ئەردەڵانی

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ckb">
  <siteinfo>
    <sitename>ویکیپیدیا</sitename>
    <dbname>ckbwiki</dbname>
    <base>https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">میدیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">تایبەت</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">وتووێژ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">بەکارھێنەر</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">لێدوانی بەکارھێنەر</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ویکیپیدیا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">لێدوانی ویکیپیدیا</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">پەڕگە</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">وتووێژی پەڕگە</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">میدیاویکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">وتووێژی میدیاویکی</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">داڕێژە</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">وتووێژی داڕێژە</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">یارمەتی</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">وتووێژی یارمەتی</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">پۆل</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">وتووێژی پۆل</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">دەروازە</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">لێدوانی دەروازە</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">ویکیپرۆژە</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">لێدوانی ویکیپرۆژە</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">ڕەشنووس</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">لێدوانی ڕەشنووس</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">مۆدیوول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">لێدوانی مۆدیوول</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ئەردەڵانی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>735</id>
    <revision>
      <id>1581730</id>
      <parentid>1581532</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T20:04:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1581730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5641" sha1="aswgesf2riw7knbou3ar7ty4yszev0w" xml:space="preserve">'''ئەردەڵانی''' یەکێک لە شێوەزارەکانی [[کوردیی ناوەندی|کوردیی ناوەندییە]] کە لە [[سنە]] و شارەکانی دەوروبەری وەک [[کامێران]]، [[دیواندەرە]]، [[دێولان]]، [[ڕوانسەر]]، [[بیجاڕ]] و بەشێک لە [[سەقز]]، [[مەریوان]] و [[تکاب]] و [[قوروە]] قسەی پێ دەکرێ. شێوەزاری ئەردەڵانی بە بۆنەی نزیکبوونی سنە بە ناوچەی [[ھەورامان]]ەوە، ھەروەھا بەو بۆنەیەوە کە حاکمانی ئەردەڵان بەر لەوەی سنە بکەنە پایتەختی خۆیان، ناوەندی حکوومەتییان ھەورامان بووە، کاریگەریی تا ڕادەیەک زۆری [[ھۆرامی|زاری ھەورامی]] بە سەرییەوە دەبینرێت.

== دەنگناسی و جۆرەنووسی کوردیی ئەردەڵانی ==
[[فۆنت|جۆرەنووس]]ە تایبەتییەکانی کوردی ئەردەڵانی ڕاستییەکە نموونەیەکی زۆر گرنگن لە پاراستنی جیاوازییەکانی زمانە کوردییەکان. ئەم نووسینە بە شێوەیەکی زانستی و ڕوون ڕووناکی دەداتەوە لەسەر:

'''گرنگی جۆرەنووسە تایبەتییەکانی ئەردەڵانی'''
- '''ڴ، ݩ، ۊ '''نیشانەیەکەن لە ڕەنگی تایبەتیی زمانی ئەردەڵانی، کە زۆرجار لە سۆرانی یان گۆڕاوەتەوە یان ونبوون.
- ئەم جۆرەنووسانە بە شێوەیەکی دەنگناسی و فۆنێتیکی جیاوازن.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! نیشانە نووسراو !! فۆنتەک !! جۆری ئاوا !! تایبەتمەندییەکان !! نموونە !! دۆخ لە گەیشتەکانی دیکە / وردەکارییەکان
|-
| ڴ || /ğ/ || ھاوچەرخ || لەمازیدا – نەرمکامی، سەیشانی، بەواک || ڕەگ /rağ/ || پاراستووە زور تر لە ناوچەی دیواندرە و لیلاخ و گرووسی؛ لە ناوچەی سنە زۆرجار /g/&lt;ref&gt;McKenzie, D. N. (1961). *The Kurdish Dialects of Kurdistan*. London: Oxford University Press.&lt;/ref&gt;
|-
| ݩ || /ŋ/ || ھاوچەرخ || خێشدانی، لەمازیدا، بەکارھێنانی بەھێز، بەواک || دەنگ /daŋ/ || پاراستووە بە تەواوی لە ئەردەلانی، گرووسی و ڕۆژاوای [[سنە]]، بەڵام لە سۆرانی بۆ /ng/ گۆڕاوەتەوە&lt;ref&gt;Henning, W. B. (1933). *Zoroastrian Middle Persian Texts*. London.&lt;/ref&gt;
|-
| ۊ || /ü/ || واکەی درێژ || نێو واکە، دوو لیوی، لیوکان بە دایستراو، پێش دە م || گول /gül/ || پاراستووە لە ئەردەلانی، دیواندرە، لەیلاخ و گرووس؛ وشەی گۊل/gul/&lt;ref&gt;Salemann, J. (1895-1901). *Beiträge zur Kenntnis des Zend*. Leipzig.&lt;/ref&gt;
|}

لە ھەردوو زمانی ([[پاڵەوی]] و ئەردەڵانی) دا، گول/گوڵ (گوڵ) بە بزوێن /ü/ دەخوێندرێتەوە و ئەم دەنگە بزوێنێکی تاکە و تێکەڵنەکراوە. ئەمەش بەردەوامی فۆنێتیک لە زمانەکانی ئەردەڵانیدا نیشان دەدات.

لە زاراوەی ئەردەڵانی کوردیدا وشەی «ڕەنگ» بە ڕێنگ دەبێژرێت و بزوێن /ن/ پارێزراوە. ئەم وشەیە لە ڕووی فۆنێتیکییەوە زۆر لە دەنگی بزوێن لە پاڵەویدا دەچێت و /ŋ/ وەک بزوێنێک لە کۆتایی وشەکەدا دەردەکەوێت. بۆ نموونە: reng (ڕنگ) لە زمانی ئەردەڵانیدا بە واتای «ڕەنگ» دێت، و /ŋ/ بە ڕوونی دەبیسترێت.
/ŋ/ فۆنێمێکی سەربەخۆ بووە لە زمانی پاڵەویدا و لە وشەکانی وەک ڕەنگ (ڕەنگ)، زەنگ، زنگ (ئەڵقە) دا دەدۆزرێتەوە. ئەمەش ھاوشێوەی ئینگلیزی و ئەڵمانییە کە /ŋ/ وەک فۆنێمێکی سەربەخۆیان ھەیە.

نموونەی باو: rang بە زمانی پاڵەوی (ڕەنگ) لە ڕووی دەنگییەوە ھاوشێوەی ring ([[ئینگلیزی]]) و Ring ([[ئەڵمانی]])ە (ھەرچەندە لە ڕووی واتایییەوە ڕەنگە جیاواز بن).

لە زمانی کوردی ئەردەڵانیدا /ŋ/ لە وشەکانی وەک reng (ڕەنگ) و zangیشدا دەبینرێت و کۆی فۆنێتیکی ng ھاوشێوەی پاڵەوییە. ئەمەش ئاماژەیە بۆ بەردەوامی فۆنێتیک لە زمانی ساسانی و ئەردەڵانی دا.
لە شێوەزاری ئەردەڵانیدا، وەک پاڵەوی /ŋ/ فۆنێمێکی سەربەخۆیە نەک تەنیا ئالۆفۆن.

== کاریگەریی زمانی ھەورامی لەسەر شێوەزاری ئەردەڵانی ==
&lt;div style=&quot;clear:both&quot;/&gt;
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse&quot;
|- bgcolor=&quot;#ADD8E6&quot;
![[سۆرانی]]
!'''ئەردەڵانی'''
![[ھەورامی]]
|--
|بووک ||وەوی ||وەیوە
|--
|پشیلە ||کتک ||کتە
|--
|تا ||یاو ||یاو
|--
|سپی ||چەرمگ ||چەرمە
|--
|}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{لقوپۆپی زمانی کوردی}}
{{زمانی کوردی}}

{{تووڵی دەروازە|کوردستان|زمانی کوردی}}

{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>aswgesf2riw7knbou3ar7ty4yszev0w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کۆمپیوتەر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1496</id>
    <revision>
      <id>1581632</id>
      <parentid>1581542</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:05:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8884" sha1="o4ati0hi8i7tkz0es7mb457v4qyyyie" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Acer Aspire 8920 Gemstone by Georgy.JPG|وێنۆک|[[لاپتۆپ]]ێکی [[ئەیسەر]].]]
[[پەڕگە:Personal Computer Pentium I 586.svg|وێنۆک|[[کۆمپیوتەری کەسی|کۆمپیوتەرێکی کەسی.]]]]
'''كۆمپيوتەر'''&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=computer|ناونیشان=http://www.webopedia.com/TERM/C/computer.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170824114822/http://www.webopedia.com/TERM/C/computer.html}}&lt;/ref&gt; [[ئامێر|ئامێرێكى]] ئەليكتڕۆنى [[بەرنامەسازی|پڕۆگرام]] پێدراوە كاردەكات بە مەبەستى چارەسەركردن و [[شیکردنەوە|شيكردنەوەى]] [[داتا]] و گەڕاندنەوەيان بە شێوەى [[زانیاری|زانيارى]] جۆراوجۆرى بەسوود و پێدانى زانيارى ھەمەجۆر و بەسوود. واتا كۆمپيوتەر زانيارى دروست ناكات،بەلكو هەڵدەستێ بە هەژماركردن و تۆماركردن و ڕێكخستن و هەندێ گۆڕانكارى لەو داتايەى كە پێى دراوە. وە ''كۆمپيوتەر پۆلێن دەكرێ بە پێی بوارى بەكارهێنانى،تايبەتمەنديەكانى،جۆرى پڕۆسێسەرەكەى.''

بەگشتی کۆمپیوتەر دەکرێتە دوو بەش: [[ڕەقامێر]] (ھاردوێر) و [[نەرمامێر]] (سۆفتوێر)

== ڕەقامێر ==
{{سەرەکی|ڕەقامێر}}
[[ڕەقامێر]] بریتییە لەو پارچانەی کە کۆمپیوتەر پێک دێنن وەک مۆنیتەر، [[تەختەکلیلی کۆمپیوتەر|تەختەکلیل]]، [[ماوس]]، [[کەیسی کۆمپیوتەر|کەیس]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.coolnerds.com/newbies/hardware/hardware.htm |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130721070743/http://www.coolnerds.com/newbies/hardware/hardware.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;[[پەڕگە:Personal computer, exploded 6.svg|وێنۆک|پارچەکانی کۆمپیوتەر.]]

== ماوس (مشک) ==
{{سەرەکی|ماوس}}
''ماوس''' [[ئامراز]]ی نیشانکردنە. بە شێوەیەکی فیزیکی، ماوس پێک دێت لە ئامرازێک کەوا دەگیرێت لەژێر یەکێک لە دەستەکانی بەکارھێنەر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cefls.org/esenior_1_4_mouse.htm |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170905141956/http://cefls.org/esenior_1_4_mouse.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170905141956/http://cefls.org/esenior_1_4_mouse.htm |date= ٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

== بۆردی سەرەکی (Mainboard) مەین بۆڕد ==
گرنگترین بەشی ھەر کۆمپیوتەرێک ئەم بۆردەیە کە زۆربەی بەشەکانی دیکەی کۆمپیوتەر لەسەر ئەم بۆردە دادەمەزرێن لەوانە دەتوانین ئاماژە بە ڕام، کارتی گرافیکی، کارتی ڕایەڵە، یەکەی چارەسەری ناوەندی ([[یەکەی ناوەندیی پێوەئاژۆیی|CPU]])، کارتی دەنگ، کارتی تیڤی، کارتی سەتەلایت، مۆدێمی ناوەکی… ھەروەھا ھەندێکیش لە بەشەکانی کۆمپیوتەر بە کێبل بەو بۆردە پەیوەند دەدرێن لەوانە ھارد دیسک، فلاپی درایڤ، [[پەپکی پەستێنراو|سی دی]] [[درایڤی پەپکی بینایی|درایڤ]]، [[دی ڤی دی]] [[درایڤی پەپکی بینایی|درایڤ]] [[پەپکی پەستێنراو|سی دی]] [[درایڤی پەپکی بینایی|درایڤ]]، سەرچاوەی وزە، پانکە و دەرچەی ماوس و [[تەختەکلیلی کۆمپیوتەر|تەختەکلیل]] و دەرچەی ڕام (Ram)

== نەرمامێر ==
{{سەرەکی|نەرمامێر}}
[[نەرمامێر]] بریتییە لەو بەرنامانەی کە یارمەتی بەکارھێنەر دەدەن کە کار بە کۆمپیوتەر بکەن و کارەکانیان ئاساتر بێت&lt;ref&gt;http://searchsoa.techtarget.com/definition/software {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161118221751/http://searchsoa.techtarget.com/definition/software |date=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ }}&lt;/ref&gt;

== مایکرۆپرۆسێسۆر ==
تا ئێستە لەنێوان شارەزایاندا لە مشت و مڕدایە.
خاڵی سەرەکی دەرکەوتنی کۆمپیوتەری کەسی (PC) مایکرۆپرۆسێسۆرە، کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٦٨ لەلایەن ئەندازیارێکەوە کە لە Texas Instroments کاری دەکرد دۆزرایەوە، بەڵام لەبەرئەوەی نەیتوانی متمانەی لێپرسراوەکانی بەدەست بھێنێت لە سوودەکانی ھەروا مایەوە و دوای ٣ ساڵ بۆ جارێکی تر دۆزرایەوە.
مایکرۆپرۆسیسۆر بۆ یەکەم جار لەلایەن Intel –ەوە کەوتە بواری بازرگانییەوە و شانازی دەکەن بەوەی کە دۆزەرەوەین.&lt;ref&gt;http://www.wisegeek.org/what-is-a-microprocessor.htm&lt;/ref&gt;

== پۆلێنكردنى کۆمپيوتەر ==
دەكرێت كۆمپيوتەر پۆلێن بكرێ بە پێى بوارەكەى يان تايبەتمەنديەكەى يانيش جۆرى پڕۆسێسەرەكەى يانيش نەوەى بەرهەمهێنانەكەى

'''پۆلێنكردنى کۆمپيوتەر بە پێی قەبارەو تواناكەى لە چارەسەركردنى داتا:-'''

# '''super computer (کۆمپيوتەرى ناياب):-''' كۆمپيوتەرى زۆر گەورەن كە توانايەكى يەكجار زۆريان هەيە لە چارەسەركردن و شيكردنەوەى داتا هەڵگرتنى بڕێكى زۆر لە داتا و زانيارى كە لەسەر ئاستى [[حکوومەت|حكومەتى]] [[وڵات|وڵاتان]] بەكاردێ وەك لە [[ئینتەرنێت|تۆڕی جيهانى ئينتەرنێت]] Internet
# '''Mainframe (کۆمپيوتەرى گەورە):'''- ئەمانەش زۆر بەتوانان كە لەسەر ئاستى [[شار]] و [[کۆمپانیا|كۆمپانيا]] گەورەكان بەكاردێن. 
# '''Mini computer (کۆمپيوتەرى ناوەند):-''' ئەمانەش لەسەر ئاستى [[کۆمپانیا|كۆمپانياى]] بچووك بەكاردێن.
# '''Home computer (کۆمپيوتەرى ماڵەوە):-''' ئەم كۆمپيوتەرانەن بەزۆرى [[مناڵ|منداڵ]] بەكارى دێنێ.                    
# '''Micro computer (کۆمپيوتەرى بچووك):-''' پێشيان دەگوترێ '''Personal Computer-PC''' كە دروستكراون بۆ كارى كەسى و تەنها يەك CPU يان هەيە ئەم جۆرە كۆمپيوتەرانە زۆر بەكاردێن لەبەر كەمى بەهاكەى،بچوكى [[قەبارە|قەبارەى]]،ئاسان بەكارهێنانى بەردەوامبوون لە [[پێشکەوتخوازی|پێشكەوتن]] و دروست بوونى نەوەى نوێ لێيان،هەندێكيان لەسەر مێز دادەنرێن و لە پارچە پێكدێن پێيان دەوترێ '''Desktop''' كە لە [[ماوس]] و [[کیبۆردی کۆمپیوتەر|كيبۆرد]] و مۆنيتۆر و كەيس پێكدێن وە هەندێكيان پێيان دەوترێ '''Laptop''' كە هەموو پارچەكانى Desktop لە خۆ دەگرێ و ئاسانتر هەڵدەگيرێ و ئاسانتر كارى پێدەكرێ وە بۆ ئەو كەسانە باشن كە كارەكانيان وا دەخوازێت كە جێگۆڕكێ بكەن و [[لاپتۆپ|لاپتۆپەكەشيان]] لەگەڵ دابێ. 

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}{{کۆمپیوتەر-کۆلکە}}
{{بنچینە سەرەتاییەکانی کۆمپیوتەر}}


{{تووڵی دەروازە|کۆمپیوتەر|تەکنۆلۆژیا|کایەی ڤیدیۆیی|زانستی کۆمپیوتەر}}
{{پۆلی کۆمنز|Computers}}

[[پۆل:کۆمپیوتەرەکان]]
[[پۆل:ئەلکترۆنی بەکاربەر]]
[[پۆل:ئامێرە زیرەکەکان]]</text>
      <sha1>o4ati0hi8i7tkz0es7mb457v4qyyyie</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جیھانگیری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2338</id>
    <revision>
      <id>1581866</id>
      <parentid>1281129</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T08:09:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1581866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12005" sha1="4aesnws0bftgefwka7i6ej87p8r0nwd" xml:space="preserve">{{Databox}}
{{ویکیسازی}}
{{بێ سەرچاوە}}
{{خاوێنکردن}}
'''جیھانگیری''' یان '''گلۆبالیزم''' ([[ئینگلیزی]]: Globalization یان Globalizm)، وشەیەکی [[ڕامیاری]]، [[ئابووری]]ی، [[تەکنەلۆژیا|تەکنەلۆژی]]ی، [[کۆمەڵایەتی]]یە، لەگەڵ دروست بوون و پەرەسەندنیی [[سەرمایەداری]]دا.

باس لە شێوەکانی پەرەسەندنی سیستمی [[سەرمایەداری]] دونیا دەکات، کە لە ڕۆژاوادا سەری ھەڵداوە و بەرەو ڕۆژھەڵات، بە مەبەستی داگیرکردن و دەست بەسەردا گرتنی ھەموو شێوەکانی ژیاندا ھەنگاوی ناوە. بە جیھانیی بوونی [[گلۆبالیزم]] دیاردەیەکی جیھانی ھەمە لایەنییە، تا ئەو کاتەی کە سنوردار ناکرێت و ھیچ دەوڵەت و سیستمێک ناتوانێت بەری پێ بگرێت، جا ھەر چەندە پێشکەوتوو یان دواکەوتوو بێت. بە جیھان بوونی سیستمێکی بە ھێز و بە توانا و کاریگەر لە خۆماڵیی کردنی [[ئابووری]] بازاڕ بە [[قازانج]] و بەرژەوەندی سەرمایەداری جیھانی و ھۆی ھەرە سەرەکیی کە لە دەست کۆمەڵێکی بچووکدا دەسووڕێتەوە.
جیھانگیری کە پێکھاتووە لە گەشەکردنی شێوەکانی [[بەرھەمھێنان]] ھەتا ئەوپەڕی بەر توانای تەکنەلۆژیی، کە لە لایەکەوە ھەموو خەونەکانی سەرمایەداری جیھان بەدی دەھنێت و لە لایەکی دیکەشەوە ڕێژەی [[بێکاری]]ی لە نیۆ کۆمەڵدا دەستی پێ دەکات ھەتا دەگاتە پەنجا بە پەنجا لە نێو کۆمەڵگاکەدا. جیھان بینی لە ھەموو کاتەکانی ژیانی [[مرۆڤ]] دا ڕۆڵی خۆی دەبینێت و دەست دەخاتە ناو چوکترین شیۆەکانی تێکۆشانی مرۆڤەوە، ھەر لە گەشەکردنی بیرورای ئازادیی تاک‌وگونجاو لە گەڵ بارێکی دراوی داسەپاودا، ھەتا دەگاتە خوو و ڕەوشتە کۆمەڵایەتیی و خێزانیی و تاکەکانیش، لە ھەموو بوارەکانی ڕامیاریی، ئابووری، کۆمەڵایەتیی، ڕۆشنبیریی، تەکنۆلۆژیدا.

چەند بەشیک کە لە گڵوبالیزمی سەردەمدا گرینگن پێویستە بخەینە بەرباس.

بە جیھان بوونی ئابووری، گلۆبالیزم کە لە مەیداندا ئەسپی خۆی لە شێوەی پەرەپێدانی تێکنۆلۆژی سەردەمدا بەرەو پێشەوە بردنی ئامێرەکانی بەرھەمھێنان لە شێوەی ئەورووپییەکان تاو دەدات، ھەتا لە کەمترین کات و ھەرزانترین تێچوون و باشترین جۆری بەرھەم و زۆرترین دەسکەوت دا خۆی دەبینێتەوە. ھەر لە بەشەکانی کشتوکاڵی و بازرگانی و پیشەسازییەوە بگرە ھەتا دەگاتە ئاڵووگۆڕی پوڵ و پروسەی بانکی. لە گەڵ بەرەو پێش چوونی تێکنۆلۆژیش کە لە مەیدانی ئابووریی دا لایەکی دراوەکەیە، ڕووی دوھەمی دراوەکەش سەر ھەڵدەدا بەرەو پێشھھوە دھھڕوا بەڵام ئەویش پەرەسەندنی بێکاری و زیادبوونی ئاستی ڕێژەی بێکاری و نزم بوونەوەی ئاستی ژیانی ئەو بەشەی کە پێی دەگوترێت ھێزی کار. دیارە لەم مەیدانە دا واتە مەیدانی ئابووریی، جیھانیی بوونی کە لە بەرژەوەندی و بە کەڵکی ھەموو سەرمایەداری بێت، بەڵکو زیاتر بە قازانج و بەرژەوەندی وڵاتانی ڕۆژھەڵات، سەرمایەداری وەک وڵاتەکانی [[ئەورووپا]]، [[ئەمریکا]] و ھتد.. دەبێت.

جیھان بینی لە مەیدانی ڕۆشنبیریدا. جیھان بینی جۆرە سیستمێکی جیھانی تایبەتییە کە بە گەشە کردنی بیروڕا بەرەو پێشەوە چوونی ئازادیی تاک لە بیروڕا دەربڕین و بۆ چووندا، بەبێ ھیچ جۆرە کۆت و کۆنترۆڵ و ڕێگرییەک، دیارە ئەمەش نە سەلمێندراوە و ناشسەلمێندرێت، بەڵکو بو پرۆسەیەکی دوور و درێژدا دەڕوا و ڕۆیشتووە ھەتا گەیشتووەتە ئەو قۆناغەی ئێستا. دیسانە کە لەم مەیدانەش دا تەکنەلۆژیا ڕۆڵی گرینگی خۆی بینیوە، ئەگەرچی جۆرە سانسۆرێک لەسەر [[رۆژنامە]]، [[گۆڤار]]، [[خۆپێشاندان]]، [[سیمینار]]، میزگرد یان ھەر جۆرە چالاکییەکی دیکەی دەربرینی بیروڕا و بۆچوون ھەبێت، بە کام لە ئاستی پێشکەوتنی تەکنەلۆژی سەردەمی جیھان بینی دا دەست بەستراوە. بۆ نموونە پەیدا بوونی [[مۆبایل]] و [[ئینتەرنێت]]، پێکھێنانی [[ماڵپەڕ]]ی ئینتەرنێتی، مەیدانی دە ڕبڕینی بیرو بۆچوون و تۆژینەوەی زیاتر بەرفراوانتر کردووەتەوە و کە ھەموو جۆرە سانسۆرێک دەست بەستراوە. جیھان بینی گلۆبالیزم وایی لە کۆمەڵگای مرۆڤایەتی کردوە کە دونیای کردووەتە گوندێکی بچووک کە بچووکترین دەنگوباس لە یەک چرکە دا لە سەرتاسەری جیھاندا دەنگ دەداتەوە.
# جیھان بینی لە مەیدانی کۆمەڵایەتیدا. ئەگەرچی لە مەیداندا پڕوسیسیکی دوورودرێژ لە ڕۆژاوادا ڕۆڵی خۆی دەبینی و لە نەجاتدانی کۆمەڵ لە سیستێمیکی باوک سالاریدا بەڵام بووەتە ھۆی ھەڵتەکاندن و لە بن دانی، کە لە شێوەی بەرھەمھێنانی ئەورووپییەکان و ڕۆژاواییەکان کە لە [[ئاسیا]]ش سیستمی بە کارھێنانی ئامێرەکانی بەرھەم ھێنانە. و ڕیشە کیشانی ڕەگ و نەریتە کۆمەڵایەتییەکان بە شێوەیەکی سروشتی کە ھەنگاو ھەڵدێنیتەوە. لە سەر ئاستی ڕۆژھەڵاتدا بووەتە مایەی سەرھەڵدانی دەمار گرژی نەتەوەیی، و ڕزگاری و لە ھەمان کاتیشدا لە بندان و لە گرێژە نەبردنی ھەموو بەھا گرینگەکانی خوو ونەریتە کۆمەڵایەتییەکان بە شێوەیەکی ناسروشتی و دوور لە پرۆسیسی بەرەو پێش چۆون، و بە شیوازی داسەپاندن و تێکچوون و لاسایی کردنەوە کە ئەوەش لە جیاتی ئەوەی ئاکامی چاک لەو لە مەیدانی کردەوە دا وەک ڕۆژاوا بدات بە دەستەوە، لەم مەیدانە دا گلۆبالیزم نەیتوانیوە لە ڕۆژھەڵات دا ئامانجەکانی خۆی بە شێوەیەکی باش بەرنامە ڕێزی بکات لە گەڵ گەشە کردنی تەکنەلۆژیدا کە دەیەوێت بەدیبێت.
# گلۆبالیزم لە گۆڕەپانی ڕامیاریدا. لەو مەیدانە دا دوو زاراوەی دیکە و دوو سیستمی دیکەی ڕامیاری کە ھاوشێوەی گلۆبالیزمن دەبنە مۆرکی کۆمەڵگای ڕۆژاوایی، کە دیسان بە چەندین ڕیگای جۆراو جۆردا ڕۆیشتوون ھەتا گەیشتوونەتە ئەو شێوەیەی ئێستا کە ئەویش حوکمی دیموکراتی و کۆمەڵگای مەدەنییە، دیارە ئێمە نامانھەو لێرە دا باس لە کۆمەڵگای مەدەنی لە سەر پلە و بەھاکانی دیموکراتی بدویێن، بەڵام دەمانھەوێ ئەوەی ڕوون بکەینەوە کە یەکێک لە تایبەت مەندیەکانی بەرھەمە ھەرە بەنرخەکانی گلۆبالیزم کە بریتییە لە سەرھەڵدانی [[دیموکراسی]] لە سیستمی بەرێوەبەرێکردنی کۆمەڵ، کە لە کۆمەڵگای مەدەنیی دا چاوەدێری کردن و پاراستنی ئەو سیستمە دیموکراتییە و تووڕ ھەڵدانی سیستمی سەربازی و [[دیکتاتۆری]]ی و تاکە دەسەڵاتیی لە بەڕێوەبەرایەتیی کردنی کۆ‌مەڵگادا. ئەگەرچی وەک ناو لاسایی کردنەوەیە، بەڵام بە پڕوپاگەندە کردن نە وەک بە کردەوە کە بەرەی ڕۆژھەڵاتیش خۆیان وا نیشان دەدەن، بە تایبەتی ھەرە پێشکەوتووخۆازەکان بە ناو کە وا نیشان دەدەن ئەوانیش ڕێگای دیموکراتیان گرتووتە بەر بەڵام چوکترین و سادەترین پیشەی دیموکراتیان ھەتا ئێستاش بەجێ نەگەیاندووە کە پەیڕوکردنی ھەڵبژاردن و دیاری کردنی دەسەڵات و ماوەی بەڕێوەبەری کردنەکەیان کە ئارەزوو ناکەن کەسی تر دەسەڵاتداری بکات بە جگە لە ئەوان.
# گلۆبالیزم لە مەیدانی دیموکراتییدا لە ناو کۆمەڵگای مەدەنی و سیستمی دیموکراتیدا، گلۆبالیزم بووەتە ھۆی تێکەڵ بوون و بە کردەوە پێکەوە ژیانی کۆمەڵگا پێشکەوتووەکان. لە ئاخرەکانی سەدەی ڕابردووش دا کاریگەری ھەبووە لە سەر کۆمەڵگا مام ناوەندەکان، لە پاش نەمانی «شەری سارد» وردە وردە خەریکە لە نێو کۆمەڵگا دوا کەوتووەکانیش دا ڕیشە دادەکوتێت، بە تایبەتی لە ناو کۆمەڵگا ڕۆژھەڵاتییەکان دا کە دامەزراندنی سیستمێکی دیموکراتی بەرەو ھەڵدێریان دەبات.
# گلوبالیزم لە مەیدانی ڕاگەیاندن و میدیادا. لە بارەی بەرەو پیشچوونی ڕاگەیاندنی دەنگ و ڕەنگ بە ھۆی پەیدابوونی [[ئینتەرنێت]]، [[مۆبایل]]، [[سەتەلایت]] و فراوان بوونی مەودای [[کەناڵە ئاسمانییەکان]]، ڕاگەیاندن و نیشاندانی ئاستی پێشکەوتن وایلێھاتووە کە گلۆبالیزم لەم سەردەمە دا خزمەتێکی گەورەی بە کۆمەڵگای مرۆڤایەتی کردووە و، کە ئەوەش دەبێتە ھۆی لێک نیزیک بوونەوە و لێک شارەزا بوون و زیاتر لێک تیگەیشتنی مرۆڤەکانی ئەم سەردەمە. دیارە گلۆبالیزم ڕولی خۆی لە سەر ھەموو ئاستەکانی مەیدانی ژیانی مرۆڤ دا بینیوە، بەڵام بە شێوازی جۆراوجۆر.
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Globalization}}
{{تووڵی دەروازە|ئابووری|جوگرافیا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|کۆمەڵگا}}

[[پۆل:دانوستانی نێونەتەوەیی]]
[[پۆل:جوگرافیای چاندی]]
[[پۆل:جوگرافیای ئابووری]]
[[پۆل:جیھانگیری]]
[[پۆل:سەرمایەداری]]
[[پۆل:تیۆرییەکانی مێژوو]]
[[پۆل:مێژووی جیھان]]</text>
      <sha1>4aesnws0bftgefwka7i6ej87p8r0nwd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئیسلام</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2366</id>
    <revision>
      <id>1581797</id>
      <parentid>1580707</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T05:11:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="180497" sha1="d4gjcktvpahan2o5pj96q87oscrtweb" xml:space="preserve">{{ئیسلام}}
{{بیروبڕوای ئایینی
| بیروبڕوا = ئیسلام
| وێنە  = [[پەڕگە:IslamSymbol ر.svg|120px]]
| لێدوان = مانگ و ئەستێرە، یەکێک لە ھێماکانی ئیسلام
| ئایین   = ئیسلام
| سەرکردە  = [[محەممەد|محەممەدی کوڕی عەبدوڵڵا]]
| مێژووی دەرکەوتن = سەرەتاکانی سەدەی حەوتەم
| شوێنی دەرکەوتن  = [[مەککە]]، حیجاز، ڕۆژاوای [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]]
| لق لێ بۆوە = [[سوننی]]، [[شیعە]]
| شوێنگە = باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا، [[ئاسیای ناوەندی|ئاسیای ناوەڕاست]]، [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]، باکووری ئەفریقا، وڵاتەکانی بەلقان، و کەمایەتی لە ھەموو وڵاتەکانی جیھان.
| چەندجارەیی = ٢ ملیار شوێنکەوتوو&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/muslim-population-by-country |سەردێڕ=Muslim Population By Country 2021 |وێبگە=World Population Review |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pew2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Religious Composition by Country, 2010–2050 |ناونیشان=https://www.pewforum.org/2015/04/02/religious-projection-table/2010/number/all/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200615053333/https://www.pewforum.org/2015/04/02/religious-projection-table/2010/number/all/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=[[Pew Research Center]]}}&lt;/ref&gt;
| دامەزرێنەر  = [[محەممەد|محەممەدی کوڕی عەبدوڵڵا]]
| زانستگەکان  = - [[مزگەوتی حەرام]]، [[مەککە]]، [[عەرەبستانی سعوودی]] {{flagicon|عەرەبستانی سعوودی}}{{ھن}}- [[مزگەوتی پێغەمبەر]]، [[مەدینە]]، عەرەبستانی سعوودی {{flagicon|عەرەبستانی سعوودی}}{{ھن}}- [[مزگەوتی ئەقسا]]، [[ئورشەلیم]]، [[ئیسرائیل]] {{flagicon|ئیسرائیل}}
| ھاوشێوەیی = [[حەنەفی]]، [[جوو]]، [[مەسیحی]]، سائیبی، [[سیخی]]، [[ئێزیدی]]، [[یارسان]]ی، [[بەھایی]].
| بڕواگەل= ئایینە ئیبراھیمییەکان}}

'''ئیسلام''' ئایینێکی [[یەکتاپەرستی]]یە، بەو کەسەی باوەڕی بە ئیسلام ھەبێت دەوترێت [[موسڵمان]]، ئیسلام بە ٢ ملیار و ھەشت ملیۆن شوێنکەوتوو&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=World population 2022 {{!}} Population clock live|ناونیشان=https://countrymeters.info/en/World#religion|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=countrymeters.info}}&lt;/ref&gt; دوای ئایینی [[مەسیحییەت]] بە دووەم گەورەترین ئایینی جیھان دادەنرێت،&lt;ref name=&quot;Pew2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Religious Composition by Country, 2010–2050 |ناونیشان=https://www.pewforum.org/2015/04/02/religious-projection-table/2010/number/all/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200615053333/https://www.pewforum.org/2015/04/02/religious-projection-table/2010/number/all/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=[[Pew Research Center]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/muslim-population-by-country |سەردێڕ=Muslim Population By Country 2021 |وێبگە=World Population Review |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; یان ٢٥٪ لە دانیشتووانی جیھان بە [[موسڵمان]] دانراون،&lt;ref&gt;&quot;[https://www.lexico.com/en/definition/muslim Muslim] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160729005309/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/muslim|date=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٦}}.&quot; ''[[Oxford Dictionaries|Lexico]]''. UK: [[Oxford University Press]]. 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://timesprayer.com/muslim-population/&lt;/ref&gt; مسوڵمانەکان زۆرینەی دانیشتووانی [[ئیسلام بەپێی وڵات|٤٧ وڵات]] پێک دێنن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Muslim Majority Countries 2021 |ناونیشان=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/muslim-majority-countries |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=worldpopulationreview.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Pew Forum|The Pew Forum on Religion and Public Life]]. December 2012. &quot;[https://assets.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/11/2014/01/global-religion-full.pdf The Global Religious Landscape: A Report on the Size and Distribution of the World's Major Religious Groups as of 2010].&quot; DC: Pew Research Center. [https://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-exec/ Article].&lt;/ref&gt;

موسڵمانان باوەڕیان بەوە ھەیە کە پێغەمبەرەکەیان [[محەممەد]] دوایین نێردراو و پێغەمبەری '''[[خوا لە ئیسلامدا|اللە]]''' ([[خودا|خوا]])یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=من ھو خاتم الأنبیاء والمرسلین سطور|ناونیشان=https://sotor.com/من_ھو_خاتم_الأنبیاء_والمرسلین|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=sotor.com|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://sotor.com/%D9%85%D9%86_%DA%BE%D9%88_%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%86%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%A1_%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B1%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%86 |date=نیسانی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt; ھەروەک باوەڕیان بە ڕۆژی دوایی و [[فریشتە لە ئیسلامدا|فریشتەکان]] ھەیە و [[قورئان]] بە پەیامی ڕەوانەکراوی خوا دەزانن بۆ سەر محەممەد، قورئان سەرچاوەی یەکەمی [[شەریعەتی ئیسلامی|شەریعەتی ئیسلامە]]، پاشان کردەوەکان و وتەکانی محەممەد ([[موستەحەب|سوننەت]]) دێت،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ما ھی مصادر التشریع الإسلامی|ناونیشان=https://mawdoo3.com/ما_ھی_مصادر_التشریع_الإسلامی|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://mawdoo3.com/%D9%85%D8%A7_%DA%BE%DB%8C_%D9%85%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%B9_%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C |date=نیسانی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠١٣|سەردێڕ=المصادر التی تؤخذ منھا شرائع الإسلام وأحکامھ|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/53614/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مصادر التشریع الإسلامی - الإسلام سؤال وجواب|ناونیشان=https://islamqa.info/ar/answers/112268/مصادر-التشریع-الاسلامی|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=islamqa.info|زمان=ar}}&lt;/ref&gt; ھەروەک موسڵمانان باوەڕیان بە ھەموو نێردراو و پێغەمبەرەکانی پێش محەممەد ھەیە وەک [[ئیبراھیم]] و [[یووسف]] و [[مووسا]] و [[عیسا]] بەتایبەت ئەوانەی ناویان لە قورئاندا ھاتبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الإیمان بالأنبیاء والرسل حقیقتە ومقتضیاتە - موقع مقالات إسلام ویب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/13386/الإیمان-بالأنبیاء-والرسل-حقیقتھ-ومقتضیاتھ|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=الإیمان بالأنبیاء والرسل من أصول الإیمان|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/97433/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الإیمان بالأنبیاء والرسل من أرکان الإیمان ولیس الإیمان بالرسل فقط - الإسلام سؤال وجواب|ناونیشان=https://islamqa.info/ar/answers/138141/الایمان-بالانبیاء-والرسل-من-ارکان-الایمان-ولیس-الایمان-بالرسل-فقط|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=islamqa.info|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=التحریر|سەردێڕ=الإیمان بالأنبیاء والرسل – بصائر|ناونیشان=https://basaer-online.com/2010/10/2010-10-28-11-50-03/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210523122414/https://basaer-online.com/2010/10/2010-10-28-11-50-03/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=المبحث الأول: معنی الإیمان بالرسل|ناونیشان=https://dorar.net/aqadia/1906|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181015214153/http://dorar.net/aqadia/1906|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

زۆربەی موسڵمانانی ئەمڕۆ لەسەر مەزھەبی [[سوننە]] یان [[شیعە|شیعەن]] و ھەندێ کەمایەتی تر ھەیە کە لەسەر مەزھبی ترن، [[ئیندۆنیزیا]] گەورەترین وڵاتی ئیسلامییە لە ئێستادا ١٣٪ موسڵمانانی جیھان لە خۆ دەگرێت، و ئەوانەی تر دابەشدەبن لە جیھاندا بەم شێوەیە: ٢٥٪ لە [[باشووری ئاسیا]]، ٢٠٪ لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]، ٢٪ لە [[ئاسیای ناوەندی|ئاسیای ناوەڕاست]]، ٤٪ لە وڵاتەکانی تری باشووری ئاسیا و ١٥٪ لە ئەفریقیا و ھەروەک چەند [[کۆمەڵگە]]یەکی ئیسلامی ھەیە لە [[چین]] و [[ڕووسیا]]دا بەڵام بە کەمایەتی دادەنرێن، لەبەر زۆریی ژمارەی دانیشتووانیان، ژمارەی موسڵمانان ئەمڕۆ دەگاتە ١٬٩ ملیارد کەس بەم شێوەیە ٢٤٫٩٪ی دانیشتووانی ٤٧ وڵات پێک دەھێنن؛ و ژمارەیەکی زۆر [[موسڵمان]] ھەیە لە وڵاتە پیشەسازییەکانی وەک [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[کەنەدا]] و وڵاتەکانی ئەورووپای ڕۆژاوا، ئەمیش بەھۆی کۆچکردن بووە بۆ سەرچاوەی بژێوی، و ڕێژەی موسڵمانان لەم وڵاتانە بە شێوەیەکی بەرچاو زیاد دەکات و ئەویش بەھۆی ئەوەی ھەندێ لە نەوەکانیان ھەڵدەستن بە ناسین و نزیکبوونەوە لەم ئایینە، ئەمەش وای کردووە ژمارەیەک لە شارەزایان وا دابنێن کە ئیسلام خێراترین بڵاوبوونەوەی ھەیە لە نێو ئایینەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨|سەردێڕ=الغاردیان: الإسلام سیکون الدیانة الأولی فی العالم بحلول سنة 2060|ناونیشان=https://www.france24.com/ar/20180904-الإسلام-الدیانة-الأولی-العالم-نمو-دیموغرافیا-المسیحیة-الیھودیة|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=فرانس 24 / France 24|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ھل یموت الدین فی مختلف أنحاء العالم؟|ناونیشان=https://www.bbc.com/arabic/world-47484337|newspaper=BBC News عربی|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لماذا سیصبح الإسلام فی ریادة الادیان العالمیة؟|ناونیشان=https://annabaa.org/arabic/variety/24466|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=annabaa.org|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بالأرقام.. الدین الأسرع نموا.. ھذە تحولات نسب المسلمین وکافة الأدیان|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/news/cultureandart/2019/10/29/الدین-نسب-المسلمین-الأدیان|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/new_roj_13032018|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.rudaw.net}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دراسة أمریکیة: الإسلام الدین الوحید الأسرع نموا من نمو سکان العالم وسیصبح أکبر الأدیان عام 2070|ناونیشان=https://ar.qantara.de/content/دراسة-أمریکیة-الإسلام-الدین-الوحید-الأسرع-نموا-من-نمو-سکان-العالم-وسیصبح-أکبر-الأدیان-عام|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Qantara.de موقع قنطرة للحوار مع العالم الإسلامی |زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠١٩|سەردێڕ=Why Muslims are the world’s fastest-growing religious group {{!}} Pew Research Center|ناونیشان=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/04/06/why-muslims-are-the-worlds-fastest-growing-religious-group/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190514123559/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/04/06/why-muslims-are-the-worlds-fastest-growing-religious-group/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

== ئەرکانەکانی ئیسلام ==
{{سەرەکی|ئەڕکانەکانی ئیسلام|شایەتمان|نوێژ|ڕۆژوو|زەکات|حەج}}
{{ئەڕکانەکانی ئیسلام}}
'''ئەرکانەکانی ئیسلام''' پێنجن، وەک لە فەرموودەیەکی پێغەمبەر محەممەد ھاتووە کە [[بوخاری]] و [[موسلیم کوڕی حەجاج|موسلیم]] ڕیوایەتیان کردووە:

پێغەمبەری ئیسلام گوتویوتی: ئیسلام لەسەر پێنج بنەما دامەزراوە: شایەتمان، نوێژکردن، دانی زەکات، [[ڕۆژووی ڕەمەزان]] و حەج.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حدیث بُنی الإسلام علی خمس - موقع مقالات إسلام ویب|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/article/59048/حدیث-بُنی-الإسلام-علی-خمس|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=(بنی الإسلام علی خمس) - الإسلام سؤال وجواب|ناونیشان=https://islamqa.info/ar/articles/36/بنی-الاسلام-علی-خمس|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=islamqa.info|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=تخریج حدیث: بنی الإسلام علی خمس|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/92152/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شرح حدیث (بنی الإسلام علی خمس)|ناونیشان=http://www.saaid.net/Doat/binbulihed/11.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.saaid.net}}&lt;/ref&gt;
# شایەتمان: شایەتمان (أشھد ان لا الە الا اللە وأشھد ان محمد ڕسول اللە) واتە شایەتی دەدەم ھیچ پەرستراوێکی بە حەق نییە بێجگە لە (اللە) و شایەتی دەدەم کە محەممەد پێغەمبەری خوایە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الإسلام|یەکەم=ھذە المقالة جزء من سلسلة: الإسلام العقائد فی الإسلام توحید اللە الإیمان بالملائکة الإیمان بالکتب السماویة الإیمان بالرسل والأنبیاء الإیمان بالیوم الآخر الإیمان بالقضاء والقدر أرکان الإسلام شھادة أن لا إلە إلا اللە وأن محمد ڕسول اللە إقامة الصلاة إیتاء الزکاة صوم رمضان الحج مصادر التشریع الإسلامی القرآن الکریم السنة النبویة • أحادیث أھل البیت إجماع أقوال العلماء • القیاس الإجتھاد شخصیات محوریة محمد ڕسول اللە الانبیاء • أھل البیت الصحابة • الخلفاء الراشدون الأئمة • أمھات المؤمنین الفرق أھل السنة والجماعة الشیعة الاثنا عشریة • الشیعة الإسماعیلیة الإباضیة • فرق اخری التاریخ والجغرافیا مدن مقدسة مکة المکرمة المدینة المنورة • القدس الشریف مواقع مقدسة المسجد الحرام المسجد النبوی • المسجد الأقصی الخلافة الإسلامیة الخلافة الراشدة الخلافة الأمویة • الخلافة العباسیة الخلافة القرطبیَّة • الخلافة الموحدیَّة الخلافة الفاطمیة • الخلافة العثمانیة الفتوحات الإسلامیة مکة • الشام • العراق • فارس مصر • الأندلس • الغال القسطنطینیة • جنوب إیطالیا • الھند أعیاد ومُناسبات الأعیاد فی الإسلام عید الفطر • عید الأضحی مناسبات إسلامیة ذکری المولد النبوی • ذکری عاشوراء احتفال رأس السنة الھجریَّة إحیاء لیلة القدر إحیاء لیلة النصف من شعبان ذکری الإسراء والمعراج الإسلام فی العالم الإسلام فی أوروبا الإسلام فی أفریقیا الإسلام فی آسیا الإسلام فی الأمریکتین الإسلام فی أوقیانوسیا انظر أیضًا الثقافة الإسلامیة الإسلام والأدیان الاخری العالم الإسلامی بوابة|سەردێڕ=الشھادتان|ناونیشان=https://www.marefa.org/الشھادتان|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=المعرفة|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.marefa.org/%D8%A7%D9%84%D8%B4%DA%BE%D8%A7%D8%AF%D8%AA%D8%A7%D9%86 |date=نیسانی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;
# نوێژ: یەکێکە لە پەرستنەکانی کە موسڵمانان پێی ھەڵدەستن ڕۆژانە، [[نوێژ]] فەرزکراوە لەسەر موسڵمانان لە ڕۆژێکدا پێنج جار (بەیانی، نیوەڕۆ، عەسر، ئێوارە، خەوتنان)، و دەبێت موسڵمانان ڕوو بکەنە کەعبە لە [[مەککە]] لە کاتی نوێژدا.&lt;ref name=&quot;حکم الصلاة وأھمیتھا&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حکم الصلاة وأھمیتھا|ناونیشان=https://binbaz.org.sa/categories/fiqhi/23|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=binbaz.org.sa|زمان=ar}}&lt;/ref&gt; جگە لە نوێژە فەرزکراوەکان چەند نوێژێکی تر ھەیە وەک [[نوێژی جێژن (ئیسلام)|نوێژی جەژن]] و [[نوێژی مردوو]] و [[نوێژەبارانە]] و ھتد.. لە زۆربەی وڵاتە ئیسلامییەکاندا بانگ دەدرێت لە کاتی نوێژدا و ھەروەھا نوێژ بە زمانی عەرەبی بە جێ دەھێنریت.
# زەکاتدان: بەخشینێکە لە ماڵی موسڵمانە داراکان بۆ نەدار و ھەژارەکان، ئەمەش فەرزە لەسەر ھەموو ئەو موسڵمانانەی لە توانایان ھەیە، ھەروەک زەکات جیاوازە لەو خێرەی کە موسڵمانان خۆبەخشانە خۆیان دەیکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فریضة الزکاة فی الإسلام|ناونیشان=https://ar.islamway.net/article/60367|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=ar.islamway.net|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;
# ڕۆژوو گرتن: لە مانگی [[ڕەمەزان]]دا موسڵمانان ھیچ خواردن و خواردنەوەیک ناخۆن و ناخۆنەوە لە بەرەبەیانەوە تا خۆراوابوون، ھەروەک پێویستە لە ھەڵەی تر دوور بکەونەوە، و زۆر پەرستن بە ئەنجام بگەیەنن. ڕۆژوو لەسەر کەسانی نەخۆش و گەشتیار نییە و دەتوانن لە کاتێکی تر لە ساڵەکەدا بیگرنەوە، پێش ھاتنی ڕەمەزانێکی نوێ، یان بە بەخشینی ماڵ بە نەداران بۆ ئەوانەی کە نەتوانن بەڕۆژوو بن وەک کەسانی بەتەمەن. ڕۆژوو لای موسڵمانان کارێکی گران نییە، بەڵکو مەبەستێکی ڕۆحی و تەندروستی ھەیە، کە سودێکی تەندروستی زۆری ھەیە ھەروەک وا دەکات کە موسڵمانان یارمەتی ھەژاران بدەن بەھۆی ھەستکردن بە برسێتی، و ھەروەھا دەبێتە ھۆی نزیکبوونەوەی زیاتر لە خوا بە ھەموو مانا باوەڕی و ڕۆحییەکان.&lt;ref name=&quot;حکم الصلاة وأھمیتھا&quot;/&gt;
# حەج: بریتییە لە سەردانی [[کەعبە]] «ماڵی خوا» لە [[مەککە]] لە مانگی زیلحەجە. ئەمەش فەرزە لەسەر ھەر موسڵمانێک کە لە توانایدا ھەبێت ئەرکانەکانی حەج بە جێ بھێنێت بە لایەنی کەمەوە جارێک لە ژیانیدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تعریف الحج|ناونیشان=https://mawdoo3.com/تعریف_الحج|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://mawdoo3.com/%D8%AA%D8%B9%D8%B1%DB%8C%D9%81_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AC |date=نیسانی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

== بیروباوەڕ ==
{{سەرەکی|بیروباوەڕی ئیسلامی|پایەکانی باوەڕ}}
بەپێی [[قورئان]]، موسڵمانان باوەڕیان بە خودا و فریشتەکانی و کتێبەکانی و پێغەمبەرەکانی و ڕۆژی دوایی ھەیە. موسڵمانانی سوننە قەزا و قەدەریشی بۆ زیاد دەکەن بە گەڕانەوە بۆ وتەیەکی پێغەمبەر [[محەممەد]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أرکان الإسلام وأرکان الإیمان - إسلام ویب - مرکز الفتوی|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/47159/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.islamweb.net}}&lt;/ref&gt;

موسڵمانان باوەڕیان بەوە ھەیە کە بێجگە لە [[خوا لە ئیسلامدا|اللە]] ھیچ خودایەکی تر نییە و خودا [[گەردوون]] و ھەرچییەکی تێدایە دروست کردووە، قورئانی بۆ محەممەد ناردووە لە ڕێگەی جوبرەیل، کە ئەمەش دوایین پەیامە لەو پەیامانەی کە خودا ناردوونی بۆ پێغەمبەرەکانی، و پێغەمبەرەکان ئەو پیاوانەن کە خودا ھەڵی بژاردوون تا پێغەمبەر بن.

=== خودا (ﷲ) ===
{{سەرەکی|خوا لە ئیسلامدا}}
[[پەڕگە:Allah calligraphy in green background.png|چەپ|بێچوارچێوە]]
بنەمای ئیسلام دادەنرێت بە باوەڕ بوون بە خودای تاک، کە نەمرە و غافڵ نابێت و دادپەروەرە و ستەم لە کەس ناکات،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ما معنی الإیمان باللە؟ - الإسلام سؤال وجواب|ناونیشان=https://islamqa.info/ar/answers/34630/ما-معنی-الایمان-باللھ|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=islamqa.info|زمان=ar}}&lt;/ref&gt; ھیچ ھاوەڵێکی نییە، لە کەس نەبووە و کەسی لێ نەبووە، بەخشندە و میھرەبانە، لە گوناھ خۆش دەبێت و گەڕانەوە وەردەگرێت و جیاوازی ناکات لە نێوان خەڵکدا تەنھا بە کردەوەی چاک نەبێت. دروستکەری گەردوونە و باڵادەستە بەسەر ھەموو شتێکیدا، و لە بیروباوەڕی ئیسلامیدا ھیچ شتێک ھاوشێوەی خودا نییە و جیاوازە لە ھەموو دروستکراوانی و دوورە لە پێشبینی بەشەر،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=الإیمان باللە وآثارھ|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/136804/الإیمان-باللھ-وآثارھ/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}&lt;/ref&gt; موسڵمانان باوەڕیان بە بوونی ھەیە و دەیپەرستن بێ ئەوەی بیبینن، خودا نەوەد و نۆ ناوی ھەیە کە ناسراون بە [[ناوەکانی خودا لە ئیسلامدا|ناوە جوانەکانی خودا]] کە ئەم ناوانە ستایش و پێداھەڵدان و پیرۆزکردنن کە لە قورئاندا یان لەسەر زمانی یەکێک لە پێغەمبەرەکان ھاتوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الصلابی|یەکەم=د علی|سەردێڕ=10 أمور یقوی بھا الإیمان باللە تعالی|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/blogs/2018/5/20/10-أمور-یقوی-بھا-الإیمان-باللھ-تعالی|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ما معنی الإیمان باللھ|ناونیشان=https://mawdoo3.com/ما_معنی_الإیمان_باللھ|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://mawdoo3.com/%D9%85%D8%A7_%D9%85%D8%B9%D9%86%DB%8C_%D8%A7%D9%84%D8%A5%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%84%DA%BE |date=نیسانی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص6 - دروس للشیخ عبد العزیز بن باز - الإیمان باللە - المکتبة الشاملة الحدیثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/7680/70|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=al-maktaba.org}}&lt;/ref&gt;

=== فریشتە ===
{{سەرەکی|فریشتە لە ئیسلامدا}}
باوەڕ بە فریشتەکان دادەنرێت بە یەکێک لە بنەماکانی ئیسلام.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الإیمان بالملائکة {{!}} الموقع الرسمی لمعالی الشیخ عبد الکریم بن عبد اللە الخضیر - حفظە اللە تعالی -|ناونیشان=https://shkhudheir.com/lecture/1569280081|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=shkhudheir.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220225190043/https://shkhudheir.com/lecture/1569280081|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=بحث عن الإیمان بالملائکة والرسل|ناونیشان=https://mqaall.com/theme-faith-angels-messengers/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=مقال|زمان=ar}}&lt;/ref&gt; بەپێی قورئان فریشتە ویستێکی سەربەخۆیان نییە، بەڵکوو دروستکراون بۆ گوێڕایەڵی خودا و بەجێھێنانی فەرمانەکانی. ناخۆن و ناخۆنەوە بەڵکوو بەندەی ڕێزلێنراون و لە فەرمانی خودا دەرناچن و سەرپێچی ناکەن. ئەرکی فریشتەکان گەیاندنی نیگای خودا دەگرێتەوە لەگەڵ ھەڵگرتنی [[عەرش]]، پیرۆزکردنی خودا، تۆمارکردنی کردەوەی کەسەکان لە چاکە و خراپە، کێشانی ڕۆح کاتی مردن و ھتد. موسڵمانان لەو باوەڕەدان کە فریشتە لە نوور دروست کراوە، ھەر وەک [[جنۆکە]] لە [[ئاگر]] دروست کراوە و [[ئادەم]] لە قوڕ دروست کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=1 - تعریف الملائکة وحقیقتھم ومادة خلقھم|ناونیشان=https://alsallabi.com/article/1608|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=alsallabi.com|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220225190057/https://alsallabi.com/article/1608|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=الإیمان بالملائکة|ناونیشان=http://www.alukah.net/sharia/0/66304/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.alukah.net|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;

=== قورئان ===
{{سەرەکی|قورئان}}
[[پەڕگە:Mamluk era Quran, circa 1380, open to sura 16.jpg|وێنۆک|349x349پیکسڵ|قورئانێکی سەردەمی [[مەمالیکەکان]] نزیکەی ساڵی ١٣٨٠، [[سووڕەتی نەحل|سوورەتی ئەل-نەحل]]]]
موسڵمانان قورئان دادەنێن بە وتەی خودا، و ئایەتەکانی نێرراون بە [[زمانی عەرەبی]]ی ڕوون بۆ پێغەمبەر [[محەممەد]] لە ڕێگەی جوبرەئیل،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ما ھو القرآن الکریم سطور|ناونیشان=https://sotor.com/ما-ھو-القرآن-الکریم/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=sotor.com|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://sotor.com/%D9%85%D8%A7-%DA%BE%D9%88-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85/ |date=نیسانی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt; لە کاتی ناردنییەوە دەوروبەری ساڵی٦١٠ تا کۆچی دوایی کە دەکاتە ٦٣٢، قورئان کۆکرایەوە لە یەک کتێبدا لە سەردەمی خەلیفە [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکردا]]، و پاشان چەندین نوسخەی لێ گیرایەوە و دابەش کرا لە سەردەمی خەلیفە [[عوسمان کوڕی عەفان|عوسمانی کوڕی عەفان]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=جمع القرآن، نقد الوثائق وعرض الحقائق|ناونیشان=http://iicss.iq/?id=180|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=المرکز الاسلامی للدراسات الاستراتیجیة}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=جمع القرآن الکریم فی عھد الخلفاء الراشدین - الجزء: 1 صفحة: 5|ناونیشان=https://quranpedia.net/ar/book/816/1/5|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=quranpedia.net|زمان=en}}&lt;/ref&gt; موسڵمانان لەو باوەڕەدان کە قورئان ھیچ گۆڕانکارییەکی تێدا ناکرێت و خوا دەیپارێزێت، و ھەموو موسڵمانان بە جیاوازی مەزھەب و تایفەوە یەک نوسخەی قورئان کۆیان دەکاتەوە تا ئێستا. [[قورئان]] دابەش دەبێت بۆ ١١٤ [[سوورەت]]، و ٦٢٣٦ [[ئایەت]] لە خۆ دەگرێت، و دادەنرێت بە سەرچاوەی سەرەکی بۆ بنەماکانی ئیسلام و موسڵمانان چۆن باوەڕیان بە قورئان ھەیە بە ھەمان شێوە باوەڕیان بە کتێبەکانی پێشتر ھەیە کە دابەزێنراون لەلایەن خوداوە بۆ سەر ھەندێک لە پێغەمبەران، وەک [[تەورات]] کە نێرراوە بۆ مووسا، و [[زەبوور]] نێرراوە بۆ داوود، سوحفی ئیبراھیم، و [[ئینجیل]] کە ڕەوانە کراوە بۆ عیسای کوڕی مریەم. باوەڕبوون بەم کتێبە (قورئان) مەرجی باوەڕە لای موسڵمانان و ئەوەی نکوڵی شتێکی قورئان بکات بە بێ باوەڕ دادەنرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الصلابی|یەکەم=د علی|سەردێڕ=أھمیة الکتب السماویة وجوب الإیمان بھا|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/blogs/2019/8/11/أھمیة-الکتب-السماویة-ووجوب-الإیمان|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الباب الأول: الإیمان بالکتب تعریفە وأھمیتە وحکمە وحقیقتە وثمرتە - الموسوعة العقدیة - الدرر السنیة|ناونیشان=https://dorar.net/aqadia/1749/الباب-الأول%3A-الإیمان-بالکتب-تعریفھ-وأھمیتھ-وحکمھ-وحقیقتھ-وثمرتھ|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220123024450/https://www.dorar.net/aqadia/1749/الباب-الأول:-الإیمان-بالکتب-تعریفھ-وأھمیتھ-وحکمھ-وحقیقتھ-وثمرتھ|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الایمان بالقران الکریم من الایمان – المحیط|ناونیشان=https://www.almuheet.net/post/234303|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.almuheet.net|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220225190047/https://www.almuheet.net/post/234303|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== پێغەمبەرەکان ===
{{سەرەکی|پێغەمبەران لە ئیسلامدا}}
پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا ناسراون بەو کەسانەی کە خودا ھەڵی بژاردوون تا پەیامەکەی بگەیێنن، کە ئەوان تەنھا بەشەر بوون بەڵام خودا توانای دروستکردنی موعجیزەی پێ داون تا پێغەمبەرایەتییان بسەلمێنێت، موسڵمانان لەو باوەڕەدان کە ھەموو پێغەمبەرەکان بانگەوازیان بۆ ئایینی ئیسلام کردووە بەڵام بە پەیامی جیاواز، یان بانگەوازیان کردووە بۆ ئەو بنەمایانەی ئیسلام بانگەوازی بۆ دەکات بەڵام بەپێی ھەلومەرجی سەردەمەکانیان و ئاستی نەتەوەکانیان، و کۆتایی ئەو پەیامانە پەیامی محەممەدی کوڕی عەبدوڵڵا بووە، کە موسلمانان بە دوایین پەیام و دوایین پێغەمبەری دادەنێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فصل: معنی الإیمان بالرسل:{{!}}نداء الإیمان|ناونیشان=http://www.al-eman.com/الکتب/موسوعة%20الفقھ%20الإسلامی/معنی%20الإیمان%20بالرسل%3A/i582%26d916195%26c%26p1|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.al-eman.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220225190042/http://www.al-eman.com/الکتب/موسوعة%20الفقھ%20الإسلامی/معنی%20الإیمان%20بالرسل%3A/i582%26d916195%26c%26p1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الإیمان بالرسل - ڕکن المسلم|ناونیشان=https://roknalmoslem.com//a/الإیمان-بالرسل|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=roknalmoslem.com|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://roknalmoslem.com//a/%D8%A7%D9%84%D8%A5%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D9%84 |date=نیسانی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

و [[محەممەد]] پێغەمبەری ئیسلامە، کە موسڵمانان وەک دامەزرێنەری ئایین سەیری ناکەن، بەڵکوو وەک نوێکەرەوەیەکی ئیسلامی بنەڕەتی و بیروباوەڕی یەکتاپەرستی کە خودا ناردوویەتی بۆ پێغەمبەرەکانی پێشتر وەک ئادەم و [[ئیبراھیم]] و [[مووسا]] و [[عیسا]] و ئەوانی تر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الإیمان بالرسل -علیھم السلام- - ملتقی الخطباء|ناونیشان=https://khutabaa.com/index.php/ar/article/الإیمان-بالرسل-علیھم-السلام|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=khutabaa.com}}{{بەستەری مردوو|url=https://khutabaa.com/index.php/ar/article/%D8%A7%D9%84%D8%A5%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D9%84-%D8%B9%D9%84%DB%8C%DA%BE%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 |date=نیسانی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt; لە ئیسلامدا سەیری محەممەد دەکرێت وەک دوایین و گەورەترین پێغەمبەر. لە ماوەی ٢٣ ساڵی کۆتایی ژیانیدا، یان لە سەرەتای تەمەنی چل ساڵییەوە محەممەد نیگای خودای پێ گەیشت لە ڕیگەی فریشتە ([[جبرەییل|جوبرەیل]]). موسڵمانان ھەر وەک ئەوەی باوەڕیان بە محەممەد ھەیە باوەڕیان بە ھەموو پێغەمبەرەکانی تریش ھەیە، وەک ئادەم و [[نووح]] و ئیبراھیم و مووسا و عیسا و ھتد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=المبحث الأول: معنی الإیمان بالرسل|ناونیشان=https://dorar.net/aqadia/1906|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=dorar.net|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181015214153/http://dorar.net/aqadia/1906|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الإیمان بالرسل {{!}} دلیل المسلم المیسر|ناونیشان=https://imuslimguide.com/ar/faith/13|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=imuslimguide.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220225190053/https://imuslimguide.com/ar/faith/13|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== ڕۆژی دوایی ===
{{سەرەکی|ڕۆژی دوایی لە ئیسلامدا}}
ڕۆژی دوایی، یان ڕۆژی قیامەت، یان ڕۆژی دین یان زۆر ناوی تر کە لە قورئاندا ھاتووە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=التفسیر المیسر {{!}} التفسیر التفاعلی|ناونیشان=https://read.tafsir.one/almuyassar|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=read.tafsir.one}}&lt;/ref&gt; کە ڕۆژی لێپرسینەوەیە بەپێی بیروباوەڕی ئیسلامی، کۆتایی جیھان و تەواو بوونی ژیانی دونیای تێدایە و ھەموو خەڵک کۆ دەکرێنەوە بۆ لێپرسینەوە لەلایەن خوداوە پاشان شوێنیان [[بەھەشت]] یان [[جەھەنەم]] دەبێت،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الإیمان بالیوم الآخر {{!}} دلیل المسلم الجدید|ناونیشان=https://www.newmuslimguide.com/ar/your-faith/354|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.newmuslimguide.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220225190056/https://www.newmuslimguide.com/ar/your-faith/354|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; چاکەکاران دەچنە بەھەشتەوە کە جێگەیەکی خۆشە و بەھرەوەر دەبن لە ھەموو خۆشییەک، و ئەوەی کردەوەی خراپ بووە لە ژیانی دونیادا لە دۆزەخدا سزا دەدرێت، لە قورئاندا ھاتووە کە بە تەنھا خودا کاتی تەواو بوونی دونیا دەزانێت، و ھیچ کام لە دروستکراوەکانی نایزانن، و نیشانەکانی ڕۆژی کۆتایی لای موسڵمانانی سوننە دەبێت بە دوو بەشەوە کە نیشانە بچووکەکان و نیشانە گەورەکانن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ھل تھون وتعظم أھوال القیامة بدرجة الإیمان والصلاح|ناونیشان=https://binbaz.org.sa/fatwas/28503/ھل-تھون-وتعظم-اھوال-القیامة-بدرجة-الایمان-والصلاح|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=binbaz.org.sa|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210524170418/https://binbaz.org.sa/fatwas/28503/ھل-تھون-وتعظم-اھوال-القیامة-بدرجة-الایمان-والصلاح|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الإیمان باللە والیوم الآخر روابط ومعانی|ناونیشان=https://www.albayan.co.uk/article2.aspx?id=4698|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.albayan.co.uk}}&lt;/ref&gt;

=== قەزا و قەدەر ===
{{سەرەکی|قەزا و قەدەر}}
موسڵمانانی سوننە لەو باوەڕەدان کە ھەموو شتێک نووسراوە پێش دروستبوونی مرۆڤ و ئەمەش خودا بە تەنھا دەیزانێت، ئەمە وەکوو زاراوە ھەموو کردار و ھەڵسوکەوتێک دەگرێتەوە کە مرۆڤ دەسەڵاتی نەبێت بە سەریدا وەک [[تۆرنادۆ|گەردەلوول]] و [[بوومەلەرزە]] و ڕووداوە ھاوشێوەکانیان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الإیمان بالقدر - الموقع الرسمی لفضیلة الشیخ عبد الرحمن بن ناصر البراک|ناونیشان=https://sh-albarrak.com/article/5117|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=sh-albarrak.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بحث عن الایمان بالقدر شامل مع المراجع - موسوعة|ناونیشان=https://www.mosoah.com/people-and-society/religion-and-spirituality/%D8%A8%D8%AD%D8%AB-%D8%B9%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D8%B1/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250513103103/https://www.mosoah.com/people-and-society/religion-and-spirituality/%D8%A8%D8%AD%D8%AB-%D8%B9%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D8%B1/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الإیمان بالقضاء والقدر {{!}} شبکة بینونة للعلوم الشرعیة|ناونیشان=https://www.baynoona.net/ar/article/487|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=www.baynoona.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220225190055/https://www.baynoona.net/ar/article/487|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== مێژووی ئیسلامی ==
[[پەڕگە:Age of Caliphs.png|وێنۆک|380px|فەتحە ئیسلامییەکان لە سەردەمی پێغەمبەرایەتییەوە تا سەردەمی ئەمەوییەکان]]
{{سەرەکی|مێژووی ئیسلام}}

مێژووی ئیسلامی دابەش دەبێت بۆ چەند سەردەمێک بەپێی ئەو خەلافەتە جیاوازانەی کە ڕابوردوون بەسەر دەوڵەتی ئیسلامی و ئەو خێزانانەی حوکمیان کردووە، و مێژووی ئیسلامی دەست پێدەکات لە سەردەمی پێغەمبەر [[محەممەد]]، و ئەو قۆناغە ناو دەبرێت بە سەردەمی پێغەمبەرایەتی، کە تێیدا بانگەوازی ئیسلامی دەستی پێکرد لە نێو [[عەرەب]]دا، وردە وردە ئایینەکە بڵاوبوویەوە تا زۆربەی دانیشتووانی نیمچە دوورگەی عەرەبی باوەڕیان پێ ھێنا، و لەدوای کۆچی دواییی پێغەمبەر محەممەد چوار لە ھاوەڵە گەورەکانی کارووباری موسڵمانانیان گرتە دەست، کە ئەوانیش [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکری]] سدیق و [[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوڕی خەتاب]] و [[عوسمان کوڕی عەفان|عوسمانی کوڕی عەفان]] و [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبوتالیب]] بوون و ناسراون بە [[خەلافەتی ڕاشدین|خەلیفەکانی ڕاشدین]] یان جێنشینەکانی ڕاشدین، کە لەسەردەمی {{قت|ئەماندا}} فراوانبوونی ئیسلامی گەیشتە دەرەوەی [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]]، لە دوای سەردەمی خەلافەتی ڕاشدین [[دەوڵەتی ئەمەوی|سەردەمی ئەمەوی]] دێت، کە بەنی ئومەیە جێ نشینیان گرتە دەست و فراوانبوونی ئیسلامی بەردەوام بوو تێیدا تا گەیشتە [[نیمچەدوورگەی ئیبیریا]]، لە کۆتایی ئەم سەردەمەدا نەوەکانی عەباسی کوڕی عەبدول موتەلیب کە مامی پێغەمبەر محەممەد بوو دەسەڵاتیان گرتە دەست و ئەمەوییەکانیان ڕووخاند و ئەم ماوەیەش بە [[خەلافەتی عەباسی|سەردەمی عەبباسی]] ناسراوە، کە شارستانیی ئیسلامی پێشکەوتن و گەشەسەندنی بە خۆیەوە بینی، [[زانست]] و [[وێژە|ئەدەب]] پێشکەوت لەبەرئەوە ئەم سەردەم ناسراوە بە [[سەردەمی زێڕینی ئیسلام]]، لە کۆتایییەکانیدا ئەم دەوڵەتە بەرەو لاوازی ڕۆیشت و گەڕانەوە دواوەی بە خۆیەوە بینی لە بەر چەند ھۆکارێکی جیاواز، و زۆر لە دەسەڵاتدارەکانی ھەرێمی جیاوازیان بۆ خۆیان جیا کردەوە، لە دوای ئەوە ھیچ دەوڵەتێکی بەھێز نەبوو کە ئیسلام یەکبخات، وەک سەرەتاکانی سەردەمی عەباسی تا دەرکەوتنی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانی]] لەسەر دەستی [[سوڵتان عوسمانی یەکەم]]، کە جێ نشینەکانی زۆر وڵاتیان فەتح کرد کە پێشتر موسڵمانان نەیانتوانی بوو فەتحیان بکەن، وەک وڵاتەکانی [[بالکان|بەلقان]]، و ئیسلامیان تێدا بڵاوکردنەوە و لە سەردەمی حەوتەم سوڵتانیاندا کە محەممەدی دووەمە ناسراو بە [[محەممەدی دووەم|سوڵتان محەممەد فاتیح]] فەتحی [[قوستەنتینە|قوستەنتینییە]] کرا، دواتر لە ساڵی ١٥١٦. نەوەی [[سوڵتان]] محەممەدی دووەم کە [[سەلیمی یەکەم]] بوو فەتحی وڵاتەکانی [[شام]] و [[میسر]]ی کرد و [[مەمالیکەکان]]یان ڕووخاند و دوایین خەلیفەی عەباسیان دابەزاند لە دەسەڵات، بەم شێوەیە نەوەکانی عوسمان بوونە جێنشینی موسڵمانان بۆ ماوەی ٤٠٨ ساڵ، و ئەم سەردەمە ناسراوە بە سەردەمی عوسمانی، و لە دوای ڕووخانی دەوڵەتی عوسمانی چەند دەوڵەتێکی سەربەخۆ دامەزران بێ ئەوەی قەوارەیەکی یەکگرتوو، یەکیان بخات بە کردار.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=العصور الإسلامیة بالترتیب سطور|ناونیشان=https://sotor.com/العصور_الإسلامیة_بالترتیب|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=sotor.com|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://sotor.com/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B5%D9%88%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%A9_%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B1%D8%AA%DB%8C%D8%A8 |date=نیسانی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

=== سەردەمی پێغەمبەرایەتی (٦١٠–٦٣٢) ===
{{سەرەکی|سەردەمی پێغەمبەرایەتی}}
[[پەڕگە:ArabianpeninsulaAL.PNG|وێنۆک|330px|left|پێغەمبەر وەفاتی کرد ساڵی ٦٣٢. کاتێک ھەموو نیمچە دوورگەی عەرەبی ڕێکخست لەژێر ئاڵای ئیسلام]]
ئایینی ئیسلام لەسەر دەستی محەممەدی کوڕی عەبدولڵای کوڕی عەبدول موتەلیب یەکەمجار بانگەوازی بۆ کرا، لە بەنی ھاشم کە یەکێک بوو لە لقەکانی ھۆزی قوڕەیشی عەرەبی ڕەسەن، خوای پەرستووە لەسەر ڕێبازی [[ئیبراھیم]] و پەرستنی بتەکانی ڕەتکردووەتەوە و چووەتە {{قت|[[ئەشکەوتی حیڕا|ئەشکەوتی حەڕا]]}} لە [[چیای نوور|شاخی سەور]]، لە دووری چوار کیلۆمەتر لە [[مەککە]]وە و ئاو و پێویستی لەگەڵ خۆی بردووە و مانگی [[ڕەمەزان (مانگ)|ڕەمەزان]] تێیدا ماوەتەوە، و کاتی بەسەر بردووە تێیدا بە بیرکردنەوە و تێڕامان، و موسڵمانان لەو باوەڕەدان کە نیگا بۆ یەکەم جار دابەزیوەتە سەر محەممەد لەو ئەشکەوتەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=(5) نزول الوحی - السیرة النبویة|ناونیشان=https://ar.islamway.net/article/79170|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=ar.islamway.net|زمان=ar}}&lt;/ref&gt; و دابەزاندنی نیگا (وەحی) بۆ ماوەی ٢٣ ساڵ بەردەوام بوو تا کۆچی دوایی کرد، سەرەتا محەممەد پەیامەکەی گەیاند بە خێزانەکەی بە نھێنی، ئەوانەی کە پێش کەوتن بۆ چوونە ناو ئیسلام خێزانەکەی [[خەدیجە کچی خووەیلید|خەدیجەی کچی خوەیلید]]، و [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبوتالیبی]] ئامۆزای، و [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکری]] ھاوڕێی نزیکی بوون، بەم شێوەیە محەممەد بانگەوازی کرد بۆ وازھێنان لە [[بتپەرستی]] و بانگی کردن بۆ پەرستنی [[خوا لە ئیسلامدا|خوای تاک و تەنھا]] و باوەڕھێنان بە ڕۆژی دوایی، و ڕووبەڕووی گاڵتەپێکردن بووەوە لەلایەن ھۆزی [[قوڕەیش]] و شوێنکەوتووانی ئازار دەدران، تا پێغەمبەر محەممەد ھەواڵی پێدان کە خوا ڕێگەی پێداون کۆچبکەن بۆ [[ئیتیۆپیا|حەبەشە]]، نزیکەی ٨٠ موسڵمان کۆچیان کرد بۆ حەبەشە و [[نەجاشی (نازناو)|نەجاشی]] حەبەشە [[نەجاشی|ئەسحەمەی کوڕی ئەبحەر]] ڕۆحی موسڵمانانی پاراست و سەربەستی کردن لە مانەوە لە وڵاتەکەیدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ملخص عصر النبوة|ناونیشان=https://sm9-1.yoo7.com/t418-topic|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=sm9-1.yoo7.com|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;

ئەوەی زیاتر ھەڵوێستی پێغەمبەر محەممەد و شوێنکەوتووەکانی قورس کرد کۆچی دوایی ئەبووتالیبی مامی و خەدیجەی خێزانی بوو، بە لەدەستدانی ئەم دوو یارمەتیدەرە بەھێزە، قوڕەیش توندتربوون لە ئازاردانی شوێنکەوتووانی پێغەمبەر محەممەد، لەم کاتەدا پێغەمبەر فەرمانی کرد بە موسڵمانان کە کۆچ بکەن لە [[مەککە]]وە بۆ [[مەدینە]] بە نھێنی، لەکاتێکدا ٧٠ پیاویان موسڵمان بوو بوون، لە سەردانێکیاندا بۆ مەککە، و بەم شێوەیە ژمارەی موسڵمانان لە زیاد بووندا بوو، تا دەیانتوانی ڕووبەڕووی دانیشتووانی مەککە ببنەوە لە مەیدانەکانی [[شەڕ]]دا، لە غەزای بەدردا لە ساڵی ٦٢٤ سوپای موسڵمانان سەرکەوت و نزیکەی حەفتا کەس لە مەککە کوژران و لە نێوانیاندا [[ئەبوو جەھل]]ی گەورەی قوڕەیش بوو، لە کاتێکا موسڵمانان نزیکەی ١٤ قوربانیان ھەبوو، ئەم تێکشکانە وای لە خەڵکی مەککە کرد خۆیان کۆبکەنەوە و لە ساڵی دواتردا لای شاخی ئوحد بە موسڵمانان گەیشتن و شکاندیان، [[پەڕگە:Mescidi nebevi.JPG|وێنۆک|280px|مزگەوتی پێغەمبەر کە لێی نێژراوە]] و لەم داستانەدا ژمارەیەکی زۆر لە موسڵمانان کوژران لە نێوانیاندا [[حەمزە کوڕی عەبدولموتەڵیب|حەمزەی]] مامی پێغەمبەر ھەبوو کە ناونرا بە گەورەی شەھیدەکان، لە دوای ئەمە ئەبوسوفیان سوپایەکی گەوری کۆکردەوە و بەرەو مەدینە بەڕێ کەوت تا داگیری بکات، و محەممەد سوپایەکی گەورەی ئامادە کرد بۆ ڕووبەڕوونەوەی و تەکنیکێکی نوێی بەکار ھێنا بە ڕاوێژکردن بە [[سەلمانی فارسی]] ھەستا بە دروستکردنی خەندەق لە دەوری مەدینە، کاتێک ھاوپەیمانی عەرەبی گەیشتنە مەدینە لە ساڵی ٦٢٧ و بەخەندەقەکەیان زانی بڕیاریان دا گەمارۆی مەدینە بدەن، و ئەم گەمارۆیە بۆ ماوەی دوو ھەفتە بەردەوام بوو پاشان بڕیاریاندا بگەڕێنەوە بۆ شوێنی خۆیان، و لە ساڵی دواتردا پێغەمبەر ڕێکەوتننامەی ئاشتی کرد لەگەڵ خەڵکی مەککە، کە ناسراوە بە [[سوڵحی حودەیبییە|ڕێککەوتننامەی حودەیبییە]] و ڕیککەوتن کە بۆ ماوەی ١٠ ساڵ کاری پێبکرێت.

موسڵمانان بەڕێکەوتن بەرەو [[خەیبەر]] دوای ئەوەی دڵنیابوون لای مەککەوە، کە نزیکەی ١٦٠٠ جەنگاوەر بوون، و موسڵمانان سەرکەوتن و لە ھەمان کاتدا پێغەمبەر [[محەممەد]] پەیامی نارد بۆ زۆر لە بەرپرسانی وڵاتەکانی دەوروبەری و بانگی کردن بۆ ئیسلام، و چەند ساڵێک دوای ڕیککەوتنی حودەیبییە محەممەد ھێزەکانی نارد بۆ باشوور لەگەڵ بیزەنتییەکان پێک گەیشتن بەڵام شکان بەھۆی ئەو جیاوازییە زۆرەی لە ژمارەدا ھەیانبوو، ئەمەش ناو دەبرێت بە غەزای {{قت|مۆتە}}، و پاش تێپەڕبوونی ھەشت ساڵ بەسەر کۆچی پێغەمبەردا لە مەککە توانی بگەڕێتەوە و فەتحی بکات، بێ شەڕ و کوشتار، و لێبوردنێکی گشتی بۆ دەرکردن بێجگە لە دە کەس کە زۆر ئازاریان دابوو، و خەڵکەکەی خێرایان کرد لە ھاتنە ناو ئیسلام و ھەموو بت و پەیکەری خواوەندە عەربییەکانیان شکاند، لەناو [[کەعبە]] و دەوروبەری، و فەرمانی کرد بە [[بیلالی حەبەشی]] یەکێک لە ھاوەڵەکان و یەکەم بانگدەر لە ئیسلامدا، کە سەرکەوێتە سەر کەعبە وبانگ بۆ [[نوێژ]] بکات.

پێغەمبەر دوو ساڵ ژیا پاش [[فەتحی مەککە]]، لە ساڵی ١٠ی کۆچی دەرچوو لەگەڵ سەد ھەزار موسڵماندا بۆ حەج، و لای [[کێوی عەرەفە|شاخی عەرەفات]] وتارەکەی {{قت|پێشکەش کردن}} کە بەدەستوورێک دادەنرێت بۆ ئیسلام، تێیدا بنەماکانی ئیسلامی ڕوونکردەوە و داوای یەکسانی کرد لە نێو خەڵکدا، بە شێوەیەک جیاوازی نابێت لە نێوان بەندەیەکی حەبەشی و گەورەیەکی قوڕەیشی، و دوایین ئایەتی [[قورئان]]ی بۆ خوێندنەوە {{قورئان|سوورەت=٥|ئایەت=٣|ژمارە=١|کوردی={حەرامکراوەکان} ئەوانەی کە لەسەرتان حەرامە مردارەوە بووە تەنھا ماسی و کوللە نەبێت و خوێن لەسەرتان حەرامە کە بیخۆن تەنھا جەرگ و سپڵ نەبێت و گۆشتی بەراز بەھەموو شێوازێک حەرامە و ئەوەی کە بۆ غەیری خوا سەرئەبڕێ لەسەر بتەکان و ناوی غەیری خوای لەسەر دەھێنرێ ھەمووی حەرامە بیخۆن و ئەو ئاژەڵانەی کە دەخنکێنرێن ئیتر خۆیان دەخنکێن یان مرۆڤ ئەیانخنکێنێ ئەمە حەرامە و ئەو ئاژەڵانەی کە بریندار دەبن بە بەرد یان بە چەقۆ یان بە ھەر شتێکی ترو مردار دەبنەوە بەبێ ئەوەی سەرببڕێن ئەویش حەرامە و ئەو ئاژەڵانەی کە لەسەر شاخێک یان لەسەر شوێنێکی بەرز بەر دەبنەوە یان دەکەونە ناو بیرەوە مردار دەبنەوە بەبێ سەربڕین ئەوانیش حەرامە و ئەو ئاژەڵانەی کە شەڕە شاخ و شۆق دەکەن ئەویش بەبێ سەربڕین حەرامە کە مردار ببنەوە و ئەوەی کە دڕندەکان بیخوات وەکو شێرو پڵنگ و گورگ بەبێ سەربڕین مردار دەبنەوە ئەوانیش حەرامە بۆ ئێوە بیخۆن تەنھا لەمانەی کە باسمان کرد ئەوەی فریا بکەون و ڕوحی لەبەر مابێت و سەری ببڕن ئەوە حەڵاڵە و ئەوەی بۆ بتەکان سەرئەبڕێ بۆ بەگەورەزانینیان ئەویش بەھەمان شێوە حەرامە و تیروپشکیش کە لە سەردەمی نەفامیدا دەیانکرد حەرامە: کە سێ داریان دەھێنا لە یەکیان دەیاننووسی بیکە، لە یەکیان دەیاننووسی مەیکە، لە یەکێکیان ھیچیان نانوسی، ئەگەر ئەوەی بیکە بھاتایەتەوە ئیشەکەیان دەکرد سەفەر بوایە جەنگ بوایە ھەر شتێک بوایە، و ئەگەر ئەوەی کە مەیکە دەربچوایە ئەوا ئیشەکەیان نەئەکرد، و ئەگەر سپییەکە دەربچووایە ئەوا دووبارەیان دەکردەوە تا یەکێک لەو دووانە دەردەچوو، ئەمیش ھەر حەرامەو ئیشی سەردەمی نەفامییە لەبەر ئەوەی بانگەشەی زانیاری غەیبی تیایە و بەشێکە لە فاڵچییەتی، لە ئیسلامدا لە جیاتی ئەمە نوێژی (ئیستیخارە) دانراوە ئەمانەی کە باسمان کرد ھەمووی فسق و لەڕێدەرچوون و حەرام و تاوانە ئەمڕۆ کافران بێ ئومێد بوونە لە دینەکەی ئێوە کە بتانگەڕێننەوە بۆ سەر دینی خۆیان ئێوە لەوان مەترسێن کە زاڵبن بەسەرتانداو تەنھا لە من بترسێن من سەرتاندەخەم بەسەریانداو پشتیوانتانم ئەمڕۆ دینەکەی خۆم بۆتان تەواو کرد، ھەرگیز پێویستتان بە زیادە نابێت بیھێننە ناو دینەکەتانەوە، و ئاشکرام کرد بەسەر ھەموو دینەکاندا، (ئەم ئایەتە بەڵگەیە لەسەر ئەوەی بیدعەی حەسەنە لە دیندا نییە، (ئیمامی مالیک) دەفەرمێت: (ھەرکەسێک لە ئیسلامدا بیدعەیەک بکات و بڵێت حەسەنەیە ئەوا بڕیاری ئەوەی داوە کە پێغەمبەری خوا- صلی اللە علییە وسلم - خیانەت و ناپاکی لەم دینە کردووە، چونکە خوای گەورە دەفەرمێت: ئەمڕۆ من دینەکەی خۆمم بۆتان تەواو کرد، بۆیە ئەوەی ئەو ڕۆژە دین نەبووبێت ئەمرۆیش دین نییە، و ئەم ئایەتەی خوێندەوەو کردی بە بەڵگە لەسەر قسەکەی) لە پاش ئەم ئایەتە ھیچ حەڵاڵ و حەرامێک دانەبەزی و نیعمەتی خۆم تەواو ڕژاند بەسەرتاندا بەوەی کە مەککەم بۆ ئازادکردن و بەسەر کافراندا زاڵم کردن و ڕازی بووم کە ئیسلام دینی ئێوە بێ تا ڕۆژی قیامەت، و ئێوەیش ڕازی بن کە دینتان بێت، ئەمە دوا ئایەت بووە لە قورئانی پیرۆز دابەزی لە (حَجَّةُ الْوَدَاع) لە حەجی ماڵاوایی لە ڕۆژی عەرەفە لە ڕۆژی جومعەدا کە پێغەمبەری خوا- صلی اللە علییە وسلم - بە پێوە ڕاوەستا بوو، وەھەشتاو یەک ڕۆژ پاش ئەم ئایەتە کۆچی دوایی کرد و ھەر کەسێک ناچار بوو ناچاری و برسییەتی وای لێکرد کە مردارەوەبوو یان ئەو شتانەی کە حەرامە بیخوات ئەوا دروستە، بەڵکو ئەگەر لە برسا بمرێت ئەوکاتە واجبە لەسەری بیخوات بەڵام بەمەرجێک مەبەستی ئەوە نەبێ کە سەرپێچی خوای گەورە بکات و بۆ تاوان بیخوات بەڵکو لە ناچاریدا بیخوات ئەوە بە دڵنیایی خوای گەورە زۆر لێخۆشبوو بەبەزەیییە}}.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وەرگێڕانی ماناکان ئایەتی 3 سوورەتی سوورەتی المائدة - وەرگێڕاوی کوردی - صلاح الدین|ناونیشان=https://quranenc.com/ku/browse/kurdish_salahuddin/5/3|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=فرەفەرھەنگی قورئانی پیرۆز|زمان=ku}}&lt;/ref&gt; سێ مانگی نەبرد دوای [[حەجی ماڵاوایی]] کە پێغەمبەر نەخۆش کەوت و کۆچی دوایی کرد، لە ساڵی ٦٣٢. بەرامبەر ساڵی ١١ی کۆچی لە تەمەنی ٦٣ ساڵیدا، و لە ماڵی [[عائیشە]]ی ھاوسەری نێژرا، لە تەنیشت مزگەوتی پێغەمبەر، لەو کاتەدا ئیسلام لە ھەموو [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]] بڵاوبوو بوویەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تأملات فی المجتمع الإسلامی فی العصر النبوی|ناونیشان=https://ar.islamway.net/article/55391|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=ar.islamway.net|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;

=== سەردەمی خەلیفەکانی ڕاشدین (٦٣٢–٦٦١) ===
{{سەرەکی|خەلافەتی ڕاشدین|ئەبوبەکر|عومەر کوڕی خەتتاب|عوسمان کوڕی عەفان|عەلی کوڕی ئەبوتالیب}}

==== ئەبووبەکری سدیق ====
لەدوای کۆچی دوایی محەممەد، موسڵمانان جیاواز بوون لەسەر ئەو کەسەی ببێت بە جێنشین، کۆمەڵێک موسڵمان کۆبوونەوە لە سەقیفەی بەنی ساعدە، سەعدی کوڕی عەبادە خۆی پاڵاوت بۆ ئەو مەبەستە و، پشتیوانان پشتگیرییان کرد، لە ھەمان کاتدا [[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوری خەتاب]]، ئەبوبەکری سدیقی دەستنیشانکرد بۆ ئەو مەبەستە بەپێی ئەوەی کە کۆچکردووەکان لە پێشترن بۆ جێنشینی، ئەمەش پشتگیریی ھەموو موسڵمانانی لەسەر بوو کە لەوێدا کۆببوونەوە، لە ھەمان کاتدا کۆمەڵێک لەو موسڵمانانەی کە لەو کاتەدا سەرگەرمی [[کفن]] و دفنی پێغەمبەر بوون دوایی ناڕازیبوون، سووربوون لەسەر ئەوەی [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبوتالیب]] جێنشین بێت لەبەر ئەو نزیکایەتییەی ھەیەتی لەگەڵ پێغەمبەر، دوای جێگیربوونی دۆخەکە بۆ [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبوبەکر]]، ئیشی کرد لەسەر پاراستنی ئیسلام و دژایەتی کردنی ئەوانەی لە ئیسلام پاشگەزبوونەوە، پاش کۆچی دوایی پێغەمبەر، لەو ڕۆژانەدا موسەیلەمەی درۆزن دەرکەوت، کە بانگەوازی پێغەمبەرایتی دەکرد، جەنگاوەری بۆ نارد و کوشتی و ئەم جەنگە ناسراوە بە شەڕی ڕەدە، بە ھەمان شێوە سجاحی کچی حارس بانگەوازی پێغەمبەرایەتی دەکرد و مایەوە ھەتا سەردەمی [[موعاویە کوڕی ئەبووسوفیان|معاوییە کوڕی ئەبووسوفیان]] پاشان موسڵمان بوو، ھەروەھا ئەبوبەکر سوپای نارد بەرەو وڵاتی [[شام]] بە سەرکردایەتی {{قت|ئەبوو}} عوبەیدەی کوڕی جەڕاح، و یەکێک لە سرییەکان بەسەرکردایەتیی ئوسامەی کوڕی زەید بوو، و یەکەم پێکدادان لە دۆڵی عربە بوو لە باشووری [[دەریای مردوو]]، کە عەرەبەکان سەرکەوتن و بیزەنتییەکان پاشەکشەیان کرد بەرەو غەزە، کاتێک ھەواڵی یەکەم جەنگ درا بە ھەرقلی ئیمپراتۆڕی ڕۆم، بە پەلە لە باشوور پلانێکی بەرگری ڕیکخست و تیۆدۆرسی برای کردە سەرکردەی سوپای ڕۆم، ئەبووبەکر ناردی بۆ خالیدی کوڕی وەلید کە لەو کاتەدا شەڕی فارسی دەکرد لە عێراقدا تا بەپەلە بڕوات بە دەنگ ھێزەکانی عەرەبەوە لە شام. خالید بە دەم داواکەوە چوو، دوای ئەوەی کە شاری حیرە تەسلیمی بوون ئەمەش یەکەم دەستکەوتی موسڵمانان بوو لەدەرەوەی [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]]، خالید سوپاکەی بە شێوەیەکی نوێ ڕێک خست و چەند ھێرشێکی ڕێکخراوی کردە سەر شارەکانی شام، و لە ساڵی ٦٣٤ز ئەبووبەکر نەخۆشییەکی توندی گرت و ھەستی کرد کاتی مردنی ھاتووە، لەبەرئەوە خەلافەتی عومەری کوڕی خەتابی ڕاگەیاند تا لە دوایی ئەو موسڵمانان ناکۆکی نەکەوێتە نێوانیان، ئەبوبەکر لە ھەمان ساڵدا کۆچی دوایی کرد و لە تەنیشتی پێغەمبەردا نێژرا.

==== عومەر کوڕی خەتتاب ====
[[پەڕگە:Arabische Rijk.jpg|وێنۆک|320px|ڕاست|فەتحی ئیسلامی{{ھن}}I:سەردەمی پێغەمبەر{{ھن}}II: سەردەمی ئەبووبەکر{{ھن}}III:سەردەمی عومەر{{ھن}}IV:سەردەمی عوسمان]]
عومەری کوڕی خەتتاب، خەلافەتی گرتەدەست لە دوای کۆچی دوایی [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبووبەکر]]، بەردەوام بوو لەسەر ئەو فەتحانەی «شەڕانەی» کە موسڵمانان پێشتر دەستیان پێکردبوو، شاری [[پارێزگای بەسرە|بەسڕەی]] گرت، پاشان زفەی ئوردنی ڕۆژھەڵاتی گرت، و پاش گەمارۆدانی [[دیمەشق]]، بۆ ماوەی شەش مانگ دیمەشق تەسلیم بوو، دوای ئەوە بیزەنتییەکان چۆڵیان کرد، و موسڵمانان خەڵکی دیمەشقیان دڵنیاکرد لە ماڵ و مناڵ و سەروەت و کەنیسەکانیان ئەگەر جزییە بدەن، ھێزەکانی عەرەبی گەیشتنە حومس و حەما، بەڵام ھەواڵی ئەو ھێزە زۆرەی کەوا ھەرقل کۆی کردووەتەوە لە [[فەلەستین]] کە دەگەنە سەد ھەزار پیاو، وای لە [[خالید کوڕی وەلید|خالیدی کوڕی وەلید]] کرد کە سەرکردایەتیی ھێزی موسڵمانانی دەکرد لە شام دەست ھەڵگرێت لە ھەندێک شارەکانی شام بۆ بەرەنگار بوونەوەی سوپای ڕۆم، لای دا بەرەو دۆڵی یەرموک کە ڕووبارەکەی دەڕژێتە ئوردنەوە و سوپاکەی کۆکردەوە لە بەرزایی باشووری ڕووبارەکە، لە دوای ڕوودانی داستانێکی گەورە لە نێوانیاندا بیزەنتییەکان شکان و کوژراوێکی زۆریان ھەبوو لە نێوانیاندا تیودورسی سەرکردەی سوپاکەیان بوو، لە ھەمان کاتدا ھێزە عەرەبییەکان بەسەرکردایەتیی {{قت|ئەبوو}} عوبەیدەی کوڕی جەڕاح گەیشتنە دەشتی بیقاع، دەوری بەعلبەکیان دا و دوای گەمارۆیەکی زۆر و کوشتارێکی زۆر، بیزەنتی شارەکە تەسلیم بوون، ھێزە عەرەبییەکانی تر بە سەرکردایەتیی یەزیدی کوڕی ئەبووسوفیان گەیشتنە کەنارەکانی [[لوبنان]]، سوور و سەیدا و [[بەیرووت|بەیروت]] و جوبەیل و عرقە بە ئاشتی گیران.&lt;ref&gt;عومەری کوڕی خەتاب، عەلی سەلابی، وەرگێڕان عەفان شیخ سدیق سەرگەتی، کتێبخانەی نارین، چاپی یەکەم ٢٠٠٩&lt;/ref&gt;

ھێرشی عەرەبی لە [[عێراق]] بە سەرکردایەتیی سەعدی کوڕی ئەبو وەقاس سوپای فارسیان بە سەرکردایەتیی ڕۆستەم فرخزاد شکاند لە شەڕی {{قت|قادسیە}} نزیک حیرە، لە ئەنجامدا ڕۆستەم کوژرا و سوپای فارس پەرتەوازە بوون و سوپای موسڵمانان شوێنیان کەوتن تا مەدائنی پایتەختی فارس و فەتحیان کرد دوای ئەوەی یەزدجوردی سێیەم دوایەمین کیسڕای ساسانییەکان ڕای کرد لەگەڵ سوپاکەی، بەڵام موسڵمانان شار بە شار ڕاویان نان ھەتا لە کۆتاییدا داستانی نەھاوەند ڕوویدا لە نێوانیان، و بەرگری فارس بەھێزتر بوو لە بەرگری ڕۆم لە شام، شەڕەکان زۆر بوون و قوربانی زۆربوون، ھەتا فەتحی فارس بە تەواوی لە ساڵی ٦٤٠ز کرا، و عەرەب کوفەیان کردە بنکەی سەربازی بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئەو ھێزانەی فارس کە بەرگرییان دەست پێدەکردەوە ھەتا ھەرێمە ڕۆژھەڵاتییەکان ملکەچ بوون وەک خۆراسان و لەوێوە پێش کەوتن بەرەو نێوان وڵاتی نێوان دوو ڕووبار و پاش ئەوە فەتحی [[ئازەربایجان]] و [[ئەرمەنستان|ئەرمینیا]] و ھەموو [[قەوقاز]] کرا؛ و عەمری کوڕی عاس دەرچوو لە [[ئورشەلیم|قودسەوە]] بەرەو [[میسر]]، دوای ڕاوێژکردن بە خەلیفە، ئەو ڕێگەیەی گرتەبەر کە پێشتر قمبیز و ئەسکەندەری گەورە گرتبوویانە بەر، و لەگەڵ ڕۆم دا بەیەکیاندا لە شاری فەرما، دەروازەی میسری ڕۆژھەڵات، و شارەکە کەوتە دەستی عەمر، و دوای ئەوەی یارمەتییان لە خەلیفە عومەرەوە پێ گەیشت لەگەڵ ڕۆمەکانی دەسەڵاتداری میسر دایان بەیاکا، دوای ئەوەی عەمر گەمارۆی لەسەر توندکردن، وای لێکردن جزییە بدەن، بەردەوام بوو لە بەرەو پێشچوون بەرەو شارەکانی میسر، ھەمووی گرت جگە لە ئەسکەندەرییە کە شارێکی گەورەی میسر و دووەم ڕێگری ئیمپراتۆری بیزەنتییەکان بوو، کەشتییە بیزەنتییەکان ئەیان پاراست لە دەریادا بەڵام بە ھێزی ھەڵمەتە عەرەبییەکان، و مردنی ھەرقل و ھاتنە سەر تەختی قستەنتینی دووەم بۆ سەر عەرشی ئیمپراتۆرییەتی بیزەنتی کە لە تەمەنێکی لاویدا بوو، وای لە ڕۆم کرد ڕازی بن لەسەر مەرجەکانی ئاشتینامەکە و ھێز و کەشتییەکانی خۆیان ھەڵگرت لەسەر شارەکە و موسڵمانان فەتحیان کرد، ئەقباتەکانیان سەربەست کرد لە ھەڵبژاردنی ئایین و ماڵ و حاڵیان پاراستن، و لە ساڵی ٦٤٤ز بەرامبەر ٢٣ی کۆچی [[عومەر (ڕوونکردنەوە)|عومەری]] کوڕی خەتتاب بریندار کرا، بە دەستی ئەبوولوئلوئەی فارسی کاتێک خەریکی نوێژکردن بوو، زۆری نەبرد تا ژیانی بەجێھێشت لە ھەمان ساڵدا، ناشتیان لە تەنیشت [[محەممەد|پێغەمبەر]] و [[ئەبووبەکری سدیق|ئەبوبەکر]]، عومەر یەکەم کەس بوو کە ناونرا بە (پێشەوای باوەڕداران)، و ژمارەی ئەو شارانەی فەتح کران لە خەلافەتی عومەردا گەیشتنە دەوروبەری ٤٠٥٠ شار، و لە سەردەمی ئەودا پۆستە و ڕۆژژمێری کۆچی دانران. شایەنی باسە ھەر لەو سەردەمەدا فەتحی کوردستان کرا.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;کــوردستان لەبەردەم فتوحــاتـی ئــیسلامیدا، حەسەن مەحمود حەمە کەریم، کتێبخانەی نارین، چاپی پێنجەم، ٢٠١٣&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'''عومەری کوڕی خەتتاب, پشتیوان ساڵح، زانکۆی سەڵاحەدین کۆلێژی ئاداب ٢٠١٩-٢٠٢٠'''&lt;/ref&gt;

==== عوسمان کوڕی عەفان ====
لە دوای [[عومەر (ڕوونکردنەوە)|عومەری]] کوڕی خەتاب موبایەعە درا بە عوسمانی کوڕی عەفان کە ببێتە خەلیفەی [[موسڵمان]]ان، گرنگترین ئەو ڕووداوانەی ڕوویاندا لە خەلافەتی {{قت|ئەمدا}} فەتحی باشووری [[ئەفریقا]] بوو لەگەڵ غەزاکانی کەنارەکانی [[نیمچەدوورگەی ئیبیریا]] و دوورگەی [[قوبرس]]، [[قورئان]] چەندین چاپی لێکرا دوای ئەوەی لەسەردەمی ئەبووبەکر کۆکرابوونەوە، و چاپی لێنێردرا بۆ ھەموو ئەو شوێنانەی تازە فەتح کرابوون، و لەسەردەمی عوسماندا جیاوازی کەوتە نێوان ھاشمی و ئەمەوییەکان، کە زۆربەی نزیکەکانی خۆی دانا لەسەر بەرپرسی، بۆیە زۆر خەڵک ھاتن بۆی و نوێنەر ھاتن لە میسر و کوفە و عێراقەوە بەرەو [[مەدینە]] و بارەگای خەلیفەیان گەمارۆدا، و زۆر لە ھاوەڵەکان بەرگریان لە خەلیفە کرد، وەک محەممەدی کوڕی ئەبووبەکر و حەسەن و حوسەینی کوڕی عەلی کوڕی ئەبوتالیب و عەبدوڵڵای کوڕی زوبەیر، بەڵام نەیانتوانی پارێزگاری لێبکەن و کوژرا، لە ساڵی ٦٥٦ بەرامبەر ٣٥کۆچی، و لە گۆڕستانی بەقیع نێژرا.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==== عەلی کوڕی ئەبووتالیب ====
لە دوای کوژرانی عوسمان، [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبووتالیب]] موبایەعەی بە دەستھێنا و بڕیاریدا بنەماکانی ئیسلام و دادپەروەری و یەکسانی بڵاو بکاتەوە، و لە ساڵی ٣٦ی کۆچی ئەو بەرپرسانەی عوسمان دای نابوون لای بردن، و چەند مانگێک دوای ئەوەی حوکمی گرتە دەست، [[عائیشە|عائیشەی کچی ئەبووبەکر]] و ھاوسەری پێغەمبەر داوای تۆڵەسەندنەوەی عوسمانی کرد و تەڵحە و زوبەیر چوونە ڕیزییەوە و ڕۆیشتن بۆ ئەوەی [[بەسرە|بەسڕە]] بگرن، عەلی دوایان کەوت و داستانی جەمەلی بەناوبانگ ڕوویدا لە نێوانیاندا، عەلی سەرکەوت و تەڵحە کوژرا و عەلی [[عائیشە]]ی ناردەوە بۆ مەدینە لەگەڵ محەممەدی کوڕی ئەبووبەکری برایدا. پاشان عەلی سوپاکەی کۆکردەوە بەرەو وڵاتی [[شام]] بۆ بەرەنگاری [[موعاویە کوڕی ئەبووسوفیان|معاوییە کوڕی ئەبووسوفیان]] بۆ ئەوەی ڕێی لێبگرێت لە موبایەعە وەرگرتن و تۆڵەسەندنەوەی [[عوسمان کوڕی عەفان|عوسمانی کوڕی عەفان]]، و داستانی سەفینی بەناوبانگ ڕوویدا لە نێوانیان، پاشان عەلی و موعاوییە ڕێککەوتن کە ھەریەکەیان کەسێک دابنێ بۆ کۆتایی ھاتن بەم ناکۆکییە، عەلی ئەبووموسای ئەشعەری دانا و عەمری کوڕی عاس بە جێگری معاوییە دانرا، دوای وتووێژێکی زۆر لە نێوان ئەم دوو ناوبژیوانەدا بڕیاریاندا عەلی و موعاوییە ھەردووکیان لاببەن و ھەڵبژاردنی خەلیفە بدەنە دەست موسڵمانان، پاشان ھەریەکەیان ھەستان بە ڕاگەیاندنی بڕیارەکە، ئەبووموسا ڕای گەیاند کە عەلی و موعاوییە ھەردووکیان لابران، بەڵام عەمری کوڕی عاس ڕای گەیاند کە عەلی لابراوە و موعاوییە جێگیرا کراوە. بەم شێوەیە جارێکی تر کوشتار گەڕایەوە نێوانیان، و موعاوییە توانی کۆمەڵێک سەرکەوتن بەدەست بھێنێت و لەگەڵ شامدا میسریشی گرتە دەست، لەگەڵ ئەوە لەماوەی عەلیدا ھیچ فەتحێک نەکرا بەڵام چەندین دەستکەوتی مەدەنی و شارستانی ھەبوو وەک ڕیکخستنی پۆلیس و دروستکردنی ناوەندی تایبەت بە خزمەتگوزاری گشتی و دروستکردنی بەندیخانە.

و لە ساڵی ٦٦١ بەرامبەر ٤٠ی {{قت|کۆچیدا}} عەبدول ڕەحمانی کوڕی مەلجەم شمشێرێکی دا لە سەری عەلی لە کاتی نوێژی بەیانیدا، و دوای سێ ڕۆژ کۆچی دوایی کرد لەتەمەنی ٦٤ ساڵیدا.

