر ئیسرائیل کرد، بەھۆی ئەوەیکە دەوڵەتی لوبنان دەخاتە مەترسییەوە و لاوازی دەکات. ھەروەھا بڕیاری قەدەغەکردنی چالاکییە سەربازییەکانی حیزبوڵڵای دا، داوای لە گرووپەکە کرد کە چەکەکانی بخاتە ژێر کۆنترۆڵی حکوومەت و کۆتایی بەو ھێرشە بێ مۆڵەتانە بھێنێت کە لە خاکی لوبنانەوە ئەنجام دەدرێن.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Christou |first=William |date=2 March 2026 |title=Israel strikes Lebanon after Iran ally Hezbollah fires missiles over border |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/02/israel-idf-strikes-hezbollah-beirut-lebanon-iran-war |access-date=16 March 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sukarieh |first=Mayssoun |date=14 March 2026 |title=Lebanon's existential war with Israel is being fought from within |url=https://mondoweiss.net/2026/03/lebanons-existential-war-against-israel-is-being-fought-from-within/ |access-date=16 March 2026 |website=Mondoweiss |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2 March 2026 |title=Lebanon bans Hezbollah military actions after attack on Israel |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-says-projectiles-were-fired-lebanon-2026-03-01/|work=Reuters}}&lt;/ref&gt; ھاوکات حکوومەتی لوبنان سەرکۆنەی پلانی ئیسرائیلی بۆ داگیرکاری و ھێرشکردنە سەر مەدەنییەکان کرد.&lt;ref name=&quot;France24 occupation&quot;/&gt; [[ئێران]] داوای کۆتاییھێنان بە ھێرشەکانی ئیسرائیلی لە لوبنان کرد وەک مەرجێک بۆ ئاگربەستێکی بەرفراوانتر.&lt;ref name=&quot;Reuters-20260325&quot;&gt;{{Cite news |last=Nakhoul |first=Samia |last2=Bassam |first2=Laila |last3=Gebeily |first3=Maya |date=25 March 2026 |title=Iran wants Lebanon included in any ceasefire, sources say |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/iran-wants-lebanon-included-any-ceasefire-sources-say-2026-03-25/ |access-date=26 March 2026 |work=Reuters}}&lt;/ref&gt; لە مانگی نیساندا، ڕێککەوتنێکی [[ئاگربەستی شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ئاگربەستی کاتی]] لە نێوان ئێران و ئەمریکا–ئیسرائیل ئەنجام درا، حیزبوڵڵاش ڕای گەیاند کە ھێرشەکانی ڕادەگرێت.&lt;ref name=&quot;pauses-reuters&quot;&gt;{{Cite news |date=8 April 2026 |title=Hezbollah pauses attacks under US-Iran ceasefire, sources close to group say|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-pauses-attacks-under-us-iran-ceasefire-sources-close-group-say-2026-04-08/ |access-date=8 April 2026 |work=Reuters |language=en}}&lt;/ref&gt; سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، [[بێنیامین نێتانیاھوو]] جەختی لەوە کردەوە کە ئاگربەستەکە لوبنان ناگرێتەوە، ئەمەش پێچەوانەی لێدوانەکانی ئێران و نێوەندگیری پاکستانی، [[شەھباز شەریف]] بوو.&lt;ref name=&quot;doesnotincludelebanon&quot;&gt;{{Cite web |title=Netanyahu says US-Iran ceasefire 'does not include Lebanon' |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/netanyahu-says-us-iran-ceasefire-does-not-include-lebanon |access-date=8 April 2026 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt; تەنیا چەند کاتژمێر دوای ڕاگەیاندنی ئاگربەستەکە، ئیسرائیل [[ھێرشەکانی ٨ی نیسانی ٢٠٢٦ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان|گەورەترین ھێرشی ئاسمانیی خۆی لەم شەڕەدا]] ئەنجام دا و تێیدا زیاتر لە ٣٥٠ کەسی لە لوبنان کوشت.&lt;ref name=&quot;Reuters-08042026&quot;&gt;{{Cite web |title=Israel pounds Lebanon with heaviest airstrikes of the war as Hezbollah pauses attacks |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-pauses-attacks-under-us-iran-ceasefire-sources-close-group-say-2026-04-08/ |date=8 April 2026 |work=[[ڕۆیتەرز|Reuters]] |access-date=8 April 2026}}&lt;/ref&gt; لە ١٦ی نیساندا سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان، [[دۆناڵد ترامپ]] ڕای گەیاند کە ئیسرائیل و لوبنان لەسەر [[ئاگربەستی ٢٠٢٦ی ئیسرائیل و لوبنان|ئاگربەستێکی ١٠ ڕۆژە]] ڕێککەوتوون.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite|web|date=16 April 2026 |title=Trump says Israel and Lebanon agree to temporary ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/16/trump-says-israel-and-lebanon-agree-to-temporary-ceasefire |access-date=16 April 2026  |website=[[ئەلجەزیرەی ئینگلیزی|Al Jazeera English]]}}&lt;/ref&gt;

== تێبینییەکان ==
{{تێبینییەکان}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|2026 Lebanon war}}

{{تووڵی دەروازە|شەڕ|دەیەی ٢٠٢٠|ڕۆژھەڵاتی ناوین|لوبنان|ئیسرائیل|سووریا|ئێران|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[en:2026 Lebanon war]]</text>
      <sha1>hzqg4ht5ym5l5bilvengdl4m9h3o0vo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581482</id>
      <parentid>1581481</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:31:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1581482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41213" sha1="iut2i7wow8m7lnabedocigtp98cqtto" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| conflict          = شەڕی ٢٠٢٦ی لوبنان
| image             = پەڕگە:2026 Lebanon War Map.svg
| caption           = {{rightlegend|#0038b8ff|ئیسرائیل}}
{{rightlegend|#13E7DB|[[بەرزایییەکانی جۆلان]]ی ژێر دەسەڵاتی ئیسرائیل}}
{{rightlegend|#ff7070ff|ناوچە لوبنانییەکانی ژێر ھەژموونی حیزبوڵڵا}}
{{rightlegend|#c653ffff|ناوچە لوبنانییەکانی ژێر کۆنترۆڵی ئیسرائیل}}
{{rightlegend|#11FF11ff|سووریا}}
{{align|right|{{legend-line|blue solid 2px|ڕووباری لیتانی|inline=yes}}&lt;br /&gt;
{{legend-line|yellow dotted 2px|ھێڵی زەرد|inline=yes}}}}&lt;br/&gt;(بۆ بینینی گۆرانکاریی نوێ، نەخشەی نوێکراو و بارودۆخی سەربازیی ئێستا، سەیری [[:en:Template:Israeli-Palestinian conflict detailed map|ئێرە]] بکە.)
| place             = [[لوبنان]] و [[ئیسرائیل]]
| date              = {{start date|٢٠٢٦|٠٣|٠٢|df=yes}} – ئێستا{{ھن}}({{Age in years, months, weeks and days|month1=3|day1=2|year1=2026}})
| partof            = [[پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا (٢٠٢٣–ئێستا)|پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا]] و [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]]
| combatant1        = {{tree list}}
* {{flag|Hezbollah}}
* {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} [[بزووتنەوەی ئەمەل]]{{تێبینی|بزووتنەوەی ئەمەل ڕۆڵێکی بەچاوی لە پێکدادانەکاندا گێڕاوە.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Involvement of the Amal Movement in the Fighting Against Israel Alongside Hezbollah |url=https://israel-alma.org/involvement-of-the-amal-movement-in-the-fighting-against-israel-alongside-hezbollah/ |access-date=9 April 2026 |website=Alma Research and Education Center |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jawad Al-Tamimi |first=Aymenn |date=9 April 2026 |title=The Amal Movement and the New War in Lebanon: Interview |url=https://www.meforum.org/mef-online/the-amal-movement-and-the-new-war-in-lebanon-interview |access-date=22 April 2026 |website=Middle East Forum |ref=AmalMEF}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا کارمەندانی فریاکەوتنی کۆمەڵەی دۆزەرەوەی ڕیسالەی ئیسلامی کە سەر بە بزووتنەوەی ئەمەلە، لە ھێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیلدا کراونەتە ئامانج.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Younes |first1=Lylla |title=Israel Killed Over a Dozen Lebanese Paramedics in Three Days, Now Claiming That Ambulances Are “Hezbollah” Targets |url=https://www.dropsitenews.com/p/lebanon-medical-workers-paramedics-israel-targeted-ambulances-hezbollah-islamic-health-authority |website=Drop Site |access-date=19 March 2026 |language=en |date=16 March 2026}}&lt;/ref&gt;}}&lt;hr/&gt;
* '''ھێرشکراو لەلایەن ئیسرائیلەوە:'''
* {{flag|Palestinian Islamic Jihad}}
* {{flag|Hamas}}
* {{flagicon image|Flag of the Muslim Brotherhood.svg}} [[گرووپی ئیسلامی (لوبنان)|گرووپی ئیسلامی]]&lt;ref name=&quot;MuslimBrothers&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888730|title=Lebanon Islamic Group claims headquarters targeted by IDF strikes|work=The Jerusalem Post|author=Seth J. Frantzman|date=4 March 2026|access-date=4 March 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|Islamic Revolutionary Guard Corps}}
{{tree list/end}}
| combatant2        = {{flag|Israel}}&lt;hr/&gt;'''ھێرشکراو لەلایەن حیزبوڵڵاوە:'''&lt;!---Israel attacked Syrian targets at around the same time, not as part of the Iran war but rather the [[Druze insurgency in Southern Syria]] ---&gt;&lt;br/&gt;{{flag|Syria}}{{تێبینی|سووریا دوای ھەڵگیرسانی شەڕەکە، پشتگیریی خۆی بۆ [[بێچەککردنی حیزبوڵڵا]] ڕاگەیاند. لە بەرامبەردا، حیزبوڵڵا ھێرشی کردە سەر پێگەکانی سوپای سووریا لە نزیکی دیمەشق.&lt;ref name=&quot;Iwaza-2026&quot;&gt;{{Cite news |last1=Iwaza |first1=Dayana |last2=Livni |first2=Ephrat |location=Beirut, Lebanon |date=10 March 2026 |title=Shells Fired From Lebanon Land West of Syrian Capital, Country's Military Says |url=https://www.nytimes.com/2026/03/09/world/middleeast/syria-hezbollah-iran-lebanon.html |access-date=10 March 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; دەسەڵاتدارانی سووریا دەستیان کرد بە داخستنی ئەو ڕێگا قاچاخانەی کە حیزبوڵڵا لەسەر سنووری لوبنان بەکاری دەھێنان.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite news |date=30 March 2026 |title=Syria targets smuggling tunnels to Lebanon amid concerns over Hezbollah weapons |url=https://thearabweekly.com/syria-targets-smuggling-tunnels-lebanon-amid-concerns-over-hezbollah-weapons |access-date=1 April 2026 |work=The Arab Weekly}}&lt;/ref&gt; بۆ زانیاریی زیاتر، بڕوانە [[سووریا لە شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]].}}
| combatant3        = {{flag|Lebanon}}{{تێبینی|سەربازانی لوبنانی لە ھێرشە درۆنییەکانی ئیسرائیلدا کوژراون.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Homsi |first1=uNada |title=Lebanese army thrust into Israel's war on Hezbollah as attacks kill soldiers |url=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/03/18/lebanese-army-thrust-into-centre-of-israels-war-on-hezbollah-as-israeli-attacks-kill-soldiers/ |work=The National |language=en}}&lt;/ref&gt; سوپای لوبنان ئەندامانی چەکداری حیزبوڵڵای دەستبەسەر کرد.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=3 March 2026 |title=Lebanese army reportedly arrests 12 armed members of Hezbollah |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/lebanese-army-reportedly-arrests-12-armed-members-of-hezbollah/ |access-date=6 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br/&gt;{{flagicon|United Nations}} [[ھێزی کاتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە لوبنان|یوونیفیل]]{{efn|ھێزەکانی یوونیفیل لەلایەن ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیلەوە ھێرشیان کراوەتە سەر&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.un.org/en/story/2025/11/1166378|title=Lebanon: UN peacekeeping patrol targeted by Israeli tank, IDF blames 'misidentification' &amp;#124; UN News|date=16 November 2025|website=news.un.org}}&lt;/ref&gt; و لەگەڵ حیزبوڵڵا تووشی پێکدادان بوون.&lt;ref name=&quot;DeirQanoun&quot; /&gt;}}
| status            = [[ئاگربەستی ٢٠٢٦ی ئیسرائیل و لوبنان|ئاگربەستی کاتی]]{{ھن}}{{bulletedlist|ئۆپەراسیۆنی وشکانیی ئیسرائیل لە باشووری لوبنان لە ١٨ی ئازاری ٢٠٢٦دا دەستی پێکرد|[[ھەڵبژاردنی گشتیی لوبنان (٢٠٢٨)|ھەڵبژاردنی گشتیی لوبنان]] بۆ ساڵی ٢٠٢٨ دوا خرا}}
| commander1        = {{flagdeco|Hezbollah}} [[نەعیم قاسم]]{{ھن}}{{flagdeco|Hezbollah}} عەلی ڕەزا عەباس{{تیرۆرکردن|لە ھێرشەکانی ٨ی نیسانی ٢٠٢٦ بۆ سەر لوبنان}}{{ھن}}{{flagdeco|Hezbollah}} حاجی یووسف ئیسماعیل ھاشم{{تیرۆرکردن}}{{ھن}}{{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} داوود عەلیزادە{{تیرۆرکردن}}{{ھن}}{{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} ڕەزا خەزایی{{تیرۆرکردن}}&lt;hr/&gt;{{flag icon|Palestinian Islamic Jihad}} ئەدھەم عەدنان ئەلعوسمان{{تیرۆرکردن}}{{ھن}}{{flag icon|Hamas}} ئەحمەد عەبدوڵڵا{{تیرۆرکردن}}
| commander2        = {{UBL|
| {{flagicon image|Flag of the Prime Minister of Israel.svg}} [[بێنیامین نێتانیاھوو]]
| {{flagicon image|Flag of Israel Minister of Defence.svg}} [[یسرائیل کاتز]]
| {{flagicon image|Flag of IDF Chief of Staff.svg}} [[ئیال زەمیر]]
| {{flagicon|Israel|military}} [[ڕافی میلۆ]]
 }}
| commander3        = {{flagicon|Lebanon}} [[جۆزێف عەون]]{{ھن}}{{flagicon|Lebanon}} [[نەواف سەلام]]{{ھن}}{{flagicon|United Nations}} دیۆداتۆ ئاباگنارا&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.agenzianova.com/en/news/Lebanon%3A-UNIFIL-Chief-Abagnara-evacuated-only-UN-civilian-personnel-from-the-south/ |title= Lebanon, UNIFIL chief Abagnara: 'Only UN civilian personnel were evacuated from the south.' |work=Nova News |date= 6 March 2026 |location=Beirut |publisher=Agenzia Nova |access-date=22 April 2026}}&lt;/ref&gt;
| casualties1       = {{UBL|style=nowrap|{{flagicon|Hezbollah}} +١،٠٠٠ چەکدار کوژران (بەپێی سەرچاوە ناوخۆیییەکان)&lt;ref name=&quot;Hezbollah1&quot;&gt;{{#invoke:Cite|news|last1=Astih|first1=Paula|date=17 April 2026|title=Hezbollah Tallies Its Dead from Israel War, Estimates Exceed 1,000|url=https://english.aawsat.com/arab-world/5263615-hezbollah-tallies-its-dead-israel-war-estimates-exceed-1000|work=Asharq Al-Awsat|access-date=19 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260418053239/https://english.aawsat.com/arab-world/5263615-hezbollah-tallies-its-dead-israel-war-estimates-exceed-1000|archive-date=18 April 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
| {{flagicon|Hezbollah}} ١،٩٠٠ چەکدار کوژران (بەوتەی ئیسرائیل)&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/idf-soldier-severely-wounded-as-hezbollah-drones-target-troops-in-southern-lebanon/|date=28 April 2026|title=IDF soldier severely wounded as Hezbollah drones target troops in southern Lebanon}}&lt;/ref&gt;
{{ھن}}{{flagicon|Hezbollah}} ٥ چەکدار  بەدیل گیران (بەوتەی ئیسرائیل)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mtv.com.lb/news/%D9%85%D8%AD%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA/1671123/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%88%D8%B1--%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A3%D8%B3%D8%B1-2-%D9%85%D9%86-%D9%82%D9%88%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B6%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%B7%D8%A7%D9%86%D9%8A|title=بالصور: الجيش الإسرائيلي يعلن أسر 2 من قوة الرضوان جنوب الليطاني|website=MTV Lebanon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://today.lorientlejour.com/article/1503594/battle-of-bint-jbeil-in-maps-israeli-army-encircles-the-towns-center.html|title=Battle of Bint Jbeil in Maps: Israeli army encircles the town's center|date=15 April 2026|website=L'Orient Today}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} ٦ کارمەندی فریاکەوتن کوژران&lt;ref&gt;{{cite web |title=NNA: Two paramedics from the Islamic Risala Scout Association – Civil Defense and the Islamic Health Authority have been killed in an airstrike on Sawwana |url=https://www.mtv.com.lb/en/news/Local/1666035/nna--two-paramedics-from-the-islamic-risala-scout-association---civil-defense-and-the-islamic-health-authority-have-been-killed-in-an-airstrike-on-sawwana |website=MTV Lebanon |access-date=19 March 2026 |language=en |date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The &quot;Al-Risala Scouts&quot; mourned their five martyred paramedics in the Zawtar raid. |url=https://www.nna-leb.gov.lb/ar/news/423125/%D9%83%D8%B4%D8%A7%D9%81%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D9%86%D8%B9%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%A1%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%81%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%85%D8%B3%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%B2%D9%88%D8%B7%D8%B1-2 |website=NNA |access-date=29 March 2026 |language=ar |date=28 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon image|flag of Hamas.svg}} ٣ ئەندام کوژران&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/israel-eliminates-3-hamas-members-operating-in-lebanon.php|title=Israel eliminates 3 Hamas members operating in Lebanon|first=Joe|last=Truzman|date=22 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} ٦ ئەفسەر کوژران&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://themedialine.org/headlines/israeli-navy-killed-5-senior-quds-force-irgc-commanders-in-beirut-hotel/|title=Israeli Navy Killed 5 Senior Quds Force IRGC Commanders in Beirut Hotel|first= |last= |date=8 March 2026|website=The Media Line}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 3, 2026 |title=Senior Quds Force commander killed, IDF says |url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888661 |access-date= |website=The Jerusalem Post |language=en}}&lt;/ref&gt;  
}}
| casualties2       = {{flagicon|Israel|tsahal}} ١٨ سەرباز و ١ کرێکاری ڕووخاندن کوژران{{تێبینی|١٨ سەربازی ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل کوژران،&lt;ref name=&quot;IDFlossesgov&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IDFCas30052026&quot; /&gt; کە یەکیان لە کاتی پشوودا بووە&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ynetnews.com/article/hjfc8ywsze|title=Woman killed in Hezbollah rocket attack laid to rest in Golan Heights|date=25 March 2026|work=Ynetnews}}&lt;/ref&gt; و یەکی تریان بە تەقەی ھەڵەی ھێزەکانی خۆیانەوە کوژرا.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite|web |last=Fabian |first=Emanuel |date=4 April 2026 |title=IDF says soldier killed, another seriously hurt by 'friendly-fire' in southern Lebanon |url=https://www.timesofisrael.com/idf-says-soldier-killed-another-seriously-hurt-by-friendly-fire-in-southern-lebanon/ |access-date=4 April 2026 |website=The Times of Israel}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا مەدەنییەک کە بۆ ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل کاری دەکرد کوژرا.&lt;ref name=&quot;IDFcontractor&quot; /&gt; ناوی سەربازانی کوژراوی ئیسرائیل لە ٢٠٢٦ لەو سەرچاوەدا ھاتووە.&lt;ref name=&quot;IDFlossesgov&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.gov.il/en/pages/swords-of-iron-idf-casualties |title=Swords of Iron: IDF Casualties |work=Israel Government |access-date=24 April 2026 |archive-date=13 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713065906/https://www.gov.il/en/pages/swords-of-iron-idf-casualties |url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br&gt;{{flagicon|Israel|tsahal}} ٧٣٥ سەرباز بریندار بوون{{تێبینی|ھەموو بریندارەکانی ئۆپەراسیۆنی نەڕەی شێر لەو سەرچاوەدا ھاتووە.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=חללי ופצועי צה&quot;ל במלחמה|url=https://www.idf.il/160590  |work=IDF Personel Directorate|date=30 April 2026 |access-date=30 April 2026}}&lt;/ref&gt;}}
| casualties3       = {{flagicon|Lebanon|army}} +٢٤ سەرباز کوژران{{تێبینی|&lt;ref name=&quot;Al Jazeera-20260307&quot;&gt;{{Cite web |title=At least 41 killed in Israeli air attacks on Lebanon's Bekaa |date=7 March 2026 |access-date=7 March 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/7/hezbollah-israeli-troops-clash-on-the-ground-in-eastern-lebanons-bekaa }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The army mourned three soldiers who were killed in Israeli airstrikes on the Zabdin road and in Qaqaiyat al-Jisr. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768475/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D9%86%D8%B9%D9%89-%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%AF%D9%88%D8%A7-%D8%A8%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%B7%D8%B1 |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=17 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lebanese army says soldier killed in Israeli attack in southern Lebanon |work=Reuters |date=5 April 2026 |access-date=7 April 2026 |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanese-army-says-soldier-killed-israeli-attack-southern-lebanon-2026-04-05/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Several people reported killed in fresh Israeli attacks on Lebanon |date=9 April 2026 |access-date=9 April 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/9/fresh-israeli-attacks-on-lebanon-threaten-us-iran-ceasefire }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AJ-10042026&quot;&gt;{{Cite web |title=21 killed in fresh Israeli strikes across Lebanon |date=10 April 2026 |access-date=10 April 2026 |work=Al Jazzera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/10/israel-strikes-residential-areas-destroys-homes-in-southern-lebanon }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;liveblog29apr&quot;/&gt;}} و ٦ کەس بریندار بوون&lt;ref&gt;{{cite web |title=The army announced the death of one of its soldiers, who succumbed to his wounds following an Israeli raid in Qaqaiyat al-Jisr. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768389/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A3%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D8%A3%D8%AD%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D9%85%D8%AA%D8%A3%D8%AB%D8%B1%D9%8B%D8%A7-%D8%A8%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%AD%D9%87-%D8%A5%D8%AB |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=17 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LOrientStrike&quot;/&gt;{{ھن}}٤ ئەندامی [[بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی بەرگریی شارستانی (لوبنان)|بەرگریی شارستانی]] کوژران&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Civil Defense mourned the martyr Fahmi Al-Shami, who was martyred while performing his duty in Sidon. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768979/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D8%B4%D9%8A%D9%91%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF-%D9%81%D9%87%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%8A-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%AF- |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=19 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LOrientStrike&quot;&gt;{{cite news |title=Israeli double-tap strike on Majdal Zoun kills 5 people, including 3 members of Civil Defense, 2 Lebanese Army soldiers injured |url=https://today.lorientlejour.com/article/1505097/israel-carries-out-overnight-explosions-in-several-south-lebanon-villages-live.html |access-date=29 April 2026 |work=L'Orient Today |date=28 April 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; و ١١ی تریش بریندار بوون&lt;ref&gt;{{cite web |title=Civil Defense: 11 members injured in Israeli airstrike near Nabatieh regional center |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768591/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D8%A5%D8%B5%D8%A7%D8%A8%D8%A9-%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%8B-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%82%D8%B1%D8%A8 |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}١ ئەندامی [[پاسەوانانی کۆماری (لوبنان)|پاسەوانانی کۆماری]] دەستبەسەر کرا&lt;ref&gt;{{cite news |title=معلومات عن ان الجيش الإسرائيلي اقدم على اعتقال عنصر في لواء الحرس الجمهوري في بلدة جديدة مرجعيون |url=https://www.elnashra.com/news/show/1776274/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%82%D8%AF%D9%85-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%84-%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%8B-%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%B3 |access-date=21 April 2026 |work=Elnashra News |date=21 April 2026 |language=ar |trans-title=Reports indicate that the Israeli army arrested a member of the Republican Guard Brigade in the town of Jdeidet Marjeyoun}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}
{{flagicon|United Nations}} ٦ پارێزەری ئاشتی کوژران{{تێبینی|پێکھاتوو لە چوار پارێزەری ئاشتیی ئیندۆنیزی و دووی فەڕەنسی.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Shofa |first=Jayanty Nada |date=30 March 2026 |title=One Indonesian Peacekeeper Killed Amid Israel-Hezbollah War |url=https://jakartaglobe.id/news/one-indonesian-peacekeeper-killed-amid-israelhezbollah-war |access-date=30 March 2026 |work=[[Jakarta Globe]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ID peacekeepers&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/articles/c4gd20evgp0o|title=Two Indonesian UN peacekeepers killed in explosion in Lebanon|last=Lamche|first=Anna|work=BBC News|date=31 March 2026|access-date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AP-18042026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ghandourieh&quot;&gt;{{cite news |title=Attack on UNIFIL in Ghandourieh: French peacekeeper succumbs to injuries |url=https://today.lorientlejour.com/article/1504524/attack-on-unifil-in-ghandourieh-french-peacekeeper-succumbs-to-injuries.html |work=L'Orient Today |date=22 April 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite press release|url=https://unifil.unmissions.org/en/press-releases/unifil-statement-on-the-passing-of-an-indonesian-peacekeeper-injured-last|title=UNIFIL statement on the passing of an Indonesian peacekeeper injured last month|work=United Nations Interim Force in Lebanon|via=United Nations|date=24 April 2026|access-date=25 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260425040541/https://unifil.unmissions.org/en/press-releases/unifil-statement-on-the-passing-of-an-indonesian-peacekeeper-injured-last|archive-date=25 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}} و ١١ی تریش بریندار بوون{{تێبینی|پێکھاتوو لە ٤ی پارێزەری ئاشتیی گانایی،&lt;ref name=&quot;The Times of Israel-20260307&quot;&gt;{{Cite news |agency=AFP |date=7 March 2026 |title=Two UN peacekeepers from Ghana critically hurt in Lebanon missile attack |url=https://www.timesofisrael.com/two-un-peacekeepers-from-ghana-critically-wounded-in-lebanon-missile-attack/ |access-date=7 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/4-Ghanaian-soldiers-injured-after-missile-attack-on-UNIFIL-in-stable-condition-2024872|title=Ghanaian soldiers injured after missile attack in stable condition|work=GhanaWeb|date=9 March 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428215042/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/4-Ghanaian-soldiers-injured-after-missile-attack-on-UNIFIL-in-stable-condition-2024872|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; چواری ئیندۆنیزی&lt;ref name=&quot;ID peacekeepers&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thejakartapost.com/world/2026/04/04/three-peacekeepers-wounded-in-lebanon-are-indonesian-un.html|title=Three peacekeepers wounded in Lebanon are Indonesian: UN|work=The Jakarta Post|date=4 April 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428220609/https://www.thejakartapost.com/world/2026/04/04/three-peacekeepers-wounded-in-lebanon-are-indonesian-un.html|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و سێی فەڕەنسی.&lt;ref name=&quot;R24032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanon-pm-condemns-attack-french-unifil-troops-saturday-2026-04-18/|title=French soldier killed in attack on UN mission in southern Lebanon, officials say|last1=Alashray|first1=Enas|last2=Alaa El-Din|first2=Menna|last3=Tolba|first3=Ahmed|last4=Hummel|first4=Tassilo|last5=Le Poivedin|first5=Olivia|last6=Lubell|first6=Maayan|last7=Sithole-Matarise|first7=Emelia|last8=Potter|first8=Mark|agency=Reuters|date=18 April 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428215826/https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanon-pm-condemns-attack-french-unifil-troops-saturday-2026-04-18/|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| casualties4       = ٢،٦١٨ کوژراو، ٨،٠٩٤ بریندار&lt;ref name=&quot;Lebanon1&quot;&gt;{{Cite web |title=Lebanon death toll since March 2 Israeli offensive surpasses 2,600 |date=1 May 2026 |access-date=1 May 2026 |work=Middle East Monitor |url=https://www.middleeastmonitor.com/20260501-lebanon-death-toll-since-march-2-israeli-offensive-surpasses-2600/ }}&lt;/ref&gt; و +١،٢٠٠،٠٠٠ ئاوارە لە لوبنان&lt;ref name=&quot;displaced&quot;&gt;{{Cite web |last=Dugal |first=Hanna |title=How Israel's invasion of southern Lebanon created a humanitarian crisis |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/7/how-israels-invasion-of-southern-lebanon-created-a-humanitarian-crisis}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}٢ مەدەنی لە ئیسرائیل کوژران{{تێبینی|یەکیان بە تەقەی ھەڵەی خۆیانەوە کوژرا.&lt;ref name=&quot;reuters230326&quot;&gt;{{Cite news|title= First Israeli civilian killed in Lebanon border war was hit by Israeli fire|url= https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-military-says-friendly-fire-killed-civilian-near-lebanon-border-2026-03-23/|work=Reuters|access-date=23 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;R24032026&quot; /&gt;}}
| campaignbox       = 
| units1            = ''{{Center|[[ڕیزبەندیی ھێزەکانی شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|بڕوانە ڕیزبەندیی ھێزەکان]]}}''
}}

لە ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ەوە، شەڕێکی بەردەوام لە [[لوبنان]] لە نێوان [[ئیسرائیل]] و گرووپی چەکداری [[شیعەکانی لوبنان|شیعەی لوبنانی]]، [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵا]] لە ئارادایە. ئەو شەڕە وەک دەسپێکردنەوە و پێکدادانە گەورەکانی [[پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی حیزبوڵڵا و ئیسرائیل]]ە کە لە کۆتایییەکانی ساڵی ٢٠٢٣ دەستی پێکرد و بەشێکە لە [[قەیرانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێیەکی بەرفراوانتر لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]دا.&lt;ref name=&quot;NPA&quot;&gt;{{#invoke:Cite|web |date=2 March 2026 |title=Beirut, Lebanon, March 2, 2026 (AFP) – Hezbollah says attack on Israel was 'defensive act'|url=https://www.nampa.org/text/22875145|access-date=3 March 2026 |agency=[[ئاژانسی فرانس پرێس|Agence France-Presse]]|website=Namibia Press Agency}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ravid&quot; /&gt; ئەو شەڕە&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Bassam |first1=Laila |last2=Gebeily |first2=Maya |last3=Lubell |first3=Maayan |date=6 March 2026 |title=Hezbollah saw new war with Israel as inevitable and rearmed for months, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-saw-new-war-with-israel-inevitable-rearmed-months-sources-say-2026-03-06/ |access-date=7 March 2026 |website=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 March 2026 |title=War Intensifies in Lebanon |url=https://www.cfr.org/articles/war-intensifies-in-lebanon |access-date=7 March 2026 |website=Council on Foreign Relations |language=en}}&lt;/ref&gt; بووەتە ھۆی سەرھەڵدانی قەیرانێکی مرۆیی کە ھەتا ئێستاش ڕووی لە پەرەسەندنە، لەوانە:&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times-20260314&quot; /&gt; کوژرانی زیاتر لە ٢،٦٠٠ چەکدار و مەدەنی لە لوبنان،&lt;ref name=&quot;Lebanon1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;toi08apr&quot;&gt;{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |others=Agencies |last2=Magid |first2=Jacob |date=8 April 2026 |title=IDF launches largest airstrikes yet on Hezbollah; Trump: Iran truce doesn't cover Lebanon |url=https://www.timesofisrael.com/idf-launches-largest-airstrikes-yet-against-hezbollah-after-truce-with-iran/ |access-date=9 April 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt; [[کۆچکردنی زۆرەملێ]]ی پتر لە ١ ملیۆن کەس (کە دەکاتە زۆرتر لە ٢٠٪ی دانیشتووانی وڵاتەکە)،&lt;ref name=&quot;displaced&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times-20260314&quot;&gt;{{Cite web |last=Chehayeb |first=Kareem |last2=Harb |first2=Malak |date=14 March 2026 |title=War has already displaced nearly a million Lebanese. Aid groups warn of a humanitarian crisis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2026-03-14/humanitarian-crisis-feared-as-war-displaces-nearly-million-lebanese |access-date=15 March 2026 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt; و ھەروەھا لەم شەڕەدا کۆمەڵێک تاکتیک و [[کەلوپەلی سەربازی]] بەکارھێنراون کە ئەگەری ھەیە وەک [[تاوانی جەنگی|تاوانە جەنگییەکان]] ھەژمار بکرێن.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Law |first=Cecile Akoeley Attiogbe Atayi {{!}} U. Cape Coast Faculty of |last2=GH |date=2026-03-18 |title=UN warns Israel strikes in Lebanon may constitute war crimes as civilian toll rises |url=https://www.jurist.org/news/2026/03/un-warns-israel-strikes-in-lebanon-may-constitute-war-crimes-as-civilian-toll-rises/ |access-date=2026-05-05 |website=www.jurist.org |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Israeli Officials Signal Stepped-Up Atrocities in Lebanon {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2026/03/23/israeli-officials-signal-stepped-up-atrocities-in-lebanon |access-date=2026-05-05 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-08-25 |title=Lebanon: Israeli military’s deliberate destruction of civilian property and land ‘must be investigated as war crimes’ |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/08/lebanon-israeli-militarys-deliberate-destruction-of-civilian-property-and-land-must-be-investigated-as-war-crimes/ |access-date=2026-05-05 |website=Amnesty International |language=en}}&lt;/ref&gt;

پێکدادانەکانی نێوان ئیسرائیل و حیزبوڵڵا لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣دا، وەک کاردانەوەیەک بەرامبەر [[شەڕی غەززە]] دەستی پێکرد. ئەمەش بووە ھۆی [[ھێرشی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان|ھێرشی وشکانیی ئیسرائیل بۆ سەر باشووری لوبنان]] لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤. سەرەڕای [[ڕێککەوتنی ئاگربەستی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل و لوبنان|ڕێککەوتنی ئاگربەست]] لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٤دا، ئیسرائیل نزیکەی ھەموو ڕۆژێک بەردەوام بوو لە ھێرشە ئاسمانییەکانی بۆ سەر لوبنان،&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Christou |first=William |last2=Tondo |first2=Lorenzo |date=18 March 2026 |title=Israel faces stiff Hezbollah resistance as it attempts to push deeper into Lebanon |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/18/fighting-intensifies-israel-hezbollah-southern-lebanon |access-date=19 March 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; کە ھەتا تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ بووە ھۆی کوژرانی ٣٣١ کەس (کە لانیکەم ١٢٧یان مەدەنی بوون).&lt;ref&gt;{{cite news |title=At least 331 killed, 945 injured by Israeli fire since ceasefire: Lebanon |url=https://www.trtworld.com/article/4d1e35fc0ad5 |access-date=21 April 2026 |publisher=TRT World |date=21 Nov 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421222325/https://www.trtworld.com/article/4d1e35fc0ad5 |archive-date=21 April 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=At least 127 civilians killed in Israeli strikes on Lebanon since ceasefire, UN says |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/25/civilians-killed-israel-strikes-lebanon-ceasefire |access-date=21 April 2026 |publisher=[[گاردیان|The Guardian]] |date=25 Nov 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421220540/https://www.theguardian.com/world/2025/nov/25/civilians-killed-israel-strikes-lebanon-ceasefire |archive-date=21 April 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; دواتر ژمارەی سەرجەم قوربانییەکان گەیشتە ٥٠٠ کەس.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Homes |first=Hilary |date=6 March 2026 |title=Lebanon: Israeli military's overly broad mass evacuation orders sowing panic and fuelling humanitarian suffering |url=https://amnesty.ca/human-rights-news/lebanon-israel-mass-evacuation-orders-sowing-panic-fuelling-suffering/ |access-date=19 March 2026 |website=Amnesty International Canada |language=en-US}}&lt;/ref&gt; حیزبوڵڵا بە دووبارە بنیاتنانەوەی ژێرخانە سەربازییەکان و کۆگاکانی چەک و تەقەمەنیی خۆی، ڕێککەوتنی ئاگربەستی پێشێل کرد.&lt;ref name=&quot;hezvio&quot; /&gt;

ئیسرائیل و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦دا، [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕێکیان دژی ئێران]] دەست پێکرد کە پاڵپشتیکاری سەرەکیی حیزبوڵڵایە، و [[عەلی خامنەیی]]، ڕێبەری باڵای ئێرانیان [[تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی|تیرۆر کرد]].&lt;ref name=&quot;Bernama-2026&quot;&gt;{{#invoke:Cite|web |date=2 March 2026 |title=Hezbollah Claims Rocket, Drone Strike On Israeli Missile Defence Site Near Haifa|url=https://www.bernama.com/en/news.php/?id=2529362|access-date=3 March 2026 |website=Bernama}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;france24.com&quot;&gt;{{#invoke:Cite|web |date=3 March 2026 |title=Hezbollah says targeted 3 Israeli bases after strikes on Lebanon |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260303-hezbollah-says-targeted-3-israeli-bases-after-strikes-on-lebanon|access-date=3 March 2026 |agency=[[ئاژانسی فرانس پرێس|AFP]]|website=France 24}}&lt;/ref&gt; وەک وەڵامدانەوەیەک، حیزبوڵڵا دەستی کردەوە بە ھێرشە مووشەکییەکانی بۆ سەر ئیسرائیل. ئیسرائیلیش بە ھێرشی ئاسمانی بۆ سەرانسەری لوبنان، بە [[بەیرووت]]ی پایتەختیشەوە وەڵامی دایەوە. [[ھێزی وشکانیی ئیسرائیل|سوپای ئیسرائیل]] ئۆپەراسیۆنە وشکانییەکانی لە [[باشووری لوبنان]] لە ١٦ی ئازاردا دەست پێکرد،&lt;ref name=&quot;The Times of Israel-20260316&quot; /&gt; کە لە کۆتاییدا پێنج فیرقەی سەربازیی جێگیر کرد.&lt;ref name=&quot;AA-07042026&quot; /&gt; حیزبوڵڵا فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و نزیکەی ٢،٠٠٠ مووشەکی ڕەوانەی ئئیسرائیل کرد، ئەمەش لە کاتێکدا ئیسرائیل سەدان ھێرشی ئاسمانیی لە باشووری لوبنان، بەیرووت و [[دۆڵی بیقاع]]دا ئەنجام دا.&lt;ref name=&quot;ForeignPolicy-03042026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;RTE-10042026&quot; /&gt; پردە سەرەکییەکانی سەر [[ڕووباری لیتانی]] لەلایەن ئیسرائیلەوە بە مەبەستی دابڕاندنی باشوور لە ناوچەکانی تری لوبنان تەقێنرانەوە.&lt;ref name=&quot;ForeignPolicy-03042026&quot; /&gt; شارۆچکەی [[بێنت جوبەیل]] لە باشووردا بووە مەیدانی سەرەکیی پێکدادانە وشکانییەکان و [[شەڕی بێنت جوبەیل (٢٠٢٦)|شەڕێک]]یشی تێدا ئەنجام درا.&lt;ref name=&quot;RTE-10042026&quot;&gt;{{Cite web |title=Town near Irish UN base is 'main battlefield' in south Lebanon – IDF |date=10 April 2026 |access-date=10 April 2026 |work=RTÉ |url=https://www.rte.ie/news/primetime/2026/0410/1567622-town-near-irish-base-is-main-battlefield-in-south-lebanon-idf/ }}&lt;/ref&gt; لە ٢٤ی ئازاردا، وەزیری بەرگریی ئیسرائیل ڕای گەیاند کە وڵاتەکەی شارۆچکە سنوورییەکانی لوبنان وێران دەکات و باشووری لوبنان تاوەکوو ڕووباری لیتانی داگیر دەکات.&lt;ref name=&quot;France24 occupation&quot;&gt;{{cite news |title=Lebanon condemns Israel's 'clear intention' to impose new occupation of its territory |url=https://www.france24.com/en/middle-east/20260331-lebanon-condemns-israel-s-clear-intention-to-impose-new-occupation-of-its-territory |work=France 24 |date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;

حکوومەتی لوبنان بە ئاشکرا سەرکۆنەی ھێرشە نوێیەکانی حیزبوڵڵای بۆ سەر ئیسرائیل کرد، بەھۆی ئەوەیکە دەوڵەتی لوبنان دەخاتە مەترسییەوە و لاوازی دەکات. ھەروەھا بڕیاری قەدەغەکردنی چالاکییە سەربازییەکانی حیزبوڵڵای دا، داوای لە گرووپەکە کرد کە چەکەکانی بخاتە ژێر کۆنترۆڵی حکوومەت و کۆتایی بەو ھێرشە بێ مۆڵەتانە بھێنێت کە لە خاکی لوبنانەوە ئەنجام دەدرێن.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Christou |first=William |date=2 March 2026 |title=Israel strikes Lebanon after Iran ally Hezbollah fires missiles over border |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/02/israel-idf-strikes-hezbollah-beirut-lebanon-iran-war |access-date=16 March 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sukarieh |first=Mayssoun |date=14 March 2026 |title=Lebanon's existential war with Israel is being fought from within |url=https://mondoweiss.net/2026/03/lebanons-existential-war-against-israel-is-being-fought-from-within/ |access-date=16 March 2026 |website=Mondoweiss |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2 March 2026 |title=Lebanon bans Hezbollah military actions after attack on Israel |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-says-projectiles-were-fired-lebanon-2026-03-01/|work=Reuters}}&lt;/ref&gt; ھاوکات حکوومەتی لوبنان سەرکۆنەی پلانی ئیسرائیلی بۆ داگیرکاری و ھێرشکردنە سەر مەدەنییەکان کرد.&lt;ref name=&quot;France24 occupation&quot;/&gt; [[ئێران]] داوای کۆتاییھێنان بە ھێرشەکانی ئیسرائیلی لە لوبنان کرد وەک مەرجێک بۆ ئاگربەستێکی بەرفراوانتر.&lt;ref name=&quot;Reuters-20260325&quot;&gt;{{Cite news |last=Nakhoul |first=Samia |last2=Bassam |first2=Laila |last3=Gebeily |first3=Maya |date=25 March 2026 |title=Iran wants Lebanon included in any ceasefire, sources say |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/iran-wants-lebanon-included-any-ceasefire-sources-say-2026-03-25/ |access-date=26 March 2026 |work=Reuters}}&lt;/ref&gt; لە مانگی نیساندا، ڕێککەوتنێکی [[ئاگربەستی شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ئاگربەستی کاتی]] لە نێوان ئێران و ئەمریکا–ئیسرائیل ئەنجام درا، حیزبوڵڵاش ڕای گەیاند کە ھێرشەکانی ڕادەگرێت.&lt;ref name=&quot;pauses-reuters&quot;&gt;{{Cite news |date=8 April 2026 |title=Hezbollah pauses attacks under US-Iran ceasefire, sources close to group say|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-pauses-attacks-under-us-iran-ceasefire-sources-close-group-say-2026-04-08/ |access-date=8 April 2026 |work=Reuters |language=en}}&lt;/ref&gt; سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، [[بێنیامین نێتانیاھوو]] جەختی لەوە کردەوە کە ئاگربەستەکە لوبنان ناگرێتەوە، ئەمەش پێچەوانەی لێدوانەکانی ئێران و نێوەندگیری پاکستانی، [[شەھباز شەریف]] بوو.&lt;ref name=&quot;doesnotincludelebanon&quot;&gt;{{Cite web |title=Netanyahu says US-Iran ceasefire 'does not include Lebanon' |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/netanyahu-says-us-iran-ceasefire-does-not-include-lebanon |access-date=8 April 2026 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt; تەنیا چەند کاتژمێر دوای ڕاگەیاندنی ئاگربەستەکە، ئیسرائیل [[ھێرشەکانی ٨ی نیسانی ٢٠٢٦ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان|گەورەترین ھێرشی ئاسمانیی خۆی لەم شەڕەدا]] ئەنجام دا و تێیدا زیاتر لە ٣٥٠ کەسی لە لوبنان کوشت.&lt;ref name=&quot;Reuters-08042026&quot;&gt;{{Cite web |title=Israel pounds Lebanon with heaviest airstrikes of the war as Hezbollah pauses attacks |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-pauses-attacks-under-us-iran-ceasefire-sources-close-group-say-2026-04-08/ |date=8 April 2026 |work=[[ڕۆیتەرز|Reuters]] |access-date=8 April 2026}}&lt;/ref&gt; لە ١٦ی نیساندا سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان، [[دۆناڵد ترامپ]] ڕای گەیاند کە ئیسرائیل و لوبنان لەسەر [[ئاگربەستی ٢٠٢٦ی ئیسرائیل و لوبنان|ئاگربەستێکی ١٠ ڕۆژە]] ڕێککەوتوون.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite|web|date=16 April 2026 |title=Trump says Israel and Lebanon agree to temporary ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/16/trump-says-israel-and-lebanon-agree-to-temporary-ceasefire |access-date=16 April 2026  |website=[[ئەلجەزیرەی ئینگلیزی|Al Jazeera English]]}}&lt;/ref&gt;

== تێبینییەکان ==
{{تێبینییەکان}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|2026 Lebanon war}}