=== سەردەمی ئەمەوییەکان (٦٦١–٧٥٠) ===
{{سەرەکی|دەوڵەتی ئەمەوی|خەلافەتی ئەمەوی لە ئەندەلوس}}
لەدوای کوژرانی چوارەم خەلیفەی ڕاشدین، موبایەعە درا بە حەسەنی کوڕی عەلی لە [[عێراق]] و [[حیجاز]] و وڵاتەکانی تری ئیسلام بێجگە لە [[شام]] و [[میسر]]، موعاوییە سوپایەکی کۆکردەوە بۆ بەرەنگاری حەسەن، و حەسەنیش خۆی بۆ ھەمان مەبەست ئامادەکرد، بەڵام ئاژاوە کەوتە نێوان سەربازەکانی و زۆریان لێ پاشگەز بوونەوە کاتیک حەسەن ئەمەی بینی نوسی بۆ موعاوییە کەوا ئامادەیە واز لە حەقی خۆی بھێنێت لە خەلافەت بە چەند مەرجێک، بەم شێوەیە موعاوییە ڕۆیشتە کوفەوە و خەلافەتی گرتە دەست بە بێ ھیچ ڕکابەرێک، موعاوییە دامەزرێنەری زنجیرەی ئەمەوییەکان بوو، و دیمەشقی کردە پایتەخت کە بووە مەڵبەندی چالاکی سیاسی و کۆمەڵایەتی ئیسلامی لەو سەردەمەدا، و حەسەنی کوڕی عەلی گەڕایەوە مەدینە و لەوێ کۆچی دوایی کرد، و گرنگترین ڕووداوەکانی سەردەمی موعاوییە گەمارۆدانی شاری قوستەنتینییە بوو بۆ یەکەم جار لەلایەن موسڵمانانەوە، [[پەڕگە:Umayyad750ADloc.png|وێنۆک|300px|ڕاست|دەوڵەتی ئەمەوی لە فراوانترین ئاستیدا، ناوچەکانی سەر بە دەوڵەتەکە بە سەوز ڕەنگ کراوە]] و عەقبەی کوڕی نافع شاری قیروانی لە [[توونس|تونس]] دروست کرد و سەعدی کوڕی عوسمانی کوڕی عەفان چووە شاری سەمەرقەندەوە، لە ساڵی ٥٦ک موعاوییە موبایەعەی جێ نشینی خۆی دا بە یەزیدی کوڕی، و حسەینی کوڕی [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبوتالیب]] ناڕازی بوو، و کاتێک موبایەعە بە یەزید درا لە دوای مردنی معواوییە، حسەین سووربوو لەسەر ڕێگرتن لێیان و لە مەدینەوە ڕۆیشت بۆ کوفە بۆ بەرەنگاری یەزید، بە سەربازەکانی گەیشت لە کەربەلا، و لەکاتی گەیشتنی سوپای ئەمەوییەکان خەڵکی کوفە دەستیان ھەڵگرت لە فریاکەوتنی حوسەین و تەنھا کەسوکاری لەگەڵی مانەوە، و سەرکردەی ئەمەوییەکان ھەوڵیدا حسەین ڕازی بکات بە موبایەعە دان بە موعاوییە بەڵام ئەو ڕەتی کردەوە و شەڕ ڕوویدا لە نێوانیان و کۆتای ھات بە کوژرانی حسەین و کەسوکاری، ئەمەش دەنگدانەوەیەکی بەئازاری ھەبوو لە ھەموو جیھانی ئیسلامیدا.

[[دەوڵەتی ئەمەوی|خەلافەتی ئەمەوی]] دوای ئەوە بەردەوام بوو بۆ ماوەی ٩٠ ساڵ و١٢ خەلیفە حوکمیان کرد و ئیسلام بڵاوبونەوەیەکی گەورەی بەخۆیەوە بینی، لە ساڵی ٧٠٥ فەتحی وڵاتی [[مەغریب]] کرا، و پاشان ھەڵمەتی سەربازیان برد بۆ فەتحی [[ئەندەلوس]]، و توانیان بگەنە [[نیمچەدوورگەی ئیبیریا]] ساڵی ٧١١، قووتییەکانیان کوشت وشار لە دوای شار فەتحیان کرد تا ھەموو نیمچە دوورگەکەیان گرت بێجگە لە شاخەکانی باکووری ڕۆژاوای، و ڕۆیشتن بەرەو [[ئەورووپا]] تا شارل مارتل وەستاندنی لە تور لە [[فەڕەنسا]] لە ساڵی ٧٣٢، و لە ڕۆژھەڵاتەوە گەیشتنە سەند و کاشگەر و تەشقەند، و لەباکورەوە جێ پێی خۆیان جێگیر کرد لە [[ئەرمەنستان|ئەرمینیا]] و شاخەکانی [[قەوقاز]]ی باشووری، بەڵام لە باشوورەوە زەریای ھیندی ڕێگرێکی سروشتی بوو لەبەردەم بەرەو پێشچوونی موسڵمانان.
ھەندێک لە خەلیفە ئەمەوییەکان سەرگەرمی خۆشی بوون وبەھۆی ناکۆکی نێوانیانەوە ئاگایان لە کاروباری دەوڵەت نەما، ئەمەش ھاوکات بوو لەگەڵ ڕاگەیاندنی شۆڕشی عەبباسی کە نەوەکانی عەباس بانگەوازیان بۆ دەکرد، و لاوازی ئەو کاتەی ئەمەوییەکان و سەرگەرم بوونیان بە کێشە تایبەتییەکانیانەوە بووە ھۆی سەرکەوتنی شۆڕشی عەبباسییەکان و بڵاوبوویەوە لە نێو خەڵکدا بە تایبەت لە ناو فارسدا کە ئەمەوییەکان لە دەسەڵات دووریان خستبوونەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ما ھو العصر الاموی|ناونیشان=https://mawdoo3.com/ما_ھو_العصر_الاموی|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://mawdoo3.com/%D9%85%D8%A7_%DA%BE%D9%88_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B5%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%88%DB%8C |date=نیسانی ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:Abbasids850.png|وێنۆک|300px|دەوڵەتی عەباسی لە فراوانترین ئاستیدا ساڵی ٨٥٠، ناوچەکانی سەر بە دەوڵەتەکە بە سەوز ڕەنگ کراوە]]

=== سەردەمی عەبباسی (٧٥٠–١٢٥٠, ١٢٦١–١٥١٧) ===
{{سەرەکی|دەوڵەتی عەبباسی|خەلافەتی عەبباسی لە قاھیرە}}
[[شۆڕشی عەباسی]] دەستی پێکرد لە خۆراسان بەسەرکردایەتی ئەبو موسلیمی خۆراسانی ساڵی ٧٤٧، خۆراسانیان گرت و پاشان کوفە و [[بەغدا]]یان گرت ساڵی ٧٤٩ و لەکۆتایییەکانی ھەمان ساڵدا موبایەعەی خەلافەت درا بە ئەبوعەباسی سفاح لە مزگەوتی کوفە، دوایین خەلیفەی ئەمەوییەکان (مەروانی کوڕی محەممەد) ویستی بەرەنگاریان بکات و لەکەنارەکانی ڕووباری زاب بەیەک گەیشتن و عەباسییەکان سەرکەوتن و توانیان دیمەشق داگیر بکەن و دەوڵەتی ئەمەوی بڕوخێنن، ئەبو عەباس زۆربەی سەردەمەکەی بە لەناوبردنی پشتیوانەکانی بەنی ئومەیە بەسەر برد و ھەمووی لە ناو بردن و تەنھا [[عەبدولڕەحمان داخل|عەبدول ڕەحمان داخل]] نەبێت کە لە [[ئەندەلوس]] [[دەوڵەتی ئەمەوی]] دامەزراند، کە کۆنترین ھەرێمی جیا بوو لە دەسەڵاتی عەباسی، لەدوای ئەبو عەباس، [[ئەبووجەعفەری مەنسوور|ئەبوجەعفەری مەنسووری]] برای بووە خەلیفە، کە بەدامەزرێنەری ڕاستی [[خەلافەتی عەباسی|دەوڵەتی عەبباسی]] دادەنرێت، توانی لێزانانە بەسەر ڕووداوەکاندا سەرکەوێت.
وخەلافەتی عەباسی سەردەمی زێڕینی بەخۆیەوە بینی لە ماوەی خەلیفەی سێیەم ئەبو عەبدولڵا محەممەد مەھدی، و کۆتایی ھات لە سەردەمی خەلیفەی نۆیەم ئەبو جەعفەری ھارون واسیق بیلا، پرشنگدارترین ڕۆژانی سەردەمی زێڕین لە کاتی [[ھاروون ڕەشید|ھارون ڕەشید]] و ئەبو عەباس مەئموندا بوو، کە لەم کاتانەدا بەغدای پایتەخت گەشەی سەند و بووە مەڵبەندی ھونەر و ئەدەب و زانست و ژمارەیەکی زۆر زانا و مێژووناس و فەیلەسوف و پزیشک و زانای کیمیا و بیرکاری دەرکەوتن وەک ئیبن سینا و ئەبونەسر محەممەد فارابی و ئەبو عەلی ئیبن ھەیسەم، و ئیسلام زۆر خێرا و فراوان بڵاو بوویەوە ھەتاکو زۆربەی دەوڵەتێکی مەسیحی ئیسلام بوون.
ھەروەھا کتێبخانە و ناوەندی چاپ و بڵاوکردنەوە بنیاتنران، و بیمارستان دروست کرا کە سەرەتایەک بوو بۆ نەخۆشخانەکانی ئێستا، و زانکۆ کرانەوە لە ھەموو وڵاتدا و یەکێک لەوانە زانکۆی قیروانە کە تا ئێستا ماوە.

==== لێک ھەڵوەشان و نەمانی برەوی خەلافەت ====
{{سەرەکی|دەوڵەتی ئەیوبی|دەوڵەتی فاتیمی|مەمالیکەکان}}
لە کۆتایی سەدەی نۆیەمەوە [[خەلافەتی عەباسی|دەوڵەتی عەبباسی]] لێک ھەڵوەشا بۆ چەند ویلایەت و [[میرنشین]]ێک، ئەویش بەھۆی ئەو بزووتنەوە جەماوەری و ئایینییە جیاوازانەی دەرکەوتن لەو سەردەمە، ئەم ناکۆکییەش بوو ھۆی جیابوونەوەی نەتەوە نا عەرەبەکان لە [[عەرەب]] و ئەو نەتەوانە پێش عەرەب کەوتن لە شارستانی و ئەدەب و شیعردا، ئەم جیابوونەوانە وای کرد یەکەم بزووتنەوەی فارسی سەربکەوێت لەسەر دەستی تاھیری کوڕی حسەین، کە دەوڵەتی تاھیری دامەزراند لە خۆراسان ساڵی ٨١٩، و پێش ئەو ڕێکەوتەش [[میر]]ی عەلەوی ئیدریسی کوڕی عەبدولڵا دەوڵەتی ئەداریسەی لە [[مەغریب]] دامەزراند و فاسی کردە پایتەخت کە یەکەم دەوڵەتی شیعەی بە ھێز بوو لە مێژوودا، وبە ھەمان شێوە ئیبراھیمی کوڕی ئەغلەب لە تونس [[ئەغلەبییەکان|دەوڵەتی ئەغلەبی]] دامەزراند بوو و قیروانی کردە پایتەخت و چەند ھەڵمەتێکی بردە سەر [[ئیتاڵیا]] و [[فەڕەنسا]] و کۆرسیکا و [[ماڵتا]].
[[پەڕگە:Cairo - Islamic district - Al Azhar Mosque and University.JPG|وێنۆک|ڕاست|250px|مزگەوتی ئەزھەر، دیارترین ئاسەواری فاتمییەکان کە ماوەتەوە]]
لەگەڵ ئەم جیاوازییە جەماوەریانە کۆمەڵەی ئایینی جیاوازیش {{قت|دروست بوون}}، و ئەم جیاوازیانەش موسڵمانانی کردە دەستە و پارتی جیاوازەوە،
مێژووی عەباسی لە سەردەمی متوەکیلەوە دەستبەسەراگرتنی تورکەکانی تیایا دەرکەوت کە بەردەوام بوو بۆ ماوەی ١٠٠ ساڵ، و سەعیدی کوڕی حسەین خەلافەتی [[دەوڵەتی فاتیمی|فاتمییەکان]]ی لە تونس دامەزراند؛ و پاشان تورکە [[دەوڵەتی سەلجووقی|سەلجوقییەکان]] دەرکەوتن و توانیان سەربکەون بەسەر سوپای عەباسی بەڵام ڕێزی خەلیفەی عەباسیان دەگرت و خەلیفە داوای یارمەتی لێکردن بۆ ڕیگرتن لە ھێرشی فاتمییەکان، لە دوای ئەم سەرکەوتنە تەغرول بیکی حەفیدی سەلجوق دەرکەوت کە دەرچوو بۆ ئیمپراتۆری بیزەنتییەکان بەلام نەیتوانی ھیچ لە ھەرێمێکە فەتح بکات، بەڵام جێ نشینەکەی ئەلب ئەرسەلان بە یارمەتی وەزیرەکەی توانی کاروباری دوڵەتەکەی ڕیک بخات و سەرکەوێت بەسەر ئیمپراتۆری بیزەنتی ڕۆمانوس دیوجینوس لە جەنگی مەڵاز گرد ساڵی ١٠٧١، بەمە ڕێگە کرایەوە لەبەردەم سەلجوقییەکان کە بچنە [[ئاسیای ناوەندی|ئاسیای ناوەڕاست]] و دەوڵەتەکەیان دامەزراند کە ناسراوە بە سەلجوقی ڕۆم.
[[پەڕگە:Hattin Estoire d'Eracles.jpg|وێنۆک|300px|داستانی حەتین لە نێوان خاچ پەرست و موسڵمانان]]
لە ماوەی نێوان سەدەی یازدە و چواردەدا، مەمالیکە ئەورووپییە مەسیحییەکان زنجیرە ھێرشێکیان کردە سەر ڕۆژھەڵاتی ئیسلامی بۆ گەڕانەوەی زەوییە پیرۆزەکان، و بەتایبەت شاری [[ئورشەلیم|قودس]] لە دەستی موسڵمانان، و ئەم شەڕانە ناسراون بە شەڕی خاچھەڵگرەکان، و لە ھۆکارەکانی تری شەڕی خاچھەڵگری ئەو بانگەوازانە بوو کە بیزەنتییەکان دەیانکرد بۆ [[ئەورووپا]] دوای ئەوەی لەسەردەستی [[دەوڵەتی سەلجووقی|سەلجوقییەکان]] شکێنران، و چەندین ھۆکاری تر، و یەکەم شەڕی خاچھەڵگران توانیان کەنارەکانی شام بگرن ساڵی ١٠٩٥ گەیشتنە قودس، و لە دوای گرتنی [[قودس]] شانشینی لاتینیان دامەزراند کە لە سەرەتای سەدەی ١٢ بەھێزترین کاتی بوو، پاشان وردە وردە داڕما، تا موسڵمانان توانایان بەسەریاندا ھەبوو [[نورەدین زەنگی]] سەرۆکی دەوڵەتی ئەتابکە توانی ڕەھا بگەڕێنێتەوە لە ساڵی ١١٤٤ و ھەروەھا بەشێک لە میرنشینی ئەنتاکییە و تەڕابلس.
* و لە ساڵی ١١٧٥ '''[[سەلاحەدینی ئەییووبی|سەڵاحەدینی ئەیوبی]]''' [[دەوڵەتی ئەییووبی|دەوڵەتی ئەیوبی]] دامەزراند لە میسر و شام و حیجاز دوای ئەوەی دوایین خەلیفەی [[دەوڵەتی فاتیمی|فاتیمییەکان]]ی لادا، وزنجیرەیەک ھێرشی کردە سەر خاچھەڵگرەکان کە دیارترینیان داستانی حەتین بوو لە ساڵی ١١٨٧ کە تێیدا موسڵمانان سەرکەوتنێکی گەورەیان بەدەست ھێنا، و قودسیان گێڕایەوە ھاوکات لەگەڵ زۆر لە شارەکانی [[شام]]، ولەدوای مردنی [[سەلاحەدینی ئەییووبی|سەڵاحەدینی ئەیوبی]] لاوازی و تێکچوون دەوڵەتی ئەیوبی گرتەوە تا بە تەواوی تیا چوو لە ساڵی ١٢٥٠.
لە دوای ڕووخانی دەوڵەتی ئەییوبی، [[مەمالیکەکان]] دەوڵەتەکەیان دامەزراند لە میسر لە ساڵی ١٢٥٠، و ھێزە بەھێزەکانی [[مەغۆل]] لە ناوەڕاستی [[ئاسیا]]وە ھاتن و گەیشتنە دەروازەکانی بەغدا، خەلیفەی عەباسییەکان (موستەعسیم بیلا) ڕۆیشت بۆ بینینی سەرکردەی مەغۆل (ھۆلاکۆ خان)، وھۆلاکۆ داوای لێکرد کە داوا لە خەڵکی [[بەغدا]] بکات چەکەکانیان دانێن و بڕۆنە دەرەوە لە شار، پاشان مەغۆل شمشێری لەسەر ملی خەڵکی بەغدا دانا چل ڕۆژ ماڵ و سامانیان {{قت|تاڵان کردن}} و خەڵکەکەیان ھیلاک کرد و خەلیفە ومناڵ و کەسوکاریان کوشت، پاشان مەغۆل ڕۆیشتن بەرەو ڕۆژاوا و گرنگترین شارە سوورییەکانی وەک دیمەشق و حەلەبیان گرت، و پێش ئەوەی بڕۆن بەرەو باشوور بۆ [[میسر]]، سوپای مەمالیک بەرەو ڕوویان بوویەوە بەسەرکردایەنی زاھیر بیبرس و سەیفەدین قەتز و سەرکەوتن بەسەریاندا لە داستانی عەین جالوت نزیک شاری [[ناسرە]] لە ساڵی ١٢٦٠، دوای ئەوەی بیبرس سەرکەوت بەسەر مەغۆلدا ھێرشی کردە سەر خاچھەڵگرەکان، کە ھەموو قەڵا و شارەکانی یەک لە دوای یەک گرتن، و بەردەوام بوون ھەتا سوڵتان ئەشرەف سەڵاحەدین خەلیل بەندەرە سەرکییەکەی گرتن، و لەسەردەمی [[مەمالیکەکان]] زۆر لە مەغۆلەکان ئیسلام بوون و بڵاویان کردەوە لە ھەرێمەکانی خۆیان وەک [[ئاسیای ناوەندی|ئاسیای ناوەڕاست]] و نیمچە قاڕەی ھندی و ئەورووپای ڕۆژھەڵات و نیمچە دوورگەی قەرم. و[[خەلافەتی عەباسی|عەباسییەکان]] مەڵبەندی خەلافەتیان گواستەوە بۆ قاھیرە، و حوکمی مەمالیکەکان بەرەو لاوازی ڕۆیشت لە ناوەڕاستی سەدەی پازدە، زۆربەی سوڵتانەکانی لاواز بوون، دوای ئەوەی کە عوسمانییەکان گەیشتنە [[سووریا]] وئەمەش ئاماژەبوو بۆ گرتنی میسریش.
[[پەڕگە:Ottoman Empire 16-17th century.jpg|وێنۆک|380px|دەوڵەتی عوسمانی لە فراوانترین ئاستیدا ساڵی ١٦٨٣, ناوچەکانی سەر بە دەوڵەتەکە بە سەوز ڕەنگ کراوە]]

=== سەردەمی عوسمانی (١٥١٧–١٩٢٣) ===
{{سەرەکی|دەوڵەتی عوسمانی|سوڵتان عوسمانی یەکەم| محەممەدی دووەم}}

[[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکان]] دەگەڕێنەوە بۆ ئۆرتۆغرۆل، سەرکردەی ھۆزی قابی تورکی، کە ئیشیان دەکرد لە بەرژەوەندی عەلائەدین سەلجوقی سوڵتانی [[قۆنیە]]، و دوای مردنی ئۆرتۆغرۆل، عوسمانی کوڕی سەرکردایەتی ھۆزەکەی گرتە دەست، کە دڵسۆز بوو بۆ دەوڵەتی سەلجوقی لەگەڵ ھەموو ئەو کێشانەی تیای بوو، و کاتێک [[مەغۆل]] دەوڵەتی قۆنییەی سەلجوقیان گرت، خێرا عوسمان سەربەخۆیی ڕاگەیاند لە [[دەوڵەتی سەلجووقی|سەلجوقییەکان]]، و بەدامەزرێنەری ڕاستی ئەو دەوڵەتە تورکییە گەورەیە دادەنرێت کە ھەر بە ناوی ئەوەوە ناونرا، عوسمان و جێ نشینەکانی دەستیان کرد بە فەتح کردنی میرنشین و وڵاتەکانی دەوروبەریان کە پێشتر ئیسلامیان پێ نەگەیشتبوو وەک [[یۆنان]] و مەقدۆنیا و ئەلبانیا و [[بولگاریا]]، و لە ساڵی ١٤٥٣ حەوتەم سوڵتانی عوسمانی محەممەدی دووەم ناسراو بە '''[[محەممەدی دووەم|سوڵتان محەممەد فاتیح]]'''، فەتحی قوستەنتینەی کرد و ئیمپراتۆرییەتی بیزەنتییەکانی ڕوخاند، کە ھەموو موسڵمانانی جیھان زۆر دڵخۆش بوون پێی، بەوەباوەڕەی کە ئەم ڕووداوە پێشبینی پێغەمبەر [[محەممەد]] بووە کە وتویەتی (فەتحی قوستەنتینییە دەکرێت، باشترین ئەمیر ئەو [[ئەمیر]]ەیە و باشترین سوپا ئەو سوپایەیە)، و سەرکەوتنی عوسمانییەکان بەسەر بیزەنتییەکان دەگەڕێتەوە بۆ بەکارھێنانی چەکە پێشکەوتووەکانیان ڕاھێنان و توانای بەرزی سەربازەکانیان، و لەو سەردەمەدا چەند دەوڵەتێکی ئیسلامی دەرکەوتن لە ڕۆژھەڵاتی [[ئەنادۆڵ]] و [[شام]]، وەک دەوڵەتی تەیموری و [[سەفەوییەکان|دەوڵەتی سەفەوی]]، کە دەوڵەتی سەفەوی دامەزرا لەسەردەستی ئیسماعیلی یەکەم کوڕی حەیدەر سەفەوی، لە [[ئێران]] و[[ئازەربایجان]] و ڕۆژھەڵاتی [[عێراق]]، و شیعەی سەپاند بەسەر خەڵکەکە و وای کرد کە شیعەکانی [[ئاسیای ناوەندی|ئاسیای ناوەڕاست]] کە لەژێر دەستی عوسمانییەکان بوون شۆڕش بکەن، [[سەلیمی یەکەم|سوڵتان سەلیمی یەکەم]]، حەفیدی سوڵتان محەممەد فاتیح شۆڕشەکەی ملکەچکرد و لەناوی بردن و پاشان کەوتە سەفەوییەکان و سەرکەوت بەسەریاندا لە داستانی [[شەڕی چاڵدێران|چاڵدێران]]، ودوای ئەم داستانە سەلیم سەرنجی چووە سەر سوڵتانی [[مەمالیکەکان]]، دوای ئەوەی مەمالیکەکان ڕێکەوتنی نھێنیان کردبوو لەگەڵ سەفەوییەکان لە ترسی فراوانخوازی سەلیم کە ئامانج لێی یەکخستنی ھەموو وڵاتە سونییەکان بوو لەژێر دەسەڵاتیدا.
[[پەڕگە:Zonaro GatesofConst.jpg|وێنۆک|ڕاست|سوڵتان محەممەد فاتیح کاتێک دەچێتە قوستەنتینەوە]]
* و لە ساڵی ١٥١٦ سوڵتان سەلیم سەرکردایەتی سوپاکەی کرد بەڕەو [[سووریا]] مەمالیکەکانی شکاند و وڵاتی شامی گرت، پاشان بەردەوام بوو بەرەو میسر و کوشتارێکی زۆری لە مەمالیکەکان کرد وسەرکەوت بەسەریاندا و میسری گرت لە ١٥١٧ز، و دوایین خەلیفەی عەباسی لەگەڵ خۆی بردەوە بۆ قوستەنتینییە، کە محەممەد متوەکیل بیلا بوو وازی لە خەلافەت ھێنا بۆ سەلیم، بەم شێوەیە نەوەکانی عوسمان بوونە خەلیفەی [[موسڵمان]]ان لەو کاتەوە، ولەدوای مردنی سوڵتان سەلیم سولەیمانی کوڕی دەسەڵاتی گرتە دەست، کە لە سەردەمی {{قت|ئەمدا}} بەرەوپێشچوون لە فەتحکردن بە بەرەو پێشچونێکی گەورە، و عوسمانییەکان دەستیان گرت بەسەر ھەرێم و میرنشینی زۆردا لە ئەورووپای ڕۆژھەڵات و شاری بەلەگرادیان فەتح کرد، و دووجار ڤێیەنایان گەمارۆدا بەڵام نەیانتوانی بچنە ناوەوە، و لە دوای سەردەمی [[سولەیمان قانوونی|سوڵتان سولەیمان]]، دەوڵەتەکە لاوازی گرتییەوە تا سەردەمی سوڵتان محەممەدی چوارەم، لەم کاتدا عوسمانییەکان ھێرشیان کردە سەر [[ئوکراینا]] و گرتیان و بۆ دواجار گەمارۆی ڤێیەنایان دایەوە لە ساڵی ١٦٨٣ بەڵام گەڕانەوە دواوە، لەو کاتەوە تێکشکان عوسمانییەکانی گرتەوە وزۆر لە دارایییەکانیان لە دەستدا لە [[ئەورووپا]].
* و لە سەدەی ١٨دا، بزووتنەوەی وەھابی دەرکەوت لە [[نیمچەدوورگەی عەرەبی]] لەسەر دەستی محەممەدی کوڕی عەبدول وەھاب، بانگەوازی دەکرد بۆ پاککردنەوەی ئایینی ئیسلام و گەڕانەوە بۆ ئیسلامی بنەڕەتی، عوسمانییەکان بەرەنگاری ئەم بزووتنەوەیە بوون و شۆڕشەکەیان سەرکوت کردن بەڵام بە تەواوی نەیانکوژاندنەوە، تا لە سەدەی ١٩ بانگەوازی سەلەفی و بەریولی یان دەست پێکرد، لە ھەمان سەدەدا ئیمپراتۆرییەتی [[مەغۆل]]ی یھندی ئیسلامی بە تەواوی تیا چوو لەسەر دەستی بەریتانییەکان، و ناکۆکی نەتەوەیی لە وڵاتەکانی [[بالکان|بەلقان]] دەستی پێکرد کە وای کرد زۆریان سەربەخۆییان وەرگرت لە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانی]]، و ژمارەی کۆچکردنی ھیند و ئێندۆنیزییە موسڵمانەکان زیادی کرد بۆ وڵاتەکانی کاری بی کە گەورەترین کۆمەڵگەی ئیسلامی دروست بوو لە دوو ئەمریکاکەدا، ھەروەھا ڕێگەی بازرگانی نوێ دروست بوو لە [[ئەفریقا]]دا، ئەمەش وای کرد زۆر لە بانگەوازکارە موسڵمانەکان بڕۆن بەرەو ئەوێ بۆ بڵاوکردنەوەی ئیسلام، کە ژمارەیان لە ئەفریقا، لە باشووری بیابانی گەورە بووە دوو ئەوەندە لە نێوان ساڵی ١٨٦٩ و ١٩١٤، سەردەمی عوسمانییەکان تەواو بوو لە کۆتایی جەنگی جیھانی یەکەم ودەوڵەتی عوسمانی تێک شکا لەبەرامبەر ھێزی ھاوپەیمانان، و زۆربەی بەشەکانی دەوڵەتەکە داگیر کران، و لە ساڵی ١٩٢٤ سەرۆککۆماری [[تورکیا]] [[مستەفا کەمال ئاتاتورک|مستەفا کەمال ئەتاتورک]] پۆستی خەلیفەی ھەڵوەشاندەوە ودەسەڵاتە زەمەنی و ئایینییەکەی تواندەوە.

=== دوای سەردەمی عوسمانی (١٩١٨-ئێستا) ===
زۆربەی وڵاتە ئیسلامییەکانی ژێر دەسەڵاتی عوسمانییەکان داگیر کران لەلایەن وڵاتەکانی [[ئەورووپا]]وە لە سەرەتاکانی سەدەی بیستەمدا، و دوای ڕووخانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانی]] لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیھانی یەکەم]]، [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] و [[فەڕەنسا]] زۆربەی خاکی ئەو دەوڵەتەیان دابەش کرد لە نێوانیاندا بەپێی ڕێککەوتننامەی سایکس بیکۆ، و ملکەچیان کردن بۆ دەسەڵاتیان، و ھەر لە سەدەی بیستەمدا ھەموو وڵاتەکان سەربەخۆییان وەرگرت و ھەر وڵاتێک بوونێکی سەربەخۆی ھەبوو و کە ھیچ شتێک بە یەکیانەوە نابەستێت بێجگە لە زمان و ڕۆشنبیری و برایەتی نەبێت؛ و ڕێکخراوی گۆنگرەی ئیسلامی دامەزرا ساڵی ١٩٦٩ و ھەموو وڵاتە ئیسلامییەکانی دنیا بوونە ئەندام تێیدا، ئەمەش لە دوای ڕووداوی سووتانی مزگەوتی ئەقسا بوو لەسەر دەستی ئیسرائیلییە توندڕەوەکان کە بانگەشەی ئەویان دەکرد پەیکەری سولەیمان لەژێر مزگەوتەکەدایە، و لە کۆتایییەکانی سەدەی بیست شۆڕشی ئیسلامی لە ئێران ھەڵگیرسا و دەوڵەتەکەی گۆڕی بۆ دەوڵەتی ئیسلامی، ھەروەھا چەند ڕێکخراو و پارتی ئیسلامی دامەزران بۆ بەرەنگاری [[داگیرکاری]] بیانی بۆ وڵاتەکانیان وەک حزب اللە لە [[لوبنان]] و ڕێکخراوی قاعیدە لە [[ئەفغانستان]]. و لە سەرەتای سەدەی بیست ویەک ھێرشی ئیرھابی کرایە سەر ناوەندی بازرگانی جیھانی لە شاری نیۆیۆرک لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، و پەنجەی تۆمەت خرایە سەر ڕێکخراوی قاعیدە، کە ئەمەش کاردانەوەیەکی سلبی ھەبوو لەسەر وێنەی ئیسلام لە جیھانی ڕۆژاوادا.

== کۆمەڵە ئیسلامییەکان ==
کۆمەڵە ئیسلامییەکان ئەو کۆمەڵ و دەستانەن کە پێک ھاتوون لەسەر بۆچوونێک لەگەڵ بۆچوونی دەستە و کۆمەڵەکانی تر جیاوازە، جا ئەم جیاوازییە بەھۆی تێگەیشتنی لێکدانەوەیانە بۆ ھەندێک زاراوە. لە [[پێغەمبەر]]یشەوە ھاتووە فەرموویەتی (گەلەکەی من دەبێت بە (٧٣) کۆمەڵ و دەستە ھەموویان گومڕان، تەنھا یەکێکیان نەبێ. وتیان:کێ؟ فەرمووی: لەسەر ئەوەن کەمن لەسەری دەڕۆم).

بەناوبانگترین دەستە و [[کۆمەڵە ئیسلامیەکان]]یش ئەمانەن:
* [[سوننە|ئەھلی سوننە]]
* [[ئەشعەریەت|ئەشعەرییەکان]]
* [[ماتوریدی|ماتریدییەکان]]
* [[موعتەزیلە]]
* جەبرییەکان
* مورجیئەکان
* [[خەواریج]]
* [[شیعە]]

زۆرێکیش لەم دەستانە چەندان لقی تری بچووکیان لێ دەبێتەوە.

== ڕێباز و ڕێڕەو شەریعەی ئیسلامی ==
مەبەست پێی ئەم [[یاسا]] و داڕێژراونەی ئایینی ئیسلامە، کە بەسەر محەممەد ھاتووەتە خوارەوە، جا چ پەیوەندی بە بیروباوەڕەوە ھەبێت یاخود بە کردار و ھەڵسوکەوت، بەڵام وشەی (شەریعە) زیاتر وای لێھاتووە کە مانای دووەمیان بدات.

=== ئامانجەکانی (مەقاسیدی) شەریعەت ===
یەکەم ئامانجی [[شەریعەتی ئیسلامی]] پارێزگاریکردنی شتە سەرەکییەکانە، کە پێنج شتی پێویستن بۆ ژیانی خەڵکی کە پارێزگاریکردنی [[ئایین]] و گیانی [[مرۆڤ]] و [[مێشک]] و ماڵ و وەچەکەیەتی..

=== تایبەتمەندییەکانی شەریعەت ===
[[شەریعەتی ئیسلامی]] بەوە جیادەکرێتەوە، کە ھەندێک تایبەتمەندی ھەیە لە ھیچ [[ئایین]] و پرۆگرام و بەرنامەیەکدا نییە، چونکە بە پوختی و ڕێکی دارێژراوە و ناکۆکی و دژایەتی لە نێوان ئایەتەکانیدا نییە و یەکترگر و ئاسانە و بەدیھێنەری دادگەری و یەکسانی و ئازادییە بۆ مرۆڤەکان لە گرنگترینی ئەم تایبەتمەندیانە ئەمانەن:

=== گشتگیری ===
ئەوەتا بەرنامە و ڕێبازی پەرستشی داناوە کە ئەمیش بە ڕێکخستنی پەیوەندی نێوان [[مرۆڤ]] و [[خودا]] وەک: [[نوێژ]] و [[ڕۆژوو لە ئیسلامدا|ڕۆژوو]] و [[زەکات]] و [[حەج]]. ھەروەھا بەرنامە و ڕێباز و حوکمی زۆری بۆ ڕەفتار و ھەڵسوکەوت داناوە ئەمیش بە ڕێکخسنتی پەیوەندی نێوان خەڵکی لەگەڵ خودی خەڵک لە نێو دەوڵەتێکی ئیسلامی، ھەروەھا پەیوەندی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|دەوڵەتی ئیسلامی]] لەگەڵ دەوڵەتانی تر، جا ئەم بەشەی حوکمی ڕەفتار و ھەڵسوکەوتە -احکام المعاملات- دابەش دەبێت بەسەر:
* حوکمەکانی باری کەسێتی: کە پەیوەستە بە خانەوادە لەمارەبڕین و ژن ھێنان و مافەکانی ھاوسەرایەتی و ڕەچەڵەک و تەڵاق دان و ماوەکەی و خەرجی.
* حوکمەکانی باری شارستانی: کە پەیوەستە بە کڕین و فرۆشتن بارمتە و بریکاری و مافی کڕین پێش کەسانی تر -شفعە- ھەر چ مافێک کە پەیوەست بە ماڵ و سامان.
* حوکمەکانی تاوان (جنائی): کە پەیوەستە بەم [[تاوان]]انە کە کەسی پێگەیشتووی تێگەیشتوو ئەنجامی دەدات ئەو سزایەش کە شایانییەتی.
* حوکمەکانی چونییەتی پێشکەشکردنی داوا -مرافعات-: کە پەیوەستە بە دادگەو داوا و بەڵگەکان.
* حوکمە دەستوورییەکان: کە پەیوەستە بە داڕێژانی حوکم و بنەماکانی و دەسەڵاتی سەردار و کاربەدەستان بەسەر ئەوانەی کە بە سەریانەوەن [[ماف]] ئەرکی ھەردوولایان.
* حوکمە نێودەوڵەتییەکان: کە پەیوەستە بە پەیوەندی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|دەوڵەتی ئیسلامی]] بە دەوڵەتانی تر و ھەڵسوکەوت لەگەڵ کەسانی نا[[موسڵمان]] لە دەوڵەتی ئیسلامی.

ئەم نەخشە کێشی و ھێلکاری ڕێکخستنەش بەم دوایییە سەری ھەڵداوە، کەمەبەست پێی تەنھا ڕێکخستن و ئاسانکارییە بۆ لێکۆڵینەوە و خوێندن، ئەگینا، لە بۆچوونی ئیسلامیدا ھیچ چالاکیێکی مرۆییانە نییە کە مانا پەرستشی بەسەردا نەچەسپێ، بەڵکو مەبەست لە بوونی مرۆڤ لە ژیاندا بەندایەتی کردنی خودایە، {{قورئان|سوورەت=٥١|ئایەت=٥٦|کوردی=و من جن و مرۆڤم دروست نەکردووە تەنھا بۆ ئەوە نەبێ بە تاک و تەنھا بمپەرستن و ملکەچی فەرمانی من بن.}}

جا ئەم یاسا و [[ڕێسا]] و حوکمە شەرعیانە، ڕێکخەری ژیانیخەڵکن، و سوود مەندن بۆتاکەکانی کۆمەڵگەی ئیسلامی، بەشێوازێکی ڕێکی پەروەردەیی، بۆ نموونە نوێژ، پەیوەندیێکە لە نێوان بەندە وخواد، جاکە خودای گەورە باسی ئەوپەرستشە پەروەردەیییەی [[کۆمەڵگا]]دەکات، {{قورئان|سوورەت=٢٩|ئایەت=٤٥|کوردی=بەدڵنیایی نوێژ قەدەغەی خەڵکی دەکات و دەیانگەڕێنێتەوە لە خراپەکاری و تاوان و ھەر شتێک کە پێچەوانەی شەریعەت بێت}}، ڕۆژووش پاڵنەرێکە بۆ پارێزگاری، {{قورئان|سوورەت=٢|ئایەت=١٨٣|کوردی=ئەی باوەڕداران ئێوە ڕۆژووی مانگی ڕەمەزانتان لەسەر فەرز کراوە [ ھەروەکو چۆن لەسەر ئوممەتانی پێش ئێوەش فەرز کرابوو  بەڵکو تەقوای خوای گەورە بکەن}}. زەکاتیش مایەی پاکییە،{{قورئان|سوورەت=٩|ئایەت=١٠٣|کوردی=ئەی محمد - صلی اللە علییە وسلم - لە ماڵەکانیان صەدەقەو خێرێک وەربگرە یان زەکاتی فەرز وەربگرە کە بەھۆیەوە پاکیان دەکەیتەوە لەو تاوان و شتانەی کە پێیانەوەیە}}. حەج کردنیش دەبێتە ھۆی دوور کەوتنەوە لەزمان پیسی بەھۆی جوێن و کیشمە کێشم و قسەی ناشرین،{{قورئان|سوورەت=٢|ئایەت=١٩٧|کوردی=کاتی حەج چەند مانگێکی دیاری کراوە کە (شەوال و ذو القعدة و ذو الحجة)یە، یاخود وتراوە: (شەوال و ذو القعدة و دەی ذو الحجة)یە جا ھەر کەسێک ئیحرامی بەست ئەوە پێویستە لەسەری حەج بکات [ئەوکاتە کە ئیحرامی بەست نابێ جیماع بکات و بچێتە لای خێزانی، یان قسەی خراپ لەگەڵ ژندا بکات و نابێ لە سنووری شەرع دەرچێ بەوەی کە سەری بتاشێ یان ھەر شتێکی تر بکات، یان زوڵم بکات یان قسەی ناشرین بکات  و نابێ دەمەقاڵێ و مشتومڕ لەگەڵ خەڵکدا بکات لە کاتی حەجدا.}}.

== لە ئاسانکارییەکانی ئیسلام و بێ گیروگرفت بوونی ==
نەگرتنی دەرگای [[پەشیمانی]] ([[تۆبە]]) و گەڕانەوە بۆ لای خودا، لەبەردەم تاونباران تائەوکاتەی دەمرن یان ڕۆژلە خۆراواوە ھەڵبێت، کە بەڕاستی ئەمەش ئاسودەیی، و خۆشی بۆ دەروونی کەسی تاوانبار، و ئازادی دەکات لە ھەستکردن بە گوناھ و تاوان، {{قورئان|سوورەت=٣٩|ئایەت=٥٣|کوردی=پێیان بڵێ: ئەی بەندەکانم، ئەی ئەوانەی زێدە ڕۆییتان کردووە لە سەرخۆتان، لە سۆز و میھری خودا بێ ئومێد مەبن خودا لە ھەموو گوناھێک خۆش دەبێ، چونکە ئەو لێبوردە و بەخشندەیە}}.

== دادگەری ==
ئەم بنەمایەش کە لە بانگەوازەکانی قورئان خۆی دەنوێنێ، کەفەرمان ئەفەرمووێ بە دادگەری ڕەھا لە نێوان خەڵکی و ڕێ دەگرێ لە جەور و ستەم لەگەڵ ئەوانەش کە ڕقمان لێک دەبێتەوە، بەیەک ھەڵدەشاخێن،{{قورئان|سوورەت=٥|ئایەت=٨|کوردی=ئەی باوەڕداران دادپەروەر بن بەرامبەر خێزان و مناڵەکانتان یان لە نێوان خەڵکدا، یان فەرمانڕەوایان ھەمووتان دادپەروەر بن بۆ خوای گەورە نەک بۆ ڕیاو ناوبانگ دەرکردن شایەتی بدەن بەدادپەروەری و ڕق لێبونتان بۆ کەسانێک واتان لێ نەکات کە دادپەروەر نەبن بەڵکو ئێوە دادپەروەر بن لە نێوان دۆست و دوژمندا ئەمە نزیکترە لە تەقواوە یان نزیکترە لەوەی کە خۆتانی پێ بپارێزن لە ئاگری دۆزەخ و تەقوای خوای گەورە بکەن بەڕاستی خوای گەورە زانستێکی وردەکاری ھەیە بە کردەوەکانی ئێوە.}}. قورئانیش باسی ئەوەی کردووە کە گەلانی پێشوو بەھۆی زۆرداری و بەربڵاوی ستەمەوە لەناوچوون،{{قورئان|سوورەت=١٠|ئایەت=١٣|کوردی=و بە دڵنیایی ئوممەتانی پێش ئێوەمان لەناوبرد کاتێک کە زوڵم و ستەمیان کرد و پێغەمبەرانی خوای گەورە بەبەڵگەی ڕوون و ئاشکراو موعجیزە ھاتن بۆ لایان بەڵام ئیمانیان نەھێناو بەم شێوازەش لەناومان بردن، و بەم شێوازەش کەسانی تاوانبار لەناو دەبەین، کە ئەمە ھەڕەشەیە بۆ کافرانی مەککە.}}. لە مێژووی ئیسلامدا دادگەری بەڕوون و ئاشکرایی بەرچاودەکەوێ، بگرە لەگەڵ ناموسڵمانانیش، ئەوەتا لە بەسەرھاتی عومەری کوڕی خەتاب، لەگەڵ ئەوقیبتییەی (قبگی) کەھاتبوو شکاتی لە لای ئەودەکرد، کە کوڕی سەرداری سەرکردەی میسڕی ئەوکات، عەمری کوڕی عاس، شەقێکی بەناڕەوا لێ داوە، عومەریش دادوەری لەگەڵ کرد تۆڵەی بۆ کردەوە پێی وت: لەو کوڕە بدە کە دووجار بەڕێزە.
لە ڕاستیشدا ئەو دادگەری و نەبوونی جەورستەمە، خەڵکی شامی موسڵمان کرد، ھەرچەندە کەخاچ پەرست بوون؛ بەڵام ئیسلامبوونی خۆیان ڕاگەیاند، لەگەڵ ئەوەی ژێر دەستەی ڕۆمەکان بوون، و خاچ پەرستیش بوون.

== کۆمەڵگە ==
[[پەڕگە:Muslim distribution.png|وێنۆک|380px|دابەشبوونی ئیسلام لە جیھاندا]]

=== دیمۆگرافیا و بڵاو بوونەوە ===
{{سەرەکی|ئیسلام بەپێی وڵات}}

== دیمۆگرافیا ==


[[پەڕگە:Islam_percent_population_in_each_nation_World_Map_Muslim_data_by_Pew_Research.svg|وێنۆک|ڕێژەی موسڵمانانی جیھان بەپێی وڵات.]]
تا ساڵی ٢٠٢٠ نزیکەی ٢٤%ی دانیشتوانی جیھان، واتە نزیکەی ١.٩&amp;nbsp;ملیار کەس، موسڵمانن.&lt;ref name=&quot;www.pewresearch.org-2022&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.pewresearch.org/topic/religion/religious-demographics/pew-templeton-global-religious-futures-project/|سەردێڕ=Pew-Templeton Global Religious Futures Project - Research and data from Pew Research Center |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230205195540/https://www.pewresearch.org/topic/religion/religious-demographics/pew-templeton-global-religious-futures-project/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ناونیشان=https://www.pewresearch.org/religion/2011/01/27/the-future-of-the-global-muslim-population/|سەردێڕ=The Future of the Global Muslim Population |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230930233955/https://www.pewresearch.org/religion/2011/01/27/the-future-of-the-global-muslim-population/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/08/09/muslims-and-islam-key-findings-in-the-u-s-and-around-the-world/|سەردێڕ=Muslims and Islam: Key findings in the U.S. and around the world |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221108121140/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/08/09/muslims-and-islam-key-findings-in-the-u-s-and-around-the-world/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;  لە ساڵی ١٩٠٠ ڕێژەکە ١٢.٣% بووە،  لە ساڵی ١٩٩٠دا ١٩.٩% بووە  و پێشبینییەکان پێشبینی دەکەن کە تا ٢٠٥٠  ڕێژەکە ببێتە ٢٩.٧%. توێژینەوەی پیو مەزەندە دەکات کە ٨٧-٩٠% موسڵمانان [[سوننە]] و ١٠-١٣% [[شیعە|شیعەن]]. {{Sfnp|Pew Forum for Religion &amp; Public Life|2009}} نزیکەی ٤٩ وڵات [[جیھانی ئیسلامی|زۆرینەی موسڵمانن]]، {{Sfnp|Pew Forum for Religion &amp; Public Life|2009}} &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ba-Yunus|یەکەم=Ilyas|ناونیشان=https://archive.org/details/muslimsunitedsta00bayu|سەردێڕ=Muslims in the United States|دوایین٢=Kone, Kassim|بڵاوکەرەوە=[[Greenwood Publishing]] Group|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٢٨٢٥-١|پەڕە=[https://archive.org/details/muslimsunitedsta٠٠bayu/page/n١٨٦ ١٧٢]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/features/2018/3/7/islam-in-russia/|سەردێڕ=Islam in Russia |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231228024349/https://www.aljazeera.com/amp/features/2018/3/7/islam-in-russia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Book review: Russia's Muslim Heartlands reveals diverse population |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠١٨|ئیش=[[The National (Abu Dhabi)|The National]] |ناونیشان=https://www.thenational.ae/arts-culture/book-review-russia-s-muslim-heartlands-reveals-diverse-population-1.723230 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190114210257/https://www.thenational.ae/arts-culture/book-review-russia-s-muslim-heartlands-reveals-diverse-population-1.723230 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ٦٢%ی موسڵمانانی جیھان لە ئاسیا دەژین، و ٦٨٣ ملیۆن موسڵمان تەنیا لە ئەندەنوسیا و  پاکستان ، [[ئیسلام لە ھیندستان|ھیندستان]] و بەنگلادیش ھەن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.usnews.com/usnews/graphics/religion/islams_global_reach.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110122200555/http://www.usnews.com/usnews/graphics/religion/islams_global_reach.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣|وێبگە=[[U.S. News &amp; World Report]]}}&lt;/ref&gt; {{Sfnp|Pew Forum for Religion &amp; Public Life|2009}} &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pechilis|یەکەم=Karen|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kaubzRxh-U0C|سەردێڕ=South Asian Religions: Tradition and Today|دوایین٢=Raj|یەکەم٢=Selva J.|ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Routledge]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٤٤٨٥١-٢|پەڕە=[https://books.google.com/books?id=kaubzRxh-U٠C&amp;pg=PA١٩٣ ١٩٣]|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231228024331/https://books.google.com/books?id=kaubzRxh-U0C|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; موسڵمانانی عەرەب گەورەترین گرووپی نەتەوەیی لەنێو موسڵمانانی جیھان پێکدەھێنن،  بەدوایدا بەنگالییەکان &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Richard Eaton|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=pR0LzVCpfw8C|سەردێڕ=Islam in South Asia in Practice|ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٠٨-٣١٣٨-٨|editor-last=Barbara D. Metcalf|پەڕە=٢٧٥|chapter=Forest Clearing and the Growth of Islam in Bengal}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Meghna Guhathakurta|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=haGORCJRlOUC&amp;pg=PA50|سەردێڕ=The Bangladesh Reader: History, Culture, Politics|دوایین٢=Willem van Schendel|ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Duke University Press|ژپنک=٩٧٨-٠٨٢٢٣٥٣١٨٨|پەڕە=٥٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230707092408/https://books.google.com/books?id=haGORCJRlOUC&amp;pg=PA50|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و پەنجابیەکان دێن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gandhi|یەکەم=Rajmohan|سەردێڕ=Punjab: A History from Aurangzeb to Mountbatten|بڵاوکەرەوە=Aleph Book Company|ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-٩٣-٨٣٠٦٤-٤١-٠|شوێن=New Delhi, India, Urbana, [[Illinois]]|پەڕە=١}}&lt;/ref&gt; زۆربەی خەمڵاندنەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە چین نزیکەی ٢٠ بۆ ٣٠ ملیۆن موسڵمانی ھەیە (١.٥% بۆ ٢%ی دانیشتووان). &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/|سەردێڕ=China |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210213122152/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|وێبگە=[[The World Factbook]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2006/71338.htm|سەردێڕ=China (includes Hong Kong, Macau, and Tibet) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190710075050/https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2006/71338.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣|وێبگە=Archived Content}}&lt;/ref&gt; ئیسلام لە ئەوروپا دووەم گەورەترین ئایینە لە دوای [[مەسیحییەت|ئایینی مەسیحی]] لە زۆرێک لە وڵاتان، ڕێژەی گەشەکردن بە پلەی یەکەم دەگەڕێتەوە بۆ کۆچکردن و بەرزبوونەوەی ڕێژەی لەدایکبوونی موسڵمانان لە ساڵی ٢٠٠٥، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥|سەردێڕ=Muslims in Europe: Country guide|ئیش=[[BBC News]]|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4385768.stm|ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090929213440/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4385768.stm}}&lt;/ref&gt; کە ٤.٩%ی ھەموو دانیشتوانی ئەوروپا لە ساڵی ٢٠١٦دا پێکدەھێنێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Hackett |یەکەم=Conrad |سەردێڕ=5 facts about the Muslim population in Europe |ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ئیش=[[Pew Research Center]] |ناونیشان=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/11/29/5-facts-about-the-muslim-population-in-europe/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190105202657/http://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/11/29/5-facts-about-the-muslim-population-in-europe/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

گۆڕینی ئایین ھیچ کاریگەرییەکی لەسەر گەشەی دانیشتوانی موسڵمان نییە چونکە &quot;پێدەچێت ژمارەی ئەو کەسانەی کە لەڕێگەی ئایینییەوە دەبنە موسڵمان بە نزیکەیی یەکسان بێت بە ژمارەی ئەو موسڵمانانەی کە ئیسلام بەجێدەھێڵن&quot;.  ھەرچەندە، پێشبینی دەکرێت ئیسلام لە نێوان ساڵانی ٢٠١٠ و ٢٠٥٠دا لە ڕێگەی گۆڕینی ئایینییەوە ٣ ملیۆن کەسی بۆ زیاد بووبێ، کە زۆربەیان لە ئەفریقای ژێر سەحران (٢.٩ ملیۆن). &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.pewforum.org/files/2015/03/PF_15.04.02_ProjectionsFullReport.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://wayback.archive-it.org/all/20150429153811/http://www.pewforum.org/files/2015/03/PF_15.04.02_ProjectionsFullReport.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.pewforum.org/2017/04/05/the-changing-global-religious-landscape/|سەردێڕ=The Changing Global Religious Landscape |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220218030628/https://www.pewforum.org/2017/04/05/the-changing-global-religious-landscape/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Pew Research Center}}&lt;/ref&gt;

بەپێی ڕاپۆرتێکی [[سی ئێن ئێن]] &quot;ئیسلام لە ھەموو چین و توێژەکانی ژیانەوە موسڵمانانی کۆکردۆتەوە، دیارترینیان ئەمریکییە ئەفریقییەکان&quot;. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Fast-growing Islam winning converts in Western world|بڵاوکەرەوە=[[CNN]]|ناونیشان=http://edition.cnn.com/WORLD/9704/14/egypt.islam/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181015114027/http://edition.cnn.com/WORLD/9704/14/egypt.islam/}}&lt;/ref&gt; لە بەریتانیا ساڵانە نزیکەی ٦ ھەزار کەس موسڵمان دەبن و بەپێی بابەتێکی ڕاپرسی مانگانەی موسڵمانانی بەریتانیا، زۆربەی موسڵمانە نوێیەکان لە بەریتانیا ژن بوون. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://artsweb.bham.ac.uk/bmms/2000/06June00.asp#Women%20convert|سەردێڕ=BMMS June 2000 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080214160750/http://artsweb.bham.ac.uk/bmms/2000/06June00.asp#Women%20convert |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|لە=Women convert}}&lt;/ref&gt; بەپێی ''ھەواڵێکی ڕۆژنامەی ھافینگتۆن پۆست'' ، &quot;چاودێران مەزەندە دەکەن کە ساڵانە ٢٠ ھەزار ئەمریکی موسڵمان دەبن&quot;، زۆربەیان [[ژن لە ئیسلامدا|ژن]] و ئەفریقییە ئەمریکییەکانن. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠١١|ناونیشان=https://www.huffpost.com/entry/post-911-islam-converts_n_935572|سەردێڕ=Conversion To Islam One Result Of Post-9/11 Curiosity |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210111201117/https://www.huffpost.com/entry/post-911-islam-converts_n_935572 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=HuffPost |زمان=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bindel |یەکەم=Julie |بەستەری نووسەر=Julie Bindel |ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠١٠|ناونیشان=http://standpointmag.co.uk/features-may-10-why-do-western-women-convert-julie-bindel-islam-female-conversion|سەردێڕ=Why do Western Women Convert? - Standpoint |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006102003/http://standpointmag.co.uk/features-may-10-why-do-western-women-convert-julie-bindel-islam-female-conversion |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠١٦|وێبگە=[[Standpoint (magazine)|Standpoint]]}}&lt;/ref&gt;

بە ھەردوو ژمارە لەسەدا و کۆی گشتی، ئیسلام خێراترین گروپی ئایینی گەورەی جیھانە کە گەشە دەکات، و پێشبینی دەکرێت تا کۆتایی سەدەی بیست و ببێتەگەورەترین گروپی جیھان و [[مەسیحییەت|ئایینی مەسیحی]] تێپەڕێنێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lipka |یەکەم=Michael |دوایین٢=Hackett |یەکەم٢=Conrad |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/04/06/why-muslims-are-the-worlds-fastest-growing-religious-group/|سەردێڕ=Why Muslims are the world’s fastest-growing religious group |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190514123559/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/04/06/why-muslims-are-the-worlds-fastest-growing-religious-group/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Pew Research Center |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;pew2015&quot; /&gt; بەپێی خەمڵاندنەکان، تا ساڵی ٢٠٥٠، ژمارەی موسڵمانان نزیکەی یەکسان دەبێت بە ژمارەی مەسیحییەکان لە سەرانسەری جیھان، &quot;بەھۆی تەمەنی گەنجی و ڕێژەی بەرزی منداڵبوونی موسڵمانان بە بەراورد بە گروپە ئاینییەکانی دیکە&quot;. و لەوەدایە کە لە کیشوەرەکانی ئەمریکادا بگاتە ھەمان ئاست، بەڵام ١٥ گەورەترین وڵاتی ئیسلامی ئەمانەی خوارەوەن:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:90٪;&quot;
|-
! پلە || وڵات || ژمارەی دانیشتووان ||ڕێژەی موسڵمانان || مەزھبی پەیرەوکراو
|-
|-class=&quot;sortbottom&quot;
| ١ ||align=right|{{ئاڵا|ئیندۆنیزیا}}|| ٢٢٨٬٥٨٢٬٠٠٠ || ٨٦٫١٪ || سونە
|-class=&quot;sortbottom&quot;
| ٢ || align=right|{{ئاڵا|پاکستان}}|| ١٧٢٬٨٠٠٬٠٠٠ || ٩٧٪ || سونە
|-class=&quot;sortbottom&quot;
| ٣ || align=right|{{ئاڵا|بەنگلادیش}}|| ١٦٢٬٢٢١٬٠٠٠ || ٨٩٪ || سونە
|-class=&quot;sortbottom&quot;
| ٤ || align=right| {{ئاڵا|نێجیریا}} || ١٥٤٬٢٧٩٬٠٠٠ || ٥٠٪ || سونە
|-class=&quot;sortbottom&quot;
| ٥ || align=right| {{ئاڵا|میسر}} || ٧٧٬١٠٠٬٠٠٠ || ٩٠٪ || سونە
|-class=&quot;sortbottom&quot;
| ٦ || align=right| {{ئاڵا|تورکیا}} || ٧١٬٥١٧٬١٠٠ || ٩٩٫٨٪ || سونە
|-class=&quot;sortbottom&quot;
| ٧ || align=right| {{ئاڵا|ئێران}} || ٧٠٬٤٩٥٬٧٨٢ || ٩٨٪ || شیعە/سونە
|-class=&quot;sortbottom&quot;
| ١٢ || align=right| {{ئاڵا|عێراق}} || ٤١٬٢٣٤٬٠٠٠ || ٩٧٪ ||شیعە/سونە
|-class=&quot;sortbottom&quot;
| ٨ || align=right| {{ئاڵا|سوودان}} || ٣٩٬٣٧٩٬٣٥٨ || ٧٠٪ || سونە
|-class=&quot;sortbottom&quot;
| ٩ || align=right| {{ئاڵا|جەزائیر}} || ٣٣٬٧٦٩٬٦٦٩ || ٩٩٪ || سونە
|-class=&quot;sortbottom&quot;
| ١٠ || align=right| {{ئاڵا|ئەفغانستان}} || ٣٢٬٧٣٨٬٣٧٦ || ٩٩٪ || سونە
|-class=&quot;sortbottom&quot;
| ١١ || align=right| {{ئاڵا|مەغریب}} || ٣٣٬٧٢٣٬٤١٨ || ٩٩٪ || سونە
|-class=&quot;sortbottom&quot;
| ١٣ || align=right| {{ئاڵا|مالیزیا}} || ٢٧٬٧٣٠٬٠٠٠ || ٦٠٫٤٪ || سونە
|-class=&quot;sortbottom&quot;
| ١٤ || align=right| {{flag|Saudi Arabia}} || ٢٧٬٦٠١٬٠٣٨ || ١٠٠٪ || سونە
|-class=&quot;sortbottom&quot;
| ١٥ || align=right| {{ئاڵا|ئوزبەکستان}} || ٢٧٬٣٧٢٬٠٠٠ || ٨٨٪ || سونە
|}
[[پەڕگە:Lunar libration with phase Oct 2007 450px.gif|وێنۆک|خولیمانگ، بنەمای ڕۆژمێری کۆچی]]

=== ڕۆژژمێری کۆچی ===
{{سەرەکی|ڕۆژژمێری کۆچی}}

ڕۆژژمێری کۆچی یان ڕۆژژمێری ئیسلامی پشت دەبەستێت بە ڕۆژژمێری مانگی کە بەکاردەھات لەناو عەرەبدا پێش ئیسلام، و ئەو کاتانە [[عەرەب]] ساڵەکان نابژێرن بەڵکو ھەر ساڵێک ناوێکی ھەیە کە جیای دەکاتەوە لە ساڵەکانی تر، و ئەم حاڵەتە بەردەوام بوو تا ساڵی ١٧ی کۆچی لە سەردەمی خەلیفە [[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوڕی خەتابدا]] ئەوەی دانا کە ناو دەبرێت بە ڕۆژژمێری کۆچی، و یەکەم ساڵی کرد بەو ساڵەی کە پێغەمبەر [[محەممەد]] [[کۆچی مسوڵمانان|کۆچی کرد لەمەککەوە بۆ مەدینە]]، بەڵام گۆڕانکاری نەکرد لە گۆڕینی ناو و ڕیزبەندی مانگە عەرەبییەکاندا، و مانگە کۆچییەکان بریتین لە موحەڕەم، سەفەر، ڕەبیعی یەکەم، ڕەبیعی دووەم، جەمادی یەکەم، جەمادی دووەم، ڕەجەب، شەعبان، ڕەمەزان، شەوال، زولعەقدە، و زولحەجە؛ و مانگی قەمەری (مانگی) ماوەی نێوان دەرکەوتنەوەی دوو ھیلالە، یان ئەو ماوەیە کە مانگ خولێکی تەواو دەکات بەدەوری زەویدا، و ماوە گەردوونییەکەی ٢٩٫٥٣٠٥٨٨ ڕۆژە، لەبەر ئەوەیە کە مانگە کۆچییەکان یان ٢٩ یان ٣٠ ڕۆژن.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200107090338/https://www.islamweb.net/ar/fatwa/50696/یحسب-زکاة-مالھ-بالتاریخ-المیلادی&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200309170556/https://ar.islamway.net/article/22625/التاریخ-الھجری-ھویة-الأمة-الإسلامیة&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

=== کتێبنامە ===
{{Refbegin|30em}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ahmed |یەکەم=Imad-ad-Dean |سەردێڕ=Signs in the heavens |بەرگ=٢|بڵاوکەرەوە=Amana Publications |ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=١-٥٩٠٠٨-٠٤٠-٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Arnold|یەکەم=Thomas |سەردێڕ=The Preaching of Islam: A History of the Propagation of the Muslim Faith.|ناونیشان=https://archive.org/details/in.gov.ignca.21207|ساڵ=١٨٩٦}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bennett |یەکەم=Clinton |سەردێڕ=Interpreting the Qur'an: a guide for the uninitiated |بڵاوکەرەوە=[[Continuum International Publishing Group]] |ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٦٤-٩٩٤٤-٨|پەڕە=١٠١|بەستەری نووسەر=Clinton Bennett}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Blankinship |یەکەم=K. |ساڵ=٢٠٠٨|chapter=The early creed |editor=T. Winter |سەردێڕ=The Cambridge Companion to Classical Islamic Theology |زنجیرە=Cambridge Companions to Religion |پەڕەکان=٣٣–٥٤|شوێن=Cambridge |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |doi=10.1017/CCOL9780521780582.003|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٧٨٠٥٨-٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brockopp |یەکەم=Jonathan E. |سەردێڕ=Islamic Ethics of Life: abortion, war and euthanasia |ناونیشان=https://archive.org/details/islamicethicsofl0000unse |بڵاوکەرەوە=[[University of South Carolina Press]] |ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٠٠٣-٤٧١-٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bulliet|یەکەم=Richard| بڵاوکەرەوە = [[Houghton Mifflin Harcourt|Houghton Mifflin]]| ژپنک = ٠-٦١٨-٤٢٧٧٠-٨| سەردێڕ = The Earth and Its Peoples
|شوێن= Boston| ساڵ = ٢٠٠٥| ناونیشان =https://archive.org/details/earthitspeoplesg0000unse_q4r6}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Burge|یەکەم=Stephen|ساڵ=٢٠١٥|سەردێڕ=Angels in Islam: Jalal al-Din al-Suyuti's al-Haba'ik fi akhbar al-mala'ik |شوێن=London |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٦-٥٠٤٧٣-٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Çakmak |یەکەم=Cenap |سەردێڕ=Islam: A Worldwide Encyclopedia |زنجیرە=4 volumes |بڵاوکەرەوە=[[ABC-CLIO]] |ساڵ=٢٠١٧|ژپنک=٩٧٨-١-٦١٠٦٩-٢١٧-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Campo |یەکەم=Juan E. |سەردێڕ=Encyclopedia of Islam |بڵاوکەرەوە=[[Infobase Publishing]] |ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٦٠-٥٤٥٤-١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=OZbyz_Hr-eIC}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chittick |یەکەم=William C |سەردێڕ=Sufism: A Beginner's Guide |ساڵ=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Simon and Schuster |ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٠٧٤-٠٥٢-٢|ناونیشان={{google books|plainurl=y|id=LI0kjBlXS5UC}} |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cohen-Mor |یەکەم=Dalya |سەردێڕ=A Matter of Fate: The Concept of Fate in the Arab World as Reflected in Modern Arabic Literature |ناونیشان=https://archive.org/details/matteroffateconc0000cohe |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٣٣٩٨-١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Curtis |یەکەم=Patricia A. |ناونیشان=https://archive.org/details/guidetofoodlawsr0000curt |سەردێڕ=A Guide to Food Laws and Regulations |بڵاوکەرەوە=[[Wiley-Blackwell|Blackwell Publishing Professional]] |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٣٨-١٩٤٦-٤|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Esposito |یەکەم=John |ناونیشان=https://archive.org/details/islamstraightpat0000espo |سەردێڕ=Islam: The Straight Path |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١١٢٣٤-٤|edition=3rd |بەستەری نووسەر=John Esposito}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Esposito |editor-first=John |سەردێڕ=The Oxford History of Islam |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٠٧٩٩-٩|ناونیشان=https://archive.org/details/oxfordhistoryofi00john |editor-mask=١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Esposito |editor-first=John |سەردێڕ=The Oxford History of Islam |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٠٧٩٩-٩|ناونیشان=https://archive.org/details/oxfordhistoryofi00john |editor-mask=١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Esposito |یەکەم=John |ناونیشان=https://archive.org/details/unholywarterrori0000espo |سەردێڕ=Unholy War: Terror in the Name of Islam |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=٢٠٠٢a|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٦٨٨٦-٠|author-mask=١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Esposito |یەکەم=John |سەردێڕ=What Everyone Needs to Know about Islam |ناونیشان=https://archive.org/details/whateveryoneneed0000espo |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=٢٠٠٢b|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٥٧١٣-٠|author-mask=١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Esposito |یەکەم=John |ناونیشان=https://archive.org/details/islamstraightpat0001espo |سەردێڕ=Islam: The Straight Path |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٨٢٦٦-٨|edition=Revised 3rd |author-mask=١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Esposito |یەکەم=John |سەردێڕ=Islam: The Straight Path |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٣٩٦٠٠-٣|edition=4th |author-mask=١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Esposito |یەکەم=John |ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=What Everyone Needs to Know about Islam |ناونیشان=https://archive.org/details/whateveryoneneed0000espo_n1c8 |edition=2nd |شوێن=Oxford |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٧٩٤١٣-٣|author-mask=1}}[https://web.archive.org/web/20080204031050/http://www.oxfordislamicstudies.com/Public/book_wenkai.html Lay summary]
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Esposito |یەکەم١=John |ناونیشان=https://archive.org/details/muslimsonamerica00yvon |سەردێڕ=Muslims on the Americanization Path? |دوایین٢=Haddad |یەکەم٢=Yvonne Yazbeck |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٣٥٢٦-٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Farah |یەکەم=Caesar |سەردێڕ=Islam: Beliefs and Observances |بڵاوکەرەوە=[[Barron's Educational Series]] |ساڵ=١٩٩٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٢٠-١٨٥٣-٠|edition=5th |بەستەری نووسەر=Caesar E. Farah}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Farah |یەکەم=Caesar |ناونیشان=https://archive.org/details/islambeliefsobse00fara_0 |سەردێڕ=Islam: Beliefs and Observances |بڵاوکەرەوە=[[Barron's Educational Series]] |ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٦٤١-٢٢٢٦-٢|edition=7th |author-mask=١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Firestone |یەکەم=Reuven |سەردێڕ=Jihad: The Origin of Holy War in Islam |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٢٥٨٠-١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Goldschmidt |یەکەم١=Arthur Jr. |سەردێڕ=A Concise History of the Middle East |دوایین٢=Davidson |یەکەم٢=Lawrence |بڵاوکەرەوە=[[Westview Press]] |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٣٣-٤٢٧٥-٧|edition=8th |ناونیشان=https://archive.org/details/concisehistoryof0008gold |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Griffith |یەکەم١=Ruth Marie |بەستەری نووسەر١=Ruth Marie Griffith |سەردێڕ=Women and Religion in the African Diaspora: Knowledge, Power, and Performance |دوایین٢=Savage |یەکەم٢=Barbara Dianne |بەستەری نووسەر٢=Barbara D. Savage |بڵاوکەرەوە=[[Johns Hopkins University Press]] |ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠١٨-٨٣٧٠-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Haddad |یەکەم١=Yvonne Yazbeck |دوایین٢=Smith |یەکەم٢=Jane I. |بەستەری نووسەر=Jane Idleman Smith |سەردێڕ=Muslims in the West: Visible and Invisible |شوێن=Walnut Creek, CA |بڵاوکەرەوە=Altamira |ساڵ=٢٠٠٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hedayetullah |یەکەم=Muhammad |سەردێڕ=Dynamics of Islam: An Exposition |بڵاوکەرەوە=[[Trafford Publishing]] |ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-١-٥٥٣٦٩-٨٤٢-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last1=Holt |editor-first1=P.M. |editor-last2=Lewis |editor-first2=Bernard |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |ساڵ=١٩٧٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٩١٣٦-١|سەردێڕ=The Cambridge History of Islam |بەرگ=١|بەستەری نووسەر٢=Bernard Lewis}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last1=Holt |editor-first1=P.M. |editor-last2=Lambton |editor-first2=Ann K.S. |editor2-link=Ann Lambton |editor-last3=Lewis |editor-first3=Bernard |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ساڵ=١٩٧٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٩١٣٧-٨|سەردێڕ=The Cambridge History of Islam |بەرگ=٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last1=Holt |editor-first1=P.M. |editor-last2=Lambton |editor-first2=Ann K.S. |editor-last3=Lewis |editor-first3=Bernard |سەردێڕ=The Cambridge History of Islam |بەرگ=١A|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢١٩٤٦-٤|ناونیشان=https://archive.org/details/cambridgehistory00holt_798 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hourani |یەکەم١=Albert |ناونیشان=https://archive.org/details/historyofarabpeo0122hour_06BYS |سەردێڕ=A History of the Arab Peoples |بڵاوکەرەوە=[[Belknap Press]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٠١٠١٧-٨|بەستەری نووسەر=Albert Hourani}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Caliphate of Banu Umayyah the first Phase, Ibn Katheer, Taken from Al-Bidayah wan-Nihayah |نووسەر=Ismāʻīl ibn ʻUmar Ibn Kathīr |ژپنک=٩٧٨-٦٠٣-٥٠٠-٠٨٠-٢|translator=Yoosuf Al-Hajj Ahmad |شوێن=Riyadh |بڵاوکەرەوە=Maktaba Dar-us-Salam |ساڵ=٢٠١٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kobeisy |یەکەم=Ahmed Nezar |سەردێڕ=Counseling American Muslims: Understanding the Faith and Helping the People |ناونیشان=https://archive.org/details/counselingameric0000kobe |بڵاوکەرەوە=[[Greenwood Publishing Group|Praeger Publishers]] |ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٢٤٧٢-٧}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kramer |یەکەم=Martin |سەردێڕ=Shi'Ism, Resistance, and Revolution |ناونیشان=https://archive.org/details/shiismresistance0000unse |بڵاوکەرەوە=[[Westview Press]] |ساڵ=١٩٨٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٣٣-٠٤٥٣-٣}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lapidus |یەکەم=Ira |سەردێڕ=A History of Islamic Societies |ناونیشان=https://archive.org/details/historyofislamic0000lapi_t2d2 |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٧٧٩٣٣-٣|edition=2nd}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lewis |یەکەم=Bernard |سەردێڕ=The Jews of Islam |بڵاوکەرەوە=[[Routledge &amp; Kegan Paul]] |ساڵ=١٩٨٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٠٢-٠٤٦٢-٢|بەستەری نووسەر=Bernard Lewis}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lewis |یەکەم=Bernard |سەردێڕ=The Arabs in History |ناونیشان=https://archive.org/details/arabsinhistory0000bern |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=١٩٩٣|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٢٨٥٢٥٨-٨|author-mask=١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lewis |یەکەم=Bernard |ناونیشان=https://archive.org/details/middleeastbriefh0000lewi |سەردێڕ=The Middle East |بڵاوکەرەوە=[[Charles Scribner's Sons|Scribner]] |ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٨٤-٨٣٢٨٠-٧|author-mask=١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lewis |یەکەم=Bernard |ناونیشان=https://archive.org/details/islaminhistory00bern |سەردێڕ=Islam in History: Ideas, People, and Events in the Middle East |بڵاوکەرەوە=[[Open Court Publishing Company]]|ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٢٦-٩٥١٨-٢|edition=2nd |author-mask=١ |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lewis |یەکەم=Bernard |ناونیشان=https://archive.org/details/whatwentwrongcl00lewi |سەردێڕ=What Went Wrong?: The Clash Between Islam and Modernity in the Middle East |بڵاوکەرەوە=[[Harper Perennial]] |ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٠٦-٠٥١٦٠٥-٥|edition=reprint |author-mask=١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lewis |یەکەم=Bernard |ناونیشان=https://archive.org/details/crisisofislam00bern |سەردێڕ=The Crisis of Islam: Holy War and Unholy Terror |بڵاوکەرەوە=[[Random House, Inc.]], New York |ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٢٩-٦٧٨٥-٢|author-mask=١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Madelung |یەکەم=Wilferd |سەردێڕ=The Succession to Muhammad: A Study of the Early Caliphate |ناونیشان=https://archive.org/details/successiontomuam0000made |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |ساڵ=١٩٩٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٦٤٦٩٦-٣|بەستەری نووسەر=Wilferd Madelung}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Malik |یەکەم١=Jamal |سەردێڕ=Sufism in the West |دوایین٢=Hinnells |یەکەم٢=John R. |بڵاوکەرەوە=[[Routledge]] |ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٢٧٤٠٨-١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Momen |یەکەم=Moojan |سەردێڕ=An Introduction to Shi'i Islam: The History and Doctrines of Twelver Shi'ism |بڵاوکەرەوە=[[Yale University Press]] |ساڵ=١٩٨٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٠-٠٣٥٣١-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nasr |یەکەم=Seyed Hossein |بەستەری نووسەر=Seyyed Hossein Nasr |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=The Heart of Islam: Enduring Values for Humanity|ناونیشان=https://archive.org/details/heartofislamendu00nasr}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nasr |یەکەم=Seyed Muhammad |ناونیشان=https://archive.org/details/ourreligions00shar |سەردێڕ=Our Religions: The Seven World Religions Introduced by Preeminent Scholars from Each Tradition (Chapter 7) |بڵاوکەرەوە=[[HarperCollins]] |ساڵ=١٩٩٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٠٦-٠٦٧٧٠٠-٨}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nigosian |یەکەم=Solomon Alexander |سەردێڕ=Islam: Its History, Teaching, and Practices |بڵاوکەرەوە=[[Indiana University Press]] |ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٥٣-٢١٦٢٧-٤|ناونیشان=https://archive.org/details/islamitshistoryt0000nigo |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Peacock|یەکەم=A.C.S.|سەردێڕ=Islam, Literature and Society in Mongol Anatolia|ڕێکەوت=٢٠١٩ |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |doi= 10.1017/9781108582124|ژپنک=٩٧٨-١-١٠٨-٥٨٢١٢-٤|s2cid=٢١١٦٥٧٤٤٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Peters |یەکەم=F. E. |ناونیشان=https://archive.org/details/islamguideforjew00fepe |سەردێڕ=Islam: A Guide for Jews and Christians |بڵاوکەرەوە=[[Princeton University Press]] |ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-١١٥٥٣-٥}}
* {{Cite report |date=October 2009 |title=Mapping the Global Muslim Population: A Report on the Size and Distribution of the World's Muslim Population |publisher=[[Pew Research Center]] |url=https://www.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/7/2009/10/Muslimpopulation.pdf |access-date=25 May 2020 |ref={{sfnref|Pew Forum for Religion &amp; Public Life|2009}} }} [https://www.pewforum.org/2009/10/07/mapping-the-global-muslim-population/ Overview].
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rippin |یەکەم=Andrew |ناونیشان=https://archive.org/details/muslimstheirreli0000ripp |سەردێڕ=Muslims: Their Religious Beliefs and Practices |بڵاوکەرەوە=[[Routledge]] |ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٢١٧٨١-١|edition=2nd |بەستەری نووسەر=Andrew Rippin}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Serjeant |یەکەم=R.B. |ڕێکەوت=١٩٧٨ |سەردێڕ=Sunnah Jami'ah, pacts with the Yathrib Jews, and the Tahrim of Yathrib |journal=[[Bulletin of the School of Oriental and African Studies]] |بەرگ=٤١|پەڕەکان=١–٤٢|بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]]|doi=10.1017/S0041977X00057761 |s2cid=١٦١٤٨٥٦٧١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sachedina |یەکەم=Abdulaziz |سەردێڕ=The Just Ruler in Shi'ite Islam: The Comprehensive Authority of the Jurist in Imamite Jurisprudence |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] US |ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١١٩١٥-٢|بەستەری نووسەر=Abdulaziz Sachedina}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Smith |یەکەم=Jane I. |بەستەری نووسەر=Jane Idleman Smith |سەردێڕ=The Islamic Understanding of Death and Resurrection |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٥٦٤٩-٢}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Stefon |editor-first=Matt |سەردێڕ=Islamic Beliefs and Practices |بڵاوکەرەوە=[[Britannica Educational Publishing]] |ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-١-٦١٥٣٠-٠٦٠-٠|شوێن=New York |ناونیشان=https://archive.org/details/islamicbeliefspr0000stef |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Ṭabāṭabāʼī |یەکەم١=Sayyid Mohammad Hosayn |سەردێڕ=Shi'ite Islam |translator-last=Nasr |translator-first=Seyyed Hossein |بڵاوکەرەوە=[[SUNY Press]] |ساڵ=١٩٧٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧٣٩٥-٢٧٢-٩|بەستەری نووسەر=Allameh Tabatabaei}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Teece |یەکەم=Geoff |ناونیشان=https://archive.org/details/islam0000teec_a5d6 |سەردێڕ=Religion in Focus: Islam |بڵاوکەرەوە=[[Grolier|Franklin Watts Ltd]] |ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٤٩٦-٤٧٩٦-٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Trimingham |یەکەم=John Spencer |سەردێڕ=The Sufi Orders in Islam |ناونیشان=https://archive.org/details/sufiordersinisla0000trim_x5k7 |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٢٠٥٨-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Turner |یەکەم=Colin |سەردێڕ=Islam: the Basics |ناونیشان=https://archive.org/details/islambasics0000turn |بڵاوکەرەوە=[[Routledge]] |ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٣٤١٠٦-٦|شوێن=London}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Turner |یەکەم=Bryan S. |سەردێڕ=Weber and Islam |ناونیشان=https://archive.org/details/weberislam0001turn |بڵاوکەرەوە=[[Routledge]] |ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٧٤٥٨-٩|شوێن=London}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Waines |یەکەم=David |سەردێڕ=An Introduction to Islam |ناونیشان=https://archive.org/details/introductiontois0000wain_y8x7 |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٥٣٩٠٦-٧}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Watt |یەکەم=W. Montgomery |سەردێڕ=The Formative Period of Islamic Thought |ناونیشان=https://archive.org/details/formativeperiodo0000watt |بڵاوکەرەوە=University Press Edinburgh |ساڵ=١٩٧٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٥٢٢٤-٢٤٥-٢|بەستەری نووسەر=William Montgomery Watt}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Watt |یەکەم=W. Montgomery |ناونیشان=https://archive.org/details/muhammadprophets00watt |سەردێڕ=Muhammad: Prophet and Statesman |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=١٩٧٤|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٨٨١٠٧٨-٠|edition=New |author-mask=١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Weiss |یەکەم=Bernard G. |سەردێڕ=Studies in Islamic Legal Theory |بڵاوکەرەوە=[[Brill Publishers|Brill Academic publishers]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-١٢٠٦٦-٢|شوێن=Boston |بەستەری نووسەر=Bernard G. Weiss}}
{{Refend}}
* پوختەی مێژووی ئیسلامی، ن/د. سھیل طقوش، و/ نھاد جلال حبیب اللە
* فەرموودە ھاوبەشەکانی بوخاری و موسلیم، ئامادەکرن و وەرگێڕانی/جەمەکەریم عەبدولڵا

=== ئینساکلۆپیدیا و فەرھەنگەکان ===
{{Refbegin|30em}}
* {{harvc |last1=Gardet|first1=L.|last2=Jomier|first2=J.|year=2012|c=Islām |in=Encyclopaedia of Islam (2nd ed.)}} {{doi|10.1163/1573-3912_islam_COM_0387}}
* {{Cite encyclopedia |title=Encyclopædia Britannica |publisher=[[Encyclopædia Britannica, Inc.]]}}
* {{Cite encyclopedia |ref={{harvid|Fahlbusch et al|2001}} |editor-last=Fahlbusch |editor-first=Erwin |display-editors=etal |url={{google books|plainurl=y|id=yaecVMhMWaEC}} |title=The Encyclopedia of Christianity |publisher=[[Brill Publishers]] |year=2001 |isbn=978-90-04-11695-5 |volume=2}}
* {{cite encyclopedia |year=1913–1936 |title=[[Encyclopaedia of Islam]] |editor1-last=Houtsma |editor1-first=M.T. |editor1-link=Martijn Theodoor Houtsma |editor2-first=T.W. |editor2-last=Arnold |editor2-link=Thomas Walker Arnold |editor3-first=R. |editor3-last=Basset |editor4-first=R. |editor4-last=Hartmann |edition=1st |place=Leiden |publisher=[[Brill Publishers|Brill]] |isbn=978-90-04-08265-6 |ref={{harvid|Encyclopaedia of Islam (1st ed.)|1913–1936}}}}
* {{cite encyclopedia |year=2012 |title=[[Encyclopaedia of Islam]] |editor-last=Bearman |editor-first=P.J. |issn=1573-3912 |editor1-link=Peri Bearman |editor2-first=Th. |editor2-last=Bianquis |editor3-first=C.E. |editor3-last=Bosworth |editor3-link=Clifford Edmund Bosworth |editor4-first=E. |editor4-last=van Donzel |editor5-first=W.P. |editor5-last=Heinrichs |editor5-link=Wolfhart Heinrichs |edition=2nd |place=Leiden |publisher=[[Brill Publishers|Brill]] |isbn=978-90-04-16121-4 |ref={{harvid|Encyclopaedia of Islam (2nd ed.)|2012}}}}
* {{Cite encyclopedia |title=Encyclopaedia of Islam Online |publisher=[[Brill Academic Publishers]] |editor-last=Bearman |editor-first=P.J. |issn=1573-3912 |editor1-link=Peri Bearman |editor2-first=Th. |editor2-last=Bianquis |editor3-first=C.E. |editor3-last=Bosworth |editor3-link=Clifford Edmund Bosworth |editor4-first=E. |editor4-last=van Donzel |editor5-first=W.P. |editor5-last=Heinrichs |editor5-link=Wolfhart Heinrichs |ref={{harvid|Encyclopaedia of Islam Online|n.d.}} |year=n.d. |url=https://brill.com/view/package/eio?language=en |url-access=subscription}}
* {{Cite encyclopedia |year=2004 |title=Encyclopedia of Islam and the Muslim World |series=[[Macmillan Reference Books]] |publisher=[[Thomson-Gale]] |url=https://archive.org/details/encyclopediaofis0001unse |editor-last=Martin |editor-first=Richard C. |isbn=978-0-02-865603-8}}
* {{Cite encyclopedia |title=[[Encyclopaedia of the Qur'an|Encyclopaedia of the Qur'an Online]] |publisher=[[Brill Academic Publishers]] |year=n.d.|editor-first=Jane Dammen|editor-last=McAuliffe|editor-link=Jane Dammen McAuliffe}}
* {{cite encyclopedia |title=[[Encyclopaedia of the Qurʾān]] |volume=2 |editor-first=Jane Dammen |editor-last=McAuliffe |publisher=[[Brill Academic Publishers]] |year=2002}}
* {{cite encyclopedia |title=[[Encyclopaedia of the Qurʾān]] |volume=3 |editor-first=Jane Dammen |editor-last=McAuliffe |publisher=[[Brill Academic Publishers]] |year=2003}}
* {{Cite encyclopedia |title=Encyclopedia of Religious Rites, Rituals, and Festivals |publisher=[[Routledge]] |editor-last=Salamone |editor-first=Frank |edition=1st |isbn=978-0-415-94180-8 |series=Routledge Encyclopedias of Religion and Society |volume=6 |url=https://archive.org/details/encyclopediaofre00sala |jstor=j.ctt1jd94wq |year=2004 &lt;!-- no bot --&gt;}}
* {{Cite encyclopedia |year=2003 |title=The New Encyclopedia of Islam |publisher=[[AltaMira Press]] |url=https://archive.org/details/newencyclopediao0000glas |editor-last=Glassé |editor-first=Cyril |series=Revised Edition of the Concise Encyclopedia of Islam |isbn=978-0-7591-0190-6 |url-access=registration}}
* {{Cite encyclopedia |editor-last=Esposito |editor-first=John |title=The Oxford Dictionary of Islam |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2003 |isbn=978-0-19-512558-0 |url=https://archive.org/details/oxforddictionary00bada |url-access=registration}} {{doi|10.1093/acref/9780195125580.001.0001}} – via Oxford Reference.
* {{Cite encyclopedia |editor-last=Esposito |editor-first=John |year=2004 |title=The Oxford Dictionary of Islam |place=Oxford |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-975726-8 |url=https://books.google.com/books?id=E324pQEEQQcC}}
* {{Cite encyclopedia |year=2006 |title=The Qur'an: An Encyclopedia |publisher=[[Routledge]] |url={{google books|plainurl=y|id=isDgI0-0Ip4C|page=}} |editor-last=Leaman |editor-first=Oliver |isbn=978-0-415-32639-1}}
{{Refend}}

== ئەمانەش ببینە ==
{{Sister project links |wikt=Islam |commons=Category:Islam |b=Subject:Islam |n=Category:Islam |q=Islam |s=Portal:Islam |v=Islam |voy=Islam |species=no |d=Q432 |m=no|mw=no}}
{{Refbegin}}
* [https://www.barnesandnoble.com/w/encyclopedia-of-sahih-al-bukhari-arabic-virtual-translation-center/1134457685?ean=2940160787701 Encyclopedia of Sahih Al-Bukhari] by Arabic Virtual Translation Center (New York 2019, [[Barnes &amp; Noble]] {{ISBN|978-0-359-67265-3}}). The foundation of Islam: from revelation to tawhid.
* Abdul-Haqq, Abdiyah Akbar (1980). ''Sharing Your Faith with a Muslim''. Minneapolis: [[Bethany House Publishers]]. ''N.B''. Presents the genuine doctrines and concepts of Islam and of the Holy Qur'an, and this religion's affinities with Christianity and its Sacred Scriptures, in order to &quot;dialogue&quot; on the basis of what both faiths really teach. {{ISBN|0-87123-553-6}}
* {{Cite encyclopedia |year=2008 |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=[[SAGE Publishing|SAGE]]; [[Cato Institute]] |location=Thousand Oaks, CA |last=Ahmad |first=Imad-ad-Dean |title=Islam |author-link=Imad-ad-Dean Ahmad |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |editor-link=Ronald Hamowy |pages=256–258 |doi=10.4135/9781412965811.n155 |isbn=978-1-4129-6580-4 |lccn=2008009151 |oclc=750831024 |url={{Google books|yxNgXs3TkJYC|plainurl=yes}} }}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Akyol |یەکەم=Mustafa |ناونیشان=https://archive.org/details/islamwithoutextr0000akyo |سەردێڕ=Islam Without Extremes |بڵاوکەرەوە=[[W.W. Norton &amp; Company]] |ساڵ=٢٠١١|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٩٣-٠٧٠٨٦-٦|edition=1st |بەستەری نووسەر=Mustafa Akyol}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Arberry |یەکەم=A.J. |ناونیشان=https://archive.org/details/koraninterpreted00ajar |سەردێڕ=The Koran Interpreted: A Translation |بڵاوکەرەوە=Touchstone |ساڵ=١٩٩٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٨٤-٨٢٥٠٧-٦|edition=1st |بەستەری نووسەر=A. J. Arberry}}
* Cragg, Kenneth (1975). ''The House of Islam'', in ''The Religious Life of Man Series''. Second ed. Belmont, CA: [[Wadsworth Publishing Company]] 1975. xiii, 145 p. {{ISBN|0-8221-0139-4}}.
* Hourani, Albert (1991). ''Islam in European Thought''. First pbk. ed. Cambridge, Eng. : [[Cambridge University Press]], 1992, cop. 1991. xi, 199 p. {{ISBN|0-521-42120-9}}; alternative ISBN on back cover, 0-521-42120-0.
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Khan |یەکەم١=Muhammad Muhsin |سەردێڕ=Noble Quran |دوایین٢=Al-Hilali Khan |دوایین٣=Muhammad Taqi-ud-Din |بڵاوکەرەوە=[[Dar-us-Salam Publications]] |ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٩٩٦٠-٧٤٠-٧٩-٩|edition=1st |بەستەری نووسەر=Muhammad Muhsin Khan}}
* Khanbaghi, A, (2006). ''The Fire, the Star and the Cross: Minority Religions in Medieval and Early Modern Iran''. [[I. B. Tauris]].
* Khavari, Farid A. (1990). ''Oil and Islam: the Ticking Bomb''. First ed. Malibu, Calif. : Roundtable Publications. viii, 277 p. , ill. with maps and charts. {{ISBN|0-915677-55-5}}.
* {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Jewish Discovery of Islam: Studies in Honor of Bernard Lewis |ناونیشان=https://archive.org/details/jewishdiscoveryo0000unse |بڵاوکەرەوە=[[Syracuse University Press]] |ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٩٦٥-٢٢٤-٠٤٠-٨|editor-last=Kramer |editor-first=Martin |editor-link=Martin Kramer}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kuban |یەکەم=Dogan |سەردێڕ=Muslim Religious Architecture |بڵاوکەرەوە=[[Brill Academic Publishers]] |ساڵ=١٩٧٤|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٠٣٨١٣-٤}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lewis |یەکەم=Bernard |ناونیشان=https://archive.org/details/islamwest00lewi_0 |سەردێڕ=Islam and the West |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=١٩٩٤|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٠٩٠٦١-١}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lewis |یەکەم=Bernard |ناونیشان=https://archive.org/details/culturesinconfli0000lewi |سەردێڕ=Cultures in Conflict: Christians, Muslims, and Jews in the Age of Discovery |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ساڵ=١٩٩٦|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٠٢٨٣-٣|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mubarkpuri |یەکەم=Saifur-Rahman |سەردێڕ=The Sealed Nectar: Biography of the Prophet |بڵاوکەرەوە=[[Dar-us-Salam Publications]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-١-٥٩١٤٤-٠٧١-٠}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Najeebabadi |یەکەم=Akbar Shah |سەردێڕ=History of Islam |بڵاوکەرەوە=[[Dar-us-Salam Publications]] |ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-١-٥٩١٤٤-٠٣٤-٥}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rahman |یەکەم=Fazlur |ناونیشان=https://archive.org/details/ISBN -9780226702810 |سەردێڕ=Islam |بڵاوکەرەوە=[[University of Chicago Press]] |ساڵ=١٩٧٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٧٠٢٨١-٠|edition=2nd |بەستەری نووسەر=Fazlur Rahman Malik}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schimmel |یەکەم=Annemarie |ناونیشان=https://www.giffordlectures.org/books/deciphering-signs-god-phenomenological-approach-islam |سەردێڕ=Deciphering the Signs of God: A Phenomenological Approach to Islam |بڵاوکەرەوە=[[State University of New York Press]] |ساڵ=١٩٩٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٩١٤-١٩٨٢-٣|بەستەری نووسەر=Annemarie Schimmel |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190422154518/https://www.giffordlectures.org/books/deciphering-signs-god-phenomenological-approach-islam |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schuon |یەکەم=Frithjof |سەردێڕ=Understanding Islam |بڵاوکەرەوە=[[Allen &amp; Unwin]] |ساڵ=١٩٦٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٤١٥٣٢-٢٤-٢|edition=3rd |بەستەری نووسەر=Frithjof Schuon}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tausch |یەکەم=Arno |سەردێڕ=What 1.3 Billion Muslims Really Think: An Answer to a Recent Gallup Study, Based on the &quot;World Values Survey&quot;. Foreword Mansoor Moaddel, Eastern Michigan University |بڵاوکەرەوە=[[Nova Science Publishers]], New York |ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-١-٦٠٦٩٢-٧٣١-١|edition=1st}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Tausch |یەکەم١=Arno |سەردێڕ=The political algebra of global value change. General models and implications for the Muslim world |یەکەم٢=Almas |دوایین٢=Heshmati |یەکەم٣=Hichem |دوایین٣=Karoui |بڵاوکەرەوە=[[Nova Science Publishers]] |شوێن=New York |ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-١-٦٢٩٤٨-٨٩٩-٨|edition=1st}} Prepublication text available at: {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Tausch |یەکەم١=Arno |دوایین٢=Heshmati |یەکەم٢=Almas |دوایین٣=Karoui |یەکەم٣=Hichem |ڕێکەوت=کانوونی دووەم ٢٠١٤ |سەردێڕ=The political algebra of global value change. General models and implications for the Muslim world |وێبگە=ResearchGate |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/290349218}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Tausch |یەکەم١=Arno |سەردێڕ=Political Islam and Religiously Motivated Political Extremism |زنجیرە=SpringerBriefs in Political Science |بڵاوکەرەوە=[[Springer Nature]] |شوێن=Cham |ساڵ=٢٠٢٣|doi=10.1007/978-3-031-24854-2 |ژپنک=٩٧٨-٣-٠٣١-٢٤٨٥٣-٥|s2cid=256852082 |edition=1st |ناونیشان=https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-031-24854-2}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Walker |یەکەم=Benjamin |سەردێڕ=Foundations of Islam: The Making of a World Faith |بڵاوکەرەوە=[[Peter Owen Publishers]] |ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٢٠٦-١٠٣٨-٣|بەستەری نووسەر=Benjamin Walker (author)}}
{{Refend}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://web.archive.org/web/20131217012407/http://islam-qa.com/ar الفتاوی الإسلامیة].
* [http://www.sultan.org/a/ دلیل المواقع الإسلامیة المتکامل].
* [http://arabic.islamicweb.com/ الشبکة الإسلامیة].
* [http://www.aqaedalshia.com/ الشیعة الإمامیة]{{بەستەری مردوو|url=http://www.aqaedalshia.com/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}.
* [http://al-islam.org/index.php?inl_language=arabic موقع الإسلام].

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Islam|ئیسلام}}
{{بابەتەکانی ئیسلام}}

{{تووڵی دەروازە|ئیسلام|محەممەد|قورئان|مێژووی ئیسلام|ئایین|مەدینە|مەککە}}

[[پۆل:ئیسلام|ئیسلام]]
[[پۆل:ئایینە یەکتاپەرستییەکان]]
[[پۆل:دینە ئیبراھیمییەکان]]
[[پۆل:ئیسلام لەسەدەی ٧ەم]]</text>
      <sha1>d4gjcktvpahan2o5pj96q87oscrtweb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مامە ڕیشە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3772</id>
    <revision>
      <id>1581671</id>
      <parentid>1575390</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T15:24:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaniya Welat</username>
        <id>42368</id>
      </contributor>
      <origin>1581671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10898" sha1="66vx7zwwky59pxpvwmeemyok6ldv5jl" xml:space="preserve">{{+R}}{{بێلایەنی}}
{{کەسایەتی
| ناو   = مامەڕیشە
| وێنە          = مامەڕیشە.jpg
| قەبارەی وێنە  = 250px
| ناوی کاتی لەدایکبوون = نەجمەدین شکور ڕەئوف
| شوێنی لەدایکبوون   = [[تاڵەبان]]، [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]&lt;ref&gt;http://www.gksat.tv/details.aspx?jimare{{بەستەری مردوو|url=http://www.gksat.tv/details.aspx?jimare |date=تەممووزی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;{{-}} {{ئاڵا|کوردستان}} {{-}}
| ڕێکەوتی لەدایکبوون  = ١٩٥٣
| ڕێکەوتی مردن   = ٢٤ی کانونی دووەمی ١٩٨٥ (٣٢ ساڵ ژیاوە)
| شوێنی مردن   = [[گەرمیان]]
| ھۆکاری مردن   = کوژران بە دەستڕێژی گولە
| شوێنی دۆزینەوەی تەرم =
| شوێنی گۆڕ  = گوندی [[تاڵەبان]]
| نیشتەجێ  =
| نەتەوە   = [[کورد]]
| ھاووڵاتی  = {{ئاڵا|کوردستان}} {{-}} {{ئاڵا|عێراق}}
| ڕادەی خوێندەواری  = [[نەخوێندەوار]]
| پیشە   =پێشمەرگە
| ساڵانی چالاکی  = ١٩٧٠–١٩٨٥
| شار   =
| مووچە   =
| دارایی   =
| ناسراو بە ھۆی  =پاڵوانی
| سەرناو   = فەرماندەی کەرتی چواری جەباری
| حیزب   =[[File:Flag of PUK.png|22px]] [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]
| ئایین   = [[ئیسلام]]
| ھاوسەر  = [[نیشتمان حەسەن]]
| یار   =
| منداڵەکان  =
| خەڵاتەکان  =
| واژوو   =
| ماڵپەڕ   =}}

'''نەجمەدین شکور ڕەئوف زەنگەنە''' ناسراو بە '''مامە ڕیشە''' (١٩٥٣ لە گوندی [[تاڵەبان]]، [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] – ٢٤ی کانوونی دووەمی ١٩٨٥ لە [[گەرمیان]]) [[پێشمەرگە]] و شۆڕشگێڕێکی [[کورد]] بوو. ناوی مامە ڕیشە لە ناو کوردان و عێراقدا، بە ھۆی ئازایەتی و چاونەترسی ناوێکی دیار و ناسراوە؛ ئەو پێشمەرگەیەکی قارەمان و ئازا بووە و خەباتی بۆ ئازادیی کوردستان کردووە و لەو پێناوەدا جەنگاوە و گیانی خۆی بەخت کردووە و ئەو ئازایەتی و گیانفیداییەی بوو وای کرد کە بەناوبانگ ببێت.

== ژیان ==
نەجمەدین شکور ڕەئوف زەنگەنە ساڵی ١٩٥٣ لە گوندی [[تاڵەبان]]ی [[قەزای چەمچەماڵ]] لە ناوچەی [[گەرمیان]]، لە بنەماڵەیەکی جووتیاری کوردپەروەر ھاتۆتە دنیاوە، لەبەر ھەژاری و بە ھۆی دەستکورتیی بنەماڵەکەی و نەبوونی قوتابخانەش لە گوندەکە نەیتوانیوە بخوێنێت و بە نەخوێندەواری ماوەتەوە.

=== لاوێتی ===
سەردەمی لاوێتیی مامە ڕیشە واتە ساڵانی شێستەکان و حەفتاکان سەردەمی شۆڕش و خەباتی گەلان بوو بۆ ئازادی و سەربەخۆیی وەک فەڵەستین، جەزائیر، کوبا، ڤیێتنام، هەروەها سەربەخۆبوونی وڵاتانی ئەفریقی، ئینجا لە کوردستانیش، شۆڕشی ئەیلول لە گڕوتیندا بوو و ناوی کورد دەرکەوتبوو. دواتر سەرکەوتنی شۆڕشی کورد بە بەدەستهێنانی هەندێک لە مافی کورد بە سایەی بەیاننامەی ١١ی ئاداری ١٩٧٠. لە هەمان کاتدا خەباتی گەلی فەڵەستین بۆ ئازادی و سەربەخۆیی کاری تێ کردبوو؛ کاتێک لە ساڵی ١٩٧٢ دەبێتە سەربازی سوپای عێراق، بەشێک لەو سوپایە دەچێتە سوریا و لوبنان، ئەویش لەگەڵیاندا چووە. بەشداریی لە شەڕی دژی ئیسرائیل لە ئۆکتۆبەری ١٩٧٣ لە ڕیزی ڕێکخراوی ئازادیخوازی فەڵەستینی و برینداریش بووە لەوێ و لە ساڵی ١٩٧٧ دەگەڕێتەوە کوردستان، واتە پێنج ساڵێک لە سوریا و لوبنان ماوەتەوە. ئەمانە هەمووی ئەو گەنجەیان گۆش کردبوو بە ئارەزووی خەباتی چەکداری و تێکۆشان بۆ مافی گەلی خۆی بۆ ئازادی و سەربەخۆیی.  

=== پێشمەرگایەتی ===
ساڵی [[١٩٧٨]] کە ڕژێم شاڵاوی تەعریب و ڕاگواستنی لە کوردستاندا گەیاندە ترسناکترین ئاست، کارەساتی گوندە کاولکراو و جووتیارە ڕاگوێزراوەکان مامە ڕیشەی هاندا چەکی پێشمەرگایەتی لە شان بکات و بەشداریی شۆڕشی نوێی گەلی کورد بکات. سەرەتا لە بەر بێ متمانەیی و باوەڕ نەبوون پێی لە پێشمەرگایەتی وەرنەگیراوە، ئیتر خۆی بە تەنیا و بە چەکی خۆی گوند بە گوند گەڕاوە و پڕۆپاگەندەی بۆ پێشمەرگە کردووە و ھەر ئەم ھەڵوێستەیشی وای کرد لە پێشمەرگایەتی وەربگیرێت.

لە بەر ھەژموون و گەورەییی ھێزی چەکدار و ھەڵسانەوەی شۆڕش و پەیڕەوی دروست و کۆبوونەوەی جەماوەر و بەھێزترین ھێزی چەکدار و سنووری ناوچەی مامە ڕیشە وەک لانکەی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان ئەم ھۆکارانە وایان کرد ببێتە پێشمەرگەی ئەو پارتە سیاسیە.

=== بەناوبانگبوون ===
مامە ڕیشەی قارەمان لە ماوەیەکی کەمدا بە چالاکیە پڕ جەربەزەکانی توانی نەک ھەر دڵسۆزیی خۆی بۆ شۆڕش بسەلمێنێت، بەڵکو وەک پاڵەوانێکی کەموێنە لەو دەشتە کاکی بەکاکیانەی ناوچەکانی (ھەمەوەند و جەباری و [[قادرکەرەم]] و دەوروبەری شاری کەرکووک) ناوبانگ دەربکات. گورزە بەھێزەکانی مامە ڕیشە لە ھێزی داگیرکەر ھێندە کاریگەر بوون بە جۆرێک ھەر لەگەڵ هاتنی ناوی ئەو جەنگاوەرە قارەمانی کورد سەربازانی دوژمن و جاشەکان زارەترەک دەبوون و ترسیان لێ دەنیشت.

لە ساڵی [[١٩٧٩]]ەوە ئەم ئازایەتیە دەگمەنەی تێکەڵاوی کاری پێشمەرگایەتی و شۆڕش کردووە و لە کەرتی چواری [[بازیان]] درێژەی بە خەباتی پێشمەرگایەتی داوە. لەگەڵ ھەموو چالاکیەکدا ناوبانگی ئەم شۆڕەسوارە بەرزتر دەبووەوە و خۆشەویستیەکەی لە دڵی میللەتدا زیاتر دەبوو.

دوای ئەوەی مامە ڕیشە کرایە فەرماندەی کەرتی چواری جەباری، ڕژێمی بەعس ھەموو ھاتن و چوونێکی لە نێوان کەرکووک و بازیاندا قەدەغە کرد. لێرەوە ناوی مامە ڕیشە زیاتر دەنگی دایەوە و کەوتە ناو سروود و دروشمە جەماوەریەکان.

زۆربەی داستانە پڕ سەروەریەکانی ھێزی پێشمەرگەی کوردستان، ھەر لە شەڕی [[تەپەعارەبی نەریمان|تەپە عارەبی نەریمان]] و [[حەمک]] تا داستانی ڕزگار کردنی [[بێتواتە]] جێپەنجەی مامە ڕیشەیان پێوە دیارە. ئەم پێشمەرگە چاونەترسە لە شەڕی پێشمەرگایەتیدا چوار جار بریندار بووە و لەسەر ئەو ھەڵوێست و ناوبانگەش کاربەدەستانی ڕژێم باوکی مامە ڕیشە و ئەحمەدی برایان شەھید کردووە.