{{تووڵی دەروازە|شەڕ|دەیەی ٢٠٢٠|ڕۆژھەڵاتی ناوین|لوبنان|ئیسرائیل|سووریا|ئێران|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[en:2026 Lebanon war]]</text>
      <sha1>iut2i7wow8m7lnabedocigtp98cqtto</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581489</id>
      <parentid>1581482</parentid>
      <timestamp>2026-05-05T23:45:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1581489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41227" sha1="iuw8kjsdkwzlzvjuwsc20cn0b0k0jfr" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| conflict          = شەڕی ٢٠٢٦ی لوبنان
| image             = پەڕگە:2026 Lebanon War Map.svg
| caption           = {{rightlegend|#0038b8ff|ئیسرائیل}}
{{rightlegend|#13E7DB|[[بەرزایییەکانی جۆلان]]ی ژێر دەسەڵاتی ئیسرائیل}}
{{rightlegend|#ff7070ff|ناوچە لوبنانییەکانی ژێر ھەژموونی حیزبوڵڵا}}
{{rightlegend|#c653ffff|ناوچە لوبنانییەکانی ژێر کۆنترۆڵی ئیسرائیل}}
{{rightlegend|#11FF11ff|سووریا}}
{{align|right|{{legend-line|blue solid 2px|ڕووباری لیتانی|inline=yes}}&lt;br /&gt;
{{legend-line|yellow dotted 2px|ھێڵی زەرد|inline=yes}}}}&lt;br/&gt;(بۆ بینینی گۆرانکاریی نوێ، نەخشەی نوێکراو و بارودۆخی سەربازیی ئێستا، سەیری [[:en:Template:Israeli-Palestinian conflict detailed map|ئێرە]] بکە.)
| place             = [[لوبنان]] و [[ئیسرائیل]]
| date              = {{start date|٢٠٢٦|٠٣|٠٢|df=yes}} – ئێستا{{ھن}}({{Age in years, months, weeks and days|month1=3|day1=2|year1=2026}})
| partof            = [[پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا (٢٠٢٣–ئێستا)|پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا]] و [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]]
| status            = [[ئاگربەستی ٢٠٢٦ی ئیسرائیل و لوبنان|ئاگربەستی کاتی]]{{ھن}}{{bulletedlist|ئۆپەراسیۆنی وشکانیی ئیسرائیل لە باشووری لوبنان لە ١٨ی ئازاری ٢٠٢٦دا دەستی پێکرد|[[ھەڵبژاردنی گشتیی لوبنان (٢٠٢٨)|ھەڵبژاردنی گشتیی لوبنان]] بۆ ساڵی ٢٠٢٨ دوا خرا}}
| combatant1        = {{tree list}}
* {{flag|Hezbollah}}
* {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} [[بزووتنەوەی ئەمەل]]{{تێبینی|بزووتنەوەی ئەمەل ڕۆڵێکی بەچاوی لە پێکدادانەکاندا گێڕاوە.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Involvement of the Amal Movement in the Fighting Against Israel Alongside Hezbollah |url=https://israel-alma.org/involvement-of-the-amal-movement-in-the-fighting-against-israel-alongside-hezbollah/ |access-date=9 April 2026 |website=Alma Research and Education Center |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jawad Al-Tamimi |first=Aymenn |date=9 April 2026 |title=The Amal Movement and the New War in Lebanon: Interview |url=https://www.meforum.org/mef-online/the-amal-movement-and-the-new-war-in-lebanon-interview |access-date=22 April 2026 |website=Middle East Forum |ref=AmalMEF}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا کارمەندانی فریاکەوتنی کۆمەڵەی دۆزەرەوەی ڕیسالەی ئیسلامی کە سەر بە بزووتنەوەی ئەمەلە، لە ھێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیلدا کراونەتە ئامانج.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Younes |first1=Lylla |title=Israel Killed Over a Dozen Lebanese Paramedics in Three Days, Now Claiming That Ambulances Are “Hezbollah” Targets |url=https://www.dropsitenews.com/p/lebanon-medical-workers-paramedics-israel-targeted-ambulances-hezbollah-islamic-health-authority |website=Drop Site |access-date=19 March 2026 |language=en |date=16 March 2026}}&lt;/ref&gt;}}&lt;hr/&gt;
* '''ھێرشکراو لەلایەن ئیسرائیلەوە:'''
* {{flag|Palestinian Islamic Jihad}}
* {{flag|Hamas}}
* {{flagicon image|Flag of the Muslim Brotherhood.svg}} [[گرووپی ئیسلامی (لوبنان)|گرووپی ئیسلامی]]&lt;ref name=&quot;MuslimBrothers&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888730|title=Lebanon Islamic Group claims headquarters targeted by IDF strikes|work=The Jerusalem Post|author=Seth J. Frantzman|date=4 March 2026|access-date=4 March 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|Islamic Revolutionary Guard Corps}}
{{tree list/end}}
| combatant2        = {{flag|Israel}}&lt;hr/&gt;'''ھێرشکراو لەلایەن حیزبوڵڵاوە:'''&lt;!---Israel attacked Syrian targets at around the same time, not as part of the Iran war but rather the [[Druze insurgency in Southern Syria]] ---&gt;&lt;br/&gt;{{flag|Syria}}{{تێبینی|سووریا دوای ھەڵگیرسانی شەڕەکە، پشتگیریی خۆی بۆ [[بێچەککردنی حیزبوڵڵا]] ڕاگەیاند. لە بەرامبەردا، حیزبوڵڵا ھێرشی کردە سەر پێگەکانی سوپای سووریا لە نزیکی دیمەشق.&lt;ref name=&quot;Iwaza-2026&quot;&gt;{{Cite news |last1=Iwaza |first1=Dayana |last2=Livni |first2=Ephrat |location=Beirut, Lebanon |date=10 March 2026 |title=Shells Fired From Lebanon Land West of Syrian Capital, Country's Military Says |url=https://www.nytimes.com/2026/03/09/world/middleeast/syria-hezbollah-iran-lebanon.html |access-date=10 March 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; دەسەڵاتدارانی سووریا دەستیان کرد بە داخستنی ئەو ڕێگا قاچاخانەی کە حیزبوڵڵا لەسەر سنووری لوبنان بەکاری دەھێنان.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite news |date=30 March 2026 |title=Syria targets smuggling tunnels to Lebanon amid concerns over Hezbollah weapons |url=https://thearabweekly.com/syria-targets-smuggling-tunnels-lebanon-amid-concerns-over-hezbollah-weapons |access-date=1 April 2026 |work=The Arab Weekly}}&lt;/ref&gt; بۆ زانیاریی زیاتر، بڕوانە [[سووریا لە شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]].}}
| combatant3        = {{flag|Lebanon}}{{تێبینی|سەربازانی لوبنانی لە ھێرشە درۆنییەکانی ئیسرائیلدا کوژراون.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Homsi |first1=uNada |title=Lebanese army thrust into Israel's war on Hezbollah as attacks kill soldiers |url=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/03/18/lebanese-army-thrust-into-centre-of-israels-war-on-hezbollah-as-israeli-attacks-kill-soldiers/ |work=The National |language=en}}&lt;/ref&gt; سوپای لوبنان ئەندامانی چەکداری حیزبوڵڵای دەستبەسەر کرد.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=3 March 2026 |title=Lebanese army reportedly arrests 12 armed members of Hezbollah |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/lebanese-army-reportedly-arrests-12-armed-members-of-hezbollah/ |access-date=6 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br/&gt;{{flagicon|United Nations}} [[ھێزی کاتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە لوبنان|یوونیفیل]]{{efn|ھێزەکانی یوونیفیل لەلایەن ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیلەوە ھێرشیان کراوەتە سەر&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.un.org/en/story/2025/11/1166378|title=Lebanon: UN peacekeeping patrol targeted by Israeli tank, IDF blames 'misidentification' &amp;#124; UN News|date=16 November 2025|website=news.un.org}}&lt;/ref&gt; و لەگەڵ حیزبوڵڵا تووشی پێکدادان بوون.&lt;ref name=&quot;DeirQanoun&quot; /&gt;}}
| commander1        = {{flagdeco|Hezbollah}} [[نەعیم قاسم]]{{ھن}}{{flagdeco|Hezbollah}} عەلی ڕەزا عەباس{{تیرۆرکردن|ھێرشەکانی ٨ی نیسانی ٢٠٢٦ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان}}{{ھن}}{{flagdeco|Hezbollah}} حاجی یووسف ئیسماعیل ھاشم{{تیرۆرکردن}}{{ھن}}{{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} داوود عەلیزادە{{تیرۆرکردن}}{{ھن}}{{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} ڕەزا خەزایی{{تیرۆرکردن}}&lt;hr/&gt;{{flag icon|Palestinian Islamic Jihad}} ئەدھەم عەدنان ئەلعوسمان{{تیرۆرکردن}}{{ھن}}{{flag icon|Hamas}} ئەحمەد عەبدوڵڵا{{تیرۆرکردن}}
| commander2        = {{UBL|
| {{flagicon image|Flag of the Prime Minister of Israel.svg}} [[بێنیامین نێتانیاھوو]]
| {{flagicon image|Flag of Israel Minister of Defence.svg}} [[یسرائیل کاتز]]
| {{flagicon image|Flag of IDF Chief of Staff.svg}} [[ئیال زەمیر]]
| {{flagicon|Israel|military}} [[ڕافی میلۆ]]
 }}
| commander3        = {{flagicon|Lebanon}} [[جۆزێف عەون]]{{ھن}}{{flagicon|Lebanon}} [[نەواف سەلام]]{{ھن}}{{flagicon|United Nations}} دیۆداتۆ ئاباگنارا&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.agenzianova.com/en/news/Lebanon%3A-UNIFIL-Chief-Abagnara-evacuated-only-UN-civilian-personnel-from-the-south/ |title= Lebanon, UNIFIL chief Abagnara: 'Only UN civilian personnel were evacuated from the south.' |work=Nova News |date= 6 March 2026 |location=Beirut |publisher=Agenzia Nova |access-date=22 April 2026}}&lt;/ref&gt;
| casualties1       = {{UBL|style=nowrap|{{flagicon|Hezbollah}} +١،٠٠٠ چەکدار کوژران (بەپێی سەرچاوە ناوخۆیییەکان)&lt;ref name=&quot;Hezbollah1&quot;&gt;{{#invoke:Cite|news|last1=Astih|first1=Paula|date=17 April 2026|title=Hezbollah Tallies Its Dead from Israel War, Estimates Exceed 1,000|url=https://english.aawsat.com/arab-world/5263615-hezbollah-tallies-its-dead-israel-war-estimates-exceed-1000|work=Asharq Al-Awsat|access-date=19 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260418053239/https://english.aawsat.com/arab-world/5263615-hezbollah-tallies-its-dead-israel-war-estimates-exceed-1000|archive-date=18 April 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
| {{flagicon|Hezbollah}} ١،٩٠٠ چەکدار کوژران (بەوتەی ئیسرائیل)&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/idf-soldier-severely-wounded-as-hezbollah-drones-target-troops-in-southern-lebanon/|date=28 April 2026|title=IDF soldier severely wounded as Hezbollah drones target troops in southern Lebanon}}&lt;/ref&gt;
{{ھن}}{{flagicon|Hezbollah}} ٥ چەکدار  بەدیل گیران (بەوتەی ئیسرائیل)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mtv.com.lb/news/%D9%85%D8%AD%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA/1671123/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%88%D8%B1--%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A3%D8%B3%D8%B1-2-%D9%85%D9%86-%D9%82%D9%88%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B6%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%B7%D8%A7%D9%86%D9%8A|title=بالصور: الجيش الإسرائيلي يعلن أسر 2 من قوة الرضوان جنوب الليطاني|website=MTV Lebanon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://today.lorientlejour.com/article/1503594/battle-of-bint-jbeil-in-maps-israeli-army-encircles-the-towns-center.html|title=Battle of Bint Jbeil in Maps: Israeli army encircles the town's center|date=15 April 2026|website=L'Orient Today}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} ٦ کارمەندی فریاکەوتن کوژران&lt;ref&gt;{{cite web |title=NNA: Two paramedics from the Islamic Risala Scout Association – Civil Defense and the Islamic Health Authority have been killed in an airstrike on Sawwana |url=https://www.mtv.com.lb/en/news/Local/1666035/nna--two-paramedics-from-the-islamic-risala-scout-association---civil-defense-and-the-islamic-health-authority-have-been-killed-in-an-airstrike-on-sawwana |website=MTV Lebanon |access-date=19 March 2026 |language=en |date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The &quot;Al-Risala Scouts&quot; mourned their five martyred paramedics in the Zawtar raid. |url=https://www.nna-leb.gov.lb/ar/news/423125/%D9%83%D8%B4%D8%A7%D9%81%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D9%86%D8%B9%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%A1%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%81%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%85%D8%B3%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%B2%D9%88%D8%B7%D8%B1-2 |website=NNA |access-date=29 March 2026 |language=ar |date=28 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon image|flag of Hamas.svg}} ٣ ئەندام کوژران&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/israel-eliminates-3-hamas-members-operating-in-lebanon.php|title=Israel eliminates 3 Hamas members operating in Lebanon|first=Joe|last=Truzman|date=22 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} ٦ ئەفسەر کوژران&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://themedialine.org/headlines/israeli-navy-killed-5-senior-quds-force-irgc-commanders-in-beirut-hotel/|title=Israeli Navy Killed 5 Senior Quds Force IRGC Commanders in Beirut Hotel|first= |last= |date=8 March 2026|website=The Media Line}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 3, 2026 |title=Senior Quds Force commander killed, IDF says |url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888661 |access-date= |website=The Jerusalem Post |language=en}}&lt;/ref&gt;  
}}
| casualties2       = {{flagicon|Israel|tsahal}} ١٨ سەرباز و ١ کرێکاری ڕووخاندن کوژران{{تێبینی|١٨ سەربازی ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل کوژران،&lt;ref name=&quot;IDFlossesgov&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IDFCas30052026&quot; /&gt; کە یەکیان لە کاتی پشوودا بووە&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ynetnews.com/article/hjfc8ywsze|title=Woman killed in Hezbollah rocket attack laid to rest in Golan Heights|date=25 March 2026|work=Ynetnews}}&lt;/ref&gt; و یەکی تریان بە تەقەی ھەڵەی ھێزەکانی خۆیانەوە کوژرا.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite|web |last=Fabian |first=Emanuel |date=4 April 2026 |title=IDF says soldier killed, another seriously hurt by 'friendly-fire' in southern Lebanon |url=https://www.timesofisrael.com/idf-says-soldier-killed-another-seriously-hurt-by-friendly-fire-in-southern-lebanon/ |access-date=4 April 2026 |website=The Times of Israel}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا مەدەنییەک کە بۆ ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل کاری دەکرد کوژرا.&lt;ref name=&quot;IDFcontractor&quot; /&gt; ناوی سەربازانی کوژراوی ئیسرائیل لە ٢٠٢٦ لەو سەرچاوەدا ھاتووە.&lt;ref name=&quot;IDFlossesgov&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.gov.il/en/pages/swords-of-iron-idf-casualties |title=Swords of Iron: IDF Casualties |work=Israel Government |access-date=24 April 2026 |archive-date=13 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713065906/https://www.gov.il/en/pages/swords-of-iron-idf-casualties |url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br&gt;{{flagicon|Israel|tsahal}} ٧٣٥ سەرباز بریندار بوون{{تێبینی|ھەموو بریندارەکانی ئۆپەراسیۆنی نەڕەی شێر لەو سەرچاوەدا ھاتووە.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=חללי ופצועי צה&quot;ל במלחמה|url=https://www.idf.il/160590  |work=IDF Personel Directorate|date=30 April 2026 |access-date=30 April 2026}}&lt;/ref&gt;}}
| casualties3       = {{flagicon|Lebanon|army}} +٢٤ سەرباز کوژران{{تێبینی|&lt;ref name=&quot;Al Jazeera-20260307&quot;&gt;{{Cite web |title=At least 41 killed in Israeli air attacks on Lebanon's Bekaa |date=7 March 2026 |access-date=7 March 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/7/hezbollah-israeli-troops-clash-on-the-ground-in-eastern-lebanons-bekaa }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The army mourned three soldiers who were killed in Israeli airstrikes on the Zabdin road and in Qaqaiyat al-Jisr. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768475/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D9%86%D8%B9%D9%89-%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%AF%D9%88%D8%A7-%D8%A8%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%B7%D8%B1 |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=17 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lebanese army says soldier killed in Israeli attack in southern Lebanon |work=Reuters |date=5 April 2026 |access-date=7 April 2026 |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanese-army-says-soldier-killed-israeli-attack-southern-lebanon-2026-04-05/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Several people reported killed in fresh Israeli attacks on Lebanon |date=9 April 2026 |access-date=9 April 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/9/fresh-israeli-attacks-on-lebanon-threaten-us-iran-ceasefire }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AJ-10042026&quot;&gt;{{Cite web |title=21 killed in fresh Israeli strikes across Lebanon |date=10 April 2026 |access-date=10 April 2026 |work=Al Jazzera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/10/israel-strikes-residential-areas-destroys-homes-in-southern-lebanon }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;liveblog29apr&quot;/&gt;}} و ٦ کەس بریندار بوون&lt;ref&gt;{{cite web |title=The army announced the death of one of its soldiers, who succumbed to his wounds following an Israeli raid in Qaqaiyat al-Jisr. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768389/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A3%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D8%A3%D8%AD%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D9%85%D8%AA%D8%A3%D8%AB%D8%B1%D9%8B%D8%A7-%D8%A8%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%AD%D9%87-%D8%A5%D8%AB |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=17 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LOrientStrike&quot;/&gt;{{ھن}}٤ ئەندامی [[بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی بەرگریی شارستانی (لوبنان)|بەرگریی شارستانی]] کوژران&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Civil Defense mourned the martyr Fahmi Al-Shami, who was martyred while performing his duty in Sidon. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768979/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D8%B4%D9%8A%D9%91%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF-%D9%81%D9%87%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%8A-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%AF- |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=19 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LOrientStrike&quot;&gt;{{cite news |title=Israeli double-tap strike on Majdal Zoun kills 5 people, including 3 members of Civil Defense, 2 Lebanese Army soldiers injured |url=https://today.lorientlejour.com/article/1505097/israel-carries-out-overnight-explosions-in-several-south-lebanon-villages-live.html |access-date=29 April 2026 |work=L'Orient Today |date=28 April 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; و ١١ی تریش بریندار بوون&lt;ref&gt;{{cite web |title=Civil Defense: 11 members injured in Israeli airstrike near Nabatieh regional center |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768591/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D8%A5%D8%B5%D8%A7%D8%A8%D8%A9-%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%8B-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%82%D8%B1%D8%A8 |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}١ ئەندامی [[پاسەوانانی کۆماری (لوبنان)|پاسەوانانی کۆماری]] دەستبەسەر کرا&lt;ref&gt;{{cite news |title=معلومات عن ان الجيش الإسرائيلي اقدم على اعتقال عنصر في لواء الحرس الجمهوري في بلدة جديدة مرجعيون |url=https://www.elnashra.com/news/show/1776274/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%82%D8%AF%D9%85-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%84-%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%8B-%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%B3 |access-date=21 April 2026 |work=Elnashra News |date=21 April 2026 |language=ar |trans-title=Reports indicate that the Israeli army arrested a member of the Republican Guard Brigade in the town of Jdeidet Marjeyoun}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}
{{flagicon|United Nations}} ٦ پارێزەری ئاشتی کوژران{{تێبینی|پێکھاتوو لە چوار پارێزەری ئاشتیی ئیندۆنیزی و دووی فەڕەنسی.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Shofa |first=Jayanty Nada |date=30 March 2026 |title=One Indonesian Peacekeeper Killed Amid Israel-Hezbollah War |url=https://jakartaglobe.id/news/one-indonesian-peacekeeper-killed-amid-israelhezbollah-war |access-date=30 March 2026 |work=[[Jakarta Globe]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ID peacekeepers&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/articles/c4gd20evgp0o|title=Two Indonesian UN peacekeepers killed in explosion in Lebanon|last=Lamche|first=Anna|work=BBC News|date=31 March 2026|access-date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AP-18042026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ghandourieh&quot;&gt;{{cite news |title=Attack on UNIFIL in Ghandourieh: French peacekeeper succumbs to injuries |url=https://today.lorientlejour.com/article/1504524/attack-on-unifil-in-ghandourieh-french-peacekeeper-succumbs-to-injuries.html |work=L'Orient Today |date=22 April 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite press release|url=https://unifil.unmissions.org/en/press-releases/unifil-statement-on-the-passing-of-an-indonesian-peacekeeper-injured-last|title=UNIFIL statement on the passing of an Indonesian peacekeeper injured last month|work=United Nations Interim Force in Lebanon|via=United Nations|date=24 April 2026|access-date=25 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260425040541/https://unifil.unmissions.org/en/press-releases/unifil-statement-on-the-passing-of-an-indonesian-peacekeeper-injured-last|archive-date=25 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}} و ١١ی تریش بریندار بوون{{تێبینی|پێکھاتوو لە ٤ی پارێزەری ئاشتیی گانایی،&lt;ref name=&quot;The Times of Israel-20260307&quot;&gt;{{Cite news |agency=AFP |date=7 March 2026 |title=Two UN peacekeepers from Ghana critically hurt in Lebanon missile attack |url=https://www.timesofisrael.com/two-un-peacekeepers-from-ghana-critically-wounded-in-lebanon-missile-attack/ |access-date=7 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/4-Ghanaian-soldiers-injured-after-missile-attack-on-UNIFIL-in-stable-condition-2024872|title=Ghanaian soldiers injured after missile attack in stable condition|work=GhanaWeb|date=9 March 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428215042/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/4-Ghanaian-soldiers-injured-after-missile-attack-on-UNIFIL-in-stable-condition-2024872|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; چواری ئیندۆنیزی&lt;ref name=&quot;ID peacekeepers&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thejakartapost.com/world/2026/04/04/three-peacekeepers-wounded-in-lebanon-are-indonesian-un.html|title=Three peacekeepers wounded in Lebanon are Indonesian: UN|work=The Jakarta Post|date=4 April 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428220609/https://www.thejakartapost.com/world/2026/04/04/three-peacekeepers-wounded-in-lebanon-are-indonesian-un.html|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و سێی فەڕەنسی.&lt;ref name=&quot;R24032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanon-pm-condemns-attack-french-unifil-troops-saturday-2026-04-18/|title=French soldier killed in attack on UN mission in southern Lebanon, officials say|last1=Alashray|first1=Enas|last2=Alaa El-Din|first2=Menna|last3=Tolba|first3=Ahmed|last4=Hummel|first4=Tassilo|last5=Le Poivedin|first5=Olivia|last6=Lubell|first6=Maayan|last7=Sithole-Matarise|first7=Emelia|last8=Potter|first8=Mark|agency=Reuters|date=18 April 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428215826/https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanon-pm-condemns-attack-french-unifil-troops-saturday-2026-04-18/|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| casualties4       = ٢،٦١٨ کوژراو، ٨،٠٩٤ بریندار&lt;ref name=&quot;Lebanon1&quot;&gt;{{Cite web |title=Lebanon death toll since March 2 Israeli offensive surpasses 2,600 |date=1 May 2026 |access-date=1 May 2026 |work=Middle East Monitor |url=https://www.middleeastmonitor.com/20260501-lebanon-death-toll-since-march-2-israeli-offensive-surpasses-2600/ }}&lt;/ref&gt; و +١،٢٠٠،٠٠٠ ئاوارە لە لوبنان&lt;ref name=&quot;displaced&quot;&gt;{{Cite web |last=Dugal |first=Hanna |title=How Israel's invasion of southern Lebanon created a humanitarian crisis |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/7/how-israels-invasion-of-southern-lebanon-created-a-humanitarian-crisis}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}٢ مەدەنی لە ئیسرائیل کوژران{{تێبینی|یەکیان بە تەقەی ھەڵەی خۆیانەوە کوژرا.&lt;ref name=&quot;reuters230326&quot;&gt;{{Cite news|title= First Israeli civilian killed in Lebanon border war was hit by Israeli fire|url= https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-military-says-friendly-fire-killed-civilian-near-lebanon-border-2026-03-23/|work=Reuters|access-date=23 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;R24032026&quot; /&gt;}}
| campaignbox       = 
| units1            = ''{{Center|[[ڕیزبەندیی ھێزەکانی شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|بڕوانە ڕیزبەندیی ھێزەکان]]}}''
}}

لە ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ەوە، شەڕێکی بەردەوام لە [[لوبنان]] لە نێوان [[ئیسرائیل]] و گرووپی چەکداری [[شیعەکانی لوبنان|شیعەی لوبنانی]]، [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵا]] لە ئارادایە. ئەو شەڕە وەک دەسپێکردنەوە و پێکدادانە گەورەکانی [[پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی حیزبوڵڵا و ئیسرائیل]]ە کە لە کۆتایییەکانی ساڵی ٢٠٢٣ دەستی پێکرد و بەشێکە لە [[قەیرانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێیەکی بەرفراوانتر لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]دا.&lt;ref name=&quot;NPA&quot;&gt;{{#invoke:Cite|web |date=2 March 2026 |title=Beirut, Lebanon, March 2, 2026 (AFP) – Hezbollah says attack on Israel was 'defensive act'|url=https://www.nampa.org/text/22875145|access-date=3 March 2026 |agency=[[ئاژانسی فرانس پرێس|Agence France-Presse]]|website=Namibia Press Agency}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ravid&quot; /&gt; ئەو شەڕە&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Bassam |first1=Laila |last2=Gebeily |first2=Maya |last3=Lubell |first3=Maayan |date=6 March 2026 |title=Hezbollah saw new war with Israel as inevitable and rearmed for months, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-saw-new-war-with-israel-inevitable-rearmed-months-sources-say-2026-03-06/ |access-date=7 March 2026 |website=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 March 2026 |title=War Intensifies in Lebanon |url=https://www.cfr.org/articles/war-intensifies-in-lebanon |access-date=7 March 2026 |website=Council on Foreign Relations |language=en}}&lt;/ref&gt; بووەتە ھۆی سەرھەڵدانی قەیرانێکی مرۆیی کە ھەتا ئێستاش ڕووی لە پەرەسەندنە، لەوانە:&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times-20260314&quot; /&gt; کوژرانی زیاتر لە ٢،٦٠٠ چەکدار و مەدەنی لە لوبنان،&lt;ref name=&quot;Lebanon1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;toi08apr&quot;&gt;{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |others=Agencies |last2=Magid |first2=Jacob |date=8 April 2026 |title=IDF launches largest airstrikes yet on Hezbollah; Trump: Iran truce doesn't cover Lebanon |url=https://www.timesofisrael.com/idf-launches-largest-airstrikes-yet-against-hezbollah-after-truce-with-iran/ |access-date=9 April 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt; [[کۆچکردنی زۆرەملێ]]ی پتر لە ١ ملیۆن کەس (کە دەکاتە زۆرتر لە ٢٠٪ی دانیشتووانی وڵاتەکە)،&lt;ref name=&quot;displaced&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times-20260314&quot;&gt;{{Cite web |last=Chehayeb |first=Kareem |last2=Harb |first2=Malak |date=14 March 2026 |title=War has already displaced nearly a million Lebanese. Aid groups warn of a humanitarian crisis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2026-03-14/humanitarian-crisis-feared-as-war-displaces-nearly-million-lebanese |access-date=15 March 2026 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt; و ھەروەھا لەم شەڕەدا کۆمەڵێک تاکتیک و [[کەلوپەلی سەربازی]] بەکارھێنراون کە ئەگەری ھەیە وەک [[تاوانی جەنگی|تاوانە جەنگییەکان]] ھەژمار بکرێن.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Law |first=Cecile Akoeley Attiogbe Atayi {{!}} U. Cape Coast Faculty of |last2=GH |date=2026-03-18 |title=UN warns Israel strikes in Lebanon may constitute war crimes as civilian toll rises |url=https://www.jurist.org/news/2026/03/un-warns-israel-strikes-in-lebanon-may-constitute-war-crimes-as-civilian-toll-rises/ |access-date=2026-05-05 |website=www.jurist.org |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Israeli Officials Signal Stepped-Up Atrocities in Lebanon {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2026/03/23/israeli-officials-signal-stepped-up-atrocities-in-lebanon |access-date=2026-05-05 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-08-25 |title=Lebanon: Israeli military’s deliberate destruction of civilian property and land ‘must be investigated as war crimes’ |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/08/lebanon-israeli-militarys-deliberate-destruction-of-civilian-property-and-land-must-be-investigated-as-war-crimes/ |access-date=2026-05-05 |website=Amnesty International |language=en}}&lt;/ref&gt;

پێکدادانەکانی نێوان ئیسرائیل و حیزبوڵڵا لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣دا، وەک کاردانەوەیەک بەرامبەر [[شەڕی غەززە]] دەستی پێکرد. ئەمەش بووە ھۆی [[ھێرشی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان|ھێرشی وشکانیی ئیسرائیل بۆ سەر باشووری لوبنان]] لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤. سەرەڕای [[ڕێککەوتنی ئاگربەستی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل و لوبنان|ڕێککەوتنی ئاگربەست]] لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٤دا، ئیسرائیل نزیکەی ھەموو ڕۆژێک بەردەوام بوو لە ھێرشە ئاسمانییەکانی بۆ سەر لوبنان،&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Christou |first=William |last2=Tondo |first2=Lorenzo |date=18 March 2026 |title=Israel faces stiff Hezbollah resistance as it attempts to push deeper into Lebanon |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/18/fighting-intensifies-israel-hezbollah-southern-lebanon |access-date=19 March 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; کە ھەتا تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ بووە ھۆی کوژرانی ٣٣١ کەس (کە لانیکەم ١٢٧یان مەدەنی بوون).&lt;ref&gt;{{cite news |title=At least 331 killed, 945 injured by Israeli fire since ceasefire: Lebanon |url=https://www.trtworld.com/article/4d1e35fc0ad5 |access-date=21 April 2026 |publisher=TRT World |date=21 Nov 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421222325/https://www.trtworld.com/article/4d1e35fc0ad5 |archive-date=21 April 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=At least 127 civilians killed in Israeli strikes on Lebanon since ceasefire, UN says |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/25/civilians-killed-israel-strikes-lebanon-ceasefire |access-date=21 April 2026 |publisher=[[گاردیان|The Guardian]] |date=25 Nov 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421220540/https://www.theguardian.com/world/2025/nov/25/civilians-killed-israel-strikes-lebanon-ceasefire |archive-date=21 April 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; دواتر ژمارەی سەرجەم قوربانییەکان گەیشتە ٥٠٠ کەس.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Homes |first=Hilary |date=6 March 2026 |title=Lebanon: Israeli military's overly broad mass evacuation orders sowing panic and fuelling humanitarian suffering |url=https://amnesty.ca/human-rights-news/lebanon-israel-mass-evacuation-orders-sowing-panic-fuelling-suffering/ |access-date=19 March 2026 |website=Amnesty International Canada |language=en-US}}&lt;/ref&gt; حیزبوڵڵا بە دووبارە بنیاتنانەوەی ژێرخانە سەربازییەکان و کۆگاکانی چەک و تەقەمەنیی خۆی، ڕێککەوتنی ئاگربەستی پێشێل کرد.&lt;ref name=&quot;hezvio&quot; /&gt;

ئیسرائیل و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦دا، [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕێکیان دژی ئێران]] دەست پێکرد کە پاڵپشتیکاری سەرەکیی حیزبوڵڵایە، و [[عەلی خامنەیی]]، ڕێبەری باڵای ئێرانیان [[تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی|تیرۆر کرد]].&lt;ref name=&quot;Bernama-2026&quot;&gt;{{#invoke:Cite|web |date=2 March 2026 |title=Hezbollah Claims Rocket, Drone Strike On Israeli Missile Defence Site Near Haifa|url=https://www.bernama.com/en/news.php/?id=2529362|access-date=3 March 2026 |website=Bernama}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;france24.com&quot;&gt;{{#invoke:Cite|web |date=3 March 2026 |title=Hezbollah says targeted 3 Israeli bases after strikes on Lebanon |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260303-hezbollah-says-targeted-3-israeli-bases-after-strikes-on-lebanon|access-date=3 March 2026 |agency=[[ئاژانسی فرانس پرێس|AFP]]|website=France 24}}&lt;/ref&gt; وەک وەڵامدانەوەیەک، حیزبوڵڵا دەستی کردەوە بە ھێرشە مووشەکییەکانی بۆ سەر ئیسرائیل. ئیسرائیلیش بە ھێرشی ئاسمانی بۆ سەرانسەری لوبنان، بە [[بەیرووت]]ی پایتەختیشەوە وەڵامی دایەوە. [[ھێزی وشکانیی ئیسرائیل|سوپای ئیسرائیل]] ئۆپەراسیۆنە وشکانییەکانی لە [[باشووری لوبنان]] لە ١٦ی ئازاردا دەست پێکرد،&lt;ref name=&quot;The Times of Israel-20260316&quot; /&gt; کە لە کۆتاییدا پێنج فیرقەی سەربازیی جێگیر کرد.&lt;ref name=&quot;AA-07042026&quot; /&gt; حیزبوڵڵا فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و نزیکەی ٢،٠٠٠ مووشەکی ڕەوانەی ئئیسرائیل کرد، ئەمەش لە کاتێکدا ئیسرائیل سەدان ھێرشی ئاسمانیی لە باشووری لوبنان، بەیرووت و [[دۆڵی بیقاع]]دا ئەنجام دا.&lt;ref name=&quot;ForeignPolicy-03042026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;RTE-10042026&quot; /&gt; پردە سەرەکییەکانی سەر [[ڕووباری لیتانی]] لەلایەن ئیسرائیلەوە بە مەبەستی دابڕاندنی باشوور لە ناوچەکانی تری لوبنان تەقێنرانەوە.&lt;ref name=&quot;ForeignPolicy-03042026&quot; /&gt; شارۆچکەی [[بێنت جوبەیل]] لە باشووردا بووە مەیدانی سەرەکیی پێکدادانە وشکانییەکان و [[شەڕی بێنت جوبەیل (٢٠٢٦)|شەڕێک]]یشی تێدا ئەنجام درا.&lt;ref name=&quot;RTE-10042026&quot;&gt;{{Cite web |title=Town near Irish UN base is 'main battlefield' in south Lebanon – IDF |date=10 April 2026 |access-date=10 April 2026 |work=RTÉ |url=https://www.rte.ie/news/primetime/2026/0410/1567622-town-near-irish-base-is-main-battlefield-in-south-lebanon-idf/ }}&lt;/ref&gt; لە ٢٤ی ئازاردا، وەزیری بەرگریی ئیسرائیل ڕای گەیاند کە وڵاتەکەی شارۆچکە سنوورییەکانی لوبنان وێران دەکات و باشووری لوبنان تاوەکوو ڕووباری لیتانی داگیر دەکات.&lt;ref name=&quot;France24 occupation&quot;&gt;{{cite news |title=Lebanon condemns Israel's 'clear intention' to impose new occupation of its territory |url=https://www.france24.com/en/middle-east/20260331-lebanon-condemns-israel-s-clear-intention-to-impose-new-occupation-of-its-territory |work=France 24 |date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;

حکوومەتی لوبنان بە ئاشکرا سەرکۆنەی ھێرشە نوێیەکانی حیزبوڵڵای بۆ سەر ئیسرائیل کرد، بەھۆی ئەوەیکە دەوڵەتی لوبنان دەخاتە مەترسییەوە و لاوازی دەکات. ھەروەھا بڕیاری قەدەغەکردنی چالاکییە سەربازییەکانی حیزبوڵڵای دا، داوای لە گرووپەکە کرد کە چەکەکانی بخاتە ژێر کۆنترۆڵی حکوومەت و کۆتایی بەو ھێرشە بێ مۆڵەتانە بھێنێت کە لە خاکی لوبنانەوە ئەنجام دەدرێن.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Christou |first=William |date=2 March 2026 |title=Israel strikes Lebanon after Iran ally Hezbollah fires missiles over border |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/02/israel-idf-strikes-hezbollah-beirut-lebanon-iran-war |access-date=16 March 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sukarieh |first=Mayssoun |date=14 March 2026 |title=Lebanon's existential war with Israel is being fought from within |url=https://mondoweiss.net/2026/03/lebanons-existential-war-against-israel-is-being-fought-from-within/ |access-date=16 March 2026 |website=Mondoweiss |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2 March 2026 |title=Lebanon bans Hezbollah military actions after attack on Israel |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-says-projectiles-were-fired-lebanon-2026-03-01/|work=Reuters}}&lt;/ref&gt; ھاوکات حکوومەتی لوبنان سەرکۆنەی پلانی ئیسرائیلی بۆ داگیرکاری و ھێرشکردنە سەر مەدەنییەکان کرد.&lt;ref name=&quot;France24 occupation&quot;/&gt; [[ئێران]] داوای کۆتاییھێنان بە ھێرشەکانی ئیسرائیلی لە لوبنان کرد وەک مەرجێک بۆ ئاگربەستێکی بەرفراوانتر.&lt;ref name=&quot;Reuters-20260325&quot;&gt;{{Cite news |last=Nakhoul |first=Samia |last2=Bassam |first2=Laila |last3=Gebeily |first3=Maya |date=25 March 2026 |title=Iran wants Lebanon included in any ceasefire, sources say |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/iran-wants-lebanon-included-any-ceasefire-sources-say-2026-03-25/ |access-date=26 March 2026 |work=Reuters}}&lt;/ref&gt; لە مانگی نیساندا، ڕێککەوتنێکی [[ئاگربەستی شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ئاگربەستی کاتی]] لە نێوان ئێران و ئەمریکا–ئیسرائیل ئەنجام درا، حیزبوڵڵاش ڕای گەیاند کە ھێرشەکانی ڕادەگرێت.&lt;ref name=&quot;pauses-reuters&quot;&gt;{{Cite news |date=8 April 2026 |title=Hezbollah pauses attacks under US-Iran ceasefire, sources close to group say|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-pauses-attacks-under-us-iran-ceasefire-sources-close-group-say-2026-04-08/ |access-date=8 April 2026 |work=Reuters |language=en}}&lt;/ref&gt; سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، [[بێنیامین نێتانیاھوو]] جەختی لەوە کردەوە کە ئاگربەستەکە لوبنان ناگرێتەوە، ئەمەش پێچەوانەی لێدوانەکانی ئێران و نێوەندگیری پاکستانی، [[شەھباز شەریف]] بوو.&lt;ref name=&quot;doesnotincludelebanon&quot;&gt;{{Cite web |title=Netanyahu says US-Iran ceasefire 'does not include Lebanon' |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/netanyahu-says-us-iran-ceasefire-does-not-include-lebanon |access-date=8 April 2026 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt; تەنیا چەند کاتژمێر دوای ڕاگەیاندنی ئاگربەستەکە، ئیسرائیل [[ھێرشەکانی ٨ی نیسانی ٢٠٢٦ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان|گەورەترین ھێرشی ئاسمانیی خۆی لەم شەڕەدا]] ئەنجام دا و تێیدا زیاتر لە ٣٥٠ کەسی لە لوبنان کوشت.&lt;ref name=&quot;Reuters-08042026&quot;&gt;{{Cite web |title=Israel pounds Lebanon with heaviest airstrikes of the war as Hezbollah pauses attacks |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-pauses-attacks-under-us-iran-ceasefire-sources-close-group-say-2026-04-08/ |date=8 April 2026 |work=[[ڕۆیتەرز|Reuters]] |access-date=8 April 2026}}&lt;/ref&gt; لە ١٦ی نیساندا سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان، [[دۆناڵد ترامپ]] ڕای گەیاند کە ئیسرائیل و لوبنان لەسەر [[ئاگربەستی ٢٠٢٦ی ئیسرائیل و لوبنان|ئاگربەستێکی ١٠ ڕۆژە]] ڕێککەوتوون.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite|web|date=16 April 2026 |title=Trump says Israel and Lebanon agree to temporary ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/16/trump-says-israel-and-lebanon-agree-to-temporary-ceasefire |access-date=16 April 2026  |website=[[ئەلجەزیرەی ئینگلیزی|Al Jazeera English]]}}&lt;/ref&gt;

== تێبینییەکان ==
{{تێبینییەکان}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|2026 Lebanon war}}

{{تووڵی دەروازە|شەڕ|دەیەی ٢٠٢٠|ڕۆژھەڵاتی ناوین|لوبنان|ئیسرائیل|سووریا|ئێران|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[en:2026 Lebanon war]]</text>
      <sha1>iuw8kjsdkwzlzvjuwsc20cn0b0k0jfr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581520</id>
      <parentid>1581489</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T06:00:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: خاوێنکردنەوەی بەستەرە کۆنەکانی نێوانویکی</comment>
      <origin>1581520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41203" sha1="r2s12fl5cu8f8rdk2z6suultqje9cq3" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| conflict          = شەڕی ٢٠٢٦ی لوبنان
| image             = پەڕگە:2026 Lebanon War Map.svg
| caption           = {{rightlegend|#0038b8ff|ئیسرائیل}}
{{rightlegend|#13E7DB|[[بەرزایییەکانی جۆلان]]ی ژێر دەسەڵاتی ئیسرائیل}}
{{rightlegend|#ff7070ff|ناوچە لوبنانییەکانی ژێر ھەژموونی حیزبوڵڵا}}
{{rightlegend|#c653ffff|ناوچە لوبنانییەکانی ژێر کۆنترۆڵی ئیسرائیل}}
{{rightlegend|#11FF11ff|سووریا}}
{{align|right|{{legend-line|blue solid 2px|ڕووباری لیتانی|inline=yes}}&lt;br /&gt;
{{legend-line|yellow dotted 2px|ھێڵی زەرد|inline=yes}}}}&lt;br/&gt;(بۆ بینینی گۆرانکاریی نوێ، نەخشەی نوێکراو و بارودۆخی سەربازیی ئێستا، سەیری [[:en:Template:Israeli-Palestinian conflict detailed map|ئێرە]] بکە.)
| place             = [[لوبنان]] و [[ئیسرائیل]]
| date              = {{start date|٢٠٢٦|٠٣|٠٢|df=yes}} – ئێستا{{ھن}}({{Age in years, months, weeks and days|month1=3|day1=2|year1=2026}})
| partof            = [[پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا (٢٠٢٣–ئێستا)|پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا]] و [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]]
| status            = [[ئاگربەستی ٢٠٢٦ی ئیسرائیل و لوبنان|ئاگربەستی کاتی]]{{ھن}}{{bulletedlist|ئۆپەراسیۆنی وشکانیی ئیسرائیل لە باشووری لوبنان لە ١٨ی ئازاری ٢٠٢٦دا دەستی پێکرد|[[ھەڵبژاردنی گشتیی لوبنان (٢٠٢٨)|ھەڵبژاردنی گشتیی لوبنان]] بۆ ساڵی ٢٠٢٨ دوا خرا}}
| combatant1        = {{tree list}}
* {{flag|Hezbollah}}
* {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} [[بزووتنەوەی ئەمەل]]{{تێبینی|بزووتنەوەی ئەمەل ڕۆڵێکی بەچاوی لە پێکدادانەکاندا گێڕاوە.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Involvement of the Amal Movement in the Fighting Against Israel Alongside Hezbollah |url=https://israel-alma.org/involvement-of-the-amal-movement-in-the-fighting-against-israel-alongside-hezbollah/ |access-date=9 April 2026 |website=Alma Research and Education Center |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jawad Al-Tamimi |first=Aymenn |date=9 April 2026 |title=The Amal Movement and the New War in Lebanon: Interview |url=https://www.meforum.org/mef-online/the-amal-movement-and-the-new-war-in-lebanon-interview |access-date=22 April 2026 |website=Middle East Forum |ref=AmalMEF}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا کارمەندانی فریاکەوتنی کۆمەڵەی دۆزەرەوەی ڕیسالەی ئیسلامی کە سەر بە بزووتنەوەی ئەمەلە، لە ھێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیلدا کراونەتە ئامانج.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Younes |first1=Lylla |title=Israel Killed Over a Dozen Lebanese Paramedics in Three Days, Now Claiming That Ambulances Are “Hezbollah” Targets |url=https://www.dropsitenews.com/p/lebanon-medical-workers-paramedics-israel-targeted-ambulances-hezbollah-islamic-health-authority |website=Drop Site |access-date=19 March 2026 |language=en |date=16 March 2026}}&lt;/ref&gt;}}&lt;hr/&gt;
* '''ھێرشکراو لەلایەن ئیسرائیلەوە:'''
* {{flag|Palestinian Islamic Jihad}}
* {{flag|Hamas}}
* {{flagicon image|Flag of the Muslim Brotherhood.svg}} [[گرووپی ئیسلامی (لوبنان)|گرووپی ئیسلامی]]&lt;ref name=&quot;MuslimBrothers&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888730|title=Lebanon Islamic Group claims headquarters targeted by IDF strikes|work=The Jerusalem Post|author=Seth J. Frantzman|date=4 March 2026|access-date=4 March 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|Islamic Revolutionary Guard Corps}}
{{tree list/end}}
| combatant2        = {{flag|Israel}}&lt;hr/&gt;'''ھێرشکراو لەلایەن حیزبوڵڵاوە:'''&lt;!---Israel attacked Syrian targets at around the same time, not as part of the Iran war but rather the [[Druze insurgency in Southern Syria]] ---&gt;&lt;br/&gt;{{flag|Syria}}{{تێبینی|سووریا دوای ھەڵگیرسانی شەڕەکە، پشتگیریی خۆی بۆ [[بێچەککردنی حیزبوڵڵا]] ڕاگەیاند. لە بەرامبەردا، حیزبوڵڵا ھێرشی کردە سەر پێگەکانی سوپای سووریا لە نزیکی دیمەشق.&lt;ref name=&quot;Iwaza-2026&quot;&gt;{{Cite news |last1=Iwaza |first1=Dayana |last2=Livni |first2=Ephrat |location=Beirut, Lebanon |date=10 March 2026 |title=Shells Fired From Lebanon Land West of Syrian Capital, Country's Military Says |url=https://www.nytimes.com/2026/03/09/world/middleeast/syria-hezbollah-iran-lebanon.html |access-date=10 March 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; دەسەڵاتدارانی سووریا دەستیان کرد بە داخستنی ئەو ڕێگا قاچاخانەی کە حیزبوڵڵا لەسەر سنووری لوبنان بەکاری دەھێنان.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite news |date=30 March 2026 |title=Syria targets smuggling tunnels to Lebanon amid concerns over Hezbollah weapons |url=https://thearabweekly.com/syria-targets-smuggling-tunnels-lebanon-amid-concerns-over-hezbollah-weapons |access-date=1 April 2026 |work=The Arab Weekly}}&lt;/ref&gt; بۆ زانیاریی زیاتر، بڕوانە [[سووریا لە شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]].}}
| combatant3        = {{flag|Lebanon}}{{تێبینی|سەربازانی لوبنانی لە ھێرشە درۆنییەکانی ئیسرائیلدا کوژراون.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Homsi |first1=uNada |title=Lebanese army thrust into Israel's war on Hezbollah as attacks kill soldiers |url=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/03/18/lebanese-army-thrust-into-centre-of-israels-war-on-hezbollah-as-israeli-attacks-kill-soldiers/ |work=The National |language=en}}&lt;/ref&gt; سوپای لوبنان ئەندامانی چەکداری حیزبوڵڵای دەستبەسەر کرد.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |date=3 March 2026 |title=Lebanese army reportedly arrests 12 armed members of Hezbollah |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/lebanese-army-reportedly-arrests-12-armed-members-of-hezbollah/ |access-date=6 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br/&gt;{{flagicon|United Nations}} [[ھێزی کاتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە لوبنان|یوونیفیل]]{{efn|ھێزەکانی یوونیفیل لەلایەن ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیلەوە ھێرشیان کراوەتە سەر&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://news.un.org/en/story/2025/11/1166378|title=Lebanon: UN peacekeeping patrol targeted by Israeli tank, IDF blames 'misidentification' &amp;#124; UN News|date=16 November 2025|website=news.un.org}}&lt;/ref&gt; و لەگەڵ حیزبوڵڵا تووشی پێکدادان بوون.&lt;ref name=&quot;DeirQanoun&quot; /&gt;}}
| commander1        = {{flagdeco|Hezbollah}} [[نەعیم قاسم]]{{ھن}}{{flagdeco|Hezbollah}} عەلی ڕەزا عەباس{{تیرۆرکردن|ھێرشەکانی ٨ی نیسانی ٢٠٢٦ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان}}{{ھن}}{{flagdeco|Hezbollah}} حاجی یووسف ئیسماعیل ھاشم{{تیرۆرکردن}}{{ھن}}{{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} داوود عەلیزادە{{تیرۆرکردن}}{{ھن}}{{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} ڕەزا خەزایی{{تیرۆرکردن}}&lt;hr/&gt;{{flag icon|Palestinian Islamic Jihad}} ئەدھەم عەدنان ئەلعوسمان{{تیرۆرکردن}}{{ھن}}{{flag icon|Hamas}} ئەحمەد عەبدوڵڵا{{تیرۆرکردن}}
| commander2        = {{UBL|
| {{flagicon image|Flag of the Prime Minister of Israel.svg}} [[بێنیامین نێتانیاھوو]]
| {{flagicon image|Flag of Israel Minister of Defence.svg}} [[یسرائیل کاتز]]
| {{flagicon image|Flag of IDF Chief of Staff.svg}} [[ئیال زەمیر]]
| {{flagicon|Israel|military}} [[ڕافی میلۆ]]
 }}
| commander3        = {{flagicon|Lebanon}} [[جۆزێف عەون]]{{ھن}}{{flagicon|Lebanon}} [[نەواف سەلام]]{{ھن}}{{flagicon|United Nations}} دیۆداتۆ ئاباگنارا&lt;ref&gt;{{Cite news |url= https://www.agenzianova.com/en/news/Lebanon%3A-UNIFIL-Chief-Abagnara-evacuated-only-UN-civilian-personnel-from-the-south/ |title= Lebanon, UNIFIL chief Abagnara: 'Only UN civilian personnel were evacuated from the south.' |work=Nova News |date= 6 March 2026 |location=Beirut |publisher=Agenzia Nova |access-date=22 April 2026}}&lt;/ref&gt;
| casualties1       = {{UBL|style=nowrap|{{flagicon|Hezbollah}} +١،٠٠٠ چەکدار کوژران (بەپێی سەرچاوە ناوخۆیییەکان)&lt;ref name=&quot;Hezbollah1&quot;&gt;{{#invoke:Cite|news|last1=Astih|first1=Paula|date=17 April 2026|title=Hezbollah Tallies Its Dead from Israel War, Estimates Exceed 1,000|url=https://english.aawsat.com/arab-world/5263615-hezbollah-tallies-its-dead-israel-war-estimates-exceed-1000|work=Asharq Al-Awsat|access-date=19 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260418053239/https://english.aawsat.com/arab-world/5263615-hezbollah-tallies-its-dead-israel-war-estimates-exceed-1000|archive-date=18 April 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
| {{flagicon|Hezbollah}} ١،٩٠٠ چەکدار کوژران (بەوتەی ئیسرائیل)&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/idf-soldier-severely-wounded-as-hezbollah-drones-target-troops-in-southern-lebanon/|date=28 April 2026|title=IDF soldier severely wounded as Hezbollah drones target troops in southern Lebanon}}&lt;/ref&gt;
{{ھن}}{{flagicon|Hezbollah}} ٥ چەکدار  بەدیل گیران (بەوتەی ئیسرائیل)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mtv.com.lb/news/%D9%85%D8%AD%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA/1671123/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%88%D8%B1--%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A3%D8%B3%D8%B1-2-%D9%85%D9%86-%D9%82%D9%88%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B6%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%B7%D8%A7%D9%86%D9%8A|title=بالصور: الجيش الإسرائيلي يعلن أسر 2 من قوة الرضوان جنوب الليطاني|website=MTV Lebanon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://today.lorientlejour.com/article/1503594/battle-of-bint-jbeil-in-maps-israeli-army-encircles-the-towns-center.html|title=Battle of Bint Jbeil in Maps: Israeli army encircles the town's center|date=15 April 2026|website=L'Orient Today}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} ٦ کارمەندی فریاکەوتن کوژران&lt;ref&gt;{{cite web |title=NNA: Two paramedics from the Islamic Risala Scout Association – Civil Defense and the Islamic Health Authority have been killed in an airstrike on Sawwana |url=https://www.mtv.com.lb/en/news/Local/1666035/nna--two-paramedics-from-the-islamic-risala-scout-association---civil-defense-and-the-islamic-health-authority-have-been-killed-in-an-airstrike-on-sawwana |website=MTV Lebanon |access-date=19 March 2026 |language=en |date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The &quot;Al-Risala Scouts&quot; mourned their five martyred paramedics in the Zawtar raid. |url=https://www.nna-leb.gov.lb/ar/news/423125/%D9%83%D8%B4%D8%A7%D9%81%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D9%86%D8%B9%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%A1%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%81%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%85%D8%B3%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%B2%D9%88%D8%B7%D8%B1-2 |website=NNA |access-date=29 March 2026 |language=ar |date=28 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon image|flag of Hamas.svg}} ٣ ئەندام کوژران&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/israel-eliminates-3-hamas-members-operating-in-lebanon.php|title=Israel eliminates 3 Hamas members operating in Lebanon|first=Joe|last=Truzman|date=22 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} ٦ ئەفسەر کوژران&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://themedialine.org/headlines/israeli-navy-killed-5-senior-quds-force-irgc-commanders-in-beirut-hotel/|title=Israeli Navy Killed 5 Senior Quds Force IRGC Commanders in Beirut Hotel|first= |last= |date=8 March 2026|website=The Media Line}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 3, 2026 |title=Senior Quds Force commander killed, IDF says |url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888661 |access-date= |website=The Jerusalem Post |language=en}}&lt;/ref&gt;  
}}
| casualties2       = {{flagicon|Israel|tsahal}} ١٨ سەرباز و ١ کرێکاری ڕووخاندن کوژران{{تێبینی|١٨ سەربازی ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل کوژران،&lt;ref name=&quot;IDFlossesgov&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IDFCas30052026&quot; /&gt; کە یەکیان لە کاتی پشوودا بووە&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ynetnews.com/article/hjfc8ywsze|title=Woman killed in Hezbollah rocket attack laid to rest in Golan Heights|date=25 March 2026|work=Ynetnews}}&lt;/ref&gt; و یەکی تریان بە تەقەی ھەڵەی ھێزەکانی خۆیانەوە کوژرا.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite|web |last=Fabian |first=Emanuel |date=4 April 2026 |title=IDF says soldier killed, another seriously hurt by 'friendly-fire' in southern Lebanon |url=https://www.timesofisrael.com/idf-says-soldier-killed-another-seriously-hurt-by-friendly-fire-in-southern-lebanon/ |access-date=4 April 2026 |website=The Times of Israel}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا مەدەنییەک کە بۆ ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل کاری دەکرد کوژرا.&lt;ref name=&quot;IDFcontractor&quot; /&gt; ناوی سەربازانی کوژراوی ئیسرائیل لە ٢٠٢٦ لەو سەرچاوەدا ھاتووە.&lt;ref name=&quot;IDFlossesgov&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.gov.il/en/pages/swords-of-iron-idf-casualties |title=Swords of Iron: IDF Casualties |work=Israel Government |access-date=24 April 2026 |archive-date=13 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713065906/https://www.gov.il/en/pages/swords-of-iron-idf-casualties |url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br&gt;{{flagicon|Israel|tsahal}} ٧٣٥ سەرباز بریندار بوون{{تێبینی|ھەموو بریندارەکانی ئۆپەراسیۆنی نەڕەی شێر لەو سەرچاوەدا ھاتووە.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=חללי ופצועי צה&quot;ל במלחמה|url=https://www.idf.il/160590  |work=IDF Personel Directorate|date=30 April 2026 |access-date=30 April 2026}}&lt;/ref&gt;}}
| casualties3       = {{flagicon|Lebanon|army}} +٢٤ سەرباز کوژران{{تێبینی|&lt;ref name=&quot;Al Jazeera-20260307&quot;&gt;{{Cite web |title=At least 41 killed in Israeli air attacks on Lebanon's Bekaa |date=7 March 2026 |access-date=7 March 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/7/hezbollah-israeli-troops-clash-on-the-ground-in-eastern-lebanons-bekaa }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The army mourned three soldiers who were killed in Israeli airstrikes on the Zabdin road and in Qaqaiyat al-Jisr. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768475/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D9%86%D8%B9%D9%89-%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%AF%D9%88%D8%A7-%D8%A8%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%B7%D8%B1 |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=17 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lebanese army says soldier killed in Israeli attack in southern Lebanon |work=Reuters |date=5 April 2026 |access-date=7 April 2026 |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanese-army-says-soldier-killed-israeli-attack-southern-lebanon-2026-04-05/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Several people reported killed in fresh Israeli attacks on Lebanon |date=9 April 2026 |access-date=9 April 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/9/fresh-israeli-attacks-on-lebanon-threaten-us-iran-ceasefire }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AJ-10042026&quot;&gt;{{Cite web |title=21 killed in fresh Israeli strikes across Lebanon |date=10 April 2026 |access-date=10 April 2026 |work=Al Jazzera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/10/israel-strikes-residential-areas-destroys-homes-in-southern-lebanon }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;liveblog29apr&quot;/&gt;}} و ٦ کەس بریندار بوون&lt;ref&gt;{{cite web |title=The army announced the death of one of its soldiers, who succumbed to his wounds following an Israeli raid in Qaqaiyat al-Jisr. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768389/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A3%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D8%A3%D8%AD%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D9%85%D8%AA%D8%A3%D8%AB%D8%B1%D9%8B%D8%A7-%D8%A8%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%AD%D9%87-%D8%A5%D8%AB |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=17 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LOrientStrike&quot;/&gt;{{ھن}}٤ ئەندامی [[بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی بەرگریی شارستانی (لوبنان)|بەرگریی شارستانی]] کوژران&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Civil Defense mourned the martyr Fahmi Al-Shami, who was martyred while performing his duty in Sidon. |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768979/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D8%B4%D9%8A%D9%91%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF-%D9%81%D9%87%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%8A-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%AF- |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=19 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LOrientStrike&quot;&gt;{{cite news |title=Israeli double-tap strike on Majdal Zoun kills 5 people, including 3 members of Civil Defense, 2 Lebanese Army soldiers injured |url=https://today.lorientlejour.com/article/1505097/israel-carries-out-overnight-explosions-in-several-south-lebanon-villages-live.html |access-date=29 April 2026 |work=L'Orient Today |date=28 April 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; و ١١ی تریش بریندار بوون&lt;ref&gt;{{cite web |title=Civil Defense: 11 members injured in Israeli airstrike near Nabatieh regional center |url=https://www.elnashra.com/news/show/1768591/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D8%A5%D8%B5%D8%A7%D8%A8%D8%A9-%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%8B-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%82%D8%B1%D8%A8 |website=Elnashra News |access-date=19 March 2026 |language=ar |date=18 March 2026}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}١ ئەندامی [[پاسەوانانی کۆماری (لوبنان)|پاسەوانانی کۆماری]] دەستبەسەر کرا&lt;ref&gt;{{cite news |title=معلومات عن ان الجيش الإسرائيلي اقدم على اعتقال عنصر في لواء الحرس الجمهوري في بلدة جديدة مرجعيون |url=https://www.elnashra.com/news/show/1776274/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%82%D8%AF%D9%85-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%84-%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%8B-%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%B3 |access-date=21 April 2026 |work=Elnashra News |date=21 April 2026 |language=ar |trans-title=Reports indicate that the Israeli army arrested a member of the Republican Guard Brigade in the town of Jdeidet Marjeyoun}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}
{{flagicon|United Nations}} ٦ پارێزەری ئاشتی کوژران{{تێبینی|پێکھاتوو لە چوار پارێزەری ئاشتیی ئیندۆنیزی و دووی فەڕەنسی.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Shofa |first=Jayanty Nada |date=30 March 2026 |title=One Indonesian Peacekeeper Killed Amid Israel-Hezbollah War |url=https://jakartaglobe.id/news/one-indonesian-peacekeeper-killed-amid-israelhezbollah-war |access-date=30 March 2026 |work=[[Jakarta Globe]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ID peacekeepers&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/articles/c4gd20evgp0o|title=Two Indonesian UN peacekeepers killed in explosion in Lebanon|last=Lamche|first=Anna|work=BBC News|date=31 March 2026|access-date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AP-18042026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ghandourieh&quot;&gt;{{cite news |title=Attack on UNIFIL in Ghandourieh: French peacekeeper succumbs to injuries |url=https://today.lorientlejour.com/article/1504524/attack-on-unifil-in-ghandourieh-french-peacekeeper-succumbs-to-injuries.html |work=L'Orient Today |date=22 April 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite press release|url=https://unifil.unmissions.org/en/press-releases/unifil-statement-on-the-passing-of-an-indonesian-peacekeeper-injured-last|title=UNIFIL statement on the passing of an Indonesian peacekeeper injured last month|work=United Nations Interim Force in Lebanon|via=United Nations|date=24 April 2026|access-date=25 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260425040541/https://unifil.unmissions.org/en/press-releases/unifil-statement-on-the-passing-of-an-indonesian-peacekeeper-injured-last|archive-date=25 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}} و ١١ی تریش بریندار بوون{{تێبینی|پێکھاتوو لە ٤ی پارێزەری ئاشتیی گانایی،&lt;ref name=&quot;The Times of Israel-20260307&quot;&gt;{{Cite news |agency=AFP |date=7 March 2026 |title=Two UN peacekeepers from Ghana critically hurt in Lebanon missile attack |url=https://www.timesofisrael.com/two-un-peacekeepers-from-ghana-critically-wounded-in-lebanon-missile-attack/ |access-date=7 March 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/4-Ghanaian-soldiers-injured-after-missile-attack-on-UNIFIL-in-stable-condition-2024872|title=Ghanaian soldiers injured after missile attack in stable condition|work=GhanaWeb|date=9 March 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428215042/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/4-Ghanaian-soldiers-injured-after-missile-attack-on-UNIFIL-in-stable-condition-2024872|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; چواری ئیندۆنیزی&lt;ref name=&quot;ID peacekeepers&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thejakartapost.com/world/2026/04/04/three-peacekeepers-wounded-in-lebanon-are-indonesian-un.html|title=Three peacekeepers wounded in Lebanon are Indonesian: UN|work=The Jakarta Post|date=4 April 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428220609/https://www.thejakartapost.com/world/2026/04/04/three-peacekeepers-wounded-in-lebanon-are-indonesian-un.html|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt; و سێی فەڕەنسی.&lt;ref name=&quot;R24032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanon-pm-condemns-attack-french-unifil-troops-saturday-2026-04-18/|title=French soldier killed in attack on UN mission in southern Lebanon, officials say|last1=Alashray|first1=Enas|last2=Alaa El-Din|first2=Menna|last3=Tolba|first3=Ahmed|last4=Hummel|first4=Tassilo|last5=Le Poivedin|first5=Olivia|last6=Lubell|first6=Maayan|last7=Sithole-Matarise|first7=Emelia|last8=Potter|first8=Mark|agency=Reuters|date=18 April 2026|access-date=29 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260428215826/https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanon-pm-condemns-attack-french-unifil-troops-saturday-2026-04-18/|archive-date=28 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| casualties4       = ٢،٦١٨ کوژراو، ٨،٠٩٤ بریندار&lt;ref name=&quot;Lebanon1&quot;&gt;{{Cite web |title=Lebanon death toll since March 2 Israeli offensive surpasses 2,600 |date=1 May 2026 |access-date=1 May 2026 |work=Middle East Monitor |url=https://www.middleeastmonitor.com/20260501-lebanon-death-toll-since-march-2-israeli-offensive-surpasses-2600/ }}&lt;/ref&gt; و +١،٢٠٠،٠٠٠ ئاوارە لە لوبنان&lt;ref name=&quot;displaced&quot;&gt;{{Cite web |last=Dugal |first=Hanna |title=How Israel's invasion of southern Lebanon created a humanitarian crisis |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/7/how-israels-invasion-of-southern-lebanon-created-a-humanitarian-crisis}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}٢ مەدەنی لە ئیسرائیل کوژران{{تێبینی|یەکیان بە تەقەی ھەڵەی خۆیانەوە کوژرا.&lt;ref name=&quot;reuters230326&quot;&gt;{{Cite news|title= First Israeli civilian killed in Lebanon border war was hit by Israeli fire|url= https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-military-says-friendly-fire-killed-civilian-near-lebanon-border-2026-03-23/|work=Reuters|access-date=23 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;R24032026&quot; /&gt;}}
| campaignbox       = 
| units1            = ''{{Center|[[ڕیزبەندیی ھێزەکانی شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|بڕوانە ڕیزبەندیی ھێزەکان]]}}''
}}