هەڤاڵ کوێستانی لە بیرەوەریەکانیدا (ئەو ڕۆژانەی نیشتمان هی هەمووان بوو) دەڵێت: مامە ڕیشە وەهای ناو دەرکردبوو کە بووبووە جێی کینەی بەرپرس و فەرماندەکان. لە ئاهەنگی نەورۆزی ١٩٨٤ شەپۆلی گوێدێرانی وتاری مام جەلال لە کاتی هاتنی مامە ڕیشەدا هەموو بەرەو لای ئەو دەجمن. دواتر تۆمەتی کوشتنی دوو جەیشی شەعبی لە کاتی گفتوگۆدا، لە مامەڕیشە دەدەن و بەو هۆیەوە ئەو ئەفسانەی شۆڕشگێڕیە سزا دەدەن؛ ڕیشی دەتاشن، چەکی دەکەن و لە گوندێکی سوورداش دەستبەسەری دەکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ئەو ڕۆژانەی نیشتمان هی هەموان بوو|یەکەم=هەڤاڵ کوێستانی|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی کارۆ، سلێمانی|ساڵ=٢٠٢٤|پەڕەکان=٣٥٧-٣٥٩}}&lt;/ref&gt;

== کوژران ==
مامە ڕیشە بە پلانێکی پێشوەختەی ئەوکاتی حکومەتی بەعس و بەکارھێنانی خۆفرۆشان ([[جاش]])، ئەم زاتەیان لە خشتە برد بە ناوی دانوسان و ھاتنە ڕیزی پێشمەرگە لەگەڵ کۆمەڵێک لە خۆفرۆشان بچێتە کۆبوونەوە. کاتێک بەڕێ دەکەوێت بۆ ناوچەی کۆبوونەوە و شوێنی نھێنی لە ڕێگادا و لە ناوچەی جەباری سەر ڕێگای نێوان گوندی [[خاڵە بازیانی]] و گوندی [[کەوەڵە]]دا دەکەوێتە بۆسەی خۆفرۆشانەوە و بەم جۆرە لە ٢٤ی کانونی دووەمی ساڵی [[١٩٨٥]] لەگەڵ دوو ھاوڕێ و ھاوسەنگەری بە ناوەکانی (سەردار و موحسین) بە دەستی (تەحسین شاوەیس) کە بە پلانی پێشوەختە و بە بەشداریی خۆفرۆشان شەھید کرا.&lt;ref&gt;[https://www.historyofkurd.com/2017/01/24/%d9%85%d8%a7%d9%85%db%95-%da%95%db%8c%d8%b4%db%95-%da%86%db%86%d9%86-%d8%b4%db%95%d9%87%db%8c%d8%af-%da%a9%d8%b1%d8%a7%d8%9f%d8%9f/ مامە ڕیشە چۆن شەهید کرا؟؟]&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|عێراق}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٨٥]]
[[پۆل:خەڵکی سلێمانی]]
[[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان]]
[[پۆل:شەھیدانی کورد]]
[[پۆل:خەڵکی پارێزگای کەرکووک]]</text>
      <sha1>66vx7zwwky59pxpvwmeemyok6ldv5jl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581681</id>
      <parentid>1581671</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T16:13:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaniya Welat</username>
        <id>42368</id>
      </contributor>
      <origin>1581681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10898" sha1="at0kq8czn74tt9gfhmmeeou6q8mferk" xml:space="preserve">{{+R}}{{بێلایەنی}}
{{کەسایەتی
| ناو   = مامەڕیشە
| وێنە          = مامەڕیشە.jpg
| قەبارەی وێنە  = 250px
| ناوی کاتی لەدایکبوون = نەجمەدین شکور ڕەئوف
| شوێنی لەدایکبوون   = [[تاڵەبان]]، [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]&lt;ref&gt;http://www.gksat.tv/details.aspx?jimare{{بەستەری مردوو|url=http://www.gksat.tv/details.aspx?jimare |date=تەممووزی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;{{-}} {{ئاڵا|کوردستان}} {{-}}
| ڕێکەوتی لەدایکبوون  = ١٩٥٣
| ڕێکەوتی مردن   = ٢٤ی کانونی دووەمی ١٩٨٥ (٣١ ساڵ ژیاوە)
| شوێنی مردن   = [[گەرمیان]]
| ھۆکاری مردن   = کوژران بە دەستڕێژی گولە
| شوێنی دۆزینەوەی تەرم =
| شوێنی گۆڕ  = گوندی [[تاڵەبان]]
| نیشتەجێ  =
| نەتەوە   = [[کورد]]
| ھاووڵاتی  = {{ئاڵا|کوردستان}} {{-}} {{ئاڵا|عێراق}}
| ڕادەی خوێندەواری  = [[نەخوێندەوار]]
| پیشە   =پێشمەرگە
| ساڵانی چالاکی  = ١٩٧٠–١٩٨٥
| شار   =
| مووچە   =
| دارایی   =
| ناسراو بە ھۆی  =پاڵوانی
| سەرناو   = فەرماندەی کەرتی چواری جەباری
| حیزب   =[[File:Flag of PUK.png|22px]] [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]
| ئایین   = [[ئیسلام]]
| ھاوسەر  = [[نیشتمان حەسەن]]
| یار   =
| منداڵەکان  =
| خەڵاتەکان  =
| واژوو   =
| ماڵپەڕ   =}}

'''نەجمەدین شکور ڕەئوف زەنگەنە''' ناسراو بە '''مامە ڕیشە''' (١٩٥٣ لە گوندی [[تاڵەبان]]، [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] – ٢٤ی کانوونی دووەمی ١٩٨٥ لە [[گەرمیان]]) [[پێشمەرگە]] و شۆڕشگێڕێکی [[کورد]] بوو. ناوی مامە ڕیشە لە ناو کوردان و عێراقدا، بە ھۆی ئازایەتی و چاونەترسی ناوێکی دیار و ناسراوە؛ ئەو پێشمەرگەیەکی قارەمان و ئازا بووە و خەباتی بۆ ئازادیی کوردستان کردووە و لەو پێناوەدا جەنگاوە و گیانی خۆی بەخت کردووە و ئەو ئازایەتی و گیانفیداییەی بوو وای کرد کە بەناوبانگ ببێت.

== ژیان ==
نەجمەدین شکور ڕەئوف زەنگەنە ساڵی ١٩٥٣ لە گوندی [[تاڵەبان]]ی [[قەزای چەمچەماڵ]] لە ناوچەی [[گەرمیان]]، لە بنەماڵەیەکی جووتیاری کوردپەروەر ھاتۆتە دنیاوە، لەبەر ھەژاری و بە ھۆی دەستکورتیی بنەماڵەکەی و نەبوونی قوتابخانەش لە گوندەکە نەیتوانیوە بخوێنێت و بە نەخوێندەواری ماوەتەوە.

=== لاوێتی ===
سەردەمی لاوێتیی مامە ڕیشە واتە ساڵانی شێستەکان و حەفتاکان سەردەمی شۆڕش و خەباتی گەلان بوو بۆ ئازادی و سەربەخۆیی وەک فەڵەستین، جەزائیر، کوبا، ڤیێتنام، هەروەها سەربەخۆبوونی وڵاتانی ئەفریقی، ئینجا لە کوردستانیش، شۆڕشی ئەیلول لە گڕوتیندا بوو و ناوی کورد دەرکەوتبوو. دواتر سەرکەوتنی شۆڕشی کورد بە بەدەستهێنانی هەندێک لە مافی کورد بە سایەی بەیاننامەی ١١ی ئاداری ١٩٧٠. لە هەمان کاتدا خەباتی گەلی فەڵەستین بۆ ئازادی و سەربەخۆیی کاری تێ کردبوو؛ کاتێک لە ساڵی ١٩٧٢ دەبێتە سەربازی سوپای عێراق، بەشێک لەو سوپایە دەچێتە سوریا و لوبنان، ئەویش لەگەڵیاندا چووە. بەشداریی لە شەڕی دژی ئیسرائیل لە ئۆکتۆبەری ١٩٧٣ لە ڕیزی ڕێکخراوی ئازادیخوازی فەڵەستینی و برینداریش بووە لەوێ و لە ساڵی ١٩٧٧ دەگەڕێتەوە کوردستان، واتە پێنج ساڵێک لە سوریا و لوبنان ماوەتەوە. ئەمانە هەمووی ئەو گەنجەیان گۆش کردبوو بە ئارەزووی خەباتی چەکداری و تێکۆشان بۆ مافی گەلی خۆی بۆ ئازادی و سەربەخۆیی.  

=== پێشمەرگایەتی ===
ساڵی [[١٩٧٨]] کە ڕژێم شاڵاوی تەعریب و ڕاگواستنی لە کوردستاندا گەیاندە ترسناکترین ئاست، کارەساتی گوندە کاولکراو و جووتیارە ڕاگوێزراوەکان مامە ڕیشەی هاندا چەکی پێشمەرگایەتی لە شان بکات و بەشداریی شۆڕشی نوێی گەلی کورد بکات. سەرەتا لە بەر بێ متمانەیی و باوەڕ نەبوون پێی لە پێشمەرگایەتی وەرنەگیراوە، ئیتر خۆی بە تەنیا و بە چەکی خۆی گوند بە گوند گەڕاوە و پڕۆپاگەندەی بۆ پێشمەرگە کردووە و ھەر ئەم ھەڵوێستەیشی وای کرد لە پێشمەرگایەتی وەربگیرێت.

لە بەر ھەژموون و گەورەییی ھێزی چەکدار و ھەڵسانەوەی شۆڕش و پەیڕەوی دروست و کۆبوونەوەی جەماوەر و بەھێزترین ھێزی چەکدار و سنووری ناوچەی مامە ڕیشە وەک لانکەی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان ئەم ھۆکارانە وایان کرد ببێتە پێشمەرگەی ئەو پارتە سیاسیە.

=== بەناوبانگبوون ===
مامە ڕیشەی قارەمان لە ماوەیەکی کەمدا بە چالاکیە پڕ جەربەزەکانی توانی نەک ھەر دڵسۆزیی خۆی بۆ شۆڕش بسەلمێنێت، بەڵکو وەک پاڵەوانێکی کەموێنە لەو دەشتە کاکی بەکاکیانەی ناوچەکانی (ھەمەوەند و جەباری و [[قادرکەرەم]] و دەوروبەری شاری کەرکووک) ناوبانگ دەربکات. گورزە بەھێزەکانی مامە ڕیشە لە ھێزی داگیرکەر ھێندە کاریگەر بوون بە جۆرێک ھەر لەگەڵ هاتنی ناوی ئەو جەنگاوەرە قارەمانی کورد سەربازانی دوژمن و جاشەکان زارەترەک دەبوون و ترسیان لێ دەنیشت.

لە ساڵی [[١٩٧٩]]ەوە ئەم ئازایەتیە دەگمەنەی تێکەڵاوی کاری پێشمەرگایەتی و شۆڕش کردووە و لە کەرتی چواری [[بازیان]] درێژەی بە خەباتی پێشمەرگایەتی داوە. لەگەڵ ھەموو چالاکیەکدا ناوبانگی ئەم شۆڕەسوارە بەرزتر دەبووەوە و خۆشەویستیەکەی لە دڵی میللەتدا زیاتر دەبوو.

دوای ئەوەی مامە ڕیشە کرایە فەرماندەی کەرتی چواری جەباری، ڕژێمی بەعس ھەموو ھاتن و چوونێکی لە نێوان کەرکووک و بازیاندا قەدەغە کرد. لێرەوە ناوی مامە ڕیشە زیاتر دەنگی دایەوە و کەوتە ناو سروود و دروشمە جەماوەریەکان.

زۆربەی داستانە پڕ سەروەریەکانی ھێزی پێشمەرگەی کوردستان، ھەر لە شەڕی [[تەپەعارەبی نەریمان|تەپە عارەبی نەریمان]] و [[حەمک]] تا داستانی ڕزگار کردنی [[بێتواتە]] جێپەنجەی مامە ڕیشەیان پێوە دیارە. ئەم پێشمەرگە چاونەترسە لە شەڕی پێشمەرگایەتیدا چوار جار بریندار بووە و لەسەر ئەو ھەڵوێست و ناوبانگەش کاربەدەستانی ڕژێم باوکی مامە ڕیشە و ئەحمەدی برایان شەھید کردووە.

هەڤاڵ کوێستانی لە بیرەوەریەکانیدا (ئەو ڕۆژانەی نیشتمان هی هەمووان بوو) دەڵێت: مامە ڕیشە وەهای ناو دەرکردبوو کە بووبووە جێی کینەی بەرپرس و فەرماندەکان. لە ئاهەنگی نەورۆزی ١٩٨٤ شەپۆلی گوێدێرانی وتاری مام جەلال لە کاتی هاتنی مامە ڕیشەدا هەموو بەرەو لای ئەو دەجمن. دواتر تۆمەتی کوشتنی دوو جەیشی شەعبی لە کاتی گفتوگۆدا، لە مامەڕیشە دەدەن و بەو هۆیەوە ئەو ئەفسانەی شۆڕشگێڕیە سزا دەدەن؛ ڕیشی دەتاشن، چەکی دەکەن و لە گوندێکی سوورداش دەستبەسەری دەکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ئەو ڕۆژانەی نیشتمان هی هەموان بوو|یەکەم=هەڤاڵ کوێستانی|بڵاوکەرەوە=چاپخانەی کارۆ، سلێمانی|ساڵ=٢٠٢٤|پەڕەکان=٣٥٧-٣٥٩}}&lt;/ref&gt;

== کوژران ==
مامە ڕیشە بە پلانێکی پێشوەختەی ئەوکاتی حکومەتی بەعس و بەکارھێنانی خۆفرۆشان ([[جاش]])، ئەم زاتەیان لە خشتە برد بە ناوی دانوسان و ھاتنە ڕیزی پێشمەرگە لەگەڵ کۆمەڵێک لە خۆفرۆشان بچێتە کۆبوونەوە. کاتێک بەڕێ دەکەوێت بۆ ناوچەی کۆبوونەوە و شوێنی نھێنی لە ڕێگادا و لە ناوچەی جەباری سەر ڕێگای نێوان گوندی [[خاڵە بازیانی]] و گوندی [[کەوەڵە]]دا دەکەوێتە بۆسەی خۆفرۆشانەوە و بەم جۆرە لە ٢٤ی کانونی دووەمی ساڵی [[١٩٨٥]] لەگەڵ دوو ھاوڕێ و ھاوسەنگەری بە ناوەکانی (سەردار و موحسین) بە دەستی (تەحسین شاوەیس) کە بە پلانی پێشوەختە و بە بەشداریی خۆفرۆشان شەھید کرا.&lt;ref&gt;[https://www.historyofkurd.com/2017/01/24/%d9%85%d8%a7%d9%85%db%95-%da%95%db%8c%d8%b4%db%95-%da%86%db%86%d9%86-%d8%b4%db%95%d9%87%db%8c%d8%af-%da%a9%d8%b1%d8%a7%d8%9f%d8%9f/ مامە ڕیشە چۆن شەهید کرا؟؟]&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|عێراق}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٨٥]]
[[پۆل:خەڵکی سلێمانی]]
[[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:ناسیۆنالیستە کوردەکان]]
[[پۆل:شەھیدانی کورد]]
[[پۆل:خەڵکی پارێزگای کەرکووک]]</text>
      <sha1>at0kq8czn74tt9gfhmmeeou6q8mferk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەفسانە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7470</id>
    <revision>
      <id>1581673</id>
      <parentid>1488442</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T15:36:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1581673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10820" sha1="myo7xo6fb3rsz1e3odo3xr8wrq2acam" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''ئەفسانە''' ئەو چیرۆکەیە کە لە بەستێنێکی مێژووییدا دانراوە بەڵام داگری پێکھێنەگەلی خەیاڵی و نامێژوویییە. ئەفسانەکان ئەو چیرۆکە زۆر کۆنانەن کە بەڵگە بۆ سەلماندیان نییە. ئەفسانە و [[ئوستوورە]] زۆر لە یەک نزیکن.

==بنەچە و سەرچاوە==
[[پەڕگە:Holger danske.jpg|وێنۆک|٢٥٠x٢٥٠پێکسڵ|[[ھۆڵگەر دانسکە]]، کەسایەتییەکی ئەفسانەیی]]

«ئەفسانە» [[وشەی قەرز|وشەیەکی قەرزە]] لە [[فەڕەنسیی کۆن|فەڕەنسیی کۆنەوە]] کە لە دەوروبەری ١٣٤٠ چووەتە ناو بەکارھێنانی ئینگلیزییەوە. ناوی فەڕەنسیی کۆنی «لێژاند» لە «لیجێندا»ی [[لاتینیی سەدەکانی ناوین|لاتینیی سەدەکانی ناوین]] وەرگیراوە.&lt;ref&gt;''[[Oxford English Dictionary]]'', s.v. &quot;legend&quot;&lt;/ref&gt; لە بەکارھێنانی سەرەتاییی زمانی ئینگلیزیدا، وشەکە ئاماژەی بە گێڕانەوەی ڕووداوێک دەکرد. وشەی «ئەفسانەیی» لە بنەڕەتدا ناوێک بوو (لە ١٥١٠کاندا ناسێنرا) بە واتای کۆمەڵە یان دەستەیەکی ئەفسانەکان.&lt;ref name=&quot;etymonline&quot;&gt;{{OEtymD|legendary|accessdate=10 June 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{MerriamWebsterDictionary|legendry}}&lt;/ref&gt; ئەم وشەیە گۆڕا بۆ «ئەفسانەگەری»، و «ئەفسانەیی» بوو بە شێوەی ئاوەڵناو.&lt;ref name=&quot;etymonline&quot; /&gt;

تا ساڵی ١٦١٣، [[پرۆتێستانت]]ە ئینگلیزیئاخێوەکان دەستیان کرد بە بەکارھێنانی وشەکە کاتێک دەیانویست ئاماژە بەوە بکەن کە ڕووداوێک (بەتایبەتی چیرۆکی ھەر [[پیرۆز|پیرۆزێکی]] دانپێنەنراو لە «[[کردەوە و ئاسەوارەکان|کردەوە و ئاسەوارەکان]]»ی [[جۆن فۆکس]]دا) خەیاڵییە. بەم شێوەیە، «ئەفسانە» واتا نوێیەکانی وەک «بەڵگە نەکراو» و «[[wikt:spurious|پڕوپووچ]]»ی بەدەست ھێنا، کە لە واتای «[[ساڵنامە]]» جیای دەکاتەوە.&lt;ref&gt;Patrick Collinson. ''Elizabethans'', &quot;Truth and Legend: The Veracity of John Foxe's Book of Martyrs&quot; 2003:151–77, balances the authentic records and rhetorical presentation of Foxe's ''Acts and Monuments'', itself a mighty force of Protestant legend-making. Sherry L. Reames, ''The Legenda Aurea: a reexamination of its paradoxical history'', 1985, examines the &quot;Renaissance verdict&quot; on the Legenda, and its wider influence in skeptical approaches to Catholic [[hagiography]] in general.&lt;/ref&gt;

لە ١٨٦٦دا، [[جەیکۆب گریم]] چیرۆکی پەرییانی وەک «شیعری، ئەفسانە مێژوویی» وەسف کرد.&lt;ref&gt;''Das Märchen ist poetischer, die Sage, historischer'', quoted at the commencement of Tangherlini's survey of legend scholarship (Tangherlini 1990:371)&lt;/ref&gt; زانا سەرەتایییەکانی وەک [[کارڵ وێھران]]&lt;ref&gt;Wehrhan ''Die Sage'' (Leipzig) 1908.&lt;/ref&gt; [[فریدریش ڕانکێ]]&lt;ref&gt;Ranke, &quot;Grundfragen der Volkssagen Forshung&quot;, in Leander Petzoldt (ed.), ''Vergleichende Sagenforschung'' 1971:1–20, noted by Tangherlini 1990.&lt;/ref&gt; و [[ویڵ ئێریچ پێوکێرت]]&lt;ref&gt;Peuckert, ''Sagen'' (Munich: E Schmidt) 1965.&lt;/ref&gt; شوێن نموونەکەی گریم کەوتن لە تیشک خستنە سەر تەنھا گێڕانەوەی وێژەیی، شێوازێک کە بەتایبەتی دوای ١٩٦٠کان دەوڵەمەندتر بوو،&lt;ref&gt;This was stimulated in part, Tangherlini suggests, by the 1962 congress of the International Society for Folk Narrative Research.&lt;/ref&gt; بە چارەسەرکردنی پرسیارەکانی پەیوەست بە نواندن و تێڕوانینە مرۆڤناسی و دەروونییەکان کە لە ڕەچاوکردنی چوارچێوەی کۆمەڵایەتیی ئەفسانەکاندا دابین کراون. پرسیارەکانی پۆلێنکردنی ئەفسانەکان، بە ھیوای کۆکردنەوەی زنجیرەیەک پۆلی لەسەر بنەمای ناوەڕۆک لەسەر ھێڵی [[ئارنێ–تۆمپسۆن|پێڕستی چیرۆکی میللیی ئارنێ–تۆمپسۆن]]، بووە ھۆی گەڕان بەدوای تێکەڵەیەکی نوێی فراوانتردا.
لە ھەوڵێکی سەرەتاییدا بۆ پێناسەکردنی ھەندێک پرسیاری سەرەتایی کە لە کاتی لێکۆڵینەوە لە چیرۆکە میللییەکاندا کاریگەر بوون، [[فریدریش ڕانکێ]] لە ١٩٢٥دا&lt;ref&gt;Ranke, &quot;Grundfragen der Volkssagenforschung&quot;, ''Niederdeutsche Zeitschrift für Volkskunde'' '''3''' (1925, reprinted 1969)&lt;/ref&gt; ئەفسانەی میللیی وەک «گێڕانەوەیەکی باو بە ناوەڕۆکێکی خەیاڵیی ناڕاستی بابەتییانە» وەسف کرد، پێگەیەکی ڕەتکەرەوە کە دواتر تا ڕادەیەکی زۆر دەستبەرداری بوون.&lt;ref&gt;Charles L. Perdue Jt., reviewing [[Linda Dégh]] and Andrew Vászony's essay &quot;The crack on the red goblet or truth and the modern legend&quot; in Richard M. Dorson, ed. ''Folklore in the Modern World'', (The Hague: Mouton 1978), in ''The Journal of American Folklore'' '''93''' No. 369 (July–September 1980:367), remarked on Ranke's definition, criticized in the essay, as a &quot;dead issue&quot;. A more recent examination of the balance between oral performance and literal truth at work in legends forms Gillian Bennett's chapter &quot;Legend: Performance and Truth&quot; in Gillian Bennett and Paul Smith, eds. ''Contemporary Legend'' (Garland) 1996:17–40.&lt;/ref&gt;

بە بەراورد لەگەڵ چیرۆکی میللیی زۆر ڕێکخراو، ئەفسانە تا ڕادەیەک بێشێوەیە، [[ھێلموت دی بوور]] لە ١٩٢٨دا ئاماژەی پێ کردووە.&lt;ref&gt;de Boor, &quot;Märchenforschung&quot;, ''Zeitschrift für Deutschkunde'' '''42''' 1928:563–81.&lt;/ref&gt; ناوەڕۆکی گێڕانەوەی ئەفسانە بە شێوەیەکی واقیعییە، نەک تەنزی چیرۆکی میللی؛&lt;ref&gt;[[Lutz Röhrich]], ''Märchen und Wirklichkeit: Eine volkskundliche Untersuchung'' (Wiesbaden: Steiner Verlag) 1956:9–26.&lt;/ref&gt; ویلھێلم ھایسکە&lt;ref&gt;Heiske, &quot;Das Märchen ist poetischer, die Sage, historischer: Versuch einer Kritik&quot;, ''Deutschunterricht'''''14''' 1962:69–75.&lt;/ref&gt; ئاماژەی بە لێکچوونی مۆتیفەکان لە ئەفسانە و چیرۆکی میللیدا کرد و گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە، سەرەڕای شێوە واقیعییەکەی، ئەفسانە لە چیرۆکی میللی مێژووییتر نییە.

لە «پێشەکییەک بۆ زانستی مێژوو» (١٩٢٨)، [[ئێرنست بێرنھایم]] جەختی لەوە کردەوە کە ئەفسانە تەنھا دەنگۆیەکی لەمێژینەیە.&lt;ref&gt;Bernheim, ''Einleitung in der Geschichtswissenschaft''(Berlin: de Gruyter) 1928.&lt;/ref&gt; [[گۆردۆن ئاڵپۆرت]] توانای مانەوەی ھەندێک دەنگۆی بۆ ئەو بارودۆخە کولتوورییە بەردەوامەی مێشک گەڕاندەوە کە تێیدا بەرجەستە دەبن و کۆ دەبنەوە؛&lt;ref&gt;Allport, ''The Psychology of Rumor'' (New York: Holt, Rinehart) 1947:164.&lt;/ref&gt; بەم شێوەیە «[[ئەفسانەی شارستانی|ئەفسانە شارستانییەکان]]» تایبەتمەندییەکی دەنگۆن.&lt;ref&gt;[[Bengt af Klintberg]], &quot;Folksägner i dag&quot; ''Fataburen'' 1976:269–96.&lt;/ref&gt; کاتێک ویلیام ھیوو جانسن پێشنیاری کرد ئەو ئەفسانانەی کە بە خێرایی ون دەبن «ئەفسانە کورتخایەنەکان» بن و ئەوانەی بەردەوامن ناویان بنرێت «ئەفسانە درێژخایەنەکان»، جیاوازیی نێوان ئەفسانە و دەنگۆ بە شێوەیەکی کاریگەر لەناو چوو، تانگەرلینی گەیشتە ئەم ئەنجامە.&lt;ref&gt;William Hugh Jansen, &quot;Legend: oral tradition in the modern experience&quot;, ''Folklore Today, A Festschrift for Richard M. Dorson'' (Bloomington: Indiana University Press) 1972:265–72, noted in Tangherlini 1990:375.&lt;/ref&gt;

==لیجێندای مەسیحی==

لە واتایەکی بەرتەسکی مەسیحیدا، «لیجێندا» («ئەو شتانەی کە دەبێت بخوێنرێنەوە [لە ڕۆژێکی دیاریکراودا، لە کڵێسادا]») گێڕانەوەی [[ژیاننامەی پیرۆزان]] بوون، کە زۆربەی جار لە پەرتووکێکی ئەفسانەدا کۆ دەکرانەوە. لەبەر ئەوەی ژیانی پیرۆزان زۆربەی جار لە زۆر چیرۆکی پەرچوودا جێیان دەبووەوە، «ئەفسانە»، لە واتایەکی فراوانتردا، ئاماژە بوو بۆ ھەر چیرۆکێک کە لە چوارچێوەیەکی مێژووییدا بێت، بەڵام توخمە سەروو سروشتی، خودایی یان خەیاڵییەکانی تێدا بێت.&lt;ref&gt;[http://www.newadvent.org/cathen/09121a.htm ''Literary or Profane Legends''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100611064242/http://www.newadvent.org/cathen/09121a.htm |date=2010-06-11 }}. Catholic Encyclopedia.&lt;/ref&gt;

==نەریتی زارەکی==
{{وتاری سەرەکی|نەریتی زارەکی}}

[[نەریتی زارەکی|ئەو مێژووەی بە زارەکی پارێزراوە]] لە ڕێگەی چەندین نەوەوە، زۆربەی جار بە تێپەڕبوونی کات شێوەیەکی زیاتر [[مێژووی گێڕانەوەیی|گێڕانەوەیی]] یان [[ئەفسانە|ئەفسانەیی]] وەردەگرێت،&lt;ref&gt;{{cite book |last=Vansina |first=Jan |title=Oral tradition as history |publisher=University of Wisconsin Press |year=1985 |isbn=978-0-299-10213-5 |url=https://books.google.com/books?id=A-CVBVzZwmAC&amp;dq=oral+tradition+as+history&amp;pg=PR5}}&lt;/ref&gt; بۆ نموونە [[ئیمپراتۆرییەتی کیتارا|نەریتە زارەکییەکانی دەریاچە گەورەکانی ئەفریقا]].

== پێڕستی ئەفسانە کوردییەکان ==
* [[کوڕ سەیاێ|ئەفسانەی کوڕ سەیاێ]]
* [[ئەفسانەی زرێوار]]

{{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|فیلم|وێژە|وڵاتەکان|زانست|مێژوو}}
{{پۆلی کۆمنز|Legends}}
{{کۆلکە}}

[[پۆل:فۆلکلۆر]]
[[پۆل:چیرۆکگێڕی]]
[[پۆل:ئەفسانەکان]]</text>
      <sha1>myo7xo6fb3rsz1e3odo3xr8wrq2acam</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581674</id>
      <parentid>1581673</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T15:39:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* بنەچە و سەرچاوە */</comment>
      <origin>1581674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10808" sha1="2vfcsijo0qhny8ftoadaqbfp6r4jdp9" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''ئەفسانە''' ئەو چیرۆکەیە کە لە بەستێنێکی مێژووییدا دانراوە بەڵام داگری پێکھێنەگەلی خەیاڵی و نامێژوویییە. ئەفسانەکان ئەو چیرۆکە زۆر کۆنانەن کە بەڵگە بۆ سەلماندیان نییە. ئەفسانە و [[ئوستوورە]] زۆر لە یەک نزیکن.

==بنەچە و سەرچاوە==
[[پەڕگە:Holger danske.jpg|وێنۆک|٢٥٠x٢٥٠پێکسڵ|[[ھۆڵگەر دانسکە]]، کەسایەتییەکی ئەفسانەیی]]

«Legend» [[وشەی قەرز|وشەیەکی قەرزە]] لە [[فەڕەنسیی کۆن|فەڕەنسیی کۆنەوە]] کە لە دەوروبەری ١٣٤٠ چووەتە ناو بەکارھێنانی [[ئینگلیزی]]یەوە. ناوی فەڕەنسیی کۆنی «لێژاند» لە «لیجێندا»ی [[لاتینیی سەدەکانی ناوین|لاتینیی سەدەکانی ناوین]] وەرگیراوە.&lt;ref&gt;''[[Oxford English Dictionary]]'', s.v. &quot;legend&quot;&lt;/ref&gt; لە بەکارھێنانی سەرەتاییی زمانی ئینگلیزیدا، وشەکە ئاماژەی بە گێڕانەوەی ڕووداوێک دەکرد. وشەی «legendary» لە بنەڕەتدا ناوێک بوو (لە ١٥١٠کاندا ناسێنرا) بە واتای کۆمەڵە یان دەستەیەکی ئەفسانەکان.&lt;ref name=&quot;etymonline&quot;&gt;{{OEtymD|legendary|accessdate=10 June 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{MerriamWebsterDictionary|legendry}}&lt;/ref&gt; ئەم وشەیە گۆڕا بۆ «ئەفسانەگەری»، و «ئەفسانەیی» بوو بە شێوەی ئاوەڵناو.&lt;ref name=&quot;etymonline&quot; /&gt;

تا ساڵی ١٦١٣، [[پرۆتێستانت]]ە ئینگلیزی ئاخێوەکان دەستیان کرد بە بەکارھێنانی وشەکە کاتێک دەیانویست ئاماژە بەوە بکەن کە ڕووداوێک (بەتایبەتی چیرۆکی ھەر [[پیرۆز|پیرۆزێکی]] دانپێنەنراو لە «[[کردەوە و ئاسەوارەکان|کردەوە و ئاسەوارەکان]]»ی [[جۆن فۆکس]]دا) خەیاڵییە. بەم شێوەیە، «ئەفسانە» واتا نوێیەکانی وەک «بەڵگە نەکراو» و «[[wikt:spurious|پڕوپووچ]]»ی بەدەست ھێنا، کە لە واتای «[[ساڵنامە]]» جیای دەکاتەوە.&lt;ref&gt;Patrick Collinson. ''Elizabethans'', &quot;Truth and Legend: The Veracity of John Foxe's Book of Martyrs&quot; 2003:151–77, balances the authentic records and rhetorical presentation of Foxe's ''Acts and Monuments'', itself a mighty force of Protestant legend-making. Sherry L. Reames, ''The Legenda Aurea: a reexamination of its paradoxical history'', 1985, examines the &quot;Renaissance verdict&quot; on the Legenda, and its wider influence in skeptical approaches to Catholic [[hagiography]] in general.&lt;/ref&gt;

لە ١٨٦٦دا، [[جەیکۆب گریم]] چیرۆکی پەرییانی وەک «شیعری، ئەفسانە مێژوویی» وەسف کرد.&lt;ref&gt;''Das Märchen ist poetischer, die Sage, historischer'', quoted at the commencement of Tangherlini's survey of legend scholarship (Tangherlini 1990:371)&lt;/ref&gt; زانا سەرەتایییەکانی وەک [[کارڵ وێھران]]&lt;ref&gt;Wehrhan ''Die Sage'' (Leipzig) 1908.&lt;/ref&gt; [[فریدریش ڕانکێ]]&lt;ref&gt;Ranke, &quot;Grundfragen der Volkssagen Forshung&quot;, in Leander Petzoldt (ed.), ''Vergleichende Sagenforschung'' 1971:1–20, noted by Tangherlini 1990.&lt;/ref&gt; و [[ویڵ ئێریچ پێوکێرت]]&lt;ref&gt;Peuckert, ''Sagen'' (Munich: E Schmidt) 1965.&lt;/ref&gt; شوێن نموونەکەی گریم کەوتن لە تیشک خستنە سەر تەنھا گێڕانەوەی وێژەیی، شێوازێک کە بەتایبەتی دوای ١٩٦٠کان دەوڵەمەندتر بوو،&lt;ref&gt;This was stimulated in part, Tangherlini suggests, by the 1962 congress of the International Society for Folk Narrative Research.&lt;/ref&gt; بە چارەسەرکردنی پرسیارەکانی پەیوەست بە نواندن و تێڕوانینە مرۆڤناسی و دەروونییەکان کە لە ڕەچاوکردنی چوارچێوەی کۆمەڵایەتیی ئەفسانەکاندا دابین کراون. پرسیارەکانی پۆلێنکردنی ئەفسانەکان، بە ھیوای کۆکردنەوەی زنجیرەیەک پۆلی لەسەر بنەمای ناوەڕۆک لەسەر ھێڵی [[ئارنێ–تۆمپسۆن|پێڕستی چیرۆکی میللیی ئارنێ–تۆمپسۆن]]، بووە ھۆی گەڕان بەدوای تێکەڵەیەکی نوێی فراوانتردا.
لە ھەوڵێکی سەرەتاییدا بۆ پێناسەکردنی ھەندێک پرسیاری سەرەتایی کە لە کاتی لێکۆڵینەوە لە چیرۆکە میللییەکاندا کاریگەر بوون، [[فریدریش ڕانکێ]] لە ١٩٢٥دا&lt;ref&gt;Ranke, &quot;Grundfragen der Volkssagenforschung&quot;, ''Niederdeutsche Zeitschrift für Volkskunde'' '''3''' (1925, reprinted 1969)&lt;/ref&gt; ئەفسانەی میللیی وەک «گێڕانەوەیەکی باو بە ناوەڕۆکێکی خەیاڵیی ناڕاستی بابەتییانە» وەسف کرد، پێگەیەکی ڕەتکەرەوە کە دواتر تا ڕادەیەکی زۆر دەستبەرداری بوون.&lt;ref&gt;Charles L. Perdue Jt., reviewing [[Linda Dégh]] and Andrew Vászony's essay &quot;The crack on the red goblet or truth and the modern legend&quot; in Richard M. Dorson, ed. ''Folklore in the Modern World'', (The Hague: Mouton 1978), in ''The Journal of American Folklore'' '''93''' No. 369 (July–September 1980:367), remarked on Ranke's definition, criticized in the essay, as a &quot;dead issue&quot;. A more recent examination of the balance between oral performance and literal truth at work in legends forms Gillian Bennett's chapter &quot;Legend: Performance and Truth&quot; in Gillian Bennett and Paul Smith, eds. ''Contemporary Legend'' (Garland) 1996:17–40.&lt;/ref&gt;

بە بەراورد لەگەڵ چیرۆکی میللیی زۆر ڕێکخراو، ئەفسانە تا ڕادەیەک بێشێوەیە، [[ھێلموت دی بوور]] لە ١٩٢٨دا ئاماژەی پێ کردووە.&lt;ref&gt;de Boor, &quot;Märchenforschung&quot;, ''Zeitschrift für Deutschkunde'' '''42''' 1928:563–81.&lt;/ref&gt; ناوەڕۆکی گێڕانەوەی ئەفسانە بە شێوەیەکی واقیعییە، نەک تەنزی چیرۆکی میللی؛&lt;ref&gt;[[Lutz Röhrich]], ''Märchen und Wirklichkeit: Eine volkskundliche Untersuchung'' (Wiesbaden: Steiner Verlag) 1956:9–26.&lt;/ref&gt; ویلھێلم ھایسکە&lt;ref&gt;Heiske, &quot;Das Märchen ist poetischer, die Sage, historischer: Versuch einer Kritik&quot;, ''Deutschunterricht'''''14''' 1962:69–75.&lt;/ref&gt; ئاماژەی بە لێکچوونی مۆتیفەکان لە ئەفسانە و چیرۆکی میللیدا کرد و گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە، سەرەڕای شێوە واقیعییەکەی، ئەفسانە لە چیرۆکی میللی مێژووییتر نییە.

لە «پێشەکییەک بۆ زانستی مێژوو» (١٩٢٨)، [[ئێرنست بێرنھایم]] جەختی لەوە کردەوە کە ئەفسانە تەنھا دەنگۆیەکی لەمێژینەیە.&lt;ref&gt;Bernheim, ''Einleitung in der Geschichtswissenschaft''(Berlin: de Gruyter) 1928.&lt;/ref&gt; [[گۆردۆن ئاڵپۆرت]] توانای مانەوەی ھەندێک دەنگۆی بۆ ئەو بارودۆخە کولتوورییە بەردەوامەی مێشک گەڕاندەوە کە تێیدا بەرجەستە دەبن و کۆ دەبنەوە؛&lt;ref&gt;Allport, ''The Psychology of Rumor'' (New York: Holt, Rinehart) 1947:164.&lt;/ref&gt; بەم شێوەیە «[[ئەفسانەی شارستانی|ئەفسانە شارستانییەکان]]» تایبەتمەندییەکی دەنگۆن.&lt;ref&gt;[[Bengt af Klintberg]], &quot;Folksägner i dag&quot; ''Fataburen'' 1976:269–96.&lt;/ref&gt; کاتێک ویلیام ھیوو جانسن پێشنیاری کرد ئەو ئەفسانانەی کە بە خێرایی ون دەبن «ئەفسانە کورتخایەنەکان» بن و ئەوانەی بەردەوامن ناویان بنرێت «ئەفسانە درێژخایەنەکان»، جیاوازیی نێوان ئەفسانە و دەنگۆ بە شێوەیەکی کاریگەر لەناو چوو، تانگەرلینی گەیشتە ئەم ئەنجامە.&lt;ref&gt;William Hugh Jansen, &quot;Legend: oral tradition in the modern experience&quot;, ''Folklore Today, A Festschrift for Richard M. Dorson'' (Bloomington: Indiana University Press) 1972:265–72, noted in Tangherlini 1990:375.&lt;/ref&gt;

==لیجێندای مەسیحی==

لە واتایەکی بەرتەسکی مەسیحیدا، «لیجێندا» («ئەو شتانەی کە دەبێت بخوێنرێنەوە [لە ڕۆژێکی دیاریکراودا، لە کڵێسادا]») گێڕانەوەی [[ژیاننامەی پیرۆزان]] بوون، کە زۆربەی جار لە پەرتووکێکی ئەفسانەدا کۆ دەکرانەوە. لەبەر ئەوەی ژیانی پیرۆزان زۆربەی جار لە زۆر چیرۆکی پەرچوودا جێیان دەبووەوە، «ئەفسانە»، لە واتایەکی فراوانتردا، ئاماژە بوو بۆ ھەر چیرۆکێک کە لە چوارچێوەیەکی مێژووییدا بێت، بەڵام توخمە سەروو سروشتی، خودایی یان خەیاڵییەکانی تێدا بێت.&lt;ref&gt;[http://www.newadvent.org/cathen/09121a.htm ''Literary or Profane Legends''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100611064242/http://www.newadvent.org/cathen/09121a.htm |date=2010-06-11 }}. Catholic Encyclopedia.&lt;/ref&gt;

==نەریتی زارەکی==
{{وتاری سەرەکی|نەریتی زارەکی}}

[[نەریتی زارەکی|ئەو مێژووەی بە زارەکی پارێزراوە]] لە ڕێگەی چەندین نەوەوە، زۆربەی جار بە تێپەڕبوونی کات شێوەیەکی زیاتر [[مێژووی گێڕانەوەیی|گێڕانەوەیی]] یان [[ئەفسانە|ئەفسانەیی]] وەردەگرێت،&lt;ref&gt;{{cite book |last=Vansina |first=Jan |title=Oral tradition as history |publisher=University of Wisconsin Press |year=1985 |isbn=978-0-299-10213-5 |url=https://books.google.com/books?id=A-CVBVzZwmAC&amp;dq=oral+tradition+as+history&amp;pg=PR5}}&lt;/ref&gt; بۆ نموونە [[ئیمپراتۆرییەتی کیتارا|نەریتە زارەکییەکانی دەریاچە گەورەکانی ئەفریقا]].

== پێڕستی ئەفسانە کوردییەکان ==
* [[کوڕ سەیاێ|ئەفسانەی کوڕ سەیاێ]]
* [[ئەفسانەی زرێوار]]

{{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|فیلم|وێژە|وڵاتەکان|زانست|مێژوو}}
{{پۆلی کۆمنز|Legends}}
{{کۆلکە}}

[[پۆل:فۆلکلۆر]]
[[پۆل:چیرۆکگێڕی]]
[[پۆل:ئەفسانەکان]]</text>
      <sha1>2vfcsijo0qhny8ftoadaqbfp6r4jdp9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581675</id>
      <parentid>1581674</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T15:39:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* پێڕستی ئەفسانە کوردییەکان */</comment>
      <origin>1581675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10819" sha1="8oxj447wv4o0kttakushu4lknnlxjqt" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''ئەفسانە''' ئەو چیرۆکەیە کە لە بەستێنێکی مێژووییدا دانراوە بەڵام داگری پێکھێنەگەلی خەیاڵی و نامێژوویییە. ئەفسانەکان ئەو چیرۆکە زۆر کۆنانەن کە بەڵگە بۆ سەلماندیان نییە. ئەفسانە و [[ئوستوورە]] زۆر لە یەک نزیکن.

==بنەچە و سەرچاوە==
[[پەڕگە:Holger danske.jpg|وێنۆک|٢٥٠x٢٥٠پێکسڵ|[[ھۆڵگەر دانسکە]]، کەسایەتییەکی ئەفسانەیی]]

«Legend» [[وشەی قەرز|وشەیەکی قەرزە]] لە [[فەڕەنسیی کۆن|فەڕەنسیی کۆنەوە]] کە لە دەوروبەری ١٣٤٠ چووەتە ناو بەکارھێنانی [[ئینگلیزی]]یەوە. ناوی فەڕەنسیی کۆنی «لێژاند» لە «لیجێندا»ی [[لاتینیی سەدەکانی ناوین|لاتینیی سەدەکانی ناوین]] وەرگیراوە.&lt;ref&gt;''[[Oxford English Dictionary]]'', s.v. &quot;legend&quot;&lt;/ref&gt; لە بەکارھێنانی سەرەتاییی زمانی ئینگلیزیدا، وشەکە ئاماژەی بە گێڕانەوەی ڕووداوێک دەکرد. وشەی «legendary» لە بنەڕەتدا ناوێک بوو (لە ١٥١٠کاندا ناسێنرا) بە واتای کۆمەڵە یان دەستەیەکی ئەفسانەکان.&lt;ref name=&quot;etymonline&quot;&gt;{{OEtymD|legendary|accessdate=10 June 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{MerriamWebsterDictionary|legendry}}&lt;/ref&gt; ئەم وشەیە گۆڕا بۆ «ئەفسانەگەری»، و «ئەفسانەیی» بوو بە شێوەی ئاوەڵناو.&lt;ref name=&quot;etymonline&quot; /&gt;

تا ساڵی ١٦١٣، [[پرۆتێستانت]]ە ئینگلیزی ئاخێوەکان دەستیان کرد بە بەکارھێنانی وشەکە کاتێک دەیانویست ئاماژە بەوە بکەن کە ڕووداوێک (بەتایبەتی چیرۆکی ھەر [[پیرۆز|پیرۆزێکی]] دانپێنەنراو لە «[[کردەوە و ئاسەوارەکان|کردەوە و ئاسەوارەکان]]»ی [[جۆن فۆکس]]دا) خەیاڵییە. بەم شێوەیە، «ئەفسانە» واتا نوێیەکانی وەک «بەڵگە نەکراو» و «[[wikt:spurious|پڕوپووچ]]»ی بەدەست ھێنا، کە لە واتای «[[ساڵنامە]]» جیای دەکاتەوە.&lt;ref&gt;Patrick Collinson. ''Elizabethans'', &quot;Truth and Legend: The Veracity of John Foxe's Book of Martyrs&quot; 2003:151–77, balances the authentic records and rhetorical presentation of Foxe's ''Acts and Monuments'', itself a mighty force of Protestant legend-making. Sherry L. Reames, ''The Legenda Aurea: a reexamination of its paradoxical history'', 1985, examines the &quot;Renaissance verdict&quot; on the Legenda, and its wider influence in skeptical approaches to Catholic [[hagiography]] in general.&lt;/ref&gt;

لە ١٨٦٦دا، [[جەیکۆب گریم]] چیرۆکی پەرییانی وەک «شیعری، ئەفسانە مێژوویی» وەسف کرد.&lt;ref&gt;''Das Märchen ist poetischer, die Sage, historischer'', quoted at the commencement of Tangherlini's survey of legend scholarship (Tangherlini 1990:371)&lt;/ref&gt; زانا سەرەتایییەکانی وەک [[کارڵ وێھران]]&lt;ref&gt;Wehrhan ''Die Sage'' (Leipzig) 1908.&lt;/ref&gt; [[فریدریش ڕانکێ]]&lt;ref&gt;Ranke, &quot;Grundfragen der Volkssagen Forshung&quot;, in Leander Petzoldt (ed.), ''Vergleichende Sagenforschung'' 1971:1–20, noted by Tangherlini 1990.&lt;/ref&gt; و [[ویڵ ئێریچ پێوکێرت]]&lt;ref&gt;Peuckert, ''Sagen'' (Munich: E Schmidt) 1965.&lt;/ref&gt; شوێن نموونەکەی گریم کەوتن لە تیشک خستنە سەر تەنھا گێڕانەوەی وێژەیی، شێوازێک کە بەتایبەتی دوای ١٩٦٠کان دەوڵەمەندتر بوو،&lt;ref&gt;This was stimulated in part, Tangherlini suggests, by the 1962 congress of the International Society for Folk Narrative Research.&lt;/ref&gt; بە چارەسەرکردنی پرسیارەکانی پەیوەست بە نواندن و تێڕوانینە مرۆڤناسی و دەروونییەکان کە لە ڕەچاوکردنی چوارچێوەی کۆمەڵایەتیی ئەفسانەکاندا دابین کراون. پرسیارەکانی پۆلێنکردنی ئەفسانەکان، بە ھیوای کۆکردنەوەی زنجیرەیەک پۆلی لەسەر بنەمای ناوەڕۆک لەسەر ھێڵی [[ئارنێ–تۆمپسۆن|پێڕستی چیرۆکی میللیی ئارنێ–تۆمپسۆن]]، بووە ھۆی گەڕان بەدوای تێکەڵەیەکی نوێی فراوانتردا.
لە ھەوڵێکی سەرەتاییدا بۆ پێناسەکردنی ھەندێک پرسیاری سەرەتایی کە لە کاتی لێکۆڵینەوە لە چیرۆکە میللییەکاندا کاریگەر بوون، [[فریدریش ڕانکێ]] لە ١٩٢٥دا&lt;ref&gt;Ranke, &quot;Grundfragen der Volkssagenforschung&quot;, ''Niederdeutsche Zeitschrift für Volkskunde'' '''3''' (1925, reprinted 1969)&lt;/ref&gt; ئەفسانەی میللیی وەک «گێڕانەوەیەکی باو بە ناوەڕۆکێکی خەیاڵیی ناڕاستی بابەتییانە» وەسف کرد، پێگەیەکی ڕەتکەرەوە کە دواتر تا ڕادەیەکی زۆر دەستبەرداری بوون.&lt;ref&gt;Charles L. Perdue Jt., reviewing [[Linda Dégh]] and Andrew Vászony's essay &quot;The crack on the red goblet or truth and the modern legend&quot; in Richard M. Dorson, ed. ''Folklore in the Modern World'', (The Hague: Mouton 1978), in ''The Journal of American Folklore'' '''93''' No. 369 (July–September 1980:367), remarked on Ranke's definition, criticized in the essay, as a &quot;dead issue&quot;. A more recent examination of the balance between oral performance and literal truth at work in legends forms Gillian Bennett's chapter &quot;Legend: Performance and Truth&quot; in Gillian Bennett and Paul Smith, eds. ''Contemporary Legend'' (Garland) 1996:17–40.&lt;/ref&gt;

بە بەراورد لەگەڵ چیرۆکی میللیی زۆر ڕێکخراو، ئەفسانە تا ڕادەیەک بێشێوەیە، [[ھێلموت دی بوور]] لە ١٩٢٨دا ئاماژەی پێ کردووە.&lt;ref&gt;de Boor, &quot;Märchenforschung&quot;, ''Zeitschrift für Deutschkunde'' '''42''' 1928:563–81.&lt;/ref&gt; ناوەڕۆکی گێڕانەوەی ئەفسانە بە شێوەیەکی واقیعییە، نەک تەنزی چیرۆکی میللی؛&lt;ref&gt;[[Lutz Röhrich]], ''Märchen und Wirklichkeit: Eine volkskundliche Untersuchung'' (Wiesbaden: Steiner Verlag) 1956:9–26.&lt;/ref&gt; ویلھێلم ھایسکە&lt;ref&gt;Heiske, &quot;Das Märchen ist poetischer, die Sage, historischer: Versuch einer Kritik&quot;, ''Deutschunterricht'''''14''' 1962:69–75.&lt;/ref&gt; ئاماژەی بە لێکچوونی مۆتیفەکان لە ئەفسانە و چیرۆکی میللیدا کرد و گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە، سەرەڕای شێوە واقیعییەکەی، ئەفسانە لە چیرۆکی میللی مێژووییتر نییە.

لە «پێشەکییەک بۆ زانستی مێژوو» (١٩٢٨)، [[ئێرنست بێرنھایم]] جەختی لەوە کردەوە کە ئەفسانە تەنھا دەنگۆیەکی لەمێژینەیە.&lt;ref&gt;Bernheim, ''Einleitung in der Geschichtswissenschaft''(Berlin: de Gruyter) 1928.&lt;/ref&gt; [[گۆردۆن ئاڵپۆرت]] توانای مانەوەی ھەندێک دەنگۆی بۆ ئەو بارودۆخە کولتوورییە بەردەوامەی مێشک گەڕاندەوە کە تێیدا بەرجەستە دەبن و کۆ دەبنەوە؛&lt;ref&gt;Allport, ''The Psychology of Rumor'' (New York: Holt, Rinehart) 1947:164.&lt;/ref&gt; بەم شێوەیە «[[ئەفسانەی شارستانی|ئەفسانە شارستانییەکان]]» تایبەتمەندییەکی دەنگۆن.&lt;ref&gt;[[Bengt af Klintberg]], &quot;Folksägner i dag&quot; ''Fataburen'' 1976:269–96.&lt;/ref&gt; کاتێک ویلیام ھیوو جانسن پێشنیاری کرد ئەو ئەفسانانەی کە بە خێرایی ون دەبن «ئەفسانە کورتخایەنەکان» بن و ئەوانەی بەردەوامن ناویان بنرێت «ئەفسانە درێژخایەنەکان»، جیاوازیی نێوان ئەفسانە و دەنگۆ بە شێوەیەکی کاریگەر لەناو چوو، تانگەرلینی گەیشتە ئەم ئەنجامە.&lt;ref&gt;William Hugh Jansen, &quot;Legend: oral tradition in the modern experience&quot;, ''Folklore Today, A Festschrift for Richard M. Dorson'' (Bloomington: Indiana University Press) 1972:265–72, noted in Tangherlini 1990:375.&lt;/ref&gt;

==لیجێندای مەسیحی==

لە واتایەکی بەرتەسکی مەسیحیدا، «لیجێندا» («ئەو شتانەی کە دەبێت بخوێنرێنەوە [لە ڕۆژێکی دیاریکراودا، لە کڵێسادا]») گێڕانەوەی [[ژیاننامەی پیرۆزان]] بوون، کە زۆربەی جار لە پەرتووکێکی ئەفسانەدا کۆ دەکرانەوە. لەبەر ئەوەی ژیانی پیرۆزان زۆربەی جار لە زۆر چیرۆکی پەرچوودا جێیان دەبووەوە، «ئەفسانە»، لە واتایەکی فراوانتردا، ئاماژە بوو بۆ ھەر چیرۆکێک کە لە چوارچێوەیەکی مێژووییدا بێت، بەڵام توخمە سەروو سروشتی، خودایی یان خەیاڵییەکانی تێدا بێت.&lt;ref&gt;[http://www.newadvent.org/cathen/09121a.htm ''Literary or Profane Legends''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100611064242/http://www.newadvent.org/cathen/09121a.htm |date=2010-06-11 }}. Catholic Encyclopedia.&lt;/ref&gt;

==نەریتی زارەکی==
{{وتاری سەرەکی|نەریتی زارەکی}}

[[نەریتی زارەکی|ئەو مێژووەی بە زارەکی پارێزراوە]] لە ڕێگەی چەندین نەوەوە، زۆربەی جار بە تێپەڕبوونی کات شێوەیەکی زیاتر [[مێژووی گێڕانەوەیی|گێڕانەوەیی]] یان [[ئەفسانە|ئەفسانەیی]] وەردەگرێت،&lt;ref&gt;{{cite book |last=Vansina |first=Jan |title=Oral tradition as history |publisher=University of Wisconsin Press |year=1985 |isbn=978-0-299-10213-5 |url=https://books.google.com/books?id=A-CVBVzZwmAC&amp;dq=oral+tradition+as+history&amp;pg=PR5}}&lt;/ref&gt; بۆ نموونە [[ئیمپراتۆرییەتی کیتارا|نەریتە زارەکییەکانی دەریاچە گەورەکانی ئەفریقا]].

== پێڕستی ئەفسانە کوردییەکان ==
* [[کوڕ سەیاێ|ئەفسانەی کوڕ سەیاێ]]
* [[ئەفسانەی زرێوار]]
== سەرچاوەکان ==
{{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|فیلم|وێژە|وڵاتەکان|زانست|مێژوو}}
{{پۆلی کۆمنز|Legends}}

[[پۆل:فۆلکلۆر]]
[[پۆل:چیرۆکگێڕی]]
[[پۆل:ئەفسانەکان]]</text>
      <sha1>8oxj447wv4o0kttakushu4lknnlxjqt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەرمەنستان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7998</id>
    <revision>
      <id>1581672</id>
      <parentid>1475461</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T15:28:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1581672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15697" sha1="48m3c4mpwmmkrz6bljxqrxy9306jc29" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی_وڵات
|ناو_خۆماڵی             = Հայաստան
|ناو_فەرمی              = ئەرمەنستان
|ناوی_باو                       = ''Հայաստանի Հանրապետություն ''Hayastani Hanrapetut’yun
|ئاڵا_وێنە                      = Flag of Armenia.svg
|نیشانی_نەتەوەیی_وێنە   = Coat of arms of Armenia.svg
|دروژمی_نەتەوەیی                =
|سروودی_نیشتمانی                = [[پەڕگە:Mer Hayrenik instrumental.ogg|نیشتیمانمان]]
|سروودی_پاشایی          =
|نەخشە_وێنە             = Armenia_(orthographic_projection).svg
|نەخشە_سەردێڕ           =
|پایتەخت                        = [[یەریڤان]]
|latd=40 |latm=11 |latNS=N |longd=44 |longm=31 |longEW=E
|شار_گەورەترین          =
|زمانەکان_فەرمی         = [[ئەرمەنی (ڕوونکردنەوە)|ئەرمەنی]]
|زمانەکان_ناوچەیی               =
|جۆری_زمانەکان          =
|زمانەکان                       =
|ڕەگەز_گرووپەکان                = [[ئەرمەنییەکان]]، [[ئێزیدی|ئێزیدییەکان]]، [[ڕووسەکان]]
|جۆری_دەسەڵات           = سەرۆکایەتی کۆماری
|پلەی_سەرۆک١            = [[سەرۆککۆماری ئەرمەنستان|سەرۆک کۆمار]]
|ناوی_سەرۆک١            = [[ڤاھاگن خاچاتوریان]]
|پلەی_سەرۆک٢            = [[سەرۆک وەزیران]]
|ناوی_سەرۆک٢            = [[نیکۆڵ پاشینیان]]
|جۆری_وەرگرتنی_دەسەڵات  =
|زانیاریی_وەرگرتنی_دەسەڵات      =
|ڕووداوی_سەربەخۆیی١     = کۆماری دیموکراتی ئەرمەنستان
|ڕێکەوتی_سەربەخۆیی١     = ٢٨ی ئایاری ١٩١٨
|ڕووداوی_سەربەخۆیی٢     = سەربەخۆبوونی ئەرمەنستان
|ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٢     = ١٩٩١
|پلە_ڕووبەر                     = ١٤١
|ڕووبەر_ک. م. ٤گ          = ٢٩٧٤٣
|مەزەندەی_ژمارەی_دانیشتووان      = ٢٩٦٥٠٠٠
|پلە_مەزەندەی_دانیشتووان = ١٣٤
|ساڵی_مەزەندەی_دانیشتووان        = ٢٠٢١
|سەرژمێریی_دانێشتوان    =
|ساڵی_سەرژمێریی_دانێشتوان       =
|چڕیی_دانیشتووان_ک. م. ٤گۆش        = ١٠٨٫٤
|پلە_چڕیی_دانیشتووان             = ٩٩
|دراو                   = درامی ئەرمەنی
|کۆدی_دراو              = (.AMD (դր
|کاتی_ناوچەیی           = [[کاتی گەردوونیی ھاوھەنگاو|UTC]]
|قەرەبووی_کات           = +٤
|لای_لێخوڕین            = ڕاست
|پاشگر_دۆمەین           = .am
|کۆدی_تەلەفوون          = ٣٤٧
}}

'''ئەرمەنستان''' یان '''ئەرمینیا''' یان '''هایەستان''' ({{بە ئەرمەنی|Հայաստան}}) بە فەرمی '''کۆماری ئەرمەنستان''' وڵاتێکە لە ناوچەی ترانس قەوقاز، لەسەر سنووری [[ئەورووپا|ئەوروپا]] و [[ئاسیا]]، لە باشووری [[قەوقاز|قەفقاز]].

ئەرمینیا دەوڵەتێکی [[دیموکراسی]] و خاوەن میراتێکی دەوڵەمەندی کولتوورییە. میراتگری یەکێک لە شارستانییەتە کۆنەکانی جیهانە و لەگەڵ ئەوەشدا خاکی ئێستای تەنها بەشێکی بچووکە لە ئەرمەنستانی مێژوویی  ([[بەرزایەکانی ئەرمەنستان]]).

لە ڕوانگەی سیاسییەوە بە وڵاتێکی ئەوروپی دادەنرێت. شانەخانەی کولتوورە [[زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان|هیندۆئەوروپییەکان]] و ئایینی [[مەسیحییەت|مەسیحییە]]. ڕۆڵێکی گەورەی هەبوو لە بڵاوبوونەوەیان.

لە باکوورەوە هاوسنوورە لەگەڵ [[گورجستان]]، لە ڕۆژهەڵاتەوە لەگەڵ [[ئازەربایجان]]، لە باشوورەوە لەگەڵ [[ئێران]]، لە باشووری ڕۆژئاواوە لەگەڵ [[کۆماری خۆسەری نەخچیڤان|کۆماری]] [[کۆماری خۆسەری نەخچیڤان|خۆسەری نەخچیڤان]] لە ناو ئازەربایجان و لە ڕۆژئاواوە لەگەڵ [[تورکیا|تورکیادایە]].

لە ٢١ی ئەیلوولی ١٩٩١ بە [[ڕیفراندۆمێکی نیشتمانی ئەرمینیا]] بوو بە کۆمارێکی سەربەخۆ (بڕوانە [[کۆماری یەکەمی ئەرمینیا]]). ٩٩٪ی دانیشتوانی ئەرمینیا بۆ سەربەخۆیی دەڵێن &quot;بەڵێ&quot; و سۆڤیەتی باڵای پارتی سۆسیالیستی ئەرمینیا &quot;بەیاننامەی سەربەخۆیی&quot; پەسەند دەکات، سەربەخۆیی کۆماری ئەرمینیا (RA) ڕادەگەیەنێت. ٢١ی ئەیلول وەک جەژنی نیشتمانی بەڕێوەدەچێت.

زمانی دەوڵەت [[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنییە]]، ڕێنووسەکەش ئەو ڕێنووسە ئەرمەنییەیە کە لە سەرەتای سەدەی پێنجەمدا لەلایەن مەسرۆپ مەشتۆتسەوە دروستکراوە.

ئایینی دەوڵەت [[مەسیحییەت|مەسیحییە]] (&quot;کەنیسەی نێردراوی ئەرمەنی&quot; لە ساڵی ٣٠١ەوە). ئەرمینیا یەکەم وڵاتە کە ئایینی مەسیحی وەک ئایینی دەوڵەتی وەرگرتووە.

دەستووری کۆماری ئەرمینیا لە ٥ی تەمموزی ١٩٩٥ پەسەند کرا و لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥ بە ڕیفراندۆمێکی نیشتمانی هەموارکرایەوە.

ئەرمینیا ئەندامی زیاتر لە ٣٥ ڕێکخراوی نێودەوڵەتییە، وەک [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] (UN)، [[ئەنجومەنی ئەورووپا|ئەنجومەنی ئەوروپا]]، [[دەوڵەتانی سەربەخۆی ھاوقازانج|کۆمۆنوێڵتی دەوڵەتانی سەربەخۆ]] (CIS) و هتد، لە ساڵی ٢٠١٥ەوە کاندیدبوونی بۆ ئەندامێتی لە یەکێتی ئەوروپا لەبەرچاو گیراوە.

== مێژوو ==
[[پەڕگە:Maps of the Armenian Empire of Tigranes.gif|alt=ئەرمەنستان پێش زاین|وێنۆک|نەخشەی شانشینی ئەرمەنستان ساڵی ٩٥ بۆ ٦٦ پ. ز]]

== دابەشکردنی کارگێڕی ==
=== پارێزگاکان ===
ئەرمینیا بۆ ١٠ پارێزگا جیادەکرێتەوە [[یەریڤان]] پایتەختی وڵاتە. سەرۆکی جێبەجێکار لە ھەر دە پارێزگاکە ناوی مارتزبت واتە (سەرۆک مارتز) حوکمەتی ئەرمینیا دایمەزراندوە.

لە ھەموو پارێزگایەک کۆمەڵەیەک ھەن ھەر کۆمەڵەیەک. [[حوکمی زاتی|ئۆتۆنۆمی]] ھەیە و جێگیرگە ھەیە جێگیرگە یان شارە یان گوند. لە ساڵی ٢٠٠٧، لەناو ئەرمینیا ٩١٥ کۆمەڵەی ناوخۆی ھەیە، ٤٩ لەم ناوچانە شارە و٨٦٦ گوندە؛ و پایتەخت یەریڤانە، بۆ دوازدە ھەرێم پێکھاتوە حوکمی ئۆتۆنۆمی پێ بەخشراوە.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب|عنوان=Regional Administration Bodies|مسار=http://www.gov.am/en/regions/|ناشر=The Government of the Republic of Armenia|تاريخ الوصول=2008-09-11| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20181023153652/http://www.gov.am/en/regions | تاريخ أرشيف = 23 أكتوبر 2018}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%;&quot;
|- style=&quot;font-size:100%; text-align:center;&quot;
! style=&quot;width:40px;&quot;| # !! style=&quot;width:200px;&quot;| پارێزگاکان !! style=&quot;width:150px;&quot;| پایتەخت !! style=&quot;width:80px;&quot;| ڕووبەر !! style=&quot;width:80px;&quot;| ژمارەی دانیشتووان
|-
| ١ || [[پارێزگای ئاراگاتسۆن]] || [[ئەشتەرەک]] || style=&quot;text-align:center&quot;|٢٬٧٥٣ کم²|| style=&quot;text-align:center&quot;|١٢٦٬٢٧٨
|-
| ٢ || [[پارێزگای ئارارات]] || [[ئارتاشات]] ||style=&quot;text-align:center&quot;|٢٬٠٩٦ کم²|| style=&quot;text-align:center&quot;|٢٥٢٬٦٦٥
|-
| ٣ || [[پارێزگای ئارماڤیر]] || [[ئارماڤیر]] || style=&quot;text-align:center&quot;|١٬٢٤٢ کم²|| style=&quot;text-align:center&quot;|٢٥٥٬٨٦١
|-
| ٤ || [[پارێزگای گێغارکونیک]] || [[گاڤار]] || style=&quot;text-align:center&quot;|٥٬٣٤٨ کم²|| style=&quot;text-align:center&quot;|٢١٥٬٣٧١
|-
| ٥ || [[پارێزگای کۆتایک]] || [[ھرازدان]] ||style=&quot;text-align:center&quot;|٢٬٠٨٩ کم²|| style=&quot;text-align:center&quot;|٢٤١٬٣٣٧
|-
| ٦ || [[پارێزگای لۆری]] || [[ڤانادزۆر]] || style=&quot;text-align:center&quot;|٣٬٧٨٩ کم²|| style=&quot;text-align:center&quot;|٢٥٣٬٣٥١
|-
| ٧ || [[پارێزگای شیراک]] || [[گیومری]] || style=&quot;text-align:center&quot;|٢٬٦٨١ کم²|| style=&quot;text-align:center&quot;|٢٥٧٬٢٤٢
|-
| ٨ || [[پارێزگای سیونیک]] || [[کاپان]] || style=&quot;text-align:center&quot;|٤٬٥٠٦ کم²|| style=&quot;text-align:center&quot;|١٣٤٬٠٦١
|-
| ٩ || [[پارێزگای تاڤوش]] || [[ئیجەڤان]] || style=&quot;text-align:center&quot;|٢٬٧٠٤ کم²|| style=&quot;text-align:center&quot;|١٢١٬٩٦٣
|-
| ١٠ || [[پارێزگای ڤایۆتس دزۆر]] || [[یەغەگنادزۆر]] || style=&quot;text-align:center&quot;|٢٬٣٠٨ کم²|| style=&quot;text-align:center&quot;|٥٣٬٢٣٠
|-
| ١١ || [[یەریڤان]] || – || style=&quot;text-align:center&quot;|٢٢٧ کم²|| style=&quot;text-align:center&quot;|١٬٠٩١٬٢٣٥
|}

== دیپلۆماسی ==
[[پەڕگە:QarabaghWarMap(2020) (4).svg|alt=ناوچەی قەرەباغ|وێنۆک|نەخشەی ناوچەی قەرەباغ و دەوروبەری]]
ئەرمینیا کێشەی سیاسی لەنێوان ئازەربایجان و تورکیا ھەیە بەتایبەت لە ناوچەی قەرەباغ کە ئەرمینیا و ئازەربایجان ھەردووکیان بەخاکی خۆیانی دەزانن ڕووبەری ٤٤٠٠ کیلۆمەتر چوار گۆشەیە، لە ساڵی ١٩٨٧ ئەرمینیا داوای ناوچەی قەرەباغی لە یەکێتی سۆڤیەت کرد کە ئەو کات حوکمی ئۆتۆنۆمی بوو (الحکم الذاتی) لەژێر دەستەڵاتی حوکمەتی ئازەربایجان بوو، دوای ڕوخانی یەکێتی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٩١ یەکێتی سۆڤیەت بوو بە ١٥ وڵاتی سەربەخۆ یەکێک لەو وڵاتانە ئازەربایجان و ئەرمینیا بوو، دوای ڕوخانی یەکێتی سۆڤیەت جەنگ لە نێوان ھەردوولا دروست بوو ئەرمینیا توانی دەست بەسەر قەرەباغدا بگرێت ھەتا [[جەنگ]]ی ١٩٩٤ لە نێوان ئەرمینیا و ئازەربایجان کە ئەرمینیا پشتگیری ھەرێمی قەرەباغی دەکرد کە کۆماری ئەرمینیای تێدا دامەزرا دوای ڕوخانی یەکێتی سۆڤیەت.

=== دانیشتووانی قەرەباغ ===
بەپێی سەرژمێری ساڵی ١٨٢٣ ٩١٪ لەسەدی دانیشتووانی گوندەکان موسلمانن بەڵام تەنھا ٩٪ یان ئەرمەنین.

=== بەرزایەکانی قەرەباغ ===
پێشتر کوردەکان زۆربەی دانیشتووانی قەرەباغیان پێک دەھێنا بەڵام بەھۆی سۆڤیەت دژی نەتەوە کەمینەکان ژمارەی کوردەکان کەمی کرد بەھۆی تورک کردن ([[التتریک]]) [[تورکی ئازەری]] بە زۆری کۆچیان کرد بۆ ڕووسیا و کازاخستان دواتر لەوێ ھەمویان مردن.

ئێستا ھەرێمەکە ژمارەی دانیشتووان ١٤٥ ھەزار کەسە زۆربەی زۆریان ئەرمەنی ئارسۆدۆکسین.

== جوگرافیا ==
{{سەرەکی|جوگرافیای ئەرمەنستان}}
[[پەڕگە:Armenia Topography de.png|alt=نەخشەی بەرز و نزمی ئەرمەنستان|وێنۆک|جوگرافیای ئەرمەنستان]]
ئەرمەنستان بە گشتی ناوچەیەکی شاخاوییە بەرزترین شاخی ئاراگاتسە کە دەکەوێتە خۆراوای ئەرمەنستان، لە ئارتیک، کە بەرزییەکەی ٤٠٩٢ مترە، و تەنھا لە ناوچەی یەریڤان و تالین و ئەرماویر ناوچەیەکی شاخاوی نییە ١٩٠٠ کم٢ دەبێت کە دەکاتە ٦٬٥ ی خاکی ئەرمەنستان پێک دێنێت.

== دانیشتووان ==
بەپێی ئامارەکانی ساڵی [[٢٠١٤]] ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی ئەرمەنستان ٢٬٩٨٣٬٩٩٠ کەس بووە کە دەکاتە ٠٫٠٤ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٣ ساڵە. ھەروەھا ٦٤ لە سەدی دانیشتووانی وڵات لە شارەکان دەژین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Countries in the world (ranked by 2014 population)| ناونیشان = http://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/ |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی ئایاری ٢٠١٥ | بڵاوکەرەوە = ماڵپەڕی Worldometers |زمان = ئینگلیسی}}&lt;/ref&gt;

ژمارەیەک لە دانیشتووانی ئەرمەنستان لە نەتەوەی [[ئێزیدی]]ن.

== ئایین ==
ئایینی خەڵکی ئەرمەنستان ٧٣٪ لە مەسیحییەتی گریگۆری، ٥٪ لە [[ئیسلام]] (سوننە)، ٤٪ لە کاتۆلیک و ١٨٪ لە ئەوانەی دی پێکدێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=مووسسەی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ ھەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٩٧}}&lt;/ref&gt;

== ھەروەھا سەیری بکە ==
* [[پەرستگای گەرنی]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{دەوڵەتانی ئەورووپا}}
{{وڵاتەکانی ئاسیا}}
{{کۆمکاری عەرەبی}}

{{تووڵی دەروازە|ئاسیا|جوگرافیا|ئەرمەنستان|وڵاتەکان|ئەورووپا|دەیەی ١٩٩٠|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Armenia}}

[[پۆل:وڵاتانی چواردەور وشکی]]
[[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]]
[[پۆل:ڕۆژاوای ئاسیا]]
[[پۆل:وڵاتانی ڕۆژاوای ئاسیا]]
[[پۆل:ئەرمەنستان]]
[[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی ئەرمەنی ئاخێو]]
[[پۆل:ئەورووپای ڕۆژھەڵات]]
[[پۆل:کۆمارەکان]]
[[پۆل:قەوقاز]]
[[پۆل:وڵاتانی ئەندامی ئەنجومەنی ئەورووپا]]
[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩١٨]]
[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٩١]]
[[پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی]]
[[پۆل:ئەو وڵاتانەی کە دانپێدانانیان پێنەدراوە یان دانپێدانانیان سنووردارە]]</text>
      <sha1>48m3c4mpwmmkrz6bljxqrxy9306jc29</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەتینا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10186</id>
    <revision>
      <id>1581636</id>
      <parentid>1581525</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:05:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ پارامەترە واڵاکان لابران (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11348" sha1="bso82qn95yjkmf5tk3xkwgugz1rgtkp" xml:space="preserve">{{داتابۆکس-جوگرافیا}}
'''ئەتینا''' (بە [[یۆنانی]]: Αθήνα، {{بە ئینگلیزی|Athens}}) گەورەترین شار و پایتەختی وڵاتی [[یۆنان]]ە. یەکێکە لە ھەرە شارە کۆنەکانی [[جیھان]] مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ٣،٤٠٠ ساڵ. بە پێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٢١ دانیشتووانی ئەم شارە بریتییە لە ٦٤٣،٤٥٢ کەس.&lt;ref&gt;https://elstat-outsourcers.statistics.gr/Census2022_GR.pdf&lt;/ref&gt;

== ڕەگناسی و ناو ==
لە [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانیی کۆن]]دا، ناوی شارەکە {{lang|grc|Ἀθῆναι}} (''ئەتێنای''، {{IPA|grc|atʰɛ̂ːnai̯|pron}} لە [[یۆنانیی ئاتیکی|ئاتیکیی کلاسیک]]) بوو، کە وشەیەکی کۆیە. لە یۆنانیی پێشتردا، وەک [[یۆنانیی ھۆمیرۆسی]]، ناوەکە بە شێوەی تاک باو بووە، وەک {{lang|grc|Ἀθήνη}} (''ئەتێنێ'').&lt;ref&gt;As for example in [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Hom.+Od.+7&amp;fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0135 Od.7.80] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210418015639/https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Hom.+Od.+7&amp;fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0135 |date=18 April 2021 }}&lt;/ref&gt; پێدەچێت دواتر بە شێوەی کۆ دانرابێت، وەک ئەوانەی {{lang|grc|Θῆβαι}} ([[تیبس، یۆنان|تیبس]]) و {{lang|grc|Μυκῆναι}} ([[مایسینی]]). ڕەگی وشەکە پێدەچێت لە بنەچەیەکی یۆنانی یان [[زمانە ھیندوئەورووپایییەکان|ھیندوئەورووپایی]] نەبێت،&lt;ref name=&quot;Beekes2009&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Beekes |یەکەم=Robert S. P. |سەردێڕ=Etymological Dictionary of Greek |ڕێکەوت=٢٠٠٩|پەڕە=٢٩|شوێن=Leiden and Boston |بڵاوکەرەوە=Brill |بەستەری نووسەر=Robert Beekes}}&lt;/ref&gt; و ڕەنگە پاشماوەی [[ژێرخانە پێشیۆنانییەکە]]ی ئاتیکا بێت.&lt;ref name=&quot;Beekes2009&quot; /&gt;

لە [[سەردەمی کلاسیک]]دا مشتومڕ لەسەر ئەوە بوو کە ئایا ئەتینا ناوەکەی لە خوداوەندی پارێزەری خۆی [[ئەتینا (خوداوەند)|ئەتینا]] ([[یۆنانیی ئاتیکی|ئاتیکی]] {{lang|grc|Ἀθηνᾶ}}، ''ئەتینا''، [[یۆنانیی ئایۆنی|ئایۆنی]] {{lang|grc|Ἀθήνη}}، ''ئەتێنێ''، و [[یۆنانیی دۆری|دۆری]] {{lang|grc|Ἀθάنا}}، ''ئەتانا'') وەرگرتووە یان ئەتینا ناوەکەی لە شارەکە وەرگرتووە.&lt;ref name=&quot;Burkert1985&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Burkert |یەکەم=Walter |سەردێڕ=Greek Religion |ڕێکەوت=١٩٨٥|ناونیشان=https://archive.org/details/greekreligion0000burk/page/139 |پەڕە=[https://archive.org/details/greekreligion٠٠٠٠burk/page/١٣٩ ١٣٩]|شوێن=Cambridge, Massachusetts |بڵاوکەرەوە=Harvard University Press |ژپنک=٠-٦٧٤-٣٦٢٨١-٠|بەستەری نووسەر=Walter Burkert}}&lt;/ref&gt; زانایانی سەردەم ئێستا بە گشتی کۆکن لەسەر ئەوەی کە خوداوەندەکە ناوەکەی لە شارەکە وەرگرتووە،&lt;ref name=&quot;Burkert1985&quot; /&gt; چونکە پاشگری -''ene'' لە ناوی شوێنەکاندا باوە، بەڵام بۆ ناوی کەسی دەگمەنە.&lt;ref name=&quot;Burkert1985&quot; /&gt;

بەگوێرەی [[ئەفسانەی دامەزراندن]]ی ئەتینای کۆن، ئەتینا، خوداوەندی دانایی و جەنگ، لەگەڵ [[پۆسایدۆن]]، خوداوەندی دەریاکان، کێبڕکێیان کرد بۆ پارێزگاریی شارە ھێشتا بێناوەکە؛&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot;&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Kerényi |یەکەم=Karl |سەردێڕ=The Gods of the Greeks |ڕێکەوت=١٩٥١|ناونیشان=https://archive.org/details/godsofgreeks00kerrich/page/124 |پەڕە=[https://archive.org/details/godsofgreeks٠٠kerrich/page/١٢٤ ١٢٤]|شوێن=London, England |بڵاوکەرەوە=Thames and Hudson |بەستەری نووسەر=Károly Kerényi |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}&lt;/ref&gt; ئەوان ڕێککەوتن کە ھەرکەسێک دیارییەکی باشتر بداتە ئەتینایییەکان ببێتە پارێزەریان&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt; و [[سیکرۆپس|سیکرۆپس]]، پاشای ئەتینا، وەک دادوەر دەستنیشان کرا.&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt; بەپێی ئەو گێڕانەوەیەی لەلایەن [[پەرتووکخانە (پسیودۆ-ئەپۆلۆدۆرس)|پسیودۆ-ئەپۆلۆدۆرس]] دراوە، پۆسایدۆن بە [[سێچکەی پۆسایدۆن|سێچکەکەی]] کێشای بە زەویدا و کانییەکی ئاوی سوێر ھەڵقوڵا.&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt; لە وەشانێکی تری ئەفسانەکە لە ھۆنراوەی [[جۆرجیک]]ی [[ڤێرجیل]]، پۆسایدۆن لە جیاتی ئەوە یەکەم ئەسپ بە ئەتینایییەکان بەخشی.&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt; لە ھەردوو وەشانەکەدا، ئەتینا یەکەم [[درەختی زەیتوون]]ی ماڵیکراوی پێشکەش بە ئەتینایییەکان کرد.&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Garland2008&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Garland |یەکەم=Robert |سەردێڕ=Ancient Greece: Everyday Life in the Birthplace of Western Civilization |ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Sterling |ژپنک=٩٧٨-١-٤٥٤٩-٠٩٠٨-٨|شوێن=New York}}&lt;/ref&gt;

سیکرۆپس ئەم دیارییەی قبووڵ کرد&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt; و ئەتینای وەک خوداوەندی پارێزەری ئەتینا ڕای گەیاند.&lt;ref name=&quot;Kerényi1951&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Garland2008&quot; /&gt; ھەشت ڕەگناسی جیاواز، کە ئێستا بە گشتی ڕەتکراونەتەوە، لە سەدەی ١٧ھەمەوە پێشنیار کراون. [[کریستیان لۆبێک]] وشەی {{lang|grc|ἄθος}} (''ئاتووس'') یان {{lang|grc|ἄνθος}} (''ئانتووس'')ی بە واتای «گوڵ» وەک ڕەگی ناوەکە پێشنیار کرد، بۆ ئەوەی ئاماژە بە ئەتینا بکات وەک «شاری گوڵگرتوو». [[لۆدویگ ڤۆن دۆدەرلاین]] ڕەگی کرداری {{lang|grc|θάω}}، ڕەگی -θη (''تاو''، ''تێ-''، «دەمژێت»)ی پێشنیار کرد بۆ ئەوەی ئاماژە بەوە بکات کە ئەتینا خاوەنی خاکێکی بەپیتە.&lt;ref&gt;''[[Great Greek Encyclopedia]]'', vol. II, Athens 1927, p. 30.&lt;/ref&gt;

ئەتینایییەکان بە لەبەرکەرانی [[سیسکە]] ({{langx|grc|Τεττιγοφόροι|links=no|engvar=gb}}) ناو دەبران چونکە پێشتر دەرزی سیسکەی زێڕینیان لەبەر دەکرد. ھێمایەک بۆ [[ڕەسەن (یۆنانی کۆن)|ڕەسەن]] بوون (لە زەوی لەدایکبوو)، چونکە دامەزرێنەری ئەفسانەیی ئەتینا، [[ئێریختیوس]] ڕەسەن بووە یان بۆ مۆسیقاژەن بوون، چونکە سیسکە مێروویەکی «مۆسیقاژەنە».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ToposText |ناونیشان=https://topostext.org/work/240#tau.377 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210225005003/https://topostext.org/work/240#tau.377 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=topostext.org}}&lt;/ref&gt; لە وێژەی کلاسیکدا شارەکە ھەندێک جار وەک [[شاری تاجی وەنەوشەیی]] ئاماژەی پێ دەکرا، کە یەکەمجار لە ἰοστέφανοι Ἀθᾶναι (''ئایۆستێفانۆی ئەتانای'')ی [[پیندار]]دا بەڵگە کراوە، یان وەک {{lang|grc|τὸ κλεινὸν ἄστυ}} (''تۆ کلینۆن ئاستی''، «شاری شکۆدار»).

لە ماوەی [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا، ناوی شارەکە جارێکی دیکە بە شێوەی تاک بە {{lang|el|Ἀθήνα}} دانرایەوە. ناوە جیاوازەکان پێکھاتبوون لە سێتینس، ساتین، و ئەستینس، کە ھەموویان وەرگیراون و پەیوەندییان بە [[کەرتبوونی ھەڵە]]ی دەستەواژە ئامرازییەکانەوە ھەیە.&lt;ref name=&quot;Bourne1887&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bourne, Edward G. |ساڵ=١٨٨٧|سەردێڕ=The Derivation of Stamboul |journal=American Journal of Philology |بڵاوکەرەوە=The Johns Hopkins University Press |بەرگ=٨|issue=1 |پەڕەکان=٧٨–٨٢|doi=10.2307/287478 |jstor=287478| issn=0002-9475}}&lt;/ref&gt; پاشا [[ئالفۆنسۆی دەھەم|ئالفۆنسۆی دەھەمی کاستیل]] [[ڕەگناسیی ھەڵە]]ی «شوێنی بێ مردن» دەگەڕێنێتەوە بۆ ئۆڤید بەھۆی ھونەر و زانستەکانی ئەتینا «کە ھەرگیز نامرن».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Alfonso X |سەردێڕ=General estoria: antologia |ڕێکەوت=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=Plaza &amp; Janes Ed |ژپنک=٩٧٨-٨٤-٠١-٩٠٥٤٥-٢|editor-last=Villar Rubio |editor-first=Milagros |edition=1st |زنجیرە=Clásicos Plaza &amp; [y] Janés |شوێن=Barcelona |پەڕەکان=٩٦, ٩٨|زمان=es |trans-title=General History: Anthology}}&lt;/ref&gt; لە [[تورکیی عوسمانی]]دا، بە {{Script|Arab|آتينا}} «ئاتینا» ناو دەبرا.&lt;ref&gt;''Osmanlı Yer Adları'', Ankara 2017, ''s.v.'' [https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/genel-mudurluk-yayinlar/osmanli_yer_adlari.pdf full text] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200731234949/https://www.devletarsivleri.gov.tr/varliklar/dosyalar/eskisiteden/yayinlar/genel-mudurluk-yayinlar/osmanli_yer_adlari.pdf |date=31 July 2020 }}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پایتەختی دەوڵەتانی جیھان]]
* [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئەتینا]]
* [[گۆڕەپانی کۆتزیا]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{Commons category|Athens}}

{{پایتەختەکانی ئەورووپا}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئەورووپا|یۆنان|ئۆڵۆمپیاد|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}}

[[پۆل:ئەتینا| ]]
[[پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن]]
[[پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە یۆنان]]
[[پۆل:گەشتیاری لە یۆنان]]
[[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە یۆنان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٣یەمی پ.ز]]
[[پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا]]
[[پۆل:شارەکانی یۆنان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٥ەمی پ.ز]]</text>
      <sha1>bso82qn95yjkmf5tk3xkwgugz1rgtkp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەبخازیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10285</id>
    <revision>
      <id>1581640</id>
      <parentid>1581514</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:06:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32681" sha1="2j1y9h0k46p2cgenah298b4mv4x6lyk" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = کۆماری ئەبخازیا
| native_name            = {{unbulleted list
 | {{native name|ab|Аԥсны Аҳәынҭ|italic=no}}
 | {{resize|90%|{{nobold|{{transliteration|engvar=gb|ab|Aṕsny Aħəynţķarra}}}}}}
 | {{native name|ru|Республика Абхазия|italic=no}}
 | {{resize|90%|{{nobold|{{transliteration|engvar=gb|ru|Respublika Abkhaziya}}}}}}
}}
| common_name            = ئەبخازیا
| status                 = «دی فاکتۆ» [[پێڕستی ئەو وڵاتانەی کە دانپێدانانی سنوورداریان ھەیە|وڵاتێک بە دانپێدانانی سنووردارەوە]]، لە ئاستی نێونەتەوەییدا وەک خاکی [[گورجستان]] ناسراوە
| national_motto         = 
| national_anthem        = {{native phrase|ab|Аиааиرا|italics=off|nolink=on}}&lt;br /&gt;{{transliteration|engvar=gb|ab|[[ئایایرا]]}}&lt;br /&gt;«سەرکەوتن»{{parabr}}{{center|[[پەڕگە:National anthem of Abkhazia – Aiaaira (Аиааиرا) (orchestral vocal version).ogg]]}}
| image_flag             = Flag of Abkhazia.svg
| flag_type              = [[ئاڵای ئەبخازیا|ئاڵا]]
| image_coat             = Coat of arms of Abkhazia.svg
| symbol_type            = [[نیشانی ئەبخازیا|نیشان]]
| image_map              = Abkhaziaorthographicprojection.svg
| map_width              = 250px
| map_caption            = ئەبخازیا (سەوز) لە ناو [[گورجستان]] (خۆڵەمێشیی تۆخ)
| capital                = [[سوخومی]]
| coordinates            = {{Coord|43|0|13|N|41|1|9|E|type:city}}
| largest_city           = پایتەخت
| official_languages     = {{hlist | [[زمانی ئەبخازی|ئەبخازی]]|[[زمانی ڕووسی|ڕووسی]]}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Useful information |ناونیشان=https://mfaapsny.org/en/helpful-information/general_information/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=mfaapsny.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| languages_type         = [[زمانی ئاخێوراو|زمانە ئاخێوراوەکان]]
| languages              = {{hlist | ئەبخازی|ڕووسی|[[زمانی گورجی|گورجی]]|[[زمانی مینگریلی|مینگریلی]]|[[زمانی سڤانی|سڤانی]]|[[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]]}}
| ethnic_groups          = {{unbulletedlist
|٥١.٤٪ [[ئەبخازییەکان]]
|١٧.٩٪ [[گورجییەکان]]
|١٧.٠٪ [[ئەرمەنییەکان]]
|٩.١٪ [[ڕووسەکان]]
|٤.٧٪ ئەوانی تر
}}
| ethnic_groups_ref      = &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2021 — Национальный состав наличного населения |ناونیشان=https://cgsra.org/statistics/185/ |وێبگە=Государственный комитет Республики Абхазия по статистике |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|زمان=ru}}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year     = ٢٠٢١
| demonym                = [[ئەبخازییەکان|{{hlist|style=white-space:nowrap; |ئەبخازی|ئەبخازیایی}}]]
| government_type        = [[کۆماری سەرۆکایەتی|کۆماری سەرۆکایەتیی]] یەکگرتوو
| leader_title1          = [[سەرۆکی ئەبخازیا|سەرۆک]]
| leader_name1           = [[بادرا گونبا]]
| leader_title2          = [[جێگری سەرۆکی ئەبخازیا|جێگری سەرۆک]]
| leader_name2           = [[بێسلان بیگڤاڤا]]
| leader_title3          = [[سەرۆک وەزیرانی ئەبخازیا|سەرۆک وەزیران]]
| leader_name3           = [[ڤلادیمیر دێلبا]]
| legislature            = [[ئەنجومەنی گەلی ئەبخازیا|ئەنجومەنی گەل]]
| sovereignty_type       = 
| established_event1     = [[خۆسەریی ئەبخازیا]]
| established_date1      = ٢٠ی ئازاری ١٩١٩
| established_event2     = [[کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەتی ئەبخازیا]]
| established_date2      = ٣١ی ئازاری ١٩٢١
| established_event3     = [[کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەتی خۆسەری ئەبخازیا]]
| established_date3      = ١٩ی شوباتی ١٩٣١
| established_event4     = ڕاگەیاندنی سەروەریی ئەبخازیا
| established_date4      = ٢٥ی ئابی ١٩٩٠
| established_event5     = ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ئەبخازیا
| established_date5      = ٢٣ی تەممووزی ١٩٩٢
| established_event6     = یاسای سەربەخۆیی دەوڵەت
| established_date6      = ١٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٩
| area_km2               = ٨٬٦٦٤٫٥٩&lt;ref name=EB&gt;{{cite encyclopedia |editor-first=Dale H. |editor-last=Hoiberg |encyclopedia=Encyclopedia Britannica |title=Abkhazia |edition=15th |year=2010 |publisher=Encyclopedia Britannica Inc. |volume=I: A-ak Bayes |location=Chicago, IL |isbn=978-1-59339-837-8 |pages=[https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency/page/33 33] |url=https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency/page/33 }}&lt;/ref&gt;
| area_sq_mi             = ٣٬٣٤٤ &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| area_rank              = 
| area_magnitude         = 
| population_census      = ٢٤٠٬٧٠٥
| population_census_year = ٢٠١١
| population_estimate    = ٢٤٤,٠٠٠&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Population in Abkhazia |ناونیشان=https://datareportal.com/reports/digital-2025-abkhazia |بڵاوکەرەوە=DataReportal |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = 2025
| population_estimate_rank = ١٨٠ھەم
| population_density_km2 = ٢٨,٢
| population_density_sq_mi = 
| population_density_rank = ١٦٠ھەم
| GDP_nominal            = ٢٧٠ ملیۆن دۆلار&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Moscow Says Abkhazia, S. Ossetia Shall be Less Dependent on Russia |ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشان=https://civil.ge/archives/478378/}}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_rank       = 
| GDP_nominal_year       = ٢٠٢١
| GDP_nominal_per_capita = ١,١٠٠ دۆلار
| GDP_nominal_per_capita_rank = 
| GDP_PPP_year           = 
| GDP_PPP                = 
| GDP_PPP_rank           = 
| GDP_PPP_per_capita     = 
| GDP_PPP_per_capita_rank = 
| Gini_year              = 
| Gini_change            = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini                   = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_ref               = 
| Gini_rank              = 
| HDI_year               = 
| HDI_change             = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI                    = &lt;!--number only--&gt;
| HDI_ref                = 
| HDI_rank               = 
| currency               = {{unbulleted list ||[[ئەپساری ئەبخازی]] &lt;br /&gt;[[ڕووبڵی ڕووسی]]}}
| currency_code          = RUB
| time_zone              = MSK
| utc_offset             = +٣
| time_zone_DST          = 
| utc_offset_DST         = 
| drives_on              = ڕاست
| calling_code           = [[کۆدە تەلەفۆنییەکانی ڕووسیا|+٧]] ٨٤٠{{\}}٩٤٠ (پێشتر، [[کۆدە تەلەفۆنییەکانی ئەبخازیا|+٩٩٥ ٤٤]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Abkhazia remains available by Georgian phone codes |ناونیشان=http://www.today.az/print/news/georgia/58953.html |ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=today.az |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120712005819/http://www.today.az/print/news/georgia/58953.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.wtng.info/wtng-995-ge.html |سەردێڕ=Georgia +995 |ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠١١|ئیش=World Telephone Numbering Guide |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=usurped |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131220025759/http://www.wtng.info/wtng-995-ge.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;
| iso3166code            = 
| today                  = 
}}
'''ئەبخازیا'''،{{efn|{{IPAc-en|audio=Abkhazia pronunciation.mp3|æ|b|ˈ|k|ɑː|z|i|ə}} {{respell|ab|KAH|zee|ə}} یان {{IPAc-en|audio=Abkhazia alternate pronunciation.mp3|æ|b|ˈ|k|eɪ|z|i|ə}} {{respell|ab|KAY|zee|ə}}&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.lexico.com/definition/abkhazia |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200325154956/https://www.lexico.com/definition/abkhazia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Abkhazia {{!}} Meaning of Abkhazia by Lexico |وێبگە=Lexico Dictionaries {{!}} English |زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;}}{{efn|{{bulleted list|{{langx|ab|Аԥсны|Apsny|engvar=gb}}, {{IPA|ab|apʰsˈnɨ|label=IPA}} {{langx|ru|Абха́зия|Abkhaziya|engvar=gb}}, {{IPA|ru|ɐˈpxazʲɪjə|IPA}} {{langx|ka|აფხაზეთი|Apkhazeti|engvar=gb}}, {{IPA|ka|ˈapʰχazetʰi|IPA}} {{langx|xmf|აბჟუა|Abzhua|engvar=gb}}, یان {{lang|xmf|ساაფخازو}} {{transliteration|engvar=gb|xmf|Saapkhazo}} {{langx|hy|Աբխազիա|Abkhazia|engvar=gb}}, {{IPA|hy|ɑpʰχɑˈziɑ|IPA}}
}}}} بە فەرمی '''کۆماری ئەبخازیا'''،{{efn|{{bulleted list|{{langx|ab|Аԥсны Аҳәынҭқاررا|Apsny Ahwyntqarra|engvar=gb}}|{{langx|ru|Республика Абхазия|Respublika Abkhaziya|engvar=gb}}}}}} [[پێڕستی ئەو وڵاتانەی کە دانپێدانانی سنوورداریان ھەیە|وڵاتێکی بەشێک ناسراوە]] لە [[قەوقازی باشوور]]. لەسەر کەناراوەکانی ڕۆژھەڵاتی [[دەریای ڕەش]] ھەڵکەوتووە، لە یەکتربڕینی [[ئەورووپای ڕۆژھەڵات]] و [[ڕۆژاوای ئاسیا]]. ڕووبەرەکەی ٨٦٦٥ کیلۆمەتر دووجایە و دانیشتووانەکەی نزیکەی ٢٤٥٬٠٠٠ کەسە. پایتەخت و گەورەترین شاری [[سوخومی]]یە.

بارودۆخی ڕامیاریی ئەبخازیا بابەتی سەرەکیی [[ململانێی ئەبخازیا]] و [[پەیوەندییەکانی گورجستان–ڕووسیا]]یە. دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٩٢ بە یەکلایەنە سەربەخۆیی خۆی لە گورجستان ڕاگەیاند، ئەبخازیا [[دانپێدانانی نێونەتەوەیی بە ئەبخازیا و ئۆسێتیای باشوور|بە فەرمی وەک دەوڵەتێکی سەربەخۆ دەناسرێت]] تەنھا لەلایەن پێنج وڵاتی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە (دوو دەوڵەتی تر پێشتر دانیان پێدا نابوو بەڵام دواتر دانپێدانانی خۆیان کێشایەوە): [[ڕووسیا]]، [[ڤێنیزوێلا]]، [[نیکاراگوا]]، [[نائووروو|ناورو]]، و [[سووریا]]؛ باقی کۆمەڵگەی نێونەتەوەیی ئەبخازیا وەک بەشێکی «دی یوورێ» لە [[گورجستان]] دەناسن. بەھۆی نەبوونی کۆنترۆڵی کاریگەر بەسەر خاکی ئەبخازیادا، گورجستان [[حکوومەتی کۆماری خۆسەری ئەبخازیا|حکوومەتێکی ئەبخازیا لە تاراوگە]] ڕادەگرێت.

ناوچەکە خۆسەریی ھەبوو وەک [[کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەتی خۆسەری ئەبخازیا]] لە ناو [[کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەتی گورجستان]] لەو کاتەی کە [[ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتیی سۆڤیەت دەستی بە ھەڵوەشاندنەوە کرد]] لە کۆتایییەکانی ھەشتاکاندا. گرژییە ڕەگەزییەکان لە نێوان [[ئەبخازییەکان|ئەبخازەکان]]، نەتەوەی خاوەن ناوی ناوچەکە، و [[گورجییەکان]]، گەورەترین گرووپی ڕەگەزیی تاقانە لەو کاتەدا، گەیشتە لووتکە لە [[شەڕی ئەبخازیا (١٩٩٢–١٩٩٣)]]، کە بووە ھۆی لەدەستدانی کۆنترۆڵی گورجستان بەسەر زۆربەی ئەبخازیادا و دواتر سەربەخۆیی ئەبخازیا «دی فاکتۆ» و [[پاکتاوی ڕەگەزیی گورجییەکان لە ئەبخازیا|پاکتاوی ڕەگەزیی گورجییەکان لە ئەبخازیا]]. سەرەڕای [[ڕێککەوتنی ئاگربەست و جیاکردنەوەی ھێزەکان|ڕێککەوتنی ئاگربەستی ١٩٩٤]] و چەندین ساڵ دانوستان، ناکۆکییەکە بە چارەسەرنەکراوی ماوەتەوە. ئامادەبوونی درێژخایەنی [[نێردەی چاودێریی نەتەوە یەکگرتووەکان لە گورجستان|نێردەی چاودێریی نەتەوە یەکگرتووەکان]] و ھێزێکی ئاشتیپارێزی [[کۆمەڵەی دەوڵەتە سەربەخۆکان]] بە ڕێبەرایەتیی ڕووسیا نەیانتوانی لە چەندین بۆنەدا ڕێگری لە سەرھەڵدانەوەی توندوتیژی بکەن. لە ئابی ٢٠٠٨دا، [[ھێزە چەکدارەکانی ئەبخازیا|ھێزە ئەبخازییەکان]] و [[ھێزە چەکدارەکانی ڕووسیا|ھێزە ڕووسییەکان]] [[شەڕی ڕووسیا و گورجستان|جەنگی ڕووسیا–گورجستانیان]] دژی [[ھێزەکانی بەرگریی گورجستان|ھێزە گورجییەکان]] ئەنجام دا، کە بووە ھۆی دانپێدانانی فەرمیی ئەبخازیا لەلایەن ڕووسیاوە، ھەڵوەشاندنەوەی ڕێککەوتنی ئاگربەستی ١٩٩٤ و کۆتاییھێنان بە نێردەی نەتەوە یەکگرتووەکان. لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨دا، [[پەرلەمانی گورجستان]] ئەبخازیای وەک [[ناوچە داگیرکراوەکانی ڕووسیا لە گورجستان|خاکێکی داگیرکراوی ڕووسیا]] ڕاگەیاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Georgia/Russia, Independent International Fact-Finding Mission on the Conflict in South Ossetia {{!}} How does law protect in war? - Online casebook |ناونیشان=https://casebook.icrc.org/case-study/georgiarussia-independent-international-fact-finding-mission-conflict-south-ossetia |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=casebook.icrc.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231004173607/https://casebook.icrc.org/case-study/georgiarussia-independent-international-fact-finding-mission-conflict-south-ossetia |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== ڕەچەڵەکی ناو ==
ناوی [[ڕووسی]]ی {{lang|ru|Абхазия}} (''ئەبخازیا'') لە زمانی [[زمانی گورجی|گورجیی]] {{lang|ka|აფხაზეთი}} (''ئەپخازێتی'') وەرگیراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Abkhazia _ AcademiaLab |ناونیشان=https://academia-lab.com/encyclopedia/abkhazia/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=academia-lab.com}}&lt;/ref&gt;

ناوی ئەبخازیی {{lang|ab-Latn|Apsny}} ({{langx|ab|Аԥсны}}، {{IPA|ab|apʰsˈnɨ|label=IPA}}) وەک «خاکی ڕۆح» لێک دەدرێتەوە؛&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://poli.vub.ac.be/publi/ContBorders/eng/ch0103.htm |سەردێڕ=Contested Borders in the Caucasus: Chapter I (3/4) |ئیش=vub.ac.be |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121127185336/http://poli.vub.ac.be/publi/ContBorders/eng/ch0103.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; بەڵام واتای فەرھەنگییەکەی «وڵاتی فانییەکان»ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ozgan |یەکەم=Konstantin |بەستەری نووسەر=Konstantin Ozgan |editor=Ole Høiris, Sefa Martin Yürükel |سەردێڕ=Contrasts and Solutions in the Caucasus |chapter-url=http://www.abkhazalliance.com/ozganp.html |ساڵ=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Aarhus University Press |ژپنک=٩٧٨-٨٧-٧٢٨٨-٧٠٨-١|پەڕە=١٨٤|chapter=Abkhazia: Problems and the Paths to their Resolution  |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150227150801/http://www.abkhazalliance.com/ozganp.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; پێدەچێت بۆ یەکەمجار لە سەدەی حەوتەمدا لە دەقێکی ئەرمەنیدا دەرکەوتبێت، کە ڕەنگە ئاماژە بێت بۆ [[ئەپسیلە|ئەپسیلییە]] کۆنەکان.&lt;ref name=&quot;Hewitt2013&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hewitt |یەکەم=George B. |سەردێڕ=Discordant Neighbours: A Reassessment of the Georgian-Abkhazian and Georgian-South Ossetian Conflicts |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=eshhfkTqkXkC&amp;pg=PA9 |ساڵ=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٢٤٨٩٣-٩|پەڕە=٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161117204359/https://books.google.com/books?id=eshhfkTqkXkC&amp;pg=PA9 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە سەرچاوە سەرەتایییە ئیسلامییەکاندا، زاراوەی «ئەبخازیا» بەگشتی بۆ واتای خاکی گورجستان بەکاردەھات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amsi.ge/istoria/div/m.lordkiPaniZe_abkh.html |نووسەر=Prof. Lordkipanidze M. |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210225231434/http://www.amsi.ge/istoria/div/m.lordkiPaniZe_abkh.html |سەردێڕ=The Abkhazians and Abkhazia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;For all practical purposes the term ''Abkhdz'' or ''Afkhdz'', in early Muslim sources covers Georgia and Georgians. [[Vasily Bartold|Barthold, Wasil]] &amp; [[Vladimir Minorsky|Minorsky, Vladimir]], &quot;Abkhaz&quot;, in ''[[The Encyclopaedia of Islam]]'', Vol. 1, 1960.&lt;/ref&gt;

بە ئەگەرێکی زۆرەوە وەک شوێنگرەوەی [[لازیکا|شانشینی «لازیکا»]] ({{lang|ka-Latn|ئیگریسی}} لە سەرچاوە گورجییەکاندا) دادەنرێت، ئەم قەوارە ڕامیارییە نوێیە لە ھەندێک لە ڕووداونامە گورجی و ئەرمەنییەکانی سەردەمی بیزەنتیندا بەردەوام بە [[کۆڵخیس|ئیگریسی]] ناودەبرا (بۆ نموونە «ژیانی پاشا گورجییەکان» لەلایەن [[لیۆنتی مرۆڤێلی]] و [[مێژووی ئەرمەنستان (پەرتووک)|''مێژووی ئەرمەنستان'']] لەلایەن [[ھۆڤانیس دراسخاناکێرتتسی]]).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Lortkipanidze |یەکەم١=Mariam |دوایین٢=Otkhmezuri |یەکەم٢=Giorgi |سەردێڕ=Abkhazia's status as part of Georgia: historical perspective |journal=Central Asia and the Caucasus |ناونیشان=https://cyberleninka.ru/article/n/abkhazia-s-status-as-part-of-georgia-historical-perspective |ساڵ=٢٠١٠|بەرگ=٤|issue=1–2 |پەڕە=١٧٥}}&lt;/ref&gt;

دەستووری ئەبخازیا دەڵێت ناوەکانی «کۆماری ئەبخازیا» و «ئەپسنی» ھاوتان و دەکرێت لەبری یەکتر بەکاربھێنرێن.&lt;ref name=&quot;Constitution&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://abkhazworld.com/aw/reports-and-key-texts/607-constitution-of-the-republic-of-abkhazia-apsny |سەردێڕ=Constitution of the Republic of Abkhazia (Apsny) |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Abkhazworld.com |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160624045315/http://abkhazworld.com/aw/reports-and-key-texts/607-constitution-of-the-republic-of-abkhazia-apsny |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Constitution of Abkhazia - Wikisource, the free online library |ناونیشان=https://en.m.wikisource.org/wiki/Constitution_of_Abkhazia |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=en.wikisource.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

پێش سەدەی ٢٠ەم، ناوچەکە ھەندێک جار لە سەرچاوەکانی زمانی [[ئینگلیزی]]دا بە «ئەباسییا» ناودەبرا.&lt;ref&gt;''The British and Foreign Review: Or, European Quarterly''. 1838, p. 422.;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Edmund Ollier. ''Cassell's illustrated history of the Russo-Turkish''. 1885&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
{{سەرەکی|جوگرافیای ئەبخازیا}}

[[پەڕگە:Agepsta.jpg|وێنۆک|[[چیای ئەگێپستا]] وەک لە [[زنجیرەچیای ئایبگا]]وە دەبینرێت]]
[[File:რიწის ტბა.jpg|وێنۆک|[[دەریاچەی ڕیتسا]]]]
ئەبخازیا ڕووبەرێکی نزیکەی ٨٦٦٥ کم٢یە لە کۆتاییی ڕۆژاوای [[گورجستان]].&lt;ref name=EB/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=David |دوایین=Cutler |ناونیشان=http://reliefweb.int/report/georgia/factbox-key-facts-georgias-breakaway-abkhazia |سەردێڕ=Factbox – Key facts on Georgia's breakaway Abkhazia |agency=Reuters |بڵاوکەرەوە=reliefweb.int |ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161129233638/http://reliefweb.int/report/georgia/factbox-key-facts-georgias-breakaway-abkhazia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/1358/Abkhazia |title=Abkhazia |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |access-date=7 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100602193245/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/1358/Abkhazia |archive-date=2 June 2010 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; چیاکانی [[قەوقاز]] لە باکوور و باکووری ڕۆژھەڵات ئەبخازیا و [[ڕووسیا]] لە یەکتر جیا دەکەنەوە. لە ڕۆژھەڵات و باشووری ڕۆژھەڵاتەوە، ئەبخازیا ھاوسنوورە لەگەڵ ناوچەی گورجیی [[سامێگرێلۆ-زێمۆ سڤانێتی|سامێگرێلۆ-زێمۆ سڤانێتی]]؛ و لە باشوور و باشووری ڕۆژاوا لەگەڵ [[دەریای ڕەش]].

ئەبخازیا لە ڕووی جوگرافییەوە ھەمەجۆرە بە دەشتایییە نزمەکان کە درێژ دەبنەوە تا باکوورە زۆر شاخاوییەکە. زنجیرەچیای قەوقازی مەزن بەدرێژاییی سنووری باکووری ناوچەکە دەڕوات، بە لقەکانییەوە—زنجیرەچیاکانی گاگرا، [[زنجیرەچیای بزیب|بزیب]] و کۆدۆری—کە ناوچەکە بۆ چەندین دۆڵی قووڵ و پڕاو دابەش دەکەن. بەرزترین لووتکەکانی ئەبخازیا لە باکووری ڕۆژھەڵات و ڕۆژھەڵاتدان و چەند دانەیەکیان لە {{convert|4000|m|ft|0}} [[سەرووی ئاستی دەریا]] بەرزترن. دیمەنی ئەبخازیا لە دارستانە کەناراوەکان و کێڵگەکانی میوە مزرەمەنییەکانەوە دەست پێ دەکات تا بەفرە ھەمیشەیییەکان و [[سەھۆڵبەندان|سەھۆڵبەندانەکان]] لە باکووری ناوچەکەدا. ئەگەرچی دۆخی تۆپۆگرافیی ئاڵۆزی ئەبخازیا زۆربەی خاکەکەی لە گەشەپێدانی بەرچاوی مرۆیی پاراستووە، بەڵام زەوییە بەپیتە چێندراوەکانی [[چا]]، [[تووتن]]، [[شەراب]] و [[میوە]] بەرھەم دەھێنن، کە کۆڵەکەیەکی کەرتی کشتوکاڵی ناوخۆیین.