لە ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ەوە، شەڕێکی بەردەوام لە [[لوبنان]] لە نێوان [[ئیسرائیل]] و گرووپی چەکداری [[شیعەکانی لوبنان|شیعەی لوبنانی]]، [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵا]] لە ئارادایە. ئەو شەڕە وەک دەسپێکردنەوە و پێکدادانە گەورەکانی [[پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی حیزبوڵڵا و ئیسرائیل]]ە کە لە کۆتایییەکانی ساڵی ٢٠٢٣ دەستی پێکرد و بەشێکە لە [[قەیرانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێیەکی بەرفراوانتر لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]دا.&lt;ref name=&quot;NPA&quot;&gt;{{#invoke:Cite|web |date=2 March 2026 |title=Beirut, Lebanon, March 2, 2026 (AFP) – Hezbollah says attack on Israel was 'defensive act'|url=https://www.nampa.org/text/22875145|access-date=3 March 2026 |agency=[[ئاژانسی فرانس پرێس|Agence France-Presse]]|website=Namibia Press Agency}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ravid&quot; /&gt; ئەو شەڕە&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Bassam |first1=Laila |last2=Gebeily |first2=Maya |last3=Lubell |first3=Maayan |date=6 March 2026 |title=Hezbollah saw new war with Israel as inevitable and rearmed for months, sources say |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-saw-new-war-with-israel-inevitable-rearmed-months-sources-say-2026-03-06/ |access-date=7 March 2026 |website=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 March 2026 |title=War Intensifies in Lebanon |url=https://www.cfr.org/articles/war-intensifies-in-lebanon |access-date=7 March 2026 |website=Council on Foreign Relations |language=en}}&lt;/ref&gt; بووەتە ھۆی سەرھەڵدانی قەیرانێکی مرۆیی کە ھەتا ئێستاش ڕووی لە پەرەسەندنە، لەوانە:&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times-20260314&quot; /&gt; کوژرانی زیاتر لە ٢،٦٠٠ چەکدار و مەدەنی لە لوبنان،&lt;ref name=&quot;Lebanon1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;toi08apr&quot;&gt;{{Cite news |last=Fabian |first=Emanuel |others=Agencies |last2=Magid |first2=Jacob |date=8 April 2026 |title=IDF launches largest airstrikes yet on Hezbollah; Trump: Iran truce doesn't cover Lebanon |url=https://www.timesofisrael.com/idf-launches-largest-airstrikes-yet-against-hezbollah-after-truce-with-iran/ |access-date=9 April 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt; [[کۆچکردنی زۆرەملێ]]ی پتر لە ١ ملیۆن کەس (کە دەکاتە زۆرتر لە ٢٠٪ی دانیشتووانی وڵاتەکە)،&lt;ref name=&quot;displaced&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times-20260314&quot;&gt;{{Cite web |last=Chehayeb |first=Kareem |last2=Harb |first2=Malak |date=14 March 2026 |title=War has already displaced nearly a million Lebanese. Aid groups warn of a humanitarian crisis |url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2026-03-14/humanitarian-crisis-feared-as-war-displaces-nearly-million-lebanese |access-date=15 March 2026 |website=Los Angeles Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt; و ھەروەھا لەم شەڕەدا کۆمەڵێک تاکتیک و [[کەلوپەلی سەربازی]] بەکارھێنراون کە ئەگەری ھەیە وەک [[تاوانی جەنگی|تاوانە جەنگییەکان]] ھەژمار بکرێن.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Law |first=Cecile Akoeley Attiogbe Atayi {{!}} U. Cape Coast Faculty of |last2=GH |date=2026-03-18 |title=UN warns Israel strikes in Lebanon may constitute war crimes as civilian toll rises |url=https://www.jurist.org/news/2026/03/un-warns-israel-strikes-in-lebanon-may-constitute-war-crimes-as-civilian-toll-rises/ |access-date=2026-05-05 |website=www.jurist.org |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-23 |title=Israeli Officials Signal Stepped-Up Atrocities in Lebanon {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2026/03/23/israeli-officials-signal-stepped-up-atrocities-in-lebanon |access-date=2026-05-05 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-08-25 |title=Lebanon: Israeli military’s deliberate destruction of civilian property and land ‘must be investigated as war crimes’ |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/08/lebanon-israeli-militarys-deliberate-destruction-of-civilian-property-and-land-must-be-investigated-as-war-crimes/ |access-date=2026-05-05 |website=Amnesty International |language=en}}&lt;/ref&gt;

پێکدادانەکانی نێوان ئیسرائیل و حیزبوڵڵا لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣دا، وەک کاردانەوەیەک بەرامبەر [[شەڕی غەززە]] دەستی پێکرد. ئەمەش بووە ھۆی [[ھێرشی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان|ھێرشی وشکانیی ئیسرائیل بۆ سەر باشووری لوبنان]] لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤. سەرەڕای [[ڕێککەوتنی ئاگربەستی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل و لوبنان|ڕێککەوتنی ئاگربەست]] لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٤دا، ئیسرائیل نزیکەی ھەموو ڕۆژێک بەردەوام بوو لە ھێرشە ئاسمانییەکانی بۆ سەر لوبنان،&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Christou |first=William |last2=Tondo |first2=Lorenzo |date=18 March 2026 |title=Israel faces stiff Hezbollah resistance as it attempts to push deeper into Lebanon |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/18/fighting-intensifies-israel-hezbollah-southern-lebanon |access-date=19 March 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; کە ھەتا تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ بووە ھۆی کوژرانی ٣٣١ کەس (کە لانیکەم ١٢٧یان مەدەنی بوون).&lt;ref&gt;{{cite news |title=At least 331 killed, 945 injured by Israeli fire since ceasefire: Lebanon |url=https://www.trtworld.com/article/4d1e35fc0ad5 |access-date=21 April 2026 |publisher=TRT World |date=21 Nov 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421222325/https://www.trtworld.com/article/4d1e35fc0ad5 |archive-date=21 April 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=At least 127 civilians killed in Israeli strikes on Lebanon since ceasefire, UN says |url=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/25/civilians-killed-israel-strikes-lebanon-ceasefire |access-date=21 April 2026 |publisher=[[گاردیان|The Guardian]] |date=25 Nov 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421220540/https://www.theguardian.com/world/2025/nov/25/civilians-killed-israel-strikes-lebanon-ceasefire |archive-date=21 April 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; دواتر ژمارەی سەرجەم قوربانییەکان گەیشتە ٥٠٠ کەس.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Homes |first=Hilary |date=6 March 2026 |title=Lebanon: Israeli military's overly broad mass evacuation orders sowing panic and fuelling humanitarian suffering |url=https://amnesty.ca/human-rights-news/lebanon-israel-mass-evacuation-orders-sowing-panic-fuelling-suffering/ |access-date=19 March 2026 |website=Amnesty International Canada |language=en-US}}&lt;/ref&gt; حیزبوڵڵا بە دووبارە بنیاتنانەوەی ژێرخانە سەربازییەکان و کۆگاکانی چەک و تەقەمەنیی خۆی، ڕێککەوتنی ئاگربەستی پێشێل کرد.&lt;ref name=&quot;hezvio&quot; /&gt;

ئیسرائیل و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦دا، [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕێکیان دژی ئێران]] دەست پێکرد کە پاڵپشتیکاری سەرەکیی حیزبوڵڵایە، و [[عەلی خامنەیی]]، ڕێبەری باڵای ئێرانیان [[تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی|تیرۆر کرد]].&lt;ref name=&quot;Bernama-2026&quot;&gt;{{#invoke:Cite|web |date=2 March 2026 |title=Hezbollah Claims Rocket, Drone Strike On Israeli Missile Defence Site Near Haifa|url=https://www.bernama.com/en/news.php/?id=2529362|access-date=3 March 2026 |website=Bernama}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;france24.com&quot;&gt;{{#invoke:Cite|web |date=3 March 2026 |title=Hezbollah says targeted 3 Israeli bases after strikes on Lebanon |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260303-hezbollah-says-targeted-3-israeli-bases-after-strikes-on-lebanon|access-date=3 March 2026 |agency=[[ئاژانسی فرانس پرێس|AFP]]|website=France 24}}&lt;/ref&gt; وەک وەڵامدانەوەیەک، حیزبوڵڵا دەستی کردەوە بە ھێرشە مووشەکییەکانی بۆ سەر ئیسرائیل. ئیسرائیلیش بە ھێرشی ئاسمانی بۆ سەرانسەری لوبنان، بە [[بەیرووت]]ی پایتەختیشەوە وەڵامی دایەوە. [[ھێزی وشکانیی ئیسرائیل|سوپای ئیسرائیل]] ئۆپەراسیۆنە وشکانییەکانی لە [[باشووری لوبنان]] لە ١٦ی ئازاردا دەست پێکرد،&lt;ref name=&quot;The Times of Israel-20260316&quot; /&gt; کە لە کۆتاییدا پێنج فیرقەی سەربازیی جێگیر کرد.&lt;ref name=&quot;AA-07042026&quot; /&gt; حیزبوڵڵا فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و نزیکەی ٢،٠٠٠ مووشەکی ڕەوانەی ئئیسرائیل کرد، ئەمەش لە کاتێکدا ئیسرائیل سەدان ھێرشی ئاسمانیی لە باشووری لوبنان، بەیرووت و [[دۆڵی بیقاع]]دا ئەنجام دا.&lt;ref name=&quot;ForeignPolicy-03042026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;RTE-10042026&quot; /&gt; پردە سەرەکییەکانی سەر [[ڕووباری لیتانی]] لەلایەن ئیسرائیلەوە بە مەبەستی دابڕاندنی باشوور لە ناوچەکانی تری لوبنان تەقێنرانەوە.&lt;ref name=&quot;ForeignPolicy-03042026&quot; /&gt; شارۆچکەی [[بێنت جوبەیل]] لە باشووردا بووە مەیدانی سەرەکیی پێکدادانە وشکانییەکان و [[شەڕی بێنت جوبەیل (٢٠٢٦)|شەڕێک]]یشی تێدا ئەنجام درا.&lt;ref name=&quot;RTE-10042026&quot;&gt;{{Cite web |title=Town near Irish UN base is 'main battlefield' in south Lebanon – IDF |date=10 April 2026 |access-date=10 April 2026 |work=RTÉ |url=https://www.rte.ie/news/primetime/2026/0410/1567622-town-near-irish-base-is-main-battlefield-in-south-lebanon-idf/ }}&lt;/ref&gt; لە ٢٤ی ئازاردا، وەزیری بەرگریی ئیسرائیل ڕای گەیاند کە وڵاتەکەی شارۆچکە سنوورییەکانی لوبنان وێران دەکات و باشووری لوبنان تاوەکوو ڕووباری لیتانی داگیر دەکات.&lt;ref name=&quot;France24 occupation&quot;&gt;{{cite news |title=Lebanon condemns Israel's 'clear intention' to impose new occupation of its territory |url=https://www.france24.com/en/middle-east/20260331-lebanon-condemns-israel-s-clear-intention-to-impose-new-occupation-of-its-territory |work=France 24 |date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt;

حکوومەتی لوبنان بە ئاشکرا سەرکۆنەی ھێرشە نوێیەکانی حیزبوڵڵای بۆ سەر ئیسرائیل کرد، بەھۆی ئەوەیکە دەوڵەتی لوبنان دەخاتە مەترسییەوە و لاوازی دەکات. ھەروەھا بڕیاری قەدەغەکردنی چالاکییە سەربازییەکانی حیزبوڵڵای دا، داوای لە گرووپەکە کرد کە چەکەکانی بخاتە ژێر کۆنترۆڵی حکوومەت و کۆتایی بەو ھێرشە بێ مۆڵەتانە بھێنێت کە لە خاکی لوبنانەوە ئەنجام دەدرێن.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Christou |first=William |date=2 March 2026 |title=Israel strikes Lebanon after Iran ally Hezbollah fires missiles over border |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/02/israel-idf-strikes-hezbollah-beirut-lebanon-iran-war |access-date=16 March 2026 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sukarieh |first=Mayssoun |date=14 March 2026 |title=Lebanon's existential war with Israel is being fought from within |url=https://mondoweiss.net/2026/03/lebanons-existential-war-against-israel-is-being-fought-from-within/ |access-date=16 March 2026 |website=Mondoweiss |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2 March 2026 |title=Lebanon bans Hezbollah military actions after attack on Israel |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-says-projectiles-were-fired-lebanon-2026-03-01/|work=Reuters}}&lt;/ref&gt; ھاوکات حکوومەتی لوبنان سەرکۆنەی پلانی ئیسرائیلی بۆ داگیرکاری و ھێرشکردنە سەر مەدەنییەکان کرد.&lt;ref name=&quot;France24 occupation&quot;/&gt; [[ئێران]] داوای کۆتاییھێنان بە ھێرشەکانی ئیسرائیلی لە لوبنان کرد وەک مەرجێک بۆ ئاگربەستێکی بەرفراوانتر.&lt;ref name=&quot;Reuters-20260325&quot;&gt;{{Cite news |last=Nakhoul |first=Samia |last2=Bassam |first2=Laila |last3=Gebeily |first3=Maya |date=25 March 2026 |title=Iran wants Lebanon included in any ceasefire, sources say |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/iran-wants-lebanon-included-any-ceasefire-sources-say-2026-03-25/ |access-date=26 March 2026 |work=Reuters}}&lt;/ref&gt; لە مانگی نیساندا، ڕێککەوتنێکی [[ئاگربەستی شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ئاگربەستی کاتی]] لە نێوان ئێران و ئەمریکا–ئیسرائیل ئەنجام درا، حیزبوڵڵاش ڕای گەیاند کە ھێرشەکانی ڕادەگرێت.&lt;ref name=&quot;pauses-reuters&quot;&gt;{{Cite news |date=8 April 2026 |title=Hezbollah pauses attacks under US-Iran ceasefire, sources close to group say|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-pauses-attacks-under-us-iran-ceasefire-sources-close-group-say-2026-04-08/ |access-date=8 April 2026 |work=Reuters |language=en}}&lt;/ref&gt; سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، [[بێنیامین نێتانیاھوو]] جەختی لەوە کردەوە کە ئاگربەستەکە لوبنان ناگرێتەوە، ئەمەش پێچەوانەی لێدوانەکانی ئێران و نێوەندگیری پاکستانی، [[شەھباز شەریف]] بوو.&lt;ref name=&quot;doesnotincludelebanon&quot;&gt;{{Cite web |title=Netanyahu says US-Iran ceasefire 'does not include Lebanon' |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/netanyahu-says-us-iran-ceasefire-does-not-include-lebanon |access-date=8 April 2026 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt; تەنیا چەند کاتژمێر دوای ڕاگەیاندنی ئاگربەستەکە، ئیسرائیل [[ھێرشەکانی ٨ی نیسانی ٢٠٢٦ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان|گەورەترین ھێرشی ئاسمانیی خۆی لەم شەڕەدا]] ئەنجام دا و تێیدا زیاتر لە ٣٥٠ کەسی لە لوبنان کوشت.&lt;ref name=&quot;Reuters-08042026&quot;&gt;{{Cite web |title=Israel pounds Lebanon with heaviest airstrikes of the war as Hezbollah pauses attacks |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-pauses-attacks-under-us-iran-ceasefire-sources-close-group-say-2026-04-08/ |date=8 April 2026 |work=[[ڕۆیتەرز|Reuters]] |access-date=8 April 2026}}&lt;/ref&gt; لە ١٦ی نیساندا سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان، [[دۆناڵد ترامپ]] ڕای گەیاند کە ئیسرائیل و لوبنان لەسەر [[ئاگربەستی ٢٠٢٦ی ئیسرائیل و لوبنان|ئاگربەستێکی ١٠ ڕۆژە]] ڕێککەوتوون.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite|web|date=16 April 2026 |title=Trump says Israel and Lebanon agree to temporary ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/16/trump-says-israel-and-lebanon-agree-to-temporary-ceasefire |access-date=16 April 2026  |website=[[ئەلجەزیرەی ئینگلیزی|Al Jazeera English]]}}&lt;/ref&gt;

== تێبینییەکان ==
{{تێبینییەکان}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|2026 Lebanon war}}

{{تووڵی دەروازە|شەڕ|دەیەی ٢٠٢٠|ڕۆژھەڵاتی ناوین|لوبنان|ئیسرائیل|سووریا|ئێران|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]</text>
      <sha1>r2s12fl5cu8f8rdk2z6suultqje9cq3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:UBL</title>
    <ns>10</ns>
    <id>295473</id>
    <redirect title="داڕێژە:Unbulleted list" />
    <revision>
      <id>1581480</id>
      <timestamp>2026-05-05T23:28:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>ڕەوانە کرا بۆ [[داڕێژە:Unbulleted list]]</comment>
      <origin>1581480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52" sha1="5wkyloaggjdtyr12t6muwhaji7zyvmx" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[داڕێژە:Unbulleted list]]</text>
      <sha1>5wkyloaggjdtyr12t6muwhaji7zyvmx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:Country data Islamic Revolutionary Guard Corps</title>
    <ns>10</ns>
    <id>295474</id>
    <revision>
      <id>1581483</id>
      <timestamp>2026-05-05T23:34:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>پەڕەی دروست کرد بە «{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}} | alias = سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی | flag alias = Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg | flag alias-air force = Flag of the Aerospace Force of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg | link alias-air force = Islamic Revolutionary Guard Corps Aerospace Force | flag alias-army = Flag of the Ground Forces of the Army of the Gua...»ەوە</comment>
      <origin>1581483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="915" sha1="4gweojceinfr8q3f2yipjoofow3x1zs" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی
| flag alias = Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg
| flag alias-air force = Flag of the Aerospace Force of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg
| link alias-air force = Islamic Revolutionary Guard Corps Aerospace Force
| flag alias-army = Flag of the Ground Forces of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg
| link alias-army = Islamic Revolutionary Guard Corps Ground Forces
| flag alias-navy = Flag of the Navy of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg
| link alias-navy = Islamic Revolutionary Guard Corps Navy
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| related1 = Iran
&lt;/noinclude&gt;
}}
[[en:Template:Country data Islamic Revolutionary Guard Corps]]</text>
      <sha1>4gweojceinfr8q3f2yipjoofow3x1zs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:Country data سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی</title>
    <ns>10</ns>
    <id>295475</id>
    <redirect title="داڕێژە:Country data Islamic Revolutionary Guard Corps" />
    <revision>
      <id>1581484</id>
      <timestamp>2026-05-05T23:35:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>ڕەوانە کرا بۆ [[داڕێژە:Country data Islamic Revolutionary Guard Corps]]</comment>
      <origin>1581484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83" sha1="j4u54qkwjb9m1uoqb36f5obqiuopj5y" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[داڕێژە:Country data Islamic Revolutionary Guard Corps]]</text>
      <sha1>j4u54qkwjb9m1uoqb36f5obqiuopj5y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:Country data PIJ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>295476</id>
    <redirect title="داڕێژە:Country data Palestinian Islamic Jihad" />
    <revision>
      <id>1581486</id>
      <timestamp>2026-05-05T23:39:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>ڕەوانە کرا بۆ [[داڕێژە:Country data Palestinian Islamic Jihad]]</comment>
      <origin>1581486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="75" sha1="15ge9dev12t3ugj2ga916gfmamidehw" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[داڕێژە:Country data Palestinian Islamic Jihad]]</text>
      <sha1>15ge9dev12t3ugj2ga916gfmamidehw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:Country data Islamic Jihad Movement</title>
    <ns>10</ns>
    <id>295477</id>
    <redirect title="داڕێژە:Country data Palestinian Islamic Jihad" />
    <revision>
      <id>1581487</id>
      <timestamp>2026-05-05T23:39:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>ڕەوانە کرا بۆ [[داڕێژە:Country data Palestinian Islamic Jihad]]</comment>
      <origin>1581487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="75" sha1="15ge9dev12t3ugj2ga916gfmamidehw" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[داڕێژە:Country data Palestinian Islamic Jihad]]</text>
      <sha1>15ge9dev12t3ugj2ga916gfmamidehw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:Country data Islamic Jihad Movement in Palestine</title>
    <ns>10</ns>
    <id>295478</id>
    <redirect title="داڕێژە:Country data Palestinian Islamic Jihad" />
    <revision>
      <id>1581488</id>
      <timestamp>2026-05-05T23:40:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>ڕەوانە کرا بۆ [[داڕێژە:Country data Palestinian Islamic Jihad]]</comment>
      <origin>1581488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="75" sha1="15ge9dev12t3ugj2ga916gfmamidehw" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[داڕێژە:Country data Palestinian Islamic Jihad]]</text>
      <sha1>15ge9dev12t3ugj2ga916gfmamidehw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:SHAHO Ahmad</title>
    <ns>3</ns>
    <id>295479</id>
    <revision>
      <id>1581495</id>
      <timestamp>2026-05-06T01:10:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>11537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ</comment>
      <origin>1581495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7988" sha1="s9dxio5xgk6ztkj9eybud7fg9rsjbio" xml:space="preserve">== بەخێربێیت ==
{| bgcolor=&quot;#f8f8ff&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;&quot;
|
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;ویکیپیدیا&amp;zwnj;&quot;&gt;
{{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}}
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]&lt;/span&gt;
'''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}}
{{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}}
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]]
|}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بنەماکان&amp;zwnj;&quot;&gt;
بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]&lt;/span&gt;
* '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن.
* '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت.
* '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;پەڕەکەت&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]&lt;/span&gt;
'''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە:
* تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە.
* لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە.
* لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بەشداری&amp;zwnj;&quot;&gt;
ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]&lt;/span&gt;
* پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''.
* ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە.
* '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە.
* '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا.
* لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

-- &gt; [[بەکارھێنەر:Kushared|kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ٠١:١٠، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>s9dxio5xgk6ztkj9eybud7fg9rsjbio</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێزە جەکدارەکانی تورکیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295480</id>
    <revision>
      <id>1581504</id>
      <timestamp>2026-05-06T04:06:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SanoKurdishS</username>
        <id>76149</id>
      </contributor>
      <comment>زیادکردنی بەشی سەرچاوە</comment>
      <origin>1581504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4329" sha1="rrpbfrx9h03fd91r46vx0if7wxbikg5" xml:space="preserve">'''هێزە چەکدارەکانی تورکیا''' (بە تورکی: ''Türk Silahlı Kuvvetleri)'' هێزی سەربازیی فەرمیی کۆماری تورکیان، کە بەرپرسن لە پاراستنی سەروەریی خاک، ئاسمانی و ئاوی وڵاتەکە. ئەم هێزە لە سێ بەشی سەرەکی پێکهاتووە: هێزی وشکانی، هێزی دەریایی، و هێزی ئاسمانی. لە دوای ئەندامبوونی تورکیا لە هاوپەیمانی باکووری ئەتڵەسی (ناتۆ) لە ساڵی ١٩٥٢، هێزە چەکدارەکانی تورکیا ڕۆڵێکی گرنگ و ستراتیژییان لە هاوسەنگیی هێز لە ناوچەکەدا گێڕاوە. ئەم دامەزراوە سەربازییە، وێڕای دابینکردنی بەرگریی نیشتمانی، لە چوارچێوەی ئەرکە نێودەوڵەتییەکان و بەشدارییەکان لە ئۆپەراسیۆنەکانی ناتۆدا، وەک یەکێک لە گەورەترین و چالاکترین سوپاکانی هاوپەیمانێتییەکە ناسراوە.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ochoa Díaz |first=Siria Yolani |date=2025-05-12 |title=Certificación institucional en los procesos educativos del Colegio de Defensa Nacional (CDN) y la Escuela de Comando y Estado Mayor (ECEM) de las fuerzas armadas de la república de Honduras |url=https://doi.org/10.56712/latam.v6i2.3898 |journal=LATAM Revista Latinoamericana de Ciencias Sociales y Humanidades |volume=6 |issue=2 |doi=10.56712/latam.v6i2.3898 |issn=2789-3855}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Seal of the Turkish Armed Forces.png|alt=لۆگۆی فەرمیی هێزە چەکدارەکانی تورکیا.|وێنۆک|لۆگۆی فەرمیی هێزە چەکدارەکانی تورکیا.]]

= پێکهاتەی هێزە چەکدارەکان =
هێزە چەکدارەکانی تورکیا لە سێ لق پێکهاتوون: هێزی وشکانی، دەریایی و ئاسمانی، کە ئەرکی سەرەکییان پاراستنی سنوورە زەمینی، ئاویی و ئاسمانییەکانی وڵاتە. ئەم هێزانە لە چوارچێوەی وەزارەتی بەرگریی نیشتمانیی تورکیادا ڕێکخراون و بەگشتی لە ڕووی پلاندانانی ئیداری و سەربازییەوە لەلایەن سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتییەوە سەرپەرشتی دەکرێن، ئەمەش سیستەمێکی یەکگرتووی سەربازی بۆ بەرگریی نیشتمانی پێکدەهێنێت.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Golan |first=Oren |last2=Ben-Ari |first2=Eyal |date=2016-10-06 |title=Armed Forces, Cyberspace, and Global Images |url=https://doi.org/10.1177/0095327x16670694 |journal=Armed Forces &amp;amp; Society |volume=44 |issue=2 |pages=280–300 |doi=10.1177/0095327x16670694 |issn=0095-327X}}&lt;/ref&gt;

= مێژووی دامەزراندن =
مێژووی دامەزراندنی هێزە چەکدارەکانی تورکیا بە شێوەیەکی فەرمی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی شەڕی سەربەخۆیی تورکیا (١٩١٩-١٩٢٣) کە بە سەرکردایەتی مستەفا کەمال ئەتاتورک بەڕێوەچوو. ئەم هێزە لە پاشماوەی یەکە سەربازییەکانی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانییەوە سەریهەڵدا و لەگەڵ ڕاگەیاندنی کۆماری تورکیا لە ساڵی ١٩٢٣، وەک دامەزراوەیەکی سەربازیی یەکگرتوو بە شێوازێکی مۆدێرن و نوێ ڕێکخرایەوە. لەو کاتەوە تا ئێستا، ئەم هێزە بە قۆناغی جیاوازدا تێپەڕیوە و پرۆسەی مۆدێرنیزاسیۆن و گەشەپێدانی بەردەوامی بەخۆوە بینیوە، تا گەیشتووەتە شێوازە مۆدێرنەکەی ئەمڕۆی کە لەسەر بنەمای ستانداردە سەربازییە سەردەمەکان بنیات نراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |last=Chi Man |first=Kwong |title=Pax Britannica to World War, 1878–1919 |date=2022-02-10 |work=Hongkongers in the British Armed Forces, 1860-1997 |pages=31–55 |url=https://doi.org/10.1093/oso/9780192845740.003.0003 |access-date=2026-05-06 |publisher=Oxford University PressOxford |isbn=0-19-284574-8}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>rrpbfrx9h03fd91r46vx0if7wxbikg5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581505</id>
      <parentid>1581504</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T04:06:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SanoKurdishS</username>
        <id>76149</id>
      </contributor>
      <comment>زیادکردن/چاککردنی سەرچاوە(کان)</comment>
      <origin>1581505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4349" sha1="7xfo1ktno1pwpnyng4pfncdw4he4uuc" xml:space="preserve">'''هێزە چەکدارەکانی تورکیا''' (بە تورکی: ''Türk Silahlı Kuvvetleri)'' هێزی سەربازیی فەرمیی کۆماری تورکیان، کە بەرپرسن لە پاراستنی سەروەریی خاک، ئاسمانی و ئاوی وڵاتەکە. ئەم هێزە لە سێ بەشی سەرەکی پێکهاتووە: هێزی وشکانی، هێزی دەریایی، و هێزی ئاسمانی. لە دوای ئەندامبوونی تورکیا لە هاوپەیمانی باکووری ئەتڵەسی (ناتۆ) لە ساڵی ١٩٥٢، هێزە چەکدارەکانی تورکیا ڕۆڵێکی گرنگ و ستراتیژییان لە هاوسەنگیی هێز لە ناوچەکەدا گێڕاوە. ئەم دامەزراوە سەربازییە، وێڕای دابینکردنی بەرگریی نیشتمانی، لە چوارچێوەی ئەرکە نێودەوڵەتییەکان و بەشدارییەکان لە ئۆپەراسیۆنەکانی ناتۆدا، وەک یەکێک لە گەورەترین و چالاکترین سوپاکانی هاوپەیمانێتییەکە ناسراوە.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ochoa Díaz |first=Siria Yolani |date=2025-05-12 |title=Certificación institucional en los procesos educativos del Colegio de Defensa Nacional (CDN) y la Escuela de Comando y Estado Mayor (ECEM) de las fuerzas armadas de la república de Honduras |url=https://doi.org/10.56712/latam.v6i2.3898 |journal=LATAM Revista Latinoamericana de Ciencias Sociales y Humanidades |volume=6 |issue=2 |doi=10.56712/latam.v6i2.3898 |issn=2789-3855}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Seal of the Turkish Armed Forces.png|alt=لۆگۆی فەرمیی هێزە چەکدارەکانی تورکیا.|وێنۆک|لۆگۆی فەرمیی هێزە چەکدارەکانی تورکیا.]]

= پێکهاتەی هێزە چەکدارەکان =
هێزە چەکدارەکانی تورکیا لە سێ لق پێکهاتوون: هێزی وشکانی، دەریایی و ئاسمانی، کە ئەرکی سەرەکییان پاراستنی سنوورە زەمینی، ئاویی و ئاسمانییەکانی وڵاتە. ئەم هێزانە لە چوارچێوەی وەزارەتی بەرگریی نیشتمانیی تورکیادا ڕێکخراون و بەگشتی لە ڕووی پلاندانانی ئیداری و سەربازییەوە لەلایەن سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتییەوە سەرپەرشتی دەکرێن، ئەمەش سیستەمێکی یەکگرتووی سەربازی بۆ بەرگریی نیشتمانی پێکدەهێنێت.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Golan |first=Oren |last2=Ben-Ari |first2=Eyal |date=2016-10-06 |title=Armed Forces, Cyberspace, and Global Images |url=https://doi.org/10.1177/0095327x16670694 |journal=Armed Forces &amp;amp; Society |volume=44 |issue=2 |pages=280–300 |doi=10.1177/0095327x16670694 |issn=0095-327X}}&lt;/ref&gt;

= مێژووی دامەزراندن =
مێژووی دامەزراندنی هێزە چەکدارەکانی تورکیا بە شێوەیەکی فەرمی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی شەڕی سەربەخۆیی تورکیا (١٩١٩-١٩٢٣) کە بە سەرکردایەتی مستەفا کەمال ئەتاتورک بەڕێوەچوو. ئەم هێزە لە پاشماوەی یەکە سەربازییەکانی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانییەوە سەریهەڵدا و لەگەڵ ڕاگەیاندنی کۆماری تورکیا لە ساڵی ١٩٢٣، وەک دامەزراوەیەکی سەربازیی یەکگرتوو بە شێوازێکی مۆدێرن و نوێ ڕێکخرایەوە. لەو کاتەوە تا ئێستا، ئەم هێزە بە قۆناغی جیاوازدا تێپەڕیوە و پرۆسەی مۆدێرنیزاسیۆن و گەشەپێدانی بەردەوامی بەخۆوە بینیوە، تا گەیشتووەتە شێوازە مۆدێرنەکەی ئەمڕۆی کە لەسەر بنەمای ستانداردە سەربازییە سەردەمەکان بنیات نراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |last=Chi Man |first=Kwong |title=Pax Britannica to World War, 1878–1919 |date=2022-02-10 |work=Hongkongers in the British Armed Forces, 1860-1997 |pages=31–55 |url=https://doi.org/10.1093/oso/9780192845740.003.0003 |access-date=2026-05-06 |publisher=Oxford University PressOxford |isbn=0-19-284574-8}}&lt;/ref&gt;

= سەرچاوە =</text>
      <sha1>7xfo1ktno1pwpnyng4pfncdw4he4uuc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581546</id>
      <parentid>1581505</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T07:29:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>تاگی سڕینەوەی خێرا</comment>
      <origin>1581546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4410" sha1="ilfvjgzz49wccpi7imu2z5q6zjfvjz7" xml:space="preserve">{{سخ-و١٠|ھێزە چەکدارەکانی تورکیا}}
'''هێزە چەکدارەکانی تورکیا''' (بە تورکی: ''Türk Silahlı Kuvvetleri)'' هێزی سەربازیی فەرمیی کۆماری تورکیان، کە بەرپرسن لە پاراستنی سەروەریی خاک، ئاسمانی و ئاوی وڵاتەکە. ئەم هێزە لە سێ بەشی سەرەکی پێکهاتووە: هێزی وشکانی، هێزی دەریایی، و هێزی ئاسمانی. لە دوای ئەندامبوونی تورکیا لە هاوپەیمانی باکووری ئەتڵەسی (ناتۆ) لە ساڵی ١٩٥٢، هێزە چەکدارەکانی تورکیا ڕۆڵێکی گرنگ و ستراتیژییان لە هاوسەنگیی هێز لە ناوچەکەدا گێڕاوە. ئەم دامەزراوە سەربازییە، وێڕای دابینکردنی بەرگریی نیشتمانی، لە چوارچێوەی ئەرکە نێودەوڵەتییەکان و بەشدارییەکان لە ئۆپەراسیۆنەکانی ناتۆدا، وەک یەکێک لە گەورەترین و چالاکترین سوپاکانی هاوپەیمانێتییەکە ناسراوە.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ochoa Díaz |first=Siria Yolani |date=2025-05-12 |title=Certificación institucional en los procesos educativos del Colegio de Defensa Nacional (CDN) y la Escuela de Comando y Estado Mayor (ECEM) de las fuerzas armadas de la república de Honduras |url=https://doi.org/10.56712/latam.v6i2.3898 |journal=LATAM Revista Latinoamericana de Ciencias Sociales y Humanidades |volume=6 |issue=2 |doi=10.56712/latam.v6i2.3898 |issn=2789-3855}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Seal of the Turkish Armed Forces.png|alt=لۆگۆی فەرمیی هێزە چەکدارەکانی تورکیا.|وێنۆک|لۆگۆی فەرمیی هێزە چەکدارەکانی تورکیا.]]

= پێکهاتەی هێزە چەکدارەکان =
هێزە چەکدارەکانی تورکیا لە سێ لق پێکهاتوون: هێزی وشکانی، دەریایی و ئاسمانی، کە ئەرکی سەرەکییان پاراستنی سنوورە زەمینی، ئاویی و ئاسمانییەکانی وڵاتە. ئەم هێزانە لە چوارچێوەی وەزارەتی بەرگریی نیشتمانیی تورکیادا ڕێکخراون و بەگشتی لە ڕووی پلاندانانی ئیداری و سەربازییەوە لەلایەن سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتییەوە سەرپەرشتی دەکرێن، ئەمەش سیستەمێکی یەکگرتووی سەربازی بۆ بەرگریی نیشتمانی پێکدەهێنێت.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Golan |first=Oren |last2=Ben-Ari |first2=Eyal |date=2016-10-06 |title=Armed Forces, Cyberspace, and Global Images |url=https://doi.org/10.1177/0095327x16670694 |journal=Armed Forces &amp;amp; Society |volume=44 |issue=2 |pages=280–300 |doi=10.1177/0095327x16670694 |issn=0095-327X}}&lt;/ref&gt;

= مێژووی دامەزراندن =
مێژووی دامەزراندنی هێزە چەکدارەکانی تورکیا بە شێوەیەکی فەرمی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی شەڕی سەربەخۆیی تورکیا (١٩١٩-١٩٢٣) کە بە سەرکردایەتی مستەفا کەمال ئەتاتورک بەڕێوەچوو. ئەم هێزە لە پاشماوەی یەکە سەربازییەکانی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانییەوە سەریهەڵدا و لەگەڵ ڕاگەیاندنی کۆماری تورکیا لە ساڵی ١٩٢٣، وەک دامەزراوەیەکی سەربازیی یەکگرتوو بە شێوازێکی مۆدێرن و نوێ ڕێکخرایەوە. لەو کاتەوە تا ئێستا، ئەم هێزە بە قۆناغی جیاوازدا تێپەڕیوە و پرۆسەی مۆدێرنیزاسیۆن و گەشەپێدانی بەردەوامی بەخۆوە بینیوە، تا گەیشتووەتە شێوازە مۆدێرنەکەی ئەمڕۆی کە لەسەر بنەمای ستانداردە سەربازییە سەردەمەکان بنیات نراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |last=Chi Man |first=Kwong |title=Pax Britannica to World War, 1878–1919 |date=2022-02-10 |work=Hongkongers in the British Armed Forces, 1860-1997 |pages=31–55 |url=https://doi.org/10.1093/oso/9780192845740.003.0003 |access-date=2026-05-06 |publisher=Oxford University PressOxford |isbn=0-19-284574-8}}&lt;/ref&gt;

= سەرچاوە =</text>
      <sha1>ilfvjgzz49wccpi7imu2z5q6zjfvjz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆل:مێژووی قەوقاز لە ژێر دەسەڵاتی یەکێتی سۆڤیەت</title>
    <ns>14</ns>
    <id>295481</id>
    <revision>
      <id>1581551</id>
      <timestamp>2026-05-06T07:59:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>-Haryad پەڕەی [[پۆل:مێژووی قەوقاز لە ژێر دەسەڵاتی یەکێتی سۆڤیەت]]ی گواستەوە بۆ [[پۆل:مێژووی قەوقاز لەژێر دەسەڵاتی یەکێتیی سۆڤیەت]]: چاککردن</comment>
      <origin>1581551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="120" sha1="nzamepudxub7l9caj68r0j23qf01bkg" xml:space="preserve">{{ڕەوانەکەری پۆل|پۆل:مێژووی قەوقاز لەژێر دەسەڵاتی یەکێتیی سۆڤیەت}}</text>
      <sha1>nzamepudxub7l9caj68r0j23qf01bkg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:کۆمەڵەی کۆمۆنیست</title>
    <ns>1</ns>
    <id>295482</id>
    <revision>
      <id>1581555</id>
      <timestamp>2026-05-06T08:07:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1406" sha1="41zdno8ll7sypzv6qy6yiwxvtdlsmmb" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کۆمەڵەی کۆمۆنیست]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1581554 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20121025121121/http://www.trend.infopartisan.net/trd0805/t170805.html بۆ http://www.trend.infopartisan.net/trd0805/t170805.html زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٠٨:٠٧، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>41zdno8ll7sypzv6qy6yiwxvtdlsmmb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:کۆمەڵەی یاریزانانی بەیسبۆڵی خولی گەورە</title>
    <ns>1</ns>
    <id>295483</id>
    <revision>
      <id>1581557</id>
      <timestamp>2026-05-06T08:08:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1552" sha1="nrgaxmzuq3ujdrlqf9ppcmfix4haumq" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[کۆمەڵەی یاریزانانی بەیسبۆڵی خولی گەورە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1581556 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20221125064622/https://www.mlbplayers.com/faq بۆ https://www.mlbplayers.com/faq زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20221125064622/https://www.mlbplayers.com/faq بۆ https://www.mlbplayers.com/faq زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٠٨:٠٨، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>nrgaxmzuq3ujdrlqf9ppcmfix4haumq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی ھەولێر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295484</id>
    <revision>
      <id>1581559</id>
      <timestamp>2026-05-06T08:59:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>محمد عزيز الكردي</username>
        <id>49631</id>
      </contributor>
      <comment>زیادکردنی پەرە</comment>
      <origin>1581559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6309" sha1="81ftyga94w7u5oprdgw3jn281q9p56w" xml:space="preserve">'''بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی هەولێر''' ([[زمانی ئینگلیزی|بەئینگلیزی]]: Erbil Asayish Directorate) دەزگایێکی نیشتیمانی فەرمیە سەر بە [[ئەنجومەنی ئاسایشی ھەرێمی کوردستان|ئەنجومەنی ئاسایشی هەرێمی کوردستانە]]، لەساڵی [[١٩٩٢]] پاش [[ڕاپەڕینی ١٩٩١|ڕاپەڕینە گەورەکەی گەلی کوردستان]] و پێکهێنانی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکومەتی هەرێمی کوردستان]] لە عێراق دامەزراوە، بەرپرسیاریەتی و ئەرکی پاراستنی سەقامگیری و ئاسایشی نەتەوەیی و دەستەبەرکردنی ئارامی بۆ هاوڵاتیان و نیشتەجێبووانی پایتەختی هەرێمی کوردستان [[ھەولێر|هەولێر]] لە ئەستۆ دەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=راگەیەنراوێک لە بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی هەولێر. |ناونیشان=https://www.erbil.gov.krd/app/ku/node/2211 |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-06 |وێبگە=www.erbil.gov.krd |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=کوردستان 24 |first=Kurdistan24- |ڕێکەوت=2023-09-04 |سەردێڕ=‎ بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی هەولێر داواكارییه‌ك ئاراسته‌ی هاووڵاتییان ده‌كات |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/242622/slug |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-06 |وێبگە=‎ بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی هەولێر داواكارییه‌ك ئاراسته‌ی هاووڵاتییان ده‌كات}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=راگەیێنراوێک لە ئاسایشی هەولێرەوە |ناونیشان=https://gov.krd/news-and-announcements/posts/2019/july/%D8%B1%D8%A7%DA%AF%DB%95%DB%8C%DB%8E%D9%86%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%8E%DA%A9-%D9%84%DB%95-%D8%A6%D8%A7%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DB%8C-%D9%87%DB%95%D9%88%D9%84%DB%8E%D8%B1%DB%95%D9%88%DB%95/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-06 |وێبگە=حکومەتی هەرێمی كوردستان |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

{{Infobox government agency|agency_name=بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی هەولێر|nativename=|nativename_a=|logo=|logo_width=|logo_caption=|seal=Erbil Asaish.jpg|seal_width=200 px|seal_caption=|formed=١٩٩٢|preceding1=|preceding2=|dissolved=|superseding=|jurisdiction=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]|headquarters=[[ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] {{ئاڵای کوردستان}}|employees=|budget=|minister1_name=|minister1_pfo=|minister2_name=|minister2_pfo=|chief1_name=[[بارزان قەساب]]|chief1_position=|chief2_name=|chief2_position=|parent_agency=پاراستن و زانیاری (پێشتر)|child1_agency=|child2_agency=|website=https://www.asayshi-hawler.com|footnotes=}}

بارزان قەساب بەڕێوەبەری فەرمی بەڕێوەبەرایەتیەکەیە لە [[ھەولێر|هەولێر]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=کوردستان 24 |first=Kurdistan24- |ڕێکەوت=2023-08-11 |سەردێڕ=بارزان قەساب: بە سەرپەرشتی راستەوخۆی سەرۆک بارزانی گوێڕ و مەخموور رزگارکرا |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/241330/slug |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-06 |وێبگە=بارزان قەساب: بە سەرپەرشتی راستەوخۆی سەرۆک بارزانی گوێڕ و مەخموور رزگارکرا}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=راگەیەندراوێک لە بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ھەولێرەوە |ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ks/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D9%87-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84/%D8%B1%D8%A7%DA%AF%DB%95%DB%8C%DB%95%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%8E%DA%A9-%D9%84%DB%95-%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95%D8%A8%DB%95%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DB%8C-%DA%BE%DB%95%D9%88%D9%84%DB%8E%D8%B1%DB%95%D9%88%DB%95-/1435570 |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-06 |وێبگە=Anadolu |زمان=tr}}&lt;/ref&gt;

== ئەرکە سەرەکیەکان ==

* پاراستنی ئاسایشی گشتی و چاودێریکردن و پوچەڵکردنەوەی هەر هەوڵێک کە بیەوێت ئارامی شاری هەولێر تێکبدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=کوردستان 24 |first=Kurdistan24- |ڕێکەوت=2024-08-16 |سەردێڕ=ئاسایشی هەولێر لەبارەی بەخشینەوەی چەک لە بانگەشەی هەڵبژاردن ڕوونکردنەوەیەکی بڵاوکردەوە |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/263869/slug |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-06 |وێبگە=ئاسایشی هەولێر لەبارەی بەخشینەوەی چەک لە بانگەشەی هەڵبژاردن ڕوونکردنەوەیەکی بڵاوکردەوە}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2020-09-26 |سەردێڕ=ئاسایشی هەولێر ده‌ستگیرکردنی بکوژی گه‌نجێکی راگه‌یاند |ناونیشان=https://kurdistantv.net/ku/news/102843 |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-06 |وێبگە=کوردستان تیڤی (kurdistantv.net) |زمان=ku}}&lt;/ref&gt;
* بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر.
* بەرەنگاربوونەوەی تاوانی ئەلیکترۆنی.

== بەستەرە پەیوەستەکان ==

* [https://gov.krd/ سایتی فەرمی حکومەتی هەرێمی کوردستان]
* [https://www.asayshi-hawler.com/ سایتی فەرمی بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی هەولێر]
* [[ئەنجومەنی ئاسایشی ھەرێمی کوردستان|ئەنجومەنی ئاسایشی هەرێمی کوردستان]]

== سەرچاوەکان ==


{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|عێراق|کوردستان}}
[[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان]]
[[پۆل:ڕێکخراوە ھەواڵگرییەکانی عێراق]]
[[پۆل:سیاسەتی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:ھێزەکانی ڕێکخستنی عێراقی]]</text>
      <sha1>81ftyga94w7u5oprdgw3jn281q9p56w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی بیلاڕووس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295485</id>
    <revision>
      <id>1581566</id>
      <timestamp>2026-05-06T09:11:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1350867765|Economy of Belarus]]»</comment>
      <origin>1581566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2052" sha1="h0lkumfyf88d24llqsgmvf1e42gadw0" xml:space="preserve">[[بیلاڕووس|Belarus]] has an upper-middle income [[ئابووری تێکەڵ|mixed economy]]. As a [[دەوڵەتانی دوای سۆڤیەت|post-Soviet]] transition economy, the nation rejected most privatisation efforts in favour of retaining centralised political and economic controls by the state.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Viachaslau Yarashevich |year=2014 |title=Political Economy of Modern Belarus: Going Against Mainstream? |journal=Europe-Asia Studies |volume=66 |issue=10 |pages=1703–1734 |doi=10.1080/09668136.2014.967571 |s2cid=153993706}}&lt;/ref&gt; The highly centralized Belarusian economy emphasizes full employment and a dominant public sector. It has been described as a [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|welfare state]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=E.Sh. Veselova |year=2016 |title=The Market-Socialist Country |journal=Problems of Economic Transition |volume=58 |issue=6 |pages=546–555 |doi=10.1080/10611991.2016.1222209 |s2cid=157129993}}&lt;/ref&gt; practicing market socialism.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li |first=Yan |last2=Cheng |first2=Enfu |date=2020-12-01 |title=Market Socialism in Belarus: An Alternative to China's Socialist Market Economy |journal=World Review of Political Economy |volume=11 |issue=4 |pages=428–454 |doi=10.13169/worlrevipoliecon.11.4.0428 |issn=2042-8928 |s2cid=236786906 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template &quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B;''[[ویکیپیدیا:سەرچاوە پێویستە|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources in the body of the article. (January 2025)&quot;&gt;not verified in body&lt;/span&gt;]]''&amp;#x5D;&lt;/sup&gt; Belarus is the world's 74th-largest economy by GDP. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:CS1 Russian-language sources (ru)]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>h0lkumfyf88d24llqsgmvf1e42gadw0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581583</id>
      <parentid>1581566</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T09:31:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2110" sha1="9wquk3iobqji0en7o9csu9mscn0ven3" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

[[بیلاڕووس]] خاوەنی ئابوورییەکی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵ]]ی داھات مامناوەندی بەرزە. وەک ئابوورییەکی ڕاگوزەری [[دەوڵەتانی دوای سۆڤیەت|دوای سۆڤیەت]]، نەتەوەکە زۆربەی ھەوڵەکانی تایبەتمەندکردنی ڕەتکردەوە لە پێناو ھێشتنەوەی کۆنترۆڵە سیاسی و ئابوورییە ناوەندییەکان لەلایەن دەوڵەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Viachaslau Yarashevich |year=2014 |title=Political Economy of Modern Belarus: Going Against Mainstream? |journal=Europe-Asia Studies |volume=66 |issue=10 |pages=1703–1734 |doi=10.1080/09668136.2014.967571 |s2cid=153993706}}&lt;/ref&gt; ئابوورییە زۆر ناوەندییەکەی بیلاڕووس جەخت لەسەر دامەزراندنی تەواو و کەرتی گشتیی باڵادەست دەکاتەوە. وەک [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|دەوڵەتێکی خۆشبژیوی]] وەسف کراوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=E.Sh. Veselova |year=2016 |title=The Market-Socialist Country |journal=Problems of Economic Transition |volume=58 |issue=6 |pages=546–555 |doi=10.1080/10611991.2016.1222209 |s2cid=157129993}}&lt;/ref&gt; کە سۆسیالیزمی بازاڕ پەیڕەو دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li |first=Yan |last2=Cheng |first2=Enfu |date=2020-12-01 |title=Market Socialism in Belarus: An Alternative to China's Socialist Market Economy |journal=World Review of Political Economy |volume=11 |issue=4 |pages=428–454 |doi=10.13169/worlrevipoliecon.11.4.0428 |issn=2042-8928 |s2cid=236786906 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; بیلاڕووس ٧٤ەمین گەورەترین ئابووریی جیھانە بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (GDP).

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:CS1 Russian-language sources (ru)]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>9wquk3iobqji0en7o9csu9mscn0ven3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581584</id>
      <parentid>1581583</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T09:31:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Tessla پەڕەی [[ئابووریی بێلاڕووس]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووریی بیلاڕووس]]</comment>
      <origin>1581583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2110" sha1="9wquk3iobqji0en7o9csu9mscn0ven3" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

[[بیلاڕووس]] خاوەنی ئابوورییەکی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵ]]ی داھات مامناوەندی بەرزە. وەک ئابوورییەکی ڕاگوزەری [[دەوڵەتانی دوای سۆڤیەت|دوای سۆڤیەت]]، نەتەوەکە زۆربەی ھەوڵەکانی تایبەتمەندکردنی ڕەتکردەوە لە پێناو ھێشتنەوەی کۆنترۆڵە سیاسی و ئابوورییە ناوەندییەکان لەلایەن دەوڵەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Viachaslau Yarashevich |year=2014 |title=Political Economy of Modern Belarus: Going Against Mainstream? |journal=Europe-Asia Studies |volume=66 |issue=10 |pages=1703–1734 |doi=10.1080/09668136.2014.967571 |s2cid=153993706}}&lt;/ref&gt; ئابوورییە زۆر ناوەندییەکەی بیلاڕووس جەخت لەسەر دامەزراندنی تەواو و کەرتی گشتیی باڵادەست دەکاتەوە. وەک [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|دەوڵەتێکی خۆشبژیوی]] وەسف کراوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=E.Sh. Veselova |year=2016 |title=The Market-Socialist Country |journal=Problems of Economic Transition |volume=58 |issue=6 |pages=546–555 |doi=10.1080/10611991.2016.1222209 |s2cid=157129993}}&lt;/ref&gt; کە سۆسیالیزمی بازاڕ پەیڕەو دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li |first=Yan |last2=Cheng |first2=Enfu |date=2020-12-01 |title=Market Socialism in Belarus: An Alternative to China's Socialist Market Economy |journal=World Review of Political Economy |volume=11 |issue=4 |pages=428–454 |doi=10.13169/worlrevipoliecon.11.4.0428 |issn=2042-8928 |s2cid=236786906 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; بیلاڕووس ٧٤ەمین گەورەترین ئابووریی جیھانە بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (GDP).