ئەبخازیا بە شێوەیەکی دەوڵەمەند لەلایەن ڕووبارە بچووکەکانەوە کە لە چیاکانی قەوقازەوە سەرچاوە دەگرن ئاودێری دەکرێت. سەرەکیترینیان بریتین لە: [[ڕووباری کۆدۆری|کۆدۆری]]، [[ڕووباری بزیب|بزیب]]، [[ڕووباری غالیدزگا|غالیدزگا]]، و [[ڕووباری گومیستا|گومیستا]]. [[ڕووباری پسۆ]] ناوچەکە لە ڕووسیا جیا دەکاتەوە، و [[ڕووباری ئینگوری|ئینگوری]] وەک سنوورێک لە نێوان ئەبخازیا و خودی گورجستاندا کار دەکات. چەندین دەریاچەی [[دەوروبەری سەھۆڵبەندان]] و [[دەریاچەی کانیی ئاگرپژێن|کانیی ئاگرپژێن]] لە ئەبخازیای شاخاویدا ھەن. [[دەریاچەی ڕیتسا]] گرنگترینیانە.

[[پەڕگە:Ridge view from pitsunda cape.jpg|وێنۆک|چەپ|دیمەنێک لە کەناری [[پیتسوندا]]]]
بەھۆی نزیکیی ئەبخازیا لە [[دەریای ڕەش]] و قەڵغانی چیاکانی قەوقاز، کەشوھەوای ناوچەکە زۆر نەرمە. ناوچە کەناراوەکانی کۆمارەکە کەشوھەوایەکی نیمچە-خولگەیییان ھەیە، کە تێکڕای پلەی گەرمیی ساڵانە لە زۆربەی ناوچەکاندا نزیکەی {{convert|15|°C}}، و تێکڕای پلەی گەرمیی کانوونی دووەم لە سەرووی پلەی بەستنەوە دەمێنێتەوە.&lt;ref name=EB/&gt; [[کەشوھەوا]] لە شوێنە بەرزەکاندا لە شاخاویی دەریایییەوە دەگۆڕێت بۆ سارد و بێ ھاوین. ھەروەھا بەھۆی شوێنەکەی لەسەر لێژایییە بەرەو بایەکانی قەوقاز، ئەبخازیا بڕێکی زۆر لە [[بارین|بارینی]] پێ دەگات، ھەرچەندە شێ لە ناوەوەی وڵاتدا کەم دەبێتەوە. بارینی ساڵانە دەگۆڕێت لە {{cvt|1200|-|1400|mm|in|1}}&lt;ref name=EB/&gt; بەدرێژاییی کەناراوەکان بۆ {{cvt|1700|-|3500|mm|in|1}} لە ناوچە شاخاوییە بەرزەکاندا. چیاکانی ئەبخازیا بڕێکی بەرچاو لە [[بەفر]] وەردەگرن.

قووڵترین [[ئەشکەوت]]ی ناسراوی جیھان، [[ئەشکەوتی ڤێریۆڤکینا]]، لە چیاکانی قەوقازی ڕۆژاوای ئەبخازیادا ھەڵکەوتووە. تازەترین ڕووپێوی (تا ئازاری ٢٠١٨) مەودای ستوونیی ئەم سیستمە ئەشکەوتییەی بە {{convert|2212|m|ft|0}} لە نێوان بەرزترین و نزمترین خاڵە گەڕان بۆ کراوەکانیدا پێوانە کردووە.

ناوچە دەشتایییەکان پێشتر بە پانایییەکانی [[داربەڕوو]]، [[داربووک]]، و [[مەرەزە]] داپۆشرابوون، کە لەو کاتەوە بڕدراونەتەوە.&lt;ref name=EB/&gt;

دوو دەروازەی سەرەکی بۆ ناو ئەبخازیا ھەن. دەروازەی باشوور لە پردی [[ئینگوری]]یە، کە دوورییەکی کەم لە شاری [[زوگدیدی]]یەوە دوورە. دەروازەی باکوور («پسۆ») لە شارۆچکەی [[لێسێلیدزێ (شارۆچکە)|لێسێلیدزێ]]یە. بەھۆی دۆخی مشتومڕی دانپێدانانەوە، زۆرێک لە حکوومەتە بیانییەکان ئامۆژگاریی ھاووڵاتییەکانیان دەکەن کە گەشت بۆ ئەبخازیا نەکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/georgia |سەردێڕ=Travel advice by country: Georgia |ئیش=United Kingdom [[Foreign and Commonwealth Office]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161128185700/https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/georgia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;br /&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://travel.state.gov/content/passports/en/country/georgia.html |سەردێڕ=Passports &amp; International Travel: Country Information: Georgia: Embassy Messages |ئیش=[[U.S. Department of State]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161203082432/https://travel.state.gov/content/passports/en/country/georgia.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;br /&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.safetravel.govt.nz/georgia |سەردێڕ=Official advice for New Zealanders living and travelling overseas: Georgia |ئیش=New Zealand Government via safetravel.govt.nz |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161128195115/https://www.safetravel.govt.nz/georgia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;br /&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://smartraveller.gov.au/Countries/europe/eastern/Pages/georgia.aspx |سەردێڕ=Travel advice: Georgia |ئیش=[[Australian Government]], Department of Foreign Affairs and Trade via smartraveller.gov.au |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161128041054/http://smartraveller.gov.au/Countries/europe/eastern/Pages/georgia.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;br /&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.dfa.ie/travel/travel-advice/a-z-list-of-countries/georgia/ |سەردێڕ=Travel advice: Georgia |ئیش=Irish Government, Department of Foreign Affairs and Trade |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161128041920/https://www.dfa.ie/travel/travel-advice/a-z-list-of-countries/georgia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بەپێی وتەی سەرۆک ڕائول خاجیمبا، بەدرێژاییی ھاوینی ٢٠١٥، ھەزاران گەشتیار سەردانی ئەبخازیایان کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.vz.ru/news/2015/8/27/763607.html|سەردێڕ=Число туристов в Абхазии побило рекорды советских времен |script-title=ru:Число туристов в Абхазии побиلو рекорды советских времен |trans-title=The number of tourists in Abkhazia broke the records of Soviet times |زمان=ru |بڵاوکەرەوە=vz.ru |ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160411060240/http://www.vz.ru/news/2015/8/27/763607.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی نیسانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== تێبینییەکان==
{{تێبینییەکان}}
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{تد|ئەبخازیا|ئەورووپا|گورجستان|ئاسیا|یەکێتیی سۆڤیەت}}</text>
      <sha1>2j1y9h0k46p2cgenah298b4mv4x6lyk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581727</id>
      <parentid>1581640</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T20:03:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1581727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32731" sha1="fs4eeyuttu5l2voxyel358celnlqkh1" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name = کۆماری ئەبخازیا
| native_name            = {{unbulleted list
 | {{native name|ab|Аԥсны Аҳәынҭ|italic=no}}
 | {{resize|90%|{{nobold|{{transliteration|engvar=gb|ab|Aṕsny Aħəynţķarra}}}}}}
 | {{native name|ru|Республика Абхазия|italic=no}}
 | {{resize|90%|{{nobold|{{transliteration|engvar=gb|ru|Respublika Abkhaziya}}}}}}
}}
| common_name            = ئەبخازیا
| status                 = «دی فاکتۆ» [[پێڕستی ئەو وڵاتانەی کە دانپێدانانی سنوورداریان ھەیە|وڵاتێک بە دانپێدانانی سنووردارەوە]]، لە ئاستی نێونەتەوەییدا وەک خاکی [[گورجستان]] ناسراوە
| national_motto         = 
| national_anthem        = {{native phrase|ab|Аиааиرا|italics=off|nolink=on}}&lt;br /&gt;{{transliteration|engvar=gb|ab|[[ئایایرا]]}}&lt;br /&gt;«سەرکەوتن»{{parabr}}{{center|[[پەڕگە:National anthem of Abkhazia – Aiaaira (Аиааиرا) (orchestral vocal version).ogg]]}}
| image_flag             = Flag of Abkhazia.svg
| flag_type              = [[ئاڵای ئەبخازیا|ئاڵا]]
| image_coat             = Coat of arms of Abkhazia.svg
| symbol_type            = [[نیشانی ئەبخازیا|نیشان]]
| image_map              = Abkhaziaorthographicprojection.svg
| map_width              = 250px
| map_caption            = ئەبخازیا (سەوز) لە ناو [[گورجستان]] (خۆڵەمێشیی تۆخ)
| capital                = [[سوخومی]]
| coordinates            = {{Coord|43|0|13|N|41|1|9|E|type:city}}
| largest_city           = پایتەخت
| official_languages     = {{hlist | [[زمانی ئەبخازی|ئەبخازی]]|[[زمانی ڕووسی|ڕووسی]]}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Useful information |ناونیشان=https://mfaapsny.org/en/helpful-information/general_information/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=mfaapsny.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt;
| languages_type         = [[زمانی ئاخێوراو|زمانە ئاخێوراوەکان]]
| languages              = {{hlist | ئەبخازی|ڕووسی|[[زمانی گورجی|گورجی]]|[[زمانی مینگریلی|مینگریلی]]|[[زمانی سڤانی|سڤانی]]|[[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]]}}
| ethnic_groups          = {{unbulletedlist
|٥١.٤٪ [[ئەبخازییەکان]]
|١٧.٩٪ [[گورجییەکان]]
|١٧.٠٪ [[ئەرمەنییەکان]]
|٩.١٪ [[ڕووسەکان]]
|٤.٧٪ ئەوانی تر
}}
| ethnic_groups_ref      = &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2021 — Национальный состав наличного населения |ناونیشان=https://cgsra.org/statistics/185/ |وێبگە=Государственный комитет Республики Абхазия по статистике |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|زمان=ru}}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year     = ٢٠٢١
| demonym                = [[ئەبخازییەکان|{{hlist|style=white-space:nowrap; |ئەبخازی|ئەبخازیایی}}]]
| government_type        = [[کۆماری سەرۆکایەتی|کۆماری سەرۆکایەتیی]] یەکگرتوو
| leader_title1          = [[سەرۆکی ئەبخازیا|سەرۆک]]
| leader_name1           = [[بادرا گونبا]]
| leader_title2          = [[جێگری سەرۆکی ئەبخازیا|جێگری سەرۆک]]
| leader_name2           = [[بێسلان بیگڤاڤا]]
| leader_title3          = [[سەرۆک وەزیرانی ئەبخازیا|سەرۆک وەزیران]]
| leader_name3           = [[ڤلادیمیر دێلبا]]
| legislature            = [[ئەنجومەنی گەلی ئەبخازیا|ئەنجومەنی گەل]]
| sovereignty_type       = 
| established_event1     = [[خۆسەریی ئەبخازیا]]
| established_date1      = ٢٠ی ئازاری ١٩١٩
| established_event2     = [[کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەتی ئەبخازیا]]
| established_date2      = ٣١ی ئازاری ١٩٢١
| established_event3     = [[کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەتی خۆسەری ئەبخازیا]]
| established_date3      = ١٩ی شوباتی ١٩٣١
| established_event4     = ڕاگەیاندنی سەروەریی ئەبخازیا
| established_date4      = ٢٥ی ئابی ١٩٩٠
| established_event5     = ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ئەبخازیا
| established_date5      = ٢٣ی تەممووزی ١٩٩٢
| established_event6     = یاسای سەربەخۆیی دەوڵەت
| established_date6      = ١٢ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٩
| area_km2               = ٨٬٦٦٤٫٥٩&lt;ref name=EB&gt;{{cite encyclopedia |editor-first=Dale H. |editor-last=Hoiberg |encyclopedia=Encyclopedia Britannica |title=Abkhazia |edition=15th |year=2010 |publisher=Encyclopedia Britannica Inc. |volume=I: A-ak Bayes |location=Chicago, IL |isbn=978-1-59339-837-8 |pages=[https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency/page/33 33] |url=https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency/page/33 }}&lt;/ref&gt;
| area_sq_mi             = ٣٬٣٤٤ &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| area_rank              = 
| area_magnitude         = 
| population_census      = ٢٤٠٬٧٠٥
| population_census_year = ٢٠١١
| population_estimate    = ٢٤٤,٠٠٠&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Population in Abkhazia |ناونیشان=https://datareportal.com/reports/digital-2025-abkhazia |بڵاوکەرەوە=DataReportal |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٥}}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = 2025
| population_estimate_rank = ١٨٠ھەم
| population_density_km2 = ٢٨,٢
| population_density_sq_mi = 
| population_density_rank = ١٦٠ھەم
| GDP_nominal            = ٢٧٠ ملیۆن دۆلار&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Moscow Says Abkhazia, S. Ossetia Shall be Less Dependent on Russia |ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشان=https://civil.ge/archives/478378/}}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_rank       = 
| GDP_nominal_year       = ٢٠٢١
| GDP_nominal_per_capita = ١,١٠٠ دۆلار
| GDP_nominal_per_capita_rank = 
| GDP_PPP_year           = 
| GDP_PPP                = 
| GDP_PPP_rank           = 
| GDP_PPP_per_capita     = 
| GDP_PPP_per_capita_rank = 
| Gini_year              = 
| Gini_change            = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini                   = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_ref               = 
| Gini_rank              = 
| HDI_year               = 
| HDI_change             = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI                    = &lt;!--number only--&gt;
| HDI_ref                = 
| HDI_rank               = 
| currency               = {{unbulleted list ||[[ئەپساری ئەبخازی]] &lt;br /&gt;[[ڕووبڵی ڕووسی]]}}
| currency_code          = RUB
| time_zone              = MSK
| utc_offset             = +٣
| time_zone_DST          = 
| utc_offset_DST         = 
| drives_on              = ڕاست
| calling_code           = [[کۆدە تەلەفۆنییەکانی ڕووسیا|+٧]] ٨٤٠{{\}}٩٤٠ (پێشتر، [[کۆدە تەلەفۆنییەکانی ئەبخازیا|+٩٩٥ ٤٤]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Abkhazia remains available by Georgian phone codes |ناونیشان=http://www.today.az/print/news/georgia/58953.html |ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=today.az |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120712005819/http://www.today.az/print/news/georgia/58953.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.wtng.info/wtng-995-ge.html |سەردێڕ=Georgia +995 |ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠١١|ئیش=World Telephone Numbering Guide |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=usurped |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131220025759/http://www.wtng.info/wtng-995-ge.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;
| iso3166code            = 
| today                  = 
}}
'''ئەبخازیا'''،{{efn|{{IPAc-en|audio=Abkhazia pronunciation.mp3|æ|b|ˈ|k|ɑː|z|i|ə}} {{respell|ab|KAH|zee|ə}} یان {{IPAc-en|audio=Abkhazia alternate pronunciation.mp3|æ|b|ˈ|k|eɪ|z|i|ə}} {{respell|ab|KAY|zee|ə}}&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.lexico.com/definition/abkhazia |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200325154956/https://www.lexico.com/definition/abkhazia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Abkhazia {{!}} Meaning of Abkhazia by Lexico |وێبگە=Lexico Dictionaries {{!}} English |زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;}}{{efn|{{bulleted list|{{langx|ab|Аԥсны|Apsny|engvar=gb}}, {{IPA|ab|apʰsˈnɨ|label=IPA}} {{langx|ru|Абха́зия|Abkhaziya|engvar=gb}}, {{IPA|ru|ɐˈpxazʲɪjə|IPA}} {{langx|ka|აფხაზეთი|Apkhazeti|engvar=gb}}, {{IPA|ka|ˈapʰχazetʰi|IPA}} {{langx|xmf|აბჟუა|Abzhua|engvar=gb}}, یان {{lang|xmf|ساაფخازو}} {{transliteration|engvar=gb|xmf|Saapkhazo}} {{langx|hy|Աբխազիա|Abkhazia|engvar=gb}}, {{IPA|hy|ɑpʰχɑˈziɑ|IPA}}
}}}} بە فەرمی '''کۆماری ئەبخازیا'''،{{efn|{{bulleted list|{{langx|ab|Аԥсны Аҳәынҭқاررا|Apsny Ahwyntqarra|engvar=gb}}|{{langx|ru|Республика Абхазия|Respublika Abkhaziya|engvar=gb}}}}}} [[پێڕستی ئەو وڵاتانەی کە دانپێدانانی سنوورداریان ھەیە|وڵاتێکی بەشێک ناسراوە]] لە [[قەوقازی باشوور]]. لەسەر کەناراوەکانی ڕۆژھەڵاتی [[دەریای ڕەش]] ھەڵکەوتووە، لە یەکتربڕینی [[ئەورووپای ڕۆژھەڵات]] و [[ڕۆژاوای ئاسیا]]. ڕووبەرەکەی ٨٦٦٥ کیلۆمەتر دووجایە و دانیشتووانەکەی نزیکەی ٢٤٥٬٠٠٠ کەسە. پایتەخت و گەورەترین شاری [[سوخومی]]یە.

بارودۆخی ڕامیاریی ئەبخازیا بابەتی سەرەکیی [[ململانێی ئەبخازیا]] و [[پەیوەندییەکانی گورجستان–ڕووسیا]]یە. دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٩٢ بە یەکلایەنە سەربەخۆیی خۆی لە گورجستان ڕاگەیاند، ئەبخازیا [[دانپێدانانی نێونەتەوەیی بە ئەبخازیا و ئۆسێتیای باشوور|بە فەرمی وەک دەوڵەتێکی سەربەخۆ دەناسرێت]] تەنھا لەلایەن پێنج وڵاتی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە (دوو دەوڵەتی تر پێشتر دانیان پێدا نابوو بەڵام دواتر دانپێدانانی خۆیان کێشایەوە): [[ڕووسیا]]، [[ڤێنیزوێلا]]، [[نیکاراگوا]]، [[نائووروو|ناورو]]، و [[سووریا]]؛ باقی کۆمەڵگەی نێونەتەوەیی ئەبخازیا وەک بەشێکی «دی یوورێ» لە [[گورجستان]] دەناسن. بەھۆی نەبوونی کۆنترۆڵی کاریگەر بەسەر خاکی ئەبخازیادا، گورجستان [[حکوومەتی کۆماری خۆسەری ئەبخازیا|حکوومەتێکی ئەبخازیا لە تاراوگە]] ڕادەگرێت.

ناوچەکە خۆسەریی ھەبوو وەک [[کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەتی خۆسەری ئەبخازیا]] لە ناو [[کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەتی گورجستان]] لەو کاتەی کە [[ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت|یەکێتیی سۆڤیەت دەستی بە ھەڵوەشاندنەوە کرد]] لە کۆتایییەکانی ھەشتاکاندا. گرژییە ڕەگەزییەکان لە نێوان [[ئەبخازییەکان|ئەبخازەکان]]، نەتەوەی خاوەن ناوی ناوچەکە، و [[گورجییەکان]]، گەورەترین گرووپی ڕەگەزیی تاقانە لەو کاتەدا، گەیشتە لووتکە لە [[شەڕی ئەبخازیا (١٩٩٢–١٩٩٣)]]، کە بووە ھۆی لەدەستدانی کۆنترۆڵی گورجستان بەسەر زۆربەی ئەبخازیادا و دواتر سەربەخۆیی ئەبخازیا «دی فاکتۆ» و [[پاکتاوی ڕەگەزیی گورجییەکان لە ئەبخازیا|پاکتاوی ڕەگەزیی گورجییەکان لە ئەبخازیا]]. سەرەڕای [[ڕێککەوتنی ئاگربەست و جیاکردنەوەی ھێزەکان|ڕێککەوتنی ئاگربەستی ١٩٩٤]] و چەندین ساڵ دانوستان، ناکۆکییەکە بە چارەسەرنەکراوی ماوەتەوە. ئامادەبوونی درێژخایەنی [[نێردەی چاودێریی نەتەوە یەکگرتووەکان لە گورجستان|نێردەی چاودێریی نەتەوە یەکگرتووەکان]] و ھێزێکی ئاشتیپارێزی [[کۆمەڵەی دەوڵەتە سەربەخۆکان]] بە ڕێبەرایەتیی ڕووسیا نەیانتوانی لە چەندین بۆنەدا ڕێگری لە سەرھەڵدانەوەی توندوتیژی بکەن. لە ئابی ٢٠٠٨دا، [[ھێزە چەکدارەکانی ئەبخازیا|ھێزە ئەبخازییەکان]] و [[ھێزە چەکدارەکانی ڕووسیا|ھێزە ڕووسییەکان]] [[شەڕی ڕووسیا و گورجستان|جەنگی ڕووسیا–گورجستانیان]] دژی [[ھێزەکانی بەرگریی گورجستان|ھێزە گورجییەکان]] ئەنجام دا، کە بووە ھۆی دانپێدانانی فەرمیی ئەبخازیا لەلایەن ڕووسیاوە، ھەڵوەشاندنەوەی ڕێککەوتنی ئاگربەستی ١٩٩٤ و کۆتاییھێنان بە نێردەی نەتەوە یەکگرتووەکان. لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨دا، [[پەرلەمانی گورجستان]] ئەبخازیای وەک [[ناوچە داگیرکراوەکانی ڕووسیا لە گورجستان|خاکێکی داگیرکراوی ڕووسیا]] ڕاگەیاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Georgia/Russia, Independent International Fact-Finding Mission on the Conflict in South Ossetia {{!}} How does law protect in war? - Online casebook |ناونیشان=https://casebook.icrc.org/case-study/georgiarussia-independent-international-fact-finding-mission-conflict-south-ossetia |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=casebook.icrc.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231004173607/https://casebook.icrc.org/case-study/georgiarussia-independent-international-fact-finding-mission-conflict-south-ossetia |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== ڕەچەڵەکی ناو ==
ناوی [[ڕووسی]]ی {{lang|ru|Абхазия}} (''ئەبخازیا'') لە زمانی [[زمانی گورجی|گورجیی]] {{lang|ka|აფხაზეთი}} (''ئەپخازێتی'') وەرگیراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Abkhazia _ AcademiaLab |ناونیشان=https://academia-lab.com/encyclopedia/abkhazia/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=academia-lab.com}}&lt;/ref&gt;

ناوی ئەبخازیی {{lang|ab-Latn|Apsny}} ({{langx|ab|Аԥсны}}، {{IPA|ab|apʰsˈnɨ|label=IPA}}) وەک «خاکی ڕۆح» لێک دەدرێتەوە؛&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://poli.vub.ac.be/publi/ContBorders/eng/ch0103.htm |سەردێڕ=Contested Borders in the Caucasus: Chapter I (3/4) |ئیش=vub.ac.be |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121127185336/http://poli.vub.ac.be/publi/ContBorders/eng/ch0103.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; بەڵام واتای فەرھەنگییەکەی «وڵاتی فانییەکان»ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ozgan |یەکەم=Konstantin |بەستەری نووسەر=Konstantin Ozgan |editor=Ole Høiris, Sefa Martin Yürükel |سەردێڕ=Contrasts and Solutions in the Caucasus |chapter-url=http://www.abkhazalliance.com/ozganp.html |ساڵ=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Aarhus University Press |ژپنک=٩٧٨-٨٧-٧٢٨٨-٧٠٨-١|پەڕە=١٨٤|chapter=Abkhazia: Problems and the Paths to their Resolution  |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150227150801/http://www.abkhazalliance.com/ozganp.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; پێدەچێت بۆ یەکەمجار لە سەدەی حەوتەمدا لە دەقێکی ئەرمەنیدا دەرکەوتبێت، کە ڕەنگە ئاماژە بێت بۆ [[ئەپسیلە|ئەپسیلییە]] کۆنەکان.&lt;ref name=&quot;Hewitt2013&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hewitt |یەکەم=George B. |سەردێڕ=Discordant Neighbours: A Reassessment of the Georgian-Abkhazian and Georgian-South Ossetian Conflicts |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=eshhfkTqkXkC&amp;pg=PA9 |ساڵ=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٢٤٨٩٣-٩|پەڕە=٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161117204359/https://books.google.com/books?id=eshhfkTqkXkC&amp;pg=PA9 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە سەرچاوە سەرەتایییە ئیسلامییەکاندا، زاراوەی «ئەبخازیا» بەگشتی بۆ واتای خاکی گورجستان بەکاردەھات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amsi.ge/istoria/div/m.lordkiPaniZe_abkh.html |نووسەر=Prof. Lordkipanidze M. |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210225231434/http://www.amsi.ge/istoria/div/m.lordkiPaniZe_abkh.html |سەردێڕ=The Abkhazians and Abkhazia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;For all practical purposes the term ''Abkhdz'' or ''Afkhdz'', in early Muslim sources covers Georgia and Georgians. [[Vasily Bartold|Barthold, Wasil]] &amp; [[Vladimir Minorsky|Minorsky, Vladimir]], &quot;Abkhaz&quot;, in ''[[The Encyclopaedia of Islam]]'', Vol. 1, 1960.&lt;/ref&gt;

بە ئەگەرێکی زۆرەوە وەک شوێنگرەوەی [[لازیکا|شانشینی «لازیکا»]] ({{lang|ka-Latn|ئیگریسی}} لە سەرچاوە گورجییەکاندا) دادەنرێت، ئەم قەوارە ڕامیارییە نوێیە لە ھەندێک لە ڕووداونامە گورجی و ئەرمەنییەکانی سەردەمی بیزەنتیندا بەردەوام بە [[کۆڵخیس|ئیگریسی]] ناودەبرا (بۆ نموونە «ژیانی پاشا گورجییەکان» لەلایەن [[لیۆنتی مرۆڤێلی]] و [[مێژووی ئەرمەنستان (پەرتووک)|''مێژووی ئەرمەنستان'']] لەلایەن [[ھۆڤانیس دراسخاناکێرتتسی]]).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Lortkipanidze |یەکەم١=Mariam |دوایین٢=Otkhmezuri |یەکەم٢=Giorgi |سەردێڕ=Abkhazia's status as part of Georgia: historical perspective |journal=Central Asia and the Caucasus |ناونیشان=https://cyberleninka.ru/article/n/abkhazia-s-status-as-part-of-georgia-historical-perspective |ساڵ=٢٠١٠|بەرگ=٤|issue=1–2 |پەڕە=١٧٥}}&lt;/ref&gt;

دەستووری ئەبخازیا دەڵێت ناوەکانی «کۆماری ئەبخازیا» و «ئەپسنی» ھاوتان و دەکرێت لەبری یەکتر بەکاربھێنرێن.&lt;ref name=&quot;Constitution&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://abkhazworld.com/aw/reports-and-key-texts/607-constitution-of-the-republic-of-abkhazia-apsny |سەردێڕ=Constitution of the Republic of Abkhazia (Apsny) |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Abkhazworld.com |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160624045315/http://abkhazworld.com/aw/reports-and-key-texts/607-constitution-of-the-republic-of-abkhazia-apsny |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Constitution of Abkhazia - Wikisource, the free online library |ناونیشان=https://en.m.wikisource.org/wiki/Constitution_of_Abkhazia |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=en.wikisource.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

پێش سەدەی ٢٠ەم، ناوچەکە ھەندێک جار لە سەرچاوەکانی زمانی [[ئینگلیزی]]دا بە «ئەباسییا» ناودەبرا.&lt;ref&gt;''The British and Foreign Review: Or, European Quarterly''. 1838, p. 422.;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Edmund Ollier. ''Cassell's illustrated history of the Russo-Turkish''. 1885&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
{{سەرەکی|جوگرافیای ئەبخازیا}}

[[پەڕگە:Agepsta.jpg|وێنۆک|[[چیای ئەگێپستا]] وەک لە [[زنجیرەچیای ئایبگا]]وە دەبینرێت]]
[[File:რიწის ტბა.jpg|وێنۆک|[[دەریاچەی ڕیتسا]]]]
ئەبخازیا ڕووبەرێکی نزیکەی ٨٦٦٥ کم٢یە لە کۆتاییی ڕۆژاوای [[گورجستان]].&lt;ref name=EB/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=David |دوایین=Cutler |ناونیشان=http://reliefweb.int/report/georgia/factbox-key-facts-georgias-breakaway-abkhazia |سەردێڕ=Factbox – Key facts on Georgia's breakaway Abkhazia |agency=Reuters |بڵاوکەرەوە=reliefweb.int |ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161129233638/http://reliefweb.int/report/georgia/factbox-key-facts-georgias-breakaway-abkhazia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/1358/Abkhazia |title=Abkhazia |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |access-date=7 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100602193245/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/1358/Abkhazia |archive-date=2 June 2010 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; چیاکانی [[قەوقاز]] لە باکوور و باکووری ڕۆژھەڵات ئەبخازیا و [[ڕووسیا]] لە یەکتر جیا دەکەنەوە. لە ڕۆژھەڵات و باشووری ڕۆژھەڵاتەوە، ئەبخازیا ھاوسنوورە لەگەڵ ناوچەی گورجیی [[سامێگرێلۆ-زێمۆ سڤانێتی|سامێگرێلۆ-زێمۆ سڤانێتی]]؛ و لە باشوور و باشووری ڕۆژاوا لەگەڵ [[دەریای ڕەش]].

ئەبخازیا لە ڕووی جوگرافییەوە ھەمەجۆرە بە دەشتایییە نزمەکان کە درێژ دەبنەوە تا باکوورە زۆر شاخاوییەکە. زنجیرەچیای قەوقازی مەزن بەدرێژاییی سنووری باکووری ناوچەکە دەڕوات، بە لقەکانییەوە—زنجیرەچیاکانی گاگرا، [[زنجیرەچیای بزیب|بزیب]] و کۆدۆری—کە ناوچەکە بۆ چەندین دۆڵی قووڵ و پڕاو دابەش دەکەن. بەرزترین لووتکەکانی ئەبخازیا لە باکووری ڕۆژھەڵات و ڕۆژھەڵاتدان و چەند دانەیەکیان لە {{convert|4000|m|ft|0}} [[سەرووی ئاستی دەریا]] بەرزترن. دیمەنی ئەبخازیا لە دارستانە کەناراوەکان و کێڵگەکانی میوە مزرەمەنییەکانەوە دەست پێ دەکات تا بەفرە ھەمیشەیییەکان و [[سەھۆڵبەندان|سەھۆڵبەندانەکان]] لە باکووری ناوچەکەدا. ئەگەرچی دۆخی تۆپۆگرافیی ئاڵۆزی ئەبخازیا زۆربەی خاکەکەی لە گەشەپێدانی بەرچاوی مرۆیی پاراستووە، بەڵام زەوییە بەپیتە چێندراوەکانی [[چا]]، [[تووتن]]، [[شەراب]] و [[میوە]] بەرھەم دەھێنن، کە کۆڵەکەیەکی کەرتی کشتوکاڵی ناوخۆیین.

ئەبخازیا بە شێوەیەکی دەوڵەمەند لەلایەن ڕووبارە بچووکەکانەوە کە لە چیاکانی قەوقازەوە سەرچاوە دەگرن ئاودێری دەکرێت. سەرەکیترینیان بریتین لە: [[ڕووباری کۆدۆری|کۆدۆری]]، [[ڕووباری بزیب|بزیب]]، [[ڕووباری غالیدزگا|غالیدزگا]]، و [[ڕووباری گومیستا|گومیستا]]. [[ڕووباری پسۆ]] ناوچەکە لە ڕووسیا جیا دەکاتەوە، و [[ڕووباری ئینگوری|ئینگوری]] وەک سنوورێک لە نێوان ئەبخازیا و خودی گورجستاندا کار دەکات. چەندین دەریاچەی [[دەوروبەری سەھۆڵبەندان]] و [[دەریاچەی کانیی ئاگرپژێن|کانیی ئاگرپژێن]] لە ئەبخازیای شاخاویدا ھەن. [[دەریاچەی ڕیتسا]] گرنگترینیانە.

[[پەڕگە:Ridge view from pitsunda cape.jpg|وێنۆک|چەپ|دیمەنێک لە کەناری [[پیتسوندا]]]]
بەھۆی نزیکیی ئەبخازیا لە [[دەریای ڕەش]] و قەڵغانی چیاکانی قەوقاز، کەشوھەوای ناوچەکە زۆر نەرمە. ناوچە کەناراوەکانی کۆمارەکە کەشوھەوایەکی نیمچە-خولگەیییان ھەیە، کە تێکڕای پلەی گەرمیی ساڵانە لە زۆربەی ناوچەکاندا نزیکەی {{convert|15|°C}}، و تێکڕای پلەی گەرمیی کانوونی دووەم لە سەرووی پلەی بەستنەوە دەمێنێتەوە.&lt;ref name=EB/&gt; [[کەشوھەوا]] لە شوێنە بەرزەکاندا لە شاخاویی دەریایییەوە دەگۆڕێت بۆ سارد و بێ ھاوین. ھەروەھا بەھۆی شوێنەکەی لەسەر لێژایییە بەرەو بایەکانی قەوقاز، ئەبخازیا بڕێکی زۆر لە [[بارین|بارینی]] پێ دەگات، ھەرچەندە شێ لە ناوەوەی وڵاتدا کەم دەبێتەوە. بارینی ساڵانە دەگۆڕێت لە {{cvt|1200|-|1400|mm|in|1}}&lt;ref name=EB/&gt; بەدرێژاییی کەناراوەکان بۆ {{cvt|1700|-|3500|mm|in|1}} لە ناوچە شاخاوییە بەرزەکاندا. چیاکانی ئەبخازیا بڕێکی بەرچاو لە [[بەفر]] وەردەگرن.

قووڵترین [[ئەشکەوت]]ی ناسراوی جیھان، [[ئەشکەوتی ڤێریۆڤکینا]]، لە چیاکانی قەوقازی ڕۆژاوای ئەبخازیادا ھەڵکەوتووە. تازەترین ڕووپێوی (تا ئازاری ٢٠١٨) مەودای ستوونیی ئەم سیستمە ئەشکەوتییەی بە {{convert|2212|m|ft|0}} لە نێوان بەرزترین و نزمترین خاڵە گەڕان بۆ کراوەکانیدا پێوانە کردووە.

ناوچە دەشتایییەکان پێشتر بە پانایییەکانی [[داربەڕوو]]، [[داربووک]]، و [[مەرەزە]] داپۆشرابوون، کە لەو کاتەوە بڕدراونەتەوە.&lt;ref name=EB/&gt;

دوو دەروازەی سەرەکی بۆ ناو ئەبخازیا ھەن. دەروازەی باشوور لە پردی [[ئینگوری]]یە، کە دوورییەکی کەم لە شاری [[زوگدیدی]]یەوە دوورە. دەروازەی باکوور («پسۆ») لە شارۆچکەی [[لێسێلیدزێ (شارۆچکە)|لێسێلیدزێ]]یە. بەھۆی دۆخی مشتومڕی دانپێدانانەوە، زۆرێک لە حکوومەتە بیانییەکان ئامۆژگاریی ھاووڵاتییەکانیان دەکەن کە گەشت بۆ ئەبخازیا نەکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/georgia |سەردێڕ=Travel advice by country: Georgia |ئیش=United Kingdom [[Foreign and Commonwealth Office]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161128185700/https://www.gov.uk/foreign-travel-advice/georgia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;br /&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://travel.state.gov/content/passports/en/country/georgia.html |سەردێڕ=Passports &amp; International Travel: Country Information: Georgia: Embassy Messages |ئیش=[[U.S. Department of State]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161203082432/https://travel.state.gov/content/passports/en/country/georgia.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;br /&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.safetravel.govt.nz/georgia |سەردێڕ=Official advice for New Zealanders living and travelling overseas: Georgia |ئیش=New Zealand Government via safetravel.govt.nz |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161128195115/https://www.safetravel.govt.nz/georgia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;br /&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://smartraveller.gov.au/Countries/europe/eastern/Pages/georgia.aspx |سەردێڕ=Travel advice: Georgia |ئیش=[[Australian Government]], Department of Foreign Affairs and Trade via smartraveller.gov.au |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161128041054/http://smartraveller.gov.au/Countries/europe/eastern/Pages/georgia.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;br /&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.dfa.ie/travel/travel-advice/a-z-list-of-countries/georgia/ |سەردێڕ=Travel advice: Georgia |ئیش=Irish Government, Department of Foreign Affairs and Trade |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161128041920/https://www.dfa.ie/travel/travel-advice/a-z-list-of-countries/georgia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بەپێی وتەی سەرۆک ڕائول خاجیمبا، بەدرێژاییی ھاوینی ٢٠١٥، ھەزاران گەشتیار سەردانی ئەبخازیایان کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.vz.ru/news/2015/8/27/763607.html|سەردێڕ=Число туристов в Абхазии побило рекорды советских времен |script-title=ru:Число туристов в Абхазии побиلو рекорды советских времен |trans-title=The number of tourists in Abkhazia broke the records of Soviet times |زمان=ru |بڵاوکەرەوە=vz.ru |ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160411060240/http://www.vz.ru/news/2015/8/27/763607.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی نیسانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== تێبینییەکان==
{{تێبینییەکان}}
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{تد|ئەبخازیا|ئەورووپا|گورجستان|ئاسیا|یەکێتیی سۆڤیەت}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>fs4eeyuttu5l2voxyel358celnlqkh1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11786</id>
    <revision>
      <id>1581639</id>
      <parentid>1581516</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:06:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78697" sha1="gqzcz4yo3m5a6i0ny0yk97fuaj0r61v" xml:space="preserve">{{ئز}}
{{Infobox football biography
| name           =کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ
| وێنە         = Cristiano Ronaldo 2018.jpg
| image_size     = 250px
| caption        = ڕۆناڵدۆ لەگەڵ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پورتوگال|پورتوگال ]] لە [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨]]
| fullname       = کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ دۆس سانتۆس ئاڤیرۆ&lt;ref name=FIFA&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.fifadata.com/documents/fcwc/2017/pdf/fcwc_2017_squadlists.pdf|سەردێڕ=FIFA Club World Cup UAE 2017: List of players: Real Madrid CF|بڵاوکەرەوە=FIFA|پەڕە=٥|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171223004345/http://www.fifadata.com/documents/FCWC/2017/pdf/FCWC_2017_Squadlists.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
| birth_date     = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٨٥|٢|٥}}
| birth_place    = [[فونچال]]، [[مادێرا]]، [[پورتوگال]]
| height         =١٨٧ سانتیمەتر
| position       =ھێڕشبەر
| currentclub    = [[یانەی تۆپی پێی ئەڵنەسڕ]]
| clubnumber     = ٧
| youthyears1    = ١٩٩٣–١٩٩٥
| youthclubs1    = [[یانە ئاندۆرینھا]]
| youthyears2    = ١٩٩٥–١٩٩٧
| youthclubs2    = [[دێپۆرتیڤۆ ناسیۆنال]]
| youthyears3    = ١٩٩٧–٢٠٠٢
| youthclubs3    = [[یانەی تۆپی پێی سپۆرتینگ|سپۆرتینگ]]
| years1         = ٢٠٠٢–٢٠٠٣
| clubs1         = [[سپۆرتینگ لیشبۆنە]]
| caps1          = ٢
| goals1         = ٠
| years2         = ٢٠٠٢–٢٠٠٣
| clubs2         = [[یانەی تۆپی پێی سپۆرتینگ|سپۆرتینگ]]
| caps2          = ٢٥
| goals2         = ٣
| years3         = ٢٠٠٣–٢٠٠٩
| clubs3         = [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد|مانچستەر یونایتد]]
| caps3          = ١٩٦
| goals3         = ٨٤
| years4         = ٢٠٠٩–٢٠١٨
| clubs4         = [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیال مەدرید]]
| caps4          = ٢٩٢
| goals4         = ٣١١
| years5         = ٢٠١٨–٢٠٢١
| clubs5         = [[یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس|یوڤێنتوس]]
| caps5          = ٩٨
| goals5         = ٨١
| years6       = ٢٠٢١-٢٠٢٢
| clubs6         = [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد|مانچستەر یونایتد]] 
| caps6          =٤٠
| goals6         =١٩
| years7       = ٢٠٢٣-
| clubs7         = [[یانەی تۆپی پێی نەسر|نەسر]] 
| caps7          =٩٥
| goals7         =٩١
| nationalyears1 = ٢٠٠١
| nationalteam1  = خوار ١٥ ساڵ پورتوگال
| nationalcaps1  = ٩
| nationalgoals1 = ٧
| nationalyears2 = ٢٠٠١–٢٠٠٢
| nationalteam2  = [[خوار ١٧ ساڵ پورتوگال]]
| nationalcaps2  = ٧
| nationalgoals2 = ٥
| nationalyears3 = ٢٠٠٣
| nationalteam3  = [[خوار ٢٠ ساڵ پورتوگال]]
| nationalcaps3  = ٥
| nationalgoals3 = ١
| nationalyears4 = ٢٠٠٢–٢٠٠٣
| nationalteam4  = [[خوار ٢١ ساڵ پورتوگال]]
| nationalcaps4  = ١٠
| nationalgoals4 = ٣
| nationalyears5 = ٢٠٠٤
| nationalteam5  = [[خوار ٢٣ ساڵ پورتوگال]]
| nationalcaps5  = ٣
| nationalgoals5 = ٢
| nationalyears6 = ٢٠٠٣–
| nationalteam6  = [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پورتوگال|پورتوگال]]
|nationalcaps6  = ٢٢٦
|nationalgoals6 = ١٤٣
}}

'''کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ دۆس سانتۆس ئاڤێرۆ'''(لەدایکبووی ٥ی شوباتی ١٩٨٥) یاریزانێکی پیشەگەری [[تۆپی پێ|تۆپی پێی]] [[پورتوگال|پورتوگالییە]] و وەک [[ھێرشبەر (تۆپی پێ)|ھێرشبەرێک]] بۆ یانەی نەسر لە [[خولی پیشەگەری سعودی|خولی پیشەگەری سعودیە]] یاری دەکات و [[کاپتن (تۆپی پێی کۆمەڵە)|کاپتنی]] [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پورتوگال|ھەڵبژاردەی نیشتمانی پورتوگالە]] . وەک یەکێک لە گەورەترین یاریزانەکانی ھەموو سەردەمێک دادەنرێت، ڕۆناڵدۆ پێنج [[باڵۆن دۆر|خەڵاتی باڵۆن دۆر]] {{Refn|The terminology for the award has varied. Ronaldo received three Ballons d'Or as awarded by ''[[France Football]]'' magazine ([[2008 Ballon d'Or|2008]], [[2016 Ballon d'Or|2016]], [[2017 Ballon d'Or|2017]]) and two [[FIFA Ballon d'Or|FIFA Ballons d'Or]] ([[2013 FIFA Ballon d'Or|2013]], [[2014 FIFA Ballon d'Or|2014]]) as well as the [[2008 FIFA World Player of the Year]] and [[The Best FIFA Football Awards 2016|2016]] and [[The Best FIFA Football Awards 2017|2017]] [[The Best FIFA Men's Player|Best FIFA Men's Player]] awards.}} و چوار [[پێڵاوی زێڕینی ئەوروپی]] بەدەستھێناوە،کە زۆرترین خەڵاتی یاریزانێکی ئەوروپییە. لە ژیانی وەرزشیدا ٣٤ نازناوی بەدەستھێناوە ، لەوانە حەوت نازناوی و پێنج نازناوی [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوروپا]] ،[[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا]] و [[خولی نەتەوەکانی ئەورووپا|خولی نەتەوەکانی ئەوروپا]] . ڕۆناڵدۆ خاوەنی ژمارەی پێوانەیی زۆرترین یاری (١٨٣)، گۆڵ (١٤٠)، و (٤٢) ئەسیست لە چامپیۆنزلیگ. ئەو یەکێکە لەو یاریزانە کەمانەی کە زیاتر لە ١١٠٠ یاری پیشەگەرانەی ئەنجامداوە ، و زیاتر لە ٩٢٠ گۆڵی فەرمی لە ژیانی وەرزشیدا بۆ یانەکان و وڵات تۆمارکردووە. تاکە یاریزانە لە پێنج پاڵەوانێتی مۆندیالی فیفا گۆڵی تۆمارکردووە &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Ronaldo, Messi, Pele: The GOAT debate is unending, and shouldn't matter|دوایین=Heta|یەکەم=Marco|ئیش=[[Football Paradise]]|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.footballparadise.com/greatest-debate-silly-ronaldo-messi-pele/|وتەگێڕانەوە=The quartet, Pelé, Diego Maradona, [Lionel] Messi and [Cristiano] Ronaldo, have now formed the armature for the debate.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180902185408/https://www.footballparadise.com/greatest-debate-silly-ronaldo-messi-pele/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Rob|دوایین=Knight|سەردێڕ=Pelé has been voted the greatest footballer of all time|newspaper=The Independent|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/sport/football/pele-greatest-footballer-brazil-messi-ronaldo-maradona-voted-a8371576.html|وتەگێڕانەوە=Just a handful of votes separated Lionel Messi and Cristiano Ronaldo who finished second and third respectively [...] in the poll commissioned by the History television channel to mark its History of Football season|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180716235713/https://www.independent.co.uk/sport/football/pele-greatest-footballer-brazil-messi-ronaldo-maradona-voted-a8371576.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theglobeandmail.com/sports/soccer/ubcs-star-studded-stereotype-study-the-sociology-of-cristiano-ronaldo/article23786125/|سەردێڕ=UBC's star-studded stereotype study: the sociology of Cristiano Ronaldo|ئیش=The Globe and Mail|دوایین=Ebner|یەکەم=David|وتەگێڕانەوە=[Ronaldo] is, some have argued of late, the best to have ever played the game.|شوێن=Kelowna, British Columbia, Canada|ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180518063846/https://www.theglobeandmail.com/sports/soccer/ubcs-star-studded-stereotype-study-the-sociology-of-cristiano-ronaldo/article23786125/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ڕۆناڵدۆ لە [[یانەی تۆپی پێی سپۆرتینگ|سپۆرتینگ لیشبۆنە]]&lt;nowiki/&gt;ی پوڕتوگاڵی دەستی کرد بەیاریکردن ، پێش ئەوەی لە ساڵی ٢٠٠٣ گرێبەست لەگەڵ [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد|یانەی مانچستەر یونایتد]]&lt;nowiki/&gt;ی [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] بکات، لە یەکەم وەرزیدا نازناوی جامی یەکێتی ئینگلتەرای بەدەستھێنا. ھەروەھا سێ نازناوی لەسەریەکی [[پرێمیەرلیگ|پرێمیەرلیگی]] بەدەستھێنا، لە تەمەنی ٢٣ ساڵیدا یەکەم تۆپی ئاڵتونی بەدەستھێنا.ڕۆناڵدۆ بووە باسی گرانترین گواستنەوەی تۆپی پێی لە جیھاندا کاتێک لە ساڵی ٢٠٠٩ گرێبەستی لەگەڵ [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|یانەی ڕیاڵ مەدرید]] کرد بە بەھای ٩٤ ملیۆن یۆرۆ (٨٠ ملیۆن پاوەند). بووە یاریزانی ھێڵی ھێرشبەری یانەکە لەگەڵ [[کەریم بێنزیما|کەریم بنزیما]] و [[گارێس بەیل|گاریس بەیڵ]] . وە بووە بەشێکی دانەبڕاو لە پێکھاتەی یانەکە بۆ بردنەوەی چوارنازناوی چامپیۆنزلیگ لە ساڵی ٢٠١٤ تا ٢٠١٨ . لە ساڵانی [[٢٠١٣ تۆپی ئاڵتونی فیفا|٢٠١٣]] و [[٢٠١٤ تۆپی ئاڵتونی فیفا|٢٠١٤]] دا یەک لە دوای یەک خەڵاتی باڵۆن دۆری بەدەستھێنا، و دووبارە لە ساڵانی [[تۆپی ئاڵتونی ٢٠١٦|٢٠١٦]] و [[تۆپی ئاڵتونی ٢٠١٧|٢٠١٧]] ، و سێ جار لە دوای [[لیۆنێل مێسی]] پلەی دووەمی بەدەستھێنا،کە بە ڕکابەری وەرزشی دادەنرێن .ھەروەھا بووە گۆڵکاری مێژوویی یانەی ڕیال مەدرید و گۆڵکاری چامپیۆنزلیگ. ڕۆناڵدۆ لەگەڵ ڕیاڵ دوو نازناوی [[لا لیگا|لالیگا]] و دوو نازناوی [[جامی شای ئیسپانیا|جامی شا]] و چوار نازناوی چامپیۆنزلیگ و سێ [[جامی سووپەری ئەورووپا|جامی سوپەری ئەوروپا]] و سێ [[جامی جیھانیی یانەکانی فیفا|جامی جیھانی یانەکانی]] بەدەستھێنا.لە ساڵی ٢٠١٨ گرێبەستی لەگەڵ [[یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس|یوڤێنتوس]] واژۆکرد بە بەھای ١٠٠ ملیۆن یۆڕۆ (٨٨ ملیۆن پاوەند)، ئەمەش گرانترین گواستنەوەیە بۆ یانەیەکی ئیتاڵی و ھەروەھا بۆ یاریزانێکی سەروو ٣٠ ساڵ. دوو نازناوی [[خولی تۆپی پێی ئیتالیا|خولی ئیتاڵیا]] و دوو نازناوی [[سوپەرکۆپا ئیتاڵیا|سوپەرکۆپا]](جامی) ئیتاڵیا و [[جامی ئیتاڵیا|جامی ئیتاڵیایەکی]] بەدەستھێنا، بووە یەکەم یاریزانی تۆپی پێ کە وەک گۆڵکاری خولەکانی ئینگلیزی و ئیسپانیا و ئیتاڵیا دیاریبکرێت، پێش ئەوەی لە ساڵی ٢٠٢١ یونایتد. لە ساڵی ٢٠٢٣ گرێبەستەکەی ھەڵوەشایەوە لە [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد|مانچستەر یونایتد]] بەھۆی ململانێی نێوان خۆی و ڕاھێنەڕی بەڕەگەز ھۆڵەندی ئێرێک تێن ھاخ یانەکەی جێھێشت و دواتر ڕووی کردە یانەی نەسڕی سعوودی.

ڕۆناڵدۆ لە ساڵی ٢٠٠٣ لە تەمەنی ١٨ ساڵیدا یەکەم یاری نێودەوڵەتی خۆی لەگەڵ پورتوگال ئەنجامدا و لەو کاتەوە زیاتر لە ١٩٠ یاری ئەنجامداوە. بە تۆمارکردنی زیاتر لە ١٠٠ گۆڵ لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی،گۆڵکاری ھەڵبژاردەکە و ھەڵبژاردەکانی جیھانە. ڕۆناڵدۆ لە ١١ پاڵەوانێتی گەورەدا یاری کردووە و گۆڵی تۆمارکردووە؛ یەکەم گۆڵی نێودەوڵەتی لە [[یۆرۆی ٢٠٠٤ی ئەوروپا|یۆرۆی ٢٠٠٤]] تۆمارکرد و لەوێ یارمەتی پورتوگالی دا بۆ گەیشتن بە [[یاریی کۆتاییی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٠٤|یاری کۆتایی]]. لە مانگی تەمموزی ٢٠٠٨ بووە کاپتنی ھەڵبژاردەی پورتوگال. لە ساڵی ٢٠١٥ ڕۆناڵدۆ لەلایەن [[فیدراسیۆنی تۆپی پێی پورتوگال|یەکێتی تۆپی پێی پورتوگالەوە]] وەک باشترین یاریزانی پورتوگالی ھەموو سەردەمێک دەستنیشانکرا. ساڵی ٢٠١٦ سەرکردایەتی پورتوگالی کرد بۆ بردنەوەی یەکەم نازناوی خۆی لەگەڵ ھەڵبژاردەکەی کە نازناوەی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦|یۆرۆی ٢٠١٦]], و [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦|پێڵاوی زیوینی]] وەرگرت وەک دووەم گۆڵکاری پاڵەوانێتییەکە. ئەم دەستکەوتە دەبێتە ھۆی ئەوەی [[تۆپی ئاڵتونی ٢٠١٦|چوارەمین تۆپی ئاڵتونی]] وەربگرێت. ھەروەھا سەرکردایەتیان کرد بۆ بەدەستھێنانی پلەی سێیەم لە [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٧|جامی کیشوەرەکانی ٢٠١٧]], بۆ سەرکەوتن لە یەکەم [[خولی نەتەوەکانی ئەوروپا ٢٠١٨-١٩|خولی نەتەوەکانی ئەوروپا]] لە ٢٠١٩، دواتر [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠|پێڵاوی زێڕینی]] وەرگرت وەک گۆڵکاری پاڵەوانیەتی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠|یۆرۆی ٢٠٢٠]] .

== ژیانی تاکەکەسی ==
ڕۆناڵدۆ لە گەرەکی سان ئەنتۆنیۆ لە شاری فونچال سەر بە پارێزگای مادەیرا لە دایک بووە. ھەروەھا دوو خوشکیشی ھەیە بە ناوەکانی (ڕۆیاڕ و لییانا) ئەو بچووکتری مندال بووە لە ناو خێزانەکەیدا. ڕۆناڵدۆ لەسەر ناوی سەرۆکی پێشووی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] ڕۆنالد ڕیگان کە باوکی ڕۆناڵدۆ زۆر پێی سەرسام بوو ناو نراوە.&lt;ref&gt;http://www.biography.com/people/cristiano-ronaldo-555730&lt;/ref&gt; لە تەمەنی منداڵیدا، جارێکیان سەری مامۆستاکەی بە کورسی شکاند&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kidzworld.com/article/5235-cristiano-ronaldo-biography |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170621154720/http://www.kidzworld.com/article/5235-cristiano-ronaldo-biography |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; چونکە مامۆستاکە گاڵتەی بە ڕەگەزی ڕۆناڵدۆ کردبوو کە خەڵکی شاری مادێریانە و ناوچەیەکی ھەژارنشینە.باوکی ڕۆناڵدۆ خۆزێ دینیس بەھۆی ئالوودەبوون بە [[زۆر خواردنەوە]]ی مەی تووشی نەخۆشی جگەر ھات و کۆچی دوایی کرد&lt;ref&gt;http://bleacherreport.com/articles/1321563-cristiano-ronaldo-superstar-is-sad-at-fathers-death&lt;/ref&gt; کاتێک ڕۆناڵدۆ تەمەنی ٢٠ ساڵ بوو. لە ساڵی ٢٠٠٧ ڕۆناڵدۆ پەڕتوکی ژیاننامەی خۆی بڵاوکردەوە بە ناوی ''ساتەکان''.&lt;ref&gt;http://books.google.iq/books/about/Moments.html?id=s85rYuI4MFMC&amp;redir_esc=y&lt;/ref&gt; لەگەڵ یەکێک لە خوشکەکانی دوکانێکی بۆتیکیان کردەوە (پۆشاک) بە ناوی ” CR7 ”&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://wagsandgossip.com/2012/07/19/cristiano-ronaldo-sisters-to-open-a-new-cr7-store-in-luxembourg/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131210111944/http://wagsandgossip.com/2012/07/19/cristiano-ronaldo-sisters-to-open-a-new-cr7-store-in-luxembourg/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131210111944/http://wagsandgossip.com/2012/07/19/cristiano-ronaldo-sisters-to-open-a-new-cr7-store-in-luxembourg/ |date=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt; کە ئێستا ئەو دوکانە دوو لقی ھەیە و ھەردووکیان لە پرتوگالە لە شارەکانی لیشبۆنە و مێدیرا، جوانترین خانمەکتەر لای ڕۆناڵدۆ [[ئەنجلینا جۆولی]]ە ھەمیشە ئارەزووی لەکارەکانی ئەو ھونەرمەندەیە و ڕۆناڵدۆ زۆر ئارەزوو لەکڕینی ئۆتۆمبێڵ دەکات تا ئێستا چەندەھا ئووتمبێلی تایبەت و گرانبەھای کڕیوە لەوانە فیڕاڕی و ئۆدی و ھیتر،&lt;ref&gt;http://www.ronaldo7.net/extra/cars/cristiano-ronaldo-cars.html&lt;/ref&gt; جگە لە پۆرتوگالی زمانەکانی ئیسپانی و ئینگلیزی بە باشی دەزانێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.chacha.com/question/how-many-languages-does-christiano-ronaldo-speak |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131001075747/http://www.chacha.com/question/how-many-languages-does-christiano-ronaldo-speak |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001075747/http://www.chacha.com/question/how-many-languages-does-christiano-ronaldo-speak |date= ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt;

== پەیوەندی خۆشەویستی ==
ڕۆناڵدۆ پێشتر پەیوەندی سۆزدار لەگەڵ ھەریەکە لە لوانا بیلێتی،&lt;ref&gt;http://www.totalprosports.com/2009/06/03/cristiano-ronaldos-new-wag-is-chelsea-players-sister/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305011124/http://www.totalprosports.com/2009/06/03/cristiano-ronaldos-new-wag-is-chelsea-players-sister/ |date= ٥ی ئازاری ٢٠١٦ }}&lt;/ref&gt; ئیمۆجین تۆماس،&lt;ref&gt;http://www.digitalspy.co.uk/showbiz/news/a316189/imogen-thomas-in-love-with-cristiano-ronaldo.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140428120203/http://www.digitalspy.co.uk/showbiz/news/a316189/imogen-thomas-in-love-with-cristiano-ronaldo.html |date=٢٨ی نیسانی ٢٠١٤ }}&lt;/ref&gt; نێریدا گالاردۆ،&lt;ref&gt;http://cristianoronaldofan.net/nereida-gallardo-claims-she-know-cristiano-ronaldo-jr-biological-mother/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161101163744/http://www.cristianoronaldofan.net/nereida-gallardo-claims-she-know-cristiano-ronaldo-jr-biological-mother/ |date= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ }}&lt;/ref&gt; نیکی گازیان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://thedirty.com/2008/07/exclusive_interview_with_niki_ghazian_on_cristiano_ronaldo/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140906050735/http://thedirty.com/2008/07/exclusive_interview_with_niki_ghazian_on_cristiano_ronaldo/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٤}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140906050735/http://thedirty.com/2008/07/exclusive_interview_with_niki_ghazian_on_cristiano_ronaldo/ |date= ٦ی ئەیلوولی ٢٠١٤ }}&lt;/ref&gt; کارینا باچی،&lt;ref&gt;http://www.complex.com/sports/2013/02/catchin-bodies-a-history-of-cristiano-ronaldos-alleged-female-conquests/karina-bacchi {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160830080904/http://www.complex.com/sports/2013/02/catchin-bodies-a-history-of-cristiano-ronaldos-alleged-female-conquests/karina-bacchi |date=٣٠ی ئابی ٢٠١٦ }}&lt;/ref&gt; مێرکۆ ڕۆمێرۆ، میرێلا گریسلاس،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.machacas.org/todas-las-fotos-de-mirella-grisales-la-amante-de-cristiano-ronaldo |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140428122937/http://www.machacas.org/todas-las-fotos-de-mirella-grisales-la-amante-de-cristiano-ronaldo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.interviu.es/galerias/galerias-chicas-de-portada/mirella-grisales-la-amante-de-cristiano-ronaldo |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170306130634/http://www.interviu.es/galerias/galerias-chicas-de-portada/mirella-grisales-la-amante-de-cristiano-ronaldo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئازاری ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; پاریس ھیڵتۆن،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/showbiz/bizarre/2476901/Ronaldo-scores-with-Paris-Hilton-in-LA-night-club.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130415235902/http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/showbiz/bizarre/2476901/Ronaldo-scores-with-Paris-Hilton-in-LA-night-club.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی نیسانی ٢٠١٣}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130415235902/http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/showbiz/bizarre/2476901/Ronaldo-scores-with-Paris-Hilton-in-LA-night-club.html |date=١٥ی نیسانی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt; کیم کارداشیان ڕافایلۆ فیکۆ و ئەلایس گۆدوین و جیما ئەتکینسن و ماریا شەراپۆڤا ھەبووە، و لە سەرەتاکانی ساڵی ٢٠١٠ پەیوەندی لەگەڵ ئایرینا شایکی کچە نمایشکاری ڕووسی ھەبوو، دواتر لە ٢٠١٥ لێک جیابوونەوە. لە ئێستادا لەگەڵ جۆرجینا ڕۆدریگز ھاوسەرگیریان کردووە و خاوەن دوو منداڵن.

لە ٣ی تەممووزی ٢٠١٠ ڕۆناڵدۆ لەسەر تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانی فەیسبووک و تویتەر ئاشکرایکرد کە بووەتە باوک&lt;ref&gt;http://www.ronaldo7.net/extra/son/cristiano-ronaldo-son-cristiano-ronaldo-jr.html&lt;/ref&gt; و کوڕەکەی ناونا جۆنیور ھەروەھا کە جونیور بوو بە (٤) سال ئاشکرای کرد کەوا جۆنیوری ھەلگرتوەتەوەو کوری خۆی نییە.لەساڵی ٢٠١٧ کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ بوەە خاوەنی کچ وکوڕێکی دوانە بە ناوی ئێڤا ماریاو ماتیۆ کە نازاندرێت دایکیان کێیە ھەر لە ھەمان ساڵدا لەگەڵ جۆرجینادا بوونە خاوەنی کچێک بە ناوی ئالانا مارتینا. لە ساڵی ٢٠٢٢ بوونە خاوەنی کچێک بە ناوی بێلا ئیسمێرلدا. ڕۆناڵدۆ یەکەم کەسی نا ئەمریکی بوو کە ژمارەی ھاندەرەکانی لە فەیسبووک لە ١٠ ملیۆن کەس تێپەڕێت. ژمارەی ھاندەرانی ڕۆناڵدۆ لە [[فەیسبووک]] لە ئێستادا زیاد لە ١٢٠ ملیۆنە و بە بێ ڕکابەر لە پێش گشت یانە و یاریزانە وەرزشییەکان دێت.

== ژیانی وەرزشی لەگەڵ یانەکان ==
ڕۆناڵدۆ لە تەمەنی ٨ ساڵیدا پەیوەندی کرد بە یانەی ئەندۆرینھا&lt;ref&gt;http://desportugal.blogspot.com/2009/07/fotogaleria-de-cristiano-ronaldo-desde.html&lt;/ref&gt; کە باوکی لەو یانەیە وەک باخەوان کاری دەکرد، لە ساڵی ١٩٩٥ پەیوەندی کرد بە یانەی لۆکاڵی ناسیۆناڵ&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/C.D._Nacional#Est.C3.A1dio_da_Madeira&lt;/ref&gt; و نازناوی خولەکەی لەگەڵ ئەو یانەیە بەدەست ھێنا. ڕۆناڵدۆ چانسی تاقیکردنەوەی پیدرا لە یانەی سپۆرتینگ لیشبۆنە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cristianoronaldo.org.uk/sporting-lisbon/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131216161255/http://www.cristianoronaldo.org.uk/sporting-lisbon/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131216161255/http://www.cristianoronaldo.org.uk/sporting-lisbon/ |date=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}&lt;/ref&gt; و بۆ ماوەی سێ ڕۆژ لەژێر تاقیکردنەوەدابوو. دوای ئەو سێ ڕۆژە ڕاستەوخۆ لە ئەکادیمیای سپۆرتینگ وەرگیرا، ڕۆناڵدۆ بووە یەکەم یاریزانی لە مێژووی ئەکادیمیاکە کە یاری بۆ سپۆرتینگی خوار ١٦ ساڵ و خوار ١٧ ساڵ و تیپی دووەمی سپۆرتینگ و تیمی یەکەمیش ئەنجام بدات.کاتێک تەمەنی ١٥ ساڵ بوو ڕۆناڵدۆ تووشی نەخۆشی دڵەڕاوکێ ھاتبوو، کە دوورنەبوو بەو ھۆیەوە بەیەکجاری لە یاریکردن دوورکەوتایەتەوە، دوای ئەوە نەشتەرگەرییەکی بۆ ئەنجامدرا بە لێزەر. دوای ٣ ڕۆژ لە نەشتەرگەرییەکە ڕۆناڵدۆ گەڕایەوە مەشقەکان. لە یەکەم یاری خۆیدا لەگەڵ تیپی یەکەمی سپۆرتینگ دوو گۆڵی بۆ یانەکەی تۆمارکرد لەو یارییەی سپۆرتینگ ٣–٠ لە مۆریێرێنسی بردەوە.

=== لەگەڵ سپۆرتینگ لیشبۆنەی پرتووگالی ===
سەرەڕای بچووکی تەمەنی لە نیوان ساڵانی ٢٠٠١ بۆ ٢٠٠٣ ڕۆناڵدۆ ٢٥ یاری بۆ سپۆرتینگ ئەنجامدا.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Cristiano_Ronaldo#Sporting_Clube_de_Portugal&lt;/ref&gt; جیرارد ھۆولییەری ڕاھێنەری لیڤەرپوول یەکەم کەس بوو درکی بە تواناکانی کرد کاتێک تەمەنی ١٦ ساڵ بوو بەڵام بەرپرسانی یانەکە داواکەی ھۆولییەریان ڕەتکردەوە بە بیانووی ئەوەی تەمەنی بچووکە و زۆری ماوە گەشە بکات.
لە ھاوینی ٢٠٠٣ سپۆرتینگ لیشبۆنە ٣–١ شکستی بە مانچێستەر یونایتد ھێنا و ڕۆناڵدۆ ئاستێکی بەرزی لەگەڵ سپۆرتینگ پێشکەش کرد. ئەوەش سەرنجی سێر ئەلێکس فێرگسۆنی ڕاھێنەری ڕاکێشا و خودی یاریزانەکانی مانچستەریش داوایان لە یانەکەیان کرد پەلە بکەن لە کڕینی ڕۆناڵدۆ.

=== ڕۆناڵدۆ لەگەڵ مانچستەر یوونایتدی ئینگلیزی ===
[[پەڕگە:Cristiano Ronaldo (cropped).jpg|وێنۆک|ڕۆناڵدۆ بە درێسی یانەی مانچێستەر یونایتدی ئنگلیزی]]
ڕۆناڵدۆ بووە یەکەم یاری پرتوگالی لە مێژووی مانچێستەر یونایتد کاتێک بەرامبەر بە ١٥ ملیۆن یۆرۆ گوێزرایەوە بۆ ئینگلتەرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://home.skysports.com/player.aspx?plid=14937&amp;clid=1&amp;cpid=8 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070716214014/http://home.skysports.com/player.aspx?plid=14937&amp;clid=1&amp;cpid=8 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070716214014/http://home.skysports.com/player.aspx?plid=14937&amp;clid=1&amp;cpid=8 |date=١٦ی تەممووزی ٢٠٠٧ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://web3.cmvm.pt/english/sdi2004/emitentes/docs/fsd6380.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303194558/http://web3.cmvm.pt/english/sdi2004/emitentes/docs/fsd6380.pdf |date= ٣ی ئازاری ٢٠١٦ }}&lt;/ref&gt; ڕۆناڵدۆ سەرەتا داوای درێسی ژمارە ٢٨ی کرد ھەمان ئەو ژمارەیەی کە لە سپۆرتینگ دەیبۆشی ئەمەش بۆ ئەوەی فشاری زیاتر نەخاتە سەرخۆی لەگەڵ مانچێستەر چونکە ئەو ژمارەیە پێشتر ئەفسانە مێژوویییەکانی وەک جۆرج بێست و برایان ڕۆبسۆن و ئێریک کانتۆنا و دەیڤد بێکھام پۆشیبوویان.
ڕۆناڵدۆ لەوبارەیەوە دەڵێت ” کاتێک چوومە مانچێستەر، فێرگسۆن لێی پرسیم چ ژمارەیەکت دەوێت و وتم ٢٨، بەڵام ئەو وتی نەخێر. تۆ ژمارە ٧ دەپۆشیت، لەو کاتەوە ناچارکرام کە ھەموو ھەوڵێکم بخەمەگەڕ بۆ ئەوەی ئەو ژمارەیە بە بەرزی ڕابگرم و ئەو شانازییە نەشێوێنم کە پیم بەخشرابوو. ڕۆناڵدۆ یەکەم یاری خۆی لەگەڵ مانچێستەر لە یاری بۆڵتۆن بوو کاتێک لە خولەکی ٦٠ بەشداریکرد و مانچستەر یارییەکەی ٤–٠ بردەوە.&lt;ref&gt;http://www.youtube.com/watch?v=wvmVH2ieK94&lt;/ref&gt; یەکەم گۆڵی خۆشی بەرامبەر بە پۆرتسمۆث تۆمارکرد لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لە ڕێگای لێدانی ڕاستەوخۆ.&lt;ref&gt;http://www.youtube.com/watch?v=DwcwApKkkSs&lt;/ref&gt; لە ٢٩ی ئابی ٢٠٠٥ گۆڵی ژمارە ١٠٠٠ی یانەی مانچێستەری تۆمارکرد لەو یارییەی مانچیستەر ٤–١ دۆڕا بە میدڵزبرۆو. دوای تۆمارکردنی ١٠ گۆڵ لەلایەن خەڵاتی تایبەتی ” فیفپرۆ ” ی پێبەخشرا وەکو باشترین یاریزانی لاوی ساڵی ٢٠٠٥.&lt;ref&gt;http://bleacherreport.com/articles/392014-10-things-you-should-know-about-cristiano-ronaldo&lt;/ref&gt; لە وەرزی [[٢٠٠٦]]-[[٢٠٠٧]] ڕۆناڵدۆ بۆ یەکەمجار زیاد لە ٢٠ گۆڵی تۆمارکرد و یەکەم نازناوی خولی ئینگلیزی لەگەڵ مانچێستەر بەرزکردەوە. لە ھەردوو مانگی ١١ و ١٢ی ٢٠٠٦ خەلاتی باشترین یاریزانی مانگی پریمەرلیگی پێبەخشرا.

دوابەدوای پروپاگندەکان کە باس لە گواستنەوەی دەکرا بۆ ڕیاڵ مەدرید بەرامبەر بە ٨٠ ملیۆن یۆرۆ لە ساڵی ٢٠٠٧، ڕۆناڵدۆ بۆ پێنج ساڵ گرێبەستەکەی لەگەڵ مانچستەر تازەکردەوە بەرامبەر بە مووچەیەکی ١٢٠ ھەزار پاوەندی لە یەک ھەفتەدا. کە بە ھەر پێنج ساڵەکە دەیکرا ٣١ ملیۆن پاوەند. بەوەش بووە خاوەن زۆرترین مووچە لە مێژووی یانەکەدا.

ڕۆناڵدۆ ھەر لەو ساڵەدا خەڵاتی باشترین یاریزانی فیدراسیۆنی یاریزانە پیشەگەرەکان و باشترین یاریزانی لاوی فیدراسیۆنی یاریزانە پیشەگەرەکانی پێبەخشرا کە بووە دووەم یاریزان لە یەک ساڵدا ھەردوو خەڵاتەکەی پێببەخشرێت لە دوای ئاندی گرەی کە لە ساڵی [[١٩٧٧]] بەدەستی ھێنابوو. دوای ئەو دوو خەڵاتە ڕۆناڵدۆ خەڵاتی ھاندەرانی فیدراسیۆنی یاریزانە پیشەگەرەکانیشی وەرگرت و بووە یەکەم یاریزان ھەر سێ خەڵاتەکەی فیدراسیۆنەکە وەربگرێت. ڕۆناڵدۆ وەرزی ٢٠٠٧–٢٠٠٨ ی بە کارتێکی سوور دەست پێکرد کاتێک لیدانێکی سەری ئاڕاستەی ڕیچارد ھیوزی یاریزانی یانەی پۆرتسمۆز کرد و ڕۆناڵدۆ سێ یاری سڕکرا، دوای ئەوە ڕۆناڵدۆ وتی لەو ڕووداوەوە فێرە ئەزموونێکی باش بووە و جارێکی دیکە ڕێگە نادات یاریزانی یانەی بەرامبەر ھەڵیبخەڵەتێنن و بە دەرکردنی بدەن.

ڕۆناڵدۆ پلەی دووەمی تۆپی ئاڵتوونی بەدەست ھێنا لە ساڵی ٢٠٠٧ کاتێک [[ڕیکاردۆ کاکا]] تۆپەکەی بەرز کردەوە، ھەروەھا پلەی سێھەمی باشترین یاریزانی فیفای پیبەخشرا لە دوای کاکا و میسی. کریس یەکەم ھاتریکی خۆی لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٠٨ تۆمارکرد کاتێک مانچستەر ٦–٠ نیوکاسڵی بردەوە و پێشەنگی خولی ئینگلیزی گرتەدەست.

لە ١٩ی ئازاری ٢٠٠٨ بۆ یەکەمجار ڕۆناڵدۆ شارەی کاپتنی وەرگرت لە یاری بەرامبەر بۆڵتۆن کە مانچستەر ٢–٠ یارییەکەی بردەوە و ھەردوو گۆڵەکەش ڕۆناڵدۆ تۆماری کرد. بەو دوو گۆڵە ژمارەی گۆڵەکانی گەیاندە ٣٣ گۆڵ و بووە یەکەم یاریزان لە مێژووی یانەکە ئەو ژمارەیە تۆماربکات لە یەک وەرزەدا و ڕیکۆردی جۆرج بێستی شکاند کە ٣٢ گۆڵ بوو. بەوەش وازی نەھێنا و کۆی گۆڵەکانی گەیاندە ٣٥ گۆڵ لە ٣٧ یاری ناوخۆیی ئینگلتەرا و خەڵاتی قاچی زێڕینی ئەو ساڵەی پیبەخشرا.

لە ٥/٢١ یاری کۆتایی خولی پاڵەوانەکان ئەنجامدرا لە نێوان مانچستەر یونایتد و چێلسی، ڕۆناڵدۆ گۆڵی پێشکەوتنی تۆمارکرد بەڵام چێلسی ئەنجامەکەی یەکسانکردەوە و یارییەکە ١–١ بەکۆتاھات. لە کاتی لێدانە سزا یەکلاکەرەوەکاندا ڕۆناڵدۆ گۆڵی تۆمارنەکرد و چێلسی یەک ھەنگاو دووربوو لەبەدەست ھێنانی نازناوەکە بەڵام جۆن تێریش تۆپەکەی فڕیدایە دەرەوەی یاریگا و مانچستەر نازناوەکەی بەرزکردەوە.

لە ھاوینی [[٢٠٠٨]] سکای سپۆرت ئاشکرایکرد ڕۆناڵدۆ دەیەوێت ڕووبکاتە ڕیاڵ مەدرید ئەگەر یانەکە ھەمان ئەو برە پارەیەی پێشکەش بکەن کە بەڵێنیان دابوو، پاشان مانچستەر یونایتد سکاڵای لەسەر ڕیاڵ تۆمارکرد بە تۆمەتی گفتوگۆی نھێنی لەگەڵ ڕۆناڵدۆ بەڵام فیفا ڕەتیکردەوە ھیچ کاردانەوەیەکی ھەبیت دژی ڕیاڵ. لە ٧/٧ نەشتەرگەرییەکی لەسەر ئاستی پاژنەی پێ بۆ ئەنجامدرا و تاوەکو مانگ٩ لە یاریگاکان دابڕا. بەڵام لە یاری جامی خولی ئینگلیزیدا بەرامبەر بە میدڵزبرۆو دوو گۆڵی تۆمارکرد گەڕایەوە سەر سکەی گۆڵ تۆمارکرد. لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨ ڕۆناڵدۆ لە یاری بەرامبەر بە ستۆک ستی گۆڵی ژمارە ١٠٠ و ١٠١ی خۆی بۆ شەیتانە سوورەکان تۆمارکرد لەو یارییەی مانچستەر ٥–٠ یارییەکەی بردەوە. کە بەوە توانی گۆڵ لە ھەر ١٩ یانەکەی خولی ئینگلیزی تۆماربکات.

لە ١٢/٢ ڕۆناڵدۆ بووە یەکەم یاریزانی مانچستەر خەڵاتی تۆپی ئاڵتوونی پێببەخشرێت لەوەتەی ساڵی ١٩٦٨ کاتێک جۆرج بێست ئەو نازناوەی پێدرابوو. ڕۆناڵدۆ ٤٤٦ خاڵی کۆکردەوە بە جیاوازی ١٦٥ خاڵ لەگەڵ [[لیۆنێل مێسی]] خاوەن پلەی دووەم. پاشانیش خەڵاتی باشترین یاریزانی فیفای پێبەخشرا و بووە دووەم پرتوگالی لە دوای لویس فیگۆ وەک باشترین یاریزان ھەلبژێردرێت. لە میانەی ئەو ساڵەدا و لە خولی پاڵەوانەکان ڕۆناڵدۆ لە دووری ٤٠ یاردە گۆڵی لە یانەی پۆرتۆ تۆمارکرد و ئەو گۆلەش وەکو جوانترین گۆڵی ساڵ دەستنیشانکرا.ھەرچەندە لەو وەرزەدا ٤ یاری لە وەرزی ڕابردوو زیاتر ئەنجامدابوو بەڵام ڕێژەی گۆڵەکانی دابەزی و ٢٦ گۆڵی تۆمارکرد. لە ١١ی حوزەیرانی ٢٠٠٩ مانچێستەر یونایتد گرێبەستێکی ڕیاڵ مەدریدی پەسەند کرد بە بری ٨٠ ملیۆن پاوەند بۆ فرۆشتنی کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ، کە بەوە بووە گرانترین یاریزان لە مێژووی تۆپی پێ دا تاوەکو ئێستا.

=== ڕۆناڵدۆ لەگەڵ ڕیاڵ مەدریدی ئیسپانی ===
لە ٦/٢٦ ڕیاڵ مەدرید بە فەرمی ڕای گەیاند ڕۆناڵدۆیان کڕیووە بەبڕی ٨٠ ملیۆن پاوەند&lt;ref&gt;http://www.theguardian.com/football/2009/jun/11/cristiano-ronaldo-manchester-united-real-madrid1&lt;/ref&gt; و لە لە ٧/١ پێشکەش بە ھاندەرانیان کرد. لەو ڕێکەوتەدا و لە ڕۆژێکی مێژوویدا ٨٠ ھەزار ھاندەر لە ناو یاریگای [[یاریگای سانتیاگۆ بەرنابیۆ|سانتیاگۆ بێرنابیۆ]] ئامادەبوون بۆ پێشوازی لە کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ.&lt;ref&gt;http://www.youtube.com/watch?v=s2u1teWaxW8&lt;/ref&gt; گرێبەستەکەی ڕۆناڵدۆ لەگەڵ ڕیاڵ بۆ ماوەی ٦ ساڵە و سزای ھەڵوەشاندنەوەشی ١ ملیارد یۆرۆیە. لە ٧/٦ درێسی ژمارەی ٩ی لەلایەن ئەلفرید دی ستیفانۆوە پێبەخشرا و بۆ ماوەیەکی کاتی بووە CR9 بەھۆی ڕاول گۆنزالیسی ئەفسانەی یانەکەوە کە درێسی ژمارە ٧ی دەپۆشی، بەڵام لە دوای ڕۆیشتنی ڕاول جارێکی دیکە CR7 گەڕایەوە.
[[پەڕگە:Cristiano Ajax.jpg|وێنۆک|ڕۆناڵدۆ بە درێسی یانەی شاھانە]]

لە ٨/٢٩ ڕۆناڵدۆ یەکەم یاری لە لایگا ئەنجامدا و گۆڵی تۆمارکرد. لە یەکەم یاری خۆیشیدا لە خولی پاڵەوانەکان لەگەڵ ڕیاڵ دوو گۆڵی تۆمارکرد لەو یارییەی مەدرید ٥–٢ لە زیورخی بردەوە.
دوای تۆمارکردنی گۆڵێک لە ڤیاڕیاڵ بووە یەکەم یاریزان کە لە یەکەم چوار یاری خۆیدا لەگەڵ یانەکە گۆڵ لە ھەرچواریدا گۆڵ تۆماربکات.
لە یاری نێودەوڵەتی پرتوگال و ھەنگاریا لە ١٠/١٠ ڕۆناڵدۆ پێکرا و تاوەکو ١١/٢٥ نەگەڕایەوە. ڕۆناڵدۆ بۆ یاری کلاسیکۆی بەرامبەر بەرشلۆنە گەڕایەوە و ڕیاڵ ئەو یارییەی دۆڕاند. لە یاری بەرامبەر بە ئەلمێریا کە ٤–٢ بردیانەوە یەکەم کارتی سووری لەگەڵ ڕیاڵ وەرگرت و لێدانێکی سزاشی لەدەستدا. لە ٢٠١٠ی ئایاری ٥ ڕۆناڵدۆ یەکەم ھاتریکی خۆی لەگەڵ ڕیاڵ تۆمارکرد. لە کۆتایی وەرزدا ڕۆناڵدۆ و ھیگواین پیکەوە ٥٣ گۆڵیان بۆ مێرەنگی تۆمارکرد کە ئەوەش بەرزترین ڕێژەی گۆڵ تۆمارکردنی دوو یاریزانە لە مێژوودا.
لە وەرزی ٢٠١٠ – ٢٠١١ ڕاول ڕیاڵی جێھێشت و جارێکی تر درێسی ژمارە ٧ی پۆشی. لە ٢٣ی تشرینی یەکەم لە یاری بەرامبەر ڕاسینگ چوار گۆڵی تۆمارکرد و بۆ یەکەمجار ڕۆناڵدۆ سوپەر ھاتریکی تۆمارکرد و لەو مانگەدا بە تەنیا ١١ گۆڵی تۆمارکرد.
لە سەرەتای ساڵی ٢٠١١ ەوە ڕێژەی گۆڵەکانی ڕۆناڵدۆ بە شێوەیەکی خەیاڵی ڕوو لە زیادی کرد، بە چەشنێک ھەرزوو بە گۆڵکارە مێژوویییەکانی ڕیاڵ مەدرید بەراورد کرا وەکو ڕاول و دی ستیفانۆ و ھوگۆ سانچێز. ئەو ئاستە بێ وێنەی ڕۆناڵدۆ لە یاری بەرامبەر بە خیتافی دەستی پێکرد، کاتێک دوو گۆڵی تۆمارکرد لەو یارییەی ٣–٢ بردیانەوە. دوای ئەو یارییە ھاتریکێکی دیکەی تۆمارکردو گۆڵێکی بۆ ڕیکاردۆ کاکا دروست کرد کە یەکەم گۆڵی کاکا بوو لە دوای چاک بوونەوەی لە پێکانەکەی، بە تێپەڕبوونی کات زیاتر نزیک دەبووەوە لە ژمارە پێوانەیییەکەی ھوگۆ سانچێز و تیلمۆ زارا کە ٣٨ گۆڵیان لە خولی ئیسپانی تۆمارکردبوو، دواجار بەتۆمارکردنی ٤١ گۆل ئەو ڕیکۆردەشی شکاند سەرەڕای دوو جار دوورکەوتنەوەی لە پێکان و تۆمارکردنی تەنیا ٢ گۆڵ لە مانگێکدا، ڕۆناڵدۆ لە مانگی چوار بە گڕوتینێکی زۆرەوە گەڕایەوە و بە گۆڵبارانکردنی یانەکان کۆی گۆڵەکانی گەیاندە ٤٢گۆڵ پاشان لە تێکشکاندنی سیڤیلیا جارێکی تر سوپەرھاتریکی تۆمارکرد و کۆی گۆڵەکانی لە گشت بۆنەکان گەیاندە ٤٦ گۆڵ و ژمارە پێوانەیییەکەی ڕابردووی لەگەڵ مانچێستەر تێپەڕاند کە ٤٢ گۆڵ بوو. لە ٥/١٥ لە یاری بەرامبەر بە ڤیاڕیاڵ کە ڕیاڵ مەدرید ٣–١ بردییەوە لە دوایین یاری وەرزی ٢٠١٠–٢٠١١ شدا بەرامبەر بە ئەلمیریا دوو گۆڵی دیکەی تۆمارکرد و بووە یەکەم یاریزان لە مێژووی لالیگا ٤٠ گۆڵ تۆماربکات کە زۆرێک دەڵێن ٤١ بەھۆی ئەو گۆڵەی لە یاری بەرامبەر بە ڕاسینگ سانتاندێر تۆمارکرا و بە ناوی پیپی بەرگریکار نوسرا. جارێکی دیکە خەڵاتی پێلاوی ئاڵتوونی پێدرا کە دەدرێت بەو یاریزانەی زۆرترین گۆڵ لە یارییە ئەورووپییەکان تۆماردەکات و بووە یەکەم یاریزانیش کە ئەو نازناوە لە دوو خولی جیاوازدا بەدەست بھێنێت. ڕۆناڵدۆ لەو وەرزەدا ٥٣ گۆڵی لە یارییە فەرمییەکاندا تۆمارکرد.

لە خۆئامادەکارییەکان بۆ وەرزی ٢٠١١–٢٠١٢ لە یاریبەرامبەر بە چیڤاز گوادالاخارا لە نیوەی دووەم بەشداری کرد و ھاتریکی تۆمارکرد. ستایشێکی زۆری یاریزانەکە کرا لە میانەی یارییە خۆ ئامادەکارییاکان و ھەموو بە پەرۆشەوە چاوەڕوانی دەستپیکردنی وەرزی و گۆڵەکانی ڕۆناڵدۆ بوون. ڕۆناڵدۆ لە ١٧ی ئابی ٢٠١١ لە یاری گەڕانەوەی جامی سوپەری ئیسپانیا بەرامبەر بە بەرشلۆنە کۆی گۆڵەکانی لەگەڵ ڕیاڵ مەدرید گەیاندە ١٠٠ گۆڵ لە تەنھا ٢ ساڵدا. لە یەکەم یاری وەرزی تازەشدا بەرامبەر ڕیاڵ زاراگۆزا ھاتریکی تۆمارکرد و زلھێزی خۆی لەم وەرزەشدا دووپاتکردەوە. کاسترۆڵ کە ڕیزبەندییەکی فەرمییە بۆ وەرزشکاران ڕاپۆرتێکی ڤیدیۆیی بڵاوکردەوە بە ناوی ” ڕۆناڵدۆ: تاقیکراوەتەوە بۆ سنووردارکردن ” تێیدا گشت لایەنەکانی شێوازی یاریکردنی ڕۆناڵدۆ و گشت ئەو پێگانەی کە یاری تێدا کردووە خرایە ڕوو. پاشان ئەو تاقیکردنەوەیە وەکو باشترین یاریزان کە زۆرترین تایبەتمەندی ھەیە و دەتوانێت لە زۆرترین شوێن و بارودۆخدا یاری بکات دەستنیشانکرا. ناوبراو تاوەکو کۆتایی ھەفتەی دەیەم بە تۆمارکردنی ١٠ گۆڵ لە پێشەنگی گۆڵکارانی لالیگا دێت.

=== یوڤێنتوس ===
{{واڵا}}

=== گەڕانەوە بۆ مانچستەر یوونایتد ===
{{واڵا}}

=== یانەی نەسر ===
لە ٣٠ی کانونی یەکەمی ٢٠٢٢ یانەی [[یانەی تۆپی پێی نەسر|ناسری]] [[عەرەبستانی سعوودی]] گەیشتە ڕێککەوتنێک بۆ ئەوەی ڕۆناڵدۆ لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ەوە پەیوەندی بە یانەکەیەوە بکات و گرێبەستەکەی تا ساڵی ٢٠٢٥ واژۆکرد &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Cristiano Ronaldo: Former Manchester United forward signs for Saudi Arabian club Al-Nassr|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/11095/12777056/cristiano-ronaldo-former-manchester-united-forward-signs-for-saudi-arabian-club-al-nassr|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Sky Sports]]}}&lt;/ref&gt; ، بە موچەی ساڵانەی ٢٠٠ ملیۆن یۆرۆی بووە گرانترین گرێبەست لە مێژووی تۆپی پێدا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Romano|یەکەم=Fabrizio|authorlink=Fabrizio Romano|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Cristiano Ronaldo completes deal to join Saudi Arabian club Al Nassr|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2022/dec/30/cristiano-ronaldo-al-nassr-saudi-arabia|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Cristiano Ronaldo joins Saudi Arabian side Al Nassr until 2025|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/63805297|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[BBC Sport]]}}&lt;/ref&gt; ئەمەش مووچەی ساڵانەی تۆپی پێی گەرەنتیکراوی ٩٠ ملیۆنێک یۆرۆی لەخۆگرتبوو، لەگەڵ گرێبەستە بازرگانی و سپۆنسەرییەکان کە بریتی بوون لە گەیاندنی کۆی مووچەی ساڵانەی بۆ ٢٠٠ ملیۆن یۆرۆ. ھەروەھا دەوترێت لە گرێبەستەکەدا ڕۆناڵدۆ بڕی ١٠٠ ملیۆن یۆرۆ  وەردەگرێت.. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Brennan|یەکەم=Feargal|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Cristiano Ronaldo considers Al Nassr offer: Salary, contract details as star moves on from Man United|ناونیشان=https://www.sportingnews.com/us/soccer/news/cristiano-ronaldo-al-nassr-offer-salary-contract-man-united/j07nftskqnfqudolp3zpi2y0|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[The Sporting News]]}}&lt;/ref&gt; لە سەرەتادا چوونی یاریزانەکە بۆ یانەی نەسر ڕەتکرایەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Ronaldo video: Fabrizio Romano reveals ONE other club that bid for CR7|ناونیشان=https://www.planetfootball.com/videos/cristiano-ronaldo-transfer-al-nassr-fabrizio-romano-mls-man-utd/|وێبگە=Planet Football}}&lt;/ref&gt;

'''براوەی جامی شا سەلمان بۆ یانە عەرەبییەکان'''

ڕۆناڵدۆ یەکەم گۆڵی خۆی لە وەرزی ٢٠٢٣-٢٠٢٤تۆمارکرد و لە ٣١ی تەممووز لە جامی شا سەلمان بۆ یانە عەرەبییەکان بە ئەنجامی ٤-١ لە لە یانەی مۆناستیری تونسی  بردەوە. &lt;ref&gt;https://globalsportsarchive.com/match/soccer/2023-07-31/us-monastir-vs-al-nassr-saudi-club/3014175/&lt;/ref&gt; لە یاری داھاتووی جامی شا سەلمان لە ٣ی ئاب، ڕۆناڵدۆ لە کۆتا خولەکدا گۆڵی یەکسان بوونەوەی تۆمارکرد بەرامبەر بە  زەمالەک,بەم ئەنجامە پلەی دووەمی کۆمەڵەکەیان بەدەستھێنا و یارمەتی یانەکەی دا بگاتە قۆناغی چارەکی کۆتایی. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McAuley|یەکەم=John|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Cristiano Ronaldo rescues Al Nassr's King Salman Cup bid as Sadio Mane makes debuts|ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/sport/football/2023/08/04/cristiano-ronaldo-rescues-al-nassrs-king-salman-cup-bid-as-sadio-mane-makes-debuts/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=The National}}&lt;/ref&gt; لە قۆناغی پێش کۆتایی لە ٩ی ئاب، ڕۆناڵدۆ تاکە گۆڵی بردنەوەی لە یانەی شورتەی عێراقی تۆمارکرد و یارمەتی ناسریدا بۆ ئەوەی بگاتە یەکەم یاریی کۆتاییی جامی پاڵەوانانی یانەکانی عەرەبی لە مێژووی یانەکەدا. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Banerjee|یەکەم=Ritabrata|ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=WATCH: Cristiano Ronaldo does it again! CR7 fires Al-Nassr to Arab Club Champions Cup final with clinical penalty against Al-Shorta|ناونیشان=https://www.goal.com/en/news/cristiano-ronaldo-fires-al-nassr-arab-club-champions-cup-final-penalty-al-shorta/blt2df6f21edc3906cb|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=Goal}}&lt;/ref&gt; لە یاری کۆتاییی کە لە ١٢ی ئابی ٢٠٢٣ بەڕێوەچوو، ڕۆناڵدۆ ھەردوو گۆڵەکەی بۆ یانەی ناسر تۆمارکرد، کاتێک دوای کاتی زیادکراو بە دوو گۆڵ بەرامبەر بە گۆڵێک لە یانەی ھیلالیان بردەوە و بۆ یەکەمجار لە مێژووی خۆیاندا پاڵەوانێتیەکەیان بردەوە. ڕۆناڵدۆ بە تۆمارکردنی شەش گۆڵ خەڵاتی گۆڵکاری پێبەخشرا.یەکەم نازناوی خۆی لەگەڵ یانەکە بەدەستھێنا &lt;ref name=&quot;accc&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Summerscales|یەکەم=Robert|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Cristiano Ronaldo Wins First Trophy Since 2021 After Scoring Two Goals For 10-Man Al Nassr In Arab Club Champions Cup Final|ناونیشان=https://www.si.com/fannation/soccer/futbol/news/cristiano-ronaldo-wins-1st-al-nassr-trophy-after-2-goals-in-final|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=Sports Illustrated}}&lt;/ref&gt;

== ژیانی وەرزشی لەگەڵ ھەڵبژاردەی پرتووگال ==
ناوبراو بۆ یەکەمجار لە ٢٠ی ئابی ٢٠٠٣ بانگھێشتی ڕیزەکانی ھەڵبژاردەی پرتوگال کرا لە یاری بردنەوە بەرامبەر کازاخستان.
[[پەڕگە:Cristiano Ronaldo – Portugal vs. Argentina, 9th February 2011 (1).jpg|وێنۆک|ڕۆناڵدۆ لەیارییەکی ھەڵبژاردەی پرتووگال]]

=== ڕۆناڵدۆ لە یۆرۆی ٢٠٠٤ ===
ڕۆناڵدۆ بانگھێشتی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٠٤ کرا، یەکەم گۆڵی خۆی بەرامبەر بە یۆنان تۆمارکرد لەو یارییەی ٢–١ دۆڕان، و ھەروەھا لە بردنەوەش بەسەر ھۆڵەندا ٢–١ لە قۆناغی چارەگی کۆتایی گۆڵی دووەمی تۆمارکرد. سەرەڕای تۆمارکردنی تەنیا دوو گۆڵ لە پێکھاتەی نموونەیی پاڵەوانێتییەکەدا ھەڵبژێردرا.

=== ڕۆناڵدۆ لە جامی جیھانی ٢٠٠٦ ===
لە پاڵاوتنەکانی جامی جیھانی ٢٠٠٦ دا ڕۆناڵدۆ گۆڵکاری دووەمی پاڵاوتنەکانی کیشووەری ئەورووپا بوو بە تۆمارکردنی ٧ گۆڵ. و یەکەم گۆڵی خۆی لە جامی جیھانیدا بەرامبەر بە ئێران تۆمارکرد لە ڕێگای لێدانی سزا.

لە میانەی یاری ١ی تەممووزی ٢٠٠٦ لە نێوان پرتوگال و ئینگلتەرا واین ڕوونی ھاوڕێی گیانی بە گیانی ڕۆناڵدۆ کە ئەوکات پێکەوە لە مانچێستەر یونایتد یاری دەکرد بە کارتی سوور لە یارییەکە دەکرا دوای فاوڵێک لەسەر ڕیکاردۆ کارڤالیۆ. پاش ئەو ڕووداوە ڕۆژنامەکانی ئینگلتەرا ڕۆناڵدۆیان بە ھۆکاری دەرکردنی ڕوونیزانی چونکە دوای فاوڵەکە ڕۆناڵدۆ ڕاستەوخۆ ڕوویکردە ناوبژیوان و لە پاش ئاخاوتنەکەی ئەو ناوبژیوان ڕوونی دەرکرد. دوای یارییەکە ڕۆناڵدۆ دووپاتی کردەوە ئەو و ڕوونی ھەر ھاوڕێن بەڵام ڕوونی ڕۆناڵدۆی بە دوژمن ناوبرد و بۆ ماوەیەک پەیوەندی نێوانیان بارگرژی تێکەوت. بەھۆی فشاری بەردەوامی ڕۆژنامەکان لەسەر ڕۆناڵدۆ و تۆمەتبارکردنی یاریزانەکە بڕیاری جێھێشتنی مانچستەریدا و لە لێدوانێکدا بۆ مارکا ڕای گەیاند دەیەوێت ڕووبکاتە ڕیاڵ مەدرید. بەڵام پاشان سێر ئەلێکس فێرگسۆن، کارلۆس کیرۆشی ڕاھینەری یاریدەدەری خۆی کە ھاووڵاتی ڕۆناڵدۆیە ناردە لای یاریزانەکە و بارودۆخەکە ھێورکرایەوە و ڕۆناڵدۆ و ڕوونیش ئاشت بوونەوە.

لە دوای جامی جیھانی
یەک ڕۆژ لە دوای ئەوەی بوو بە ٢٢ ساڵ لە ڕێکەوتی ٢ی شوباتی ٢٠٠٧ بۆ یەکەمجار بووە کاپتنی پرتوگال لە یاری دۆستانەی بەرامبەر بە بەڕازیل ھۆکاری بوون بە کاپتنی ڕۆناڵدۆ ئەوە بوو سەرۆکی پێشووی تۆپی پێی پرتوگال کارلۆس سیلڤا کە پێش ٢ ڕۆژ بەر لە یارییەکە مرد وەسێتی کردبوو ڕۆناڵدۆ لەو یارییەدا کاپتن بێت سەرەڕای بچووکی تەمەنی.
[[پەڕگە:Cristiano Ronaldo (L), Lionel Messi (R) – Portugal vs. Argentina, 9th February 2011 (1).jpg|وێنۆک|ڕۆناڵدۆ و مێسی لەکاتی وەرگرتنی دیارییەک]]

=== یۆرۆی ٢٠٠٨ ===
لە میاننەی پاڵاوتنەکانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٠٨ ڕۆناڵدۆ ٨ گۆڵی تۆمارکرد و گۆڵکاری دووەمی پاڵەوانێتییەکە بوو. بەڵام لە میانەی یۆرۆی ٢٠٠٨ تەنیا یەک گۆڵی تۆمارکرد&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/UEFA_Euro_2008#Statistics&lt;/ref&gt; و لە قۆناغی چارەگی کۆتایی بەرامبەر بە ئەلمانیا تووشی شکست ھاتن… دوای ئەوەی لە مانگی حەوتی ٢٠٠٨ کارلۆس کیرۆش بووە ڕاھینەری پرتوگال ڕۆناڵدۆی وەک کاپتنی یەکەمی تیمەکەی دەستنیشانکرد.

=== جامی جیھانی٢٠١٠ ===
لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٠ لە یاری یەکەمی پرتوگال بەرامبەر بە کۆتدیڤوار ڕۆناڵدۆ بە توندی لێیدرا لەلایەن گای دیمێلی ئیڤواری، پاش ئەوەی ھەردوو یاریزانەکە بووە دەمەقاڵێیان ھەردووکیان بە کارت لەلایەن ناوبژیوانەوە وەڵامیان درایەوە. ھەرچەندە تۆپی پێی پرتوگال داوای سڕینەوەی کارتەکەی ڕۆناڵدۆی کرد بەو پێیەی فاوڵی لێ گیراوە بەڵام داواکەیان ڕەتکرایەوە.

کریس ئاستێکی باشی لە جامی جیھانی پێشکێش نەکرد. تاکە گۆڵی لە پاڵەوانێتییەکە لە یاری بردنەوە بوو بەسەر کۆریای باکوور بە ئەنجامی ٧–٠. کە یەکەم گۆڵی بوو بۆ پۆرتوگال لە دوای ١٦ مانگ. لە قۆناغی ١٦ پرتوگال لەلایەن ئیسپانیای پاڵەوانی جامەکە کرایە دەرەوە.

=== یۆرۆی ٢٠١٢ ===
لە یۆڕۆی ٢٠١٢ەش ڕۆناڵدۆ و ھەڵبژاردەی پۆرتوگال گەیشتنە یاری پێش کۆتایی و لەوێدا بە ھەڵبژاردەی نیشتمانی ئیسپانیا بە لێدانی یەکلاکەرەوەی سزا دووچاری شکست ھاتن و لەپاڵەوانییەتییەکە ھاتنە دەرەوە&lt;ref&gt;http://en.wikipedia.org/wiki/UEFA_Euro_2012#Semi-finals&lt;/ref&gt; و ڕۆناڵدۆ لەم پاڵەوانییەتییە سێ گۆڵی کرد و بەھاوبەشی لەگەڵ پێنج یاریکەری دی بوونە گۆڵکار.&lt;ref&gt;http://en.wikipedia.org/wiki/UEFA_Euro_2012#Statistics&lt;/ref&gt;

=== جامی جیھانی٢٠١٤ ===
تیمی پورتوگال لە مۆندیالی ٢٠١٤ی بەرازیل بەختێکی باشی نەبوو ھەر لە قۆناغی کۆمەلەکان کرایە دەرەوە

'''جامی یۆرۆی ٢٠١٦'''

ھەڵبژاردەی پۆرتوگال دوای گەیشتنی بە یۆرۆی ٢٠١٦. لە قۆناغی کۆمەڵەکان ئاستێکی بەرزی پێشکەش نەکرد. بە سێ یەکسان بوون کە ڕۆناڵدۆ لەو قۆناغەدا دوو گۆڵی تۆمار کرد گەیشتنە قۆناغی ١٦ لە قۆناغی ١٦ بەر ھەڵبژاردەی کرواتیا کەوتن بە تاکە گۆڵێکی کواریزما کە ڕۆناڵدۆ بۆی دروست کرد یارییەکەیان بردەوە.
دواتر و لە قۆناغی ٨ بەرامبەر ھەڵبژاردەی پۆڵەندا بە ئەنجامی ١–١ بۆ ھەردوولا یەکسان بوون و بە لێدانی یەککلاکەرەوە پۆرتوگال ٣–٥ بردییەوە. لە قۆناغی ٤ کاتێک بەرامبەر بە ھەڵبژاردەی وێڵز یارییان کرد لەو یارییەشدا ڕۆناڵدۆ ئاستێکی بەرزی پێشکەش کردوو گۆڵێکی سەرنجراکێشی تۆمارکردوو، دووای دوو خولەک گۆڵێکیشی بۆ نانی ھاوڕێی دروست کردوو یارییەکەیان ٠–٢ بردەوە
لە یاریی کۆتایی بەرامبەر فەڕەنسا (دۆن) دووچاری پێکانێکی سەخت ھات و یاریگای جێھێشت بەڵام پۆرتوگال ھەر نازناوەکەی لە فەڕەنسا بردەوە بە ئەنجامی ٠–١ بەمەش ڕۆناڵدۆ نازناوی لەگەڵ پورتوگالیش بەدەست ھێنا

ڕۆناڵدۆ لە یۆرۆی ٢٠١٦ بە سێ گۆڵ و سێ ئەسیست خەڵاتی پێڵاوی زیوی بەدەست ھێنا.

== دەستکەوت و سەر ژمێرییەکان ==
# لەگەڵ سپۆرتینگ لیشبۆنە: ٢٥ یاری ئەنجامداوە – ٣ گۆڵی تۆمارکردووە.
# لەگەڵ مانچستەر یونایتد: ١٩٦ یاری ئەنجامداوە – ١١٨ گۆڵی تۆمارکردووە.
# لەگەڵ ڕیاڵ مەدرید = ٣١٠ یاری ئەنجامداوە – ٣٦٧ گۆڵی تۆمارکردووە. (بەردەوامە) کۆی گشتی یارییەکان: ٨٠٧ – کۆی گشت گۆڵەکان: ٥٦٢. (بەردەوامە) لەگەڵ ھەڵبژاردەی یەکەمی پرتوگال: ٦١ گۆڵ لە ١٢٠ یاری (بەردەوامە)
* بەپێی یارییە فەرمییەکانە

=== نازناو و شانازییەکان ===
# نازناوی خولی ئینگلیزی (٣ جار): ٢٠٠٦، ٢٠٠٧، ٢٠٠٨
# جامی ئینگلتەرا (١ جار):٢٠٠٣
# جامی خولی ئینگلیزی (٢ جار): ٢٠٠٥، ٢٠٠٨
# جامی قەڵغانی یەکێتی ئینگلتەرا (١ جار): ٢٠٠٧
# خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا (١ جار): ٢٠٠٨
# جامی جیھانی یانەکان (١ جار): ٢٠٠٨.
* لەگەڵ ھەڵبژاردەی پورتوگال:
# ناززناوی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا]] (١ جار): ([[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦|٢٠١٦]]).