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:CS1 Russian-language sources (ru)]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>9wquk3iobqji0en7o9csu9mscn0ven3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی ئەفریقا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295486</id>
    <revision>
      <id>1581567</id>
      <timestamp>2026-05-06T09:14:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/69769112|اقتصاد إفريقيا]]»</comment>
      <origin>1581567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1769" sha1="smsxezhh8j6kqkgnrjm6fc093c4qbcq" xml:space="preserve">'''اقتصاد [[ئەفریقا|إفريقيا]]''' يتكون من [[دانوستان (ئابوورناسی)|التجارة]] والصناعة [[وەرزێری|والزراعة]] والموارد البشرية. بحسب إحصاءات العام 2012؛ يسكن القارة الإفريقية حوالي 1.07 مليار نسمة  يعيشون في 54 دولة مختلفة. إفريقيا قارة غنية جداً [[سەرچاوە|بالموارد]] على عكس سكانها الذين يعتبرون من أكثر السكان فقراً بجانب [[کیشوەر|قارات العالم]] الأخرى. ويعزي النمو الأخير الذي شهدته عدد كبير من دول القارة بسبب النمو في المبيعات في السلع والخدمات والتصنيع. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 

سكان [[ئەفریقا|قارة إفريقيا]] هم الأكثر فقراً في [[جیھان|العالم]]، مقارنةً [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|بالناتج المحلي الإجمالي]] للفرد الواحد. ومع ذلك، حققت أجزاء من القارة مكاسب كبيرة خلال السنوات القليلة الماضية. ففي السنوات الأخيرة، أصبحت العديد من البلدان الإفريقية من أسرع الاقتصاديات نمواً في العالم. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]]
[[پۆل:ئابووری ئافریقا]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>smsxezhh8j6kqkgnrjm6fc093c4qbcq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581582</id>
      <parentid>1581567</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T09:30:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1968" sha1="7xf3fgyt7tyvrrg0a6fvof0jgxiy8mb" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ئابووریی ئەفریقا لە [[دانوستان (ئابوورناسی)|بازرگانی]]، پیشەسازی، [[وەرزێری|کشتوکاڵ]] و سەرچاوە مرۆیییەکان پێکدێت. بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٢؛ نزیکەی ١٫٠٧ ملیار کەس لە کیشوەری ئەفریقادا نیشتەجێن کە لە ٥٤ دەوڵەتی جیاوازدا دەژین. [[ئەفریقا]] کیشوەرێکی زۆر دەوڵەمەندە بە [[سەرچاوە|سەرچاوەکان]]، بە پێچەوانەی دانیشتووانەکەی کە بە یەکێک لە ھەژارترین دانیشتووانەکان لە پاڵ [[کیشوەر|کیشوەرەکانی تری جیھاندا]] دادەنرێن. گەشەی ئەم دوایییەی کە ژمارەیەکی زۆر لە وڵاتانی کیشوەرەکە بەخۆیانەوە بینیویانە، بۆ گەشەی فرۆشتنی کاڵا و خزمەتگوزارییەکان و بەرھەمھێنان دەگەڕێتەوە.

دانیشتووانی کیشوەری [[ئەفریقا]] ھەژارترینن لە [[جیھان|جیھاندا]]، لە بەراورد لەگەڵ [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] بۆ ھەر تاکێک. لەگەڵ ئەوەشدا، بەشەکانی کیشوەرەکە لە چەند ساڵی ڕابردوودا دەستکەوتی گەورەیان بەدەستھێناوە. لە ساڵانی ڕابردوودا، زۆرێک لە وڵاتانی ئەفریقا بوونەتە یەکێک لە خێراترین ئابوورییە گەشەسەندووەکانی جیھان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]]
[[پۆل:ئابووری ئافریقا]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>7xf3fgyt7tyvrrg0a6fvof0jgxiy8mb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی ئەریزۆنا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295487</id>
    <revision>
      <id>1581568</id>
      <timestamp>2026-05-06T09:15:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1347029537|Economy of Arizona]]»</comment>
      <origin>1581568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="838" sha1="izo3w02c2srsg0gq5h5yqmb45b33drn" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Barringer_Crater_aerial_photo_by_USGS.jpg|وێنۆک|Arizona's Meteor Crater is a tourist attraction.]]
The '''Economy of Arizona''' had a total gross state product $508{{بۆشایییەکان}}billion in 2023.&lt;ref name=&quot;GDPByState&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bea.gov/data/gdp/gdp-state |ڕێکەوتی سەردان=20 May 2024 |وێبگە=GDP by State &amp;#124; U.S. Bureau of Economic Analysis (BEA)}}&lt;/ref&gt; The composition of the state's economy is moderately diverse; although health care, transportation and the government remain the largest sectors. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>izo3w02c2srsg0gq5h5yqmb45b33drn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581581</id>
      <parentid>1581568</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T09:29:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="949" sha1="hyec8q0k7efkoya1z61r5v3s69wnrm6" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

[[پەڕگە:Barringer_Crater_aerial_photo_by_USGS.jpg|وێنۆک|چاڵی نەیزەکی ئەریزۆنا شوێنێکی گەشتیارییە.]]
ئابووریی ئەریزۆنا کۆی تێکڕای بەرھەمی ویلایەتی ٥٠٨ ملیار دۆلار بوو لە ساڵی ٢٠٢٣دا.&lt;ref name=&quot;GDPByState&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bea.gov/data/gdp/gdp-state |ڕێکەوتی سەردان=20 May 2024 |وێبگە=GDP by State &amp;#124; U.S. Bureau of Economic Analysis (BEA)}}&lt;/ref&gt; پێکھاتەی ئابووریی ویلایەتەکە تا ڕادەیەک جۆراوجۆرە؛ ئەگەرچی چاودێریی تەندروستی، گواستنەوە و حکوومەت وەک گەورەترین کەرتەکان دەمێننەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>hyec8q0k7efkoya1z61r5v3s69wnrm6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی فلۆریدا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295488</id>
    <revision>
      <id>1581569</id>
      <timestamp>2026-05-06T09:15:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1350104399|Economy of Florida]]»</comment>
      <origin>1581569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3018" sha1="lguxvci6jhp2gdtd092b58hwpunwdzd" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Florida_counties_by_GDP_2021.png|وێنۆک|Counties in Florida by GDP in 2021 (chained 2012 US$)]]
The '''economy of the state of Florida''' is the fourth-largest in the United States, with a $1.726{{بۆشایییەکان}}trillion gross state product (GSP) as of 2024.&lt;ref name=&quot;GDPByState&quot; /&gt; If [[فلۆریدا|Florida]] were a sovereign nation (2024), it would rank as the [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|world's 15th-largest economy]] by nominal GDP according to the [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|International Monetary Fund]], ahead of [[ئیسپانیا|Spain]] and behind [[کۆریای باشوور|South Korea]].&lt;ref name=&quot;GDPByState&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bea.gov/data/gdp/gdp-state |ڕێکەوتی سەردان=March 26, 2021 |وێبگە=GDP by State &amp;#124; U.S. Bureau of Economic Analysis (BEA)}}https://www.bea.gov/sites/default/files/2022-12/lagdp1222.pdf Bureau of Economic Analysis – Full release and tables – Gross Domestic Product by State, 3rd Quarter 2022. Retrieved July 4, 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GDP IMF&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=October 2021 |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2021/October/weo-report?c=512,914,612,171,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&amp;s=NGDPD,&amp;sy=2021&amp;ey=2021&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |ڕێکەوتی سەردان=January 10, 2022 |وێبگە=IMF.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=US&amp;most_recent_value_desc=true |ڕێکەوتی سەردان=July 28, 2021 |وێبگە=The World Bank}}&lt;/ref&gt; Agriculture, tourism, industry, construction, international banking, biomedical and life sciences, healthcare research, simulation training, aerospace and defense, and commercial space travel contribute to the state's economy. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>lguxvci6jhp2gdtd092b58hwpunwdzd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581580</id>
      <parentid>1581569</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T09:26:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3463" sha1="ms1ea5bxm8b95c1tmatvzvlx54yxldd" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Florida_counties_by_GDP_2021.png|وێنۆک|شارستانەکانی فلۆریدا بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی لە ساڵی ٢٠٢١ (بەستراوە بە دۆلاری ئەمریکیی ٢٠١٢)]]
ئابووریی ویلایەتی فلۆریدا چوارەم گەورەترین ئابوورییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا، لەگەڵ تێکڕای بەرھەمی ویلایەتی (GSP) ١٫٧٢٦ تریلیۆن دۆلار تا ساڵی ٢٠٢٤.&lt;ref name=&quot;GDPByState&quot;/&gt; ئەگەر [[فلۆریدا]] نەتەوەیەکی سەروەر بووایە (٢٠٢٤)، وەک [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|١٥ەمین گەورەترین ئابووریی جیھان]] بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی ناوەکی بەپێی [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|سندووقی دراوی نێونەتەوەیی]] ڕیزبەندی دەکرا، لە پێش [[ئیسپانیا]] و لە دوای [[کۆریای باشوور]].&lt;ref name=&quot;GDPByState&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bea.gov/data/gdp/gdp-state |ڕێکەوتی سەردان=March 26, 2021 |وێبگە=GDP by State &amp;#124; U.S. Bureau of Economic Analysis (BEA)}}https://www.bea.gov/sites/default/files/2022-12/lagdp1222.pdf Bureau of Economic Analysis – Full release and tables – Gross Domestic Product by State, 3rd Quarter 2022. Retrieved July 4, 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GDP IMF&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=October 2021 |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2021/October/weo-report?c=512,914,612,171,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&amp;s=NGDPD,&amp;sy=2021&amp;ey=2021&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |ڕێکەوتی سەردان=January 10, 2022 |وێبگە=IMF.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=US&amp;most_recent_value_desc=true |ڕێکەوتی سەردان=July 28, 2021 |وێبگە=The World Bank}}&lt;/ref&gt; کشتوکاڵ، گەشتیاری، پیشەسازی، بیناسازی، بانکی نێونەتەوەیی، زانستە بایۆپزیشکی و ژیانییەکان، توێژینەوەی چاودێریی تەندروستی، ڕاھێنانی ھاوشێوەسازی، فڕۆکەوانی و بۆشایی و بەرگری، و گەشتی بۆشاییی بازرگانی بەشداری لە ئابووریی ویلایەتەکەدا دەکەن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>ms1ea5bxm8b95c1tmatvzvlx54yxldd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی کینیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295489</id>
    <revision>
      <id>1581570</id>
      <timestamp>2026-05-06T09:16:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1352291918|Economy of Kenya]]»</comment>
      <origin>1581570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1585" sha1="gfwc7orkkv7tjsta9tndfxi8ggyqov7" xml:space="preserve">[[کینیا|Kenya]] has a [[وڵاتی پەرەئەستێن|developing]] market-based economy with a few state enterprises. Kenya has an emerging market and is an averagely industrialised nation ahead of its [[کۆمەڵگای ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا|East African]] peers. Currently a lower middle income nation, Kenya plans to be a newly industrialised nation by 2030. The major industries driving the Kenyan economy include financial services, agriculture, real estate, manufacturing, logistics, tourism, retail and energy. As of 2020, [[کینیا|Kenya]] had the third largest economy in Sub-Saharan Africa, behind [[ئابووریی نێجیریا|Nigeria]] and South Africa. Regionally, Kenya has had a stronger and more stable economy compared to its neighbouring countries within East Africa.&lt;ref name=&quot;World Bank Open Data&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.worldbank.org/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230526025607/https://data.worldbank.org/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=26 May 2023 |ڕێکەوتی سەردان=2024-04-19 |وێبگە=World Bank Open Data}}&lt;/ref&gt; By 2023, the country had become Africa's largest start-up hub by both funds invested and number of projects. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>gfwc7orkkv7tjsta9tndfxi8ggyqov7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581579</id>
      <parentid>1581570</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T09:25:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2225" sha1="lcg1muhttidjeka8trmxn5txos9qe9z" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

[[کینیا]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]] لەگەڵ چەند کۆمپانیایەکی دەوڵەتی. کینیا خاوەنی بازاڕێکی پەرەئەستێنە و نەتەوەیەکی پیشەسازیی مامناوەندە کە لە پێش ھاوتاکانی خۆیەتی لە [[کۆمەڵگای ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا|ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا]]. لە ئێستادا نەتەوەیەکی خاوەن داھاتی مامناوەندی نزمە، کینیا پلانی ھەیە تا ساڵی ٢٠٣٠ ببێتە نەتەوەیەکی تازە پیشەسازیبوو. پیشەسازییە سەرەکییەکان کە ئابووریی کینیا بەڕێوە دەبەن بریتین لە خزمەتگوزارییە دارایییەکان، کشتوکاڵ، خانووبەرە، بەرھەمھێنان، لۆجستی، گەشتیاری، تاکفرۆشی و وزە. تا ساڵی ٢٠٢٠، [[کینیا]] سێیەم گەورەترین ئابووریی لە ئەفریقای ژێر بیابان ھەبوو، لە دوای [[ئابووریی نێجیریا|نێجیریا]] و ئەفریقای باشوور دێت. لەسەر ئاستی ناوچەیی، کینیا خاوەنی ئابوورییەکی بەھێزتر و سەقامگیرتر بووە لە بەراورد لەگەڵ وڵاتانی دراوسێی لە ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا.&lt;ref name=&quot;World Bank Open Data&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.worldbank.org/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230526025607/https://data.worldbank.org/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=26 May 2023 |ڕێکەوتی سەردان=2024-04-19 |وێبگە=World Bank Open Data}}&lt;/ref&gt; تا ساڵی ٢٠٢٣، وڵاتەکە ببووە گەورەترین چەقی پڕۆژە نوێیەکان (ستارت ئەپ) لە ئەفریقا، ھەم لە ڕووی پارەی وەبەرھێنراو و ھەم لە ڕووی ژمارەی پڕۆژەکانەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>lcg1muhttidjeka8trmxn5txos9qe9z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی سڕبیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295490</id>
    <revision>
      <id>1581571</id>
      <timestamp>2026-05-06T09:17:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1351830792|Economy of Serbia]]»</comment>
      <origin>1581571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1632" sha1="sykj6ua141nfntmpan27yfsij1s4c2g" xml:space="preserve">The economy of [[سڕبیا|Serbia]] is a [[وڵاتی پەرەئەستێن|developing]] [[ئابووری تێکەڵ|mixed economy]].&lt;ref name=&quot;IMFWEO&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/April/weo-report?c=942,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2022&amp;ey=2029&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1}}&lt;/ref&gt; Serbia has a significant manufacturing base, focused mainly on machinery, automobiles, energy, and mining.&lt;ref name=&quot;wf&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/serbia/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210111023244/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/serbia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=11 January 2021 |ڕێکەوتی سەردان=2019-04-02 |وێبگە=[[The World Factbook]]}}&lt;/ref&gt; The Serbian economy's core exports include base metals, furniture, chemicals, tires, and pharmaceuticals. Highly dependent on international trade in Europe, key trading partners include the [[یەکێتیی ئەورووپا|EU]], its neighbors, as well as [[چین|China]], [[تورکیا|Turkey]] and [[ڕووسیا|Russia]]. The capital city and financial centre is [[بێلگراد|Belgrade]], with Novi Sad and Niš being important economic hubs. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕەوشی ناونیشان]]</text>
      <sha1>sykj6ua141nfntmpan27yfsij1s4c2g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581578</id>
      <parentid>1581571</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T09:23:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1900" sha1="m5opzi1g4351bx3tsfh0fiinntvub6b" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ئابووریی [[سڕبیا]] ئابوورییەکی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵی]] [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]].&lt;ref name=&quot;IMFWEO&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/April/weo-report?c=942,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2022&amp;ey=2029&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1}}&lt;/ref&gt; سڕبیا خاوەنی بنکەیەکی بەرھەمھێنانی بەرچاوە، کە بە شێوەیەکی سەرەکی جەخت لەسەر ئامێر، ئۆتۆمبێل، وزە، و کانزاکاری دەکاتەوە.&lt;ref name=&quot;wf&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/serbia/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210111023244/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/serbia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=11 January 2021 |ڕێکەوتی سەردان=2019-04-02 |وێبگە=[[The World Factbook]]}}&lt;/ref&gt; ھەناردە سەرەکییەکانی ئابووریی سڕبیا بریتین لە کانزا بنەڕەتییەکان، کەلوپەلی ناوماڵ، ماددە کیمیایییەکان، تایە، و دەرمان. بە توندی بەستراوەتەوە بە بازرگانیی نێونەتەوەیی لە ئەورووپادا، ھاوبەشە بازرگانییە سەرەکییەکان بریتین لە [[یەکێتیی ئەورووپا]]، دراوسێکانی، ھەروەھا [[چین]]، [[تورکیا]] و [[ڕووسیا]]. پایتەخت و ناوەندی دارایی وڵاتەکە [[بێلگراد]]ە، و نۆڤی ساد و نیش تێیدا ناوەندی ئابووریی گرنگن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕەوشی ناونیشان]]</text>
      <sha1>m5opzi1g4351bx3tsfh0fiinntvub6b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی لیختنشتاین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295491</id>
    <revision>
      <id>1581572</id>
      <timestamp>2026-05-06T09:17:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1349734305|Economy of Liechtenstein]]»</comment>
      <origin>1581572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1066" sha1="co81i2ws4w7myei0myt2w1f1dm54tcf" xml:space="preserve">The '''economy of [[لیختنشتاین|Liechtenstein]]''' is based on industry, with a small but significant agricultural sector, and services (especially general services, including tourism and information technology). The country participates in a customs union with [[سویسڕا|Switzerland]] and uses the [[فڕانکی سویسری|Swiss franc]] as its national currency. It imports more than 85% of its energy requirements. Liechtenstein has been a member of the European Free Trade Association (EFTA) since 1991 (previously its interests had been represented by Switzerland). It also has been a member of the [[ناوچەی ئابووری ئەورووپی|European Economic Area]] (EEA) since May 1995 and participates in the [[ڕێککەوتننامەی شنگن|Schengen Agreement]] for passport-free intra-European travel. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>co81i2ws4w7myei0myt2w1f1dm54tcf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581577</id>
      <parentid>1581572</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T09:22:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1455" sha1="nil1k8h0ly7zr8p0w1201tvhfsjq03o" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
ئابووریی [[لیختنشتاین]] لەسەر پیشەسازی دامەزراوە، لەگەڵ کەرتێکی کشتوکاڵیی بچووک بەڵام گرنگ، و خزمەتگوزارییەکان (بەتایبەتی خزمەتگوزارییە گشتییەکان، لەوانەش گەشتیاری و تەکنەلۆژیای زانیاری). وڵاتەکە بەشدارە لە یەکێتییەکی گومرگی لەگەڵ [[سویسڕا]] و [[فڕانکی سویسری]] وەک دراوی نەتەوەیی خۆی بەکاردەھێنێت. زیاتر لە ٨٥٪ی پێداویستییەکانی وزەی خۆی ھاوردە دەکات. لیختنشتاین لە ساڵی ١٩٩١ەوە ئەندامی کۆمەڵەی بازرگانیی ئازادی ئەورووپایە (ئێفتا) (پێشتر بەرژەوەندییەکانی لەلایەن سویسڕاوە نوێنەرایەتی دەکران). ھەروەھا لە ئایاری ١٩٩٥ەوە ئەندامی [[ناوچەی ئابووری ئەورووپی|ناوچەی ئابووریی ئەورووپی]] (ئی ئی ئەی) بووە و بەشدارە لە [[ڕێککەوتننامەی شنگن|ڕێککەوتننامەی شینگن]] بۆ گەشتکردنی ناوخۆیی ئەورووپا بەبێ پاسپۆرت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>nil1k8h0ly7zr8p0w1201tvhfsjq03o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی مەغریب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295492</id>
    <revision>
      <id>1581573</id>
      <timestamp>2026-05-06T09:18:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/74315614|اقتصاد المغرب]]»</comment>
      <origin>1581573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1439" sha1="58zra5x9g68asrxwoj6yjebtz7y4qmj" xml:space="preserve">'''اقتصاد المغرب''' هو مجموع السياسات والعوامل الداخلية والخارجية، الظرفية والهيكلية التي تحدد الواقع الاقتصادي [[مەغریب|للمغرب]] في الوقت المعاصر. ويعتبر [[مەغریب|المغرب]] [[وڵاتی پەرەئەستێن|بلداً نامياً]] ذو اقتصاد يميل نحو اقتصاد السوق مع حضور قوي للسلطات العمومية في الإستثمار وتوجيه السياسات الإقتصادية. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 

اقتصاد المغرب هو الخامس في [[ئەفریقا|أفريقيا]] بعد [[میسر|مصر]]، [[نێجیریا|نيجيريا]]، [[جەزائیر|الجزائر]] [[ئەفریقای باشوور|وجنوب أفريقيا]] بناتج محلي إجمالي يقدر بـ 104 مليار دولار (235.14 مليار باعتبار تعادل القدرة الشرائية) أي بمعدل 3,108 دولار للفرد. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]]
[[پۆل:Webarchive template wayback links]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>58zra5x9g68asrxwoj6yjebtz7y4qmj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581576</id>
      <parentid>1581573</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T09:21:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1530" sha1="7ga0fsbmo9yfr08ey3i79reb04v05ls" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ئابووریی مەغریب کۆمەڵە سیاسەت و فاکتەرە ناوخۆیی و دەرەکی، کاتی و پێکھاتەیییەکانە کە واقیعی ئابووریی [[مەغریب]] لە سەردەمی ھاوچەرخدا دیاری دەکەن. [[مەغریب]] بە [[وڵاتی پەرەئەستێن|وڵاتێکی پەرەئەستێن]] دادەنرێت کە ئابوورییەکەی مەیلی بەرەو ئابووریی بازاڕ ھەیە لەگەڵ ئامادەیییەکی بەھێزی دەسەڵاتە گشتییەکان لە وەبەرھێنان و ئاراستەکردنی سیاسەتە ئابوورییەکاندا.

ئابووریی مەغریب پێنجەمە لە [[ئەفریقا]] (لە دوای [[میسر]]، [[نێجیریا]]، [[جەزائیر]] و [[ئەفریقای باشوور]] بە تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی کە بە ١٠٤ ملیار دۆلار (٢٣٥٫١٤ ملیار بە ڕەچاوکردنی ھاوتاکانی ھێزی کڕین) دەخەمڵێندرێت، واتە بە تێکڕای ٣٬١٠٨ دۆلار بۆ ھەر کەسێک.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]]
[[پۆل:Webarchive template wayback links]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>7ga0fsbmo9yfr08ey3i79reb04v05ls</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی بولگاریا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295493</id>
    <revision>
      <id>1581574</id>
      <timestamp>2026-05-06T09:19:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1352312652|Economy of Bulgaria]]»</comment>
      <origin>1581574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1353" sha1="jx3z8rmurfegcnijvkrbh12ka6lrk5g" xml:space="preserve">The '''economy of Bulgaria''' functions on the principles of the [[بازاڕی ئازاد|free market]], having a large private sector and a smaller public one. [[بولگاریا|Bulgaria]] is an advanced, high-income economy according to the [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|International Monetary Fund]] and the [[گرووپی بانکی جیھانی|World Bank]].&lt;ref name=&quot;IMF classification&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=14 April 2026 |ناونیشان=https://www.imf.org/-/media/files/publications/weo/2026/april/english/statsappendix.pdf |ڕێکەوتی سەردان=3 May 2026 |پەڕەکان=92, 99}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://blogs.worldbank.org/en/opendata/world-bank-country-classifications-by-income-level-for-2024-2025 |ڕێکەوتی سەردان=1 July 2024 |وێبگە=datahelpdesk.worldbank.org}}&lt;/ref&gt; It is a member of the [[یەکێتیی ئەورووپا|European Union]] (EU), the [[ڕێکخراوەی دانوستانی جیھانی|World Trade Organization]] (WTO) and the Organization of the Black Sea Economic Cooperation (BSEC).  تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>jx3z8rmurfegcnijvkrbh12ka6lrk5g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581575</id>
      <parentid>1581574</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T09:20:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1500" sha1="qx7capflfv4i8rbh0aua81h3cds7jb7" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ئابووریی بولگاریا لەسەر بنەماکانی [[بازاڕی ئازاد]] کار دەکات، کە خاوەنی کەرتێکی تایبەتی گەورە و کەرتێکی گشتیی بچووکترە. [[بولگاریا]] ئابوورییەکی پێشکەوتووی خاوەن داھاتی بەرزە بەپێی [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|سندووقی دراوی نێونەتەوەیی]] و [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانی]].&lt;ref name=&quot;IMF classification&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=14 April 2026 |ناونیشان=https://www.imf.org/-/media/files/publications/weo/2026/april/english/statsappendix.pdf |ڕێکەوتی سەردان=3 May 2026 |پەڕەکان=92, 99}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://blogs.worldbank.org/en/opendata/world-bank-country-classifications-by-income-level-for-2024-2025 |ڕێکەوتی سەردان=1 July 2024 |وێبگە=datahelpdesk.worldbank.org}}&lt;/ref&gt; ئەندامی [[یەکێتیی ئەورووپا]] (ئی یوو)، [[ڕێکخراوەی دانوستانی جیھانی|ڕێکخراوەی بازرگانیی نێونەتەوەیی]] (دەبلیوو تی ئۆ) و ڕێکخراوی ھاوکاریی ئابووریی دەریای ڕەشە (بی ئێس ئی سی).

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>qx7capflfv4i8rbh0aua81h3cds7jb7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی بێلاڕووس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295494</id>
    <redirect title="ئابووریی بیلاڕووس" />
    <revision>
      <id>1581585</id>
      <timestamp>2026-05-06T09:31:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>Tessla پەڕەی [[ئابووریی بێلاڕووس]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووریی بیلاڕووس]]</comment>
      <origin>1581585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="di7r3mmvv1dn3ojjpvm1dtubia24flc" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[ئابووریی بیلاڕووس]]</text>
      <sha1>di7r3mmvv1dn3ojjpvm1dtubia24flc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی ئاسیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295495</id>
    <revision>
      <id>1581586</id>
      <timestamp>2026-05-06T09:32:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1351290978|Economy of Asia]]»</comment>
      <origin>1581586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1977" sha1="iff1yr6r90l9jeb89c61q8afng9l9sd" xml:space="preserve">The continent of [[ئاسیا|Asia]] has a diversified [[وڵاتی پەرەئەستێن|developing economy]] across the [[پێڕستی وڵاتان پشت بەستن بە ناوچەکەیان|largest continental land-mass]] in the world. It comprises about 4.7 billion people (60% of the [[دانیشتووانی جیھان|world population]]) living in 50 different nations.{{UN Population|ref}} Asia is the fastest growing economic region, as well as the largest continental economy by both [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|nominal GDP]] and PPP-adjusted GDP.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPD@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD |ڕێکەوتی سەردان=16 November 2025 |وێبگە=www.imf.org}}&lt;/ref&gt; As in all world regions, the wealth of Asia differs widely between, and within, states. This is due to its vast size, meaning a huge range of different cultures, environments, historical ties and government systems. The largest economies in Asia in terms of PPP [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|gross domestic product]] (GDP) are [[چین|China]], [[ھیندستان|India]], [[ژاپۆن|Japan]], [[ئیندۆنیزیا|Indonesia]], [[تورکیا|Turkey]], [[کۆریای باشوور|South Korea]], [[میسر|Egypt]], [[عەرەبستانی سعوودی|Saudi Arabia]] and [[تایوان|Taiwan]]. In terms of nominal [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|gross domestic product]] (GDP), they are China, India, Japan, South Korea, Turkey, Indonesia, Saudi Arabia, Taiwan, [[ئیسرائیل|Israel]] and [[سینگاپوور|Singapore]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]]
[[پۆل:ئابووری ئاسیا]]</text>
      <sha1>iff1yr6r90l9jeb89c61q8afng9l9sd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581588</id>
      <parentid>1581586</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T09:33:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2429" sha1="cqmr89f1d4akqmvpa0q9ovylneqwqbv" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

کیشوەری [[ئاسیا]] خاوەنی [[وڵاتی پەرەئەستێن|ئابوورییەکی پەرەئەستێنی]] جۆراوجۆرە لە سەرانسەری [[پێڕستی وڵاتان پشت بەستن بە ناوچەکەیان|گەورەترین وشکانیی کیشوەری]] لە جیھاندا. لە نزیکەی ٤٫٧ ملیار کەس (٦٠٪ی [[دانیشتووانی جیھان]]) پێکدێت کە لە ٥٠ نەتەوەی جیاوازدا دەژین.{{UN Population|ref}} ئاسیا خێراترین ناوچەی ئابوورییە لە گەشەکردندا، ھەروەھا گەورەترین ئابووریی کیشوەرییە بەپێی ھەم [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی ناوەکی]] و ھەم جی دی پی ڕێکخراو بەپێی ھاوتاکانی ھێزی کڕین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPD@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD |ڕێکەوتی سەردان=16 November 2025 |وێبگە=www.imf.org}}&lt;/ref&gt; وەک ھەموو ناوچەکانی جیھان، سامانی ئاسیا بە شێوەیەکی بەرفراوان لە نێوان دەوڵەتان و لە ناو خودی دەوڵەتەکانیشدا جیاوازە. ئەمەش بەھۆی قەبارە گەورەکەیەوەیە، کە واتای مەودایەکی فراوان لە کولتوور، ژینگە، پەیوەندییە مێژوویییەکان و سیستمەکانی حکوومەتی جیاوازە. گەورەترین ئابوورییەکانی ئاسیا لە ڕووی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) بەپێی ھاوتاکانی ھێزی کڕین بریتین لە [[چین]]، [[ھیندستان]]، [[ژاپۆن]]، [[ئیندۆنیزیا]]، [[تورکیا]]، [[کۆریای باشوور]]، [[میسر]]، [[عەرەبستانی سعوودی]] و [[تایوان]]. لە ڕووی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) ناوەکی، ئەوان بریتین لە چین، ھیندستان، ژاپۆن، کۆریای باشوور، تورکیا، ئیندۆنیزیا، عەرەبستانی سعوودی، تایوان، [[ئیسرائیل]] و [[سینگاپوور]].