=== لەگەڵ ڕیاڵ مەدرید ===
# کۆپا دێل ڕەی (٢ جار): ٢٠١٠–٢٠١٤
# خولی ئیسپانیا ناسراو بە لالیگا دوو جار [[٢٠١١]] - [[٢٠١٢]]، ٢٠١٦–٢٠١٧
# جامی سوپەری ئیسپانیا دوو جار ٢٠١٢، ٢٠١٧
# خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا چوار جار ٢٠١٣–٢٠١٤، ٢٠١٥–٢٠١٦، ٢٠١٦–٢٠١٧، ٢٠١٧–٢٠١٨
# جامی جیھانی یانەکان ٣ جار، ٢٠١٤، ٢٠١٦، ٢٠١٧

=== یانەی یۆڤینتۆس ===
# خولی ئیتاڵی یەک جار وەرزی ٢٠١٨–٢٠١٩
# سوپەرکۆپای ئیتاڵی ٢٠١٨

=== نازناوە تاکە کەسییەکان ===
# پێکھاتەی نموونەیی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا: ٢٠٠٤
# خەڵاتی براڤۆ: ٢٠٠٤
# خەڵاتی تایبەتی باشترین یاریزانی گەنجی فیفپرۆ (٢ جار):٢٠٠٤، ٢٠٠٥
# باشترین یاریزانی پرتوگالی: ٢٠٠٦
# پێکھاتەی نموونەیی خولی پاڵەوانەکان (٥ جار): ٢٠٠٣، ٢٠٠٦، ٢٠٠٧، ٢٠٠٨، ٢٠٠٩
# یاریزانی سێر مات بەسبی ساڵ (٣ جار): ٢٠٠٣، ٢٠٠٦، ٢٠٠٧
# پێکھاتەی نموونەیی جیھانی فیفپرۆ (٤ جار): ٢٠٠٦، ٢٠٠٧، ٢٠٠٨، ٢٠٠٩.
# خەڵاتی فیدراسیۆنی یاریزانە پیشەگەرانی ئینگلتەرا بۆ باشترین یاریزانی لاوی ساڵ: ٢٠٠٦
# خەڵاتی فیدراسیۆنی یاریزانە پیشەگەرانی ئینگلتەرا بۆ باشترین یاریزانی ساڵ (٢ جار): ٢٠٠٦، ٢٠٠٧
# خەڵاتی فیدراسیۆنی یاریزانە پیشەگەرانی ئینگلتەرا بەگوێرەی دەنگ ھاندەران (٢ جار): ٢٠٠٦، ٢٠٠٧
# خەڵاتی فیدراسیۆنی یاریزانە پیشەگەرانی ئینگلتەرا بۆ پێکھاتەی نموونەیی: ٢٠٠٥، ٢٠٠٦، ٢٠٠٧، ٢٠٠٨.
# باشترین یاریزانی خولی ئینگلیزی (٢ جار): ٢٠٠٦ – ٢٠٠٧
# باشترین یاریزانی مانگ لە خولی ئینگلیزی: یازدەی ٢٠٠٦، دوازدەی ٢٠٠٦، یەکی ٢٠٠٨، سێی ٢٠٠٨.
# پێڵاوی ئاڵتوونی پریمەرلیگ: ٢٠٠٧
# گۆڵکاری خولی پاڵەوانەکان: ٢٠٠٧
# پێلاوی ئاڵتوونی ئەورووپا – ٢٠٠٧ – ٢٠١٠
# باشترین ھێرشبەری ئەورووپای ساڵ: ٢٠٠٧
# باشترین یاریزان لە یانەیەکی ئەورووپی: ٢٠٠٧
# باشترین یاریزانی جیھانی فیفپرۆ: ٢٠٠٧
# دووەم باشترین یاریزانی جیھانی فیفا: ٢٠٠٨
# خەڵاتی تۆپی پێی ئاڵتوونی: ٢٠٠٨
# خوڵاتی پۆشکاش بۆ جوانترین گۆڵ: ٢٠٠٩
# گۆڵکاری جامی شای ئیسپانیا: ٢٠١٠
# گۆڵکاری خولی ئیسپانی: ٢٠١٠.
# گۆڵکاری خولی یانەپاڵەوانەکانی ئەورووپای وەرزی ٢٠١٢–٢٠١٣ بەتۆمارکردنی ١٢ گۆڵ
# باشترین یاریزانی جیھانی ساڵی ٢٠١٣ (بالۆن دۆر ٢٠١٣)
# باشترین یاریزانی جیھانی ساڵی ٢٠١٤ (بالۆن دۆر ٢٠١٤)
# پێڵاوی ئاڵتوونی بۆ گۆڵکار ٢٠١٢–٢٠١٤
# باشترین یاریزانی جیھانی ساڵی ٢٠١٦ (باڵۆن دۆر ٢٠١٦)
# باشترین یاریزانی ئەورووپا ٢٠١٦
# باشترین یاریزانی جیھانی ساڵی ٢٠١٧ (باڵۆن دۆر ٢٠١٧)
# باشترین یاریزانی ئەورووپا ٢٠١٧
# باشترین یاریزانی ساڵی [[خولی تۆپی پێی ئیتالیا]] ٢٠١٩
* خشتەی ژمارەی گۆلەکانی ڕۆناڵدۆ لەگەڵ ھەڵبژاردەکەی بەپێی ساڵەکانی یاریکردنی

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! rowspan=&quot;2&quot; |یانە
! rowspan=&quot;2&quot; |وەرز
! colspan=&quot;3&quot; |خوول
! colspan=&quot;2&quot; |خوول
! colspan=&quot;2&quot; |جامەکان
! colspan=&quot;2&quot; |ئەورووپا
! colspan=&quot;2&quot; |ئیتر
! colspan=&quot;2&quot; |گشتی
|-
!ئاست
!یاری
!گۆڵ
!یاری
!گۆڵ
!یاری
!گۆڵ
!یاری
!گۆڵ
!یاری
!گۆڵ
!یاری
!گۆڵ
|-
|سپۆرتینگ لیشبۆنە | rowspan=&quot;2&quot;
|٢٠٠٢–٠٣&lt;sup&gt;[٥٨٧]&lt;/sup&gt;
|خوولی پورتوگال ئاستی پلە دوو
|٢|٠
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
| colspan=&quot;2&quot; |—
|٢
|٠
|-
|سپۆرتینگ لیشبۆنە
|٢٠٠٢–٠٣&lt;sup&gt;[٥٨٧]&lt;/sup&gt;
|خوولی پورتوگال
|٢٥
|٣
|٣
|٢
| colspan=&quot;2&quot; |—
|٣&lt;sup&gt;[d]&lt;/sup&gt;
|٠
|٠
|٠
|٣١
|٥
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |[[یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد|مانچێستەر یونایتد]]
|٢٠٠٣–٠٤
|خوولی ئینگلیزی
|٢٩
|٤
|٥
|٢
|١
|٠
|٥
|٠
|٠
|٠
|٤٠
|٦
|-
|٢٠٠٤–٠٥
|خوولی ئینگلیزی
|٣٣
|٥
|٧
|٤
|٢
|٠
|٨
|٠
|٠
|٠
|٥٠
|٩
|-
|٢٠٠٥–٠٦
|خوولی ئینگلیزی
|٣٣
|٩
|٢
|٠
|٤
|٢
|٨
|١&lt;sup&gt;[e]&lt;/sup&gt;
| colspan=&quot;2&quot; |—
|٤٧
|١٢
|-
|٢٠٠٦–٠٧
|خوولی ئینگلیزی
|٣٤
|١٧
|٧
|٣
|١
|٠
|١١
|٣
| colspan=&quot;2&quot; |—
|٥٣
|٢٣
|-
|٢٠٠٧–٠٨
|خوولی ئینگلیزی
|٣٤
|٣١
|٣
|٣
|٠
|٠
|١١
|٨
|١&lt;sup&gt;[f]&lt;/sup&gt;
|٠
|٤٩
|٤٢
|-
|٢٠٠٨–٠٩
|خوولی ئینگلیزی
|٣٣
|١٨
|٢
|١
|٤
|٢
|١٢
|٤
|٢&lt;sup&gt;[g]&lt;/sup&gt;
|١
|٥٣
|٢٦
|-
! colspan=&quot;2&quot; |گشتی
!١٩٦
!٨٤
!٢٦
!١٣
!١٢
!٤
!٥٥
!١٦
!٣
!١
!٢٩٢
!١١٨
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |[[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیال مەدرید]]
|٢٠٠٩–١٠&lt;sup&gt;[١٢٦]&lt;/sup&gt;
|خوولی ئیسپانی
|٢٩
|٢٦
|٠
|٠
| colspan=&quot;2&quot; |—
|٦
|٧
| colspan=&quot;2&quot; |—
|٣٥
|٣٣
|-
|٢٠١٠–١١&lt;sup&gt;[١٣٤]&lt;/sup&gt;
|خوولی ئیسپانی
|٣٤
|٤٠&lt;sup&gt;[h]&lt;/sup&gt;
|٨
|٧
| colspan=&quot;2&quot; |—
|١٢
|٦
| colspan=&quot;2&quot; |—
|٥٤
|٥٣
|-
|٢٠١١–١٢&lt;sup&gt;[٥٩٠]&lt;/sup&gt;
|خوولی ئیسپانی
|٣٨
|٤٦
|٥
|٣
| colspan=&quot;2&quot; |—
|١٠
|١٠
|٢&lt;sup&gt;[i]&lt;/sup&gt;
|١
|٥٥
|٦٠
|-
|٢٠١٢–١٣&lt;sup&gt;[٥٩١]&lt;/sup&gt;
|خوولی ئیسپانی
|٣٤
|٣٤
|٧
|٧
| colspan=&quot;2&quot; |—
|١٢
|١٢
|٢&lt;sup&gt;[i]&lt;/sup&gt;
|٢
|٥٥
|٥٥
|-
|٢٠١٣–١٤&lt;sup&gt;[٥٩٢]&lt;/sup&gt;
|خوولی ئیسپانی
|٣٠
|٣١
|٦
|٣
| colspan=&quot;2&quot; |—
|١١
|١٧
| colspan=&quot;2&quot; |—
|٤٧
|٥١
|-
|٢٠١٤–١٥&lt;sup&gt;[٥٩٣]&lt;/sup&gt;
|خوولی ئیسپانی
|٣٥
|٤٨
|٢
|١
| colspan=&quot;2&quot; |—
|١٢
|١٠
|٥&lt;sup&gt;[j]&lt;/sup&gt;
|٢
|٥٤
|٦١
|-
|٢٠١٥–١٦&lt;sup&gt;[٥٩٣]&lt;/sup&gt;
|خوولی ئیسپانی
|٣٦
|٣٥
|٠
|٠
| colspan=&quot;2&quot; |—
|١٢
|١٦
| colspan=&quot;2&quot; |—
|٤٨
|٥١
|-
|٢٠١٦–١٧&lt;sup&gt;[٥٩٣]&lt;/sup&gt;
|خوولی ئیسپانی
|٢٩
|٢٥
|٢
|١
| colspan=&quot;2&quot; |—
|١٣
|١٢
|٢&lt;sup&gt;[g]&lt;/sup&gt;
|٤
|٤٦
|٤٢
|-
|٢٠١٧–١٨&lt;sup&gt;[٥٩٣]&lt;/sup&gt;
|خوولی ئیسپانی
|٢٧
|٢٦
|٠
|٠
| colspan=&quot;2&quot; |—
|١٣
|١٥
|٤&lt;sup&gt;[k]&lt;/sup&gt;
|٣
|٤٤
|٤٤
|-
! colspan=&quot;2&quot; |گشتی
!٢٩٢
!٣١١
!٣٠
!٢٢
! colspan=&quot;2&quot; |—
!١٠١
!١٠٥
!١٥
!١٢
!٤٣٨
!٤٥٠
|-
|rowspan=3|[[یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس|یوڤێنتوس]]
|٢٠١٨–١٩&lt;sup&gt;[٥٩٣]&lt;/sup&gt;
|[[خولی تۆپی پێی ئیتالیا]]
|٣١||٢١||٢||٠||colspan=&quot;2&quot;|—||٩||٦||1&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot; name=&quot;SI&quot;&gt;Appearance in [[Supercoppa Italiana]]&lt;/ref&gt;||١||٤٣||٢٨
|-
|٢٠١٩–٢٠&lt;sup&gt;[٥٩٣]&lt;/sup&gt;
|خولی تۆپی پێی ئیتالیا
|٢٢||٢١||٢||٢||colspan=&quot;2&quot;|—||٧||٢||1&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot; name=&quot;SI&quot;/&gt;||٠||٣٢||٢٥
|-
!colspan=2|گشتی
!٥٣!!٤٢!!٤!!٢!!colspan=2|—!!١٦!!٨!!٢!!١!!٧٥!!٥٣
|-
! colspan=&quot;3&quot; |کۆی گشتی
!٥٦٨
!٤٤٠
!٦٣
!٣٩
!١٢
!٤
!١٧٥
!١٢٩
!٢٠
!١٤
!٨٣٨
!٦٢٦
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |ھەڵبژاردەی نێودەوڵەتی!! rowspan=&quot;2&quot; |ساڵ!! colspan=&quot;2&quot; |فەرمی
! colspan=&quot;2&quot; |دۆستانە
! colspan=&quot;2&quot; |گشتی
|-
!یاری
!گۆڵ
!یاری
!گۆڵ
!یاری
!گۆڵ
|-
|rowspan=17|'''ھەڵبژاردەی پرتووگال'''
|٢٠٠٣||٠||٠
|٢
|٠
|٢
|٠
|-
|٢٠٠٤||١١||٧
|٥
|٠
|١٦
|٧
|-
|٢٠٠٥||٧||٢
|٤
|٠
|١١
|٢
|-
|٢٠٠٦||١٠||٤
|٤
|٢
|١٤
|٦
|-
|٢٠٠٧||٩||٥
|١
|٠
|١٠
|٥
|-
|٢٠٠٨||٥||١
|٣
|٠
|٨
|١
|-
|٢٠٠٩||٥||٠
|٢
|١
|٧
|١
|-
|٢٠١٠||٦||٣
|٥
|٠
|١١
|٣
|-
|٢٠١١||٦||٥
|٢
|٢
|٨
|٧
|-
|٢٠١٢||٩||٤
|٤
|١
|١٣
|٥
|-
|٢٠١٣||٦||٧
|٣
|٣
|٩
|١٠
|-
|٢٠١٤||٥||٣
|٤
|٢
|٩
|٥
|-
|٢٠١٥||٤||٣
|١
|٠
|٥
|٣
|-
|٢٠١٦||١٠||١٠
|٣
|٣
|١٣
|١٣
|-
|٢٠١٧||١٠||١٠
|١
|١
|١١
|١١
|-
|٢٠١٨||٤||٤
|٣
|٢
|٧
|٦
|-
|٢٠١٩||١٠||١٤
|٠
|٠
|١٠
|١٤
|-
! colspan=2|کۆی گشتی
!١١٧
!٨٢
!٤٧
!١٧
!١٦٤
!٩٩
|}

== پێشانگا ==
&lt;gallery&gt;
پەڕگە:2009-3-14 ManUtd vs LFC Ronaldo Freekick Front.JPG|ڕۆناڵدۆ لەکاتی لێدانی ڕاستەوخۆ
پەڕگە:Cristiano Ronaldo Real Madrid Gareth Bale Tottenham.jpg|ڕۆناڵدۆ لەگەڵ گارێس بێڵی یاریکەری تۆتنھامی ئنگلیز لەخولی یانەکانی ئەوڕووپی
پەڕگە:Cristiano Ronaldo y Diego Forlán.jpg|ڕۆناڵدۆ لەگەڵ دیگۆ فۆڕلان لە خوولی لالیگای ئیسپانی
پەڕگە:Cristiano Ronaldo 48609.jpg|ڕۆناڵدۆ لەکاتی مەشقەکان لەگەڵ یانەی ڕیال مەدرید
پەڕگە:Cristiano Tevez Anderson.jpg|ڕۆناڵدۆ لەگەڵ تێڤز و ئەندەرسۆن لەکاتی یاریکردن لەگەڵ مانچستەر یونایتد
پەڕگە:Madrid Cristiano Ronaldo 2010-02-20.jpg|پەیکەری ڕۆناڵدۆ لەشاری مەدرید
پەڕگە:Cristiano Ronaldo, 2011.jpg|لەکاتی جمووجۆڵێکی جوان
پەڕگە:Cristiano Ronaldo – Portugal vs. Argentina, 9th February 2011 (1).jpg|لەکاتی تۆپ ڕاگرتن ڕۆناڵدۆ لەیارییەکی ھەڵبژاردەکەی
پەڕگە:Cristiano Ronaldo en cruz.jpg|ڕۆناڵدۆ لەکاتی گۆل تۆمارکردن
پەڕگە:Cristiano Ronaldo - Dagur Brynjólfsson.jpg|ڕۆناڵدۆ بەدرێسی ھەڵبژاردەکەی
&lt;/gallery&gt;

== کریستیانۆ و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان ==
ھەژماری کریستیانۆ لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان کە تەنیا لە فەیس بووک زیاتر لە ١٦٦ ملیۆن و ڵایکی کۆکردووەتەوە ئەوەش ژمارەیەکی پێوانەیییە لەڕیزی پێشەوەی پەڕەکانی فەیسبووک دێت، و لە توویتەریش زۆرتر لە ١١٠ ملیۆن ھاوڕێی ھەیە، جگە لە پەڕی ئینستاگرامی نزیکەی ٦٠٠ ملیۆن شوێنکەوتووی ھەیە.
* [https://www.facebook.com/Cristiano ھەژماری فەرمی ڕۆناڵدۆ لە تۆڕی کۆمەڵایەتی فەیس بووک]
* [https://twitter.com/#!/cristiano ھەژماری ڕۆناڵدۆ لەسەر تۆڕی کۆمەڵایەتی توویتەر]
* [https://www.instagram.com/cristiano/ ھەژماری ڕۆناڵدۆ لەسەر تۆڕی کۆمەڵایەتی ئینستاگرام]

== ئەمانەش ببینە ==
{{بەتاڵ}}

== تێبینییەکان ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot;/&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{پەراوێز}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Cristiano Ronaldo|کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ}}
* [https://web.archive.org/web/20180626092931/https://www.cristianoronaldo.com/ ماڵپەڕی فەرمی کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ]
* [http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1193041476158/1202773887674/jugador/Jugador/Cristiano_Ronaldo.htm پڕۆفایلی ڕۆناڵدۆ | ماڵپەڕی فەرمی ڕیال مەدرید]
* [http://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player%3D63706/profile/index.html پڕۆفایلی ڕۆناڵدۆ | ماڵپەڕی یوفا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120414045439/http://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player=63706/profile/index.html |date=١٤ی نیسانی ٢٠١٢}}
* [http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=201200/ پڕۆفایل و ڕیکۆردەکانی ڕۆناڵدۆ | ماڵپەڕی فەرمی فیفا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120506032928/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=201200/ |date= ٦ی ئایاری ٢٠١٢}}

{{پێکھاتەی یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس}}

{{تووڵی دەروازە|وەرزش|ژیاننامە|تۆپی پێ|فیفا|وەرزش|تۆپی پێ|ئۆڵۆمپیاد|ئیسپانیا|پورتوگال|عەرەبستانی سعوودی}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:کڵابی سەدەی فیفا]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٤]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٤]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٨]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠١٢]]
[[پۆل:یاریزانانی لا لیگا]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی یوڤێنتوس]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا]]
[[پۆل:براوەکانی باشترین یاریزانی تۆپی پێی جیھان]]
[[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]]
[[پۆل:Articles with پورتوگالی-language sources (pt)]]
[[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئینگلتەرا]]
[[پۆل:کەسایەتییە وەرزشیییەکانی بی بی سی کە براوەی ئەستێرەی وەرزشی جیھانیین]]
[[پۆل:براوەکانی گۆڵدن گڵۆبس (پورتوگال)]]
[[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد]]
[[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]]
[[پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠]]
[[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤]]</text>
      <sha1>gqzcz4yo3m5a6i0ny0yk97fuaj0r61v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئایین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12112</id>
    <revision>
      <id>1581755</id>
      <parentid>1563460</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T23:00:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>MFTG پەڕەی [[دین]] گواستەوە بۆ [[ئایین]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو</comment>
      <origin>1503023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21483" sha1="ijmdsf4008kuxvvktld9c3yb2dn9vi0" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Prevailing religious population by country percentage.svg|وێنۆک|320x320پیکسڵ|دابەشبوونی دینە فرەپەیڕەودارەکانی جیھان]]
[[پەڕگە:Religious syms.svg|وێنۆک|ھێمای دینەکان]]
'''دین''' یان '''ئایین''' کۆکراوەیەکی [[سیستمی کەلتوری]] و [[سیستمی بیر]] و [[باوەڕ]] و تێڕوانینی جیھانییە کە پەیوەندییەک دادەمەزرێنێت لۆ نێوان مرۆڤ و [[ڕۆحانییەت]]دا یاخود لەگەڵ چەند [[ڕێرەوی ئەخلاقی|ڕێڕەوێکی ئەخلاقیدا]]. زۆر لە دینەکان چیرۆک و ھێماو و نەریت و مێژووی پیرۆزیان ھەیە کە تێیدا دەیانەوێت مانا بۆ ژیان ببەخشن یا سەرچاوەی ژیان و [[گەردوون]] ڕوون بکەنەوە. لەمانەوە ئەخلاق و ئەدەب و [[یاسا]]یی دینی دادەڕێژن یاخود شێوە ژیانێک بەپێی تێگەیشتنی سروشتی مرۆڤ.

دین وەک پێویسیتییەک بۆ ڕێکخستنی کار و کردەوەکانی (مرۆڤ) بە درێژایی مێژوو و وەک یەکێ لە سەرچاوەکانی یاسا دادەنرێ لە زۆربەی وڵاتانی دنیادا؛ و ھەر لە ڕێگەی دینەوە باس لە ژیانێکی ئەبەدی کراوە و باسی دووبارە زیندوو بوونەوە و بەھەشت و جەھەنەم کراوە…

== پێناسەی دین ==
پێناسەی ئەکادیمی یان زانستی بۆ دین ئەوەیە، کە زانایانی کۆمەڵایەتی و ئەنترۆبۆلۆژیا دین دەبینن بەوەی کۆمەڵێک بیروباوەڕ و بەھا و شارەزایییە کە لە ناو جەرگەی ڕۆشنبیرییەوە ھاتوون.
بۆ نموونە: بناغەی ناوەڕۆکی دین ئاماژە ناکات بە باوەڕ بوون بە [[خودا|خوا]]، ناوەڕۆکەکەی دەناسرێت بەوەی پێکاھاتە یان ڕۆشنبیرییەکی ڕاستەوخۆیە بۆ ژیان بە شێوەیەکی گشتی؛ و بەپێی ئەم پێناسەیە دین دیدگایەکە کە دەستی لێ بەر نادرێت لە جیھاندا و کۆنترۆڵی بیرۆکەی تاک و کاروبار دەکات.

== تایبەتمەندییەکانی دین ==
دەکرێت تایبەتمەندییەکانی دین کۆبکرێتەوە لە چەند خاڵێکدا:
* باوەڕ بە بوونی [[خودا|خواوەند]] یان زیندەوەری سەروو سروشتی، زۆرییەی دینەکان باوەڕیان بە بوونی تەنھا یەک بەدیھێنەر یان چەند بەدیھێنەرێک ھەیە بۆ جیھان و [[گەردوون]]، کە توانایان ھەیە بەسەر کۆنتڕۆڵکردنیان و کۆنتڕۆلی بەشەر و ھەموو زیندەوەرەکانی تر.
* جیاوازی لە نێوان جیھانی [[ڕۆح]] و جیھانی [[ماددە]].
* بوونی مەڕاسیمی پەرستش کە مەبەست لێی پیرۆز ڕاگرتنی خواوەند و ئەو شتانەی تر کە بە پیرۆز وەسف دەکرێن.
** یاسایەکی ئەخلاقی یان شەریعەتێک کە ئەو ئەخلاق و بڕیاردانانە لە خۆ بگرێت کە پێویستە پەیڕەو بکرێن لەلایەن خەڵکەوە، وباوەڕداران عادەتەن لەو باوەرەدان کە لەلایەن خواوە ھاتووە.
* [[نوێژ|نوێژکردن]] کە شێوەی سەرەکییە بۆ پەیوەندیکردن بە خواوە یان خواوەندەوە و دەرخستنی پیرۆزڕاگرتن و ملکەچی و عیرفانییەتە.
* دیدگایەکی گەردوونییە کە کە چۆنییەتی دروستیوونی جیھان و پێکھاتنی ئاسمانەکان و [[زەوی]] ڕووندەکاتەوە، ھەندێک لە دینەکان ئامڕازی پاداشت و سزایان لەخۆ گرتووە یان چۆنییەتی ڕێکخستنی کاروباری جیھان لەلایەن پەروەردگارەوە.
* شەریعەت یان بنەماکانی شەریعەت بۆ ڕێکخستنی ژیانی باوەرداران بەپێی ئەو دیدگا گەردوونییەی دینەکە پێشکەشی دەکات.

== بنەمای دینەکان ==
ھەموو دینێک بنەما و ڕاگری خۆی ھەیە (کە ناو دەبرێن بە [[ئایدیۆلۆجی|بیروباوەڕ]] یان عەقیدە)، و ھەموو دینێک ئەمانەی لای خوارەوەی لەخۆدەگرێت:
* دامەزرێنەر: ئەو کەسایەتییە دەگرێتەوە کە بنەماکانی عەقیدە و پایەکانی داناوە و ڕێکی خستووە، و ئەوەیە کە یەکەمجار مژدەی داوە و پێکی ھێناوە و سروشی ناردووە بە کتێبی پیرۆز بۆ ھەر عەقیدەیەک.
* ناوی دینەکە: ناوی دینەکە بەپێی بیروباوەڕەکەی دادەنرێت و مانای ھەیە، یان بەپێی ناوی دامەزرێنەرەکەی ناودەنرێت یان ئەو شوێنەی لێی دەرچووە.
* کتێبی پیرۆز: ھەموو عەقیدەیەک کتێبێکی پیرۆز یان چەند کتێبێکی ھەیە کە دامەزرێنەری یەکەم دای ناووە یان گەورە شوێنکەوتووانی دینەکە داییانناوە، و کتێبی پیرۆز ھەموو ئەوشتانە لە خۆ دەگرێت کە پەیوەندیان یە دینەوە ھەیە، وەک پایەکان، [[فەڕز]]ەکان، بیروباوەڕ، ھەڵسوکەوت، ئەخلاقەکان، شەریعەت، ڕۆژژمێر، بۆنەکان، پەرستشەکان، ئاڵوگۆڕەکان، ئەو کتێب یان کتێبانە دەردەکەون بە بە دانەرەکانیان وەک [[بوودیزم]]، [[کۆنفووشیزم]]، [[تاوۆیی]] و [[جینیی]]، یان ئەوترێت کە دابەزیوە لەلایەن خوایەک یان چەند خواوەندێکەوە وەک [[جوولەکایەتی|یەھوودی]]، [[مەسیحی]]، [[ئیسلام]]، [[ھیندوویزم]]، [[سیکیزم|سیخی]] و [[بەھائی]].
* ڕۆژژمێر: ھەموو دینێک ڕۆژژمێری تایبەتی خۆی ھەیە کە ڕێکەوتی بۆنەکانی دیاری دەکات وەک: جەژنەکان، [[ڕۆژوو]] و کاتی [[حەج]] (ڕۆژژمێر دەست پێدەکات بە زۆری لە کاتی دەستپێکردنی دینەکە) وەک کۆچیی بۆ موسڵمانان، زایینی بۆ مەسیحییەکان، عیبرانی بۆ یەھوودییەکان.
* زمان: کتێبەکەی پێ دابەزیوە، یان مەراسیمەکانی پێ ئەنجامدەدرێت.

== بزووتنەوە دینییەکان ==
پێنج دینە ھەرە گەورەکان پێی ژمارەی شوێنکەوتوو، ٥. ٩ ملیار لە ٨٤٪ دانیشتووان پێک دێنن.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width:800px;&quot;
|+
|- style=&quot;background:#666688;&quot;
! style=&quot;width:250px;&quot;| پێنج دینە گەورەکە
! style=&quot;width:170px;&quot;| ٢٠١٠ (ملیار)
! style=&quot;width:160px;&quot;| ٢٠١٠ (٪)
! style=&quot;width:180px;&quot;| ٢٠٠٠ (ملیار)
! style=&quot;width:160px;&quot;| ٢٠٠٠ (٪)
! style=&quot;width:200px;&quot;| دانیشتووان
|- style=&quot;text-align:center; background:#e0e8ee;&quot;
| [[مەسیحییەت]]
| ٢. ٣
| ٣٢٪
| ٢. ٠
| ٣٣٪
| [[مەسیحییەت بەپێی وڵات]]
|- style=&quot;text-align:center; background:#e0e8ee;&quot;
| [[ئیسلام]]
| ١. ٦
| ٢٣٪
| ١. ٢
| ١٩. ٦٪
| [[ئیسلام بەپێی وڵات]]
|- style=&quot;text-align:center; background:#e0e8ee;&quot;
| [[ھیندوویزم]]
| ١. ٠
| ١٥٪
| ٠. ٨١١
| ١٣. ٤٪
| [[ھیندوویزم بەپێی وڵات]]
|- style=&quot;text-align:center; background:#e0e8ee;&quot;
| [[بوودیزم]]
| ٠. ٥
| ٧٪
| ٠. ٣٦٠
| ٥. ٩٪
| [[بوودیزم بەپێی وڵات]]
|- style=&quot;text-align:center; background:#e0e8ee;&quot;
| [[ئایینی فۆلکلۆر|دینی فۆلکلۆر]]
| ٠. ٤
| ٦٪
| ٠. ٣٨٥
| ٦. ٤٪
|
|- style=&quot;text-align:center; background:#e0e8ee;&quot;
| سەرجەم
| ٥. ٩
| ٨٤٪
| ٤. ٨
| ٧٨. ٣٪
|
|}

== دینە ئاسمانییەکان ==
{{سەرەکی|ئیسلام|مەسیحییەت|یەھوودییەت}}
[[پەڕگە:Kaaba mirror edit jj.jpg|وێنۆک|250px|موسڵمانان نوێژ دەکەن لە دەوری کەعبە]]
دینە ئاسمانییەکان یان [[دینە ئیبراھیمییەکان]]، کە لە ئیبراھیمەوە سەرچاوەیان گرتووە، ئەوانیش: ئیسلام و مەسیحی و یەھوودیین.
* [[ئیسلام]]: ئاماژەیە بۆ ئەو دینەی کە پێغەمبەر [[محەممەد]] ھێناوییەتی، ئیسلام دینی زۆرینەیە لە [[باکووری ئەفریقا]] و [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] و [[باشووری ئاسیا]]، و دووەم دینە لە جیھاندا بەپێی ژمارەی باوەڕدارانی لە دوای دینی مەسیحییەوە دێت. موسڵمانان لەو باوەڕەدان کە ئیسلام دوایین پەیامی ئاسمانییە و دینەکانی پێش خۆی سڕیوەتەوە، ھەروەھا لەو باوەڕەدان کە محەممەد پێغەمبەری خوایە و دوایین پێغەمبەر و نێردراوە، و لە بنەماکانی عەقیدەی ئیسلامی باوەڕبوونە بە خوای تاک و بێ ھاوەڵ کە ئەڵڵایە، ھەروەھا باوەڕ بە سەرجەم پێغەمبەر و نێردراوەکان کە بۆ مرۆڤایەتی نێردراون پێش محەممەد، وەک [[ئیبراھیم]] و [[یووسف|یوسف]] و [[مووسا|موسا]] و [[مەسیح]] ([[عیسا]]ی کوڕی مریەم) و ئەوانی تر کە لە قورئاندا ناوبرابن یان ناو نەبراون.
ناسراوترین مەزھەبە زانستییەکانی دینی ئیسلام چوار مەزھەبە ناسراوەکەیە کە ئەوانیش بەپێی کاتی دروستبونیان ئەمانەن: [[مەزھەبی حەنەفی]]، [[مالیکی|مەزھەبی مالکی]]، [[مەزھەبی شافعی]] و [[حەنبەلی|مەزھەبی حەنبەلی]] و ئەم مەزھەبانە بە مەزھەبەکانی [[سوننە]] ناسراون، ھاوکات [[شیعە]]ش چەند مەزھەبێکیان ھەیە وەک مەزھەبی جەعفەری و مەزھەبی ئیسماعیلی و مەزھەبی زەیدی و ھەروەھا مەزھەبی ئیبازی.
* یەھوودی: کۆنترین دینی ئیبراھیمییە، کە دروست بووە لە ناو نەتەوەی ئیسرائیل و یەھودای دێرین، و یەھوودی بە پلەی یەکەم دەگەڕێنەوە بۆ [[تەورات]]، کە ئەو دەقەیە زۆربەی یەھوود لەو باوەڕەدان ھاتووە بۆ ئیسرائیل لە ڕێگەی پێغەمبەر [[مووسا|موسا]] ساڵی ١٤٠٠ پێش زایین، ھاوکات چەند کتێبی تری عیبریان ھەیە وەک تەلمود و دەقەکانی سەنتەری یەھودییەت؛ و گەلی یەھوودی بڵاوبونەوە لە جیھاندا پاش ڕوخانی ھەیکەل لە [[قودس]] ساڵس ٧٠ی زایینی، لە ئێستادا نزیکەی ١٣ ملیۆن یە ھوودی ھەیە، %٤٠ لە [[ئیسرائیل]] دەژین و %٤٠ لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وڵاتە یەکگرتووەکان]].
[[پەڕگە:Inside Orthodox Church.jpg|وێنۆک|ڕاست|200px|وێنەیەکی کەنیسەی کاسۆلیکی ڕۆژھەڵاتی لە ناوەوە]]
* مەسیحیی: مەسیحییەت دامەزراوە لەسەر ژیان و ئامۆژگارییەکانی [[یەسووع]] کە لە [[پەیمانی نوێ]] ھاتووە، و باوەڕی مەسیحییەت باوەڕبوونە بە یەسوع (مەسیح) بەوەی کە مەسیح خودا و کوڕی خوایە و دڵسۆز و پەروەردگارە، و زۆربەی مەسیحی باوەڕیان بە سیانە ھەیە، واتە وەک سێ کەس لە یەکێکدا؛ و مەسیحی بە ھەموو جیھاندا بڵاو بووەتەوە، و دابەشبوونە سەرەکییەکانی مەسیحییەت ئەمانەن:
# کەنیسەی کاسۆلیکی بە سەرۆکایەتی پاپای [[ڕۆما]]، و پەیوەندی ھەیە بە کنیسەکانی ڕۆژاوا و ٢٢ کەنیسەس کاسۆلیکی ڕۆژھەڵات.
# پڕۆتستانتی، لە کەنیسەی کاسۆلیکی جیابۆیەوە لە سەدەی شازدەدا و دابەش دەبێ بۆ چەند تایفەیکی زۆر.
# مەسیحی ڕۆژھەڵاتی کە ئەمانە دەگرێتەوە ئەرسەدۆکسی ڕۆژھڵاتی و کەنیسەی ڕۆژھەڵات.
# ھەروەھا چەند کۆمەڵێکی بچووکی تر وەک شەھود یەھوە و کەنیسەی یەسوع مەسیح.
# کۆمەڵە ھەرێمی ئیبراھیمی لەوانەش تائیفەی سامەڕی لە [[ئیسرائیل]] و زفەی خۆراوا و بزووتنەوەی ڕاستافاری لە [[جامایکا]] و دروز لە [[سووریا|سوریا]] و [[لوبنان]].

== دینە ھیندییەکان ==
[[پەڕگە:Rama, Lakshman and Sita at the Kalaram Temple, Nashik..jpg|وێنۆک|200px|پەیکەری ڕامار لە پەرستگەی کالارام لە ھیند]]

کە دامەزراوە لە نیمچەقاڕەی ھیندی، چەندین مەراسیم و تێگەیشتنی دیاریکراویان ھەیە وەک داڕمی، کارما، تەناسخ، یانتراس و دارسانا و مەراسیمی تر.
* [[ھیندوویزم]]: دینێکی بتپەرستییە و زۆربەی ھیندییەکان باوەڕیان پێیەتی، کۆمەڵێک تەقالید وبیروباوەرە کە پێکھاتوون لە سەدەی پازدەی پێش زایینەوە تا کاتی ئێستا، و دینێکە کە بەھارۆحی و بەدیھاتنەکان لە خۆ دەگرێ لەگەڵ بنەما یاسایی و ڕژێمییەکان.
* [[جاینیزم|جەینیزم]]: یەکێکە لە دینە [[دارما|دەرمەیییەکان]] کە شێوازێکی فەلسەفی ھەیە و لە ھیندی دێرین دامەزراوە بەپێی وەسیەتەکانی ماھاڤێرا لە سەدەی شەشی پیش زایین، شوێنکەوتووانی ئەم دینە ئێستا کەمینە پێک دەھێنن لە ھیند ھاوکات لەگەڵ چەندین کۆمەڵی کۆچکردوو لێیان بۆ وڵاتە یەکگرتووەکان.
* [[بوودیزم]]: دەگەڕێتەوە بۆ گاوتاما بوودا یەکێک لە دینە سەرەکییەکان لە جیھاندا ودامەزراوە لە ڕێگەی ئامۆژگارییەکانی بوودا بە جێی ھێشتووە، و بوودیزم لە باکووری ھیند دامەزرا و بڵاوبۆیەوە بە [[ئاسیا]]، [[تەببەت]] و پاشان [[سریلانکا]] پاشان گەیشتە [[چین]]، [[مەنگۆلیا]]، [[کۆریا]] و [[ژاپۆن]]، و دینی بوودا دەسوڕێتەوە بە دەوری سێ شتدا: یەکەمیان، باوەڕ بە بوودا وەک مامۆستایەکی ڕووناکی بەخش بۆ بیروباوەڕی بوودایی، دووەمیان باوەڕ بە [[دارما]] کە ئامۆژگارییەکانی بوودا دەگرێتەوە، سێیەم: سانگا [[کۆمەڵگە]]ی بوودایی، و وشەی بوودا بە زمانی پالی پیاوی بەئاگا.
* [[ڤاجرایانا]]: یەکێکە لە مەزھەبە بوودایییەکان ھەروەھا ناسراوە بە مانترای نھێنی، ماوەی ڤاجرایانای بوودایی پۆڵێن دەکرێت بەوەی ماوەی پێنجەم و کۆتایییە لە ماوەکانی بوودا.
* [[سیکیزم]]: دینێکە دامەزرا لە باکووری ھیند لە سەدەس شازدە بە بانگەواز بۆ ئامۆژگارییەکانی گووروو نانەک و نۆ جێنشینەکەی.

== دینە ئێرانییەکان ==
[[پەڕگە:Maneckji Sett Agiary entrance.jpg|وێنۆک|200px|دینی زەردەشتی، پەرستگەی ئاگر]]

ئەو دینە دێرینانە دەگرێتەوە کە لە ئێرانی گەورەوە ھاتوون، و لە کاتی ئێستادا ئەم دیانەتانە پەیڕەو ناکرێن تەنھا لەلایەن کمینەیەک نەبێت.
* [[ئایینی زەردەشتی|دینی زەردەشتی]]: ناونراوە بە ناوی دامەزرێنەرەکەی [[زەردەشت]]، دینیکی کۆنی ئێرانییە، بە یەکێک لە دێرینترین دینەکانی جیھان دادەنرێت، دامەزراوە لە [[ئێران]] پێش ٣٥٠٠ ساڵ لەسەر ئامۆژگارییەکانی زەردەشت، شوێنکەوتووانی باوەڕیان بە یەک خوای ئەزەلی ھەیە کە ئاھورامزدایە بە مانای خواوەندی دانا دێت، کە بەدیھێنەری گەردوونە و چاکە دەنوێنێت و بەھیچ شێوەیەک خراپەی لێوە نایەت، ھەروەھا زەردەشتییەکان لەو باوەڕەدان زەردەشت پێغەمبەری خوایە و ھەروەھا چەند خواوەندێکی تر ھەن یارمەتی [[وەرمەز|ئاھورامزدا]] دەدەن و ژمارەیان شەش یارمەتی دەرە، ئەم دینە لەناونەچوە، بەڵکو ھێشتا ماوە بە کەمینەی بچووک.
* سابیئە، شوێنکەوتوانی لەو باوەڕەدان کە دینێکی ئیبراھیمییە و پەیڕەوی پێغەمبەرەکانی خوا دەکەن [[ئادەم]]، [[شیس]]، [[ئیدریس]]، [[نووح]]، سامی کوری نوح، و [[یەحیا]]ی کوڕی زەکەریا، و بڵاو بوونەتەوە لە [[وڵاتی ڕافیدەین]] و [[فەلەستین]].
* [[ئێزیدی]]: دینیێکی دێرینە لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا، و شوێنکەوتوانی بەزۆری دەکەونە نزیک پارێزگای [[مووسڵ|موسڵ]] لە [[عێراق]].
* بەھائی: شوێنکەوتوانی لەو باوەڕەدان کە دینێکی یەکتاپەرستییە، حسەین عەلی نووری دایمەزراندووە کە بە بەھائوڵڵاھ ناسراوە لە ئێران لە سەدەی نۆزدەدا، و لەمڕۆدا نزیکەی پێنج بۆ حەوت ملیۆن شوێنکەوتووی ھەیە.

== دینەکانی تر ==
[[پەڕگە:Chinese temple incence burner.jpg|وێنۆک|200px|وێنەی مەرقەدێک لە چین]]
* [[تەنگرییەت]] دینی ڕەسەنی گەلانی [[تورکەکان]]
* دینی تەقلیدی ئەفریقی، ھەر جۆرە دینێک دەگرێتەوە کە لە ئەفریقا پەیڕەو کرابێت پێش ھاتنی ئیسلام و مەسیحییەت، وەک دینی یوروبا و دینی سان.
* دینە نەتەوەییکانی ئەمریکاکان: دینی ئازتیک دەگرێتەوە لەگەڵ ئینکا و مایا و بیروباوەڕە کاسۆلیکییە نوێکان.
* کلتوری دانیشتووە ڕەسەنەکانی [[ئوسترالیا]]، ئەو ئەفسانە و پەیرەوکردنە پیرۆزان ەدەگرێتەوە کە سیمایەکی نەتەوەییان وەرگرتووە.
* دینی نەتەوەیی چینی: کە نەتەوەی چینی پەیڕەوی دەکەن لە ھەموو لایەکی جیھاندا، کە پەیرەوێکی نەتەوەیییە لە پلەی یەکەکدا کە توخمی نەتەوەی دەگرێتەوە لە کۆنغۆشیوسی و تاویی و ھەندێک پاشماوەی ماھایانای بووزی.
* دینی کۆری تەقلیدی: تێکەڵەیەکی ماھایانا و شامانی کۆرییە، ھەروەھا مەسیحی کۆریی کاریگەرییەکی گەورەی لەسەرە لەناو کۆمەڵگە و[[سیاسەت]]دا بەتایبەت لە [[کۆریای باشوور]].
* دینی ژاپۆنی تەقلیدی، تێکەڵەیەکی ماھایانای بووزی و مەراسیمە دێرینەکانیانە بەپێی لشنتۆ لە سەدەی حەڤدەدا.
* شینشۆک یۆ، کە پۆلێکی گشتییە بۆ کۆمەڵێکی فراوان لەو بزووتنەوە دینییانەی لە [[ژاپۆن]] دامەزراون لە سەدەی نۆزدە.
* تساو دی: دینێکی یەکتاپەرستییە دامەزرا لە [[ڤیێتنام|ڤێتنام]] ساڵی ١٩٢٦.

== سەرچاوەکان ==
* [http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html دابەشبوونی دینەکان لەجیھاندا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080615140203/http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html |date=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}}
* ویکی عەرەربی

{{تووڵی دەروازە|ئایین|کۆمەڵگا|فەلسەفە}}
{{پۆلی کۆمنز|Religion}}
[[پۆل:بابەتە سەرەکییەکان]]
[[پۆل:دین]]</text>
      <sha1>ijmdsf4008kuxvvktld9c3yb2dn9vi0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەستێرە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12502</id>
    <revision>
      <id>1581909</id>
      <parentid>1488307</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T10:08:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* قۆناغ و گەشەسەندنی ئەستێرەکان */</comment>
      <origin>1581909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5822" sha1="1m17mvqgm5vbqzx7ejnttliohpfd67r" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{لە شێوەزارەکاندا
|زار١=کوردیی باکووری
|ناو١=ستێر، ستێرک
|زار٢=ئەردەڵانی
|ناو٢=ھەسارە
|زار٣=کوردیی باشووری
|ناو٣=ئەسارە، ھەسارە
|زار٤=گەڕووسی
|ناو٤=ھەسارگ
|زار٥=لەکی
|ناو٥=ئاسارە
|زار٦=ھەورامی
|ناو٦=ھەسارە
|زار٧=زازاکی
|ناو٧=ئاستارە، ئەستارە
}}
[[پەڕگە:Starsinthesky.jpg|چەپ|250px|وێنۆک|وێنەی ھەرێمێکی ئەستێرەیی - وێنەی [[ناسا]]]]
'''ئەستێرە''' لە مانا بەربڵاوەکەیدا ھەر تەنێکی ئاسمانی دەگرێتەوە کە بە [[شەو]] لە ئاسماندا دەبینرێ، جگە لە [[مانگ]]، ھەروەھا ئەستێرە گەرۆکەکانیش دەگرێتەوە ئەو ھەسارانەی کە خۆیان [[تیشک]] دار نین، لە گەردوونناسیشدا مەبەست لە ئەستێرە: ھەر تۆپەڵەیێکی گازی ڕووناک کەرەوەیە، کە خاوەنی گەرمیێکی پلە بەرزبێت. لە مانا گەردوونییەکەشدا، بە ئەستێرە ئەوترێ ئەستێرەی چەسپاو، چونکە لە کۆندا، وا گریمانە دەکرا کە [[گەڕەستێرە]]کان چەسپاو و جێگیرن لە ئاسماندا، بە پێچەوانەی [[ئەستێرەی گەڕۆک]]. ھەروەھا [[خۆر]]یش بە ئەستێرە دەژمێردرێ، چونکە ئەستێرەکان لە قەبارە و گەورەییدا جیاوازن و لە [[گەردوون]]یشدا ئەستێرەی وا ھەن کە لە [[خۆر]] بچووکترن و ھی واش ھەن کە زۆر لە [[خۆر]] گەورەترن بۆیە خۆریش ئەستێرەێکە لە نێوان بلیۆنەھا ئەستێرە لە نێو کەشکەشان و [[گەردوون]] بە گشتی. لە [[ئایین]]ەئاسمانییەکان بایەخی پێدراوە.
لە ئایینی پیرۆزی [[ئیسلام]]ئەستێرەکان وا باسکراون کە ھۆکارێکن بۆ جوانکردنی ئاسمان و ڕاونانی [[شەیتان]] و [[جنۆکە]]خراپەکان کە بیانەوێ ھەواڵی ئاسمان ببەن. ئاماژەی پێکراوە لە [[قورئان]]ی پیرۆز سووڕەتی [[الملک]].

== قۆناغ و گەشەسەندنی ئەستێرەکان ==
[[پەڕگە:Crab Nebula.jpg|چەپ|200px|وێنۆک|وێنەی کرام نێبولا کە بریتییە لە پاشماوەی تەقینەوەی ئەستێرە گەڕۆکەکان]]
'''ئەستێرە''' بە زۆر قۆناغ تێئەپەرێت، بەر لەوەی کە لە ناوبچێ، یان بتەقێتەوە دەڵێن کە نزیکەی ٧٠٪ی بەرگی گازی [[خۆر]] پێک
ھاتووە لە [[ھایدرۆجین]] و ٣٠٪ لە [[ھیلیۆم]]، بەڵام لە ناخی خۆردا ئەم ڕێژەیە ئاوەژوو دەبێتەوە. زانایان وای بۆ دەچن کە [[ھایدرۆجین]] لە ناخیدا ڕووبەڕووی پەستان و تەوژمی بەرز دەبێتەوە، کە دەبێتە ھۆی جیابوونەوەی [[ئەلیکترۆن]] لە ناوکەکانیان، کەوا لە [[ھایدرۆجین]] دەکات، تەنھا لە ناوک پێکبێت و ناوکی ھایدرۆجینەکەش دەگۆڕدرێ بۆ ناوکی [[ھیلیۆم]]، کە ناو دەنرێ بە (''combution'')، و ئەم ھێزەش کە لە گۆڕانەکەدا دروست دەبێت، ئەگواسترێتەوە بۆ ڕووی سەرەوە، بە دوو ڕێگا یەکێکیان دەمێنێتەوە ملیۆنەھا ساڵ ئەوەی تریشیان خێراترە، ھێزە دروست بووە کەش لە گۆڕانەکە لە نگەری ھێزە گەورەکەی [[خۆر]]ە، و خۆریش بەردەوام ھایدرۆجینەکە بەکارئەبات تا ئەوکاتەی ھیچ لە ئەمبارەکەدا نامێنێ، لەگەڵ ئەمەش کە لە ناخیش دا پشت دەبەسترێ بە دەمباری ڕووی سەرەوە لە کردارەکەدا، چونکە بە نەمانی ئەمبارکراوەکە [[خۆر]] دەست ئەکا بەدرێژ بوونەوە، لەژێردەستی ھێزی کێشکردن، گەورەئەبێ تا [[زاوە]] و [[زوھرا]] و [[زەوی]] ئەسوتێنێ تا دەگاتە [[بارام]] و پاشان [[سپی]] دەبێتەوە، و ڕووناکییەکەی دەردەچێ تا ئەو کاتەی دەکوژێتەوە و لە ناوئەچێ بۆ ھەتا ھەتایە ئەمە قسەی زانایانە بەڵام ھەموو ئەستێرەێکی بچووک یان وەک [[خۆر]] ھەمان قۆناغ و گەشەسەندنی دەبێ تەنھا ئەستێرە گەڕۆکەکان نەبێ، کە ئەتەقێنەوە بەمەی کە پێی ئەوترێ (''supernova'') دەرئەنجامی ئەم تەقینەوانەش لە ئەستێرەیێکەوە بۆ ئەستێرەیێکی تر دەگۆڕدرێ، ئەستێرەی وا ھەیە دەمێنێتەوە و ھی واش ھەیە دەبێتە دەلاقە و شتێکی ڕەش یان دەبێتە ئەستێرەیێکی تر سەر لەنوێ.

== سەرچاوەکان ==
* [//en.wikipedia.org/ ویکیپێدیای ئینگلیزی]
* [https://web.archive.org/web/20170610074047/http://rengar.com/ ماڵپەڕی ڕەنگار]

{{تووڵی دەروازە|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی}}
{{پۆلی کۆمنز|Stars}}

[[پۆل:ئەستێرەکان|ئەستێرەکان]]
[[پۆل:چەمکەکان لە زانستی گەردوونناسیدا]]
[[پۆل:چەمکەکان لە ئەستێرەناسی]]
[[پۆل:سەرچاوەکانی ڕووناکی]]</text>
      <sha1>1m17mvqgm5vbqzx7ejnttliohpfd67r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئاین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13424</id>
    <redirect title="ئایین" />
    <revision>
      <id>1581774</id>
      <parentid>1563574</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T00:45:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[ئایین]]</comment>
      <origin>1581774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="lypoh815wty4j96b1gy5ozvj1o31yoc" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[ئایین]]</text>
      <sha1>lypoh815wty4j96b1gy5ozvj1o31yoc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:Location map Mali</title>
    <ns>10</ns>
    <id>15324</id>
    <revision>
      <id>1581880</id>
      <parentid>320614</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T09:33:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NordNordWest</username>
        <id>2192</id>
      </contributor>
      <comment>updated map</comment>
      <origin>1581880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="231" sha1="ag3j118rrvcbk23hvzb7orzi4wix5hh" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1}}}
| name   = مالی
| top    = 25.5
| bottom = 9.7
| left   = -12.6
| right  = 4.8
| image  = Mali adm location map 2023.svg
| image1 = Mali relief location map.jpg
}}&lt;noinclude&gt;
{{Location map/Info}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ag3j118rrvcbk23hvzb7orzi4wix5hh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەبوو نوواس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17420</id>
    <revision>
      <id>1581741</id>
      <parentid>1487995</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T20:15:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1581741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4026" sha1="q6p30zg2e3xhse06fv81lz2rlhfayei" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Databox}}
'''ئەبوو نوواس''' ({{بە عەرەبی|إبوو نواس}}، {{بە فارسی|ابونواس}}) (٧٥٦–٨١٤) شاعیری گەورەی کلاسیکی [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] کە جار جار بە فارسیش نووسیویەتی. لە شعری عاشقانەدا دەستێکی بەرزی ھەبووە و بە شاعیری بادە ناوی دەرکردووە. ئەبوو نواس لە شاری [[ئەھواز]]ی [[ئێران]] یان لە [[بەسرە]]ی [[عێراق]] لە دایک بووە و دایکی ئەھوازی و باوکی دەمیشقی بووە. ئەبوو نوواس لە [[بەغدا]] کۆچی دوایی کردووە و ھەر لەوێش نێژراوە. ئەو ناوی لە ھەندێک شوێنی زۆردا لە کتێبی «ھەزار و یەک شەو» دا ھاتووە.&lt;ref&gt;Esat Ayyıldız. [https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1312336 &quot;Ebû Nuvâs’ın Şarap (Hamriyyât) Şiirleri&quot;]. Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 18 / 18 (2020): 147-173.&lt;/ref&gt;

== ژیانی سەرەتایی ==
ئەبوونوواس لە [[پارێزگای خووزستان]]ی [[ئێران]] لە سەردەمی [[خەلافەتی عەباسی]] لەدایکبووە، یان لە شاری [[ئەھواز]] یان لە یەکێک لە ناوچە ھاوسێکانیدا. ڕێکەوتی لەدایکبوونی نادیارە، لە نێوان ساڵانی ٧٥٦–٧٥٨ لەدایکبووە. باوکی ھانی بووە، کە عەرەبێک بووە (پێدەچێت خەڵکی [[دیمەشق]] بووبێت) کە لە سوپای کۆتا [[ئەمەوییەکان|خەلیفەی ئەمەوی]] [[مەروانی دووەم]] (نزیکەی ٧٤٤–٧٥٠) خزمەتی کردبوو. دایکی فارسێک بووە بە ناوی گوڵبان، کە ھانی لە کاتی خزمەتکردنی لە ھێزی پۆلیسی ئەھوازدا ناسیبووی. کاتێک ئەبوونوواس تەمەنی ١٠ ساڵ بووە، باوکی کۆچی دوایی کردووە.{{sfn|Wagner|2007}}&lt;ref&gt;{{harvnb|Fatehi-Nezhad|Azarnoosh|Negahban|2008}}; His mother was a Persian seamstress from Ahwāz, called Gulbān or Gulnāz (Abū Hiffān, 108; Ibn al-Muʿtazz, 194; Ibn Qutayba, al-Shiʿr, 2/692; Ibn ʿAsākir, 4/279). His father Hānī was either Persian (according to al-Aṣmaʿī) or from al-Shām, and had served in the army of the last Umayyad caliph, Marwān II&lt;/ref&gt;

لە منداڵییەکی زوودا ئەبوونوواس لەگەڵ دایکیدا چووەتە [[بەسرە]] لە باشووری [[عێراق]] و لەوێ لە خوێندنگەی [[قورئان]] خوێندوویەتی و لە تەمەنێکی بچووکدا بووەتە [[حافزی قورئان|حافز]]. گەنجێتی و سەرنجڕاکێشییەکەی سەرنجی شاعیری [[کووفە|کوفی]]، ئەبوو ئوسامە والیبە ئیبن حوباب ئەسەدی ڕاکێشا، کە ئەبوونوواسی وەک شاگردێکی گەنج برد بۆ کووفە.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|last=Kennedy|first=Philip F.|title=Abu Nuwas : a genius of poetry|date=2009|isbn=978-1-78074-188-8|edition=First South Asian paperback|location=New Delhi|oclc=890932769}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* [[:en:Abu Nuwas|ویکیپیدیای ئینگلیزی]]

{{تووڵی دەروازە|شیعر|ئیسلام|عێراق}}

{{نووسەر-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Abu Nuwas}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:شاعیران بە زمانی عەرەبی]]
[[پۆل:شاعیرانی ئێرانی]]
[[پۆل:نووسەرانی عێراقی]]
[[پۆل:شاعیران بە زمانی فارسی]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ٧٥٦]]
[[پۆل:مردووانی ٨١٤]]
[[پۆل:شاعیرانی عێراقی]]
[[پۆل:خەڵکی کۆمەڵگای پەلکەزێرینە لە سەدەکانی ناوین]]
[[پۆل:خەڵکی ئەھواز]]</text>
      <sha1>q6p30zg2e3xhse06fv81lz2rlhfayei</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581742</id>
      <parentid>1581741</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T20:17:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1581742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3997" sha1="9h483jgop6zdzupmbfezkdfwjxx1a27" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{Databox}}
'''ئەبوو نوواس''' ({{بە عەرەبی|إبوو نواس}}، {{بە فارسی|ابونواس}}) (٧٥٦–٨١٤) شاعیری گەورەی کلاسیکی [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] کە جار جار بە فارسیش نووسیویەتی. لە شعری عاشقانەدا دەستێکی بەرزی ھەبووە و بە شاعیری بادە ناوی دەرکردووە. ئەبوو نواس لە شاری [[ئەھواز]]ی [[ئێران]] یان لە [[بەسرە]]ی [[عێراق]] لە دایک بووە و دایکی ئەھوازی و باوکی دەمیشقی بووە. ئەبوو نوواس لە [[بەغدا]] کۆچی دوایی کردووە و ھەر لەوێش نێژراوە. ئەو ناوی لە ھەندێک شوێنی زۆردا لە کتێبی «ھەزار و یەک شەو» دا ھاتووە.&lt;ref&gt;Esat Ayyıldız. [https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1312336 &quot;Ebû Nuvâs’ın Şarap (Hamriyyât) Şiirleri&quot;]. Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 18 / 18 (2020): 147-173.&lt;/ref&gt;

== ژیانی سەرەتایی ==
ئەبوونوواس لە [[پارێزگای خووزستان]]ی [[ئێران]] لە سەردەمی [[خەلافەتی عەباسی]] لەدایکبووە، یان لە شاری [[ئەھواز]] یان لە یەکێک لە ناوچە ھاوسێکانیدا. ڕێکەوتی لەدایکبوونی نادیارە، لە نێوان ساڵانی ٧٥٦–٧٥٨ لەدایکبووە. باوکی ھانی بووە، کە عەرەبێک بووە (پێدەچێت خەڵکی [[دیمەشق]] بووبێت) کە لە سوپای کۆتا [[ئەمەوییەکان|خەلیفەی ئەمەوی]] [[مەروانی دووەم]] (نزیکەی ٧٤٤–٧٥٠) خزمەتی کردبوو. دایکی فارسێک بووە بە ناوی گوڵبان، کە ھانی لە کاتی خزمەتکردنی لە ھێزی پۆلیسی ئەھوازدا ناسیبووی. کاتێک ئەبوونوواس تەمەنی ١٠ ساڵ بووە، باوکی کۆچی دوایی کردووە.{{sfn|Wagner|2007}}&lt;ref&gt;{{harvnb|Fatehi-Nezhad|Azarnoosh|Negahban|2008}}; His mother was a Persian seamstress from Ahwāz, called Gulbān or Gulnāz (Abū Hiffān, 108; Ibn al-Muʿtazz, 194; Ibn Qutayba, al-Shiʿr, 2/692; Ibn ʿAsākir, 4/279). His father Hānī was either Persian (according to al-Aṣmaʿī) or from al-Shām, and had served in the army of the last Umayyad caliph, Marwān II&lt;/ref&gt;

لە منداڵییەکی زوودا ئەبوونوواس لەگەڵ دایکیدا چووەتە [[بەسرە]] لە باشووری [[عێراق]] و لەوێ لە خوێندنگەی [[قورئان]] خوێندوویەتی و لە تەمەنێکی بچووکدا بووەتە [[حافزی قورئان|حافز]]. گەنجێتی و سەرنجڕاکێشییەکەی سەرنجی شاعیری [[کووفە|کوفی]]، ئەبوو ئوسامە والیبە ئیبن حوباب ئەسەدی ڕاکێشا، کە ئەبوونوواسی وەک شاگردێکی گەنج برد بۆ کووفە.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|last=Kennedy|first=Philip F.|title=Abu Nuwas : a genius of poetry|date=2009|isbn=978-1-78074-188-8|edition=First South Asian paperback|location=New Delhi|oclc=890932769}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
* [[:en:Abu Nuwas|ویکیپیدیای ئینگلیزی]]

{{تووڵی دەروازە|شیعر|ئیسلام|عێراق}}
{{پۆلی کۆمنز|Abu Nuwas}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:شاعیران بە زمانی عەرەبی]]
[[پۆل:شاعیرانی ئێرانی]]
[[پۆل:نووسەرانی عێراقی]]
[[پۆل:شاعیران بە زمانی فارسی]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ٧٥٦]]
[[پۆل:مردووانی ٨١٤]]
[[پۆل:شاعیرانی عێراقی]]
[[پۆل:خەڵکی کۆمەڵگای پەلکەزێرینە لە سەدەکانی ناوین]]
[[پۆل:خەڵکی ئەھواز]]</text>
      <sha1>9h483jgop6zdzupmbfezkdfwjxx1a27</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئیمپراتۆریەتیی ساسانی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34739</id>
    <revision>
      <id>1581802</id>
      <parentid>1481208</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T06:03:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19792" sha1="8ke5svujm7e4ysmx8p885w5s9fqftbe" xml:space="preserve">{{Short description|کۆتا ئیمپراتۆرییەتی ناوچەکە پێش ئیسلام}}
{{Infobox former country|common_name=ئیمپراتۆرییەتیی ساسانی|continent=Asia|native_name=ئێرانخشار|conventional_long_name=ئیمپراتۆرییەتی ساسانی|image_coat=Senmurv.svg|image_flag=Derafsh kaviani.svg|flag_type=ئاڵا (دەرفەشی کاوە)|image_map=The Sasanian Empire at its apex under Khosrow II-es.svg|image_map_caption=ئیمپراتۆرییەتی ساسانی لە مەزنترین ڕووبەریدا لە ٦٢٢ز، لەسەردەمی خۆسرۆ ئەپەروێز|national_motto=|capital={{plainlist|
* [[ستەخر]] &lt;small&gt;(224–226)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/ctesiphon |سەردێڕ=Ctesiphon – Encyclopaedia Iranica |بڵاوکەرەوە=Iranicaonline.org |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;
* [[تیسفۆن]] &lt;small&gt;(226–637)&lt;/small&gt;}}|common_languages=زمانی پاڵەوی|religion=زەردەشتی|government_type=شانشینی دەرەبەگایەتی|title_leader=شاھنشا ئێران و ئەنئێران|leader1=[[ئەردەشێر بابەکان]]&lt;small&gt;(دامەزرێنەر)&lt;/small&gt;|year_leader1=٢٢٤–٢٤١|leader2=[[یەزدگردی سێیەم]] &lt;small&gt;(کۆتا)&lt;/small&gt;|year_leader2=٦٣٢–٦٥١|event_start=دامەزراندن|year_start=٢٢٤|event_end=دەستبەسەرداگرتنی خەلافەتی ڕاشیدەین|year_end=٦٥١|event_post=|date_post=|currency=}}

'''ئیمپراتۆرییەتیی ساسانی''' یان '''ساسانییەکان''' (بە [[زمانی پاڵەوی|پاڵەوی]]: ئێرانشەھر𐭲𐭯𐭩𐭲𐭯𐭮𐭯𐭮)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Fattah, Hala Mundhir (2009). [[iarchive:briefhistoryofir0000fatt/page/49|''A Brief History of Iraq''.]] [[:en:Infobase Publishing|Infobase Publishing]]. p. [[iarchive:briefhistoryofir0000fatt/page/49|49]]. [[:en:ISBN|-(identifier) ISBN]] &lt;bdi&gt;[[:en:Special:BookSources/978-0-8160-5767-2|978-0-8160-5767-2]]&lt;/bdi&gt;. &lt;q&gt;Historians have also referred to the Sassanian Empire as the Neo-Persian Empire.&lt;/q&gt;&lt;/ref&gt; ناوی فەرمی ئیمپڕاتۆڕییەتەکە '''ئێرانشەھر''' یاخود '''ئێرانخشەھر''' بوو (واتە: ئیمپڕاتۆرییەتی ئێران)&lt;ref&gt;Gnoli, Gherardo (1987). [https://www.academia.edu/98876660 The Idea of Iran - An Essay on its Origin]. Serie orientale Roma. Vol. 62. Istituto italiano per il Medio ed Estremo Oriente. &lt;nowiki&gt;ISBN 9788863230697&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gnoli, Gherardo (2011b). [https://iranicaonline.org/articles/er-er-mazdesn &quot;ĒR, ĒR MAZDĒSN&quot;]. Encyclopædia Iranica. Vol. VIII. Iranica Foundation. p. 533.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Martínez, Javier; de Vaan, Michiel (2014). de Vaan, Michiel; Lubotsky, Alexander (eds.). [https://ia903408.us.archive.org/11/items/introduction-to-avestan/Introduction%20to%20Avestan.pdf Introduction to Avestan]{{بەستەری مردوو|url=https://ia903408.us.archive.org/11/items/introduction-to-avestan/Introduction%20to%20Avestan.pdf |date=ئایاری ٢٠٢٦ }} (PDF). Brill Introductions to Indo-European Languages. Brill.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bonner|یەکەم=Michael Richard Jackson|ناونیشان=https://books.google.iq/books?vid=ISBN 9781463206161&amp;redir_esc=y|سەردێڕ=The Last Empire of Iran|ڕێکەوت=٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Gorgias Press LLC|ژپنک=٩٧٨-١-٤٦٣٢-٠٦١٦-١|پەڕەکان=٤-٦٥|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Curtis|یەکەم=Vesta Sarkhosh|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=Q7iKDwAAQBAJ&amp;printsec=frontcover&amp;dq=the+sasanian+era&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|سەردێڕ=The Sasanian Era|دوایین٢=Stewart|یەکەم٢=Sarah|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٥٧٧٣-٣٠٩-٢|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=الکعبی|یەکەم=نصیر|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=b6ZjDwAAQBAJ&amp;pg=PT34&amp;dq=إيرانشهر+الساسانية&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwi6js2ZtPKFAxUO2gIHHbFrCPcQ6wF6BAgGEAU#v=onepage&amp;q=إيرانشهر%20الساسانية&amp;f=false|سەردێڕ=مسمّی العراق وتخومە فی المدوّنات البھلویة - الساسانیة: دراسة فی التاریخ الثقافی والأیدیولوجی للمفھوم|دوایین٢=السیاسات|یەکەم٢=المرکز العربی للأبحاث ودراسة|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=المرکز العربی للأبحاث ودراسة السیاسات|ژپنک=٩٧٨-٦١٤-٤٤٥-١٩٣-٩|زمان=ar}}&lt;/ref&gt; دوایین ئیمپراتۆرییەتیی باڵادەست لە [[مێژووی ئێران|ئێرانی کۆن]] لە پێش ھاتنی [[ئیسلام]] بوو. بنەماڵەی ساسانی لە ساڵی ٢٢٤ی زایینی بە تێکشاندنی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی|ئەشکانییەکان]] حکوومەتەکەیان پێک ھێنا و ھەتا ساڵی ٦٥١ واتە بۆ ماوەی زیاتر لە ٤٠٠ ساڵ یەکێک لە زلھێزەکانی سەردەم بوون و بەرامبەریی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی]] لە شەڕدا بوون. ساسانییەکان ڕەچەڵەکیان دەگەڕێتەوە بۆ [[کورد]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ibn al-Balkh (pseud.)|ناونیشان=http://archive.org/details/frsnmaofibnu00ibnauoft|سەردێڕ=The Fársnáma of Ibnu'l-Balkhí. Edited by G. Le Strange and R.A. Nicholson. [Text in Persian]|دوایین٢=Le Strange|یەکەم٢=G. (Guy)|ڕێکەوت=١٩٢١|بڵاوکەرەوە=London Luzac|ئەوانی تر=Robarts - University of Toronto}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mofidi|یەکەم=Sabah|ناونیشان=https://www.researchgate.net/profile/Sabah-Mofidi/publication/352058930_STUDYING_THE_IMPACT_OF_RELIGIO-POLITICAL_CONFRONTATIONS_OF_ISLAMIC_EMPIRES_IN_KURDISTAN_FROM_THE_BEGINNING_UNTIL_THE_END_OF_THE_ISLAMIC_CALIPHATE/links/60b777ad299bf106f6f4bd8d/STUDYING-THE-IMPACT-OF-RELIGIO-POLITICAL-CONFRONTATIONS-OF-ISLAMIC-EMPIRES-IN-KURDISTAN-FROM-THE-BEGINNING-UNTIL-THE-END-OF-THE-ISLAMIC-CALIPHATE.pdf|سەردێڕ=The Ottomans and the Successors of the Safavids|بڵاوکەرەوە=Indonesian Journal of Islamic History and Culture|ساڵ=٢٠٢١|بەرگ=٢|پەڕەکان=٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mirwaisi|یەکەم=Hamma|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=E7bvDwAAQBAJ&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;dq=sassanid+kurd&amp;source=gbs_navlinks_s|سەردێڕ=ABDULLAH OCALAN|ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Hamma Mirwaisi|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mirwaisi|یەکەم=Hamma|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=Gp_YDwAAQBAJ&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;dq=the+history+of+the+kurdish+people+hamma+mariwasi&amp;source=gbs_navlinks_s|سەردێڕ=The history of the Kurdish people|بڵاوکەرەوە=Hamma Mirwaisi|ساڵ=٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
[[پەڕگە:کتیبه شاپور یکم در کعبه زرتشت.jpg|وێنۆک|نووسراوی شاپووری یەکەم لە کەعبەی زەردەشت (نزیکەی ٢٦٢ی زایینی)، کە تیشکیان خستووەتە سەر ئێرانشەھر و ئێران.]]
بە فەرمی ئەم ئیمپراتۆرییەتە بە شانشینی ئارییەکان ناسرابوو ([[زمانی پاڵەوی|پاڵەوی]]: ērānšahr، [[زمانی پاڵەویی ئەشکانی|پارتی]]: aryānšahr، [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]]: Arianōn ethnos)؛ ئەم زاراوەیە بۆ یەکەمجار لە نووسراوی گەورەی سێ زمانەی شاپووری یەکەمدا پشتڕاستکراوەتەوە، کە پاشا دەڵێت «من خودای ئیمپراتۆرییەتی ئارییەکانم».&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.iranicaonline.org/articles/eran-eransah &quot;Ērān, Ērānšahr – Encyclopaedia Iranica&quot;]. ''www.iranicaonline.org''. Retrieved 9 November 2019&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Shayegan|یەکەم=M. Rahim|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=f_gcyC8l80MC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Arsacids+and+Sasanians|سەردێڕ=Arsacids and Sasanians: Political Ideology in Post-Hellenistic and Late Antique Persia|ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٧٦٦٤١-٨|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

زیاتر، بەو پێیەی خانەدانی شاھانە بە ناوی [[خانەدانی ساسانی|ساسانەوە]] ناونراوە، ئیمپراتۆرییەتەکە لە سەرچاوە مێژوویی و ئەکادیمییەکانەوە بە ئیمپراتۆرییەتی ساسانی ناسراوە. ئەم زاراوەیە بە زمانی ئینگلیزیش بە ئیمپراتۆرییەتی ساسانی تۆمار کراوە. مێژوونووسان ئیمپراتۆرییەتی ساسانیان بە ئیمپراتۆرییەتی فارسی نوێ ناوبردووە، بەو پێیەی دووەم ئیمپراتۆرییەتی ئێران بووە کە لە پارس (فارس)ەوە سەریھەڵداوە، لەکاتێکدا [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ئیمپراتۆرییەتی ھەخامەنشی]] یەکەم بووە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

== مێژوو ==
=== نەژاد ===
بەپێی پەرتووکی [[کارنامەی ئەردەشێری بابەکان]]، کە لەسەدەی ٦ز نووسراوە، بەڵام دەگەڕێتەوە سەردەمانی [[ئەردەشێر بابەکان|ئەردەشێری یەکەم]] و [[شاپوری یەکەمی]] کوڕی. ئەوا ئەردەشێر بە بنەچە دەگەڕێنەوە سەر دارا ([[داریووشی سێیەم|داریوس]])، کۆتا فەرمانڕەوای ھەخامنشی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=André-Salvini|یەکەم=Béatrice|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=kJnaKu9DdNEC&amp;pg=PA251&amp;dq=ardashir+I+avenged+Dara&amp;hl=en&amp;newbks=1&amp;newbks_redir=0&amp;source=gb_mobile_search&amp;ovdme=1&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwih2NKZwMSGAxX9cvEDHVYoMzIQ6wF6BAgJEAU#v=onepage&amp;q&amp;f=false|سەردێڕ=Forgotten Empire: The World of Ancient Persia|ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=University of California Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٢٤٧٣١-٤|پەڕەکان=٢٥١|زمان=en}}&lt;/ref&gt; مێژوونووسی موسڵمان، [[محەممەد کوڕی جەریر تەبەری|تەبەری]] بنەچەی ساسانەکان دەگەڕێنێتەوە سەر دارا کە لەلایەن [[ئەسکەندەری مەزن]] کوژرا.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تاريخ الطبري - الطبري - ج ١ - الصفحة ٤٧٦|ناونیشان=http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3474_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A8%D8%B1%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A8%D8%B1%D9%8A-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_476|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=shiaonlinelibrary.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240723235724/http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3474_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A8%D8%B1%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A8%D8%B1%D9%8A-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_476|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; کە نەژادی ساسانەکانی بەم شێوەیە داوە: «ئەردەشێر کوڕی پاپەک شا کوڕی ساسانی بچوک کوڕی پاپەک کوڕی ساسان کوڕی پاپەک کوڕی مێھرمەس کوڕی ساسان کوڕی وەھمەن شا کوڕی ئەسپەندیار کوڕی وەشتاسپ کوڕی لاراست کوڕی کەیوگی کوڕی کەیمەنس، و گۆتراوە کە ڕیشەی ئەردەشێر ئەگەڕێتەوە سەر پاپەک کوڕی ساسان کوڕی پاپەک کوڕی زرار کوڕی وێھەفرید کوڕی ساسانی مەزن کوڕی وەھمەن کوڕی ئەسپەندیار کوڕی ویستاخم کوڕی لاراسپ لە پارس (فارس)، بانگەوازی داوای تۆڵەی کوشتنی ئامۆزاکەی دەکرد، دار کوڕی دار کوڕی وەھمەن کوڕی ئەسپەندیار، کە دژی ئەسکەندەر جەنگاوەو لەلایەن ژووردارەکانییەوە کوژراوە.»&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;

چەندین بنەماڵە و کۆچەریی لەنێو ساسانییەکاندا ھەبوون کە بە «کورد» بانگ دەکران و خزمەتی سەربازیان لەنێو ساسانییەکان ھەبوو، ھەروەھا ناوی کورد لە دوای ڕووخانی ساسانییەکانەوە بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکارھاتووە و زمان و کولتوور و نەریتە دیارەکانی باس کراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Daryaee|یەکەم=Touraj|سەردێڕ=Sasanian Persia: The Rise and Fall of an Empire|بڵاوکەرەوە=I.B.Tauris|ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٥٧٧١-٦٦٦-٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=Some Questions about the Relationship Between the Kurds and the Sassanids|ناونیشان=https://kurdshop.net/en/history/4686|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=Kurdshop|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ھۆزە کوردەکان بەشێکی گرنگ بوون لە ئیمپراتۆرییەتی ساسانیدا، و بەشداری و پاڵپشتییەکی بەھێزیان لە دەوڵەتەکەدا ھەبوو.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McDowall|یەکەم=DAVID|ناونیشان=https://kurdshop.net/content/upload/1/root/a-modern-history-of-the-kurds-davidmcdowall.pdf|سەردێڕ=A modern history of the Kurds|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Academic|ساڵ=١٩٩٧-١٢-٣١|ژپنک=٩٧٨-١-٨٦٠٦٤-١٤٢-٨|پەڕەکان=٢١|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== ئایین ==
=== زەردەشتی ===
لە سەردەمی حوکمڕانی شاپوری یەکەم حکوومەتی ناوەندی بەھێز کرا، چاکسازی لە دراودا کرا و [[ئایینی زەردەشتی]] کرا بە ئایینی فەرمیی دەوڵەت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Art|یەکەم=Authors: Blair Fowlkes-Childs, Department of Ancient Near Eastern|سەردێڕ=The Sasanian Empire (224–651 A.D.) {{!}} Essay {{!}} The Metropolitan Museum of Art {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History|ناونیشان=https://www.metmuseum.org/toah/hd/sass/hd_sass.htm#:~:text=The%20Sasanians%20saw%20themselves%20as,was%20made%20the%20state%20religion.|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== زمان ==
=== پەھلەویی ساسانی ===
کاتێک ساسانییەکان ھاتنە سەر دەسەڵات و ئەردەشێر لە [[تیسفۆن]] نیشتەجێ بوو، زمانی شانشینەکەی وەک سەردەمی مادەکان بوو، بەڵام کەمێک گۆڕانی بەسەردا ھات، واتە زاراوەی ئائینیی مادی (ھەورامی/[[زمانی ئاڤێستایی|ئاڤێستایی]]) بۆ ھەموو وڵاتەکە بەکاردەھات لە ھەموو ناوچەکان، ھەروەھا شێوەزاری [[زمانی پاڵەویی ئەشکانی|پەھلەویی ئەشکانی]] کە لە بنەڕەتدا ھەمان شێوەزاری گشتیی مادی بوو، لەژێر کاریگەری شێوەزارەکانی تریی ئەشکانی، وەک زمانی کارگێڕی، پەروەردە و نووسین بەکارھێنرا، ئەم دۆخە بۆ ماوەی سەدەیەک بەردەوام بوو، پاشان وردە وردە شانبەشانی زمانی پەھلەویی ئەشکانی، زمانی ساسانی (پارسی) وەک زمانی کارگێڕی زیاد بوو، واتە ھەردوو زمانەکە ھەم لە کۆشکی پاشایەتی و ھەم بۆ کاروباری فەرمی بەکاردەھێنران.

لە ماوەی سەدەی یەکەمی ئیمپراتۆرییەتی ساسانیدا، زمانی فارسی کەوتە ژێر کاریگەرییەکی زۆریی ھەردوو ، واتا شێوەزاری گشتی (پەھلەویی ئەشکانی) و شێوەزاری ئائینی (ئاڤێستایی). فارسی توانی ژمارەیەکی زۆر دەستەواژەی سیاسی، کارگێڕی و سەربازی لە شێوەزاری پەھلەویی ئەشکانی لە لایەک و ژمارەیەکی زۆر دەستەواژەی ئائینی لە شێوەزاری ئاڤێستایی وەربگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناسنامەی زمانی کوردی - بەرگی ٣|ناونیشان=https://www.calameo.com/read/00507151534224a8fdf3a|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=calameo.com|زمان=ku}}&lt;/ref&gt; زمانی پەھلەوی زمانی ساسانییەکان بووە و جیا لە فارسەکان کە زمانی خۆیان ھەبووە بەناوی زمانی پارسکی یان [[زمانی پارسیی کۆن|پارسی]]، &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=The Sassanids were Kurds not Persians|ناونیشان=https://www.kurdia.net/archives/5141|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=Kurdia}}&lt;/ref&gt;

== ھونەر ==
&lt;gallery&gt;
Bas_relief_nagsh-e-rostam_al.jpg|سەرکەوتنی شاپووری یەکەم بەسەر ڕۆمدا
Taq-e_Bostan_-_High-relief_of_Ardeshir_II_investiture.jpg|[[تاقوەسان]]
Sassanid_silver_plate_by_Nickmard_Khoey.jpg|دەورییەک بە نەخشی سیمۆرغ
Vase_with_grape_harvesting_scenes_BM_1897.12-31.189.jpg|جامی شەراب
ChosroesHuntingScene.JPG|خەسرەوی یەکەم ڕاو دەکات
&lt;/gallery&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://web.archive.org/web/20160110083108/http://sasanika.org/ ئینسایکڵۆپیدیای ساسانیکا] (بە ئینگلیزی)

{{شاھانشاھە ساسانییەکان‏}}

{{تووڵی دەروازە|مێژوو|جوگرافیا|ئێران|ئەفغانستان|ئیسرائیل|ڕۆژھەڵاتی ناوین|عێراق|تورکیا|وڵاتەکان|ڕووسیا|سووریا|میسر}}

{{کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Sassanid Empire}}

[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی سەدەی ٧ەم]]
[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٢٢٤]]
[[پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئاسیا]]
[[پۆل:مێژووی ئێرانی کەونار]]
[[پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان]]
[[پۆل:مێژووی ئاسیای ناوەندی]]
[[پۆل:مێژووی شام]]
[[پۆل:مێژووی داغستان]]
[[پۆل:سووریای دێرین]]
[[پۆل:مێژووی دێرینی عێراق]]</text>
      <sha1>8ke5svujm7e4ysmx8p885w5s9fqftbe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گاردیان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41392</id>
    <revision>
      <id>1581617</id>
      <parentid>1581615</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:00:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11673" sha1="fg95kw2t4stskrfw1fexr84dqcc9fds" xml:space="preserve">{{Infobox newspaper
| name               = گاردیان
| logo               = [[پەڕگە:The Guardian.svg|بێچوارچێوە]]
| image              =
[[پەڕگە:The_Guardian_Building_Window_in_London.JPG|بێچوارچێوە]]
| caption            = پەنجەرەی بینای گاردییەن لە لەندەن
| type               = [[ڕۆژنامە]]
| format             = [[لاپەڕەی پان]] (١٨٢١–٢٠٠٥){{ھن}}بەرلینێر (٢٠٠٥–٢٠١٨){{ھن}}جەموجۆر (لە ٢٠١٨ەوە)
| owners             = گرووپی میدیایی گاردیان
| founder            = جۆن ئێدوارد تایلۆر
| publisher          = گرووپی میدیایی گاردیان
| editor             =
| chiefeditor        = کاترین ڤینەر
| assoceditor        =
| maneditor          =
| newseditor         =
| managingeditordesign =
| opeditor           =
| sportseditor       =
| photoeditor        =
| staff              =
| foundation         = {{start date and age|1821|5|5|df=yes}} (وەک''مانچستەر گاردیان''، لە ساڵی ١٩٥٩ ناوی گۆڕدرا بۆ ''گاردیان'')
| political          = چەپی ناوەندیی&lt;ref name=&quot;left-wing&quot;&gt;{{•}} {{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Tsang |یەکەم=Amie |سەردێڕ=The Guardian, Britain's Left-Wing News Power, Goes Tabloid |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2018/01/15/business/media/guardian-tabloid-uk.html |ئیش=[[The New York Times]] |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ }}
* {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/8282189.stm |سەردێڕ=The politics of UK newspapers |بڵاوکەرەوە=[[BBC News]] |ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ }}
* [https://yougov.co.uk/topics/politics/articles-reports/2017/03/07/how-left-or-right-wing-are-uks-newspapers &quot;How left or right-wing are the UK’s newspapers?&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190711060555/https://yougov.co.uk/topics/politics/articles-reports/2017/03/07/how-left-or-right-wing-are-uks-newspapers |date=١١ی تەممووزی ٢٠١٩ }}, MediaPolitics &amp; current affairs, YouGov, 7 March 2017.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;centre-left&quot;&gt;* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Payling |یەکەم=Daisy |ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠١٧|سەردێڕ=City limits: sexual politics and the new urban left in 1980s Sheffield |journal=Contemporary British Society |بەرگ=٣١|issue=2 |پەڕەکان=٢٥٦–٢٧٣|doi=10.1080/13619462.2017.1306194 |doi-access=free}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Villeneuve |یەکەم١=Jean-Patrick |ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ={{sic|Wh|o's|nolink=y|expecting=Whose}} fault is it? An analysis of the press coverage of football betting scandals in France and the United Kingdom |journal=Sport in Society: Cultures, Commerce, Media, Politics |بەرگ=١٩|issue=2 |پەڕەکان=١٩١|doi=10.1080/17430437.2015.1067772|s2cid=146330318}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Russell |یەکەم=Adrienne |سەردێڕ=Journalism and the Nsa Revelations: Privacy, Security and the Press |ساڵ=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing |شوێن=London |پەڕە=٥٣}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Copsy |یەکەم=Nathaniel |ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ=Rethinking Britain and the European Union: Politicians, the Media and Public Opinion Reconsidered |journal=Journal of Common Market Studies |بەرگ=٥٥|issue=4 |پەڕەکان=٧١٦|doi=10.1111/jcms.12527 |s2cid=151394355 |ناونیشان=https://publications.aston.ac.uk/id/eprint/30170/1/Rethinking_Britain_and_EU_politicians_media_and_public_opinion.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190726141742/https://publications.aston.ac.uk/id/eprint/30170/1/Rethinking_Britain_and_EU_politicians_media_and_public_opinion.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Harbisher |یەکەم١=Ben |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠١٦|سەردێڕ=The Million Mask March: Language, legitimacy, and dissent |journal=Critical Discourse Studies |بەرگ=١٣|issue=3 |پەڕەکان=٢٩٧|doi=10.1080/17405904.2016.1141696|s2cid=147508807}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Yuval-Davis |یەکەم١=Nira |دوایین٢=Varju |یەکەم٢=Viktor |ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Press discourses on Roma in the UK, Finland and Hungary |journal=European Roma |بەرگ=٤٠|issue=7 |پەڕەکان=١١٥٣|doi=10.1080/01419870.2017.1267379 |s2cid=151843450 |ناونیشان=http://eprints.bournemouth.ac.uk/28046/3/Roma%20paper%20draft%20for%20BURO.pdf}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Flew |یەکەم١=Terry |ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Digital communication, the crisis of trust, and the post-global |journal=Communication Research and Practice |بەرگ=٥|issue=1 |پەڕەکان=١١|doi=10.1080/22041451.2019.1561394 |s2cid=159032311 |ناونیشان=https://eprints.qut.edu.au/127256/2/Flew%20paper%20for%20CRP.pdf}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Helton |یەکەم١=Levy |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Reporting the 2014 World Cup: football first and social issues last |journal=Sport in Society: Cultures, Commerce, Media, Politics |بەرگ=٢٠|issue=5–6 |پەڕەکان=٥٧٤|doi=10.1080/17430437.2016.1158477|s2cid=147644706}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Gill |یەکەم١=Alisha K |دوایین٢=Harrison |یەکەم٢=Karen |ڕێکەوت=٢٠١٥|سەردێڕ=Child Grooming and Sexual Exploitation: Are South Asian Men the UK Media's New Folk Devils? |ناونیشان=https://www.crimejusticejournal.com/article/view/756/511 |journal=Crime Justice Journal |بەرگ=٤|issue=2 |پەڕەکان=٣٨|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١٩}}
* {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Painter |یەکەم١=James |دوایین٢=Neil T |یەکەم٢=Gavin |ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Climate Skepticism in British Newspapers, 2007–2011 |journal=Environmental Communication |بەرگ=١٠|issue=4 |پەڕەکان=٤٣٦|doi=10.1080/17524032.2014.995193|s2cid=143214856}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Harmer |یەکەم١=Emily |دوایین٢=Southern |یەکەم٢=Rosalynd | سەردێڕ=Political Communication in Britain | chapter=Alternative Agendas or More of the Same? Online News Coverage of the 2017 UK Election | بڵاوکەرەوە=Springer International Publishing | شوێنی بڵاوکردنەوە=Cham | ڕێکەوت=٢٠١٩| ژپنک=٩٧٨-٣-٠٣٠-٠٠٨٢١-٥| doi=10.1007/978-3-030-00822-2_7 | پەڕەکان=٩٩–١١٦| s2cid=158648099}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب| دوایین=Bączkowska | یەکەم=Anna | سەردێڕ=Second Language Learning and Teaching | chapter=A Corpus-Assisted Critical Discourse Analysis of &quot;Migrants&quot; and &quot;Migration&quot; in the British Tabloids and Quality Press | بڵاوکەرەوە=Springer International Publishing | شوێنی بڵاوکردنەوە=Cham | ساڵ=٢٠١٩| ژپنک=٩٧٨-٣-٠٣٠-٠٤٩٨٠-٥| issn=2193-7648 | doi=10.1007/978-3-030-04981-2_12 | پەڕەکان=١٦٣–١٨١| s2cid=150658204}}
* {{بیرخستنەوەی کتێب| دوایین=Boukala | یەکەم=Salomi | سەردێڕ=European Identity and the Representation of Islam in the Mainstream Press | chapter=Introduction: Kafka in ‘Fortress Europe’—The ‘Other’ Within the Walls | بڵاوکەرەوە=Springer International Publishing | شوێنی بڵاوکردنەوە=Cham | ڕێکەوت=٢٠١٩| ژپنک=٩٧٨-٣-٣١٩-٩٣٣١٣-٩| doi=10.1007/978-3-319-93314-6_1 | پەڕەکان=١–١٧| s2cid=158203231}}
* Sancho Guinda, Carmen, ed. (2019). [https://books.google.co.uk/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=jz2SDwAAQBAJ&amp;oi=fnd&amp;pg=PA67&amp;dq=guardian+centre+left&amp;ots=TcrKGXRyol&amp;sig=fC9cI8CibLW--V5JK2hoCuzkOpk#v=onepage&amp;q=guardian%20centre%20left&amp;f=false ''Engagement in Professional Genres'']. John Benjamins Publishing Company.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guardian2003158&quot;/&gt;
| language           = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]
| ceased publication =
| headquarters       = [[Kings Place]], [[لەندەن]]
| circulation        = ١٠٥٬١٣٤
| sister newspapers  = ''[[The Observer]]''{{ھن}}''[[The Guardian Weekly]]''
| ISSN               = 0261-3077
| eISSN              = 1756-3224
| oclc               = ٦٠٦٢٣٨٧٨
| website            = {{url|https://www.theguardian.com/|theguardian.com}}
| circulation_ref    =&lt;ref name=&quot;circlead&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=National press ABCs: December distribution dive for freesheets Standard and City AM |ناونیشان=https://pressgazette.co.uk/media-audience-and-business-data/media_metrics/most-popular-newspapers-uk-abc-monthly-circulation-figures-2/ |دوایین١=Tobitt |یەکەم١=Charlotte |دوایین٢=Majid |یەکەم٢=Aisha |وێبگە=[[Press Gazette]] |ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;
| circulation_date   = تەممووز ٢٠٢١
| image_border       = yes
| publishing_country = United Kingdom
}}
'''گاردیان''' (بە [[ئینگلیزی]]: The Guardian) ڕۆژنامەیەکی بەریتانییە و بەزمانی ئینگلیزییە کە لە ساڵی ١٨٢١ دامەزراوە و دەستی بە وەشانی خۆی کردووە ھەتا ساڵی ١٩٥٩ بەنێوی '''مانچستەر گاردیان''' بووە ئینجا کراوە بە گاردیان، ڕۆژنامەکە لە ڕۆژانی یەکشەممە وەشاندەکرێت و ئایدیای ڕۆژنامەکە چەپی ناوەڕاستە و مایل بە [[لیبرالیزم]]ە و پێشتر سێ لە سەرنووسەرەکانی ڕۆژنامەکە ئەندامی حیزبی سۆشیالدیموکراتی بەریتانیا بوون و ماوەیەکیش ڕۆژنامەکە لەلایەن [[تۆنی بلێر]] ی سەرۆک وەزیرانی پێشووی بەریتانیا و سکرتێری حیزبی کرێکارانی بەریتانیا پاڵپشتی دەکرا.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
*[http://www.guardian.co.uk/ ماڵپەڕی فەرمی ڕۆژنامەی گاردیان]

{{کورت}}
{{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|ڕۆژنامەوانی|سیاسەت|لەندەن}}
{{پۆلی کۆمنز|The Guardian (newspaper)}}

[[پۆل:ڕۆژنامەکانی لەندەن]]
[[پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٢١ لە ئینگلستان]]
[[پۆل:مێژووی مەنچستەر]]
[[پۆل:بڵاڤۆکەکان، دامەزرانی ١٨٢١]]
[[پۆل:گاردیان]]
[[پۆل:ڕۆژنامەکانی ڕۆژانە کە لە بەریتانیا بڵاودەکرێنەوە]]
[[پۆل:ڕۆژنامە نێودەوڵەتییەکان کە لە بەریتانیا بڵاودەکرێنەوە]]
[[پۆل:ڕۆژنامەکانی رۆژانە کە لە بەریتانیا بڵاودەکرێنەوە]]</text>
      <sha1>fg95kw2t4stskrfw1fexr84dqcc9fds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>یانەی وەرزشیی نەورۆز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72957</id>
    <revision>
      <id>1581750</id>
      <parentid>1570151</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T21:53:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7947" sha1="4o8tpv4wpbgwbaz7h91v8kb78sxjkn4" xml:space="preserve">{{نامەی ڕوونکردنەوە|یانەی وەرزشیی نەورۆز|نەورۆز (ڕوونکردنەوە)}}
{{زانیاریدانی یانەیەکی تۆپی پێ
| ناوی یانە              = یانەی نەورۆز
| وێنە                   = Newroz Sports Club.png
| ناونیشانی وێنە         = لۆگۆی یانەی وەرزشی نەورۆز
| ناوی تەواو             = یانەی وەرزشیی تۆپی پێی نەورۆز
| نازناو                 = شانازیی سلێمانی ،هیوای شارێک
| ناوی کورتکراوە         = NRZ
| دامەزراندن             = {{Start date and age|١٩٩٤}}
| هەڵوەشاندن             = 
| زەوی                   = [[یاریگای سلێمانی]] و [[یاریگای نێودەوڵەتیی نەورۆز]]
| پانتایی                = '''یاریگای سلێمانی:'''{{ھن}}١٥٫٠٠٠{{ھن}}'''یاریگای نێودەوڵەتیی نەورۆز:'''{{ھن}}١٤٫٥٠٠
| ناوی پیشەیی خاوەن یانە =خاوەنی یانە 
| خاوەن یانە             = [[لاھور تاڵەبانی]]
| ناوی پیشەیی سەرۆک یانە = 
| سەرۆک                  = 
| بەرپرسی جێبەجێکەر      = 
| ناوی پیشەیی بەڕێوەبەر  = 
| بەڕێوەبەر              = 
| خول                    = [[خولی نایابی کوردستان]] (پێشتر){{ھن}}[[خولی ئەستێرەکانی عێراق]]
| وەرز                   = 
| ڕیزبەند                = نۆیەم
| یەکەم یاری             = 
| گەورەترین بردنەوە      = 
| گەورەترین دۆڕاندن      = 
| گۆڵکاری مێژووی                 = مەڕوان حوسێن
| کۆمەڵەی هاندەران       = 
| میدالیاکان             = 
| American               = 
| ڕاهێنەر                = [[وەلی کەریم]]
|ڕاھێنەر                  = [[وەلی کەریم]]
|ماڵپەڕی فەرمی           = 
|وەرزی ئەمساڵ            = 
| pattern_la1        = _redborder
| pattern_b1         = _saoluiz14h
| pattern_ra1        = _redborder
| pattern_sh1        = _redsides
| pattern_so1        = _
| leftarm1           = FFFFFF
| body1              = FFFFFF
| rightarm1          = FFFFFF
| shorts1            = FFFFFF
| socks1             = FFFFFF
| pattern_la2        = _blackborder
| pattern_b2         = _newells11t
| pattern_ra2        = _blackborder
| pattern_sh2        =  _blacksides
| pattern_so2        =  _
| leftarm2           = FF0000
| body2              = FFFFFF
| rightarm2          = FF0000
| shorts2            = FF0000
| socks2             = FF0000
}}

'''یانەی وەرزشیی نەورۆز''' یانەیەکی [[تۆپی پێ]]ی پیشەگەری [[ھەرێمی کوردستان|کوردستان]]ە، لە ساڵی ١٩٩٤ دامەزراوە. یانەکە لە [[خولی ئەستێرەکانیی عێراق]] یاری دەکات، و ناوەندەکەی لە شاری [[سلێمانی]]یە. ساڵی ٢٠٢١ بۆ یەکەم جار لە مێژووی خۆیدا توانی بگاتە خولی ئەستێرەکانیی عێراق، ئەمەش دوای ئەوەی لە دوایین گەڕی خولی پلە یەکەکانی عێراق لە یانەی جنسییەی بردەوە بە گۆڵیکی بێ بەرامبەر. لە وەرزی ٢٠٢١–٢٠٢٢ دەبێتە یەکێک لە یانە نایابەکانی عێراق. یانەی نەورۆز دووەم یانەی شاری سلێمانییە کە بەشداری خولی نایابی عێراقی کردبێت،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=به‌ فه‌رمی نوێنه‌رێكی دیكه‌ی كورد له‌ خولی نایابی عێراق زیاد بوو|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/207285-%D8%A8%D9%87%E2%80%8C-%D9%81%D9%87%E2%80%8C%D8%B1%D9%85%DB%8C-%D9%86%D9%88%DB%8E%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B1%DB%8E%D9%83%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%83%D9%87%E2%80%8C%DB%8C-%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%84%D9%87%E2%80%8C-%D8%AE%D9%88%D9%84%DB%8C-%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%B9%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D9%88%D9%88|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.kurdistan24.net}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نەورۆز لە سەهۆڵەکەی سلێمانی زەماوەند دەکات|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/sports/0307202112|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.rudaw.net}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بۆ یەکەمجار یانەی «نەورۆز» بەشداری لە خولی پلەیەکی عێراق دەکات|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i396004|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=www.kurdish.sahartv.ir}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i396004 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; و یەکێکە لە چوار یانە کوردییەکانی خولی ئەستێرەکانی عێراق.

یانەی وەرزشیی نەورۆز لە ساڵی ٢٠٠٨ لە ئەنجامی یەکگرتنی دوو یانەی ئەزمەڕ و کەمال سەلیم دامەزرا، کە پێشتر لە ساڵی ١٩٩٤ دامەزراون و ئێستا یەکێکە لە یانە بەھێزەکانی کوردستان و عێراق.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Newroz Sports Club|ناونیشان=https://newrozsportsclub.com/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=newrozsportsclub.com|زمان=English}}&lt;/ref&gt;

== یاریگای نوێ ==
لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢١، [[لاھور تاڵەبانی]] سەرۆکی یانەکە بەردی بناغەی [[یاریگای نێودەوڵەتیی نەورۆز]]ی لە شاری سلێمانی دانا. یاریگا نوێیەکە توانای ھەیە ١٤٫٥٠٠ ھاندەر لەخۆ بگرێت و دروستکردنی ١٢ ملیۆن دۆلاری تێچووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وضع حجر الأساس لملعب دولي يتسع لأكثر من 14 الف متفرج في السليمانية|ناونیشان=https://www.alsumaria.tv/Entertainment-News/368969/sports/%D9%88%D8%B6%D8%B9-%D8%AD%D8%AC%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%94%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D9%84%D9%85%D9%84%D8%B9%D8%A8-%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%8A-%D9%8A%D8%AA%D8%B3%D8%B9-%D9%84%D8%A7%D9%94%D9%83%D8%AB%D8%B1-%D9%85%D9%86-14-%D8%A7%D9%84%D9%81-%D9%85%D8%AA%D9%81%D8%B1%D8%AC-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D9%8A%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=قناه السومرية العراقية|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;

== دەستکەوتەکان ==
* '''[[خولی نایابی عێراق]]'''
** براوەی وەرزی ٢٠–٢١
* '''[[خولی نایابی کوردستان]]'''
** براوەی وەرزی ١٩–٢٠

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://newrozsportsclub.com/ ماڵپەڕی فەرمیی یانەی وەرزشی نەورۆز]

{{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ|کوردستان|پارێزگای سلێمانی|عێراق}}
{{یانە وەرزشییە کوردییەکان}}

[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:یانە وەرزشیەکانی عێراق]]
[[پۆل:یانە وەرزشیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:یانەکانی خولی نایابی کوردستان]]
[[پۆل:یانەکانی تۆپی پێ لە سلێمانی]]
[[پۆل:یانەکانی تۆپی پێی عێراق]]</text>
      <sha1>4o8tpv4wpbgwbaz7h91v8kb78sxjkn4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھاوزایەندخوازی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73329</id>
    <revision>
      <id>1581863</id>
      <parentid>1581278</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T07:58:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* بەستەرە دەرەکییەکان */</comment>
      <origin>1581863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="241513" sha1="a3lvgzoagbk3ydzmsvn6xp8qbn08ghr" xml:space="preserve">{{پپ}}
{{ڕەوانەکەر|ھاوڕەگەزبازی||ھاوڕەگەزخوازی (ڕوونکردنەوە)}}
{{ئاڕاستەی زایەندی}}
{{زانیاریدانی ھاوزایەندخوازی|ڕووتێکردن}}

'''ھاوزایەندخوازی''' (پێشووتر '''ھاوڕەگەزخوازی'''؛ {{بە ئینگلیزی|Homosexuality}}) بریتییە لە پەیوەندییەکی [[ڕۆمانس (ئەوین)|ڕۆمانتیکی]] و سێکسی لە نێوان ئەندامانی ھەمان [[زایەند]]دا. ھاوزایەندخوازی «نەخشێکی ھەتاھەتایی سەرنجی سۆزداری و سێکسیی و ڕۆمانسییە» لە نێوان ئەندامانی ھاوزایەند. ھەروەھا «ئاماژەیەکە بۆ ھەستی شوناسی کەسێک لەسەر بنەمای ئەو سەرنج و ڕەفتارە پەیوەندیدارانە و ئەندامییەتی لە [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|کۆمەڵگەیەک]] کە ھەمان ھەست تیایاندا ھاوبەشە.»&lt;ref name=apahelp/&gt;&lt;ref name=amici/&gt;

لە پاڵ [[جیاڕەگەزخوازی]]&lt;noinclude&gt;{{تێبینی|جیاڕەگەزخوازی بە واتای ھێترۆسێکشواڵتی ھاتووە، واتە کەسێک کە پەیوەندی سۆزداری و سێکسی لەگەڵ [[زایەند]]ێکی جیا لەوەی خۆی دەبەستێت}}&lt;/noinclude&gt; و [[دووڕەگەزخوازی]]دا، ھاوزایەندخوازی یەکێکە لە سێ پۆلە سەرەکییەی [[ئاڕاستەی زایەندی]]&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt; زاناکان ھۆکاری سەرەکیی ئاڕاستەی زایەندی نازانن، بەڵام پێیان وایە بەھۆی کاریگەرییەکی دوولایەنەی [[جێنەتیک|بۆماوەیی]] و [[ھۆرمۆن]]ییەوە دروست دەبێت، لە پاڵ ئەوانیشدا، کاریگەری کۆمەڵگا لەوانەیە ڕۆڵێک بگێڕێت.&lt;ref name=Frankowski/&gt;&lt;ref name=Lamanna/&gt;&lt;ref name=Stuart/&gt; زاناکان پێیان وانییە ھاوزایەندخوازی ھەڵبژاردەی کەسەکە خۆی بێت.&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kersey-Matusiak&quot;/&gt; ھەرچەندە ھیچکام لە بیردۆزەکان پاڵپشتییەکی گشتییان نییە، بەڵام زاناکان پشت بەو بیردۆزانە دەبەستن کە لە سایەی [[ژینناسی]]دا ھاتوونەتە ئاراوە&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt; و دەچنەوە سەر ھۆکارە بۆماوەیییەکان.&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Långström2010&quot;/&gt; ھیچ بەڵگەیەکی باوەڕپێکراو یان پشتگیراو لەلایەن زانستەوە نییە ئەوە بسەلمێنێت کە خێزان و تەمەنی منداڵی کاریگەرییان لەسەر ئاڕاستەی زایەندی ھەیە.&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt; ھەرچەندە ھەندێک خەڵک پێیان وایە کە ھاوزایەندخوازی کردارێکی نا-سروشتییە، بەدواداچوونی زانستی سەلماندوێتی کە ھاوزایەندخوازی جیاوازییەکی ئاسایی و سروشتییە و دەرئەنجامێکی خراپ یان نەخۆشیی دەروونی نییە،&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;&lt;ref name=PAHO/&gt; خۆیشی لە خۆیدا شتێکی خراپ نییە. بەڵگە و لێکۆڵینەوەی پێویست لەبەردەستدا نییە ئەوە بسەلمێنێت کە دەستێوەردانی دەروونی توانای گۆڕینی ئاڕاستەی زایەندی ھەیە.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt;

باوترین ئەو دەستەواژانەی کە بۆ کەسانی ھاوزایەندخواز بەرکاردەھێنرێن [[لێزبیەن|لێزبیان]]&lt;noinclude&gt;{{تێبینی|بۆ ھاوزایەندخوازە مێینەکان لێزبیان بەکاردێت}}&lt;/noinclude&gt; و [[گەی]]ن،&lt;noinclude&gt;{{تێبینی|بۆ ھاوزایەندخوازە نێرینەکان گەی بەکاردێت}}&lt;/noinclude&gt; بەڵام ''گەی'' بە شێوەیەکی بەرچاو و دیار بۆ ئاماژەکردن بە ھەردوو مێ و نێرە ھاوزایەندخوازەکان بەکاردەھێنرێت. ئەستەمە زاناکان بتوانن بە وردیی یاخود بە نزیککراوەیی ڕێژەی سەدیی کەسانی ھاوزایەندخواز یاخود ئەوانەی کرداری سێکسییان لەگەڵ ئەندامانی ھەمان دیاری بکەن، لەبەر چەند ھۆکارێک، لەوانە؛ کەسانی ھاوزایەندخواز نایانەوێت شوناسی خۆیان ئاشکرابکەن، بەھۆی ئەو [[ھۆمۆفۆبیا]] و جیاکاری و کینە و توندڕەوی کە لەوانەیە، بەتایبەتی لە دەوڵەتە [[ئیسلام]]ییەکاندا ڕووبەڕوویان ببێتەوە.&lt;ref name=&quot;levay&quot;/&gt; ڕەفتاری ھاوزایەندخوازی بە شێوەیەکی بەربڵاو لە ئاژەڵانیشدا بینراوە و دیاری کراوە.&lt;ref name=hawragazxwazi271927/&gt;&lt;ref name=hawragazxwazi371827/&gt;&lt;ref name=hawragazxwazi372937/&gt;&lt;ref name=Bagemihl/&gt;

زۆرێک لە گەی و لێزبیانەکان، ھەر وەک جیاڕەگەزخوازەکان، لە پەیوەندیی خۆشەویستی و ھاوسەرگیری پاک و دروست دان.&lt;noinclude&gt;{{تێبینی|پەیوەندی نێوان ھاوزایەندخوازان، بەتایبەتی پەیوەندی نێوان گەیەکان، ھەر بۆ [[سێکس]] نییە. ئەوانیش ئارەزووی پێکھێنانی پەیوەندی درێژخایەنیان ھەیە.}}&lt;/noinclude&gt; ھەرچەندە ماوەیەکی کەمیشە [[سەرژمێریی دانیشتووان]] ئەوان لە ئاماری ھاوسەرگیری و پەیوەندییەکاندا پیشان دەدات.&lt;ref name=&quot;Committed&quot;/&gt; پەیوەندییەکانی نێوان ھاوزایەندخوازان لە ڕووی سایکۆلۆجییەوە ھەر وەک ھی جیاڕەگەزخوازەکان وایە و ھیچ جیاوازییەکیان تێدا بەدی ناکرێت.&lt;ref name=amici/&gt; کرداری ھاوزایەندخوازی بە درێژایی مێژوو ھەبووە و ھەندێک جار پەسەند کراوە و ھەندێک جاری تریش بەپێی ئەو کۆمەڵگەیەی ئەو کەسانەی تێدا ژیاون ئەم دیاردەیە نەفرینی لێکراوە.&lt;ref name=psych2010/&gt; لە کۆتایییەکانی سەدەی نۆزدەھەمەوە، جووڵە جیھانییەکان بۆ داواکردنی مافی یاسایی بۆ ھاوزایەندخوازان زیادی کرد. داواکارییەکانیان بریتیبوون لە دەستەبەرکردنی مافی [[ھاوسەرگیریی ھاوزایەند|شارستانی و ھاوسەرگیری]] و پاراستن و بەخێوکردنی مناڵە بێسەرپەرشتەکان و پاراستنیان لە توندوتیژی. لە ئێستادا ھیچ مافێک لەلایەن حکوومەتی [[عێراق|ئێراق]] و [[ھەرێمی کوردستان]]ەوە بە فەرمی بۆ ھاوزایەندخوازان دانەندراوە، [[ئێن ئاڕ تی]] لە ڕاپۆرتێکدا لەسەر ھاوزایەندخوازان ئەمەی دڵنیا کردووەتەوە.&lt;ref name=&quot;nrtsreport3619&quot;/&gt; لە کۆمەڵگەی کوردیدا، ھاوزایەندخوازان بە ھەڵە لەگەڵ [[لەشفرۆشی|لەشفرۆشەکان]] و [[مناڵبازی|مناڵباز]] و [[کوڕبازی|نێربازاندا]] تێکەڵ دەکرێن، بە تایبەتی ھاوزایەندخوازە نێرەکان یاخود [[گەی]]ەکان،&lt;ref name=nrtsreport3619/&gt; زۆرجار وەک سووکایەتییەک پێیان بە «ھەتیوباز»یان «دوودەگی» بانگ دەکرێن، بەڵام لەڕاستیدا ھاوزایەندخوازی ھیچ پەیوەندییەکی بە لەشفرۆشی و مناڵبازی و نێربازییەوە نییە و پەیوەندییەکی ڕۆمانسی و سۆزدارانەی نێوان دوو مرۆڤی پێگەیشتووە.

== وشەڕەتناسی ==
===زمانی کوردی ===
پێشووتر وشەی ھاوزایەندخوازی لە زمانی کوردیدا بەکار دەھات، لەبەر نەبوونی وشەیەکی باشتر. ئەم وشەیە لە ڕووی زمانەوانییەوە کێشەی ھەیە، لەبەر ئەوەی وشەی ڕەگەز بەرامبەر بە وشەی (race) بەکارھاتووە، بۆیە ھاوزایەندخواز دەقاودەق بە کەسێک دەوترێت کە ڕەگەزپەرستە (تەنیا ھاوزایەندی خۆی دەخوازێ). وشەی زایەند لە کوردیی باکووردا بەرامبەر بە وشەی (sex) بەکارھاتووە، وشەی (ھاوزایەندخواز) دەقاودەق مانای ئەوە دەدات کە کەسێک ھاوزایەندی خۆی (same-sex) لە ڕووی جنسییەوە دەخوازێت.

=== وشەی ھۆمۆسێکسیوال ===
[[پەڕگە:Erastes eromenos Staatliche Antikensammlungen 1468.jpg|وێنۆک|150px| پارچەیەک وێنەی مێژوویی کە دوو گەی پیشان دەدات، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ٥٤٠ی پێش مەسیح.]]
بەپێی زانستی [[وشەڕەتناسی]] وشەی ''ھۆمۆسێکشواڵ''، کە لە زمانە بیانییەکاندا بە واتای ھاوزایەندخواز دێت، تێکەڵەیەکی [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]] و [[زمانی لاتینی|لاتینییە]]، یەکەم پێکھاتەی لە گریکییەوە وەرگیراوە، ὁμός (ھۆمۆس) کە بەواتای «ھەمان» دێت، و بۆ وەسفکردنی کردار و سەرنجی سێکسی لە نێوان ئەندامانی ھەمان ڕەگەزدا بەکاردێت، و لێزبیانیزمیش دەگرێتەوە.&lt;ref name=homodef46198/&gt;&lt;ref name=homodef37193/&gt; یەکەم دەرکەوتنی وشەی ''ھۆمۆسێکشواڵ'' لە نووسیندا لە نامیلکەیییەکی ساڵی ١٨٦٩ی ڕۆماننووسی نەمسایی کارل-ماریا کێرتبێنیدایە، کە نازانرێت کێ بڵاوی کردووەتەوە.&lt;ref name=glbtq/&gt; نامیلکەکە دژی ھەندێک یاسای شانشینی پڕوسیا وەستاوەتەوە کە ھەندێک کرداری سێکسیی قەدەغە کردبوو.&lt;ref name=glbtq/&gt;&lt;ref name=homolegal3619/&gt; لە ١٨٨٦دا دەروونناس ڕیچارد ڤۆن کرافت-ئیبن لە کتێبەکەیدا بەناوی ''سایکۆپاتیا سێکسیوالیس'' ھەردوو ناوی ''ھۆمۆسێکشواڵ'' و ''ھێترۆسێکشواڵ''ی بەکارھێناوە. کتێبەکەی ئەو ھێندە بەناوبانگ بوو لە نێو خەڵکیدا، بوویە ھۆی ئەوەی ئەم دوو ناوە بە فەرمی بەکاربھێنرێن و ببن بە دوو ناوی گشتی.&lt;ref name=von-kraft3628/&gt;&lt;ref name=psexualis/&gt;

زۆرێک لە ڕێنیشاندەرەکانی نووسینی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] پێشنیاری ئەوە دەکەن کە کە ''ھۆمۆسێکشواڵ'' وەک ناو بۆ کەسێک بەکارنەھێنرێت و لەجێی ئەوە ''گەی'' یان ''لێزبیان'' بەکار بھێندرێت.&lt;ref name=glaad/&gt; ھەندێکی تر پێشنیازیان کردووە کە بە تەواوەتی دەست ھەڵبگیرێت لە بەکارھێنانی ئەو وشەیە لەبەر ئەوەی مێژوویەکی تاریکی ھەیە و وەک سووکایەتییەک وایە، چونکە دەستەواژەکە زیاتر بۆ خووڕەوشتی سێکسی کەسەکە بەکاردێت نەک ھەستە ڕۆمانسییەکانی. گەی و لێزبیان ناودارترین جێگرەوەی وشەکەن کە لە کۆمەڵگەدا بە شێوەیەکی خراپ بەکارنایەن.&lt;ref name=glaad/&gt; پیتی سەرەتای ھەر یەک لە وشەکانی لێزبیان، گەی، بایسێکشواڵ و ترانسسێکشواڵ بۆ دروستکردنی وشەی ''LGBT'' ([[ئێڵ جی بی تی]]) بەکارھێنراون، کە ئاماژەیە بۆ کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە.

''گەی'' خۆی ئاماژەیە بە ھاوزایەندخوازیی نێرینە،&lt;ref name=haiey3618/&gt; دەشکرێت بۆ ئاماژەکردن بە تەواوی کەسانی ئێڵ جی بی تی بەبێ گوێدان بە زایەندیان بەکاربھێنرێت. بەڵام ''لێزبیان'' تەنھا تایبەتە بە ھاوزایەندخوازانی مێینە. وشەی لێزبیان لە دوورگەی ''لێسبۆسی'' یۆنایییەوە وەرگیراوە، لەوێ ھۆزانڤانی یۆنانی [[سافۆ]] ھۆزانی سەبارەت بە پەیوەندییە سۆزدارییەکانی لەگەڵ کچانی گەنجدا دەھۆنییەوە.&lt;ref name=Mj3737/&gt;&lt;ref name=hayw26193/&gt;

[[پەڕگە:Hyakinthos.jpg|وێنۆک|زێفیرەس و ھاییسنت لەسەر کوپێکی ئاتیکی، ٤٥٠ی پ.م. کارەکە لە مۆزەخانەی ھونەرە جوانەکانی بۆستن دەدۆزرێتەوە|150px]]

ھەرچەندە نووسەرانی کۆن دەستەواژەی ''ھۆمۆسێکشواڵیان'' بۆ چوارچێوەیەک بەکارھێناوە کە تەنیا یەک ڕەگەزی تێدا بێت (بۆ نموونە قوتابخانەیەک تەنیا کچی تێدا بێت)، بەڵام لە ئێستادا وشەکە لە ڕێڕەوەکەی لای داوە و تەنھا بۆ ئاڕاستەی زایەندی و ھەستی سێکسیی کەسێک بەرامبەر بە ڕەگەزی خۆی بەکاردێت.

بە گشتی لەجێی وشەی ھۆمۆسێکشواڵێتی چەند وشەیەکی دیکە بەکارھێنراون، لەوانە؛ [[گەی|ئەو پیاوانەی سێکس لەگەڵ پیاو دەکەن]]، (MSM) کە لە پزیشکیدا بۆ ئاماژەکردن بە چالاکیی سێکسی بەکارھێنراوە. ''ھۆمۆئیرۆتیک،'' بۆ کاری [[ھونەر]]یی بەکاردێت.&lt;ref name=UNAIDS/&gt;&lt;ref name=hayiaj261862/&gt; چەند وشەیەکی دیکە کە وەک سووکایەتی بەکاردھاتوون: کویر، فاگێت، فەیری، پووف و ھۆمۆ.&lt;ref name=naown1726/&gt;&lt;ref name=haowm19364/&gt;&lt;ref&gt;{{harv|Dalzell|2008|p=1104}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=terms/&gt; لە سەرەتاکانی ١٩٩٠ەکاندا ئەم وشانە لەلایەن کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تییەوە ئاماژە خراپەکانیان لێکرایەوە، وشەی ''کویر'' لە ''لێکۆڵینەوەی کویر'' و ''بیردۆزەی کویر'' و تەنانەت لە زنجیرەی تەلیفیزیۆنی ''چاوێکی کویر بۆ کوڕێکی سترەیت''دا بەکارھاتووە.&lt;ref name=haownsh351937/&gt; (سترەیت بەو کەسانە دەوترێت کە ھاوزایەندخواز نین و جیاڕەگەزخوازن). ھەرچۆنێک بێت، گەر کەسێک مەبەستی خراپ بێت لە بەکارھێنانی ئەم وشەیە بە شێوازی لێدوانەکانیدا دیار دەبێت.&lt;ref name=ajowm36197/&gt;

ھەندێک جار، لەبری وشەی «ھاوزایەندخواز» (کە وشە ڕاستەکەیە)، «ھاوزایەندباز» بەکار دەھێندرێت. لە [[زمانی کوردی]]دا وشەی شیاوی پەیوەندیدار بە [[جێندەر]] و [[زایەند]]ەوە دانەندراوە، بۆیە ئەو ناوانەی ئێستا لە جێی ھاوزایەندخوازی بەکاردێن، دروست نین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://speemedia.com/dreja.aspx?Jmare=35775&amp;Jor=25 |سەردێڕ=ھاوزایەندباز |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160804214337/http://speemedia.com/dreja.aspx?Jmare=35775&amp;Jor=25 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئابی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
ڕەوشتی کۆمەڵگە بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان و مامەڵەکردن لەگەڵیان بەپێی کات و ناوچە جوگرافییاکان گۆڕاوە، شوێن ھەبووە کە ھەموو نێرەکان تێیدا بەشداری پەیوەندی ھاوزایەندیان کردووە، لە ھەندێک شوێنیش دیاردەکە پشتگوێ خراوە و پەسەند کراوە، لە ناوچە ئایینییەکانیش بە کفر ناوبراوە و سزای کوشتنی بۆ داندراوە.
[[پەڕگە:Gustave Courbet - Le Sommeil (1866), Paris, Petit Palais.jpg|ڕاست|وێنۆک|تابلۆی ''خەوتووەکان''، کێشراو لەلایەن گوستاڤ کۆربێرت، ساڵی ١٨٦٦]]
لە کۆکراوەیەکی مرۆڤناسی وردی مێژوویی تایبەتە بە وەسفی چاندی گەلانی پێش-پیشەسازیی، «ھاوزایەندخوازی بەبەھێزی پەسەندنەکراوە بە ڕێژەی ٤١٪‏ لە ٤٢ چانددا؛ پەسەند کراوە یانیش پشتگوێ خراوە لەلایەن ٢١٪‏ی خەڵکی و، ١٢٪‏ ئامارێکی وایان نەداوە لەسەر ئەو دیاردەیە. لە ٧٠ گرافی مرۆڤزانیدا، ٧٠٪‏ وا پیشانی دەدەن کە ھاوزایەندخوازی نادیارە یان دەگمەنە. ٤١٪‏ش وای نیشان دەدەن کە ھەیە و شتەکە دەگمەن نییە.&lt;ref&gt;Adolescence and puberty By John Bancroft, June Machover Reinisch, p.162&lt;/ref&gt;

لەو چاندانەی کە کاریگەری [[ئایینە ئیبراھیمییەکان]]یان لەسەرە، یاسا و کڵێساکان ھاوزایەندخوازیان بە لادان لە ئایین و وەستان دژی یاسا و سروشت ناوبرد. ناپەسەند کردن و خراپ سەیری کردنی سێکسی کۆم لە نێوان دوو پیاودا دەگەڕێتەوە بۆ پێش [[مەسیحییەت]] بەھەرحاڵ. ئەوە شتێکی دیار بووە لە [[یۆنان|یۆنانی کۆندا]]، ناو بردنیشی بە نائاسایی یان ناسروشتی دەگەڕێتەوە بۆ فەیلەسوفی یۆنانی بەناوبانگ [[ئەفلاتوون]].&lt;ref&gt;&quot;... sow illegitimate and bastard seed in courtesans, or sterile seed in males in defiance of nature.&quot; Plato in THE LAWS (Book VIII p.841 edition of Stephanus) or p.340, edition of Penguin Books, 1972.&lt;/ref&gt;

زۆرێک لە کەسایەتییە مێژوویییەکان وەک [[سوقرات]]، [[لۆرد بایرۆن]]، ئێدواردی دووەم و ھادریان&lt;ref&gt;Roman Homosexuality By Craig Arthur Williams, p.60&lt;/ref&gt; بە ''دووڕەگەزخواز'' یان ''گەی'' بانگ کراون؛ ھەندێک لە زاناکان، وەک [[میشێل فووکۆ|میشێل فوکۆ]]، ئەمەیان بە پێشەکییەکی نەگونجاوی مێژووی ناوبردووە کە ئاژۆکی ئاڕاستەی زایەندی بیانی دەخاتە مەترسییەوە.&lt;ref name=foucault&gt;{{harv|Foucault|1986}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر= Hubbard Thomas K |سەردێڕ= Review of David M. Halperin, ''How to Do the History of Homosexuality.'' | journal = Bryn Mawr Classical Review |ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٣}}&lt;/ref&gt;

=== ئەفریقا ===
کۆنترین تۆماری دوو خۆشەویستی ھاوزایەندخواز لە ئەفریقا دەگەڕێتەوە بۆ ٢٤٠٠ ساڵ پێش مەسیح لە لە [[میسر]]، ھەردووک [[:en:Khnumhotep and Niankhkhnum|خاناماوھاتپیو و نیەداناخاناماو]] بە کۆنترین کەپڵی ھاوزایەندخوازی ناوچەی ئەفریقیا داندراون. وێنەکەیان ئەوان پیشان دەدات کە لووتیان ناوە بە لووتی یەکەوە و خەریکە ماچ دەکەن، ئەمە یەکێکە لە ناودارترین ئەو شێوازی وێنانە کە ھونەری میسری پێی ناسراوە. لە وێنەکەدا وادیارە ئەوان دەورووبەریان گیراوە بە میراتگرەکانیان. ھەردوو ئاسترۆپۆلۆجیست ستیڤن مورەی و ویڵ ڕۆسکۆ دەڵێن کە ژنەکانی [[لیسۆتۆ]] پەیوەندی سێکسی و ئیرۆتیکیان بەستووە لەگەڵ یەکتری کە بە ماتزۆێل ناوبراوە.&lt;ref name=murrayroscoe&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Boy Wives and Female Husbands: Studies of African Homosexualities |ناونیشان=https://archive.org/details/boywivesfemalehu00murr |دوایین=Murray |یەکەم=Stephen (ed.) |authorlink=Stephen O. Murray |نووسەر٢=Roscoe, Will (ed.) |ساڵ=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press |شوێن=New York |ژپنک=٠-٣١٢-٢٣٨٢٩-٠}}&lt;/ref&gt; لە کۆنگۆی کۆنیش تۆمارکراوە کە شۆڕشگێڕانی ئازاندێ کوڕیان بە کرێ گرتووە بۆ ئەوەی یارمەتیان بدەن لە کاروباری گشتی ماڵەوە لەگەڵ [[سێکس]]کردن لەگەڵیان.&lt;ref name=evanspritchard&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Evans-Pritchard |یەکەم١= E. E. | authorlink = E. E. Evans-Pritchard |ساڵ= ١٩٧٠|سەردێڕ= Sexual Inversion among the Azande |ناونیشان=https://archive.org/details/sim_american-anthropologist_1970-12_72_6/page/1428| journal = American Anthropologist |بەرگ= ٧٢| issue = 6|پەڕەکان= ١٤٢٨–١٤٣٤| doi=10.1525/aa.1970.72.6.02a00170}}&lt;/ref&gt;

=== ئەمریکاکان ===
پێش داگیرکردنی لەلایەن [[ئەورووپا]]وە، لەنێوان [[سوورپێستەکان|ئەمریکییە سوورپێستەکاندا]] لە [[ئەمریکاکان]]دا شێوازێکی ھاوزایەندخوازی و سێکسی ھەمانڕەگەز بەرڵاوبووە لەلایەن کەسایەتییەکان. ئەوان کاتێک مناڵەکانیان پەروەردە دەکرد و گەورە دەکرد، لە تەمنێکی لاوێتیدا ھەڵبژاردنێکیان پێ دەدرا لەلایەن باوانەکانیانەوە کە ڕێگەیەک ھەڵبژێرێت تاکو ژیانی پێ بەسەر بەرێت، ئەگەر مناڵەکە ھەر کامێک لە دوو زایەندەکی ھەڵبژاردایە ئەوان بە پەروەردەیەکی تایبەت بەخێویان دەکرد و گەورەیان دەکرد و فێری خووڕەوشتی ئەو زایەندەیان دەکرد کە ھەڵی بژاردووە. ئەم کەسایەتییانە بە گشتی شامان بوون و واش بڵاوبوو کە گوایە ئەوان لە مرۆڤێکی ئاسایی بەھێزتر و باشتر بوون.

ھاوزایەندخوازان و ترانسجێندەرەکان لە شارستانێتەکانی تری [[ئەمریکای لاتینی]] زۆربوون پێش داگیرکردنیان، وەک [[ئەزتێک]]، [[شارستانیەتیی مایا|مایا]]، کوێنچاز، مۆچس، زاپۆتێکس و تەپینامبای [[بەڕازیل]].&lt;ref name=glbtqlatinamerica&gt;{{بیرخستنەوە|یەکەم=Ben |دوایین=Pablo |ساڵ=٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |سەردێڕ=Latin America: Colonial |periodical=glbtq.com |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071211012339/http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071211012339/http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |date=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=glbtqmex&gt;{{cite encyclopedia|last=Murray |first=Stephen |authorlink=Stephen O. Murray |editor=Claude J. Summers |encyclopedia=glbtq: An Encyclopedia of Gay, Lesbian, Bisexual, Transgender, and Queer Culture |title=Mexico |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html |accessdate=1 August 2007 |year=2004 |publisher=glbtq, Inc. |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071102132531/http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html |archivedate=2 November 2007 |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; داگیرکەرانی [[ئیسپانیا]] لەو ڕاستییە تۆقی بوون لە کرداری ھاوزایەندخوازی بە کراوەیی ئەنجام دەدرا لەلایەن دانیشتووانە ڕەسەنەکان، و ھەوڵی لەناوبردنی دیاردەکەیان دا بە ھەڕەشەکردن لەو کەسانە و ڕووبەڕووی کردنەوەیان لەگەڵ سزای سەخت وەک کوشتنی بە سووتان و سەگ تێ بەردان تێیان.&lt;ref name=coello&gt;Mártir de Anglería, Pedro. (1530). ''[http://www.udel.edu/LAS/Vol3-2Coello.html#Introduction Décadas del Mundo Nuevo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100529042703/http://www.udel.edu/LAS/Vol3-2Coello.html#Introduction |date=٢٩ی ئایاری ٢٠١٠}}''. Quoted by Coello de la Rosa, Alexandre. &quot;Good Indians&quot;, &quot;Bad Indians&quot;, &quot;What Christians?&quot;: The Dark Side of the New World in Gonzalo Fernández de Oviedo y Valdés (1478–1557), ''Delaware Review of Latin American Studies'', Vol. 3, No. 2, 2002.&lt;/ref&gt;
لە ساڵی ٢٠١٣دا ھاوسەرگیری ھاوزایەندخوازان یاسایی کرا لە ئەمریکا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ=Haw. Atty. Gen. Op. No. 13-1 | ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ناونیشان=http://ag.hawaii.gov/wp-content/uploads/2012/11/AG-Opinion-13-1.pdf | ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣| ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131112173620/http://ag.hawaii.gov/wp-content/uploads/2012/11/AG-Opinion-13-1.pdf | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== ئاسیا ===
[[پەڕگە:Suzuki Harunobu Shunga.jpg|وێنۆک|upright|چەپ| دوو [[گەی]] لە وێنەیەکی ژاپۆنیدا.]]
لە [[ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]]، ئەوین و سێکسی ھاوزایەند ئاماژەی پێ کراوە ھەر لە سەرەتای دەستپێکردنی نووسینەوەی مێژووەوە.

ھاوزایەندخوازی لە [[چین]] بیندراوە و ئەوان لای خۆیان چەند ناوێکی تایبەتیان بۆ داناوە، چەند حاڵەتێکی لەو شێوەیە تۆمار کراوە لە ٦٠٠ی پێش مەسیحەوە. ھاوزایەندخوازی لە چەندین کاری بەناوبانگی وێژەی چینیدا ناوی ھاتووە. بۆ نموونە، باسی سێکسی ھەمانڕەگەز کراوە لە [[ڕۆمان]]ی کلاسیکی ''خەون لە ھۆبە سوورەکە''، کە ھەر لەو دەمدا کتێبی ھاوشێوە لەسەر پەیوەندییە سێکسییەکان نووسراوەتەوە. [[کۆنفووشیزم]]، کە فەلسەفەیەکی کۆمەڵایەتی و ڕامیاری بوو، زۆر بە کەمی تیشکی خستبووە سەر ئاڕاستەی زایەندی، ئەمە ھاوزایەندخوازی و جیاڕەگەزخوازیش دەگرێتەوە. وێژەی مینگ دایناستی، وەک ''بیان ئێر چای'' (弁而釵/弁而钗)، بە شێوەیەک پەیوەندی سۆزداری نێوان ھاوزایەندخوازان پیشان دەدات کە ئارامتر و خۆشترە وەک لەوەی جیاڕەگەزخوازەکان.&lt;ref&gt;Kang, Wenqing. ''Obsession: male same-sex relations in China, 1900–1950'', Hong Kong University Press. Page 2&lt;/ref&gt;

دژایەتیکردنی ھاوزایەندخوازی لە دەمی [[ئیمپراتۆرییەتی تانگ|خانەدانی تانگدا]] دەستی پێ کرد (٦١٨–٩٠٧)، کە دراوەتە پاڵ بەرزبوونەوەی کاریگەرییەکانی [[ئیسلام]] و [[مەسیحییەت]].&lt;ref name=&quot;Hinsch, Bret 1990 p. 77-78&quot;&gt;Hinsch, Bret. (1990). ''Passions of the Cut Sleeve''. University of California Press. p. 77-78.&lt;/ref&gt; لە [[سینگاپوور|سینگاپور]]، لە حوزەیرانی ٢٠١٤دا ٢٠٬٠٠٠ کەس پشتگیری خۆیان پیشان دا بۆ دامەزرانی مافی تایبەت بۆ ھاوزایەندخوازەکان.

=== ئەورووپا ===
==== دەمی کلاسیکی ====
کۆنترین دۆکیومێنتی ڕۆژاوایی (لە شێوەی کاری وێژەیی، ھونەریی و شتومەکی میتۆگرافیکی) کە ھاوزایەندخوازی لەخۆ دەگرێت دەگەڕێتەوە بۆ [[یۆنانی کۆن]].
جگە لە ھاوزایەندخوازی، ئەو دۆکیومێنتانە وای پیشان دەدەن کە پەیوەندی سۆزداری لەگەڵ ژنان و گەنجان سەرەکیترین بنیاتنەری ژیانی ئەوینی پیاوێکی ئاسایی ئەو کاتە بووە. پەیوەندی سۆزداری ھەمانڕەگەزەکان دەروازەیەکی کۆمەڵایەتی ئەو کاتە بووە کە بە شێوەیەکی جۆراوجۆر بوونیاتنراوە بە تێپەڕبوونی کات و لە شارێکەوە بۆ ئەوی تر. ھاوزایەندخوازی لە یۆناندا بە نرخ داندراوە بە مەبەستی پارێزگاریکردن لە گەشەسەندنی مرۆڤایەتیی. [[ئەفلاتوون]] لە نووسینە کۆنەکانیدا باسی لە لایەنە باشەکانی کردووە،&lt;ref name=plato1&gt;Plato, Phaedrus in the ''Symposium''&lt;/ref&gt; بەڵام لە نووسینە نوێترەکانیشیدا لەگەڵ قەدەغەکردنی بووە.&lt;ref name=plato2&gt;Plato, Laws, 636D &amp; 835E&lt;/ref&gt; [[ئەرەستوو|ئەرستۆ]] لە کتێبی ''پۆلیتیکس'' بیرۆکەکەی ئەفلاتوون لە لەناوبردنی ھاوزایەندخوازی پشتگوێ خستووە (٢٫٤)؛ ئەو ڕوونی دەکاتەوە کە بەڕبەڕی وەک [[کێلتەکان]] بە بۆنەیەکی تایبەت دایان ناوە (٢٫٦٫٦) لەکاتێکدا کە [[کریت]]ەکان بۆ کۆنترۆڵکردنی دانیشتووان بەکاریان ھێناوە.&lt;ref name=boswell1&gt;{{harv|Boswell|1980}}&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:Lafond Sappho and Homer.jpg|ڕاست|وێنۆک|ژنانی گەنج دەبیندرێن کە دەوری سافۆیان داوە لەم وێنەیەی لافۆند، «سافۆ گۆرانی بۆ ھۆمەر دەڵێت»، ١٨٢٤.]]

کەمتر زانراوە لەسەر ھاوزایەندخوازی نێوان ژنان لە یۆنانی کۆندا. [[سافۆ]]، لەدایکبوو لە دوورگەی لێسبۆس، کاریگەری کردووەتە سەر ئەو ناوانەی کە بۆ ژنە ھاوزایەندخوازەکان بەکاردێن، سافیک و لێزبیان بوون بە دووناوی فەرمی بۆ بەکارھێنان لەگەڵ ھاوزایەندە ژنەکاندا لە سەرەتاکانی سەدەی نۆزدەھەمدا.&lt;ref name=lesbian&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.etymonline.com/index.php?term=lesbian|سەردێڕ=Lesbian|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Online Etymology Dictionary|ساڵ=٢٠٠١|نووسەر=Douglas Harper|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080430141341/http://www.etymonline.com/index.php?term=lesbian|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=sapphic&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.etymonline.com/index.php?term=Sapphic|سەردێڕ=Sapphic|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Online Etymology Dictionary|ساڵ=٢٠٠١|نووسەر=Douglas Harper|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170702034948/http://www.etymonline.com/index.php?term=Sapphic|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھۆنراوەکانی سافۆ تیشک دەخاتە سەر ئەوین و پەیوەندی سۆزداری بۆ ھەردوو زایەند. خوێنەرەوەکانی ھۆنراوەکانی ئەم ھۆزانڤانە بەناوبانگە باسی خۆشەویستی و پەیوەندییەکەی دەکەن لەگەڵ چەند ژنێک، بەڵام بەڵگە لەسەر پەیوەندی جەستەیی لەگەڵیان کەمە.&lt;ref&gt;Denys Page, ''Sappho and Alcaeus'', Oxford UP, 1959, pp. 142–146.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harv|Campbell|1982|p=xi–xii}}&lt;/ref&gt;

لە [[ڕۆمای کۆن]]دا، جەستەی نێرەکان ناوەندی سەرنجی سێکسی بووە، بەڵام پەیوەندی سۆزداری تەنھا لە نێوان پیاوی ئازادی پێگەیشتوو و کۆیلەکەی یان پیاوێکی گەورەتر و پیاوێکی گەنجی بەرەڵاکراو کە ڕۆڵی وەرگری ھەبووە لەکاتی سێکسدا ڕوویداوە. ئیمپڕاتۆری مەسیح تیۆدۆسییەسی یەکەم یاسایەکی دەرکرد لە ٦ی ئابی ٣٩٠ کە نێرە وەرگرەکان بسووتێندرێن. لە کۆتایی دەسەڵاتەکەی، جوستینیانی یەکەم قەدەغەکردنی ھاوزایەندخوازی زیاتر فراون کرد بەبیانووی ئەوەی کە دەبێتە ھۆی وێرانکردنی شارەکان و ئەویش «سزای خوا» دەبێت. دوای نەمانیشی لەسەر دەسەڵات سزادانی ھاوزایەندخوازان ھەر تا ماوەیەک بەردەوام بوو.

==== ڕێنێسانس ====
لە [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسدا]]، شارە دەوڵەمەندەکانی [[ئیتاڵیا]] – بەتایبەتی [[فلۆرێنس]] و [[ڤێنیز]] – ناسرابوون بەو ژمارە زۆرەی ھاوزایەندخوازان کە ھەیانە، کە زۆرێک لە نێرەکانی ئەو کاتەی گرتبۆوە و بەردەوامبوون لەو نەخشەی کە ڕۆمانییەکان و یۆنانییەکان بەخشیبوویان بە ھاوزایەندخوازی.&lt;ref&gt;Rocke, Michael, (1996), ''Forbidden Friendships: Homosexuality and male Culture in Renaissance Florence'', ISBN 0-19-512292-5&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ruggiero, Guido, (1985), ''The Boundaries of Eros'', ISBN 0-19-503465-1&lt;/ref&gt; ھەرچەندە ڕێژەیەکی زۆری پیاوەکان ھاوزایەندخواز بوون، دەسەڵاتدارەکان بڕیاریان دا کە دەست بکەن بە کوشتن و غەرامەکردنی ڕێژەیەکی ئەو دانیشتووانانە.

لە نیوەی دووەمی سەدەی سێزدەھەم، کوشتن سزای ھاوزایەندخوازی بوو لە زۆربەی شوێنەکانی ئەورووپا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب| یەکەم = Lester R. | دوایین = Kurtz | سەردێڕ = Encyclopedia of violence, peace, &amp; conflict | ناونیشان = https://books.google.com/books?id=TG2kN033mDkC&amp;pg=PA140&amp;dq#v=onepage&amp;q=&amp;f=false | بڵاوکەرەوە = Academic Press | ساڵ = ١٩٩٩| پەڕە = ١٤٠| ژپنک = ٠-١٢-٢٢٧٠١٠-X| ڕێکەوتی سەردان = ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20161130151621/https://books.google.com/books?id=TG2kN033mDkC&amp;pg=PA140&amp;dq#v=onepage&amp;q=&amp;f=false | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; چەند کەسایەتییەکی مێژووی وەک شا جەیمسی یەکەم و دوق بەکینھام لە چەند نامیلکەیەکدا زۆربوونی ڕێژەی ھاوزایەندخوازانیان باس کردووە.

==== دەمی نوێخواز ====
چەند نامەیەکی خۆشەویستی نێوان پیاوێکی خانەدان و کەسایەتی بەناوبانگ مستەر ویڵسن بڵاوکرانەوە لە ساڵی ١٧٢٣ لە [[ئینگلتەرا]] و لەلایەن چەند زانایەکی نوێخوازەوە ھاندرا تاکو ببێتە [[ڕۆمان]]ێک. ڕۆمانی بەناوبانگی ١٧٤٩ بەناوی ''فانی ھیڵ'' بەشێکی ھاوزایەندخوازی لەخۆ دەگرێت، بەڵام ئەمە لە گۆڕانکاری وەشانی ١٧٥٠کەیدا لابرا.&lt;ref&gt;Gladfelder, Hal (May 2006) ''In Search of Lost Texts: Thomas Cannon's 'Ancient and Modern Pederasty Investigated and Exemplified&quot;'', Institute of Historical Research&lt;/ref&gt; ھەروەھا لە ساڵی ١٧٤٩دا یەکەم پەڕتووکی پارێزگاریکردن لە ھاوزایەندخوازان بە [[زمانی ئینگلیزی]] بڵاو کرایەوە، کە لەلایەن تۆماس کانۆن نووسرابوو، بەڵام ھەر یەکسەر بڵاوکردنەوەی ڕاگیرا. لە دەورووبەری ١٧٨٥ەکاندا، جێریمی بێنتامیش پارێزگارییەکی تری نووسییەوە، بەڵام بڵاونەکرایەوە تاکو ساڵی ١٩٧٨.&lt;ref&gt;Journal of Homosexuality (ISSN 0091-8369) Volume: 3 Issue: 4, Volume: 4 Issue: 1&lt;/ref&gt; [[سزای مەرگ]]ی ھاوزایەندخوازان بەردەوام بوو لە [[ھۆڵەندا]] تا ساڵی ١٨٠٣، لە ئینگلتەراش تاکو ساڵی ١٨٣٥ ھەر بەردەوام بوو.

[[پەڕگە:Édouard-Henri Avril (29).jpg|وێنۆک|کوڕێکی [[دووڕەگەزخوازی|دووڕەگەزخواز]] (ناوەڕاست) لەکاتی [[سێکس]]کردن لەگەڵ ژنێک و پیاوێکدا؛ تابلۆکە کاری [[ئێدوارد ھێنری ئاڤریل]]ە (١٨٤٩–١٩٢٨).]]

لە نێوان ١٨٦٤ و ١٨٨٠ {{ئەڵمانی|کارل ھێنریک ئولریش}} زنجیرەیەک لە دوازدە کتێبی بڵاوکردەوە بەناوی ''بەدواداچوون لەسەر مەتەڵی خۆشەویستی پیاو-پیاوانە''. لە ١٨٦٧دا، ئەو بووبە یەکەم ھاوزایەندخواز کە بە کراوەیی بە ڕووی خەڵکدا قسەی کرد و پارێزگاری لە ھاوزایەندخوازەکان کرد کاتێک کە لە کۆنگرەی ئەڵمانی لە مونیک بەشداری کرد بۆ چارەسەرێک بۆ یاسای ئەنتی-ڕەگەزخوازەکان و لابردنی ئەو یاسایانە.&lt;ref name=&quot;levay&quot;/&gt; ''ھەڵگەڕانەوەی سێکسی'' کە لەلایەن ھاڤلۆک ئیلیسەوە نووسرابوو لە ساڵی ١٨٩٦دا بڵاوکرایەوە کە بەرەنگاری ئەو بیردۆزانە دەبۆوە کە دەیانوت ھاوزایەندخوازی شتێکی ناسروشتییە، ھەروەھا ھەوڵی شکاندنی پڕوپاگەندە و ستێریۆتایپەکانی دەدا. ئەو سوور بوو لەسەر ئەوەی کە ھاوزایەندخوازی شتێکی سروشتییە و حاڵەتێکی تایبەت بووە و پەیوەندیی ھەبووە بە زیرەکی و داھێنەری مرۆڤەکانەوە.&lt;ref name=sexualinversion&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Sexual Inversion |یەکەم=Havelock |دوایین=Ellis |یەکەم٢=John Addington |دوایین٢=Symonds |ساڵ=١٩٧٥|بڵاوکەرەوە=Arno Press |ژپنک=٠-٤٠٥-٠٧٣٦٣-١}} (reprint)&lt;/ref&gt;

ھەرچەندە خەڵکی کتێبی پزیشکی لەم شێوەیەیان نەدەخوێندەوە بە گشتی، ئەوان بوونە ھۆی دروستبوونی ''ساینتیفیک ھیومانتێریان کۆمیتیی'' ماگنەس ھیرشفیڵد، کە لە ساڵی ١٨٩٧ەوە بۆ ١٩٣٣ دژی سزای ئەنتی-ھاوزایەندخوازی وەستایەوە لە [[ئەڵمانیا]]، لەگەڵ دروستبوونی چەندین جووڵەی گەورە لای ڕۆشنبیران و نووسەرانی بەریتانیا کە لەلایەن ئێدوارد کارپێنتەر و جان ئادینگتن سیمندسەوە نوێنەرایەتی دەکرا. لەگەڵ کتێبێک بە ناوی ''خۆشەویستی ھۆمۆجێنیک'' لە ساڵی ١٨٩٤، توێژەری کۆمەڵایەتی ئێدوارد کارپێنتەر دەستی کرد بە نووسینەوەی زنجیرەیەک لە وتار و نامیلکە لەسەر ھاوزایەندخوازی و لە ساڵی ١٩١٦دا لە کتێبەکەیدا بە ناوی ''ڕۆژەکانم و خەونەکانم'' ڕوونی کردەوە کە ئەو ھاوزایەندخواز بووە.

=== ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست ===
[[پەڕگە:Portrait de Shah Abbas Ier et son page - MAO 494 - v5.jpg|200px|وێنۆک|ڕاست|[[شا عەباسی یەکەم|شا عەباسی یەکەمی سەفەوی]] لەگەڵ کوڕێکدا. کێشراوە لەلایەن محەممەد قاسم (١٦٢٧).&lt;ref&gt;Nahavandi and Bomati, illustration opposite p.162&lt;/ref&gt;]]
چەند کۆچکردنێکی [[عەرەب]] ڕوویداوە لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستەوە]] بەرەو ئەورووپا لە ناوەندی ١٨٠٠کاندا. دوو لەو کۆچکەرانە، ڕافیعە ئەلتەحتاوی و محەممەد ئەلسەفەر سەرسووڕمانی خۆیان پیشان دا کە فەڕەنسییەکان زۆرجار بە ئەنقەست بە ھەڵە ئەو ھۆنراوانەیان وەرگێڕاوە کە لەسەر کوڕ نووسراون و ئەوان لەجێی کوڕ کچیان داناوە بۆ ئەوەی لە پێوەرە ڕەوشتییەکانیان و نەریتیان لانەدەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=El-Rouayheb|یەکەم=Khaled|سەردێڕ=Before Homosexuality in the Arab-Islamic World, 1500–1800|ناونیشان=https://archive.org/details/beforehomosexual0000elro|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=The University of Chicago Press|ژپنک=٠-٢٢٦-٧٢٩٨٨-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/beforehomosexual٠٠٠٠elro/page/٢ ٢]}}&lt;/ref&gt;

[[ئیسرائیل]] بە باشترین وڵات ناسراوە لەگەڵ ھاوزایەندخوازان لە ھەموو ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و [[ئاسیا]]دا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ڕێکەوت = ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٨| ناونیشان = http://www.independent.co.uk/life-style/love-sex/taboo-tolerance/the-five-most-improved-places-for-gay-tolerance-932635.html| وتەگێڕانەوە = Israel is the only Middle-Eastern country to support gay rights legislation, and the country attracts gay people from Palestine and Lebanon.| ڕێکەوتی سەردان = ٢٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ئیش= The Independent| سەردێڕ = The five most improved places for gay tolerance|شوێن= London| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170611133449/http://www.independent.co.uk/life-style/love-sex/taboo-tolerance/the-five-most-improved-places-for-gay-tolerance-932635.html| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی حوزەیرانی ٢٠١٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و [[تێل ئەڤیڤ]] ناسراوە بە «پایتەختی گەیەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست»،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Was Arafat Gay?|نووسەر=James Kirchick|بڵاوکەرەوە=Out}}&lt;/ref&gt; و بە یەکێک لە ئارامترین و باشترین شارەکان بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان داندراوە. نواندنی شانازی ھاوزایەندخوازان ھەموو ساڵێک لە تێل ئەڤیڤ جێ دەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://tmagazine.blogs.nytimes.com/2010/07/02/dispatch-gay-tel-aviv/|سەردێڕ=Gay Tel Aviv|یەکەم=Anthony|دوایین=Grant|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٠|ئیش=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630125434/http://tmagazine.blogs.nytimes.com/2010/07/02/dispatch-gay-tel-aviv/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لەلایەکی ترەوە، زۆرینەی حکوومەتەکانی تری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست زۆرجار دیاردەی ھاوزایەندخوازی پشتگوێ دەخەن و دان بە ھەبوونیدا نانێن، ھەندێک جاریش بەتاوانبوونی دەکەن. ھاوزایەندخوازی لە نزیکەی ھەموو دەوڵەتە ئیسلامییەکان نایاسایییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iran 'must stop youth executions' |نووسەر=Steven Eke |ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٥|newspaper=BBC News |ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4725959.stm |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170824103849/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4725959.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئابی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; جووتبوون لە نێوان ئەندامانی ھاوزایەند لە ھەندێک لە دەوڵەتە ئیسلامییەکان سزای کوشتنی ھەیە، وەک لە [[عەرەبستانی سعوودی]]، [[ئێران]]، [[مۆریتانیا]]، باکووری [[نێجیریا]]، [[سوودان]]، و [[یەمەن]]دا دیارە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileID=1111&amp;ZoneID=7&amp;FileCategory=50 |سەردێڕ=7 countries still put people to death for same-sex acts |بڵاوکەرەوە=ILGA |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091029185853/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileID=1111&amp;ZoneID=7&amp;FileCategory=50 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091029185853/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileID=1111&amp;ZoneID=7&amp;FileCategory=50 |date=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt; سەرۆککۆماری ئێران [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]] لە یەکێک لە وتارەکانیدا لە ساڵی ٢٠٠٧دا لە زانکۆی کۆڵۆمبیا، بانگەشەی ئەوەی کرد کە لە ئێراندا کەسی گەی نەبووە. بەھەرحاڵ، ھەرچی ھاوزایەندخوازێکیش ھەبێت بە کراوەیی دان بەوەدا نانێت کە گەیە، لە ترسی ڕەتکردنەوەیان لەلایەن خێزانەکەیانەوە یانیش دەستدرێژی کردنە سەریان لەلایەن حکوومەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Nazila|دوایین=Fathi|سەردێڕ=Despite Denials, Gays Insist They Exist, if Quietly, in Iran|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/09/30/world/middleeast/30gays.html?_r=1&amp;hp&amp;oref=slogin|بڵاوکەرەوە=New York Times|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630124400/http://www.nytimes.com/2007/09/30/world/middleeast/30gays.html?_r=1&amp;hp&amp;oref=slogin|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

==== کوردستان ====
[[پەڕگە:Kurdistan LGBT pride flag.png|thumb|دیزاینی نوێی ئاڵای کوردستان و سەربەرزیی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی ھەرێمی کوردستان.]]
لە مێژووی [[کوردستان]]دا ھاوزایەندخوازی ھەر ھەبووە، وەک ھەموو ناوچەکانی تری جیھان، بەڵام ھەرگیز بە کراوەیی ماف بۆ ھاوزایەندخوازان دانەندراوە و دیاردەکە پشتگوێ خراوە. لە ئێستادا، ھاوزایەندخوازی لە ئێراقدا قەدەغە نەکراوە، بەڵام ھێشتا خەڵکی دژی دەوەستن و بە چاوێکی خراپ سەیری دەکرێت. لە ساڵی ٢٠١٠دا بڵاوکرایەوە کە یاسایەکی نوێ دادەندرێت بۆ یەکسانی نێوان زایەندەکان. بەڵام لە کۆمەڵگە ئایینییە ناوخۆیییەکان ناڕەزایی دەربڕدرا و وترا کە ئەمە یاسایەکە بۆ پەسەندکردنی ھاوزایەندخوازی.&lt;ref name=rudaw&gt;[http://www.rudaw.net/english/culture_art/3374.html ''Homosexuality Fears Over Gender Equality in Iraqi Kurdistan''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120124162204/http://www.rudaw.net/english/culture_art/3374.html |date=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; کامیل حاجی عەلی، بەڕێوەبەری ئەوقاف و کاروباری ئایینی لە کوردستان وتی کە ئەم یاسایە «بەدڕەوشتی» بڵاودەکاتەوە و کۆمەڵگەی کوردی «تێک دەدات.» دوای کۆمەڵێک جووڵەی ئایینی، [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] کۆنگرەیەکیان بەست و دانیشتووانیان ئاگادار کردەوە کە ئەم یاسایە ھاوسەرگیری ھاوزایەندخوازەکان یاسایی ناکات.&lt;ref name=rudaw/&gt;

لە ساڵی ٢٠١٧دا، کەناڵی تەلەڤیزیۆنی ناوخۆی کوردستان [[ئێن ئاڕ تی]] [[بەڵگەفیلم]]ێکیان بە ناو کوردستاندا پەخش کرد لەسەر ھاوزایەندخوازی کە بیرۆکەی گشتیی بابەتەکەیان خستە ڕوو، لە بەڵگەفیلمەکەدا چەند ھاوزایەندخوازێکی کورد بانگھێشت کرابوون بۆ ئەوەی قسە لەسەر بابەتەکە بکەن.&lt;ref name=nrtsreport3619/&gt; بەڵگەفیلمەکە بە گشتی وەڵامێکی خراپی درایەوە لەلایەن کوردستان و کۆمەڵگە ئایینییەکانەوە.

لە ١ی حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٧، [[ڕێکخراوەی لاڤە|ڕێکخراوی لاڤە]] دامەزرا، کە یەکەم ڕێکخراوە لە ناوخۆی کوردستان بە ئاشکرا داوای مافی ھاوزایەندخوازان بکات. دواتر لاڤە داخراو و کار و چالاکییەکانیان گواستەوە بۆ [[ڕێکخراوەی ڕاسان]]. ڕێکخراوەی ڕاسان لە ساڵی ٢٠٢١دا لەلایەن ئەندام پەرلەمانێکی [[کۆمەڵی دادگەریی کوردستان]] بە ناوی عومەر گوڵپی سکاڵایان لەسەر تۆمار کرا. دواتر چەند ھەوڵێک درا بۆ دەستگیرکردن و دەرکردنی یاسا دژی ھاوزایەندخوازی، بەڵام گشت ھەوڵەکان شکستیان ھێنا.

==== دەمی پێش ئیسلام ====
[[پەڕگە:Édouard-Henri Avril (18).jpg|وێنۆک|وێنەیەکی خەیاڵیی ھادریان و ئەنتینۆس؛ تابلۆکە کاری [[ئێدوارد ھێنری ئاڤریل]] شێوەکاری سەدەی ١٩ و ٢٠ە کە زۆربەی کارەکانی دیمەنی ئیرۆتیکن.|230px]]
لە ئیمپڕاتۆرێتی ئاشووری کۆندا، ھاوزایەندخوازی ھەبووە و باو بووە؛ قەدەغەنەکراو بوو ھەروەھا بە بێڕەوشتی یان نەخۆشی دا نەئەندرا. ھەندێک لە تێکستە ئایینییەکان پاڕانەوەی تێدابووە بۆ ھاوزایەندخوازان. چەند کتێب ھەبوون کە بە شێوەیەکی یەکسان پاڕانەوەی تێدابووە بۆ پەیوەندییە سۆزدارییەکانی ھەر سێ ئاڕاستەی زایەندییەکە.&lt;ref&gt;Gay Rights Or Wrongs: A Christian's Guide to Homosexual Issues and Ministry, by Mike Mazzalonga, 1996, p.11&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The Nature Of Homosexuality, Erik Holland, page 334, 2004&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pritchard, p. 181.&lt;/ref&gt;

لە [[ئێرانی مەزن|ئاریانی مەزندا]]، ھاوزایەندخوازی و پەیوەندی سێکسی و ئرۆتیکی نێوان ئەوان ڕێگە پێدراو بووە، تەنانەت لە زۆربەی شوێنە گشتییەکانیشدا. لە سیمینار و بۆنە تایبەتەکانەوە بۆ کامپی سەربازان و گەرماو و کافێخانەکان. لە سەردەمی [[سەفەوییەکان]]دا (١٥٠١–١٧٢٣) تەنانەت خانەی [[لەشفرۆشی|لەشفرۆشی پیاوانیش]] یاسایی بووە.&lt;ref name=&quot;Wikipedia&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Homosexuality#Modern_period|سەردێڕ =Homosexuality |زمان =ئینگلیزی |سەردان =٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

ھەندێک لە زاناکان دەڵێن کە دەتواندرێت نموونەی ھاوزایەندخوازی لە وێژەی کۆندا بەدی بکرێت، وەک لە [[داستانی گلگامێش]] و چێرۆکی دەیڤد و جۆناتانی [[کتێبی پیرۆز|کتێبی پیرۆزی مەسیحییەکان]] دیارە. لە داستانی گلگامێشدا، پەیوەندی نێوان گلگامێش و کەسایەتییەک بە ناوی ئینکیدو ھاوزایەندخوازی بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dynes|یەکەم=Wayne|سەردێڕ=Homosexuality in the Ancient World|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Garland Publishing|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٣-٠٥٤٦-٠|پەڕەکان=vii–xv|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=JrpU6O3VnawC&amp;lpg=PP1&amp;dq=homosexuality%20in%20the%20ancient%20world&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=false|chapter=Introduction|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130185857/https://books.google.com/books?id=JrpU6O3VnawC&amp;lpg=PP1&amp;dq=homosexuality%20in%20the%20ancient%20world&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Held|یەکەم=George F.|سەردێڕ=Parallels between The Gilgamesh Epic and Plato's Symposium|ساڵ=١٨٣|پەڕەکان=١٩٩–٢٠٧|editor=Wayne R. Dynes &amp; Stephen Donaldson}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kilmer|یەکەم=Anne Draffkorn|سەردێڕ=A Note on an Overlooked Word-Play in the Akkadian Gilgamesh|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Garland Publishing, Inc.|پەڕە=٢٦٤|editor=Wayne R. Dynes and Stephen Donaldson}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Thorbjørnsrud|یەکەم=Berit|سەردێڕ=What Can the Gilgamesh Myth Tell Us about Religion and the View of Humanity in Mesopotamia?|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Garland Publishing, Inc.|پەڕە=٤٥٢}}&lt;/ref&gt; ھەروەک چۆن دەیڤد خۆشەویستییەکی بەھێزی ھەبووە بۆ جۆناتان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ackerman|یەکەم=Susan|بەستەری نووسەر=Susan Ackerman (biblical scholar)|سەردێڕ=When Heroes Love|ناونیشان=https://archive.org/details/whenheroesloveam0000acke|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Columbia University Press|ژپنک=٠-٢٣١-١٣٢٦٠-٣|پەڕەکان=xii}}&lt;/ref&gt;

== سروشت و کەسایەتی ==
=== کردار و ئارەزووەکان ===
[[کۆمەڵەی دەروونیی ئەمریکی|کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی]]، [[کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی]]، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی دەڵێن کە ئاڕاستەی زایەندی «تایبەتمەندییەکی کەسیی نییە کە بتواندرێت بە جودایی پێناسە بکرێت، بەڵکو ئاڕاستەی زایەندی جیھانی ئەو کەسە پێناسە دەکات کە ئەگەری دۆزینەوەی پەیوەندییەکی سۆزداری بەچێژی ھەیە تێیدا.»&lt;ref name=amici/&gt;

{{دەقی تایبەت|ئاڕاستەی زایەندی بە زۆری وەک خەسڵەتێکی کەسێک باس دەکرێت، وەک [[زایەند|سێکسی ژینناسیی]] و یانیش تەمەن. ئەم تێڕوانینە ناتەواوە لەبەرئەوەی ئاڕاستەی زایەندی بەردەوام بە زاراوەی ژیری پێناسە دەکرێت و پێویست بە پەیوەندی سۆزدارییە لەگەڵ تاکەکەسەکانی تر. کرداری سێکسی و سەرنجی ڕۆمانتیکی بە ھاوزایەندخوازی یان جیاڕەگەزخوازی پۆلێن دەکرێت لەسەر بنەمای زایەندی زیندەیی کەسەکەی کە پێیان ھەڵدەستێت. بە دڵنیایییەوە، پەیوەندی بە کردارەکەوە ھەیە – یان ویستنی کردنی کارەکە – لەگەڵ یەکێکی تر کە جیاڕەگەزخوازی، ھاوزایەندخوازی، یان دووڕەگەزخوازییەکەی خۆی دەنوێنێت. ئەمە کرداری ئاسایی وەک دەست گرتن و ماچکردنیش دەگرێتەوە.&lt;ref name=amici/&gt;}}

لە لێکۆڵینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٤دا، کە لەسەر ژنان بوو، ھەردووک ژنە لێزبیان و جیاڕەگەزخوازەکانیش لە ڕووی سێکسییەوە کاریگەرییان کرایە سەر کاتێک فیلمی ئیرۆتیکی و سێکسییان پیشاندرا، فیلمەکان لە ژن و ژن و پیا و ژن پێکھاتبوون و ھەردووکیان کاریگەرییان کردە سەر مەبەستەکان. بەڵام کاتێک ھەمان لێکۆڵینەوە لەگەڵ پیاوە جیاڕەگەزخوازەکان کرا، ئەوان تەنھا بە فیلمێک ئارەزووی سێکسییان بەرز دەبۆوە کە ژنی تێدا بوو، گەیەکانیش تەنھا بەوانەی کە پیاویان تێدابوو. نوێنەری لێکۆڵینەوەکە وتی کە ئاڕاستەی زایەندی ژنان کەمتر تیشکی خستووەتە سەر یەک زایەندی دیاری کراو لە چاو پیاوەکاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Why women are leaving men for other women| ناونیشان = http://www.cnn.com/2009/LIVING/personal/04/23/o.women.leave.menfor.women/| ڕێکەوت = ٢٣ی نیسانی ٢٠٠٩| ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ئیش= CNN| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170614055442/http://www.cnn.com/2009/LIVING/personal/04/23/o.women.leave.menfor.women/| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== پەیوەندی سۆزداری ===
[[پەڕگە:Old Male couple.jpg|وێنۆک|دوو خۆشەویستی ھاوزایەندخوازی پیر – پەیوەندی خۆشەویستی نێوان ھاوزایەندخوازان ھەر وەک ھەموو پەیوەندییەکانی تر دەکرێت درێژخایەن بێت.]]
ئەو کەسانەی کە ھاوزایەندخوازن دەتوانن بە چەند شێوەیەکی جیاواز خۆیان دەرببڕن، ئەگەریش ھەیە کە بە ڕەفتارەکانیاندا دیاربێت، وەک شێوازی ھەڵبژاردنی پۆشاک و ڕۆیشتن و قسەکردن، لەوانەشە بەو شتانەدا دیار نەبێت.&lt;ref name=apahelp/&gt; ئەوان لەوانەیە بە ناحەزی پەیوەندی لەگەڵ زایەندێکی جیاوازدا ببەستن (ئەگەر پیاو بوو لەگەڵ ژن و بەپێچەوانەوە)، بە سەرەکی بۆ ئەوەی ھەست نەکرێت بەوەی ئەوان کە ھاوزایەندخوازن، لەوانەشە لە پەیوەندی خۆشەویستی ئاسایی (ھاوزایەندخوازی) خۆیان بن، ھەندێکیشیان لەوانەیە ھیچ خۆشەویستییەک نەکەن بە مەبەستی ئایینی.&lt;ref name=apahelp/&gt; یەکێک لە ڕاپرسییەکان وای پیشان دەدات کە لە بەینی ٤٠٪‏ و ٦٠٪‏ گەیەکان لە پەیوەندی سۆزداریان و لە نێوان ٤٥٪‏ و ٨٠٪‏ لێزبیانەکانیش بە ھەمان شێوە.&lt;ref name=aparesolution&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Resolution on Sexual Orientation and Marriage – Research Summary |ناونیشان=http://www.apa.org/about/policy/gay-marriage.pdf |بڵاوکەرەوە=American Psychological Association |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130603131046/http://www.apa.org/about/policy/gay-marriage.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; لە زانیارییەکانی ڕاپرسییەکەش دەبیندرێت کە لە بەینی ١٨٪‏ و ٢٨٪‏ی خۆشەویستە گەیەکان و لە بەینی ٨٪‏ و ٢١٪‏ی لێزبیانەکان بۆ ماوەی ١٠ ساڵ پێکەوە ماونەتەوە لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. زۆرێک لەو بەدواداچوونانەی کە کراوە ڕوونی دەکاتەوە کە پەیوەندییە ھاوزایەندەکان و جیاڕەگەزەکانیش یەکسانن لە ڕووی توندی پەیوەندییەکانەوە و ھیچ جیاوازییەکیان نییە. زاناکان دەڵێن کە تەمەن و زایەند باشترە بۆ کردن بە پێوەر بۆ پێوانی درێژخایەنی پەیوەندییەک نەک ئاڕاستەی زایەندی تاکێک. ئەوانەی لە ناو پەیوەندییە ھاوزایەندخوازی و جیاڕەگەزخوازییەکانن وەک یەک ھەوڵی پاراستنی پەیوەندییەکەیان دەدەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-01/apa-elo011708.php |سەردێڕ=Relationship Satisfaction and Commitment |بڵاوکەرەوە=Eurekalert.org |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100507073038/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-01/apa-elo011708.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Duffy&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1300/J082v12n02_01|سەردێڕ=Satisfaction and commitment in homosexual and heterosexual relationships|journal=Journal of Homosexuality|ساڵ=١٩٨٥|یەکەم=S.M/|دوایین=Duffy|نووسەر٢=C.E. Rusbult|بەرگ=١٢|issue=2|پەڕەکان=١–٢٣|ناونیشان=http://www.labmeeting.com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-satisfaction-and-commitment-in-homosexual-and-heterosexual-relationships|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٠٩|pmid=٣٨٣٥١٩٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171019190212/http://www.labmeeting.com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-satisfaction-and-commitment-in-homosexual-and-heterosexual-relationships|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Baccman&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Expectations of romantic relationships: A comparison between homosexual and heterosexual men with regard to Baxter's criteria|journal=Social Behavior and Personality|ساڵ=١٩٩٩|یەکەم=Baccman|دوایین=Charlotte|نووسەر٢=Per Folkesson|نووسەر٣=Torsten Norlander|ناونیشان=http://www.sbp-journal.com/index.php/sbp/article/view/976|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131104194406/http://www.sbp-journal.com/index.php/sbp/article/view/976|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== خۆئاشکراکردن ===
{{وتاری سەرەکی|خۆئاشکراکردن}}
[[پەڕگە:Johanna sigurdardottir official portrait.jpg|upright|وێنۆک|یۆھانا سیگیرادۆتیر، [[سەرۆک وەزیران]]ی پێشووی [[ئایسلەند]]ا، یەکەم [[لێزبیەن|لێزبیانی]] ئاشکرای سەری حکوومەت بووە لە کاتی مۆدێرندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئایسلەنداو و پی ئێمە ھاوزایەندخوازەکەی|ئیش=TIME|نووسەر=موودی جۆناس|ناونیشان=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1875032,00.html|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەم، ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەم، ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170717162851/http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1875032,00.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|ڕاست]]
بە ئینگلیزی پێی دەڵێن ''ھاتنەدەرەوە لە دۆڵابی جلەکە''، دەستەواژەیەکە کە بۆ کەسێک بەکاردەھێندرێت کە ئاشکرای دەکات بۆ دەورووبەرەکەی کە ھاوزایەندخوازە. ئەمە پڕۆسەیەکی سەختی ژیانی ھاوزایەندخوازانە چونکە خەمی ئەوەیان دەبێت کە دەورووبەرەکەیان سروشتی ئەوان پەسەند نەکەن و ھەستان بەم کارە لەڕووی دەروونییەوە فشاریان دەخاتە سەر.&lt;ref name=&quot;Coming Out: A Journey&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://utahpridecenter.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=25&amp;Itemid=44 |سەردێڕ=Coming Out: A Journey |بڵاوکەرەوە=Utahpridecenter.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090825202112/http://utahpridecenter.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=25&amp;Itemid=44 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بە گشتی، خۆئاشکراکردن بە سێ قۆناغ دادەندرێت. یەکەم قۆناغ ئەوەیە کە تاک تێیدا خۆی دەناسێت یانیش درک بەوە دەکات کە ھاوزایەندخوازە و چێژ لە پەیوەندی ھاوزایەندەکانی وەردەگرێت و ئەم ڕاستییە قبوڵ دەکات. ئەمە زۆرجار بە خۆئاشکراکردنێکی دەروونی ناو دەبرێت.&lt;ref&gt;In a joint statement with other major American medical organizations, the APA says that &quot;different people realize at different points in their lives that they are heterosexual, gay, lesbian, or bisexual&quot;.
{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.apa.org/pi/lgbc/publications/justthefacts.html
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070807205013/http://www.apa.org/pi/lgbc/publications/justthefacts.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Just the Facts About Sexual Orientation &amp; Youth: A Primer for Principals, Educators and School Personnel
 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٠٧|ساڵ=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=American Academy of Pediatrics, American Counseling Association, American Association of School Administrators, American Federation of Teachers, American Psychological Association, American School Health Association, The Interfaith Alliance, National Association of School Psychologists, National Association of Social Workers, National Education Association}}&lt;/ref&gt; دووەم قۆناغیش بڕیاردانی کەسەکەیە لە ئاگادارکردنەوەی دەورووبەرەکەی (نم. خێزانەکەی و ھاوڕێکان) کە ئەو ھاوزایەندخوازە. سێیەم قۆناغیش تێکەڵبوون و ژیانە لەگەڵ کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی.&lt;ref name=hrccontinuum&gt;{{بیرخستنەوە|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ناونیشان=http://dev.hrc.org/issues/3333.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071102101657/http://dev.hrc.org/issues/3333.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|periodical=Human Rights Campaign |سەردێڕ=The Coming Out Continuum}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071102101657/http://dev.hrc.org/issues/3333.htm |date= ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; لە ئێستادا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، خەڵکی بە گشتی یان لە تەمەنی ١٥–١٨ خۆیان ئاشکرا دەکەن یان لە تەمەنێکی دواتردا کە دەگەنە کۆلێژ بۆ نموونە. لە کوردستان و ئێراق خۆئاشکراکردن بە ڕێژەیەکی زۆر کەم ھەیە و لەوانەیە خەڵکانی ئێڵ جی بی تی خۆیان ئاشکرا نەکەن چونکە ھیچ یاسایەک نییە بیانپارێزێت و ئەگەر ھەیە ژیانیان بکەوێتە مەترسییەوە. لەو تەمەنەدا لەوانەیە بڕوایان بە دەورووبەرەکەیان نەبێت و ئاگاداریان نەکەنەوە، بە تایبەتی چونکە کۆمەڵگە زۆرینەیان بەھۆی ھەڵە تێگەیشتنەوە بە خراپی دادەنێن؛ ھەندێکجار تەنانەت خێزانەکانی خۆشیان نازانن.

درک پێ کردن بە ھاوزایەندخوازی خود پرۆسەیەکی ئاسان نییە و بگرە زۆریش ئاڵۆزە. بە پێچەوانەی کۆمەڵەکانی ترەوە (وەک ئایینەکان بۆ نموونە) ھاوزایەندخوازان لە کۆمەڵگەیەکدا گەورە نابن کە یەکسەر ھەڵی بژێرن کە ھاوزایەندخواز بن وەک کەسانی دەورووبەریان،{{تێبینی|لەکاتێکدا کە ھەر مرۆڤێک دەتوانێت ئایین و خووڕەوشتی کۆمەڵگەکەی ھەڵبگرێ، ھاوزایەندخوازان لەتوانایاندا نییە کە ھەڵی بژێرن و بیگۆڕن.}} چونکە شتێک نییە ھەڵبژاردن بێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.washingtontimes.com/news/2014/dec/31/modern-science-says-homosexuality-not-choice/ |سەردێڕ=زانستی مۆدێرن دەڵێت کە ھاوزایەندخوای ھەڵبژاردن نییە |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170606041746/http://www.washingtontimes.com/news/2014/dec/31/modern-science-says-homosexuality-not-choice/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; واتە ھەر تاکێک دەتوانێت بە ئاسانی ھەڵگری ئایین و بیر و باوەڕی باوان و کۆمەڵگەکەی بێت و کەیش ویستی دەتوانێت بیانگۆڕێت، بەڵام لە ھاوزایەندخوازیدا وا نییە و ئەمیان شتێکی درک پێ کردنە نەک ھەڵبژاردن و ھەرگیزیش ناتواندرێت بگۆڕدرێت.&lt;ref&gt;http://truth-out.org/archive/component/k2/item/85575:american-psychology-declares-homosexuality-cant-be-cured{{بەستەری مردوو|url=http://truth-out.org/archive/component/k2/item/85575:american-psychology-declares-homosexuality-cant-be-cured |date=حوزەیرانی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; باشترین بەڵگە لەسەر ئەوە ئەمەیە، ئەگەر پیاوێک جیاڕەگەزخواز بێت، واتە گەی نەبێت، ناتوانێت سێکس لەگەڵ پیاوێکی تردا بکات چونکە دژی سروشتی ئەوە، بە ھەمان شێوە بۆ گەیەک یان لێزبیانێک. ھەندێکجار لە کۆمەڵگەکاندا دەبیسترێت کە کەسێک «گەی بووە بەڵام بووەتەوە بە جیاڕەگەزخواز»، ئەمە لەڕاستیدا مەحاڵە، ئەو کەسە یان ھەر لە سەرەتاوە [[دووڕەگەزخوازی|دووڕەگەزخواز]] بووە یانیش ئێستاش ھەر گەیە. خەڵکانی ئێڵ جی بی (گەی و لێزبیان و دووڕەگەزخوازەکان) زۆرجار لە کۆمەڵگەیەکدا پەروەردە دەکرێن کە کۆنەپەرست و تێنەگەیشتوون بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازی.&lt;ref name=&quot;Rosario et al.&quot;&gt;Rosario, M. , Schrimshaw, E. , Hunter, J. , &amp; Braun, L. (February 2006). Sexual identity development among lesbian, gay, and bisexual youths: Consistency and change over time. ''Journal of Sex Research'', 43(1), 46–58. Retrieved 4 April 2009, from PsycINFO database.&lt;/ref&gt; ئەوان کاتێک لە سروشتی خۆیان تێدەگەن کە سەیری کۆمەڵگەکانی تری دەورووبەریان دەکەن.{{تێبینی|چونکە کۆمەڵگەکانی خۆیان پەروەردەیان ناکەن لەسەر شتێکی وا، تا تەمەنێکی گەورەتر نازانن ئەوان بۆ جیاوازن، بەڵام ھەر لە مناڵییەوە ھەست بەم گۆڕانە دەکەن لە خۆیاندا کاتێک کە لەگەڵ کۆمەڵگە تێکەڵ دەبن و سروشتی خەڵکی تر دەزانن}}

ھەندێک لە ھاوزایەندخوازان بە گشتی و بە ڕووی جیھاندا خۆیان ئاشکرا دەکەن،&lt;ref name=glbtqouting&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Neumann |یەکەم=Caryn E |ناونیشان=http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |سەردێڕ=Outing |ساڵ=٢٠٠٤|periodical=glbtq.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070609220520/http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609220520/http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |date= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; زۆرێکیش لە کەسایەتی ناودار ھەیە لەو شێوەیە، بۆ نموونە [[لەیدی گاگا]]. خۆئاشکراکردن ئاوا بە کراوەیی دەکرێت چەند ھۆکارێکی لە پشتەوە بێت، وەک سیاسی یان ئاکاریی و، دەکەوێتە ناو مەودایەکی فراوانتری ھۆکارییەوە.&lt;ref name=biasfreeusage&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=The Dictionary of Bias-Free Usage: A Guide to Nondiscriminatory Language |دوایین=Maggio |یەکەم=Rosalie |ساڵ=١٩٩١|بڵاوکەرەوە=Oryx Press |ژپنک=٠-٨٩٧٧٤-٦٥٣-٨|پەڕە=٢٠٨}}&lt;/ref&gt;

=== لێزبیانزم و ھاوزایەندخوازیی ژنان ===
{{ھەروەھا ببینە|لێزبیان}}
[[پەڕگە:Simeon Solomon - Sappho and Erinna in a Garden at Mytilene.jpg|وێنۆک|ڕاست|[[سافۆ]] و ئیرینا لە باخچەیەک لە میتیلین.]]
لێزبیانەکان زۆرجار ئاڕاستەی زایەندییەکەی خۆیان بە شێوەیەکی جیا ڕووندەکەنەوە وەک لە پیاوە گەیەکان، و تێگەیشتنی جیایان ھەیە لەو ئیتۆلۆژیایانەی کە لە لێکۆڵینەوە لەسەر پیاوە گەیەکان ھاتوونەتە بەردەست. ئەوان لەوانەیە بە شێوەیەکی جیاتر بڕواننە ژیان وەک ھاوزایەندخوازێک وەک لە پیاوەکان.

کاتێک لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ساڵی ١٩٧٠ لێکۆڵینەوەیەک کرا، لێزبیانەکان باسی ژیانی خۆیان کرد وەک ھاوزایەندخوازان. ئەمە تەنھا بەدواداچوونێکی گەورەیە کە لەسەر ئاڕاستەی زایەندی ژنان کراوە کە ڕوونی دەکاتەوە چۆن ژنەکان دەڕواننە ھاوزایەندخوازی لەوەتەی بەدواداچوونی کینسی کرا لە ١٩٥٣وە. لێکۆڵینەوەکە زانیارییەکی گشتی تێدابوو لەبارەی تێڕوانینی لێزبیانەکان لە پەیوەندی سۆزداری ھاوزایەند و ئاڕاستەی زایەندی ئەوان. لێزبیانەکان ئەو کوالیتییانەیان باس کرد کە لە ژنێکدا ھەیە بەڵام لە پیاوێکدا نییە، ئەوانەش کە وا دەکەن باشتر بن بۆ پەیوەندییەک لەچاو پیاوەکاندا، لەو کوالیتیانە کە ئەوان بەسۆزترن بەرامبەر ھەستی کەسانی تر جگە لە خۆیان وەک لە پیاوان.&lt;ref name=&quot;Hite-Rpt&quot;&gt;Shere Hite, ''The Hite Report: A Nationwide Study of Female Sexuality'' (N.Y. : Seven Stories Press, 2004 ed. pbk. [1st printing?] © 1976, 1981, 2004), pp. 325–328 &amp; 330 (ISBN 1-58322-569-2).&lt;/ref&gt;
لێزبیانەکان بە گشتی دوو جۆریان ھەیە، بەچ (پیاوانە) لەگەڵ فێم (ژنانە). بەچەکان وا دەبیندرێن کە قژیان کورتە و پۆشاکی پیاوان لەبەر دەکەن و ژنانەکانیش وەک ھەر خانمێکی ترن.

== دێمۆگرافیا ==
[[پەڕگە:Annise Parker.JPG|وێنۆک|ئانی پارکەر سەرۆکی [[شارەوانی]] شاری ھیوستن بوو لە ٢٠١٠ بۆ ٢٠١٦ و بە کراوەیی ھاوزایەندخوازە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Locke Concedes In Mayor's Race – Politics News Story – KPRC Houston
 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.click2houston.com/politics/21933862/detail.html
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091216054340/http://www.click2houston.com/politics/21933862/detail.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216054340/http://www.click2houston.com/politics/21933862/detail.html |date=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;]]

داتا و زانیاری لەسەر گەی و لێزبیانەکان پێویستە بۆ ئەوەی ڕێژەی ھاوزایەندخوازانی جیھان بە جێگیری بزانرێت و بەرچاو بکەوێت کە ھاوزایەندخوازان چۆن مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت لەلایەن کۆمەڵگەوە.&lt;ref name=black/&gt; ئەم داتایانە سوودی زیاتریان دەبێت؛ بۆ نموونە یارمەتی ژماردنی زەرەرەکان و سوودەکانی ئابووری [[پەیوەندیی نافەرمی|پەیوەندی نافەرمی]] دەدات،&lt;ref name=black/&gt; و کاریگەری یاسایی کردنی ڕێگەدان بە بەخێوکردنی ھەتیوەکان لەلایەن ھاوزایەندخوازان دەخاتە ڕوو، ھەروەھا ڕۆڵەکانیان لە نێوان سەربازیی دەوڵەتەکان؛ و لەلایەکی ترەوە، زانینی ڕێژەی «گەی و لێزبیان پەیمان ھەڵدەگرێت لە یارمەتیدانی زانایانی کۆمەڵناسی لە تێگەیشتنی مەودایەکی گەورە لە پرسیاری گرنگ—[وەک] پرسیارەکان لەبارەی ھەڵبژاردەی مارکێتیی گشتییەوە، یەکگرتووی شارستانییەتی مرۆڤایەتی، خانووبەرە، جیاکاری، لەگەڵ بڕیارەکان [لەبارەی ھەڵبژاردەی] نیشتەجێبوونی جوگرافییەوە.»&lt;ref name=black/&gt;

پێوانی دیاردەی ھاوزایەندخوازی کارێکی دژوارە، لەبەر ئەوەی دەبێت بایەخێکی زۆر بدرێت بە یەکەی پێوانەکەی بەکاردێت،&lt;ref name=&quot;levay&quot;/&gt; وڵاتەکانی جیھان، کە زۆربەیان ڕەتی دەکەنەوە قسە لەسەر ھاوزایەندخوازی بکەن (ئێران بە نموونە)، زانیاریی زیاتر لەسەر سروشتی [[ئاڕاستەی زایەندی|ئاڕاستەی زایەندیی]] کەسەکانەوە، و ھتد. زۆرێک لە خەڵکی ھەن کە سۆزیان ھەیە بەرامبەر کەسانی تر کە لە ھاوزایەندی خۆیانن، بەڵام ڕەتی دەکەنەوە کە دان بەو ڕاستییەدا بنێن کە یان گەیین یان دووڕەگەزخواز. ئەمەش کێشەیەکی ترە. ھەروەھا شتێکی تر کە خەریکە بەدواداچوونەکە مەحاڵ دەکات، ئەوەیە کە دەبێت چەند خەسڵەتێک کە لەوانەیە پەیوەندی بە ئاڕاستەی زایەندییەوە نەبێت دەستنیشان بکات لە خەڵکیدا. لەوانەیە زۆرێک لەو کەسانەی کە خۆیان بە جیاڕەگەزخواز ناودەبەن ھاوزایەندخواز دەربچن.&lt;ref name=black/&gt;

[[پەڕگە:Tim Cook 2009 cropped.jpg|وێنۆک|[[تیم کووک]]، سەرۆکی بەڕێوەبەری فەرمانبەرانی کۆمپانیای [[ئەپڵ]] پیاوێکی ھاوزایەندخوازە.&lt;ref name=timcook2719/&gt;]]

لە ساڵەکانی ١٩٤٨ و ١٩٥٣دا، زیندەزان و پرۆفیسۆری [[وشەڕەتناسی|ئێتیمۆلۆژیا]] ئاڵفرێد کینسی، ڕای گەیاند کە نزیکەی ٤٦٪‏ خەڵکی لە ڕەگەزی نێر کاردانەوەی سێکسییان بەرامبەر بە ھەردوو زایەند ھەبووە لە تەمەنیاندا، و ٣٧٪‏ ئەو کەسانەش بە لایەنی کەمەوە یەک کاردانەوەی ھاوزایەندخوازییان ھەبووە.&lt;ref name=sexualbehavior37287/&gt;&lt;ref name=&quot;more-or-less-2010-10-01&quot;/&gt; دواتر ڕەوشتناسییەکەی کینسی ڕەخنەی لێ گیرا لەلایەن جان تەکیەوە، لەبەر بەکارھێنانی سامپڵی ھەڵبژاردوو لەجێی بەکارھێنانی سامپڵی ھەڵکەوتیی.&lt;ref name=idea-creative719/&gt;&lt;ref name=idea-creative628/&gt; بەدواداچوونێکی تر کرا بۆ بەدرۆخستنەوەی سامپڵەکانی کینسی، بەڵام لە کۆتاییدا ئەو بەدواداچوونەش بە ھەمان ئەنجامەکەی کینسی گەیشت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Book Review by Martin Duberman, ''The Nation'', November 3, 1997
 |ناونیشان=http://www.kinseyinstitute.org/publications/duberman.html
 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090111215816/http://www.kinseyinstitute.org/publications/duberman.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090111215816/http://www.kinseyinstitute.org/publications/duberman.html |date=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}} Martin Duberman on Gebhart's &quot;cleaning&quot; of data&lt;/ref&gt; سایمن لاڤەی، کو لێکۆڵەرەوەی سروشتی [[مێشک]]ی ھاوزایەندخوازانە، ئەنجامەکانی کینسی بەکارھێنا وەک نموونەیەک بۆ ئەو ئاگادارییەی کە پێویستە لەکاتی بەدواداچوونی دێمۆگرافیکی، لەبەرئەوەی لەوانەیە ئەنجامی بە تەواوەتی بەدەست بێت لەسەر بنەمای ئەو سیاسەتانەی بەکارھێندراوە بۆ بەڕێوەبردنی بەدواداچوونەکە.&lt;ref name=levay/&gt;

بەپێی بەدواداچوونە گەورەکان، ٢٪‏ بۆ ١١٪‏ خەڵکی جۆرێک لە کۆنتاکتی ھاوزایەندییان ھەبووە لە ژیانیاندا؛&lt;ref name = Billy1993/&gt;&lt;ref name = Binson1995/&gt;&lt;ref name = Johnson1992/&gt;&lt;ref name = Laumann1994/&gt;&lt;ref name = Wellings1994/&gt;&lt;ref name = ACSF1992/&gt;&lt;ref name = Bogaert2004/&gt;&lt;ref name = Fay1989/&gt;&lt;ref name = Sell1995/&gt;&lt;ref name=SavinWilliams2009/&gt; ئەم ژمارەیە بەرزتر دەبێتەوە بۆ ١٦–٢١٪‏ کاتێک خووڕەوشتی ھەردوو لا خراونەتە ڕوو لەکاتی بەدواداچوونەکە.&lt;ref name=SavinWilliams2009/&gt; لە لێکۆڵینەوەیەکی ٢٠٠٦دا، ٢٠٪‏ی بەشداربووان بە نەناسراوی دانیان ناوە بە ھەبوونی ھەستی ھاوزایەند تێیان دا، بەڵام تەنھا ٢٪‏ بۆ ٣٪‏ لەو بەشداربووانە خۆیان بە ھاوزایەندخواز ناساندبوو.&lt;ref name=&quot;McConaghy et al&quot;&gt;McConaghy et al. , 2006&lt;/ref&gt; بەدواداچوونێکی تری ١٩٩٢ کە لە بەریتانیا کرا، ئاماژەی بەوە دا کە ٦٫١٪‏ی نێرەکان کردەوەیەکی ھاوزایەندخوازییان کردووە، و لە فەڕەنساش ڕێژەکەی ئەو کەسانە ٤٫١٪‏ بووە.&lt;ref name=gayfeelings2719/&gt;

بەپێی ڕاپۆرتێکی ''پەیمانگای ویلیامز'' کە لە ئازاری ٢٠١١ پێشکەش کرا، لە ٩ ملیۆن کەسی پێگەیشتوو لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، تەنھا ٣٫٥٪‏یان گەی، لێزبیان، یان دووڕەگەزخواز بوون.&lt;ref name=statsofusa2719/&gt;&lt;ref name=statsofusa3618/&gt; بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکان، نزیکەی ٦٠١٬٢٠٩ خانوو ھەبووە کە کەپڵی ھاوزایەند تێیدا ژیاون.&lt;ref name=moresources2719/&gt; بەدواداچوونێکی تری ساڵی ٢٠١٣ کە لەلایەن سی-دی-سییەوە کرا و ٣٤٬٠٠٠ ئەمریکی تێیدا بەشدارییان کرد، ڕێژەی لێزبیان و گەیەکان بە ١٫٦٪‏ دەخەمڵێنێت، و ڕێژەی دووڕەگەزخوازەکانیش ٠٬٧٪‏ بوون.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;/&gt;

== دەروونناسی ==
[[دەروونناسی]] یەکێک بووە لە یەکەمین ئەو زانستانەی کە بە شێوەیەکی تایبەت و جیا لە ھاوزایەندخوازی کۆڵیوەتەوە. یەکەم ھەوڵدان بۆ ئەوەی ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی ناوببرێت لە سەدەی نۆزدەھەم درا لەلایەن چەند سێکسناسێکی تازەپێگەیشتووەوە لە جووڵەیەکی ئەورووپیدا. لە ساڵی ١٨٨٦، سێکسناس ڕیچارد ڤۆن کرافت-ئیبن، ھاوزایەندخوازی لەپاڵ ٢٠٠ بابەتی سێکسیی تر بە سەربەخۆیی باس کرد لە یەکێک لە کتێبەکانیدا لەژێر ناوی ''سایکۆپاتیا سێکسوالیس''. بەپێی کرافت-ئیبن ھاوزایەندخوازی یان لە «قۆناغی دروستبوونی کۆرپەلەدا پەیدا دەبێت»یانیش «دوای لەدایکبوونی.» لە کۆتا دوو دەیەی سەدەی نۆزدەھەمدا، بیرۆکەیەکی جیاواز لەبارەی ھاوزایەندخوازی دەستی گرت بەسەر بوارەکانی [[پزیشکی]] و [[دەروونپزیشکی|دەروونناسیدا]]، کە کردارەکەی بە «شێوەیەکی دروست کە لە کەسێکدا دەبیندرێت بە ئاڕاستەی زایەندییەکی جێگیرەوە» ناوی دەبرت.

کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی، کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی دەڵێن:

{{دەقی تایبەت|لە ١٩٥٢دا، کاتێک کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی یەکەمین پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکانی بڵاوکردەوە، ھاوزایەندخوازیشی لەخۆ گرتبوو. ھەر یەکسەر دوای ئەمە، ئەم پۆلێنکردنە بەدواداچوونی سەختی بۆ کرا بۆ پشتڕاستکردنەوەی لە لێکۆڵینەوەیەکدا کە لەلایەن پەیمانگای نەتەوەیی تەندروستی دەروونییەوە سپۆنسەر کرابوو. بەھەرحاڵ، ئەم لێکۆڵینەوەیە و ھەموو ئەوانەشی کە بەدوایدا ھاتن شکستیان ھێنا لەوەی کە بتوانن بە بەڵگەی زانستییەوە بیسەلمێنن کە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییە یان نائاسایییە و یەکێک لە ئاڕاستەی زایەندییە ئاسایییەکانی مرۆڤەکان نییە. لە ئەنجامی کۆکردنەوەی ئەم جۆرە بەدواداچوونانە، پرۆفیشناڵەکانی پزیشکی، تەندروستی دەروونی، و زانستی کۆمەڵایەتی و ڕەفتاری بەو دەرئەنجامە گەیشتن کە ناوبردنی ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی دەروونی نابەجێیە و ئەو پۆلێنکردنەی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی خەمڵاندنێکی سەربەخۆیانە بووە و لەسەر بنەمای کۆمەڵایەتی و تێڕوانینی پزیشکیی ھەڵە ھاتووەتە ئاراوە.

بەھۆی ئەو بەڵگە زانستیانەی کە ڕووبەڕووی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی بوونەوە دەربارەی ھەڵەکەیان، ئەوان ھاوزایەندخوازییان لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان دەرکرد لە ساڵی ١٩٧٣دا. دوای ئەوەی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی بەسەر زانیاری و داتا زانستییەکاندا چوونەوە لەم بارەیەوە، ئەوان ھەمان ڕێیان گرتە بەر لە ١٩٧٥{{تێبینی|کە ھاندانی لابردنی ھاوزایەندخوای بوو لە پێڕستی نەخۆشییەکان}}، ھانی ھەموو پرۆفیشناڵی تەندروستییە دەروونییەکانی دا کە «نوێنەرایەتی لابردنی ئەو نەخۆشییە دەروونییە بدەن کە ماوەیەکی زۆرە دراوەتە پاڵ ھاوزایەندخوازی.» کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتییش ئێستا لەسەر یاسا و سیاسەتێکی ھاوشێوە کار دەکەن.

بۆیە، پرۆفیشناڵان و لێکۆڵەرەوەکانی تەندروستی دەروونی دەمێکە ئەو ڕاستییەیان خستووەتە ڕوو کە ھاوزایەندخوازی ھیچ کۆسپ و بەربەستێک دانانێت لەبەردەم ژیانێکی خۆش و تەندروست و بەپڕشت، و ھەروەھا زۆرینەی ھاوزایەندخوازانی جیھان بە شێوەیەکی دروست لە مەوداکانی کۆمەڵایەتی و پەیوەندییەکان دەبیندرێن.&lt;ref name=amici/&gt;|25px|25px|&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt;}}

[[پەڕگە:Richard von Krafft Ebing.jpg|وێنۆک|ڕاست|کرافت-ئیبن، نووسەری ''سایکۆپاتیا سێکسیوالیس''، ١٨٤٠–١٩٠٢.]]

ھەتاکو ئێستاش یەکدەنگی لەلایەن زانایانی تەندروستی بەردەوامە لەسەر ئەوەی کە پەیوەندی سێکسی و سۆزداری نێوان ھاوزایەندخوازان بە تەواوەتی سروشتی و ئاسایی و تەندروستە.&lt;ref name=response&gt;American Psychological Association: [http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/therapeutic-response.pdf Appropriate Therapeutic Responses to Sexual Orientation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100615023708/http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/therapeutic-response.pdf |date=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; لە ئێستادا بەدواداچوونێکی گەورە و قووڵ ھەیە کە دەیسەلمێنێت کە کەسێک گەی، لێزبیان، یانیش دووڕەگەزخواز بێت، دەروونێکی ئاسایی و بێ کێشەی ھەیە و لە توانایدایە بە شێوەیەکی ئاسایی ژیان بباتە سەر.&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt; ڕێکخراوی ''تەندروستیی جیھانی'' لە یەکێک لە پێڕستەکانیدا بەھەمان شێوە سەرەتا ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی ناودەبرت، بەڵام دواتر لە پێڕستەکە لابرا دوای ئەوەی ٤٣ ڕێکخراوی تەندروستیی جیھانی دژی ئەمە وەستان لە ١٧ی ئایاری ١٩٩٠.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.euro.who.int/en/what-we-do/health-topics/communicable-diseases/hivaids/news/news/2011/6/stop-discrimination-against-homosexual-men-and-women |سەردێڕ=Stop discrimination against homosexual men and women |بڵاوکەرەوە=World Health Organisation — Europe |ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120709194330/http://www.euro.who.int/en/what-we-do/health-topics/communicable-diseases/hivaids/news/news/2011/6/stop-discrimination-against-homosexual-men-and-women |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileCategory=50&amp;FileID=546 |سەردێڕ=The decision of the World Health Organisation 15 years ago constitutes a historic date and powerful symbol for members of the LGBT community |بڵاوکەرەوە=ILGA |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091030051630/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileCategory=50&amp;FileID=546 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091030051630/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileCategory=50&amp;FileID=546 |date=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=pinknewsstigma&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Homophobic stigma&amp;nbsp;– A community cause |ناونیشان=http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠٠٦|periodical=PinkNews.co.uk |یەکەم=Marc |دوایین=Shoffman |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070419234733/http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070419234733/http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |date=١٩ی نیسانی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; ''کۆمەڵگەی دەروونپزیشکی چینی'' ھاوزایەندخوازی لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان لادا لە ساڵی ٢٠٠١دا دوای پێنج ساڵ لە بەدواداچوون لەسەر ھاوزایەندخوازی.&lt;ref&gt;''The New York Times'': [https://www.nytimes.com/2001/03/08/health/08PSYC.html Homosexuality Not an Illness, Chinese Say] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160722131618/http://www.nytimes.com/2001/03/08/health/08PSYC.html |date=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; کۆلێژی ڕۆیاڵی دەروونپزیشکان دەڵێت: «ئەم مێژووە بەدبەختە ڕوونی دەکاتەوە کە چۆن کۆمەڵێک لە خەڵکی بە تایبەتمەندییەکی کەسییەوە تووشی لێکۆڵینەوەی پزیشکی زیان بەخش دەبن و دەبنە بنەمای بە-کەم-سەیرکردن لە کۆمەڵگەدا.»&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt; ھەرچەندە کە زانست ئەوەی پشتڕاست کردووەتەوە کە ھاوزایەندخوازی سروشتێکی ئاسایی مرۆڤە، ھاوزایەندخوازان ھێشتا تووشی ڕەتکردنەوە دەبن لەلایەن ھەندێک لە ھاوڕێکانیان و ئەندامانی خێزانەکانیان، کە ئەمەش ڕوونی دەکاتەوە کە کەسانی ئێڵ جی بی تی لە ڕووی دەروونییەوە قورسیی زیاتریان دەخرێتە سەر وەک لە مرۆڤێکی باوی تر.

ھەندێک لەو لێزبیان و گەی و دووڕەگەزخوازانەی کە دەست درێژ دەکەن بۆ تێراپی و چارەسەری دەروونی، لەبەر ھەمان ئەو ھۆکارانەیە کە جیاڕەگەزخوازان ڕووی تێدەکەن (فشار و دڵەڕاوکێ، کێشەی پەیوەندی، کێشە لە کار و لەگەڵ ھاوڕێکانیدا، ھتد)؛ ئاڕاستەی زایەندی ئەوان ھیچ پەیوەندییەکی بەم کێشانەوە نییە و ھیچ پزیشکێکی دەروونی لە ئاڕاستەی زایەندی کەس ناپرسێت لەکاتی تیمارکردنیان. ئیتر ھەر کێشەیەکی ھەبێت کەسەکە، چانسێکی زۆر ھەیە کە ڕووبەڕووی [[ھۆمۆفۆبیا]] دەبێتەوە دوای وەرگرتنی تیمارەکەی، بەبیانووی ئەوەی کە ئەو کەسە بۆیە لەڕووی دەروونییەوە فشاری لەسەر بووە چونکە ھاوزایەندخواز بووە.&lt;ref name=textbook&gt;Cabaj, R; Stein, T. eds. ''Textbook of Homosexuality and Mental Health'', p. 421&lt;/ref&gt; بەھەرحاڵ، ئاڕاستەی زایەندی کەسێک ھیچ پەیوەندییەکی بە نەخۆشییە دەروونییەکانییەوە نییە.

== ھۆکارەکان ==
=== بۆماوەیییەکان بەرامبەر بە ژینگەیییەکان ===
ھەرچەندە زاناکان فاکتەرە بۆماوەیییەکانیان بەلاوە گرنگترە،&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt; ئەوان ئەگەریان بۆ ئەوە داناوە کە دەکرێت ھاوزایەندخوازی لە ھەردوو بۆماوەیی و ژینگەییشەوە دروست ببێت و باوەڕیان تەنھا بە یەک دانە نییە و ئەوی تریان پشتگوێ خستبێت. ئەوان دەڵێن کە ئاڕاستەی زایەندیی کەسێک ھەر زوو لە تەمەنی لاوێتییەوە دەردەکەوێت و، جێندررخوازی بەھۆی دەستتێوەردانێکی ئاڵۆزی [[:en:Nature versus nurture|سروشت و نەرچەر]] دروست دەبێت.&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Stuart&quot;/&gt; فاکتەرە بایۆلۆژییەکان بۆماوەیی و ھۆرمۆنییە، کە ھەردووکیان ڕۆڵی سەرەکییان ھەیە لە پێگەیاندنی مێشک، و فاکتەرە ژینگەیییەکانیش لەوانەیە پەیوەست بە کۆمەڵایەتی و ژینگەی گەورەبوونی ھاوزایەندخوازەکە بێت.&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt; ھەر کامێک لەوانە بێت، زاناکان پێیان وانییە کە ھاوزایەندخوازی ھەڵبژاردنی کەسەکەیە.&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rcpsych.ac.uk/pdf/PS02_2014.pdf|سەردێڕ=Royal College of Psychiatrists' statement on sexual orientation|بڵاوکەرەوە=Royal College of Psychiatrists' statement on sexual orientation|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170809182830/http://www.rcpsych.ac.uk/pdf/PS02_2014.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

پەیمانگای ئەمریکیی پزیشکیی مناڵان دەڵێت:
{{وتە لەگەڵ سەرچاوە|ھیچ بەڵگەیەکی زانستی نییە [جەخت لەسەر ئەوە بکاتەوە] کە [[دایک و باوک]]ایەتی نائاسایی، دەستدرێژی سێکسی، یانیش ڕووداوە ناحەزەکانی تری ژیان کاریگەری ھەیە لەسەر [دروستبوونی] ئاڕاستەی زایەندی. ئەو بەڵگانەی ئێستا ھەن پیشانی دەدەن کە زۆرجار ئاڕاستەی زایەندی لە تەمەنی لاوێتیدا سەر ھەڵدەدات.|&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;perrin2002&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب| دوایین = Perrin | یەکەم = E. C. | سەردێڕ = Sexual Orientation in Child and Adolescent Health Care | ناونیشان = https://archive.org/details/sexualorientatio0000perr_u2r7 | بڵاوکەرەوە = Kluwer Academic/Plenum Publishers | ساڵ = ٢٠٠٢|شوێن= New York | ژپنک = ٠-٣٠٦-٤٦٧٦١-٥}}&lt;/ref&gt;}}

کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی، کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی لە ٢٠٠٦دا وتیان:
{{وتە لەگەڵ سەرچاوە|لە ئێستادا، ھیچ بەڵگەیەکی زانستی یەکدەنگ نییە لەسەر فاکتەرێکی دیاری کراو کە وا لە کەسێک دەکات ببێت بە جیاڕەگەزخواز، ھاوزایەندخواز، یانیش دووڕەگەزخواز–بە کاریگەرییە بایالۆژی و دەروونی و کۆمەڵایەتییەکانیشەوە کە لەوانەیە لەسەر باوان ھەیانبووبێت. بەھەرحاڵ، زۆرینەی بەڵگەکان وای پیشان دەدەن کە زۆرینەی گەی و لێزبیانەکان لەلایەن باوانی جیاڕەگەزخوازەوە گەورە کراون و زۆرینەی ئەو مناڵانەشی لەلایەن دایک و باوکی ھاوزایەندخوازە گەورە دەکرێن{{تێبینی|باوانی ھاوزایەندخواز مەبەست لە دوو دایک یان دوو باوکە. ھاوزایەندخوازان چونکە مناڵیان نابێت، ئەوان دەتوانن ھەتیوەکان بەخێوکەن}} لەکاتی گەورەبوونیاندا دەبن بە جیاڕەگەزخواز.|&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;}}

بەدواداچوون لەسەر ھاوزایەندخوازی کۆمەڵە دیبەیتێکی زانستی و سیاسی و کۆمەڵایەتی دەھێنێتە ئاراوە و ئەگەری زیاتر فەحسکردنی دوو کەس پێش ھاوسەرگیری بەرزتر دەکاتەوە.&lt;ref name=chicagotribune&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |سەردێڕ=Study of gay brothers may find clues about sexuality |یەکەم=Robert |دوایین=Mitchum |periodical=Chicago Tribune |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081023155659/http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081023155659/http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |date=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.churchtimes.co.uk/content.asp?id=60752 |سەردێڕ=How much is known about the origins of homosexuality? |بڵاوکەرەوە=Church Times |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100406055257/http://www.churchtimes.co.uk/content.asp?id=60752 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی نیسانی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;
تاکو ئێستا ھیچ «جینێکی گەی» نەدۆزراوەتەوە، ھەرچەندە چەندجارێکیش ھەوڵی دۆزینەوەی دراوە. لەلایەکی ترەوە، چەند بەڵگەیەکی باشی بۆماوەیی ھەن کە لەسەر ھاوزایەندخوازی کراون، بە تایبەتی لە نێرەکاندا، کە لەسەر [[دووانە]]کان کراون. باسەکە دەچێتەوە سەر کرۆمۆسۆم ٨ لەگەڵ جینی XQ28 لەسەر کرۆمۆسۆمی ئێکس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Ngun |یەکەم١= TC |دوایین٢= Vilain |یەکەم٢= E |ساڵ= ٢٠١٤|سەردێڕ= The biological basis of human sexual orientation: is there a role for epigenetics? | journal = Adv Genet |بەرگ= ٨٦|پەڕەکان= ١٦٧–٨٤| doi = 10.1016/B978-0-12-800222-3.00008-5 | pmid = ٢٥١٧٢٣٥٠}}&lt;/ref&gt; ماوەیەک دەبێت کە ئاڕاستەی زایەندی دەدرێتە پاڵ ئێپیجێنێتیکس.