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]]
[[پۆل:ئابووری ئاسیا]]</text>
      <sha1>cqmr89f1d4akqmvpa0q9ovylneqwqbv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووری ئاسیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295496</id>
    <redirect title="ئابووریی ئاسیا" />
    <revision>
      <id>1581591</id>
      <timestamp>2026-05-06T09:38:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروستکردنی ڕەوانەکەر بۆ [[ئابووریی ئاسیا]] (ئامرازی دروستکەری ڕەوانەکەر)</comment>
      <origin>1581591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="rl36yxu7bswd674mhq9b8s6npptrsqw" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[ئابووریی ئاسیا]]</text>
      <sha1>rl36yxu7bswd674mhq9b8s6npptrsqw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھاوکاریی ئابووریی ئاسیا و زەریای ھێمن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295497</id>
    <revision>
      <id>1581593</id>
      <timestamp>2026-05-06T09:43:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1352564538|Asia-Pacific Economic Cooperation]]»</comment>
      <origin>1581593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5801" sha1="tgsu6y1n3e0met5oah6bgyerewpba47" xml:space="preserve">
'''Asia-Pacific Economic Cooperation''' ('''APEC''' {{IPAc-en|'|eɪ|p|ɛ|k}} {{Respell|AY|pek}})&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=November 2018 |ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=-ABWwQg-CwY |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/-ABWwQg-CwY |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=11 December 2021 |ڕێکەوتی سەردان=26 November 2020 |via=YouTube}}&lt;/ref&gt; is an inter-governmental forum for 21 member [[ئابوور|economies]] in the Pacific Rim which promotes free trade throughout the [[ئاسیا و ئۆقیانووسی ئارام|Asia-Pacific]] region.&lt;ref name=&quot;apec.org&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.apec.org/about-us/about-apec/member-economies |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928160451/http://apec.org/About-Us/About-APEC/Member-Economies |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 September 2018 |ڕێکەوتی سەردان=16 January 2023 |وێبگە=APEC}}&lt;/ref&gt; Following the success of [[لێژنەی نەتەوەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا|ASEAN]]'s series of post-ministerial conferences launched in the mid-1980s,&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Elek |first=Andrew |ڕێکەوت=30 September 2005 |ناونیشان=http://www.pecc.org/resources/doc_view/601-back-to-canberra-founding-apec |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200918064533/https://www.pecc.org/resources/doc_view/601-back-to-canberra-founding-apec |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 September 2020 |ڕێکەوتی سەردان=12 November 2017 |وێبگە=PECC |quote=ASEAN's series of post-ministerial consultations, launched in the mid-1980s, had demonstrated the feasibility and value of regular consultations among ministerial-level representatives of both developed and developing economies.}}&lt;/ref&gt; APEC started in 1989,&lt;ref name=&quot;History&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.apec.org/About-Us/About-APEC/History |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190304034820/http://apec.org/About-Us/About-APEC/History |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 March 2019 |ڕێکەوتی سەردان=18 September 2018 |وێبگە=APEC |quote=The idea of APEC was firstly publicly broached by former prime minister of Australia Bob Hawke during a speech in Seoul, Korea, on 31 January 1989. Ten months later, 12 Asia-Pacific economies met in Canberra to establish APEC.}}&lt;/ref&gt; in response to the growing interdependence of [[ئاسیا و ئۆقیانووسی ئارام|Asia-Pacific]] economies and the advent of regional trade blocs in other parts of the world; it aimed to establish new markets for agricultural products and raw materials beyond Europe.&lt;ref name=&quot;pecc.org&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Elek |first=Andrew |ناونیشان=https://www.pecc.org/resources/regional-cooperation/601-back-to-canberra-founding-apec/file |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160329012108/https://www.pecc.org/resources/regional-cooperation/601-back-to-canberra-founding-apec/file |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=29 March 2016 |ڕێکەوتی سەردان=18 September 2018 |وێبگە=Pacific Economic Cooperation Council}}&lt;/ref&gt; Headquartered in [[سینگاپوور|Singapore]],&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ncapec.org/docs/what_is_apec.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110726041714/http://www.ncapec.org/docs/what_is_apec.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=26 July 2011 |وێبگە=National Center for APEC |quote=The APEC Secretariat is based in Singapore. The Secretariat is staffed by 20 diplomats seconded from APEC member economies and by 20 local staff.}}&lt;/ref&gt; APEC is recognised as one of the highest-level multilateral blocs and oldest forums in the Asia-Pacific / Americas region,&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Chu |first=Shulong |ڕێکەوت=1 February 2017 |ناونیشان=https://www.brookings.edu/opinions/the-east-asia-summit-looking-for-an-identity/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200925205910/https://www.brookings.edu/opinions/the-east-asia-summit-looking-for-an-identity/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=25 September 2020 |ڕێکەوتی سەردان=18 September 2018 |وێبگە=Brookings |quote=APEC (Asia-Pacific Economic Cooperation) is the oldest such forum and is generally recognized as the highest-level multilateral process in Asia-Pacific.}}&lt;/ref&gt; and exerts significant global influence.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.apec.org/About-Us/About-APEC/Achievements-and-Benefits |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201030230425/https://www.apec.org/About-Us/About-APEC/Achievements-and-Benefits |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 October 2020 |ڕێکەوتی سەردان=18 September 2018 |وێبگە=apec.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Parreñas |first=Julius Caesar |date=January 1998 |title=ASEAN and Asia-Pacific economic cooperation |journal=The Pacific Review |volume=11 |issue=2 |pages=233–248 |doi=10.1080/09512749808719255}}&lt;/ref&gt; تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]]
[[پۆل:ڕێکخراوە نێونەتەوەیییەکانی ئاسیا]]
[[پۆل:ڕێکخراوە نێونەتەوەیییە ئابوورییەکان]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>tgsu6y1n3e0met5oah6bgyerewpba47</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581594</id>
      <parentid>1581593</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T09:44:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6278" sha1="280s7nrghevkg8l4cg3851lde0w9qwy" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھاوکاریی ئابووریی ئاسیا-زەریای ھێمن''' ('''ئاپێک''')&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=November 2018 |ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=-ABWwQg-CwY |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/-ABWwQg-CwY |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=11 December 2021 |ڕێکەوتی سەردان=26 November 2020 |via=YouTube}}&lt;/ref&gt; کۆڕبەندێکی نێوان حکوومەتییە بۆ ٢١ [[ئابوور|ئابووریی]] ئەندام لە لێواری زەریای ھێمن کە برەو بە بازرگانیی ئازاد لە سەرانسەری ناوچەی [[ئاسیا و ئۆقیانووسی ئارام|ئاسیا-زەریای ھێمن]] دەدات.&lt;ref name=&quot;apec.org&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.apec.org/about-us/about-apec/member-economies |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928160451/http://apec.org/About-Us/About-APEC/Member-Economies |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 September 2018 |ڕێکەوتی سەردان=16 January 2023 |وێبگە=APEC}}&lt;/ref&gt; بەدوای سەرکەوتنی زنجیرە کۆنفرانسە پاش-وەزارییەکانی [[لێژنەی نەتەوەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا|ئاسیان]] کە لە ناوەڕاستی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوو دەستیان پێکرد،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Elek |first=Andrew |ڕێکەوت=30 September 2005 |ناونیشان=http://www.pecc.org/resources/doc_view/601-back-to-canberra-founding-apec |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200918064533/https://www.pecc.org/resources/doc_view/601-back-to-canberra-founding-apec |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=18 September 2020 |ڕێکەوتی سەردان=12 November 2017 |وێبگە=PECC |quote=ASEAN's series of post-ministerial consultations, launched in the mid-1980s, had demonstrated the feasibility and value of regular consultations among ministerial-level representatives of both developed and developing economies.}}&lt;/ref&gt; ئاپێک لە ساڵی ١٩٨٩ دەستی پێکرد،&lt;ref name=&quot;History&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.apec.org/About-Us/About-APEC/History |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190304034820/http://apec.org/About-Us/About-APEC/History |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=4 March 2019 |ڕێکەوتی سەردان=18 September 2018 |وێبگە=APEC |quote=The idea of APEC was firstly publicly broached by former prime minister of Australia Bob Hawke during a speech in Seoul, Korea, on 31 January 1989. Ten months later, 12 Asia-Pacific economies met in Canberra to establish APEC.}}&lt;/ref&gt; وەک وەڵامێک بۆ گەشەکردنی پشتبەستنی یەکتریی ئابوورییەکانی [[ئاسیا و ئۆقیانووسی ئارام|ئاسیا-زەریای ھێمن]] و سەرھەڵدانی بلۆکە بازرگانییە ناوچەیییەکان لە بەشەکانی تری جیھاندا؛ ئامانجی دامەزراندنی بازاڕی نوێ بوو بۆ بەرھەمە کشتوکاڵییەکان و کەرەستە خاوەکان لە دەرەوەی ئەورووپا.&lt;ref name=&quot;pecc.org&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Elek |first=Andrew |ناونیشان=https://www.pecc.org/resources/regional-cooperation/601-back-to-canberra-founding-apec/file |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160329012108/https://www.pecc.org/resources/regional-cooperation/601-back-to-canberra-founding-apec/file |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=29 March 2016 |ڕێکەوتی سەردان=18 September 2018 |وێبگە=Pacific Economic Cooperation Council}}&lt;/ref&gt; بارەگا سەرەکییەکەی لە [[سینگاپوور]]ە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ncapec.org/docs/what_is_apec.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110726041714/http://www.ncapec.org/docs/what_is_apec.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=26 July 2011 |وێبگە=National Center for APEC |quote=The APEC Secretariat is based in Singapore. The Secretariat is staffed by 20 diplomats seconded from APEC member economies and by 20 local staff.}}&lt;/ref&gt; ئاپێک وەک یەکێک لە بەرزترین ئاستی بلۆکە فرەلایەنەکان و کۆنترین کۆڕبەندەکان لە ناوچەی ئاسیا-زەریای ھێمن / ئەمریکاکان دەناسرێت،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Chu |first=Shulong |ڕێکەوت=1 February 2017 |ناونیشان=https://www.brookings.edu/opinions/the-east-asia-summit-looking-for-an-identity/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200925205910/https://www.brookings.edu/opinions/the-east-asia-summit-looking-for-an-identity/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=25 September 2020 |ڕێکەوتی سەردان=18 September 2018 |وێبگە=Brookings |quote=APEC (Asia-Pacific Economic Cooperation) is the oldest such forum and is generally recognized as the highest-level multilateral process in Asia-Pacific.}}&lt;/ref&gt; و کاریگەرییەکی نێونەتەوەییی بەرچاوی ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.apec.org/About-Us/About-APEC/Achievements-and-Benefits |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201030230425/https://www.apec.org/About-Us/About-APEC/Achievements-and-Benefits |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=30 October 2020 |ڕێکەوتی سەردان=18 September 2018 |وێبگە=apec.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Parreñas |first=Julius Caesar |date=January 1998 |title=ASEAN and Asia-Pacific economic cooperation |journal=The Pacific Review |volume=11 |issue=2 |pages=233–248 |doi=10.1080/09512749808719255}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

[[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]]
[[پۆل:ڕێکخراوە نێونەتەوەیییەکانی ئاسیا]]
[[پۆل:ڕێکخراوە نێونەتەوەیییە ئابوورییەکان]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>280s7nrghevkg8l4cg3851lde0w9qwy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی ئاسیا-زەریای ھێمن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295498</id>
    <redirect title="ھاوکاریی ئابووریی ئاسیا-زەریای ھێمن" />
    <revision>
      <id>1581595</id>
      <timestamp>2026-05-06T09:45:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروستکردنی ڕەوانەکەر بۆ [[ھاوکاریی ئابووریی ئاسیا-زەریای ھێمن]] (ئامرازی دروستکەری ڕەوانەکەر)</comment>
      <origin>1581595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90" sha1="kfz04d2rjno8kjp22yqmm9tp5a6i4il" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[ھاوکاریی ئابووریی ئاسیا-زەریای ھێمن]]</text>
      <sha1>kfz04d2rjno8kjp22yqmm9tp5a6i4il</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی ئەوروپا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295499</id>
    <revision>
      <id>1581600</id>
      <timestamp>2026-05-06T10:05:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1351216513|Economy of Europe]]»</comment>
      <origin>1581600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1764" sha1="7tqiv4jaycizmadpxlxerihcsd8uoiy" xml:space="preserve">The continent of [[ئەورووپا|Europe]] has a [[وڵاتی پێشکەوتوو|developed]] [[ئابووری تێکەڵ|mixed economy]], spanning 44 countries with over 745 million citizens. It is the third-largest continental economy in the world as measured by nominal [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|gross domestic product]] (GDP) and the second-largest by purchasing power parity (PPP) GDP. Most of the region is economically integrated through the [[یەکێتیی ئەورووپا|European Union]] (EU) and its monetary union, the [[ناوچەی یۆرۆ|Eurozone]]. It is more broadly interconnected via the European single market. Europe's largest national economies by nominal GDP are [[ئەڵمانیا|Germany]], the [[شانشینی یەکگرتوو|United Kingdom]], [[فەڕەنسا|France]], [[ئیتاڵیا|Italy]], [[ڕووسیا|Russia]], [[ئیسپانیا|Spain]], the [[ھۆڵەندا|Netherlands]], [[پۆڵەندا|Poland]], and [[سویسڕا|Switzerland]].&lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=15 December 2025 |ناونیشان=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |ڕێکەوتی سەردان=15 December 2025 |وێبگە=IMF.org}}&lt;/ref&gt; As measured by PPP GDP, the [[ئابووریی ڕووسیا|Russian economy]] is largest, followed by Germany, France, and the United Kingdom; the latter and former of whom circulate non-euro currencies. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]]
[[پۆل:ئابووری ئەورووپا]]</text>
      <sha1>7tqiv4jaycizmadpxlxerihcsd8uoiy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581601</id>
      <parentid>1581600</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T10:07:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1974" sha1="kt9ux2xntsnroep4mqq11scuj8479n5" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

کیشوەری [[ئەورووپا]] خاوەنی [[ئابووری تێکەڵ|ئابوورییەکی تێکەڵ]]ی [[وڵاتی پێشکەوتوو|پێشکەوتووە]]، کە ٤٤ وڵات لەخۆدەگرێت لەگەڵ زیاتر لە ٧٤٥ ملیۆن ھاووڵاتی. سێیەم گەورەترین ئابووریی کیشوەرییە لە جیھاندا وەک بە [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (GDP) ناوەکی دەپێورێت و دووەم گەورەترینە بەپێی جی دی پیی ھاوتاکانی ھێزی کڕین (PPP). زۆربەی ناوچەکە لە ڕووی ئابوورییەوە لە ڕێگەی [[یەکێتیی ئەورووپا]] (EU) و یەکێتیی دراوەکەی، [[ناوچەی یۆرۆ]]، یەکخراوە. بە شێوەیەکی فراوانتر لە ڕێگەی بازاڕی تاکی ئەورووپاوە بەیەکەوە بەستراوەتەوە. گەورەترین ئابوورییە نیشتمانییەکانی ئەورووپا بەپێی جی دی پی ناوەکی بریتین لە [[ئەڵمانیا]]، [[شانشینی یەکگرتوو]]، [[فەڕەنسا]]، [[ئیتاڵیا]]، [[ڕووسیا]]، [[ئیسپانیا]]، [[ھۆڵەندا]]، [[پۆڵەندا]] و [[سویسڕا]].&lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=15 December 2025 |ناونیشان=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |ڕێکەوتی سەردان=15 December 2025 |وێبگە=IMF.org}}&lt;/ref&gt; وەک بە جی دی پیی PPP دەپێورێت، [[ئابووریی ڕووسیا]] گەورەترینە، بەدوای ئەویشدا ئەڵمانیا، فەڕەنسا و شانشینی یەکگرتوو دێن؛ کە دووەمیان و یەکەمیان دراوی غەیری یۆرۆ بەکاردەھێنن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]]
[[پۆل:ئابووری ئەورووپا]]</text>
      <sha1>kt9ux2xntsnroep4mqq11scuj8479n5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی ئەمریکای باکوور</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295500</id>
    <revision>
      <id>1581602</id>
      <timestamp>2026-05-06T10:13:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1351276734|Economy of North America]]»</comment>
      <origin>1581602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2109" sha1="04i6evq3a0jwyvccpl2ufaamwbph51n" xml:space="preserve">The continent of [[ئەمریکای باکوور|North America]] has a diverse set of economies at various stages of development. It comprises more than 596 million people (8% of the [[دانیشتووانی جیھان|world population]]) in its 24 sovereign states and 15 dependent territories.{{UN Population|ref}} It is marked by a sharp division between the predominantly English speaking countries of [[کەنەدا|Canada]] and the [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|United States]], which are among the wealthiest and most developed nations in the world, and countries of [[ئەمریکای ناوەندی|Central America]] and the [[کاریبی|Caribbean]] in the former [[ئەمریکای لاتینی|Latin America]] that are less developed. [[مەکسیک|Mexico]] and the Caribbean nations of the [[گەلانی کۆمۆنوێلت|Commonwealth of Nations]] are between the economic extremes of the development of North America. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 

[[مەکسیک|Mexico]] lies in between these two extremes as a newly industrialized country (NIC), and is a part of the [[ڕێککەوتنی بازرگانی ئازادی ئەمریکای باکوور|North American Free Trade Agreement]] (NAFTA) and a member of the Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD), being one of the only two Latin American members of this organisation (together with Chile). The United States is by far the largest economy in North America and the largest national economy in the world. The U.S., Canada and Mexico have significant and multifaceted economic systems. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]]
[[پۆل:ئابووری ئەمریکای باکوور]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>04i6evq3a0jwyvccpl2ufaamwbph51n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581603</id>
      <parentid>1581602</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T10:14:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2447" sha1="83u58ep3nt0ijwxjzvwvficn4h19muc" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
کیشوەری [[ئەمریکای باکوور]] خاوەنی کۆمەڵێک ئابووریی جۆراوجۆرە لە قۆناغە جیاوازەکانی گەشەپێداندایە. لە زیاتر لە ٥٩٦ ملیۆن کەس (٨٪ی [[دانیشتووانی جیھان]]) لە ٢٤ دەوڵەتی سەروەر و ١٥ ھەرێمی پاشکۆ پێکھاتووە.{{UN Population|ref}} بە دابەشبوونێکی توند لە نێوان وڵاتانی زۆربەی ئینگلیزی-ئاخێوی [[کەنەدا]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، کە لە نێوان دەوڵەمەندترین و پێشکەوتووترین نەتەوەکانی جیھاندان، و وڵاتانی [[ئەمریکای ناوەندی]] و [[کاری بی]] لە [[ئەمریکای لاتینی]]ی پێشوو کە کەمتر گەشەسەندوون، دەناسرێتەوە. [[مەکسیک]] و نەتەوە کاریبییەکانی [[گەلانی کۆمۆنوێلت|کۆمۆنوێڵسی نەتەوەکان]] لە نێوان جەمسەرە ئابوورییەکانی گەشەپێدانی ئەمریکای باکووردان.

[[مەکسیک]] لە نێوان ئەم دوو جەمسەرەدا وەک وڵاتێکی تازە پیشەسازیبوو (ئێن ئای سی) ھەڵکەوتووە، و بەشێکە لە [[ڕێککەوتنی بازرگانی ئازادی ئەمریکای باکوور|ڕێککەوتنی بازرگانیی ئازادی ئەمریکای باکوور]] (نافتا) و ئەندامی ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری (ئۆ ئی سی دی)یە، کە یەکێکە لە تەنیا دوو ئەندامە ئەمریکییە لاتینییەکەی ئەم ڕێکخراوە (لەگەڵ چیلی). ویلایەتە یەکگرتووەکان تا ئێستا گەورەترین ئابووریی ئەمریکای باکوور و گەورەترین ئابووریی نیشتمانییە لە جیھاندا. ویلایەتە یەکگرتووەکان، کەنەدا و مەکسیک خاوەنی سیستمێکی ئابووریی گرنگ و فرە ڕەھەندن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]]
[[پۆل:ئابووری ئەمریکای باکوور]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>83u58ep3nt0ijwxjzvwvficn4h19muc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی ئەمریکای باشوور</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295501</id>
    <revision>
      <id>1581604</id>
      <timestamp>2026-05-06T10:20:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1351298982|Economy of South America]]»</comment>
      <origin>1581604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1144" sha1="333znlxu5om6ykefu3fivg4ztxu04ro" xml:space="preserve">[[ئەمریکای باشوور|South America]] has a diversified [[وڵاتی پەرەئەستێن|developing economy]] across the [[پێڕستی وڵاتان پشت بەستن بە ناوچەکەیان|fourth-largest continental land-mass]] in the world. It comprises approximately 434 million people living in the 12 sovereign states and three dependent territories of [[ئەمریکای باشوور|South America]], which encompasses 6 percent of the world's population. In 2025, South America ranks fourth in terms of nominal GDP by continent, behind Europe and after Africa and Oceania. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 

South America has two major trade blocks: Mercosur and the Andean Community. Brazil is the largest economy in South America in terms of nominal GDP. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>333znlxu5om6ykefu3fivg4ztxu04ro</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581605</id>
      <parentid>1581604</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T10:21:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1554" sha1="emkqyvnlfsa2dbr4n6rja4mb97rxs8d" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
[[ئەمریکای باشوور]] خاوەنی [[وڵاتی پەرەئەستێن|ئابوورییەکی پەرەئەستێن]]ی جۆراوجۆرە لە سەرانسەری [[پێڕستی وڵاتان پشت بەستن بە ناوچەکەیان|چوارەم گەورەترین وشکانیی کیشوەری]] لە جیھاندا. لە نزیکەی ٤٣٤ ملیۆن کەس پێکھاتووە کە لە ١٢ دەوڵەتی سەروەر و سێ ھەرێمی پاشکۆی [[ئەمریکای باشوور]]دا دەژین، کە ٦ لەسەدی دانیشتووانی جیھان دەگرێتەوە. لە ساڵی ٢٠٢٥دا، ئەمریکای باشوور لە ڕووی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی ناوەکییەوە لە ڕیزبەندی چوارەمدایە لە نێوان کیشوەرەکاندا، لە دوای ئەورووپا و دوای ئەفریقا و ئۆقیانووسیا.

ئەمریکای باشوور خاوەنی دوو بلۆکی بازرگانیی سەرەکییە: مێرکۆسۆر و کۆمەڵگەی ئەندیان. بەڕازیل گەورەترین ئابوورییە لە ئەمریکای باشووردا لە ڕووی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی ناوەکییەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>emkqyvnlfsa2dbr4n6rja4mb97rxs8d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی ئۆقیانووسیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295502</id>
    <revision>
      <id>1581606</id>
      <timestamp>2026-05-06T10:23:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1345829111|Economy of Oceania]]»</comment>
      <origin>1581606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1224" sha1="i51shewuyeffki2ztx5bbmbf0advoas" xml:space="preserve">The '''economy of Oceania''' comprises more than 14 separate countries and their associated economies. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 

On a total scale, [[ئۆقیانووسیا|Oceania]] has approximately 34,700,201 inhabitants who are spread among 30,000 islands &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Ramirez |first=Rachel |ڕێکەوت=2021-06-01 |ناونیشان=https://grist.org/fix/oceans/pacific-islands-climate-change-innovations/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-03-23 |وێبگە=Fix |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt; in the [[ئۆقیانووسیا|South Pacific]] bordered between [[ئاسیا|Asia]] and the [[ئەمریکاکان|Americas]]. This region has a diverse mix of economies from the highly developed and globally competitive financial markets of [[ئوسترالیا|Australia]] and New Zealand to the much less developed economies that belong to many of its island neighbours. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>i51shewuyeffki2ztx5bbmbf0advoas</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581607</id>
      <parentid>1581606</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T10:24:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1416" sha1="jud35meli478uny99nu6polocxrtawi" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
ئابووریی ئۆقیانووسیا لە زیاتر لە ١٤ وڵاتی جیاواز و ئابوورییە پەیوەندیدارەکانیان پێکدێت.

لەسەر ئاستێکی گشتی، [[ئۆقیانووسیا]] نزیکەی ٣٤٬٧٠٠٬٢٠١ دانیشتووی ھەیە کە بەسەر ٣٠٬٠٠٠ دوورگەدا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Ramirez |first=Rachel |ڕێکەوت=2021-06-01 |ناونیشان=https://grist.org/fix/oceans/pacific-islands-climate-change-innovations/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-03-23 |وێبگە=Fix |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt; لە باشووری ئۆقیانووسی ئارامدا بڵاوبوونەتەوە و لە نێوان [[ئاسیا]] و [[ئەمریکاکان]]دا ھەڵکەوتوون. ئەم ناوچەیە خاوەنی تێکەڵەیەکی جۆراوجۆرە لە ئابوورییەکان، لە بازاڕە دارایییە زۆر پێشکەوتووەکان و لە ئاستی جیھانیدا ڕکابەرەکانی [[ئوسترالیا]] و نیووزیلاندەوە تا ئابوورییە زۆر کەمتر گەشەسەندووەکان کە سەر بە زۆرێک لە دوورگە دراوسێکانین.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>jud35meli478uny99nu6polocxrtawi</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>