=== لە ڕووی ئێڤەلوشن و پەرەسەندنەوە ===
{{multiple image
 | align = vertical
 | width1 = 120
 | image1 = Double Mars symbol.svg
 | caption1 = نیشانەی ھاوزایەندخوازیی نێر
 | width2 = 120
 | image2 = Double Venus symbol.svg
 | caption2 = نیشانەی ھاوزایەندخوازیی مێ
 }}
بەڕێوەبەرانی لێکۆڵینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٨ ڕایان گەیاند کە «بەڵگەی باوەڕپێکراو ھەیە لەسەر ئەوەی کە ئاڕاستەی زایەندی مرۆڤەکان کاریگەری بۆماوەیی لەسەرە، لەبەر ئەوە نازانرێت ھاوزایەندخوازی، کە یارمەتی کەمکردنەوەی [[زاوزێ]] دەدات، چۆن بە ڕێژەیەکی زۆر لە کۆمەڵگەدا دەرکەوتووە.» ئەوان ئاماژەیان بەوە کرد کە لەکاتێکدا جێنەتیکی ھاوزایەندخوازەکان ڕێگرن لەبەردەم زاوزێ لەنێوانیاندا، ئەوان لەوانەیە سوود لە جیاڕەگەزخوازەکانی دەورووبەریان وەرگن بۆ زاوزێ.&lt;ref&gt;Zietsch et al. (2008)&lt;/ref&gt; بۆ نموونە، گەیەکان لە ڕێگەی چاندنی سپێرمی یەکێک لە پیاوەکان لە [[ژن]]ێکی دیاریکراودا کە لە تاقیگەدا دەکرێت، مناڵ دروست بکەن، لەوانەشە ھەتیو بەخێو بکەن، لێزبیانەکانیش لە [[ھێلکەدان]]ی یەکێکیان سپێرم دەچێندرێت و یەکێکیان دەبنە ھەڵگری مناڵەکە؛ ئەگەریشی ھەیە کە یەکێک بە کرێ بگرن مناڵێکیان بۆ دروست بکات. لێکۆڵینەوەیەکی ٢٠٠٩ش ئاماژەی دا بە زیادبوون لە دانیشتووانە ھاوزایەندخوازە ژنەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=New Evidence of Genetic Factors Influencing Sexual Orientation in Men: Female Fecundity Increase in the Maternal Line |ناونیشان=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_2009-06_38_3/page/393 |نووسەر١=Iemmola, Francesca |نووسەر٢=Camperio Ciani, Andrea|journal=Archives of Sexual Behavior|بڵاوکەرەوە=Springer Netherlands|ساڵ=٢٠٠٩|بەرگ=٣٨|doi=10.1007/s10508-008-9381-6|pmid=١٨٥٦١٠١٤|پەڕەکان=٣٩٣–٩}}&lt;/ref&gt; بەدواداچوونێکی ''بەیڵی و زەک'' دوای لێکۆڵینەوە لەسەر ھاوزایەندخوازی لە ئاژەڵاندا تووانی تەحەدای ئەو بیرۆکەیە بکات کە دەڵێت ھاوزایەندخوازی یارمەتی کەمکردنەوەی دانیشتووان دەدات. ھەروەھا ئەوان پێشنیار دەکەن کە بەدواداچوونەکانی داھاتوو تیشک بخاتە سەر ھۆکارە بۆماوەیییەکان لەجیاتی دەرکەوتن و ئۆریجنەکەی.&lt;ref name=&quot;Bailey et al.&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Bailey |یەکەم١= N. W. |دوایین٢= Zuk |یەکەم٢= M. |ساڵ= ٢٠٠٩|سەردێڕ= Same-sex sexual behavior and evolution |ناونیشان= http://www.faculty.ucr.edu/~mzuk/Bailey%20and%20Zuk%202009%20Same%20sex%20behaviour.pdf | format = PDF | journal = Trends In Ecology &amp; Evolution |بەرگ= ٢٤| issue = 8|پەڕەکان= ٤٣٩–٤٤٦| doi = 10.1016/j.tree.2009.03.014 | pmid=١٩٥٣٩٣٩٦}}&lt;/ref&gt;

=== ھەوڵدان بۆ گۆڕینی ئاڕاستەی زایەندی کەسەکان ===
ھەتاکو ئێستا ھیچ لێکۆڵینەوەیەکی فەرمی زانستی نییە کە ئەوە ڕوونبکاتەوە کە دەکرێت ئاڕاستەی زایەندی کەسێک بگۆڕدرێت، ھەرچەندە ھەوڵی ئەم کردارە دراوە و دەدرێت لەلای ئەو کۆمەڵگایانەی کە لە ڕووی ئایینییەوە توندن و پێوەرێکی ڕەوشتیی جیاوازیان ھەیە وەک لە کۆمەڵگە پێشکەوتووەکان.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt; یەکدەنگی پڕۆفیشناڵەکانی زانستی کۆمەڵایەتی و ڕێکخراوە دەروونی و تەندروستییەکانی تر ئەوەیە کە ھاوزایەندخوازی شتێکی ئاسایییە و یەکێکە لە ئاڕاستەی زایەندییەکانی مرۆڤەکان و ھەتاھەتاییشە، بۆیە نەخۆشییەکی دەروونی نییە و کەواتە چارەسەریشی نییە.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt; کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی دەڵێت کە «زۆربەی کەسەکان ھەست بە ھیچ ھەڵبژاردنێک ناکەن لە ئاڕاستەی زایەندییەکەیان.»&lt;ref name=&quot;answers&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.apa.org/topics/sexuality/sorientation.pdf |سەردێڕ=Answers to Your Questions. For a Better Understanding of Sexual Orientation &amp; Homosexuality |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=American Psychological Association |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140111050857/http://www.apa.org/topics/sexuality/sorientation.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; کۆمەڵێک کەس ئەو بیر و باوەڕەیان ھێناوەتە ئاراوە کە گوایە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییەکی دەروونییە، کێشەیەکە لەکاتی دروستبوونی کۆرپەلە یانیش بەرھەمی سیستی ئایین و ڕەوشتە و دەمەقاڵێی ئەوە دەکەن کە گوایە ھاوزایەندخوازی دەتواندرێت «چارەسەر بکرێت» بە بەکارھێنانی سایکۆتێراپی یان ئایین و دەستتێوەردان لەم کردارە. زۆرێک لەو کەسانەی ھەڵگری ئەم بیر و باوەڕەن و ھەوڵی بڵاوکردنەوەی دەدەن، وەک بیندراوە، بەشێکن لە جووڵەیەکی سیاسیی ئایینی کە توندڕەوی و ستێریۆتایپ بەرامبەر بە کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی بەرز دەکاتەوە.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt;

تاکو ئێستا ھیچ ڕێکخراوێکی دەروونی پرۆفیشناڵ و پێشکەوتوو ھەوڵی گۆڕینی ھاوزایەندخوازییان لە ھیچ کەسێکدا نەداوە و بەڵکو دژی ئەوەشن و سیاسەتەکانیان خەڵکی ئاگادار دەکاتەوە لە دوورکەوتنەوە لە شتێکی وا. لەو ڕێکخراوە پزیشکییە پێشکەوتووانەی کە دژی ھەوڵی گۆڕینی ئاڕاستەی زایەندی دەدەن پێکھاتوون لە: یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی، یەکێتی دەروونی ئەمریکی، یەکێتی ڕاوێژکاری ئەمریکی، کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/5sEshQkXj?url=http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٠ |سەردێڕ=Expert affidavit of Gregory M. Herek, Ph.D. |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100828054600/http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |date=٢٨ی ئابی ٢٠١٠ }}&lt;/ref&gt; زانکۆی ڕۆیاڵی دەروونپزیشکان،&lt;ref name=royal2009&gt;Royal College of Psychiatrists: [http://www.rcpsych.ac.uk/press/pressreleasearchives/2009/statement.aspx Statement from the Royal College of Psychiatrists' Gay and Lesbian Mental Health Special Interest Group] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100527055029/http://www.rcpsych.ac.uk/press/pressreleasearchives/2009/statement.aspx |date=27 May 2010}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ کۆمەڵگەی دەروونپزیشکی ئوستراڵین.&lt;ref name=&quot;aps&quot;&gt;Australian Psychological Society: [http://www.psychology.org.au/publications/tip_sheets/orientation/ Sexual orientation and homosexuality] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090717121843/http://www.psychology.org.au/publications/tip_sheets/orientation/ |date=17 July 2009}}&lt;/ref&gt; یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی و زانکۆی ڕۆیاڵی دەروونپزیشکان ناڕەزاێتی خۆیان دەربڕی لەبارەی ئەو ڕێکخراوانەی ھەوڵی گۆڕینی ھاوزایەندخوازییان داوە چونکە ئەوان بەبێ ھیچ بەدواداچوونێکی زانستی ئەم ھەوڵانە دەدەن و «بەڵگە» زانستییەکانیان لەسەر ئەوەی کە گوایە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییە لاوازە و باوەڕپێنەکراوە. ئەوان ڕوونیان کردەوە کە ھەوڵێکی وا بە فیڕۆ دەڕوات و تەنھا کێشەی کۆمەڵایەتی دروست دەکات.&lt;ref name=&quot;royal2009&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;apaexgay&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/policy/ex-gay.pdf |سەردێڕ=Statement of the American Psychological Association |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110806095055/http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/policy/ex-gay.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئابی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی دەڵێت کە «ھاوزایەندخوازی ھەرگیز ھەڵبژاردنێک نییە کە بتواندرێت بگۆڕدرێت، و ئاڕاستەی زایەندی کاریگەرییەکی دوولایەنەی فاکتەرە زیندەیی و ژینگەیییەکانە [...] کە لە تەمەنێکی گەنجدا لە کەسێکدا دەردەکەوێت&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt; [...] و [بەڵگەکان پیشانی دەدەن] کە فاکتەرە زیندەیی و بۆماوەیی و ھۆرمۆنییەکان کاریگەرییەکی مەزنیان لەسەر ئاڕاستەی زایەندی ھەیە.» ئەوان دەڵێن کە «شوناسی زایەندیی{{تێبینی|شوناسی زایەندیی بە sexual identity ھاتووە، ئەمە بیرۆکەی کەسێکە لەسەر ئەوەی کە ئەو ئایا نێرە یان مێیە. ئەمە بە تەواوەتی جیاوازە لە ئاڕاستەی زایەندی کە بەرامبەر بە sexual orientation ھاتووە، ئەمەش ھۆکارێکە کە وادەکات کە بە ھەڵە ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی لەقەڵەم بدرێت، لەبەرئەوەی زۆرجار لەگەڵ شوناسی زایەندیی تێکەڵ دەکرێت.}} – نەک ئاڕاستەی زایەندی – دەتواندرێت لەڕێی سایکۆتێراپییەوە یان ڕووداوەکانی ژیانەوە بگۆڕدرێت»&lt;ref name=apa2009/&gt; واتە ھاوزایەندخوازی وەک شوناسی ڕەگەزیی نییە بگۆڕدرێت. ئەوان ھەروەھا وتوویانە کە «کەسەکان لەوانەیە ئاگاداربنەوە لە ئاستی جیاوازی ژیانیاندا کە ئەوان جیاڕەگەزخواز، گەی، لێزبیان، یان دووڕەگەزخوازن» و «دژی ھەر چارەسەرێکی دەروونی دەبێت، وەک تێراپی دووبارەبووەوە و 'گۆڕین'، کە لەسەر بنەمای ئەو لێکدانەوەیە ھاتووەتە ئاراوە کە گوایە ھاوزایەندخوازی لەخۆیدا نەخۆشی دەروونییە»

یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی ھەروەھا ھانی پرۆفیشناڵەکانی تەندروستی دەدات کە خۆیان لە بە-ھەڵە-بڵاوکردنەوەی زانیارییە پزیشکییەکان دەربارەی ھاوزایەندخوازی بەدوور بگرن و باسی شتێکی وەک ئاڕاستەی زایەندی نەکەن لەکاتی چارەسەرکردنی نەخۆشێکدا.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt;

== گەورەکردنی مناڵان ==
لەوەتەی ھاوزایەندخوازەکان لە ھەندێک لە شوێنەکانی جیھان مافی ھاوسەرگیری و بەخێوکردنی مناڵیان پێ دراوە، تێبینی کراوە کە باوانە ھاوزایەندخوازەکان ھێندەی باوانە جیاڕەگەزخوازەکان بەتوانان لە بەخێوکردنی مناڵەکانیان و توانیویانە بە شێوەیەکی تەندروست گەورەیان بکەن و لە ڕووی کۆمەڵایەتیی و دەروونییەوە ھەر وەک مناڵەکانی تر بوون کە لەلایەن باوانە جیاڕەگەزخوازەکانەوە گەورەکراون؛ بگرە باشتریش بوون.&lt;ref name=cpa2006&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/Marriage%20of%20Same-Sex%20Couples%20Position%20Statement%20-%20October%202006%20(1).pdf |سەردێڕ=Marriage of Same-Sex Couples&amp;nbsp;– 2006 Position Statement Canadian Psychological Association |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090419195945/http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/Marriage%20of%20Same-Sex%20Couples%20Position%20Statement%20-%20October%202006%20(1).pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=apsp&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Families-Lit-Review.pdf |سەردێڕ=Elizabeth Short, Damien W. Riggs, Amaryll Perlesz, Rhonda Brown, Graeme Kane: Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender (LGBT) Parented Families&amp;nbsp;– A Literature Review prepared for The Australian Psychological Society |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110304014530/http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Families-Lit-Review.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١١}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110304014530/http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Families-Lit-Review.pdf |date= ٤ی ئازاری ٢٠١١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=amici2010&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ca9.uscourts.gov/datastore/general/2010/10/27/amicus29.pdf |سەردێڕ=Brief of the American Psychological Association, The California Psychological Association, The American Psychiatric Association, and the American Association for Marriage and Family Therapy as Amici Curiae in support of plaintiff-appellees |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101226182332/http://www.ca9.uscourts.gov/datastore/general/2010/10/27/amicus29.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بەپێی لێکۆڵینەوە و بەدواداچوونی وێژەی زانستیی، ھیچ بەڵگەیەک نییە کە بەپێچەوانەوە شتەکان نیشان بدات و بڵێت کە ئەو مناڵانەی لەلایەن باوانە ھاوزایەندخوازەکانەوە گەورەکراون ھیچ کێشەیەکیان ھەیە.&lt;ref name=&quot;amici&quot;/&gt;&lt;ref name=pediatrics&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Pawelski JG, Perrin EC, Foy JM, etal |سەردێڕ=The effects of marriage, civil union, and domestic partnership laws on the health and well-being of children |journal=Pediatrics |بەرگ=١١٨|issue=1 |پەڕەکان=٣٤٩–٦٤|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٦|pmid=١٦٨١٨٥٨٥|doi=10.1542/peds.2006-1279}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;herek2006&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Herek GM |سەردێڕ=Legal recognition of same-sex relationships in the United States: a social science perspective |journal=The American Psychologist |بەرگ=٦١|issue=6 |پەڕەکان=٦٠٧–٢١|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٦|pmid=١٦٩٥٣٧٤٨|doi=10.1037/0003-066X.61.6.607 |ناونیشان=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠|df=dmy}} {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=stacey2010&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/fulltext/123248173/HTMLSTART?CRETRY=1&amp;SRETRY=0|سەردێڕ=How Does the Gender of Parents Matter|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|doi=10.1111/j.1741-3737.2009.00678.x|بەرگ=٧٢|journal=Journal of Marriage and Family|پەڕەکان=٣–٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=cpa2005&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/advocacy/brief.pdf |سەردێڕ=Brief presented to the Legislative House of Commons Committee on Bill C38 by the Canadian Psychological Association – June 2, 2005. |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121013225547/http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/advocacy/brief.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

بەدواداچوونەکان ئەوە پیشان دەدەن کە مناڵەکانی کە لەلایەن باوانە ھاوزایەندخوازەکانەوە گەورە دەکرێن کەمتر خەم لە ھاوزایەندخوازی دەخۆن و زیاتر کراوەن بە ڕوویدا.&lt;ref name=ABCNews&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Census 2010: One-Quarter of Gay Couples Raising Children |یەکەم=SUSAN |دوایین=DONALDSON JAMES |ناونیشان=http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 |newspaper=ABC News |ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٣|وتەگێڕانەوە=&quot;Still, more than 80 percent of the children being raised by gay couples are not adopted, according to Gates.&quot; |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630053712/http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ھەمان بەدواداچوون ڕوونی دەکاتەوە کە ئەو ھاوزایەندخوازانەی کە پێشووتر [[ھاوسەرگیری]]یان کردووە و مناڵیان لە ڕەگەزی بەرامبەر ھەبووە، مناڵەکانیشیان لەکاتی گەورەبوونیاندا توخمێکی ھاوزایەندخوازییان تێدا دەرکەوتووە، ئەمەش بەھۆی جێنێتیک و بۆماوەیییەوە ڕوودەدات، ھەرچەندە ئەوە حاڵەتێکی زۆر دەگمەنە و ئەو مناڵانەی کە لەلایەن باوانە ھاوزایەندخوازەکانەوە گەورە دەکرێن زۆرینەیان جیاڕەگەزخواز دەردەچن.&lt;ref name=&quot;Stacey_Biblarz&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Stacey J, Biblarz TJ |ساڵ= ٢٠٠١|سەردێڕ= (How) Does the Sexual Orientation of Parents Matter? |ناونیشان= http://faculty.law.miami.edu/mcoombs/documents/Stacey_Biblarz.pdf | format = PDF | journal = American Sociological Review |بەرگ= ٦٦| issue = 2 |پەڕەکان= ١٥٩–١٨٣|وتەگێڕانەوە= This may be partly due to genetic and family socialization processes, but what sociologists refer to as &quot;contextual effects&quot; not yet investigated by psychologists may also be important...even though children of lesbian and gay parents appear to express a significant increase in homoeroticism, the majority of all children nonetheless identify as heterosexual, as most theories across the essentialistt&quot; to &quot;social constructionist&quot; spectrum seem (perhaps too hastily) to expect. | doi = 10.2307/2657413 |ڕێکەوتی سەردان= ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20110928195415/http://faculty.law.miami.edu/mcoombs/documents/Stacey_Biblarz.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٠٥دا، پڕۆفێسۆری دەروونناسی چارلۆت جەی پاترسن، بەدواداچوونێکی ئەنجام دا بۆ کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی و داتاکانیش ئەوەیان پشتڕاست کردەوە کە ڕێژەی ھاوزایەندخوازی لە نێوان مناڵەکانی ئەواندا کەم بووە.&lt;ref name=&quot;APAreport&quot;&gt;American Psychological Association [http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/parenting-full.pdf Lesbian &amp; Gay Parenting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923221332/http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/parenting-full.pdf |date=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥ }}&lt;/ref&gt;

== تەندروستی ==
=== فیزیکی ===
{{سیاسەتەکانی خوێندانی ھاوزایەندخوازان}}
ناوەکانی ''ئەو پیاوانەی سێکس لەگەڵ پیاو دەکەن'' لەگەڵ ''[[لێزبیەن|ئەو ژنانەی سێکس لەگەڵ ژن دەکەن]]'' بەکاردەھێندرێن بۆ ئەو کەسانەی کە سێکس لەگەڵ ھەمان ڕەگەزی خۆیان دەکەن بەبێ گوێدان بە شووناسی زایەندی ئەوان. زۆرێک لە خەڵکی ڕەتی دەکەنەوە کە خۆیان بەو ناوانەوە بگرنەوە کە کۆمەڵگە بۆیان دیاری دەکات و بەکاری بێنن بۆ پێناسەکردنی خۆیان، ناوەکانی وەک گەی و لێزبیان و بایسێکسوال (یان دووڕەگەزخوازی) ش ھەر کۆمەڵێکن لەو ناوانە.&lt;ref name=msmafrica&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?id=5208&amp;nex=5 |سەردێڕ=MSM in Africa: highly stigmatized, vulnerable and in need of urgent HIV prevention |بڵاوکەرەوە=Aidsportal.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070713125016/http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٧|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070713125016/http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |date=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=UNAIDS1&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UNAIDS: Men who have sex with men
 |بڵاوکەرەوە=UNAIDS
 |ناونیشان=http://www.unaids.org/en/PolicyAndPractice/KeyPopulations/MenSexMen/default.asp
 |format=asp
 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080618190907/http://www.unaids.org/en/PolicyAndPractice/KeyPopulations/MenSexMen/default.asp
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|df=dmy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TGHIVINF&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Greenwood
 |یەکەم=Cseneca
 |نووسەر٢=Mario Ruberte
 |سەردێڕ=African American Community and HIV (Slide 14 mentions TG women)
 |بڵاوکەرەوە=East Bay AIDS Education and Training Center
 |ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt
 |format=ppt
 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080910171338/http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080910171338/http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt |date=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=MSTSW&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Operario D, Burton J, Underhill K, Sevelius J |سەردێڕ=Men who have sex with transgender women: challenges to category-based HIV prevention |journal=AIDS Behav |بەرگ=١٢|issue=1 |پەڕەکان=١٨–٢٦|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|pmid=١٧٧٠٥٠٩٥|doi=10.1007/s10461-007-9303-y}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TGMSMNET&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Operario D, Burton J |سەردێڕ=HIV-related tuberculosis in a transgender network—Baltimore, Maryland, and New York City area, 1998–2000 |journal=MMWR Morb. Mortal. Wkly. Rep. |بەرگ=٤٩|issue=15 |پەڕەکان=٣١٧–٢٠|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٠٠|pmid=١٠٨٥٨٠٠٨|ناونیشان=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm4915a1.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090421103403/http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm4915a1.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئەم دەستەواژانە زۆرجار لە وێژەی پزیشکی و [[زانستە کۆمەڵایەتییەکان|زانستی کۆمەڵایەتی]] بەکاردێن بۆ باسکردنی ئەو کۆمەڵە خەڵکە بۆ بەدواداچوون و لێکۆڵینەوەکان، لەم پڕۆسەیەدا ئەوان گوێ بە شووناسی زایەند نادەن، واتە گوێ بەوە نادەن کە کەسەکە خۆی بە چی دادەنێت. ئەم دەستەواژانە بە کێشاویی دەبیندرێن لەبەرئەوەی «ڕەھەندی کۆمەڵایەتی ئاژۆکی سێکسی دەشارێتەوە؛ خۆ-ناونانەکانی لێزبیان، گەی، و کەسانی دووڕەگەزخواز لاواز دەکات؛ و بە شێوەیەکی تەواو باسی کردارە جنسییەکان و جۆرەکانی ناکات.»&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Young RM, Meyer IH |سەردێڕ=The trouble with &quot;MSM&quot; and &quot;WSW&quot;: erasure of the sexual-minority person in public health discourse |journal=Am J Public Health |بەرگ=٩٥|issue=7 |پەڕەکان=١١٤٤–٩|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٥|pmid=١٥٩٦١٧٥٣|pmc=١٤٤٩٣٣٢|doi=10.2105/AJPH.2004.046714}}&lt;/ref&gt; ھەرچۆنێک بێت، گەیەکان و لێزبیانەکان لەگەڵ یەکدا چالاکن لەبەر چەند ھۆکارێکی جیاواز جیاواز، کە گرنگترینیان چێژی سێکسی و خۆشەویستی و پەیوەندییە. لە پاڵ ئەوەی ئەم کردارانە چەند لایەنێکی باشی ھەیە، دەکرێت نەخۆشی کوشندەشی پێوە بێت. بۆ ئەوەی خود لەم نەخۆشییە کوشندانە بپارێزرێت پێویستە [[کۆندۆم]] و شمەکی بەرگری تر بەکاربێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STI Epi Update: Oral Contraceptive and Condom Use |ناونیشان=http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/std-mts/std511_e.html |بڵاوکەرەوە=Public Health Agency of Canada |ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ١٩٩٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060927063228/http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/std-mts/std511_e.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060927063228/http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/std-mts/std511_e.html |date=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}}&lt;/ref&gt; بەھەرحاڵ، ئەو نەخۆشییانەی وەک [[ئایدز]] وان ناگوازرێنەوە تاکو لایەنێکیان نەیانبێت. واتە ڤایرۆسی ئێچ-ئای-ڤی لە خۆیەوە دروست نابێت، بەڵکو دەگوازرێتەوە. ئەگەر پەیوەندی بەبێ کۆندۆم یاخود بەرگری تر بەسترا، پێویستە بەردەوام دڵنیا بکرێتەوە کە ئەو کەسەی کرداری سێکسی لەگەڵدا دەکرێت پاکە لەم ڤایرۆسانە. لە ئێستادا لە ھەندێک لە وڵاتەکاندا خوێنی گەیەکان وەرناگیرێت (واتە بەکار ناھێندرێت بۆ کەسێکی تر) لەبەرئەوەی پێیان وایە کە گەیەکان لە مەترسییەکی زیاتردان لە کۆمەڵگەدا بەرامبەر بەو نەخۆشییانە.&lt;ref name=Blood&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Cber / Fda |ناونیشان=http://www.fda.gov/cber/faq/msmdonor.htm |سەردێڕ=FDA Policy on Blood Donations from Men Who Have Sex with Other Men |بڵاوکەرەوە=Web.archive.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20071011035223/http://www.fda.gov/cber/faq/msmdonor.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;

==== تەندروستی گشتی ====
پزیشکەکان لە سەرانسەری جیھاندا ئەم خاڵانەیان پەسەند کردووە بۆ ئەوەی خانمە لێزبیانەکان و پیاوە گەیەکان ڕەچاوی بکەن لەکاتی [[سێکس]]دا تاکو خۆیان لە نەخۆشی بپارێزن:

===== ژنان =====
* لە خوێنی [[سووڕی مانگانە]] و ھەر برینێکی [[قوز|ئەندامی زاووزێی]] خەڵکی خۆت بەدوور بگرە، مەگەر ١٠٠٪‏ زانیت کە ئەوان پاکن و لە نەخۆشی دوورن.
* دڵنیا بەرەوە لە بەکارھێنانی کۆندۆم بەسەر ئەو [[یاریی سێکسی|یارییە سێکسیانەی]] کە دەچێت بە کۆم یان ئەندامی زاووزێی زیاتر لە یەک کەسدا. ھەمیشە یارییە سێکسییەکانی خۆت بۆ خۆت ھەڵبگرە و با ھەر کەسێک دانەیەکی خۆی ھەبێت
* بەربەستێک دابنێ لە بەردەم ئەندامی زاووزێی کەسەکەی کە لەگەڵیت لەکاتی سێکسی دەمدا، وەک کۆندۆم یان ھەر شتێکی تر کە ڕێگری لە دەستتێوەدانی ڕاستەوخۆ دەکات
* دەستکێشی لەیتکس بەکاربھێنە و دەستکێشەکان بە ڕۆنێکی تەندروستی نازیان بەخش چەور بکە گەر زانیت خوێنبەربوون ڕوودەدات.&lt;ref name=mravack&gt;Mravack, Sally A. (July 2006).&quot;Primary Care for Lesbians and Bisexual Women&quot;, ''American Family Physician'' '''74''' (2) p. 279–286.&lt;/ref&gt;

===== پیاوان =====
* خۆت لە شلەکانی جەستەی ئەو پیاوەی لەگەڵیدای بەدوور بگرە، ئەمە وەک [[تۆو (ژینناسی)|تۆو]]، [[تۆواو]]، و [[خوێن]] یان ھەر برینێکی تر، مەگەر ١٠٠٪‏ زانیت کە ئەوان پاکن و لە نەخۆشی بەدوورن.
* [[کۆندۆم]] بەکاربھێنە لەکاتی سێکسی [[دەم]] و [[کۆم]]دا
* بەربەست بەکاربھێنە لەکاتی [[کۆم بۆ دەم]]، بۆ ھەر ئەندامێکی جەستەت کۆندۆمێک بەکاربھێنیت باشترە
* دڵنیابەرەوە لە بەکارھێنانی کۆندۆم بەسەر ئەو یارییە سێکسییانەی کە دەچێت بە کۆم یان ئەندامی زاووزێی زیاتر لە یەک کەسدا. ھەمیشە یارییە سێکسییەکانی خۆت بۆ خۆت ھەڵبگرە و با ھەر کەسێک دانەیەکی خۆی ھەبێت&lt;ref&gt;Catalyst, Sr. Kitty, Staff of San Francisco City Clinic; &quot;Reading This Might Save Your Ass&quot;; 2001, San Francisco HIV Prevention and STD Prevention and Control.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Men Like Us: The GMHC Complete Guide to Gay Men's Sexual, Physical, and Emotional Well-being; Wolfe, Daniel; Gay Men's Health Crisis, Inc; Published by Ballantine Books, 2000; {{ISBN|0-345-41496-9}}, 9780345414960.&lt;/ref&gt;
* چەورکەر بەکاربھێنە گەر زانیت خوێنبەربوون ڕوودەدات

=== دەروونی ===
لەکاتێکدا کە سەرەتا ھاوزایەندخوازی لەناو وێژەی پزیشکیدا سەری ھەڵدا، ئەوان زۆرجار پێیان وابوو کە نەخۆشییەکی دەروونی بۆماوەیی ڕەگەکەیەتی. زۆرێک لە لێکۆڵینەوەکانی لەسەر ھاوزایەندخوازەکان دەکرا زیادتر تیشکی دەخستە سەر [[خەمۆکی]]، بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەر، و خۆکوژی لەواندا. ھەرچەندە ئەم کێشانە ھەن لەناو ئەو کەسانەی کە جیاڕەگەزخواز نین و بە پێچەوانەوە، وتووێژکردن لەسەر ئەمە بە دراماتیکی کەم بۆوە دوای ئەوەی ھاوزایەندخوازی لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان لابرا لە ساڵی ١٩٧٣. لەجێی ئەوانەی کە پێشوو باس کران، نالایەنگیری یاسایی، بەرزکردنەوەی درۆ و دەلەسە و، کەمی پشتگیری بۆ ھاوزایەندخوازان، بوون بە فاکتەرەکان کە تووشی خەڵکانی ئێڵ جی بی تی دەبێت و زۆرجاریش کاریگەری مەزنیان دەبێت لەسەریان لەڕووی دەروونییەوە،&lt;ref&gt;Schlager, Neil, ed. (1998). ''Gay &amp; Lesbian Almanac''. St. James Press. {{ISBN|1-55862-358-2}}, p. 152.&lt;/ref&gt; ھەر ئەمانەش کران بە پێوەری حاڵەتی دەروونی ھاوزایەندخوازان. ئەو شورەیی، نایەکسانی، زوڵم و ستەم و بە-کەم-سەیرکردنەی کە بە ھاوزایەندخوازییەوە لکێنراوە دەبێتە ئەنجامی کێشەی دەروونی بەپێی تێپەڕبوونی کات، بەڵام بەپێچەوانەوە بۆ جیاڕەگەزخوازی چونکە دیاردەیەکی باوترە لە کۆمەڵگەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Meyer, Ilan H. |سەردێڕ=Prejudice, social stress, and mental health in lesbian, gay, and bisexual populations: conceptual issues and research evidence |journal=Psychological Bulletin |بەرگ=١٢٩|issue=5 |پەڕەکان=٦٧٤–٩٧|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٣|pmid=١٢٩٥٦٥٣٩|pmc=٢٠٧٢٩٣٢|doi=10.1037/0033-2909.129.5.674}}&lt;/ref&gt; بەڵگەکان وای پیشان دەدەن کە ئەم جۆرە کردارانە بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازانی گەنج لە ڕووی دەروونییەوە دەیانخاتە مەترسییەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2007-10/cums-bgm100207.php |سەردێڕ=Black gay men, lesbians, have fewer mental disorders than whites, says Mailman School of PH study |بڵاوکەرەوە=Eurekalert.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100507073023/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2007-10/cums-bgm100207.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== گەنجانی گەی و لێزبیان ===
گەنجانی ئێڵ جی بی تی مەترسییەکی زیاتری خۆکوشتن، خوگرتن بە ماددە ھۆشبەرەکان، کێشەی قوتابخانە و گۆشەگیرییان لەسەرە بەھۆی ئەو ژینگە نەیار و گوناھبارکەرانەی کە تێیدا دەژین؛ کە خراپەی زۆریان بەرامبەر دەکرێت تێیدا، وەک بەدڕەفتاری دەروونی و جەستەیی بەرامبەریان، لەگەڵ جیابوونەوە لە خێزان و ھاوڕێکانیان.&lt;ref name=dhhs&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Report of the Secretary's Task Force on Youth Suicide |editor-first=Marcia R. (ed.) |editor-last= Fenleib |ساڵ=١٩٨٩|بڵاوکەرەوە=United States Government Printing Office |ژپنک=٠-١٦-٠٠٢٥٠٨-٧|دوایین=Gibson |یەکەم=P. |contribution=Gay and Lesbian Youth Suicide}}&lt;/ref&gt; ھەر لێرەشدا ڕاناوەستێت و گەنجانی ئێڵ جی بی تی بە شێوەیەکی زیاتر لە ڕووی جەستەیی و دەروونییەوە لەلایەن باوانیان یاخود ھاوڕێکانیان ئازار دەدرێت و ھەندێک جار تەنانەت [[دەستدرێژیی سێکسی|دەستدرێژی سێکسییشیان]] دەکرێتە سەر. ھۆکارەکانی ئەم خراپانە بەرامبەر گەنجانی ئێڵ جی بی تی دەگەڕێتەوە بۆ دوو ھۆکاری ''سەرەکی''.
١: ئەوان ھێرشیان دەکرێتە سەر لەبەر شوناسی زایەند و جیاوازییان لە زۆرینەی ئەندامانی کۆمەڵگە، زۆرجار لەبەر شێوازی پۆشاکەکانیان و شتی لاوەکی تر.
٢: لەکاتی ڕەتکردنەوەیان لەلایەن ئەندامانی خێزان و ھاوڕێکانیانەوە، ئەوان دەکرێن بە قوربانی و لەوانەیە ئەو مناڵانەی لە خێزانێکی [[ھۆمۆفۆبیا|ھۆمۆفۆبیدا]] گەورە دەکرێن ھەمان ڕەوشتیان ھەبێت بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان بەبێ ھیچ ھۆکارێک یان ھەڵبژاردنێک. ئەم ڕەتکردنەوانە ئەنجامی خراپیان لێ دەکەوێتەوە و ھاوزایەندخوازی ناگۆڕێت. ئەگەر کەسێک بەو شێوەیە ڕەت بکرێتەوە لەلایەنە کۆمەڵایەتییەکانی ژیان لەوانەیە خوو بداتە خواردنەوە و بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەر و سێکسکردن لەگەڵ چەند کەسێکدا لە ھەمان کاتدا بۆ ئەوەی قەرەبووی بکاتەوە، لەوانەشە ھاوزایەندخوازە ھەرزەکارەکان لە ماڵەوە ڕابکەن بەھۆی ئەم شتانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www.apa.org/journals/features/ccp733477.pdf |سەردێڕ=Victimization Over the Life Span: A Comparison of Lesbian, Gay, Bisexual, and Heterosexual Siblings |یەکەم=Kimberly F. |دوایین=Balsam |نووسەر٢=Esther D. Rothblum |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٥|journal=Journal of Consulting and Clinical Psychology |بەرگ=٧٣|issue=3 |پەڕەکان=٤٧٧–٤٨٧|format=PDF  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070311233920/http://www.apa.org/journals/features/ccp733477.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠٠٧|doi=10.1037/0022-006x.73.3.477 |pmid=١٥٩٨٢١٤٥}}&lt;/ref&gt;

{{وتە لەگەڵ سەرچاوە|ڕەتکردنەوەی زیاتر لەلایەن خێزانەکانەوە دەدرێتە پاڵ تەندروستییەکی خراپتر. [ئەگەر بەراوردیان بکەین]، پێگەیشتووە لێزبیان، گەی، و بایسێسوالەکان کە زیاتر لەلایەن خێزانەکانیانەوە ڕەت کراونەتەوە لە تەمەنی ھەرزەکارییدا ٨٫٤ جار زیاتر مەترسی ھەوڵی خۆکوشتنیان لەسەر بووە، ٥٫٩ جار زیاتر مەترسی خەمۆکی سەختییان لەسەر بووە، ٣٫٤ جار زیاتر مەترسی بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەری قەدەغەکراویان لەسەربووە و ٣٫٤ جاری تریش زیاتر مەترسیی سێکسی بێ بەرگرییان لەسەر بووە بەراورد بەو کەسانەی کە لەلایەن خێزانەکانیانەوە ھەرگیز ڕەت نەکراونەتەوە یاخود زۆر بە کەمی ڕەت کراونەتەوە.|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1542/peds.2007-3524
|ناونیشان=http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/123/1/346
|سەردێڕ=Family Rejection as a Predictor of Negative Health Outcomes in White and Latino Lesbian, Gay, and Bisexual Young Adults
|یەکەم=Caitlin
|دوایین=Ryan
|journal=Pediatrics
|نووسەر٢=David Huebner
|نووسەر٣=Rafael M. Diaz
|نووسەر٤=Jorge Sanchez
|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=PEDIATRICS
|بەرگ=١٢٣|issue=1
|پەڕەکان=٣٤٦–٣٥٢|pmid=١٩١١٧٩٠٢
|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090316103844/http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/123/1/346
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠٠٩
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;}}

کارەساتەکان کە بەسەر گەنجانی ئێڵ جی بی تی دێن زیاتر لە شارە گەورەکاندا ڕوو دەدات، بەھۆی ئەمەشەوە [[وێبگە|ماڵپەڕەکانی]] سەر [[ئینتەرنێت]] ھەستاون بۆ ئەوەی یارمەتی گەنجان و پێگەیشتووانی ئێڵ جی بی تی بەن.&lt;ref name=suicideorg&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Gay, Lesbian, Bisexual, and Transgender Suicide |ناونیشان=http://www.suicide.org/gay-and-lesbian-suicide.html |یەکەم=Kevin |دوایین=Caruso |periodical=Suicide.org |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070430000229/http://www.suicide.org/gay-and-lesbian-suicide.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٠٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; [[پرۆژەی ترێڤەر]]، ھێڵێکی یارمەتی ڕێگریی خۆکوژی بۆ گەنجە گەیەکان، دامەزرا دوای پەخشێکی ئەو فیلمەی کە [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتی ئۆسکاری]] بردەوە بەناوی ''ترێڤەر''. ڕێندی ستۆن و جەیمز لیسێزن، کە دروستکەری فیلمەکەن، بە یەکەوە پرۆژەکەیان دامەزراند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/07/02/trevor.project/index.html?iref=24hours | سەردێڕ=24-hour help for gay youth |ئیش=CNN | ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٠٨| ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٥| نووسەر=Wilson, Jacque | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170614043343/http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/07/02/trevor.project/index.html?iref=24hours | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== یاسا و سیاسەتەکان ==
=== یاسایییەتی ===
{{یاساکانی جیھان کە بۆ ھاوزایەندخوازی داندراوە}}ھەندێک لە دەوڵەتەکان پەیوەندی سێکسیی ھاوزایەندخوازییان قەدەغە نەکردووە، بە مەرجێک ھەردوو لایەن لە تەمەنی یاساییدا بن و بە پەسەندکردنی ھەردوولا پەیوەندییەکە پێکھاتبێت. ھەندێک لە دەسەڵاتە دادوەرییەکانی کە لەناو جیھاندا ھەن مافی یەکسان بۆ ھاوزایەندخوازانی کۆمەڵگەکەیان دەستەبەردەکەن و دەیانپارێزن و وەک خێزانە جیاڕەگەزخوازەکان مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت، واتە ڕێگەی [[ھاوسەرگیری]]شیان پێ دەدرێت. ھەندێک لە دەوڵەتەکانی تریش ھانی خەڵکەکەیان دەدەن کە خۆیان بە پەیوەندی جیاڕەگەزەوە بلکێنن و لە ھەندێک لە دەوڵەتەکانی تریش ھاوزایەندخوازی بە تاوان داندراوە. ھاوزایەندخوازەکانی کە لە زۆرینەی ناوچە ئیسلامییەکان جێگیرن مەترسی [[سزای مەرگ]]یان لەسەرە، وەک لە [[ئێران]] و بەشێکی نێجیریا دەبیندرێت.

ھەرچەندە ھاوزایەندخوازی لە ھەندێک شوێنەکانی [[جیھانی ڕۆژاوایی]] وەک [[پۆڵەندا]] لە ١٩٣٢، [[دانمارک|دانیمارک]] لە ١٩٣٣، [[سوێد|سوید]] لە ١٩٤٤، و [[شانشینی یەکگرتوو]] لە ١٩٦٧، یاسایی کرا، [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی]] لە ناوەڕاستەکانی ١٩٧٠ ئینجا ھەندێک یاسای شارستانیی و سیاسییان بۆ داندرا، ئەویش تەنھا لە ھەندێک لە وڵاتە پێگەیشتووەکان. گۆڕانکارییەک بەرچاو ڕوویدا کاتێک لە ١٩٧٣دا کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی ھاوزایەندخوازی لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان سڕییەوە و پێناسەیەکی نوێی بۆ ھاوزایەندخوازی دابین کرد. لە ١٩٧٧دا، کیبێک بووبە یەکەم ویلایەت کە بە یاسایی بەدڕەفتاری بەرامبەر بە ئاڕاستەی زایەندییەکان قەدەغە کرد. لە ١٩٨٠ و ١٩٩٠ەکان، زۆرینەی وڵاتە پێگەیشتووەکان یاسای فەرمییان بۆ ھاوزایەندخوازەکان دانا و لە ھەمان کاتدا یاساییان کرد و بەدڕەفتارییان بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان قەدەغە کرد، بەتایبەتی بەرامبەر بە کەپڵە گەیەکان لە خانووبەرە و سێرڤس کارەکانیان، ھتد. لەلایەکی ترەوە، زۆرینەی وڵاتەکانی تر لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و [[ئەفریقا]]، لەگەڵ چەند وڵاتێکی تر لە ئاسیا، و چەند ناوچەیەکی تریش، یان ھاوزایەندخوازییان لە یاساکانیان دەرکردووە و گرنگی پێ نایەن یانیش بە تاوان دەیژمێرن. کوردستان کە لە ئێستادا بەشێکە لە ئێراق، بە ھەمان شێوە دیاردەکەی پشتگوێ خستووە، بەڵام بە فەرمیش نایاسایی نییە. لەوانەیە ئەگەر کوردستان ببێت بە دەوڵەت، یاسای تایبەت بۆ ھاوزایەندخوازان دابنرێت. لە ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣دا، ھاوزایەندخوازی کرا بە تاوان لە [[ھیندستان]] لەلایەن بڕیارێکی دادگاوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=SHYAMANTHA|یەکەم=ASOKAN|سەردێڕ=India's Supreme Court turns the clock back with gay sex ban|ناونیشان=http://www.reuters.com/article/2013/12/11/us-india-rights-gay-idUSBRE9BA05620131211|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|newspaper=Reuters|ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924191626/http://www.reuters.com/article/2013/12/11/us-india-rights-gay-idUSBRE9BA05620131211|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
{{لابردنی ھاوزایەندخوازی لە کردارە نایاسایییەکان لە جیھاندا}}

=== یاساکان دژی جیاکاری ===
==== ویلایەتە یەکگرتووەکان ====
* {{تۆخ|جیاکاری لە دامەزراندنی کار}} نیشانەیەکە بۆ جیاکاری لەکاتی بە کرێ گرتنی کارمەند و خراپکاری لەکاتی پێدانی شێوازی کارەکان و پلە بەرزکردنەوە و دەرکردن و جیاکاری خراپی زیاتر، لەبەر ھۆکاری سادە، زۆرجار ھاوزایەندخوازیش یەکێکە لەو ھۆکارانە. لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکاندا]]، یاسا و سیاسەتێکی زۆر کەم ھەیە کە پشتگیری لە جیاکاری دەکات لەکاتی دامەزراندنی کارمەندەکان.&lt;ref name=soandthelaw&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Sexual Orientation and the Law |یەکەم=James M |دوایین=Donovan |نووسەر٢=American Association of Law Libraries Standing Committee on Lesbian and Gay Issues |ساڵ=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=William S. Hein &amp; Co. |ژپنک=٠-٨٣٧٧-٠١٦٦-X}} § 5:17&lt;/ref&gt; ھاوزایەندخوازی شتێکی یاسایییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، بۆیە ھاوزایەندخوازان مافی ئەوەیان ھەیە کراوە بن لەبارەی ھاوزایەندخوازییەکەیانەوە لە کارەکانیان. بریاری بەڕێوەبەرایەتی ١٣٠٨٧ی سەرۆککۆمار [[بیڵ کڵینتن]] جیاکاریی بەھۆی ئاڕاستەی زایەندی نایاسایی کرد لە خزمەتگوزاریی پێشبڕکێییی ھێزی کاری مەدەنیی فیدیرالی لە ١٩٩٨.&lt;ref name=clintonexecorder&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Executive Order 13087 of May 28, 1998 |ناونیشان=http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=1998_register&amp;docid=fr02jn98-135.pdf |format=PDF |periodical=Federal Register |بەرگ=٦٣|ژمارە=١٠٥|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ١٩٩٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041118191439/http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=1998_register&amp;docid=fr02jn98-135.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لەوانەیە ئەو کەسانەی کە جیاکاری دەکەن بەھۆی، لەسەر بنەمای، یان دژی ھاوزایەندخوازی لە دامەزراندنی کارمەندان، لەوانەیە ڕووبەڕووی یاسا ببنەوە.&lt;ref name=ashtonciviletti&gt;Ashton v. Civiletti, 613 F.2d 923, 20 Fair Empl. Prac. Cas. (BNA) 1601, 21 Empl. Prac. Dec. (CCH) P 30297 (D.C. Cir. 1979)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=kellyoakland&gt;Kelly v. City of Oakland, 198 F.3d 779, 81 Fair Empl. Prac. Cas. (BNA) 1455, 77 Empl. Prac. Dec. (CCH) P 46281 (9th Cir. 1999)&lt;/ref&gt;
* {{تۆخ|جیاکاری لە خانووبەرە}} ئاماژەیە بۆ جیاکاری و خراپ مامەڵەکردن لەگەڵ کڕیارانی خانووەکان لەلایەن خاوەنەکانییانەوە لەبەر جیاوازی ئەو کەسانەی دەیانەوێت بیکڕن. لە ویلایەتە یەکگرتووەکان ھیچ یاسایەک نییە دژی ئەم جیاکارییانە کە زۆرجار لەسەر بنەمای شووناسی ئاڕاستەی زایەندیی و ھاوزایەندخوازیی و، ھتد… دروست دبن، بووەستێتەوە. بەڵام لە ئێستادا ١٣ ویلایەت و چەند شارێکی گەورە بە سەربەخۆیی یاسایان داناوە بۆ نەھێشتنی ئەم دیاردەیە.&lt;ref name=findlawrenters&gt;{{بیرخستنەوە|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://realestate.findlaw.com/tenant/tenant-fair-housing/tenant-fair-housing-orientation.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071210161544/http://realestate.findlaw.com/tenant/tenant-fair-housing/tenant-fair-housing-orientation.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Renter's Rights Against Sexual Orientation Discrimination}}&lt;/ref&gt;
* {{تۆخ|تاوانی ڕق}} (ھەروەھا ناسراوە بە تاوانی لایەنگیری) پێکھاتووە لە چەند تاوانێک کە ھۆکاری لایەنگر بزواندووێتی بەرامبەر بە گرووپە کۆمەڵایەتییەکان، زۆرجار ئەو گرووپانەی کە لە ڕووی ڕەگەز، [[ئایین]]، ئاڕاستەی زایەندیی، [[کەمتوانی]]، [[گرووپی ڕەگەزی]]، نەتەوە، تەمەن، [[جێندەر]]، شووناسی جێندەر، یان لایەنگیری سیاسیی لەو کەسانەی کە ھەستاون بە تاوانەکە جیاوازن. لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، ٤٥ ویلایەت، لەوان [[واشینگتن دی سی]]، یاسایی بنچینەییان ھەیە کە تاوانی ڕقی ئاوا و ھاوشێوەی یان جیاواز لەمانە نایاسایی دەکات. ھەر یەکە لەم یاسایانە باسی بەدخووی بەرامبەر بە ئایین و زایەند و نەتەوە تێدایە؛ ٣٢دانە لە خاڵەکان لەسەر ئاڕاستەی زایەندییە، ٢٨ دانە لەسەر جێندەرە و، ١١ی تریش لەسەر [[ترانسجێندەر|ترانسجێندەریی]] و شوناسیی جێندەرییە.&lt;ref name=adl&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |format=PDF |سەردێڕ=State Hate Crime Laws |periodical=Anti-Defamation League |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070614124916/http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614124916/http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |date=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩دا، جووڵەی ڕاگرتنی تاوانی ڕق ''ماتیو شێفەرد و جەیمز بیارد جونییەر'' دامەزرا، کە «[...] ھێز بە لقی دادوەری دەدات بە لێکۆڵینەوە و بەلەدادگادانی تاوانە ڕقە توندڕەوییەکان کە تێیدا کەسە جیاکە قوربانییەکەی ھەڵبژاردووە لەبەر زایەند و ڕەنگ و ئایین و نەتەوە و جێندەر و ئاڕاستەی زایەندیی و، شووناسیی جێندەریی یاخود کەمتوانیی بینراو.» ئەمە کرایە ناو قانوونەوە و وای لە تاوانە ڕقییەکان کردووە کە تاوانێکی فیدڕاڵی بێت لە ویلایەتە یەکگرتووەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hrc.org/13699.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091028224353/http://www.hrc.org/13699.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ |سەردێڕ=President Barack Obama Signs Hate Crimes Legislation Into Law |بڵاوکەرەوە=HRC |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;

==== یەکێتیی ئەورووپا ====
لە [[یەکێتیی ئەورووپا]]دا، جیاکاری لە ھەر جۆرێک لەسەر بنەمای ئاڕاستەی زایەندی یان شووناسی جێندەریی نایاسایییە لەژێر بەیاننامەی مافی یەکێتی ئەورووپی سەرەکی.&lt;ref&gt;[[s:Charter of Fundamental Rights of the European Union#CHAPTER III. EQUALITY|Charter of Fundamental Rights of the European Union]]&lt;/ref&gt;

==== عێراق ====
لەکاتێکدا کە عێراق لەژێر دەستی بەریتانیادا بوو، ھاوزایەندخوازی تێیدا قەدەغە کرابوو. لەدوای ئەوە، کاتێک کە عێراق کەوتە ژێر دەستی حکوومەتی [[بەعسیزم|بەعسەوە]]، ھاوزایەندخوازی لەخۆیدا قەدەغە نەکرابوو. لەژێر یاساکانی ١٩٦٩دا، کاتێک کۆدی تاوانەکان دەرچوو، تەنھا لەکاتێکدا نایاسایی کردبوو ئەگەر دەستدرێژی، تۆلازی، بۆ فیلمی سێکسیی، لەشفرۆشیی، نەتوانین بۆ ڕێگەپێدان بەھۆی تەمەن و نەخۆشی دەروونی بووایە.&lt;ref name=&quot;WikiUsers5780&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/LGBT_rights_in_Iraq |سەردێڕ = «LGBT rights in Iraq» |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٧ی تەممووزی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; ھیچ یاسایەک دژی جیاکاری دانەندرابوو. لە ٢٧ی نیسانی ساڵی ٢٠٢٤ پەڕلەمانی عێڕاق یاسای «بەرەنگاربوونەوەی لەشفرۆشی و لادانی سێکسی» تێپەڕاند و لە ٢ی تەمووزی ھەمان ساڵیشەوە کەوتە واری جێبەجێکردنەوە، بەمەش وەک لە یاساکەدا ھاتووە ئەو کەسانەی بانگەشە یاخود پڕاکتیزەی ھاوزایەندخوازی دەکەن ڕووبەڕووی سزای یاسایی دەبنەوە و ھەروەھا ئەو دکتۆرەش کە نەشتەرگەری گۆڕینی زایەند دەکات بەھەمان شێوە تووشی سزای یاسایی دەبێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/notfound.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}&lt;/ref&gt;

=== چالاکی ڕامیاری ===
لە ١٩٦٠ەکانەوە، زۆرێک لە خەڵکانی [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە (دەستەواژە)|ئێڵ جی بی تی]] لە ڕۆژاوا، بە تایبەتی ئەوانەی لە شارە گەورەکان نیشتەجێ بوون، چاندێکی ھاوزایەندخوازییان دامەزراندووە. چاندی ھاوزایەندخوازی بە جووڵەی [[شانازیی ھاوزایەندخوازان|شانازی گەی]] ناسراوە لای زۆرێک لە خەڵکی، کە ساڵانە لەناو شارەکاندا ڕوودەدات. زۆرینەی ئەندامانی ئەم چاندە، بە ھاوزایەندخواز و پشتگیرەکانیشیانەوە، بەشداری لە شانازی گەی دەکەن بە لەبەرکردنی پۆشاک و بەرزکردنەوەی ئاڵای [[پەلکەزێڕینە]]، کە نیشانەیەکی ھاوزایەندخوازانە. سەرۆک وەزیری [[کەنەدا]]، [[جەستن تروودۆو|جەستن ترودۆ]]، چەندین جار بەشداری کردووە لە شانازی گەی و پشتگیری خۆی بۆ ھاوزایەندخوازەکان دەربڕیوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Swoon-worthy photos: Canadian Prime Minister Justin Trudeau steals hearts at Toronto's Pride parade | ناونیشان = https://www.usatoday.com/story/news/nation-now/2017/06/26/gay-pride-parade-2017-justin-trudeau-steals-hearts-toronto-pride/427773001/ |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووز، ٢٠١٧ | بڵاوکەرەوە = USA Today |زمان = ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.bbc.com/news/av/world-us-canada-36701570/justin-trudeau-joins-canada-gay-pride-march | سەردێڕ =Justin Trudeau joins Canada gay pride march | ڕێکەوتی سەردان =٧ی تەممووزی ٢٠١٧ | بەرھەم = BBC | بڵاوکەرەوە = BBC News | زمان =ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt; ھەرچۆنێک بێت، ھەموو ھاوزایەندخوازەکان بەشداری ناکەن لە شانازی گەی. زۆرێک لە پیاوە گەی و ژنە لێزبیانەکان پشتگوێی دەخەن.

لەگەڵ بەربڵاوبوونەوەی ئەیدز لە ١٩٨٠دا، زۆرێک لە کۆمەڵەکان و خەڵکانی تری ئێڵ جی بی تی ھەستان بە ڕێکخستن و بەرزکردنەوەی ھەڵمەت بۆ پەروەردەکردنی خەڵکی لەسەر ئەیدز و چۆنێتی خۆلادان لەو نەخۆشییە و بەرزکردنەوەی ئاگاداری لەسەر بەکارھێنانی پاراستن لەکاتی سێکسدا. ھەروەھا ئەوان بەدواداچوونیان دەکرد لەسەر دیاردەکە و دەستی یارمەتییان درێژ دەکرد بۆ تووشبووەکان بەو نەخۆشییە و داوایان لە حکوومەت کرد کە گرنگی زیاتر بدات بەم دیاردەیە.
{{multiple image
 | width = 200
 | direction = vertical
 | align = right
 | image1 = Pride Parade 2016 (28071266173).jpg
 | alt1 =
 | image2 = Pride Parade 2016 (28071267343).jpg
 | alt2 =
 | footer = سەرۆک وەزیرانی کەنەدا، [[جەستن تروودۆو|جەستن ترودۆ]]، لە کاتی بەشداریکردن لە [[نمایشی شانازی]] لە [[تۆرۆنتۆ]]، [[کەنەدا]].
}}
ئەو زیانانەی کە ئەو کاتە ئەیدز نایبۆوە و ڕێژەی کوشتنی زۆر کردبوو، وادیاربوو بووە ھۆی خاوکردنەوەی جووڵە ھاوزایەندخوازییەکان و لایەنەکانی تری ژیان، چونکە تیشک خرابووە سەر چارەسەرکردن و نەھێشتنی دیاردەکە. ھەرچۆنێک بێت، کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە لەو کاتەدا لە لایەنی سیاسییەوە چالاکبوونەوە و تەحەدای کۆمەڵگەی جیاڕەگەزخوازانیان کرد کە بە ھەمان شێوەی ئەوان ھەستن لەسەر دیاردەکە و ئەو کارەساتەی ئەیدز نابوویەوە. بەھۆی ئەم جووڵانەوە، زۆرێک لە فیلمەکان ھەستان بە بەرچاوخستنی کێشەکە، لەو فیلمانە: ''بەستنێکی زوو'' (١٩٨٥)، ''دۆستی درێژخایەن'' (١٩٩٠)، ''فێڵەدێڵفیا'' (١٩٩٣)، و ھتد…

لە ڕامیارییدا، چەند ڕەگەزخوازێکی زۆر ھەن کە لە سیاسەتدا کار دەکەن، تەنانەت لەو وڵاتانەشی کە یاسایان دژی ھاوزایەندخوازی ھەبوو ئەمە بینراوە. لەم کەسایەتییانە [[:en:Guido Westerwelle|گویدۆ ڤێسترڤل]]، [[:en:Peter Mandelson|پیتەر ماندلسن]] و [[:en:Per-Kristian Foss|پێر-کریستییان فاس]]، کە وەزیری کاروباری ئابووری [[نەرویژ|نەرویج]] بوو.

جووڵەکانی ئێڵ جی بی تی لەلایەن چەند کەسایەتی و ڕێکخراوەوە تووشی ڕووبەڕووبوونەوە دەبن و کەسانێک ھەن کە دژی ھاوزایەندخوازی دەوەستنەوە، زۆرجار لەبەر ھۆکاری ئایینی. ھەندێک لە خەڵکی پێیان وایە کە ھەموو پەیوەندییەکی سێکسیی جگە لە لەگەڵ ھاوسەری جیاڕەگەز دژی نەریتیی خێزانییە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Salt Lake City, UT |ناونیشان=http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080603123925/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|سەردێڕ=First Presidency Message on Same-Gender Marriage |بڵاوکەرەوە=Newsroom.lds.org |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080603123925/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |date= ٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt; و پێیان وایە کە مناڵەکان دەبێت لە ماڵێکدا بن کە دایک و باوکێک بەڕێوەی بەرێ.&lt;ref name=DMD&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Brownback |یەکەم=Sam |سەردێڕ=Defining Marriage Down&amp;nbsp;– We need to protect marriage. |بڵاوکەرەوە=National Review |ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080601155703/http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040710092937/http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |date=١٠ی تەممووزی ٢٠٠٤ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.lds.org/topics/family-proclamation |سەردێڕ=''The Family: A Proclamation to the World'' |بڵاوکەرەوە=Lds.org |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ١٩٩٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131208223716/https://www.lds.org/topics/family-proclamation |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەندێک لەو کەسانەی کە دژی مافەکانی ھاوزایەندخوازانن پێیان وایە کە ئەم مافانە کێشەی تێکەڵبوون دروست دەکەن لە ڕووی ئازادی تاکەکەسی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=496871&amp;in_page_id=1770
|سەردێڕ=Gay hate law 'threat to Christian free speech'
|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|یەکەم=Steve
|دوایین=Doughty
|بڵاوکەرەوە=Daily Mail
|شوێن=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=403815&amp;in_page_id=1770
|سەردێڕ=Christian faces court over 'offensive' gay festival leaflets
|یەکەم=Steve
|دوایین=Doughty
|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Daily Mail
|شوێن=London
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20061019212703/http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=403815&amp;in_page_id=1770
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/michael_gove/article805241.ece
|بڵاوکەرەوە=The Times
|سەردێڕ=I'd like to say this, but it might land me in prison
|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٢|یەکەم=Michael
|دوایین=Gove
|شوێن=London
|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20080918211024/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/michael_gove/article805241.ece
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٨
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.cbc.ca/canada/calgary/story/2007/11/28/chandler-meeting.html |سەردێڕ=Christian group likens Tory candidate review to witch hunt |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=CBC News |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080605082143/http://www.cbc.ca/canada/calgary/story/2007/11/28/chandler-meeting.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.lifesitenews.com/news/archive/ldn/2008/apr/08040901
|سەردێڕ=Conduct unbecoming a free society
|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٠٨|دوایین=Kempling
|یەکەم=Chris
|بڵاوکەرەوە=National Post
|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140328143153/http://www.lifesitenews.com/news/archive/ldn/2008/apr/08040901
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠١٤
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئازادی ئایینی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.law.com/jsp/ihc/PubArticleIHC.jsp?id=1193735028038
|سەردێڕ=Employer's Dilemma: When Religious Expression and Gay Rights Cross
|یەکەم=Judith
|دوایین=Moldover
|بڵاوکەرەوە=New York Law Journal
|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071031184612/http://www.law.com/jsp/ihc/PubArticleIHC.jsp?id=1193735028038
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645
 |سەردێڕ=Collision of religious and gay rights in the workplace
 |بڵاوکەرەوە=Humanist
 |ڕێکەوت=کانوونی دووەم–شوباتی ٢٠٠٨|یەکەم=Bob
 |دوایین=Ritter
 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120305210524/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645/
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120305210524/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645/ |date= ٥ی ئازاری ٢٠١٢ }}&lt;/ref&gt; توانای بەڕێوەبردنی کڵێساکان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/6904057.stm
|سەردێڕ=Bishop loses gay employment case
|ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=BBC News
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170930123030/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/6904057.stm
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ڕێکخراوە خێرخوازییەکان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/2080669/Catholic-adoption-service-stops-over-gay-rights.html
|سەردێڕ=Catholic adoption service stops over gay rights
|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Telegraph
|یەکەم=Martin
|دوایین=Beckford
|شوێن=London
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171020151524/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/2080669/Catholic-adoption-service-stops-over-gay-rights.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.boston.com/news/local/articles/2006/03/11/catholic_charities_stuns_state_ends_adoptions/
|سەردێڕ=Catholic Charities to halt adoptions over issue involving gays
|ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٠٦|دوایین=LeBlanc
|یەکەم=Steve
|بڵاوکەرەوە=Boston Globe
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160303212653/http://www.boston.com/news/local/articles/2006/03/11/catholic_charities_stuns_state_ends_adoptions/
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئازاری ٢٠١٦
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و ڕێکخراوی ئایینی تر. بەھەرحاڵ، ئەو کڵێسا و ڕێکخراوانەی کە دژی یاساکانی حکوومەت دەوەستن و جیاکاری دەکەن لەنێوان ھاوزایەندخوازان و بەدڕەفتاری دەکەن بەرامبەرییان، ھەڕەشەی باج لێسەندنیان لێ دەکرێت لەلایەن حکوومەتەوە.&lt;ref name=BannedBoston&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp
|سەردێڕ=Banned in Boston:The coming conflict between same-sex marriage and religious liberty
|یەکەم=Maggie
|دوایین=Gallagher
|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٠٦|بەرگ=٠١١|issue=33
|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060516000949/http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠٠٦
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/08/14/nyregion/14civil.html
|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Church Group Complains of Civil Union Pressure
|یەکەم=Jill
|دوایین=Capuzzo
|newspaper=The New York Times
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630114638/http://www.nytimes.com/2007/08/14/nyregion/14civil.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/09/18/nyregion/18grove.html
|سەردێڕ=Group Loses Tax Break Over Gay Union Issue
|یەکەم=Jill
|دوایین=Capuzzo
|newspaper=The New York Times
|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170628033942/http://www.nytimes.com/2007/09/18/nyregion/18grove.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.deseretnews.com/article/1,5143,700226242,00.html
 |سەردێڕ=LDS Church expresses disappointment in California gay marriage decision
 |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٠٨|یەکەم=Carrie
 |دوایین=Moore
 |بڵاوکەرەوە=Deseret News
 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090601193325/http://www.deseretnews.com/article/1%2C5143%2C700226242%2C00.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090601193325/http://www.deseretnews.com/article/1,5143,700226242,00.html |date= ١ی حوزەیرانی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;
لە ئێستادا کڵێساکان پارەی پێداویستییەکانیان (وەک ئاو، کارەبا، ھتد…) نادەن و لەسەر حکوومەتە.

== کۆمەڵگە و کۆمەڵناسی ==
=== بیر و ڕای گشتی ===
{{کاردانەوە کۆمەڵایەتییەکان بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازی}}
پەسەند نەکردنی ئەو کەسانەی کە جیاڕەگەزخواز نین، وەک ھاوزایەندخوازان، لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە زیاتر لە وڵاتەکانی ئاسیا و ئەفریقا دەبیندرێت، بە تایبەتی وڵاتە دواکەوتووەکان، و بە شێوەیەکی بەرچاو لە ئەورووپا و [[ئوسترالیا]] و ئەمریکاکان پەسەند دەکرێن. کۆمەڵگەکانی ڕۆژاوا بە گشتی زۆر باشن لە ڕووی پەسەندکردنیانەوە و مافی خۆشیان ھەیە، بە تایبەتی لە کۆتا دەیەکانی ڕابردوودا گرنگی بە مافەکانیان دراوە و کۆمەڵگە فێرکراوە لەسەر دیاردەکە. لە ٢٠١٧دا، پرۆفیسۆر ئەیمی ئەدامچیک ڕوونی کردەوە کە ئەم جیاوازییە جیھانییانە لە پەسەندکردنی ھاوزایەندخوازان دەگەڕێتەوە بۆ سەر سێ فاکتەر کە پێکھاتوون لە: بەھێزی دیموکراسی، پێگەیشتوویی ئابووری، و ئەو ئایینانەی کە لەو شوێنانە بەربڵاون.&lt;ref name=&quot;Adamczyk&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Adamczyk|یەکەم=Amy|سەردێڕ=Cross-National Public Opinion about Homosexuality: Examining Attitudes across the Globe|ساڵ=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=University of California Press|پەڕەکان=٣–٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wly8DQAAQBAJ&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170217022835/https://books.google.com/books?id=wly8DQAAQBAJ&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== پەیوەندییەکان ===
لە ٢٠٠٦دا، کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی، کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی، لە دادگای باڵا لە ویلایەتی [[کالیفۆرنیا]] کورتەیەکیان پێشکەش کرد: «خەڵکانی گەی و لێزبیان پەیوەندی پابەندبوو و درێژخایەن دروست دەکەن کە یەکسانن بە پەیوەندییە جیاڕەگەزخوازەکان. [[ھاوسەرگیری]] کە لە ھاوزایەندخوازان دابڕاوە سوودی کۆمەڵایەتی، دەروونی، و تەندروستی دەھێنێت. بە ڕەتکردنەوەی مافی ھاوسەرگیری بۆ ھاوزایەندخوازان، ویلایەتەکە پشتی ئەو ستیگمایانە دەگرێت و ڕێیان پێ دەدات کە بەردەوام بێت کە [بە ھۆکاری مێژوویی] دراونەتە پاڵ ھاوزایەندخوازی. ھاوزایەندخوازی تووشی ستیگما کراوە و ئەم ستیگمایەش ئەنجامی نەرێنیی دەبێت. بەربەستنی [[ھاوسەرگیریی ھاوزایەند|ھاوسەرگیری ھاوزایەندخوازان]] لەلایەن ویلایەتی کالیفۆرنیاوە، شکانەوەیەکی ئەم ستیگمایەیە.» ئەوان ھەروەھا ئاماژەیان بەوە دا کە «ھیچ بنەمایەکی زانستیی نییە بۆ جیاکردنەوە لە نێوان کەپڵە جیاڕەگەزخواز و ھاوزایەندخوازەکان لە بارەی مافی یاسایی، سوودەکان، و [ئەو کێشانەی] کە لە ڕووی ھاوسەرگیری شارستانییەوە دروست دەبن.»&lt;ref name=amici/&gt; ھاوسەرگیری ھاوزایەند لە ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٨دا یاسایی کرا کاتێک ویلایەتی کالیفۆرنیا بڕوانامەی ھاوسەرگیری بۆ ھاوزایەندخوازان دەرکرد و بەسەر بەربەستەکەدا چۆوە کە دژی یاساکانی ویلایەتەکە بوو.&lt;ref&gt;*{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/Same-sex_marriage_in_California |سەردێڕ = «Same-sex marriage in California» |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

=== ئایین ===
ھەرچەندە پەیوەندی نێوان ھاوزایەندخوازی و ئایین دەتوانێت بگۆڕێت لە ناوچەیەکەوە و بۆ ناوچەیەکی تر و بەپێی تێپەڕبوونی کات، ئەو ئایینانەی کە لە ئێستادا بەربڵاوترینن لە جیھاندا، کە [[ئایینە ئیبراھیمییەکان]]ن، ھاوزایەندخوازی و شێوەکانی تری پەیوەندیداری بە نەرێنیی پیشانی کۆمەڵگە دەدەن. ئەم دژ وەستانە دەتوانێت لە مەودایەکی فراوان لە بە کەم سەیرکردنی کردارەکە، تا تەواو بەربەستکردنی و دژ وەستانی لە ھەبوون لە کۆمەڵگەدا درێژ ببێتەوە. ھەندێک لە ئایینەکان وا بانگەشە دەکەن کە ڕووتێکردنی ھاوزایەند لە خۆیدا تاوانە،&lt;ref name=OPCtrial&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf|سەردێڕ=Charge #1 and specifications preferred by the Presbytery of Southern California against The Rev. C. Lee Irons|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|format=PDF|بڵاوکەرەوە=Presbytery of Southern California of the Orthodox Presbyterian Church|وتەگێڕانەوە=claiming that homosexuality is an unchosen &quot;condition,&quot; rather than a sin of the heart, [...] contradicts the teaching of Scripture that both the desire and the act are sin.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080723194409/http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ھەندێکی تر دەڵێن تەنھا کردارە ھاوزایەندییەکان تاوانە،&lt;ref&gt;سێکس و کۆمەڵگە – بەرگی ٣ – پەڕەی ٨٣٤&lt;/ref&gt; و ھەندێکی تریان بە تەواوی ھاوزایەندخوازییان پەسەند کردووە،&lt;ref&gt;The Wiley-Blackwell Companion to Religion and Social Justice – Page 543, Michael D. Palmer, Stanley M. Burgess – 2012&lt;/ref&gt; لەکاتێکدا ھەندێکی تریش ھەن بە ڕێژەیەکی زۆر کەم کە ھانی ھاوزایەندخوازان دەدەن.&lt;ref&gt;Introduction to New and Alternative Religions in America, Eugene V. Gallagher, W. Michael Ashcraft – 2006&lt;/ref&gt; ھەندێک لە خەڵکی پێیان وایە و بانگەشەی ئەوە دەکەن کە ھەستی ھاوزایەند دەتوانرێت نەھێڵرێت بە باوەڕ بە ئایین. ھەندێک خەڵک کرداری ھاوزایەندخوازییان لەلا پیرۆزە و میتۆلۆجی خۆشەویستی ھاوزایەند دەتوانرێت لە بەشەکانی جیھاندا بدۆزرێتەوە.&lt;ref&gt;Cabezón, p. vii, &quot;Introduction&quot;&lt;/ref&gt;

== ھاوزایەندخوازیی ئاژەڵانی تر ==
[[پەڕگە:Males Anas platyrhynchos 2.jpg|وێنۆک|دوو قازی کێوی نێرینە]]
[[پەڕگە:Wuppertal - Zoo - Panthera leo 01 (1) ies.webm|وێنۆک|دوو [[شێر]]ی نێر لە کاتی سێکسکردندا]]
خووڕەوشتی ھاوزایەندخوازی و دووڕەگەزخوازی بە شێوەیەکی بەربڵاو لە نێوان ئاژەڵەکاندا دەبیندرێن. ئەم خووڕەوشتانە لە [[سێکس|چالاکی سێکسییەوە]] درێژ دەبێتەوە بۆ باوانێتیکردن و بوون بە کەپڵ. بەدواداچوونێکی ١٩٩٩ی بڕووس بەیجمێڵ پیشانی دەدات کە کردەوە و خووڕەوشتی ھاوزایەندخوازی و پەیوەندیدار پێوەی لە سەروو ٥٠٠ جۆر لە ئاژەڵانی تردا تۆمار کراوە، ھەر لە [[پریمات]]ەکانەوە تا کرمەکان.&lt;ref name=Bagemihl/&gt;&lt;ref name=&quot;Biological Exuberance: Animal&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Harrold
|یەکەم=Max
|سەردێڕ=Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity
|بڵاوکەرەوە=The Advocate, reprinted in Highbeam Encyclopedia
|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ١٩٩٩|ناونیشان=http://www.thefreelibrary.com/Biological+Exuberance:+Animal+Homosexuality+and+Natural+Diversity.-a053877996
|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110520172429/http://www.thefreelibrary.com/Biological+Exuberance:+Animal+Homosexuality+and+Natural+Diversity.-a053877996
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠١١
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; پەیوەندی سێکسی نێوان ئاژەڵەکان بە شێوەی زۆر جیاواز دەردەکەوێت و دەنوێنرێت. ھەرچەندە چەند بیردۆزەیەک ھەیە، بەڵام لە ڕووی زانستییەوە ھێشتا نازانرێت ھۆکاری جیاوازی ئەم دەربڕینانە چییە لەم جۆرە پەیوەندییانەدا، و لەبەر ئەوەشی ھەموو جۆرێک لە ئاژەڵەکان بەدواداچوونیان لەسەر نەکراوە،&lt;ref name=&quot;'Catalogue of Life' reaches&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gordon |یەکەم=Dr Dennis
 | سەردێڕ='Catalogue of Life' reaches one million species
|بڵاوکەرەوە=National Institute of Water and Atmospheric Research
|ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.niwascience.co.nz/pubs/mr/archive/2007-04-10-3
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070713004634/http://www.niwascience.co.nz/pubs/mr/archive/2007-04-10-3
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; بیردۆزەیەک یان وەڵامێکی جێگیر ئەستەمە دەستکەوتنی. وەک بەیجمێڵ دەڵێت: «شانشینی ئاژەڵان [ئەم کردەوەیە] ئەنجام دەدەن بە جیاوازییەکی سێکسیی زۆریشەوە، لەوان ھاوزایەندخوازی، دووڕەگەزخوازی، و سێکسی بێ زاووزێ» وا دیارە لەلای ئاژەڵەکانی تر پەسەندکردنی زۆر زیاترە لە چاو مرۆڤەکاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.publishersweekly.com/pw/print/19990201/26501-gay-lib-for-the-animals-a-new-look-at-homosexuality-in-nature-.html |سەردێڕ=Gay Lib for the Animals: A New Look At Homosexuality in Nature – 2/1/1999 – Publishers Weekly |بڵاوکەرەوە=Publishersweekly.com |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120729131204/http://www.publishersweekly.com/pw/print/19990201/26501-gay-lib-for-the-animals-a-new-look-at-homosexuality-in-nature-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;

لە یەکێک لە جۆرەکانی ئاژەڵان، کە پێکھاتووە لە [[پەز]]ەکان، یان مەڕە ماڵی کراوەکان، ڕووتێکردنی ھاوزایەندخوازی بە شێوەیەکی زۆر دەبیندرێت.&lt;ref name=&quot;books.google.ca&quot;&gt;''[https://books.google.com/books?id=EftT_1bsPOAC&amp;pg=PA179 Animal Homosexuality: A Biosocial Perspective] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170223053821/https://books.google.com/books?id=EftT_1bsPOAC&amp;pg=PA179 |date=٢٣ی شوباتی ٢٠١٧}}'' By Aldo Poiani, A. F. Dixson, p. 179, 2010, Cambridge University Press&lt;/ref&gt;&lt;ref name=levay2/&gt; نزیکەی ١٠٪‏ مەڕە نێرینەکان ڕەتی دەکەنەوە کە لەگەڵ مێینەکاندا کردەوەی سێکسیی ئەنجام بدەن، لەکاتێکدا وەڵامی خێرایان دەبێت بۆ ئەنجامدانیی لەگەڵ نێرێکی تردا.&lt;ref name=levay2&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Gay, Straight, and The Reason Why The Science of Sexual Orientation|ناونیشان=https://archive.org/details/gaystraightreaso0000leva|دوایین=Levay|یەکەم=Simon |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |شوێن=Cambridge, Massachusetts |پەڕەکان=[https://archive.org/details/gaystraightreaso٠٠٠٠leva/page/٧٠ ٧٠]–٧١}}&lt;/ref&gt; ھاوزایەندخوازی نێوان ئاژەڵەکان ئەوەمان پیشان دەدەن کە ھاوزایەندخوازی لە ڕاستیدا نەخۆشی نییە و لە ناو سروشتدا بەردەوام ڕوودەدات، و لە ھەمان کاتدا قسەی زۆرینەی کەسایەتییە ئایینییەکان، بە تایبەتی ئەوانەی نێو کۆمەڵگەی ئیسلامی، پووچەڵ دەکاتەوە لەوەی کە دەڵێن ھاوزایەندخوازی لە ئاژەڵدا ڕوو نادات.

== تێبینییەکان ==
&lt;noinclude&gt;{{تێبینییەکان}}&lt;/noinclude&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|20em|refs=
&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sexual orientation, homosexuality and bisexuality|بڵاوکەرەوە=American Psychological Association|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشان=http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130808032050/http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=amici&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.courts.ca.gov/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf |پەڕە=٣٠|سەردێڕ=Case No. S147999 in the Supreme Court of the State of California, In re Marriage Cases Judicial Council Coordination Proceeding No. 4365(...) – APA California Amicus Brief&amp;nbsp;— As Filed |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120118184353/http://www.courts.ca.gov/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1542/peds.113.6.1827 |نووسەر=Frankowski BL|نووسەر٢=American Academy of Pediatrics Committee on Adolescence|سەردێڕ=Sexual orientation and adolescents |journal=Pediatrics|بەرگ=١١٣ |issue=٦ |پەڕەکان=١٨٢٧–٣٢ |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٤|pmid=١٥١٧٣٥١٩|ناونیشان=http://pediatrics.aappublications.org/content/113/6/1827.long}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Mary Ann Lamanna|نووسەر٢=Agnes Riedmann|نووسەر٣=Susan D Stewart|سەردێڕ=Marriages, Families, and Relationships: Making Choices in a Diverse Society|بڵاوکەرەوە=Cengage Learning|ژپنک=١-٣٠٥-١٧٦٨٩-٨|ساڵ=٢٠١٤|پەڕە=٨٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fofaAgAAQBAJ&amp;pg=PA82|وتەگێڕانەوە=The reason some individuals develop a gay sexual identity has not been definitively established &amp;nbsp;– nor do we yet understand the development of heterosexuality. The American Psychological Association (APA) takes the position that a variety of factors impact a person's sexuality. The most recent literature from the APA says that sexual orientation is not a choice that can be changed at will, and that sexual orientation is most likely the result of a complex interaction of environmental, cognitive and biological factors...is shaped at an early age...[and evidence suggests] biological, including genetic or inborn hormonal factors, play a significant role in a person's sexuality (American Psychological Association 2010).|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130141623/https://books.google.com/books?id=fofaAgAAQBAJ&amp;pg=PA82|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Stuart&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=گەیڵ ویسگارز ستوارت|سەردێڕ=Principles and Practice of Psychiatric Nursing|بڵاوکەرەوە=Elsevier Health Sciences|ژپنک=٠-٣٢٣-٢٩٤١٢-X|ساڵ=٢٠١٤|پەڕە=٥٠٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ivALBAAAQBAJ&amp;pg=PA502|وتەگێڕانەوە=No conclusive evidence supports any one specific cause of homosexuality; however, most researchers agree that biological and social factors influence the development of sexual orientation.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130185850/https://books.google.com/books?id=ivALBAAAQBAJ&amp;pg=PA502|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Kersey-Matusiak&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Gloria Kersey-Matusiak|سەردێڕ=Delivering Culturally Competent Nursing Care|بڵاوکەرەوە=Springer Publishing Company|ژپنک=٠-٨٢٦١-٩٣٨١-١|ساڵ=٢٠١٢|پەڕە=١٦٩|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=X8O_wGedAYoC&amp;pg=PA169|وتەگێڕانەوە=Most health and mental health organizations do not view sexual orientation as a 'choice.'|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130123356/https://books.google.com/books?id=X8O_wGedAYoC&amp;pg=PA169|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rcpsych.ac.uk/workinpsychiatry/specialinterestgroups/gaylesbian/submissiontothecofe.aspx|سەردێڕ=Submission to the Church of England's Listening Exercise on Human Sexuality|بڵاوکەرەوە=The Royal College of Psychiatrists|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130502011813/http://www.rcpsych.ac.uk/workinpsychiatry/specialinterestgroups/gaylesbian/submissiontothecofe.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئایاری ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Långström2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Långström |یەکەم١= N. |دوایین٢= Rahman |یەکەم٢= Q. |دوایین٣= Carlström |یەکەم٣= E. |دوایین٤= Lichtenstein |یەکەم٤= P. |سەردێڕ= Genetic and Environmental Effects on Same-sex Sexual Behavior: A Population Study of Twins in Sweden | doi = 10.1007/s10508-008-9386-1| journal = Archives of Sexual Behavior |بەرگ= ٣٩| issue = 1|پەڕەکان= ٧٥–٨٠|ساڵ= ٢٠٠٨| pmid = ١٨٥٣٦٩٨٦}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=PAHO&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=&quot;Therapies&quot; to change sexual orientation lack medical justification and threaten health |ناونیشان=http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=6803&amp;Itemid=1926 |بڵاوکەرەوە=Pan American Health Organization |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120523040848/http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=6803&amp;Itemid=1926 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠١٢|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113141618/http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content |date=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ }} archived here.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;levay&quot;&gt;Simon LeVay (1996). ''[http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/chap1/queerscience.htm Queer Science: The Use and Abuse of Research into Homosexuality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170317060357/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/chap1/queerscience.htm |date=١٧ی ئازاری ٢٠١٧}}.'' Cambridge: The MIT Press ISBN 0-262-12199-9&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hawragazxwazi271927&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sciencedaily.com/releases/2009/06/090616122106.htm|سەردێڕ=Same-sex Behavior Seen In Nearly All Animals, Review Finds|ئیش=ScienceDaily|ڕێکەوتی سەردان= ١ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110128123637/http://www.sciencedaily.com/releases/2009/06/090616122106.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hawragazxwazi371827&gt;[http://www.news-medical.net/news/2006/10/23/20718.aspx ''1,500 animal species practice homosexuality''. ''The Medical News'', 23 October 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110210172226/http://www.news-medical.net/news/2006/10/23/20718.aspx |date=10 February 2011}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hawragazxwazi372937&gt;Sommer, Volker &amp; Paul L. Vasey (2006), Homosexual Behaviour in Animals, An Evolutionary Perspective. Cambridge University Press, Cambridge. ISBN 0-521-86446-1&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Bagemihl&gt;{{harv|Bagemihl|1999}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;&gt;American Psychological Association: [http://www.apa.org/about/governance/council/policy/sexual-orientation.aspx Resolution on Appropriate Affirmative Responses to Sexual Orientation Distress and Change Efforts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101174139/http://www.apa.org/about/governance/council/policy/sexual-orientation.aspx |date= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Committed&quot;&gt;*[http://www.mercurynews.com/census/ci_18334802?nclick_check=1 Census statistics show quarter of California same-sex couples raising kids] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160809145325/http://www.mercurynews.com/census/ci_18334802?nclick_check=1 |date= ٩ی ئابی ٢٠١٦}}
*[http://www.starnewsonline.com/article/20110630/ARTICLES/110639995/1004/sitemaps Region Saw Increase In Same-Sex Households] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160329030306/http://www.starnewsonline.com/article/20110630/articles/110639995/1004/sitemaps |date=٢٩ی ئازاری ٢٠١٦}}
*[http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 Census 2010: One Quarter of Gay Couples Raising Children] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630053712/http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 |date=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}
*[http://www.startribune.com/local/125537288.html Minnesota Sees 50% Rise in Number of Gay Couples] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717123400/http://www.startribune.com/local/125537288.html |date=17 July 2011}}
*[http://www.poughkeepsiejournal.com/article/20110714/NEWS01/107140334/Census-Dutchess-Ulster-gay-households-increase Census:Dutchess, Ulster Gay Households Increase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119045141/http://www.poughkeepsiejournal.com/article/20110714/NEWS01/107140334/Census-Dutchess-Ulster-gay-households-increase |date=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}
*[http://westchesterrealestateinformation.com/same-sex-couples-numbers-soar-in-ny-2010-census-finds/ Same Sex Couples' Numbers Soar In N.Y, 2010 Census Finds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130430050627/http://westchesterrealestateinformation.com/same-sex-couples-numbers-soar-in-ny-2010-census-finds/ |date=٣٠ی نیسانی ٢٠١٣}}
*[http://www.edgeboston.com/index.php?ch=news&amp;sc=local&amp;sc3=&amp;id=123278 87% Increase in Same-Sex Nevada Households Since 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141026075323/http://www.edgeboston.com/index.php?ch=news&amp;sc=local&amp;sc3=&amp;id=123278 |date=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}
*[http://www.necn.com/07/14/11/Gay-lesbian-households-increase-in-Okla/landing_politics.html?&amp;apID=aebfe9933c274365a694d062894d773c 2010 Census indicates increase among same-sex homeowners in Oklahoma] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130130091511/http://www.necn.com/07/14/11/Gay-lesbian-households-increase-in-Okla/landing_politics.html?&amp;apID=aebfe9933c274365a694d062894d773c |date=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}
*[http://www.wnyc.org/blogs/wnyc-news-blog/2011/jul/15/spike-number-same-sex-couples-city/ Spike In Number of City's Same-Sex Couples] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727052503/http://www.wnyc.org/blogs/wnyc-news-blog/2011/jul/15/spike-number-same-sex-couples-city/ |date=27 July 2011}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=psych2010&gt;[http://healthyminds.org/More-Info-For/GayLesbianBisexuals.aspx Sexual Orientation] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110726000000/http://healthyminds.org/More-Info-For/GayLesbianBisexuals.aspx |date=26 July 2011}}. ''American Psychiatric Association''.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nrtsreport3619&quot;&gt;[https://www.facebook.com/NRTTVenglish/videos/1455995347807378/ homosexuals in the Kurdish Region], NRT Media&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=homodef46198&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= A Dictionary of True Etymologies|دوایین=Room |یەکەم=Adrian |ساڵ=١٩٨٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٠٢-٠٣٤٠-٣|پەڕە=٨٤}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=homodef37193&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= A Student's Dictionary of Psychology|دوایین=Statt |یەکەم=David A. |ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Psychology Press |ژپنک=٩٧٨-١-٨٤١٦٩-٣٤٢-٢|پەڕە=٩٣}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=glbtq&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |سەردێڕ=Karl-Maria Kertbeny: The Coinage and Dissemination of the Term |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٢|periodical=glbtq.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120927020758/http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626100855/http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |date=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=homolegal3619&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر١=Feray Jean-Claude |نووسەر٢=Herzer Manfred |ساڵ= ١٩٩٠|سەردێڕ= Homosexual Studies and Politics in the 19th Century: Karl Maria Kertbeny | journal = Journal of Homosexuality |بەرگ= ١٩|پەڕە= ١| doi=10.1300/j082v19n01_02}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=von-kraft3628&gt;[http://www.glbtq.com/social-sciences/krafft_ebing_r.html Krafft-Ebing, Richard von (1840–1902)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120409220543/http://www.glbtq.com/social-sciences/krafft_ebing_r.html |date=9 April 2012}}. ''glbtq.com''.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=psexualis&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://www.kino.com/psychopathia/history.html |سەردێڕ=Psychopathia Sexualis |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|periodical=Kino.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071004223140/http://www.kino.com/psychopathia/history.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=glaad&gt;[http://www.glaad.org/referenceguide Media Reference Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110823105346/http://www.glaad.org/referenceguide |date=٢٣ی ئابی ٢٠١١}} (citing AP, NY Times, Washington Post style guides), GLAAD. Retrieved 10 May 2007.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=haiey3618&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/gay|سەردێڕ=gay|وێبگە=Oxford Dictionaries|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٥|وتەگێڕانەوە=(Of a person, especially a man) homosexual.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160827054658/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/gay|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Mj3737&gt;Marguerite Johnson, Terry Ryan: ''Sexuality in Greek and Roman society and literature: a sourcebook'' p.4&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hayw26193&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://dictionary.reference.com/browse/lesbian |سەردێڕ=Lesbian &amp;#124; Define Lesbian at Dictionary.com |بڵاوکەرەوە=Dictionary.reference.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160307135535/http://dictionary.reference.com/browse/lesbian |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئازاری ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=UNAIDS&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UNAIDS: Men who have sex with men |بڵاوکەرەوە=UNAIDS |ناونیشان=http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/dataimport/pub/briefingnote/2006/20060801_policy_brief_msm_en.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120320001221/http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/dataimport/pub/briefingnote/2006/20060801_policy_brief_msm_en.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hayiaj261862&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Younger|یەکەم=John G.|سەردێڕ=Sex in the ancient world from A to Z|ناونیشان=https://archive.org/details/sexancientworldf00youn|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Routledge|شوێن=London [u.a.]|ژپنک=٠-٤١٥-٢٤٢٥٢-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/sexancientworldf٠٠youn/page/n٥٨ ٣٨]|edition=1st published.}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=naown1726&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The American Heritage Dictionary of the English Language, Fourth Edition|ناونیشان=https://archive.org/details/americanheritage0000unse_a1o7|بڵاوکەرەوە=Houghton Mifflin|ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٠-٦١٨-٧٠١٧٢-٩}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=haowm19364&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| دوایین = Spears | یەکەم = Richard A. | سەردێڕ = Fag |ئیش= Dictionary of American Slang and Colloquial Expressions | ساڵ = ٢٠٠٧| ناونیشان = http://dictionary.reference.com/browse/faggot | ڕێکەوتی سەردان = ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160227014915/http://dictionary.reference.com/browse/faggot | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی شوباتی ٢٠١٦ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=terms&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sex-lexis.com/ |سەردێڕ=Dictionary of Sexual Terms |بڵاوکەرەوە=Sex-lexis.com |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041015054212/http://www.sex-lexis.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=haownsh351937&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Taylor|یەکەم=Marvin J.|سەردێڕ=Queer Things from Old Closets: Libraries Gay and Lesbian Studies – Queer Theory|ناونیشان=http://rbm.acrl.org/content/rbml/8/1/19.full.pdf|بڵاوکەرەوە=Association of College and Research Libraries|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160116080410/http://rbm.acrl.org/content/rbml/8/1/19.full.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ajowm36197&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=eds|یەکەم=Marc Wolinsky ...|سەردێڕ=Gays and the military: Joseph Steffan versus the United States|ساڵ=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|شوێن=Princeton, NJ|ژپنک=٠-٦٩١-٠٣٣٠٧-٢|پەڕەکان=٤٠–٤٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kM8WgQQghwIC&amp;pg=PA49&amp;lpg=PA49&amp;dq=Gays+military+homo+derogatory+epithet&amp;source=bl&amp;ots=GKgHK00BxL&amp;sig=MpmlY0QZHaF2ebPZ3o-phV1IMmo&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=xxFuULTrGqP20gH5x4EY&amp;ved=0CC8Q6AEwAw#v=onepage&amp;q=Gays%20military%20homo%20derogatory%20epithet&amp;f=false|edition=[Online-Ausg.].|ڕێکەوتی سەردان= ١ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130175809/https://books.google.com/books?id=kM8WgQQghwIC&amp;pg=PA49&amp;lpg=PA49&amp;dq=Gays+military+homo+derogatory+epithet&amp;source=bl&amp;ots=GKgHK00BxL&amp;sig=MpmlY0QZHaF2ebPZ3o-phV1IMmo&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=xxFuULTrGqP20gH5x4EY&amp;ved=0CC8Q6AEwAw#v=onepage&amp;q=Gays%20military%20homo%20derogatory%20epithet&amp;f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;!--========= دێمۆگرافیا ==========--&gt;

&lt;ref name=timcook2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://www.nbcnews.com/watch/nightly-news/apple-s-tim-cook-is-first-fortune-500-to-come-out-as-gay-350111811811|سەردێڕ = Apple's CEO Tim Cook Is First Fortune 500 to Come Out as Gay|بڵاوکەرەوە = NBC News|ڕێکەوت = ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|وێبگە = www.nbcnews.com|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170724022131/http://www.nbcnews.com/watch/nightly-news/apple-s-tim-cook-is-first-fortune-500-to-come-out-as-gay-350111811811|ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=black&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Black |یەکەم١= Dan |دوایین٢= Gates |یەکەم٢= Gary |دوایین٣= Sanders |یەکەم٣= Seth |دوایین٤= Taylor |یەکەم٤= Lowell |ساڵ= ٢٠٠٠|سەردێڕ= Demographics of the Gay and Lesbian Population in the United States: Evidence from Available Systematic Data Sources | journal = Demography |بەرگ= ٣٧ | issue = ٢|پەڕەکان= ١٣٩–١٥٤ | doi=10.2307/2648117 | pmid=١٠٨٣٦١٧٣}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=sexualbehavior37287&gt;Sexual Behavior in the Human Male, p. 656&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;more-or-less-2010-10-01&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Harford|یەکەم=Tim|سەردێڕ=More or Less examines Office for National Statistics figures on gay, lesbian and bisexual people|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00tznbk|بڵاوکەرەوە=BBC|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151105183125/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00tznbk|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=idea-creative719&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=David Leonhardt
|سەردێڕ=John Tukey, 85, Statistician; Coined the Word 'Software'
|journal=The New York Times
|ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٠}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=idea-creative628&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Biography 15.1, ''John W. Tukey'' (1915–2000)
|ناونیشان=http://www.swlearning.com/quant/kohler/stat/biographical_sketches/bio15.1.html
|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171105192244/http://www.swlearning.com/quant/kohler/stat/biographical_sketches/bio15.1.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} John Tukey criticizes sample procedure&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Billy1993&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.2307/2136206|vauthors=Billy JO, Tanfer K, Grady WR, Klepinger DH |سەردێڕ=The sexual behavior of men in the United States|jstor=2136206 |journal=Family Planning Perspectives |بەرگ=٢٥|issue=2 |پەڕەکان=٥٢–٦٠|ساڵ=١٩٩٣|pmid=٨٤٩١٢٨٧}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Binson1995&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1080/00224499509551795|یەکەم١=Diane |دوایین١=Binson |یەکەم٢=Stuart |دوایین٢=Michaels |یەکەم٣=Ron |دوایین٣=Stall |یەکەم٤=Thomas J. |دوایین٤=Coates |یەکەم٥=John H. |دوایین٥=Gagnon |یەکەم٦=Joseph A. |دوایین٦=Catania |ساڵ=١٩٩٥|سەردێڕ=Prevalence and Social Distribution of Men Who Have Sex with Men: United States and Its Urban Centers |journal=The Journal of Sex Research |بەرگ=٣٢|issue=3 |پەڕەکان=٢٤٥–٥٤ |jstor=3812794}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Johnson1992&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Johnson AM, Wadsworth J, Wellings K, Bradshaw S, Field J |سەردێڕ=Sexual lifestyles and HIV risk |journal=Nature |بەرگ=٣٦٠|issue=6403 |پەڕەکان=٤١٠–٢|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ١٩٩٢|pmid=١٤٤٨١٦٣|doi=10.1038/360410a0}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Laumann1994&gt;Laumann, E. O. , Gagnon, J. H. , Michael, R. T. , &amp; Michaels, S. (1994). ''The social organization of sexuality: Sexual practices in the United States.'' Chicago: University of Chicago Press.{{Page needed|date=September 2010}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Wellings1994&gt;Wellings, K. , Field, J. , Johnson, A. , &amp; Wadsworth, J. (1994). ''Sexual behavior in Britain: The national survey of sexual attitudes and lifestyles.'' London, UK: Penguin Books.{{Page needed|date=September 2010}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = ACSF1992&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| doi = 10.1038/360407a0 |نووسەر= Investigators ACSF |ساڵ= ١٩٩٢|سەردێڕ= AIDS and sexual behaviour in France | journal = Nature |بەرگ= ٣٦٠| issue = 6403|پەڕەکان= ٤٠٧–٤٠٩| pmid = ١٤٤٨١٦٢}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Bogaert2004&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Bogaert AF |سەردێڕ=The prevalence of male homosexuality: the effect of fraternal birth order and variations in family size |journal=Journal of Theoretical Biology |بەرگ=٢٣٠|issue=1 |پەڕەکان=٣٣–٧|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٤|pmid=١٥٢٧٥٩٩٧|doi=10.1016/j.jtbi.2004.04.035}} Bogaert argues that: &quot;The prevalence of male homosexuality is debated. One widely reported early estimate was 10% (e.g. , Marmor, 1980; Voeller, 1990). Some recent data provided support for this estimate (Bagley and Tremblay, 1998), but most recent large national samples suggest that the prevalence of male homosexuality in modern western societies, including the United States, is lower than this early estimate (e.g. , 1–2% in Billy et al. , 1993; 2–3% in Laumann et al. , 1994; 6% in Sell et al. , 1995; 1–3% in Wellings et al. , 1994). It is of note, however, that homosexuality is defined in different ways in these studies. For example, some use same-sex behavior and not same-sex attraction as the operational definition of homosexuality (e.g. , Billy et al. , 1993); many sex researchers (e.g. , Bailey et al. , 2000; Bogaert, 2003; Money, 1988; Zucker and Bradley, 1995) now emphasize attraction over overt behavior in conceptualizing sexual orientation.&quot; (p. 33) Also: &quot;...the prevalence of male homosexuality (in particular, same-sex attraction) varies over time and across societies (and hence is a &quot;moving target&quot;) in part because of two effects: (1) variations in fertility rate or family size; and (2) the fraternal birth order effect. Thus, even if accurately measured in one country at one time, the rate of male homosexuality is subject to change and is not generalizable over time or across societies.&quot; (p. 33)&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Fay1989&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Fay RE, Turner CF, Klassen AD, Gagnon JH |سەردێڕ=Prevalence and patterns of same-gender sexual contact among men |journal=Science |بەرگ=٢٤٣|issue=4889 |پەڕەکان=٣٣٨–٤٨|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ١٩٨٩|pmid=٢٩١١٧٤٤|doi=10.1126/science.2911744}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Sell1995&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1007/BF01541598|vauthors=Sell RL, Wells JA, Wypij D |سەردێڕ=The prevalence of homosexual behavior and attraction in the United States, the United Kingdom and France: results of national population-based samples |journal=Archives of Sexual Behavior |بەرگ=٢٤|issue=3 |پەڕەکان=٢٣٥–٤٨|ڕێکەوت=حوزەیرانی ١٩٩٥|pmid=٧٦١١٨٤٤}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=SavinWilliams2009&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| editor1-last = Hope | editor1-first = Debra A |سەردێڕ= Contemporary Perspectives on Lesbian, Gay, and Bisexual Identities | doi = 10.1007/978-0-387-09556-1 |زنجیرە= Nebraska Symposium on Motivation |بەرگ= ٥٤|ساڵ= ٢٠٠٩|ژپنک= ٩٧٨-٠-٣٨٧-٠٩٥٥٥-٤}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=gayfeelings2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE0D91E3EF93BA35751C1A964958260&amp;sec=&amp;spon=&amp;pagewanted=all|سەردێڕ=Sexual Behavior Levels Compared in Studies In Britain and France|ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٢|ئیش=nytimes.com}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=statsofusa2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://williamsinstitute.law.ucla.edu/research/census-lgbt-demographics-studies/how-many-people-are-lesbian-gay-bisexual-and-transgender |نووسەر=Gary Gates |سەردێڕ=How Many People are Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender? |بڵاوکەرەوە=The Williams Institute |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170721165514/http://williamsinstitute.law.ucla.edu/research/census-lgbt-demographics-studies/how-many-people-are-lesbian-gay-bisexual-and-transgender/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=statsofusa3618&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/Gates-How-Many-People-LGBT-Apr-2011.pdf |format=PDF |نووسەر=Gary Gates |سەردێڕ=How many people are lesbian, gay, bisexual, and transgender? |بڵاوکەرەوە=The Williams Institute |پەڕە=١ |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150425174542/http://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/Gates-How-Many-People-LGBT-Apr-2011.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=moresources2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gay and Lesbian Families in the United States: Same-Sex Unmarried Partner Households |ناونیشان=http://www.urban.org/UploadedPDF/1000491_gl_partner_households.pdf |دوایین١=Smith |یەکەم١=David M. |دوایین٢=Gates |یەکەم٢=Gary J. |ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠٠١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110107082654/http://www.urban.org/UploadedPDF/1000491_gl_partner_households.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;[http://www.cdc.gov/nchs/data/nhsr/nhsr077.pdf &quot;Sexual Orientation and Health Among U.S. Adults: National Health Interview Survey, 2013.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709014014/https://www.cdc.gov/nchs/data/nhsr/nhsr077.pdf |date= ٩ی تەممووزی ٢٠١٧}} ''CDC''. 15 July 2014. 15 July 2014.&lt;/ref&gt;
}}

{{Refbegin|20em}}

=== کتێبەکان ===
;١٩٨٠کان
# Adam, Barry (1987). ''The Rise of a Gay and Lesbian Movement'', G. K. Hall &amp; Co. {{ISBN|0-8057-9714-9}}
# {{بیرخستنەوە|یەکەم=John |دوایین=Boswell |ناونیشان=http://www.press.uchicago.edu/cgi-bin/hfs.cgi/00/231.ctl |سەردێڕ=Christianity, Social Tolerance, and Homosexuality: Gay People in Western Europe from the Beginning of the Christian Era to the Fourteenth Century |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ساڵ=١٩٨٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٠٦٧١١-٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060928195316/http://www.press.uchicago.edu/cgi-bin/hfs.cgi/00/231.ctl |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}}
# Dover, Kenneth J. , ''Greek Homosexuality'', Gerald Duckworth &amp; Co. Ltd. 1979, {{ISBN|0-674-36261-6}}(hardcover), {{ISBN|0-674-36270-5}}(paperback)
# d'Emilio, John ''Sexual Politics, Sexual Communities: The Making of a Homosexual Minority in the United States, 1940–1970'', University of Chicago Press 1983, {{ISBN|0-226-14265-5}}
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=The History of Sexuality |یەکەم=Michel |دوایین=Foucault |authorlink=Michel Foucault |ساڵ=١٩٨٦|بڵاوکەرەوە=Pantheon Books |ژپنک=٠-٣٩٤-٤١٧٧٥-٥}}
# Roth, Norman. ''The care and feeding of gazelles: Medieval Arabic and Hebrew love poetry.'' IN: Lazar &amp; Lacy. ''Poetics of Love in the Middle Ages'', George Mason University Press 1989, {{ISBN|0-913969-25-7}}
;١٩٩٠ەکان
# {{بیرخستنەوە|یەکەم١=Bruce |دوایین١=Bagemihl |سەردێڕ=Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity|بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٠-٣١٢-١٩٢٣٩-٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=5CbRGV8AAIQC}}
# Bérubé, Allan, ''Coming out under Fire: The History of Gay Men and Women in World War Two'', New York: MacMillan 1990, {{ISBN|0-02-903100-1}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٧|سەردێڕ=Two spirit people: American Indian, lesbian women and gay men |نووسەر١=Brown, Lester B. |editor1=Lester B. Brown |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٩٠-٠٠٠٣-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=AwnQBETJsvEC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٠|سەردێڕ=Handbook of medieval sexuality |یەکەم١=Vern L. |دوایین١=Bullough |یەکەم٢=James A. |دوایین٢=Brundage |بڵاوکەرەوە=Taylor &amp; Francis |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٣-٣٦٦٢-٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PgSI1gvKhtAC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٥|سەردێڕ=Gay New York: Gender, Urban Culture, and the Making of the Gay Male World, 1890–1940 |نووسەر١=Chauncey, George |edition=reprint, illustrated |بڵاوکەرەوە=Basic Books |ژپنک=٩٧٨-٠-٤٦٥-٠٢٦٢١-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QCkEAQAAIAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٠|سەردێڕ=Encyclopedia of homosexuality (2 Volumes) |یەکەم١=Wayne R. |دوایین١=Dynes |یەکەم٢=Warren |دوایین٢=Johansson |یەکەم٣=William A. |دوایین٣=Percy |یەکەم٤=Stephen |دوایین٤=Donaldson |بڵاوکەرەوە=Garland Pub. |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٤٠-٦٥٤٤-٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TYyGAAAAIAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٣|سەردێڕ=Odd girls and twilight lovers: a history of lesbian life in twentieth-century America |نووسەر١=Faderman, Lillian|edition=4 |بڵاوکەرەوە=Columbia University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-٠٧٤٨٨-٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=44i96GWYxSQC}}
# Hinsch, Bret, ''Passions of the Cut Sleeve: The Male Homosexual Tradition in China'', The University of California Press, 1990, {{ISBN|0-520-06720-7}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٤|سەردێڕ=Outing: shattering the conspiracy of silence |نووسەر١=Johansson, Warren |نووسەر٢=William A. Percy |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٢٤-٤١٩-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-lZ903C-dkMC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٤|سەردێڕ=Sex in America: a definitive survey |نووسەر١=Michael, Robert T. |بڵاوکەرەوە=Little, Brown |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٦-٩١١٩١-٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PkjmGwAACAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٨|سەردێڕ=Pederasty and Pedagogy in Archaic Greece |نووسەر١=Percy, William Armstrong |بڵاوکەرەوە=University of Illinois Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٥٢-٠٦٧٤٠-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TCvoj1efp8UC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٨٧|سەردێڕ=Compañeras: Latina lesbians (an anthology) |نووسەر١=Ramos, Juanita |بڵاوکەرەوە=Latina Lesbian History Project |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ElVnAAAAMAAJ}}
# Rousseau, George, ''Perilous Enlightenment: Pre- and Post-Modern Discourses—Sexual, Historical'', Manchester University Press 1991, {{ISBN|0-7190-3301-2}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٢|سەردێڕ=Sexuality and eroticism among males in Moslem societies |نووسەر١=Schmitt, Arno |نووسەر٢=Jehoeda Sofer |editor1=Arno Schmitt |editor2=Jehoeda Sofer |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٢٤-٠٤٧-١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Kw_BVSVmNsUC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=An American obsession: science, medicine, and homosexuality in modern society |نووسەر١=Terry, Jennifer |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٧٩٣٦٧-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=C6pGoWWLfhEC}}

;٢٠٠٠ەکان
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=Regulating sex: the politics of intimacy and identity |یەکەم١=Elizabeth |دوایین١=Bernstein |یەکەم٢=Laurie |دوایین٢=Schaffner |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٩٤٨٦٩-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YQzW5I2RGNcC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=Before Stonewall: activists for gay and lesbian rights in historical context |نووسەر١=Bullough, Vern L. |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٢٣-١٩٣-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=A7x_VnES2esC}}
# {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Greeks And Greek Love: A Radical Reappraisal of Homosexuality In Ancient Greece|نووسەر=Davidson, James|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٠-٢٩٧-٨١٩٩٧-٦|بڵاوکەرەوە=Weidenfeld &amp; Nicolson}}
# {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gunther |یەکەم=Scott Eric |ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=The Elastic Closet, A History of Homosexuality in France, 1942-present |شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٥٩٥١٠-١}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٤|سەردێڕ=The lavender scare: the Cold War persecution of gays and lesbians in the federal government |نووسەر١=Johnson, David K. |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٤٠٤٨١-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_FM_hkMdxpIC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Historical dictionary of the lesbian liberation movement: still the rage |نووسەر١=Myers, JoAnne |بڵاوکەرەوە=Scarecrow Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٨-٤٥٠٦-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dzYbAAAAYAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=Queering India: same-sex love and eroticism in Indian culture and society |نووسەر١=Vanita, Ruth |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٩٢٩٥٠-٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=I9rrucxQbmEC}}

=== وتارە ڕۆژنامەیییەکان ===
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=On the Prevalence of Homosexuality and Bisexuality, in a Random Community Survey of 750 Men Aged 18 to 27 |دوایین=Bagley |یەکەم=Christopher |دوایین٢=Tremblay |یەکەم٢=Pierre |شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Haworth Press |ساڵ=١٩٩٨|journal=Journal of Homosexuality |بەرگ=٣٦|issue= 2 |issn=0091-8369 |oclc=٩١١٢٩٣٩١|doi=10.1300/j082v36n02_01 |پەڕەکان=١–١٨}}
# {{بیرخستنەوە|doi=10.2307/374839 |سەردێڕ=The Homophobic Imagination |دوایین=Crew |یەکەم=Louie |دوایین٢=Norton |jstor=374839 |یەکەم٢=Rictor |شوێن=3, Nov 74 |بەرگ=٣٦|issue=3 |پەڕەکان=٢٧٢–٩٠|journal=College English |issn=0010-0994 |ساڵ=١٩٧٤|oclc=٤٢٧٠٩٢٢١١}}
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=New Evidence of Genetic Factors Influencing Sexual Orientation in Men: Female Fecundity Increase in the Maternal Line |دوایین=Iemmola |یەکەم=Francesca |دوایین٢=Ciani |یەکەم٢=Andrea Camperio |بڵاوکەرەوە=Springer |format=Article |ساڵ=٢٠٠٩|journal=Archives of Sexual Behavior |پەڕەکان=٣٩٣–٣٩٩|بەرگ=٣٨|شوێن=no. 3 |issn=0004-0002 |oclc=٣٦٠٢٣٢٥٢٦|doi=10.1007/s10508-008-9381-6 |ناونیشان=http://www.springerlink.com/content/l6104277w82137x4 |pmid=١٨٥٦١٠١٤}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.springerlink.com/content/l6104277w82137x4 |date=شوباتی ٢٠٢٠}}
# {{بیرخستنەوە|doi=10.1126/science.1887219 |سەردێڕ=A difference in hypothalamic structure between heterosexual and homosexual men. |دوایین=LeVay |یەکەم=Simon |ساڵ=١٩٩١|journal=Science |پەڕەکان=١٠٣٤–٧|issue=5023 |بەرگ=٢٥٣|issn=0036-8075 |oclc=١٢١٦٥٥٩٩٦|ناونیشان=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/253/5023/1034 |pmid=١٨٨٧٢١٩}}
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Fraternal Birth Order and Ratio of Heterosexual/Homosexual Feelings in Women and Men |یەکەم٩=N |دوایین٩=Martin |یەکەم٨=J |دوایین٨=Bailey |یەکەم٧=M |دوایین٧=Wright |یەکەم٦=S |دوایین٦=MacGregor |دوایین=McConaghy |یەکەم٥=M |یەکەم=N |دوایین٢=Hadzi-Pavlovic |یەکەم٢=D |دوایین٥=Keller |دوایین٣=Stevens |یەکەم٣=C |دوایین٤=Manicavasagar |یەکەم٤=V | displayauthors = 8|ساڵ=٢٠٠٦|journal=Journal of Homosexuality |پەڕەکان=١٦١–١٧٤|issue=4 |بەرگ=٥١|issn=0091-8369 |oclc=٢٠٢٦٢٩٨٨٥|pmid=١٧١٣٥١٣٣|doi=10.1300/J082v51n04_09 |ناونیشان=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1090513808000688}}

=== وتارەکانی ئینتەرنێت ===
# Burr, Chandler. [https://www.theatlantic.com/doc/199706/homosexuality-biology/ Homosexuality and biology]. ''The Atlantic'', June 1997, {{ISSN|1072-7825}}. An overview of recent research in layman's language.
# [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/55169.stm BBC News (شوبات ١٩٩٨)]: Fingerprints Study
# [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/325979.stm BBC News (نیسان ١٩٩٩)]: Doubt cast on 'gay gene'
# {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://my.webmd.com/content/article/22/1728_56075?src=Inktomi&amp;condition=Home+&amp;+Top+Stories |سەردێڕ=WebMD (March 2000) |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080110000912/http://my.webmd.com/content/article/22/1728_56075?src=Inktomi&amp;condition=Home+&amp;+Top+Stories |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}{{cbignore|bot=medic}}: Pointing the Finger at Androgen as a Cause of Homosexuality
# [http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/3735668.stm BBC News (تشرینی یەکەم ٢٠٠٤)]: Genetics of homosexuality
# James Davidson, ''London Review of Books'', 2 June 2005, [http://www.lrb.co.uk/v27/n11/davi02_.html &quot;Mr and Mr and Mrs and Mrs&quot;]—detailed review of ''The Friend'', by Alan Bray, a history of same-sex marriage and other same-sex formal bonds
{{Refend}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{بەستەری پرۆژە خوشکەکان}}
* {{dmoz|Society/Gay,_Lesbian,_and_Bisexual/History/|گەی، لێزبیان و دووڕەگەزخواز/مێژوو}}
* [http://plato.stanford.edu/entries/homosexuality/ ئینسایکڵۆپیدیای فەلسەفەی ستانفۆرد – ھاوزایەندخوازی]
* [http://www.nrttv.com/En/media-video-detail.aspx?Cor=2&amp;Jimare=12125 ڕاپۆرتی ئێن ئاڕ تی لەسەر ھاوزایەندخوازی]{{بەستەری مردوو|url=http://www.nrttv.com/En/media-video-detail.aspx?Cor=2&amp;Jimare=12125 |date=ئابی ٢٠٢١}}
* ئەم وتارە [[:en:Homosexuality|بە زمانی ئینگلیزی بخوێنەوە]]
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|مێژوو|پزیشکی|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|سیاسەت|ژینناسی|سێکسناسی|دەروونناسی|فەلسەفە|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە}}
{{وتاری ھەڵبژێردراو|وەشان=٥٣٢٤٥٠|ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧}}
&lt;/span&gt;

[[پۆل:ھاوزایەندخوازی|ھاوزایەندخوازی]]
[[پۆل:ئەوین]]
[[پۆل:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]]
[[پۆل:ئاڕاستەی زایەندی]]
[[پۆل:پەیوەندییە کەسییەکان]]
[[پۆل:ھاوڕەگەزخوازی]]</text>
      <sha1>a3lvgzoagbk3ydzmsvn6xp8qbn08ghr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581864</id>
      <parentid>1581863</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T08:00:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <origin>1581864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="241489" sha1="575q42de9k702lwpeb2z67j7wf3dwvd" xml:space="preserve">{{پپ}}
{{ڕەوانەکەر|ھاوڕەگەزبازی||ھاوڕەگەزخوازی (ڕوونکردنەوە)}}
{{ئاڕاستەی زایەندی}}
{{زانیاریدانی ھاوزایەندخوازی|ڕووتێکردن}}

'''ھاوزایەندخوازی''' (پێشووتر '''ھاوڕەگەزخوازی'''؛ {{بە ئینگلیزی|Homosexuality}}) بریتییە لە پەیوەندییەکی [[ڕۆمانس (ئەوین)|ڕۆمانتیکی]] و سێکسی لە نێوان ئەندامانی ھەمان [[زایەند]]دا. ھاوزایەندخوازی «نەخشێکی ھەتاھەتایی سەرنجی سۆزداری و سێکسیی و ڕۆمانسییە» لە نێوان ئەندامانی ھاوزایەند. ھەروەھا «ئاماژەیەکە بۆ ھەستی شوناسی کەسێک لەسەر بنەمای ئەو سەرنج و ڕەفتارە پەیوەندیدارانە و ئەندامییەتی لە [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|کۆمەڵگەیەک]] کە ھەمان ھەست تیایاندا ھاوبەشە.»&lt;ref name=apahelp/&gt;&lt;ref name=amici/&gt;

لە پاڵ [[جیاڕەگەزخوازی]]&lt;noinclude&gt;{{تێبینی|جیاڕەگەزخوازی بە واتای ھێترۆسێکشواڵتی ھاتووە، واتە کەسێک کە پەیوەندی سۆزداری و سێکسی لەگەڵ [[زایەند]]ێکی جیا لەوەی خۆی دەبەستێت}}&lt;/noinclude&gt; و [[دووڕەگەزخوازی]]دا، ھاوزایەندخوازی یەکێکە لە سێ پۆلە سەرەکییەی [[ئاڕاستەی زایەندی]]&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt; زاناکان ھۆکاری سەرەکیی ئاڕاستەی زایەندی نازانن، بەڵام پێیان وایە بەھۆی کاریگەرییەکی دوولایەنەی [[جێنەتیک|بۆماوەیی]] و [[ھۆرمۆن]]ییەوە دروست دەبێت، لە پاڵ ئەوانیشدا، کاریگەری کۆمەڵگا لەوانەیە ڕۆڵێک بگێڕێت.&lt;ref name=Frankowski/&gt;&lt;ref name=Lamanna/&gt;&lt;ref name=Stuart/&gt; زاناکان پێیان وانییە ھاوزایەندخوازی ھەڵبژاردەی کەسەکە خۆی بێت.&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kersey-Matusiak&quot;/&gt; ھەرچەندە ھیچکام لە بیردۆزەکان پاڵپشتییەکی گشتییان نییە، بەڵام زاناکان پشت بەو بیردۆزانە دەبەستن کە لە سایەی [[ژینناسی]]دا ھاتوونەتە ئاراوە&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt; و دەچنەوە سەر ھۆکارە بۆماوەیییەکان.&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Långström2010&quot;/&gt; ھیچ بەڵگەیەکی باوەڕپێکراو یان پشتگیراو لەلایەن زانستەوە نییە ئەوە بسەلمێنێت کە خێزان و تەمەنی منداڵی کاریگەرییان لەسەر ئاڕاستەی زایەندی ھەیە.&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt; ھەرچەندە ھەندێک خەڵک پێیان وایە کە ھاوزایەندخوازی کردارێکی نا-سروشتییە، بەدواداچوونی زانستی سەلماندوێتی کە ھاوزایەندخوازی جیاوازییەکی ئاسایی و سروشتییە و دەرئەنجامێکی خراپ یان نەخۆشیی دەروونی نییە،&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;&lt;ref name=PAHO/&gt; خۆیشی لە خۆیدا شتێکی خراپ نییە. بەڵگە و لێکۆڵینەوەی پێویست لەبەردەستدا نییە ئەوە بسەلمێنێت کە دەستێوەردانی دەروونی توانای گۆڕینی ئاڕاستەی زایەندی ھەیە.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt;

باوترین ئەو دەستەواژانەی کە بۆ کەسانی ھاوزایەندخواز بەرکاردەھێنرێن [[لێزبیەن|لێزبیان]]&lt;noinclude&gt;{{تێبینی|بۆ ھاوزایەندخوازە مێینەکان لێزبیان بەکاردێت}}&lt;/noinclude&gt; و [[گەی]]ن،&lt;noinclude&gt;{{تێبینی|بۆ ھاوزایەندخوازە نێرینەکان گەی بەکاردێت}}&lt;/noinclude&gt; بەڵام ''گەی'' بە شێوەیەکی بەرچاو و دیار بۆ ئاماژەکردن بە ھەردوو مێ و نێرە ھاوزایەندخوازەکان بەکاردەھێنرێت. ئەستەمە زاناکان بتوانن بە وردیی یاخود بە نزیککراوەیی ڕێژەی سەدیی کەسانی ھاوزایەندخواز یاخود ئەوانەی کرداری سێکسییان لەگەڵ ئەندامانی ھەمان دیاری بکەن، لەبەر چەند ھۆکارێک، لەوانە؛ کەسانی ھاوزایەندخواز نایانەوێت شوناسی خۆیان ئاشکرابکەن، بەھۆی ئەو [[ھۆمۆفۆبیا]] و جیاکاری و کینە و توندڕەوی کە لەوانەیە، بەتایبەتی لە دەوڵەتە [[ئیسلام]]ییەکاندا ڕووبەڕوویان ببێتەوە.&lt;ref name=&quot;levay&quot;/&gt; ڕەفتاری ھاوزایەندخوازی بە شێوەیەکی بەربڵاو لە ئاژەڵانیشدا بینراوە و دیاری کراوە.&lt;ref name=hawragazxwazi271927/&gt;&lt;ref name=hawragazxwazi371827/&gt;&lt;ref name=hawragazxwazi372937/&gt;&lt;ref name=Bagemihl/&gt;

زۆرێک لە گەی و لێزبیانەکان، ھەر وەک جیاڕەگەزخوازەکان، لە پەیوەندیی خۆشەویستی و ھاوسەرگیری پاک و دروست دان.&lt;noinclude&gt;{{تێبینی|پەیوەندی نێوان ھاوزایەندخوازان، بەتایبەتی پەیوەندی نێوان گەیەکان، ھەر بۆ [[سێکس]] نییە. ئەوانیش ئارەزووی پێکھێنانی پەیوەندی درێژخایەنیان ھەیە.}}&lt;/noinclude&gt; ھەرچەندە ماوەیەکی کەمیشە [[سەرژمێریی دانیشتووان]] ئەوان لە ئاماری ھاوسەرگیری و پەیوەندییەکاندا پیشان دەدات.&lt;ref name=&quot;Committed&quot;/&gt; پەیوەندییەکانی نێوان ھاوزایەندخوازان لە ڕووی سایکۆلۆجییەوە ھەر وەک ھی جیاڕەگەزخوازەکان وایە و ھیچ جیاوازییەکیان تێدا بەدی ناکرێت.&lt;ref name=amici/&gt; کرداری ھاوزایەندخوازی بە درێژایی مێژوو ھەبووە و ھەندێک جار پەسەند کراوە و ھەندێک جاری تریش بەپێی ئەو کۆمەڵگەیەی ئەو کەسانەی تێدا ژیاون ئەم دیاردەیە نەفرینی لێکراوە.&lt;ref name=psych2010/&gt; لە کۆتایییەکانی سەدەی نۆزدەھەمەوە، جووڵە جیھانییەکان بۆ داواکردنی مافی یاسایی بۆ ھاوزایەندخوازان زیادی کرد. داواکارییەکانیان بریتیبوون لە دەستەبەرکردنی مافی [[ھاوسەرگیریی ھاوزایەند|شارستانی و ھاوسەرگیری]] و پاراستن و بەخێوکردنی مناڵە بێسەرپەرشتەکان و پاراستنیان لە توندوتیژی. لە ئێستادا ھیچ مافێک لەلایەن حکوومەتی [[عێراق|ئێراق]] و [[ھەرێمی کوردستان]]ەوە بە فەرمی بۆ ھاوزایەندخوازان دانەندراوە، [[ئێن ئاڕ تی]] لە ڕاپۆرتێکدا لەسەر ھاوزایەندخوازان ئەمەی دڵنیا کردووەتەوە.&lt;ref name=&quot;nrtsreport3619&quot;/&gt; لە کۆمەڵگەی کوردیدا، ھاوزایەندخوازان بە ھەڵە لەگەڵ [[لەشفرۆشی|لەشفرۆشەکان]] و [[مناڵبازی|مناڵباز]] و [[کوڕبازی|نێربازاندا]] تێکەڵ دەکرێن، بە تایبەتی ھاوزایەندخوازە نێرەکان یاخود [[گەی]]ەکان،&lt;ref name=nrtsreport3619/&gt; زۆرجار وەک سووکایەتییەک پێیان بە «ھەتیوباز»یان «دوودەگی» بانگ دەکرێن، بەڵام لەڕاستیدا ھاوزایەندخوازی ھیچ پەیوەندییەکی بە لەشفرۆشی و مناڵبازی و نێربازییەوە نییە و پەیوەندییەکی ڕۆمانسی و سۆزدارانەی نێوان دوو مرۆڤی پێگەیشتووە.

== وشەڕەتناسی ==
===زمانی کوردی ===
پێشووتر وشەی ھاوزایەندخوازی لە زمانی کوردیدا بەکار دەھات، لەبەر نەبوونی وشەیەکی باشتر. ئەم وشەیە لە ڕووی زمانەوانییەوە کێشەی ھەیە، لەبەر ئەوەی وشەی ڕەگەز بەرامبەر بە وشەی (race) بەکارھاتووە، بۆیە ھاوزایەندخواز دەقاودەق بە کەسێک دەوترێت کە ڕەگەزپەرستە (تەنیا ھاوزایەندی خۆی دەخوازێ). وشەی زایەند لە کوردیی باکووردا بەرامبەر بە وشەی (sex) بەکارھاتووە، وشەی (ھاوزایەندخواز) دەقاودەق مانای ئەوە دەدات کە کەسێک ھاوزایەندی خۆی (same-sex) لە ڕووی جنسییەوە دەخوازێت.

=== وشەی ھۆمۆسێکسیوال ===
[[پەڕگە:Erastes eromenos Staatliche Antikensammlungen 1468.jpg|وێنۆک|150px| پارچەیەک وێنەی مێژوویی کە دوو گەی پیشان دەدات، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ٥٤٠ی پێش مەسیح.]]
بەپێی زانستی [[وشەڕەتناسی]] وشەی ''ھۆمۆسێکشواڵ''، کە لە زمانە بیانییەکاندا بە واتای ھاوزایەندخواز دێت، تێکەڵەیەکی [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]] و [[زمانی لاتینی|لاتینییە]]، یەکەم پێکھاتەی لە گریکییەوە وەرگیراوە، ὁμός (ھۆمۆس) کە بەواتای «ھەمان» دێت، و بۆ وەسفکردنی کردار و سەرنجی سێکسی لە نێوان ئەندامانی ھەمان ڕەگەزدا بەکاردێت، و لێزبیانیزمیش دەگرێتەوە.&lt;ref name=homodef46198/&gt;&lt;ref name=homodef37193/&gt; یەکەم دەرکەوتنی وشەی ''ھۆمۆسێکشواڵ'' لە نووسیندا لە نامیلکەیییەکی ساڵی ١٨٦٩ی ڕۆماننووسی نەمسایی کارل-ماریا کێرتبێنیدایە، کە نازانرێت کێ بڵاوی کردووەتەوە.&lt;ref name=glbtq/&gt; نامیلکەکە دژی ھەندێک یاسای شانشینی پڕوسیا وەستاوەتەوە کە ھەندێک کرداری سێکسیی قەدەغە کردبوو.&lt;ref name=glbtq/&gt;&lt;ref name=homolegal3619/&gt; لە ١٨٨٦دا دەروونناس ڕیچارد ڤۆن کرافت-ئیبن لە کتێبەکەیدا بەناوی ''سایکۆپاتیا سێکسیوالیس'' ھەردوو ناوی ''ھۆمۆسێکشواڵ'' و ''ھێترۆسێکشواڵ''ی بەکارھێناوە. کتێبەکەی ئەو ھێندە بەناوبانگ بوو لە نێو خەڵکیدا، بوویە ھۆی ئەوەی ئەم دوو ناوە بە فەرمی بەکاربھێنرێن و ببن بە دوو ناوی گشتی.&lt;ref name=von-kraft3628/&gt;&lt;ref name=psexualis/&gt;

زۆرێک لە ڕێنیشاندەرەکانی نووسینی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] پێشنیاری ئەوە دەکەن کە کە ''ھۆمۆسێکشواڵ'' وەک ناو بۆ کەسێک بەکارنەھێنرێت و لەجێی ئەوە ''گەی'' یان ''لێزبیان'' بەکار بھێندرێت.&lt;ref name=glaad/&gt; ھەندێکی تر پێشنیازیان کردووە کە بە تەواوەتی دەست ھەڵبگیرێت لە بەکارھێنانی ئەو وشەیە لەبەر ئەوەی مێژوویەکی تاریکی ھەیە و وەک سووکایەتییەک وایە، چونکە دەستەواژەکە زیاتر بۆ خووڕەوشتی سێکسی کەسەکە بەکاردێت نەک ھەستە ڕۆمانسییەکانی. گەی و لێزبیان ناودارترین جێگرەوەی وشەکەن کە لە کۆمەڵگەدا بە شێوەیەکی خراپ بەکارنایەن.&lt;ref name=glaad/&gt; پیتی سەرەتای ھەر یەک لە وشەکانی لێزبیان، گەی، بایسێکشواڵ و ترانسسێکشواڵ بۆ دروستکردنی وشەی ''LGBT'' ([[ئێڵ جی بی تی]]) بەکارھێنراون، کە ئاماژەیە بۆ کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە.

''گەی'' خۆی ئاماژەیە بە ھاوزایەندخوازیی نێرینە،&lt;ref name=haiey3618/&gt; دەشکرێت بۆ ئاماژەکردن بە تەواوی کەسانی ئێڵ جی بی تی بەبێ گوێدان بە زایەندیان بەکاربھێنرێت. بەڵام ''لێزبیان'' تەنھا تایبەتە بە ھاوزایەندخوازانی مێینە. وشەی لێزبیان لە دوورگەی ''لێسبۆسی'' یۆنایییەوە وەرگیراوە، لەوێ ھۆزانڤانی یۆنانی [[سافۆ]] ھۆزانی سەبارەت بە پەیوەندییە سۆزدارییەکانی لەگەڵ کچانی گەنجدا دەھۆنییەوە.&lt;ref name=Mj3737/&gt;&lt;ref name=hayw26193/&gt;

[[پەڕگە:Hyakinthos.jpg|وێنۆک|زێفیرەس و ھاییسنت لەسەر کوپێکی ئاتیکی، ٤٥٠ی پ.م. کارەکە لە مۆزەخانەی ھونەرە جوانەکانی بۆستن دەدۆزرێتەوە|150px]]

ھەرچەندە نووسەرانی کۆن دەستەواژەی ''ھۆمۆسێکشواڵیان'' بۆ چوارچێوەیەک بەکارھێناوە کە تەنیا یەک ڕەگەزی تێدا بێت (بۆ نموونە قوتابخانەیەک تەنیا کچی تێدا بێت)، بەڵام لە ئێستادا وشەکە لە ڕێڕەوەکەی لای داوە و تەنھا بۆ ئاڕاستەی زایەندی و ھەستی سێکسیی کەسێک بەرامبەر بە ڕەگەزی خۆی بەکاردێت.

بە گشتی لەجێی وشەی ھۆمۆسێکشواڵێتی چەند وشەیەکی دیکە بەکارھێنراون، لەوانە؛ [[گەی|ئەو پیاوانەی سێکس لەگەڵ پیاو دەکەن]]، (MSM) کە لە پزیشکیدا بۆ ئاماژەکردن بە چالاکیی سێکسی بەکارھێنراوە. ''ھۆمۆئیرۆتیک،'' بۆ کاری [[ھونەر]]یی بەکاردێت.&lt;ref name=UNAIDS/&gt;&lt;ref name=hayiaj261862/&gt; چەند وشەیەکی دیکە کە وەک سووکایەتی بەکاردھاتوون: کویر، فاگێت، فەیری، پووف و ھۆمۆ.&lt;ref name=naown1726/&gt;&lt;ref name=haowm19364/&gt;&lt;ref&gt;{{harv|Dalzell|2008|p=1104}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=terms/&gt; لە سەرەتاکانی ١٩٩٠ەکاندا ئەم وشانە لەلایەن کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تییەوە ئاماژە خراپەکانیان لێکرایەوە، وشەی ''کویر'' لە ''لێکۆڵینەوەی کویر'' و ''بیردۆزەی کویر'' و تەنانەت لە زنجیرەی تەلیفیزیۆنی ''چاوێکی کویر بۆ کوڕێکی سترەیت''دا بەکارھاتووە.&lt;ref name=haownsh351937/&gt; (سترەیت بەو کەسانە دەوترێت کە ھاوزایەندخواز نین و جیاڕەگەزخوازن). ھەرچۆنێک بێت، گەر کەسێک مەبەستی خراپ بێت لە بەکارھێنانی ئەم وشەیە بە شێوازی لێدوانەکانیدا دیار دەبێت.&lt;ref name=ajowm36197/&gt;

ھەندێک جار، لەبری وشەی «ھاوزایەندخواز» (کە وشە ڕاستەکەیە)، «ھاوزایەندباز» بەکار دەھێندرێت. لە [[زمانی کوردی]]دا وشەی شیاوی پەیوەندیدار بە [[جێندەر]] و [[زایەند]]ەوە دانەندراوە، بۆیە ئەو ناوانەی ئێستا لە جێی ھاوزایەندخوازی بەکاردێن، دروست نین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://speemedia.com/dreja.aspx?Jmare=35775&amp;Jor=25 |سەردێڕ=ھاوزایەندباز |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160804214337/http://speemedia.com/dreja.aspx?Jmare=35775&amp;Jor=25 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئابی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
ڕەوشتی کۆمەڵگە بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان و مامەڵەکردن لەگەڵیان بەپێی کات و ناوچە جوگرافییاکان گۆڕاوە، شوێن ھەبووە کە ھەموو نێرەکان تێیدا بەشداری پەیوەندی ھاوزایەندیان کردووە، لە ھەندێک شوێنیش دیاردەکە پشتگوێ خراوە و پەسەند کراوە، لە ناوچە ئایینییەکانیش بە کفر ناوبراوە و سزای کوشتنی بۆ داندراوە.
[[پەڕگە:Gustave Courbet - Le Sommeil (1866), Paris, Petit Palais.jpg|ڕاست|وێنۆک|تابلۆی ''خەوتووەکان''، کێشراو لەلایەن گوستاڤ کۆربێرت، ساڵی ١٨٦٦]]
لە کۆکراوەیەکی مرۆڤناسی وردی مێژوویی تایبەتە بە وەسفی چاندی گەلانی پێش-پیشەسازیی، «ھاوزایەندخوازی بەبەھێزی پەسەندنەکراوە بە ڕێژەی ٤١٪‏ لە ٤٢ چانددا؛ پەسەند کراوە یانیش پشتگوێ خراوە لەلایەن ٢١٪‏ی خەڵکی و، ١٢٪‏ ئامارێکی وایان نەداوە لەسەر ئەو دیاردەیە. لە ٧٠ گرافی مرۆڤزانیدا، ٧٠٪‏ وا پیشانی دەدەن کە ھاوزایەندخوازی نادیارە یان دەگمەنە. ٤١٪‏ش وای نیشان دەدەن کە ھەیە و شتەکە دەگمەن نییە.&lt;ref&gt;Adolescence and puberty By John Bancroft, June Machover Reinisch, p.162&lt;/ref&gt;

لەو چاندانەی کە کاریگەری [[ئایینە ئیبراھیمییەکان]]یان لەسەرە، یاسا و کڵێساکان ھاوزایەندخوازیان بە لادان لە ئایین و وەستان دژی یاسا و سروشت ناوبرد. ناپەسەند کردن و خراپ سەیری کردنی سێکسی کۆم لە نێوان دوو پیاودا دەگەڕێتەوە بۆ پێش [[مەسیحییەت]] بەھەرحاڵ. ئەوە شتێکی دیار بووە لە [[یۆنان|یۆنانی کۆندا]]، ناو بردنیشی بە نائاسایی یان ناسروشتی دەگەڕێتەوە بۆ فەیلەسوفی یۆنانی بەناوبانگ [[ئەفلاتوون]].&lt;ref&gt;&quot;... sow illegitimate and bastard seed in courtesans, or sterile seed in males in defiance of nature.&quot; Plato in THE LAWS (Book VIII p.841 edition of Stephanus) or p.340, edition of Penguin Books, 1972.&lt;/ref&gt;

زۆرێک لە کەسایەتییە مێژوویییەکان وەک [[سوقرات]]، [[لۆرد بایرۆن]]، ئێدواردی دووەم و ھادریان&lt;ref&gt;Roman Homosexuality By Craig Arthur Williams, p.60&lt;/ref&gt; بە ''دووڕەگەزخواز'' یان ''گەی'' بانگ کراون؛ ھەندێک لە زاناکان، وەک [[میشێل فووکۆ|میشێل فوکۆ]]، ئەمەیان بە پێشەکییەکی نەگونجاوی مێژووی ناوبردووە کە ئاژۆکی ئاڕاستەی زایەندی بیانی دەخاتە مەترسییەوە.&lt;ref name=foucault&gt;{{harv|Foucault|1986}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر= Hubbard Thomas K |سەردێڕ= Review of David M. Halperin, ''How to Do the History of Homosexuality.'' | journal = Bryn Mawr Classical Review |ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٣}}&lt;/ref&gt;

=== ئەفریقا ===
کۆنترین تۆماری دوو خۆشەویستی ھاوزایەندخواز لە ئەفریقا دەگەڕێتەوە بۆ ٢٤٠٠ ساڵ پێش مەسیح لە لە [[میسر]]، ھەردووک [[:en:Khnumhotep and Niankhkhnum|خاناماوھاتپیو و نیەداناخاناماو]] بە کۆنترین کەپڵی ھاوزایەندخوازی ناوچەی ئەفریقیا داندراون. وێنەکەیان ئەوان پیشان دەدات کە لووتیان ناوە بە لووتی یەکەوە و خەریکە ماچ دەکەن، ئەمە یەکێکە لە ناودارترین ئەو شێوازی وێنانە کە ھونەری میسری پێی ناسراوە. لە وێنەکەدا وادیارە ئەوان دەورووبەریان گیراوە بە میراتگرەکانیان. ھەردوو ئاسترۆپۆلۆجیست ستیڤن مورەی و ویڵ ڕۆسکۆ دەڵێن کە ژنەکانی [[لیسۆتۆ]] پەیوەندی سێکسی و ئیرۆتیکیان بەستووە لەگەڵ یەکتری کە بە ماتزۆێل ناوبراوە.&lt;ref name=murrayroscoe&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Boy Wives and Female Husbands: Studies of African Homosexualities |ناونیشان=https://archive.org/details/boywivesfemalehu00murr |دوایین=Murray |یەکەم=Stephen (ed.) |authorlink=Stephen O. Murray |نووسەر٢=Roscoe, Will (ed.) |ساڵ=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press |شوێن=New York |ژپنک=٠-٣١٢-٢٣٨٢٩-٠}}&lt;/ref&gt; لە کۆنگۆی کۆنیش تۆمارکراوە کە شۆڕشگێڕانی ئازاندێ کوڕیان بە کرێ گرتووە بۆ ئەوەی یارمەتیان بدەن لە کاروباری گشتی ماڵەوە لەگەڵ [[سێکس]]کردن لەگەڵیان.&lt;ref name=evanspritchard&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Evans-Pritchard |یەکەم١= E. E. | authorlink = E. E. Evans-Pritchard |ساڵ= ١٩٧٠|سەردێڕ= Sexual Inversion among the Azande |ناونیشان=https://archive.org/details/sim_american-anthropologist_1970-12_72_6/page/1428| journal = American Anthropologist |بەرگ= ٧٢| issue = 6|پەڕەکان= ١٤٢٨–١٤٣٤| doi=10.1525/aa.1970.72.6.02a00170}}&lt;/ref&gt;

=== ئەمریکاکان ===
پێش داگیرکردنی لەلایەن [[ئەورووپا]]وە، لەنێوان [[سوورپێستەکان|ئەمریکییە سوورپێستەکاندا]] لە [[ئەمریکاکان]]دا شێوازێکی ھاوزایەندخوازی و سێکسی ھەمانڕەگەز بەرڵاوبووە لەلایەن کەسایەتییەکان. ئەوان کاتێک مناڵەکانیان پەروەردە دەکرد و گەورە دەکرد، لە تەمنێکی لاوێتیدا ھەڵبژاردنێکیان پێ دەدرا لەلایەن باوانەکانیانەوە کە ڕێگەیەک ھەڵبژێرێت تاکو ژیانی پێ بەسەر بەرێت، ئەگەر مناڵەکە ھەر کامێک لە دوو زایەندەکی ھەڵبژاردایە ئەوان بە پەروەردەیەکی تایبەت بەخێویان دەکرد و گەورەیان دەکرد و فێری خووڕەوشتی ئەو زایەندەیان دەکرد کە ھەڵی بژاردووە. ئەم کەسایەتییانە بە گشتی شامان بوون و واش بڵاوبوو کە گوایە ئەوان لە مرۆڤێکی ئاسایی بەھێزتر و باشتر بوون.

ھاوزایەندخوازان و ترانسجێندەرەکان لە شارستانێتەکانی تری [[ئەمریکای لاتینی]] زۆربوون پێش داگیرکردنیان، وەک [[ئەزتێک]]، [[شارستانیەتیی مایا|مایا]]، کوێنچاز، مۆچس، زاپۆتێکس و تەپینامبای [[بەڕازیل]].&lt;ref name=glbtqlatinamerica&gt;{{بیرخستنەوە|یەکەم=Ben |دوایین=Pablo |ساڵ=٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |سەردێڕ=Latin America: Colonial |periodical=glbtq.com |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071211012339/http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071211012339/http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |date=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=glbtqmex&gt;{{cite encyclopedia|last=Murray |first=Stephen |authorlink=Stephen O. Murray |editor=Claude J. Summers |encyclopedia=glbtq: An Encyclopedia of Gay, Lesbian, Bisexual, Transgender, and Queer Culture |title=Mexico |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html |accessdate=1 August 2007 |year=2004 |publisher=glbtq, Inc. |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071102132531/http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html |archivedate=2 November 2007 |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; داگیرکەرانی [[ئیسپانیا]] لەو ڕاستییە تۆقی بوون لە کرداری ھاوزایەندخوازی بە کراوەیی ئەنجام دەدرا لەلایەن دانیشتووانە ڕەسەنەکان، و ھەوڵی لەناوبردنی دیاردەکەیان دا بە ھەڕەشەکردن لەو کەسانە و ڕووبەڕووی کردنەوەیان لەگەڵ سزای سەخت وەک کوشتنی بە سووتان و سەگ تێ بەردان تێیان.&lt;ref name=coello&gt;Mártir de Anglería, Pedro. (1530). ''[http://www.udel.edu/LAS/Vol3-2Coello.html#Introduction Décadas del Mundo Nuevo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100529042703/http://www.udel.edu/LAS/Vol3-2Coello.html#Introduction |date=٢٩ی ئایاری ٢٠١٠}}''. Quoted by Coello de la Rosa, Alexandre. &quot;Good Indians&quot;, &quot;Bad Indians&quot;, &quot;What Christians?&quot;: The Dark Side of the New World in Gonzalo Fernández de Oviedo y Valdés (1478–1557), ''Delaware Review of Latin American Studies'', Vol. 3, No. 2, 2002.&lt;/ref&gt;
لە ساڵی ٢٠١٣دا ھاوسەرگیری ھاوزایەندخوازان یاسایی کرا لە ئەمریکا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ=Haw. Atty. Gen. Op. No. 13-1 | ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ناونیشان=http://ag.hawaii.gov/wp-content/uploads/2012/11/AG-Opinion-13-1.pdf | ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣| ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131112173620/http://ag.hawaii.gov/wp-content/uploads/2012/11/AG-Opinion-13-1.pdf | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== ئاسیا ===
[[پەڕگە:Suzuki Harunobu Shunga.jpg|وێنۆک|upright|چەپ| دوو [[گەی]] لە وێنەیەکی ژاپۆنیدا.]]
لە [[ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]]، ئەوین و سێکسی ھاوزایەند ئاماژەی پێ کراوە ھەر لە سەرەتای دەستپێکردنی نووسینەوەی مێژووەوە.

ھاوزایەندخوازی لە [[چین]] بیندراوە و ئەوان لای خۆیان چەند ناوێکی تایبەتیان بۆ داناوە، چەند حاڵەتێکی لەو شێوەیە تۆمار کراوە لە ٦٠٠ی پێش مەسیحەوە. ھاوزایەندخوازی لە چەندین کاری بەناوبانگی وێژەی چینیدا ناوی ھاتووە. بۆ نموونە، باسی سێکسی ھەمانڕەگەز کراوە لە [[ڕۆمان]]ی کلاسیکی ''خەون لە ھۆبە سوورەکە''، کە ھەر لەو دەمدا کتێبی ھاوشێوە لەسەر پەیوەندییە سێکسییەکان نووسراوەتەوە. [[کۆنفووشیزم]]، کە فەلسەفەیەکی کۆمەڵایەتی و ڕامیاری بوو، زۆر بە کەمی تیشکی خستبووە سەر ئاڕاستەی زایەندی، ئەمە ھاوزایەندخوازی و جیاڕەگەزخوازیش دەگرێتەوە. وێژەی مینگ دایناستی، وەک ''بیان ئێر چای'' (弁而釵/弁而钗)، بە شێوەیەک پەیوەندی سۆزداری نێوان ھاوزایەندخوازان پیشان دەدات کە ئارامتر و خۆشترە وەک لەوەی جیاڕەگەزخوازەکان.&lt;ref&gt;Kang, Wenqing. ''Obsession: male same-sex relations in China, 1900–1950'', Hong Kong University Press. Page 2&lt;/ref&gt;

دژایەتیکردنی ھاوزایەندخوازی لە دەمی [[ئیمپراتۆرییەتی تانگ|خانەدانی تانگدا]] دەستی پێ کرد (٦١٨–٩٠٧)، کە دراوەتە پاڵ بەرزبوونەوەی کاریگەرییەکانی [[ئیسلام]] و [[مەسیحییەت]].&lt;ref name=&quot;Hinsch, Bret 1990 p. 77-78&quot;&gt;Hinsch, Bret. (1990). ''Passions of the Cut Sleeve''. University of California Press. p. 77-78.&lt;/ref&gt; لە [[سینگاپوور|سینگاپور]]، لە حوزەیرانی ٢٠١٤دا ٢٠٬٠٠٠ کەس پشتگیری خۆیان پیشان دا بۆ دامەزرانی مافی تایبەت بۆ ھاوزایەندخوازەکان.

=== ئەورووپا ===
==== دەمی کلاسیکی ====
کۆنترین دۆکیومێنتی ڕۆژاوایی (لە شێوەی کاری وێژەیی، ھونەریی و شتومەکی میتۆگرافیکی) کە ھاوزایەندخوازی لەخۆ دەگرێت دەگەڕێتەوە بۆ [[یۆنانی کۆن]].
جگە لە ھاوزایەندخوازی، ئەو دۆکیومێنتانە وای پیشان دەدەن کە پەیوەندی سۆزداری لەگەڵ ژنان و گەنجان سەرەکیترین بنیاتنەری ژیانی ئەوینی پیاوێکی ئاسایی ئەو کاتە بووە. پەیوەندی سۆزداری ھەمانڕەگەزەکان دەروازەیەکی کۆمەڵایەتی ئەو کاتە بووە کە بە شێوەیەکی جۆراوجۆر بوونیاتنراوە بە تێپەڕبوونی کات و لە شارێکەوە بۆ ئەوی تر. ھاوزایەندخوازی لە یۆناندا بە نرخ داندراوە بە مەبەستی پارێزگاریکردن لە گەشەسەندنی مرۆڤایەتیی. [[ئەفلاتوون]] لە نووسینە کۆنەکانیدا باسی لە لایەنە باشەکانی کردووە،&lt;ref name=plato1&gt;Plato, Phaedrus in the ''Symposium''&lt;/ref&gt; بەڵام لە نووسینە نوێترەکانیشیدا لەگەڵ قەدەغەکردنی بووە.&lt;ref name=plato2&gt;Plato, Laws, 636D &amp; 835E&lt;/ref&gt; [[ئەرەستوو|ئەرستۆ]] لە کتێبی ''پۆلیتیکس'' بیرۆکەکەی ئەفلاتوون لە لەناوبردنی ھاوزایەندخوازی پشتگوێ خستووە (٢٫٤)؛ ئەو ڕوونی دەکاتەوە کە بەڕبەڕی وەک [[کێلتەکان]] بە بۆنەیەکی تایبەت دایان ناوە (٢٫٦٫٦) لەکاتێکدا کە [[کریت]]ەکان بۆ کۆنترۆڵکردنی دانیشتووان بەکاریان ھێناوە.&lt;ref name=boswell1&gt;{{harv|Boswell|1980}}&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:Lafond Sappho and Homer.jpg|ڕاست|وێنۆک|ژنانی گەنج دەبیندرێن کە دەوری سافۆیان داوە لەم وێنەیەی لافۆند، «سافۆ گۆرانی بۆ ھۆمەر دەڵێت»، ١٨٢٤.]]

کەمتر زانراوە لەسەر ھاوزایەندخوازی نێوان ژنان لە یۆنانی کۆندا. [[سافۆ]]، لەدایکبوو لە دوورگەی لێسبۆس، کاریگەری کردووەتە سەر ئەو ناوانەی کە بۆ ژنە ھاوزایەندخوازەکان بەکاردێن، سافیک و لێزبیان بوون بە دووناوی فەرمی بۆ بەکارھێنان لەگەڵ ھاوزایەندە ژنەکاندا لە سەرەتاکانی سەدەی نۆزدەھەمدا.&lt;ref name=lesbian&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.etymonline.com/index.php?term=lesbian|سەردێڕ=Lesbian|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Online Etymology Dictionary|ساڵ=٢٠٠١|نووسەر=Douglas Harper|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080430141341/http://www.etymonline.com/index.php?term=lesbian|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=sapphic&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.etymonline.com/index.php?term=Sapphic|سەردێڕ=Sapphic|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Online Etymology Dictionary|ساڵ=٢٠٠١|نووسەر=Douglas Harper|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170702034948/http://www.etymonline.com/index.php?term=Sapphic|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھۆنراوەکانی سافۆ تیشک دەخاتە سەر ئەوین و پەیوەندی سۆزداری بۆ ھەردوو زایەند. خوێنەرەوەکانی ھۆنراوەکانی ئەم ھۆزانڤانە بەناوبانگە باسی خۆشەویستی و پەیوەندییەکەی دەکەن لەگەڵ چەند ژنێک، بەڵام بەڵگە لەسەر پەیوەندی جەستەیی لەگەڵیان کەمە.&lt;ref&gt;Denys Page, ''Sappho and Alcaeus'', Oxford UP, 1959, pp. 142–146.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harv|Campbell|1982|p=xi–xii}}&lt;/ref&gt;

لە [[ڕۆمای کۆن]]دا، جەستەی نێرەکان ناوەندی سەرنجی سێکسی بووە، بەڵام پەیوەندی سۆزداری تەنھا لە نێوان پیاوی ئازادی پێگەیشتوو و کۆیلەکەی یان پیاوێکی گەورەتر و پیاوێکی گەنجی بەرەڵاکراو کە ڕۆڵی وەرگری ھەبووە لەکاتی سێکسدا ڕوویداوە. ئیمپڕاتۆری مەسیح تیۆدۆسییەسی یەکەم یاسایەکی دەرکرد لە ٦ی ئابی ٣٩٠ کە نێرە وەرگرەکان بسووتێندرێن. لە کۆتایی دەسەڵاتەکەی، جوستینیانی یەکەم قەدەغەکردنی ھاوزایەندخوازی زیاتر فراون کرد بەبیانووی ئەوەی کە دەبێتە ھۆی وێرانکردنی شارەکان و ئەویش «سزای خوا» دەبێت. دوای نەمانیشی لەسەر دەسەڵات سزادانی ھاوزایەندخوازان ھەر تا ماوەیەک بەردەوام بوو.

==== ڕێنێسانس ====
لە [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسدا]]، شارە دەوڵەمەندەکانی [[ئیتاڵیا]] – بەتایبەتی [[فلۆرێنس]] و [[ڤێنیز]] – ناسرابوون بەو ژمارە زۆرەی ھاوزایەندخوازان کە ھەیانە، کە زۆرێک لە نێرەکانی ئەو کاتەی گرتبۆوە و بەردەوامبوون لەو نەخشەی کە ڕۆمانییەکان و یۆنانییەکان بەخشیبوویان بە ھاوزایەندخوازی.&lt;ref&gt;Rocke, Michael, (1996), ''Forbidden Friendships: Homosexuality and male Culture in Renaissance Florence'', ISBN 0-19-512292-5&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ruggiero, Guido, (1985), ''The Boundaries of Eros'', ISBN 0-19-503465-1&lt;/ref&gt; ھەرچەندە ڕێژەیەکی زۆری پیاوەکان ھاوزایەندخواز بوون، دەسەڵاتدارەکان بڕیاریان دا کە دەست بکەن بە کوشتن و غەرامەکردنی ڕێژەیەکی ئەو دانیشتووانانە.

لە نیوەی دووەمی سەدەی سێزدەھەم، کوشتن سزای ھاوزایەندخوازی بوو لە زۆربەی شوێنەکانی ئەورووپا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب| یەکەم = Lester R. | دوایین = Kurtz | سەردێڕ = Encyclopedia of violence, peace, &amp; conflict | ناونیشان = https://books.google.com/books?id=TG2kN033mDkC&amp;pg=PA140&amp;dq#v=onepage&amp;q=&amp;f=false | بڵاوکەرەوە = Academic Press | ساڵ = ١٩٩٩| پەڕە = ١٤٠| ژپنک = ٠-١٢-٢٢٧٠١٠-X| ڕێکەوتی سەردان = ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20161130151621/https://books.google.com/books?id=TG2kN033mDkC&amp;pg=PA140&amp;dq#v=onepage&amp;q=&amp;f=false | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; چەند کەسایەتییەکی مێژووی وەک شا جەیمسی یەکەم و دوق بەکینھام لە چەند نامیلکەیەکدا زۆربوونی ڕێژەی ھاوزایەندخوازانیان باس کردووە.

==== دەمی نوێخواز ====
چەند نامەیەکی خۆشەویستی نێوان پیاوێکی خانەدان و کەسایەتی بەناوبانگ مستەر ویڵسن بڵاوکرانەوە لە ساڵی ١٧٢٣ لە [[ئینگلتەرا]] و لەلایەن چەند زانایەکی نوێخوازەوە ھاندرا تاکو ببێتە [[ڕۆمان]]ێک. ڕۆمانی بەناوبانگی ١٧٤٩ بەناوی ''فانی ھیڵ'' بەشێکی ھاوزایەندخوازی لەخۆ دەگرێت، بەڵام ئەمە لە گۆڕانکاری وەشانی ١٧٥٠کەیدا لابرا.&lt;ref&gt;Gladfelder, Hal (May 2006) ''In Search of Lost Texts: Thomas Cannon's 'Ancient and Modern Pederasty Investigated and Exemplified&quot;'', Institute of Historical Research&lt;/ref&gt; ھەروەھا لە ساڵی ١٧٤٩دا یەکەم پەڕتووکی پارێزگاریکردن لە ھاوزایەندخوازان بە [[زمانی ئینگلیزی]] بڵاو کرایەوە، کە لەلایەن تۆماس کانۆن نووسرابوو، بەڵام ھەر یەکسەر بڵاوکردنەوەی ڕاگیرا. لە دەورووبەری ١٧٨٥ەکاندا، جێریمی بێنتامیش پارێزگارییەکی تری نووسییەوە، بەڵام بڵاونەکرایەوە تاکو ساڵی ١٩٧٨.&lt;ref&gt;Journal of Homosexuality (ISSN 0091-8369) Volume: 3 Issue: 4, Volume: 4 Issue: 1&lt;/ref&gt; [[سزای مەرگ]]ی ھاوزایەندخوازان بەردەوام بوو لە [[ھۆڵەندا]] تا ساڵی ١٨٠٣، لە ئینگلتەراش تاکو ساڵی ١٨٣٥ ھەر بەردەوام بوو.

[[پەڕگە:Édouard-Henri Avril (29).jpg|وێنۆک|کوڕێکی [[دووڕەگەزخوازی|دووڕەگەزخواز]] (ناوەڕاست) لەکاتی [[سێکس]]کردن لەگەڵ ژنێک و پیاوێکدا؛ تابلۆکە کاری [[ئێدوارد ھێنری ئاڤریل]]ە (١٨٤٩–١٩٢٨).]]

لە نێوان ١٨٦٤ و ١٨٨٠ {{ئەڵمانی|کارل ھێنریک ئولریش}} زنجیرەیەک لە دوازدە کتێبی بڵاوکردەوە بەناوی ''بەدواداچوون لەسەر مەتەڵی خۆشەویستی پیاو-پیاوانە''. لە ١٨٦٧دا، ئەو بووبە یەکەم ھاوزایەندخواز کە بە کراوەیی بە ڕووی خەڵکدا قسەی کرد و پارێزگاری لە ھاوزایەندخوازەکان کرد کاتێک کە لە کۆنگرەی ئەڵمانی لە مونیک بەشداری کرد بۆ چارەسەرێک بۆ یاسای ئەنتی-ڕەگەزخوازەکان و لابردنی ئەو یاسایانە.&lt;ref name=&quot;levay&quot;/&gt; ''ھەڵگەڕانەوەی سێکسی'' کە لەلایەن ھاڤلۆک ئیلیسەوە نووسرابوو لە ساڵی ١٨٩٦دا بڵاوکرایەوە کە بەرەنگاری ئەو بیردۆزانە دەبۆوە کە دەیانوت ھاوزایەندخوازی شتێکی ناسروشتییە، ھەروەھا ھەوڵی شکاندنی پڕوپاگەندە و ستێریۆتایپەکانی دەدا. ئەو سوور بوو لەسەر ئەوەی کە ھاوزایەندخوازی شتێکی سروشتییە و حاڵەتێکی تایبەت بووە و پەیوەندیی ھەبووە بە زیرەکی و داھێنەری مرۆڤەکانەوە.&lt;ref name=sexualinversion&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Sexual Inversion |یەکەم=Havelock |دوایین=Ellis |یەکەم٢=John Addington |دوایین٢=Symonds |ساڵ=١٩٧٥|بڵاوکەرەوە=Arno Press |ژپنک=٠-٤٠٥-٠٧٣٦٣-١}} (reprint)&lt;/ref&gt;

ھەرچەندە خەڵکی کتێبی پزیشکی لەم شێوەیەیان نەدەخوێندەوە بە گشتی، ئەوان بوونە ھۆی دروستبوونی ''ساینتیفیک ھیومانتێریان کۆمیتیی'' ماگنەس ھیرشفیڵد، کە لە ساڵی ١٨٩٧ەوە بۆ ١٩٣٣ دژی سزای ئەنتی-ھاوزایەندخوازی وەستایەوە لە [[ئەڵمانیا]]، لەگەڵ دروستبوونی چەندین جووڵەی گەورە لای ڕۆشنبیران و نووسەرانی بەریتانیا کە لەلایەن ئێدوارد کارپێنتەر و جان ئادینگتن سیمندسەوە نوێنەرایەتی دەکرا. لەگەڵ کتێبێک بە ناوی ''خۆشەویستی ھۆمۆجێنیک'' لە ساڵی ١٨٩٤، توێژەری کۆمەڵایەتی ئێدوارد کارپێنتەر دەستی کرد بە نووسینەوەی زنجیرەیەک لە وتار و نامیلکە لەسەر ھاوزایەندخوازی و لە ساڵی ١٩١٦دا لە کتێبەکەیدا بە ناوی ''ڕۆژەکانم و خەونەکانم'' ڕوونی کردەوە کە ئەو ھاوزایەندخواز بووە.

=== ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست ===
[[پەڕگە:Portrait de Shah Abbas Ier et son page - MAO 494 - v5.jpg|200px|وێنۆک|ڕاست|[[شا عەباسی یەکەم|شا عەباسی یەکەمی سەفەوی]] لەگەڵ کوڕێکدا. کێشراوە لەلایەن محەممەد قاسم (١٦٢٧).&lt;ref&gt;Nahavandi and Bomati, illustration opposite p.162&lt;/ref&gt;]]
چەند کۆچکردنێکی [[عەرەب]] ڕوویداوە لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستەوە]] بەرەو ئەورووپا لە ناوەندی ١٨٠٠کاندا. دوو لەو کۆچکەرانە، ڕافیعە ئەلتەحتاوی و محەممەد ئەلسەفەر سەرسووڕمانی خۆیان پیشان دا کە فەڕەنسییەکان زۆرجار بە ئەنقەست بە ھەڵە ئەو ھۆنراوانەیان وەرگێڕاوە کە لەسەر کوڕ نووسراون و ئەوان لەجێی کوڕ کچیان داناوە بۆ ئەوەی لە پێوەرە ڕەوشتییەکانیان و نەریتیان لانەدەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=El-Rouayheb|یەکەم=Khaled|سەردێڕ=Before Homosexuality in the Arab-Islamic World, 1500–1800|ناونیشان=https://archive.org/details/beforehomosexual0000elro|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=The University of Chicago Press|ژپنک=٠-٢٢٦-٧٢٩٨٨-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/beforehomosexual٠٠٠٠elro/page/٢ ٢]}}&lt;/ref&gt;

[[ئیسرائیل]] بە باشترین وڵات ناسراوە لەگەڵ ھاوزایەندخوازان لە ھەموو ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و [[ئاسیا]]دا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ڕێکەوت = ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٨| ناونیشان = http://www.independent.co.uk/life-style/love-sex/taboo-tolerance/the-five-most-improved-places-for-gay-tolerance-932635.html| وتەگێڕانەوە = Israel is the only Middle-Eastern country to support gay rights legislation, and the country attracts gay people from Palestine and Lebanon.| ڕێکەوتی سەردان = ٢٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ئیش= The Independent| سەردێڕ = The five most improved places for gay tolerance|شوێن= London| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170611133449/http://www.independent.co.uk/life-style/love-sex/taboo-tolerance/the-five-most-improved-places-for-gay-tolerance-932635.html| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی حوزەیرانی ٢٠١٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و [[تێل ئەڤیڤ]] ناسراوە بە «پایتەختی گەیەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست»،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Was Arafat Gay?|نووسەر=James Kirchick|بڵاوکەرەوە=Out}}&lt;/ref&gt; و بە یەکێک لە ئارامترین و باشترین شارەکان بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان داندراوە. نواندنی شانازی ھاوزایەندخوازان ھەموو ساڵێک لە تێل ئەڤیڤ جێ دەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://tmagazine.blogs.nytimes.com/2010/07/02/dispatch-gay-tel-aviv/|سەردێڕ=Gay Tel Aviv|یەکەم=Anthony|دوایین=Grant|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٠|ئیش=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630125434/http://tmagazine.blogs.nytimes.com/2010/07/02/dispatch-gay-tel-aviv/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لەلایەکی ترەوە، زۆرینەی حکوومەتەکانی تری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست زۆرجار دیاردەی ھاوزایەندخوازی پشتگوێ دەخەن و دان بە ھەبوونیدا نانێن، ھەندێک جاریش بەتاوانبوونی دەکەن. ھاوزایەندخوازی لە نزیکەی ھەموو دەوڵەتە ئیسلامییەکان نایاسایییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iran 'must stop youth executions' |نووسەر=Steven Eke |ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٥|newspaper=BBC News |ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4725959.stm |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170824103849/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4725959.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئابی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; جووتبوون لە نێوان ئەندامانی ھاوزایەند لە ھەندێک لە دەوڵەتە ئیسلامییەکان سزای کوشتنی ھەیە، وەک لە [[عەرەبستانی سعوودی]]، [[ئێران]]، [[مۆریتانیا]]، باکووری [[نێجیریا]]، [[سوودان]]، و [[یەمەن]]دا دیارە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileID=1111&amp;ZoneID=7&amp;FileCategory=50 |سەردێڕ=7 countries still put people to death for same-sex acts |بڵاوکەرەوە=ILGA |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091029185853/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileID=1111&amp;ZoneID=7&amp;FileCategory=50 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091029185853/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileID=1111&amp;ZoneID=7&amp;FileCategory=50 |date=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt; سەرۆککۆماری ئێران [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]] لە یەکێک لە وتارەکانیدا لە ساڵی ٢٠٠٧دا لە زانکۆی کۆڵۆمبیا، بانگەشەی ئەوەی کرد کە لە ئێراندا کەسی گەی نەبووە. بەھەرحاڵ، ھەرچی ھاوزایەندخوازێکیش ھەبێت بە کراوەیی دان بەوەدا نانێت کە گەیە، لە ترسی ڕەتکردنەوەیان لەلایەن خێزانەکەیانەوە یانیش دەستدرێژی کردنە سەریان لەلایەن حکوومەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Nazila|دوایین=Fathi|سەردێڕ=Despite Denials, Gays Insist They Exist, if Quietly, in Iran|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/09/30/world/middleeast/30gays.html?_r=1&amp;hp&amp;oref=slogin|بڵاوکەرەوە=New York Times|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630124400/http://www.nytimes.com/2007/09/30/world/middleeast/30gays.html?_r=1&amp;hp&amp;oref=slogin|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

==== کوردستان ====
[[پەڕگە:Kurdistan LGBT pride flag.png|thumb|دیزاینی نوێی ئاڵای کوردستان و سەربەرزیی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی ھەرێمی کوردستان.]]
لە مێژووی [[کوردستان]]دا ھاوزایەندخوازی ھەر ھەبووە، وەک ھەموو ناوچەکانی تری جیھان، بەڵام ھەرگیز بە کراوەیی ماف بۆ ھاوزایەندخوازان دانەندراوە و دیاردەکە پشتگوێ خراوە. لە ئێستادا، ھاوزایەندخوازی لە ئێراقدا قەدەغە نەکراوە، بەڵام ھێشتا خەڵکی دژی دەوەستن و بە چاوێکی خراپ سەیری دەکرێت. لە ساڵی ٢٠١٠دا بڵاوکرایەوە کە یاسایەکی نوێ دادەندرێت بۆ یەکسانی نێوان زایەندەکان. بەڵام لە کۆمەڵگە ئایینییە ناوخۆیییەکان ناڕەزایی دەربڕدرا و وترا کە ئەمە یاسایەکە بۆ پەسەندکردنی ھاوزایەندخوازی.&lt;ref name=rudaw&gt;[http://www.rudaw.net/english/culture_art/3374.html ''Homosexuality Fears Over Gender Equality in Iraqi Kurdistan''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120124162204/http://www.rudaw.net/english/culture_art/3374.html |date=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; کامیل حاجی عەلی، بەڕێوەبەری ئەوقاف و کاروباری ئایینی لە کوردستان وتی کە ئەم یاسایە «بەدڕەوشتی» بڵاودەکاتەوە و کۆمەڵگەی کوردی «تێک دەدات.» دوای کۆمەڵێک جووڵەی ئایینی، [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] کۆنگرەیەکیان بەست و دانیشتووانیان ئاگادار کردەوە کە ئەم یاسایە ھاوسەرگیری ھاوزایەندخوازەکان یاسایی ناکات.&lt;ref name=rudaw/&gt;

لە ساڵی ٢٠١٧دا، کەناڵی تەلەڤیزیۆنی ناوخۆی کوردستان [[ئێن ئاڕ تی]] [[بەڵگەفیلم]]ێکیان بە ناو کوردستاندا پەخش کرد لەسەر ھاوزایەندخوازی کە بیرۆکەی گشتیی بابەتەکەیان خستە ڕوو، لە بەڵگەفیلمەکەدا چەند ھاوزایەندخوازێکی کورد بانگھێشت کرابوون بۆ ئەوەی قسە لەسەر بابەتەکە بکەن.&lt;ref name=nrtsreport3619/&gt; بەڵگەفیلمەکە بە گشتی وەڵامێکی خراپی درایەوە لەلایەن کوردستان و کۆمەڵگە ئایینییەکانەوە.

لە ١ی حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٧، [[ڕێکخراوەی لاڤە|ڕێکخراوی لاڤە]] دامەزرا، کە یەکەم ڕێکخراوە لە ناوخۆی کوردستان بە ئاشکرا داوای مافی ھاوزایەندخوازان بکات. دواتر لاڤە داخراو و کار و چالاکییەکانیان گواستەوە بۆ [[ڕێکخراوەی ڕاسان]]. ڕێکخراوەی ڕاسان لە ساڵی ٢٠٢١دا لەلایەن ئەندام پەرلەمانێکی [[کۆمەڵی دادگەریی کوردستان]] بە ناوی عومەر گوڵپی سکاڵایان لەسەر تۆمار کرا. دواتر چەند ھەوڵێک درا بۆ دەستگیرکردن و دەرکردنی یاسا دژی ھاوزایەندخوازی، بەڵام گشت ھەوڵەکان شکستیان ھێنا.

==== دەمی پێش ئیسلام ====
[[پەڕگە:Édouard-Henri Avril (18).jpg|وێنۆک|وێنەیەکی خەیاڵیی ھادریان و ئەنتینۆس؛ تابلۆکە کاری [[ئێدوارد ھێنری ئاڤریل]] شێوەکاری سەدەی ١٩ و ٢٠ە کە زۆربەی کارەکانی دیمەنی ئیرۆتیکن.|230px]]
لە ئیمپڕاتۆرێتی ئاشووری کۆندا، ھاوزایەندخوازی ھەبووە و باو بووە؛ قەدەغەنەکراو بوو ھەروەھا بە بێڕەوشتی یان نەخۆشی دا نەئەندرا. ھەندێک لە تێکستە ئایینییەکان پاڕانەوەی تێدابووە بۆ ھاوزایەندخوازان. چەند کتێب ھەبوون کە بە شێوەیەکی یەکسان پاڕانەوەی تێدابووە بۆ پەیوەندییە سۆزدارییەکانی ھەر سێ ئاڕاستەی زایەندییەکە.&lt;ref&gt;Gay Rights Or Wrongs: A Christian's Guide to Homosexual Issues and Ministry, by Mike Mazzalonga, 1996, p.11&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The Nature Of Homosexuality, Erik Holland, page 334, 2004&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pritchard, p. 181.&lt;/ref&gt;

لە [[ئێرانی مەزن|ئاریانی مەزندا]]، ھاوزایەندخوازی و پەیوەندی سێکسی و ئرۆتیکی نێوان ئەوان ڕێگە پێدراو بووە، تەنانەت لە زۆربەی شوێنە گشتییەکانیشدا. لە سیمینار و بۆنە تایبەتەکانەوە بۆ کامپی سەربازان و گەرماو و کافێخانەکان. لە سەردەمی [[سەفەوییەکان]]دا (١٥٠١–١٧٢٣) تەنانەت خانەی [[لەشفرۆشی|لەشفرۆشی پیاوانیش]] یاسایی بووە.&lt;ref name=&quot;Wikipedia&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Homosexuality#Modern_period|سەردێڕ =Homosexuality |زمان =ئینگلیزی |سەردان =٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

ھەندێک لە زاناکان دەڵێن کە دەتواندرێت نموونەی ھاوزایەندخوازی لە وێژەی کۆندا بەدی بکرێت، وەک لە [[داستانی گلگامێش]] و چێرۆکی دەیڤد و جۆناتانی [[کتێبی پیرۆز|کتێبی پیرۆزی مەسیحییەکان]] دیارە. لە داستانی گلگامێشدا، پەیوەندی نێوان گلگامێش و کەسایەتییەک بە ناوی ئینکیدو ھاوزایەندخوازی بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dynes|یەکەم=Wayne|سەردێڕ=Homosexuality in the Ancient World|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Garland Publishing|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٣-٠٥٤٦-٠|پەڕەکان=vii–xv|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=JrpU6O3VnawC&amp;lpg=PP1&amp;dq=homosexuality%20in%20the%20ancient%20world&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=false|chapter=Introduction|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130185857/https://books.google.com/books?id=JrpU6O3VnawC&amp;lpg=PP1&amp;dq=homosexuality%20in%20the%20ancient%20world&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Held|یەکەم=George F.|سەردێڕ=Parallels between The Gilgamesh Epic and Plato's Symposium|ساڵ=١٨٣|پەڕەکان=١٩٩–٢٠٧|editor=Wayne R. Dynes &amp; Stephen Donaldson}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kilmer|یەکەم=Anne Draffkorn|سەردێڕ=A Note on an Overlooked Word-Play in the Akkadian Gilgamesh|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Garland Publishing, Inc.|پەڕە=٢٦٤|editor=Wayne R. Dynes and Stephen Donaldson}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Thorbjørnsrud|یەکەم=Berit|سەردێڕ=What Can the Gilgamesh Myth Tell Us about Religion and the View of Humanity in Mesopotamia?|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Garland Publishing, Inc.|پەڕە=٤٥٢}}&lt;/ref&gt; ھەروەک چۆن دەیڤد خۆشەویستییەکی بەھێزی ھەبووە بۆ جۆناتان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ackerman|یەکەم=Susan|بەستەری نووسەر=Susan Ackerman (biblical scholar)|سەردێڕ=When Heroes Love|ناونیشان=https://archive.org/details/whenheroesloveam0000acke|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Columbia University Press|ژپنک=٠-٢٣١-١٣٢٦٠-٣|پەڕەکان=xii}}&lt;/ref&gt;

== سروشت و کەسایەتی ==
=== کردار و ئارەزووەکان ===
[[کۆمەڵەی دەروونیی ئەمریکی|کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی]]، [[کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی]]، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی دەڵێن کە ئاڕاستەی زایەندی «تایبەتمەندییەکی کەسیی نییە کە بتواندرێت بە جودایی پێناسە بکرێت، بەڵکو ئاڕاستەی زایەندی جیھانی ئەو کەسە پێناسە دەکات کە ئەگەری دۆزینەوەی پەیوەندییەکی سۆزداری بەچێژی ھەیە تێیدا.»&lt;ref name=amici/&gt;

{{دەقی تایبەت|ئاڕاستەی زایەندی بە زۆری وەک خەسڵەتێکی کەسێک باس دەکرێت، وەک [[زایەند|سێکسی ژینناسیی]] و یانیش تەمەن. ئەم تێڕوانینە ناتەواوە لەبەرئەوەی ئاڕاستەی زایەندی بەردەوام بە زاراوەی ژیری پێناسە دەکرێت و پێویست بە پەیوەندی سۆزدارییە لەگەڵ تاکەکەسەکانی تر. کرداری سێکسی و سەرنجی ڕۆمانتیکی بە ھاوزایەندخوازی یان جیاڕەگەزخوازی پۆلێن دەکرێت لەسەر بنەمای زایەندی زیندەیی کەسەکەی کە پێیان ھەڵدەستێت. بە دڵنیایییەوە، پەیوەندی بە کردارەکەوە ھەیە – یان ویستنی کردنی کارەکە – لەگەڵ یەکێکی تر کە جیاڕەگەزخوازی، ھاوزایەندخوازی، یان دووڕەگەزخوازییەکەی خۆی دەنوێنێت. ئەمە کرداری ئاسایی وەک دەست گرتن و ماچکردنیش دەگرێتەوە.&lt;ref name=amici/&gt;}}

لە لێکۆڵینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٤دا، کە لەسەر ژنان بوو، ھەردووک ژنە لێزبیان و جیاڕەگەزخوازەکانیش لە ڕووی سێکسییەوە کاریگەرییان کرایە سەر کاتێک فیلمی ئیرۆتیکی و سێکسییان پیشاندرا، فیلمەکان لە ژن و ژن و پیا و ژن پێکھاتبوون و ھەردووکیان کاریگەرییان کردە سەر مەبەستەکان. بەڵام کاتێک ھەمان لێکۆڵینەوە لەگەڵ پیاوە جیاڕەگەزخوازەکان کرا، ئەوان تەنھا بە فیلمێک ئارەزووی سێکسییان بەرز دەبۆوە کە ژنی تێدا بوو، گەیەکانیش تەنھا بەوانەی کە پیاویان تێدابوو. نوێنەری لێکۆڵینەوەکە وتی کە ئاڕاستەی زایەندی ژنان کەمتر تیشکی خستووەتە سەر یەک زایەندی دیاری کراو لە چاو پیاوەکاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Why women are leaving men for other women| ناونیشان = http://www.cnn.com/2009/LIVING/personal/04/23/o.women.leave.menfor.women/| ڕێکەوت = ٢٣ی نیسانی ٢٠٠٩| ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ئیش= CNN| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170614055442/http://www.cnn.com/2009/LIVING/personal/04/23/o.women.leave.menfor.women/| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== پەیوەندی سۆزداری ===
[[پەڕگە:Old Male couple.jpg|وێنۆک|دوو خۆشەویستی ھاوزایەندخوازی پیر – پەیوەندی خۆشەویستی نێوان ھاوزایەندخوازان ھەر وەک ھەموو پەیوەندییەکانی تر دەکرێت درێژخایەن بێت.]]
ئەو کەسانەی کە ھاوزایەندخوازن دەتوانن بە چەند شێوەیەکی جیاواز خۆیان دەرببڕن، ئەگەریش ھەیە کە بە ڕەفتارەکانیاندا دیاربێت، وەک شێوازی ھەڵبژاردنی پۆشاک و ڕۆیشتن و قسەکردن، لەوانەشە بەو شتانەدا دیار نەبێت.&lt;ref name=apahelp/&gt; ئەوان لەوانەیە بە ناحەزی پەیوەندی لەگەڵ زایەندێکی جیاوازدا ببەستن (ئەگەر پیاو بوو لەگەڵ ژن و بەپێچەوانەوە)، بە سەرەکی بۆ ئەوەی ھەست نەکرێت بەوەی ئەوان کە ھاوزایەندخوازن، لەوانەشە لە پەیوەندی خۆشەویستی ئاسایی (ھاوزایەندخوازی) خۆیان بن، ھەندێکیشیان لەوانەیە ھیچ خۆشەویستییەک نەکەن بە مەبەستی ئایینی.&lt;ref name=apahelp/&gt; یەکێک لە ڕاپرسییەکان وای پیشان دەدات کە لە بەینی ٤٠٪‏ و ٦٠٪‏ گەیەکان لە پەیوەندی سۆزداریان و لە نێوان ٤٥٪‏ و ٨٠٪‏ لێزبیانەکانیش بە ھەمان شێوە.&lt;ref name=aparesolution&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Resolution on Sexual Orientation and Marriage – Research Summary |ناونیشان=http://www.apa.org/about/policy/gay-marriage.pdf |بڵاوکەرەوە=American Psychological Association |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130603131046/http://www.apa.org/about/policy/gay-marriage.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; لە زانیارییەکانی ڕاپرسییەکەش دەبیندرێت کە لە بەینی ١٨٪‏ و ٢٨٪‏ی خۆشەویستە گەیەکان و لە بەینی ٨٪‏ و ٢١٪‏ی لێزبیانەکان بۆ ماوەی ١٠ ساڵ پێکەوە ماونەتەوە لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. زۆرێک لەو بەدواداچوونانەی کە کراوە ڕوونی دەکاتەوە کە پەیوەندییە ھاوزایەندەکان و جیاڕەگەزەکانیش یەکسانن لە ڕووی توندی پەیوەندییەکانەوە و ھیچ جیاوازییەکیان نییە. زاناکان دەڵێن کە تەمەن و زایەند باشترە بۆ کردن بە پێوەر بۆ پێوانی درێژخایەنی پەیوەندییەک نەک ئاڕاستەی زایەندی تاکێک. ئەوانەی لە ناو پەیوەندییە ھاوزایەندخوازی و جیاڕەگەزخوازییەکانن وەک یەک ھەوڵی پاراستنی پەیوەندییەکەیان دەدەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-01/apa-elo011708.php |سەردێڕ=Relationship Satisfaction and Commitment |بڵاوکەرەوە=Eurekalert.org |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100507073038/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-01/apa-elo011708.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Duffy&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1300/J082v12n02_01|سەردێڕ=Satisfaction and commitment in homosexual and heterosexual relationships|journal=Journal of Homosexuality|ساڵ=١٩٨٥|یەکەم=S.M/|دوایین=Duffy|نووسەر٢=C.E. Rusbult|بەرگ=١٢|issue=2|پەڕەکان=١–٢٣|ناونیشان=http://www.labmeeting.com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-satisfaction-and-commitment-in-homosexual-and-heterosexual-relationships|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٠٩|pmid=٣٨٣٥١٩٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171019190212/http://www.labmeeting.com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-satisfaction-and-commitment-in-homosexual-and-heterosexual-relationships|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Baccman&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Expectations of romantic relationships: A comparison between homosexual and heterosexual men with regard to Baxter's criteria|journal=Social Behavior and Personality|ساڵ=١٩٩٩|یەکەم=Baccman|دوایین=Charlotte|نووسەر٢=Per Folkesson|نووسەر٣=Torsten Norlander|ناونیشان=http://www.sbp-journal.com/index.php/sbp/article/view/976|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131104194406/http://www.sbp-journal.com/index.php/sbp/article/view/976|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== خۆئاشکراکردن ===
{{وتاری سەرەکی|خۆئاشکراکردن}}
[[پەڕگە:Johanna sigurdardottir official portrait.jpg|upright|وێنۆک|یۆھانا سیگیرادۆتیر، [[سەرۆک وەزیران]]ی پێشووی [[ئایسلەند]]ا، یەکەم [[لێزبیەن|لێزبیانی]] ئاشکرای سەری حکوومەت بووە لە کاتی مۆدێرندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئایسلەنداو و پی ئێمە ھاوزایەندخوازەکەی|ئیش=TIME|نووسەر=موودی جۆناس|ناونیشان=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1875032,00.html|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەم، ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەم، ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170717162851/http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1875032,00.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|ڕاست]]
بە ئینگلیزی پێی دەڵێن ''ھاتنەدەرەوە لە دۆڵابی جلەکە''، دەستەواژەیەکە کە بۆ کەسێک بەکاردەھێندرێت کە ئاشکرای دەکات بۆ دەورووبەرەکەی کە ھاوزایەندخوازە. ئەمە پڕۆسەیەکی سەختی ژیانی ھاوزایەندخوازانە چونکە خەمی ئەوەیان دەبێت کە دەورووبەرەکەیان سروشتی ئەوان پەسەند نەکەن و ھەستان بەم کارە لەڕووی دەروونییەوە فشاریان دەخاتە سەر.&lt;ref name=&quot;Coming Out: A Journey&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://utahpridecenter.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=25&amp;Itemid=44 |سەردێڕ=Coming Out: A Journey |بڵاوکەرەوە=Utahpridecenter.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090825202112/http://utahpridecenter.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=25&amp;Itemid=44 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بە گشتی، خۆئاشکراکردن بە سێ قۆناغ دادەندرێت. یەکەم قۆناغ ئەوەیە کە تاک تێیدا خۆی دەناسێت یانیش درک بەوە دەکات کە ھاوزایەندخوازە و چێژ لە پەیوەندی ھاوزایەندەکانی وەردەگرێت و ئەم ڕاستییە قبوڵ دەکات. ئەمە زۆرجار بە خۆئاشکراکردنێکی دەروونی ناو دەبرێت.&lt;ref&gt;In a joint statement with other major American medical organizations, the APA says that &quot;different people realize at different points in their lives that they are heterosexual, gay, lesbian, or bisexual&quot;.
{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.apa.org/pi/lgbc/publications/justthefacts.html
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070807205013/http://www.apa.org/pi/lgbc/publications/justthefacts.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Just the Facts About Sexual Orientation &amp; Youth: A Primer for Principals, Educators and School Personnel
 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٠٧|ساڵ=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=American Academy of Pediatrics, American Counseling Association, American Association of School Administrators, American Federation of Teachers, American Psychological Association, American School Health Association, The Interfaith Alliance, National Association of School Psychologists, National Association of Social Workers, National Education Association}}&lt;/ref&gt; دووەم قۆناغیش بڕیاردانی کەسەکەیە لە ئاگادارکردنەوەی دەورووبەرەکەی (نم. خێزانەکەی و ھاوڕێکان) کە ئەو ھاوزایەندخوازە. سێیەم قۆناغیش تێکەڵبوون و ژیانە لەگەڵ کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی.&lt;ref name=hrccontinuum&gt;{{بیرخستنەوە|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ناونیشان=http://dev.hrc.org/issues/3333.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071102101657/http://dev.hrc.org/issues/3333.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|periodical=Human Rights Campaign |سەردێڕ=The Coming Out Continuum}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071102101657/http://dev.hrc.org/issues/3333.htm |date= ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; لە ئێستادا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، خەڵکی بە گشتی یان لە تەمەنی ١٥–١٨ خۆیان ئاشکرا دەکەن یان لە تەمەنێکی دواتردا کە دەگەنە کۆلێژ بۆ نموونە. لە کوردستان و ئێراق خۆئاشکراکردن بە ڕێژەیەکی زۆر کەم ھەیە و لەوانەیە خەڵکانی ئێڵ جی بی تی خۆیان ئاشکرا نەکەن چونکە ھیچ یاسایەک نییە بیانپارێزێت و ئەگەر ھەیە ژیانیان بکەوێتە مەترسییەوە. لەو تەمەنەدا لەوانەیە بڕوایان بە دەورووبەرەکەیان نەبێت و ئاگاداریان نەکەنەوە، بە تایبەتی چونکە کۆمەڵگە زۆرینەیان بەھۆی ھەڵە تێگەیشتنەوە بە خراپی دادەنێن؛ ھەندێکجار تەنانەت خێزانەکانی خۆشیان نازانن.

درک پێ کردن بە ھاوزایەندخوازی خود پرۆسەیەکی ئاسان نییە و بگرە زۆریش ئاڵۆزە. بە پێچەوانەی کۆمەڵەکانی ترەوە (وەک ئایینەکان بۆ نموونە) ھاوزایەندخوازان لە کۆمەڵگەیەکدا گەورە نابن کە یەکسەر ھەڵی بژێرن کە ھاوزایەندخواز بن وەک کەسانی دەورووبەریان،{{تێبینی|لەکاتێکدا کە ھەر مرۆڤێک دەتوانێت ئایین و خووڕەوشتی کۆمەڵگەکەی ھەڵبگرێ، ھاوزایەندخوازان لەتوانایاندا نییە کە ھەڵی بژێرن و بیگۆڕن.}} چونکە شتێک نییە ھەڵبژاردن بێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.washingtontimes.com/news/2014/dec/31/modern-science-says-homosexuality-not-choice/ |سەردێڕ=زانستی مۆدێرن دەڵێت کە ھاوزایەندخوای ھەڵبژاردن نییە |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170606041746/http://www.washingtontimes.com/news/2014/dec/31/modern-science-says-homosexuality-not-choice/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; واتە ھەر تاکێک دەتوانێت بە ئاسانی ھەڵگری ئایین و بیر و باوەڕی باوان و کۆمەڵگەکەی بێت و کەیش ویستی دەتوانێت بیانگۆڕێت، بەڵام لە ھاوزایەندخوازیدا وا نییە و ئەمیان شتێکی درک پێ کردنە نەک ھەڵبژاردن و ھەرگیزیش ناتواندرێت بگۆڕدرێت.&lt;ref&gt;http://truth-out.org/archive/component/k2/item/85575:american-psychology-declares-homosexuality-cant-be-cured{{بەستەری مردوو|url=http://truth-out.org/archive/component/k2/item/85575:american-psychology-declares-homosexuality-cant-be-cured |date=حوزەیرانی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; باشترین بەڵگە لەسەر ئەوە ئەمەیە، ئەگەر پیاوێک جیاڕەگەزخواز بێت، واتە گەی نەبێت، ناتوانێت سێکس لەگەڵ پیاوێکی تردا بکات چونکە دژی سروشتی ئەوە، بە ھەمان شێوە بۆ گەیەک یان لێزبیانێک. ھەندێکجار لە کۆمەڵگەکاندا دەبیسترێت کە کەسێک «گەی بووە بەڵام بووەتەوە بە جیاڕەگەزخواز»، ئەمە لەڕاستیدا مەحاڵە، ئەو کەسە یان ھەر لە سەرەتاوە [[دووڕەگەزخوازی|دووڕەگەزخواز]] بووە یانیش ئێستاش ھەر گەیە. خەڵکانی ئێڵ جی بی (گەی و لێزبیان و دووڕەگەزخوازەکان) زۆرجار لە کۆمەڵگەیەکدا پەروەردە دەکرێن کە کۆنەپەرست و تێنەگەیشتوون بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازی.&lt;ref name=&quot;Rosario et al.&quot;&gt;Rosario, M. , Schrimshaw, E. , Hunter, J. , &amp; Braun, L. (February 2006). Sexual identity development among lesbian, gay, and bisexual youths: Consistency and change over time. ''Journal of Sex Research'', 43(1), 46–58. Retrieved 4 April 2009, from PsycINFO database.&lt;/ref&gt; ئەوان کاتێک لە سروشتی خۆیان تێدەگەن کە سەیری کۆمەڵگەکانی تری دەورووبەریان دەکەن.{{تێبینی|چونکە کۆمەڵگەکانی خۆیان پەروەردەیان ناکەن لەسەر شتێکی وا، تا تەمەنێکی گەورەتر نازانن ئەوان بۆ جیاوازن، بەڵام ھەر لە مناڵییەوە ھەست بەم گۆڕانە دەکەن لە خۆیاندا کاتێک کە لەگەڵ کۆمەڵگە تێکەڵ دەبن و سروشتی خەڵکی تر دەزانن}}

ھەندێک لە ھاوزایەندخوازان بە گشتی و بە ڕووی جیھاندا خۆیان ئاشکرا دەکەن،&lt;ref name=glbtqouting&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Neumann |یەکەم=Caryn E |ناونیشان=http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |سەردێڕ=Outing |ساڵ=٢٠٠٤|periodical=glbtq.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070609220520/http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609220520/http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |date= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; زۆرێکیش لە کەسایەتی ناودار ھەیە لەو شێوەیە، بۆ نموونە [[لەیدی گاگا]]. خۆئاشکراکردن ئاوا بە کراوەیی دەکرێت چەند ھۆکارێکی لە پشتەوە بێت، وەک سیاسی یان ئاکاریی و، دەکەوێتە ناو مەودایەکی فراوانتری ھۆکارییەوە.&lt;ref name=biasfreeusage&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=The Dictionary of Bias-Free Usage: A Guide to Nondiscriminatory Language |دوایین=Maggio |یەکەم=Rosalie |ساڵ=١٩٩١|بڵاوکەرەوە=Oryx Press |ژپنک=٠-٨٩٧٧٤-٦٥٣-٨|پەڕە=٢٠٨}}&lt;/ref&gt;

=== لێزبیانزم و ھاوزایەندخوازیی ژنان ===
{{ھەروەھا ببینە|لێزبیان}}
[[پەڕگە:Simeon Solomon - Sappho and Erinna in a Garden at Mytilene.jpg|وێنۆک|ڕاست|[[سافۆ]] و ئیرینا لە باخچەیەک لە میتیلین.]]
لێزبیانەکان زۆرجار ئاڕاستەی زایەندییەکەی خۆیان بە شێوەیەکی جیا ڕووندەکەنەوە وەک لە پیاوە گەیەکان، و تێگەیشتنی جیایان ھەیە لەو ئیتۆلۆژیایانەی کە لە لێکۆڵینەوە لەسەر پیاوە گەیەکان ھاتوونەتە بەردەست. ئەوان لەوانەیە بە شێوەیەکی جیاتر بڕواننە ژیان وەک ھاوزایەندخوازێک وەک لە پیاوەکان.

کاتێک لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ساڵی ١٩٧٠ لێکۆڵینەوەیەک کرا، لێزبیانەکان باسی ژیانی خۆیان کرد وەک ھاوزایەندخوازان. ئەمە تەنھا بەدواداچوونێکی گەورەیە کە لەسەر ئاڕاستەی زایەندی ژنان کراوە کە ڕوونی دەکاتەوە چۆن ژنەکان دەڕواننە ھاوزایەندخوازی لەوەتەی بەدواداچوونی کینسی کرا لە ١٩٥٣وە. لێکۆڵینەوەکە زانیارییەکی گشتی تێدابوو لەبارەی تێڕوانینی لێزبیانەکان لە پەیوەندی سۆزداری ھاوزایەند و ئاڕاستەی زایەندی ئەوان. لێزبیانەکان ئەو کوالیتییانەیان باس کرد کە لە ژنێکدا ھەیە بەڵام لە پیاوێکدا نییە، ئەوانەش کە وا دەکەن باشتر بن بۆ پەیوەندییەک لەچاو پیاوەکاندا، لەو کوالیتیانە کە ئەوان بەسۆزترن بەرامبەر ھەستی کەسانی تر جگە لە خۆیان وەک لە پیاوان.&lt;ref name=&quot;Hite-Rpt&quot;&gt;Shere Hite, ''The Hite Report: A Nationwide Study of Female Sexuality'' (N.Y. : Seven Stories Press, 2004 ed. pbk. [1st printing?] © 1976, 1981, 2004), pp. 325–328 &amp; 330 (ISBN 1-58322-569-2).&lt;/ref&gt;
لێزبیانەکان بە گشتی دوو جۆریان ھەیە، بەچ (پیاوانە) لەگەڵ فێم (ژنانە). بەچەکان وا دەبیندرێن کە قژیان کورتە و پۆشاکی پیاوان لەبەر دەکەن و ژنانەکانیش وەک ھەر خانمێکی ترن.

== دێمۆگرافیا ==
[[پەڕگە:Annise Parker.JPG|وێنۆک|ئانی پارکەر سەرۆکی [[شارەوانی]] شاری ھیوستن بوو لە ٢٠١٠ بۆ ٢٠١٦ و بە کراوەیی ھاوزایەندخوازە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Locke Concedes In Mayor's Race – Politics News Story – KPRC Houston
 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.click2houston.com/politics/21933862/detail.html
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091216054340/http://www.click2houston.com/politics/21933862/detail.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216054340/http://www.click2houston.com/politics/21933862/detail.html |date=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;]]

داتا و زانیاری لەسەر گەی و لێزبیانەکان پێویستە بۆ ئەوەی ڕێژەی ھاوزایەندخوازانی جیھان بە جێگیری بزانرێت و بەرچاو بکەوێت کە ھاوزایەندخوازان چۆن مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت لەلایەن کۆمەڵگەوە.&lt;ref name=black/&gt; ئەم داتایانە سوودی زیاتریان دەبێت؛ بۆ نموونە یارمەتی ژماردنی زەرەرەکان و سوودەکانی ئابووری [[پەیوەندیی نافەرمی|پەیوەندی نافەرمی]] دەدات،&lt;ref name=black/&gt; و کاریگەری یاسایی کردنی ڕێگەدان بە بەخێوکردنی ھەتیوەکان لەلایەن ھاوزایەندخوازان دەخاتە ڕوو، ھەروەھا ڕۆڵەکانیان لە نێوان سەربازیی دەوڵەتەکان؛ و لەلایەکی ترەوە، زانینی ڕێژەی «گەی و لێزبیان پەیمان ھەڵدەگرێت لە یارمەتیدانی زانایانی کۆمەڵناسی لە تێگەیشتنی مەودایەکی گەورە لە پرسیاری گرنگ—[وەک] پرسیارەکان لەبارەی ھەڵبژاردەی مارکێتیی گشتییەوە، یەکگرتووی شارستانییەتی مرۆڤایەتی، خانووبەرە، جیاکاری، لەگەڵ بڕیارەکان [لەبارەی ھەڵبژاردەی] نیشتەجێبوونی جوگرافییەوە.»&lt;ref name=black/&gt;

پێوانی دیاردەی ھاوزایەندخوازی کارێکی دژوارە، لەبەر ئەوەی دەبێت بایەخێکی زۆر بدرێت بە یەکەی پێوانەکەی بەکاردێت،&lt;ref name=&quot;levay&quot;/&gt; وڵاتەکانی جیھان، کە زۆربەیان ڕەتی دەکەنەوە قسە لەسەر ھاوزایەندخوازی بکەن (ئێران بە نموونە)، زانیاریی زیاتر لەسەر سروشتی [[ئاڕاستەی زایەندی|ئاڕاستەی زایەندیی]] کەسەکانەوە، و ھتد. زۆرێک لە خەڵکی ھەن کە سۆزیان ھەیە بەرامبەر کەسانی تر کە لە ھاوزایەندی خۆیانن، بەڵام ڕەتی دەکەنەوە کە دان بەو ڕاستییەدا بنێن کە یان گەیین یان دووڕەگەزخواز. ئەمەش کێشەیەکی ترە. ھەروەھا شتێکی تر کە خەریکە بەدواداچوونەکە مەحاڵ دەکات، ئەوەیە کە دەبێت چەند خەسڵەتێک کە لەوانەیە پەیوەندی بە ئاڕاستەی زایەندییەوە نەبێت دەستنیشان بکات لە خەڵکیدا. لەوانەیە زۆرێک لەو کەسانەی کە خۆیان بە جیاڕەگەزخواز ناودەبەن ھاوزایەندخواز دەربچن.&lt;ref name=black/&gt;

[[پەڕگە:Tim Cook 2009 cropped.jpg|وێنۆک|[[تیم کووک]]، سەرۆکی بەڕێوەبەری فەرمانبەرانی کۆمپانیای [[ئەپڵ]] پیاوێکی ھاوزایەندخوازە.&lt;ref name=timcook2719/&gt;]]

لە ساڵەکانی ١٩٤٨ و ١٩٥٣دا، زیندەزان و پرۆفیسۆری [[وشەڕەتناسی|ئێتیمۆلۆژیا]] ئاڵفرێد کینسی، ڕای گەیاند کە نزیکەی ٤٦٪‏ خەڵکی لە ڕەگەزی نێر کاردانەوەی سێکسییان بەرامبەر بە ھەردوو زایەند ھەبووە لە تەمەنیاندا، و ٣٧٪‏ ئەو کەسانەش بە لایەنی کەمەوە یەک کاردانەوەی ھاوزایەندخوازییان ھەبووە.&lt;ref name=sexualbehavior37287/&gt;&lt;ref name=&quot;more-or-less-2010-10-01&quot;/&gt; دواتر ڕەوشتناسییەکەی کینسی ڕەخنەی لێ گیرا لەلایەن جان تەکیەوە، لەبەر بەکارھێنانی سامپڵی ھەڵبژاردوو لەجێی بەکارھێنانی سامپڵی ھەڵکەوتیی.&lt;ref name=idea-creative719/&gt;&lt;ref name=idea-creative628/&gt; بەدواداچوونێکی تر کرا بۆ بەدرۆخستنەوەی سامپڵەکانی کینسی، بەڵام لە کۆتاییدا ئەو بەدواداچوونەش بە ھەمان ئەنجامەکەی کینسی گەیشت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Book Review by Martin Duberman, ''The Nation'', November 3, 1997
 |ناونیشان=http://www.kinseyinstitute.org/publications/duberman.html
 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090111215816/http://www.kinseyinstitute.org/publications/duberman.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090111215816/http://www.kinseyinstitute.org/publications/duberman.html |date=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}} Martin Duberman on Gebhart's &quot;cleaning&quot; of data&lt;/ref&gt; سایمن لاڤەی، کو لێکۆڵەرەوەی سروشتی [[مێشک]]ی ھاوزایەندخوازانە، ئەنجامەکانی کینسی بەکارھێنا وەک نموونەیەک بۆ ئەو ئاگادارییەی کە پێویستە لەکاتی بەدواداچوونی دێمۆگرافیکی، لەبەرئەوەی لەوانەیە ئەنجامی بە تەواوەتی بەدەست بێت لەسەر بنەمای ئەو سیاسەتانەی بەکارھێندراوە بۆ بەڕێوەبردنی بەدواداچوونەکە.&lt;ref name=levay/&gt;

بەپێی بەدواداچوونە گەورەکان، ٢٪‏ بۆ ١١٪‏ خەڵکی جۆرێک لە کۆنتاکتی ھاوزایەندییان ھەبووە لە ژیانیاندا؛&lt;ref name = Billy1993/&gt;&lt;ref name = Binson1995/&gt;&lt;ref name = Johnson1992/&gt;&lt;ref name = Laumann1994/&gt;&lt;ref name = Wellings1994/&gt;&lt;ref name = ACSF1992/&gt;&lt;ref name = Bogaert2004/&gt;&lt;ref name = Fay1989/&gt;&lt;ref name = Sell1995/&gt;&lt;ref name=SavinWilliams2009/&gt; ئەم ژمارەیە بەرزتر دەبێتەوە بۆ ١٦–٢١٪‏ کاتێک خووڕەوشتی ھەردوو لا خراونەتە ڕوو لەکاتی بەدواداچوونەکە.&lt;ref name=SavinWilliams2009/&gt; لە لێکۆڵینەوەیەکی ٢٠٠٦دا، ٢٠٪‏ی بەشداربووان بە نەناسراوی دانیان ناوە بە ھەبوونی ھەستی ھاوزایەند تێیان دا، بەڵام تەنھا ٢٪‏ بۆ ٣٪‏ لەو بەشداربووانە خۆیان بە ھاوزایەندخواز ناساندبوو.&lt;ref name=&quot;McConaghy et al&quot;&gt;McConaghy et al. , 2006&lt;/ref&gt; بەدواداچوونێکی تری ١٩٩٢ کە لە بەریتانیا کرا، ئاماژەی بەوە دا کە ٦٫١٪‏ی نێرەکان کردەوەیەکی ھاوزایەندخوازییان کردووە، و لە فەڕەنساش ڕێژەکەی ئەو کەسانە ٤٫١٪‏ بووە.&lt;ref name=gayfeelings2719/&gt;

بەپێی ڕاپۆرتێکی ''پەیمانگای ویلیامز'' کە لە ئازاری ٢٠١١ پێشکەش کرا، لە ٩ ملیۆن کەسی پێگەیشتوو لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، تەنھا ٣٫٥٪‏یان گەی، لێزبیان، یان دووڕەگەزخواز بوون.&lt;ref name=statsofusa2719/&gt;&lt;ref name=statsofusa3618/&gt; بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکان، نزیکەی ٦٠١٬٢٠٩ خانوو ھەبووە کە کەپڵی ھاوزایەند تێیدا ژیاون.&lt;ref name=moresources2719/&gt; بەدواداچوونێکی تری ساڵی ٢٠١٣ کە لەلایەن سی-دی-سییەوە کرا و ٣٤٬٠٠٠ ئەمریکی تێیدا بەشدارییان کرد، ڕێژەی لێزبیان و گەیەکان بە ١٫٦٪‏ دەخەمڵێنێت، و ڕێژەی دووڕەگەزخوازەکانیش ٠٬٧٪‏ بوون.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;/&gt;

== دەروونناسی ==
[[دەروونناسی]] یەکێک بووە لە یەکەمین ئەو زانستانەی کە بە شێوەیەکی تایبەت و جیا لە ھاوزایەندخوازی کۆڵیوەتەوە. یەکەم ھەوڵدان بۆ ئەوەی ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی ناوببرێت لە سەدەی نۆزدەھەم درا لەلایەن چەند سێکسناسێکی تازەپێگەیشتووەوە لە جووڵەیەکی ئەورووپیدا. لە ساڵی ١٨٨٦، سێکسناس ڕیچارد ڤۆن کرافت-ئیبن، ھاوزایەندخوازی لەپاڵ ٢٠٠ بابەتی سێکسیی تر بە سەربەخۆیی باس کرد لە یەکێک لە کتێبەکانیدا لەژێر ناوی ''سایکۆپاتیا سێکسوالیس''. بەپێی کرافت-ئیبن ھاوزایەندخوازی یان لە «قۆناغی دروستبوونی کۆرپەلەدا پەیدا دەبێت»یانیش «دوای لەدایکبوونی.» لە کۆتا دوو دەیەی سەدەی نۆزدەھەمدا، بیرۆکەیەکی جیاواز لەبارەی ھاوزایەندخوازی دەستی گرت بەسەر بوارەکانی [[پزیشکی]] و [[دەروونپزیشکی|دەروونناسیدا]]، کە کردارەکەی بە «شێوەیەکی دروست کە لە کەسێکدا دەبیندرێت بە ئاڕاستەی زایەندییەکی جێگیرەوە» ناوی دەبرت.

کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی، کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی دەڵێن:

{{دەقی تایبەت|لە ١٩٥٢دا، کاتێک کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی یەکەمین پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکانی بڵاوکردەوە، ھاوزایەندخوازیشی لەخۆ گرتبوو. ھەر یەکسەر دوای ئەمە، ئەم پۆلێنکردنە بەدواداچوونی سەختی بۆ کرا بۆ پشتڕاستکردنەوەی لە لێکۆڵینەوەیەکدا کە لەلایەن پەیمانگای نەتەوەیی تەندروستی دەروونییەوە سپۆنسەر کرابوو. بەھەرحاڵ، ئەم لێکۆڵینەوەیە و ھەموو ئەوانەشی کە بەدوایدا ھاتن شکستیان ھێنا لەوەی کە بتوانن بە بەڵگەی زانستییەوە بیسەلمێنن کە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییە یان نائاسایییە و یەکێک لە ئاڕاستەی زایەندییە ئاسایییەکانی مرۆڤەکان نییە. لە ئەنجامی کۆکردنەوەی ئەم جۆرە بەدواداچوونانە، پرۆفیشناڵەکانی پزیشکی، تەندروستی دەروونی، و زانستی کۆمەڵایەتی و ڕەفتاری بەو دەرئەنجامە گەیشتن کە ناوبردنی ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی دەروونی نابەجێیە و ئەو پۆلێنکردنەی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی خەمڵاندنێکی سەربەخۆیانە بووە و لەسەر بنەمای کۆمەڵایەتی و تێڕوانینی پزیشکیی ھەڵە ھاتووەتە ئاراوە.

بەھۆی ئەو بەڵگە زانستیانەی کە ڕووبەڕووی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی بوونەوە دەربارەی ھەڵەکەیان، ئەوان ھاوزایەندخوازییان لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان دەرکرد لە ساڵی ١٩٧٣دا. دوای ئەوەی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی بەسەر زانیاری و داتا زانستییەکاندا چوونەوە لەم بارەیەوە، ئەوان ھەمان ڕێیان گرتە بەر لە ١٩٧٥{{تێبینی|کە ھاندانی لابردنی ھاوزایەندخوای بوو لە پێڕستی نەخۆشییەکان}}، ھانی ھەموو پرۆفیشناڵی تەندروستییە دەروونییەکانی دا کە «نوێنەرایەتی لابردنی ئەو نەخۆشییە دەروونییە بدەن کە ماوەیەکی زۆرە دراوەتە پاڵ ھاوزایەندخوازی.» کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتییش ئێستا لەسەر یاسا و سیاسەتێکی ھاوشێوە کار دەکەن.

بۆیە، پرۆفیشناڵان و لێکۆڵەرەوەکانی تەندروستی دەروونی دەمێکە ئەو ڕاستییەیان خستووەتە ڕوو کە ھاوزایەندخوازی ھیچ کۆسپ و بەربەستێک دانانێت لەبەردەم ژیانێکی خۆش و تەندروست و بەپڕشت، و ھەروەھا زۆرینەی ھاوزایەندخوازانی جیھان بە شێوەیەکی دروست لە مەوداکانی کۆمەڵایەتی و پەیوەندییەکان دەبیندرێن.&lt;ref name=amici/&gt;|25px|25px|&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt;}}

[[پەڕگە:Richard von Krafft Ebing.jpg|وێنۆک|ڕاست|کرافت-ئیبن، نووسەری ''سایکۆپاتیا سێکسیوالیس''، ١٨٤٠–١٩٠٢.]]

ھەتاکو ئێستاش یەکدەنگی لەلایەن زانایانی تەندروستی بەردەوامە لەسەر ئەوەی کە پەیوەندی سێکسی و سۆزداری نێوان ھاوزایەندخوازان بە تەواوەتی سروشتی و ئاسایی و تەندروستە.&lt;ref name=response&gt;American Psychological Association: [http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/therapeutic-response.pdf Appropriate Therapeutic Responses to Sexual Orientation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100615023708/http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/therapeutic-response.pdf |date=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; لە ئێستادا بەدواداچوونێکی گەورە و قووڵ ھەیە کە دەیسەلمێنێت کە کەسێک گەی، لێزبیان، یانیش دووڕەگەزخواز بێت، دەروونێکی ئاسایی و بێ کێشەی ھەیە و لە توانایدایە بە شێوەیەکی ئاسایی ژیان بباتە سەر.&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt; ڕێکخراوی ''تەندروستیی جیھانی'' لە یەکێک لە پێڕستەکانیدا بەھەمان شێوە سەرەتا ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی ناودەبرت، بەڵام دواتر لە پێڕستەکە لابرا دوای ئەوەی ٤٣ ڕێکخراوی تەندروستیی جیھانی دژی ئەمە وەستان لە ١٧ی ئایاری ١٩٩٠.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.euro.who.int/en/what-we-do/health-topics/communicable-diseases/hivaids/news/news/2011/6/stop-discrimination-against-homosexual-men-and-women |سەردێڕ=Stop discrimination against homosexual men and women |بڵاوکەرەوە=World Health Organisation — Europe |ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120709194330/http://www.euro.who.int/en/what-we-do/health-topics/communicable-diseases/hivaids/news/news/2011/6/stop-discrimination-against-homosexual-men-and-women |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileCategory=50&amp;FileID=546 |سەردێڕ=The decision of the World Health Organisation 15 years ago constitutes a historic date and powerful symbol for members of the LGBT community |بڵاوکەرەوە=ILGA |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091030051630/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileCategory=50&amp;FileID=546 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091030051630/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileCategory=50&amp;FileID=546 |date=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=pinknewsstigma&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Homophobic stigma&amp;nbsp;– A community cause |ناونیشان=http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠٠٦|periodical=PinkNews.co.uk |یەکەم=Marc |دوایین=Shoffman |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070419234733/http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070419234733/http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |date=١٩ی نیسانی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; ''کۆمەڵگەی دەروونپزیشکی چینی'' ھاوزایەندخوازی لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان لادا لە ساڵی ٢٠٠١دا دوای پێنج ساڵ لە بەدواداچوون لەسەر ھاوزایەندخوازی.&lt;ref&gt;''The New York Times'': [https://www.nytimes.com/2001/03/08/health/08PSYC.html Homosexuality Not an Illness, Chinese Say] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160722131618/http://www.nytimes.com/2001/03/08/health/08PSYC.html |date=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; کۆلێژی ڕۆیاڵی دەروونپزیشکان دەڵێت: «ئەم مێژووە بەدبەختە ڕوونی دەکاتەوە کە چۆن کۆمەڵێک لە خەڵکی بە تایبەتمەندییەکی کەسییەوە تووشی لێکۆڵینەوەی پزیشکی زیان بەخش دەبن و دەبنە بنەمای بە-کەم-سەیرکردن لە کۆمەڵگەدا.»&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt; ھەرچەندە کە زانست ئەوەی پشتڕاست کردووەتەوە کە ھاوزایەندخوازی سروشتێکی ئاسایی مرۆڤە، ھاوزایەندخوازان ھێشتا تووشی ڕەتکردنەوە دەبن لەلایەن ھەندێک لە ھاوڕێکانیان و ئەندامانی خێزانەکانیان، کە ئەمەش ڕوونی دەکاتەوە کە کەسانی ئێڵ جی بی تی لە ڕووی دەروونییەوە قورسیی زیاتریان دەخرێتە سەر وەک لە مرۆڤێکی باوی تر.

ھەندێک لەو لێزبیان و گەی و دووڕەگەزخوازانەی کە دەست درێژ دەکەن بۆ تێراپی و چارەسەری دەروونی، لەبەر ھەمان ئەو ھۆکارانەیە کە جیاڕەگەزخوازان ڕووی تێدەکەن (فشار و دڵەڕاوکێ، کێشەی پەیوەندی، کێشە لە کار و لەگەڵ ھاوڕێکانیدا، ھتد)؛ ئاڕاستەی زایەندی ئەوان ھیچ پەیوەندییەکی بەم کێشانەوە نییە و ھیچ پزیشکێکی دەروونی لە ئاڕاستەی زایەندی کەس ناپرسێت لەکاتی تیمارکردنیان. ئیتر ھەر کێشەیەکی ھەبێت کەسەکە، چانسێکی زۆر ھەیە کە ڕووبەڕووی [[ھۆمۆفۆبیا]] دەبێتەوە دوای وەرگرتنی تیمارەکەی، بەبیانووی ئەوەی کە ئەو کەسە بۆیە لەڕووی دەروونییەوە فشاری لەسەر بووە چونکە ھاوزایەندخواز بووە.&lt;ref name=textbook&gt;Cabaj, R; Stein, T. eds. ''Textbook of Homosexuality and Mental Health'', p. 421&lt;/ref&gt; بەھەرحاڵ، ئاڕاستەی زایەندی کەسێک ھیچ پەیوەندییەکی بە نەخۆشییە دەروونییەکانییەوە نییە.

== ھۆکارەکان ==
=== بۆماوەیییەکان بەرامبەر بە ژینگەیییەکان ===
ھەرچەندە زاناکان فاکتەرە بۆماوەیییەکانیان بەلاوە گرنگترە،&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt; ئەوان ئەگەریان بۆ ئەوە داناوە کە دەکرێت ھاوزایەندخوازی لە ھەردوو بۆماوەیی و ژینگەییشەوە دروست ببێت و باوەڕیان تەنھا بە یەک دانە نییە و ئەوی تریان پشتگوێ خستبێت. ئەوان دەڵێن کە ئاڕاستەی زایەندیی کەسێک ھەر زوو لە تەمەنی لاوێتییەوە دەردەکەوێت و، جێندررخوازی بەھۆی دەستتێوەردانێکی ئاڵۆزی [[:en:Nature versus nurture|سروشت و نەرچەر]] دروست دەبێت.&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Stuart&quot;/&gt; فاکتەرە بایۆلۆژییەکان بۆماوەیی و ھۆرمۆنییە، کە ھەردووکیان ڕۆڵی سەرەکییان ھەیە لە پێگەیاندنی مێشک، و فاکتەرە ژینگەیییەکانیش لەوانەیە پەیوەست بە کۆمەڵایەتی و ژینگەی گەورەبوونی ھاوزایەندخوازەکە بێت.&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt; ھەر کامێک لەوانە بێت، زاناکان پێیان وانییە کە ھاوزایەندخوازی ھەڵبژاردنی کەسەکەیە.&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rcpsych.ac.uk/pdf/PS02_2014.pdf|سەردێڕ=Royal College of Psychiatrists' statement on sexual orientation|بڵاوکەرەوە=Royal College of Psychiatrists' statement on sexual orientation|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170809182830/http://www.rcpsych.ac.uk/pdf/PS02_2014.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

پەیمانگای ئەمریکیی پزیشکیی مناڵان دەڵێت:
{{وتە لەگەڵ سەرچاوە|ھیچ بەڵگەیەکی زانستی نییە [جەخت لەسەر ئەوە بکاتەوە] کە [[دایک و باوک]]ایەتی نائاسایی، دەستدرێژی سێکسی، یانیش ڕووداوە ناحەزەکانی تری ژیان کاریگەری ھەیە لەسەر [دروستبوونی] ئاڕاستەی زایەندی. ئەو بەڵگانەی ئێستا ھەن پیشانی دەدەن کە زۆرجار ئاڕاستەی زایەندی لە تەمەنی لاوێتیدا سەر ھەڵدەدات.|&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;perrin2002&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب| دوایین = Perrin | یەکەم = E. C. | سەردێڕ = Sexual Orientation in Child and Adolescent Health Care | ناونیشان = https://archive.org/details/sexualorientatio0000perr_u2r7 | بڵاوکەرەوە = Kluwer Academic/Plenum Publishers | ساڵ = ٢٠٠٢|شوێن= New York | ژپنک = ٠-٣٠٦-٤٦٧٦١-٥}}&lt;/ref&gt;}}

کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی، کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی لە ٢٠٠٦دا وتیان:
{{وتە لەگەڵ سەرچاوە|لە ئێستادا، ھیچ بەڵگەیەکی زانستی یەکدەنگ نییە لەسەر فاکتەرێکی دیاری کراو کە وا لە کەسێک دەکات ببێت بە جیاڕەگەزخواز، ھاوزایەندخواز، یانیش دووڕەگەزخواز–بە کاریگەرییە بایالۆژی و دەروونی و کۆمەڵایەتییەکانیشەوە کە لەوانەیە لەسەر باوان ھەیانبووبێت. بەھەرحاڵ، زۆرینەی بەڵگەکان وای پیشان دەدەن کە زۆرینەی گەی و لێزبیانەکان لەلایەن باوانی جیاڕەگەزخوازەوە گەورە کراون و زۆرینەی ئەو مناڵانەشی لەلایەن دایک و باوکی ھاوزایەندخوازە گەورە دەکرێن{{تێبینی|باوانی ھاوزایەندخواز مەبەست لە دوو دایک یان دوو باوکە. ھاوزایەندخوازان چونکە مناڵیان نابێت، ئەوان دەتوانن ھەتیوەکان بەخێوکەن}} لەکاتی گەورەبوونیاندا دەبن بە جیاڕەگەزخواز.|&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;}}

بەدواداچوون لەسەر ھاوزایەندخوازی کۆمەڵە دیبەیتێکی زانستی و سیاسی و کۆمەڵایەتی دەھێنێتە ئاراوە و ئەگەری زیاتر فەحسکردنی دوو کەس پێش ھاوسەرگیری بەرزتر دەکاتەوە.&lt;ref name=chicagotribune&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |سەردێڕ=Study of gay brothers may find clues about sexuality |یەکەم=Robert |دوایین=Mitchum |periodical=Chicago Tribune |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081023155659/http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081023155659/http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |date=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.churchtimes.co.uk/content.asp?id=60752 |سەردێڕ=How much is known about the origins of homosexuality? |بڵاوکەرەوە=Church Times |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100406055257/http://www.churchtimes.co.uk/content.asp?id=60752 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی نیسانی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;
تاکو ئێستا ھیچ «جینێکی گەی» نەدۆزراوەتەوە، ھەرچەندە چەندجارێکیش ھەوڵی دۆزینەوەی دراوە. لەلایەکی ترەوە، چەند بەڵگەیەکی باشی بۆماوەیی ھەن کە لەسەر ھاوزایەندخوازی کراون، بە تایبەتی لە نێرەکاندا، کە لەسەر [[دووانە]]کان کراون. باسەکە دەچێتەوە سەر کرۆمۆسۆم ٨ لەگەڵ جینی XQ28 لەسەر کرۆمۆسۆمی ئێکس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Ngun |یەکەم١= TC |دوایین٢= Vilain |یەکەم٢= E |ساڵ= ٢٠١٤|سەردێڕ= The biological basis of human sexual orientation: is there a role for epigenetics? | journal = Adv Genet |بەرگ= ٨٦|پەڕەکان= ١٦٧–٨٤| doi = 10.1016/B978-0-12-800222-3.00008-5 | pmid = ٢٥١٧٢٣٥٠}}&lt;/ref&gt; ماوەیەک دەبێت کە ئاڕاستەی زایەندی دەدرێتە پاڵ ئێپیجێنێتیکس.

=== لە ڕووی ئێڤەلوشن و پەرەسەندنەوە ===
{{multiple image
 | align = vertical
 | width1 = 120
 | image1 = Double Mars symbol.svg
 | caption1 = نیشانەی ھاوزایەندخوازیی نێر
 | width2 = 120
 | image2 = Double Venus symbol.svg
 | caption2 = نیشانەی ھاوزایەندخوازیی مێ
 }}
بەڕێوەبەرانی لێکۆڵینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٨ ڕایان گەیاند کە «بەڵگەی باوەڕپێکراو ھەیە لەسەر ئەوەی کە ئاڕاستەی زایەندی مرۆڤەکان کاریگەری بۆماوەیی لەسەرە، لەبەر ئەوە نازانرێت ھاوزایەندخوازی، کە یارمەتی کەمکردنەوەی [[زاوزێ]] دەدات، چۆن بە ڕێژەیەکی زۆر لە کۆمەڵگەدا دەرکەوتووە.» ئەوان ئاماژەیان بەوە کرد کە لەکاتێکدا جێنەتیکی ھاوزایەندخوازەکان ڕێگرن لەبەردەم زاوزێ لەنێوانیاندا، ئەوان لەوانەیە سوود لە جیاڕەگەزخوازەکانی دەورووبەریان وەرگن بۆ زاوزێ.&lt;ref&gt;Zietsch et al. (2008)&lt;/ref&gt; بۆ نموونە، گەیەکان لە ڕێگەی چاندنی سپێرمی یەکێک لە پیاوەکان لە [[ژن]]ێکی دیاریکراودا کە لە تاقیگەدا دەکرێت، مناڵ دروست بکەن، لەوانەشە ھەتیو بەخێو بکەن، لێزبیانەکانیش لە [[ھێلکەدان]]ی یەکێکیان سپێرم دەچێندرێت و یەکێکیان دەبنە ھەڵگری مناڵەکە؛ ئەگەریشی ھەیە کە یەکێک بە کرێ بگرن مناڵێکیان بۆ دروست بکات. لێکۆڵینەوەیەکی ٢٠٠٩ش ئاماژەی دا بە زیادبوون لە دانیشتووانە ھاوزایەندخوازە ژنەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=New Evidence of Genetic Factors Influencing Sexual Orientation in Men: Female Fecundity Increase in the Maternal Line |ناونیشان=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_2009-06_38_3/page/393 |نووسەر١=Iemmola, Francesca |نووسەر٢=Camperio Ciani, Andrea|journal=Archives of Sexual Behavior|بڵاوکەرەوە=Springer Netherlands|ساڵ=٢٠٠٩|بەرگ=٣٨|doi=10.1007/s10508-008-9381-6|pmid=١٨٥٦١٠١٤|پەڕەکان=٣٩٣–٩}}&lt;/ref&gt; بەدواداچوونێکی ''بەیڵی و زەک'' دوای لێکۆڵینەوە لەسەر ھاوزایەندخوازی لە ئاژەڵاندا تووانی تەحەدای ئەو بیرۆکەیە بکات کە دەڵێت ھاوزایەندخوازی یارمەتی کەمکردنەوەی دانیشتووان دەدات. ھەروەھا ئەوان پێشنیار دەکەن کە بەدواداچوونەکانی داھاتوو تیشک بخاتە سەر ھۆکارە بۆماوەیییەکان لەجیاتی دەرکەوتن و ئۆریجنەکەی.&lt;ref name=&quot;Bailey et al.&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Bailey |یەکەم١= N. W. |دوایین٢= Zuk |یەکەم٢= M. |ساڵ= ٢٠٠٩|سەردێڕ= Same-sex sexual behavior and evolution |ناونیشان= http://www.faculty.ucr.edu/~mzuk/Bailey%20and%20Zuk%202009%20Same%20sex%20behaviour.pdf | format = PDF | journal = Trends In Ecology &amp; Evolution |بەرگ= ٢٤| issue = 8|پەڕەکان= ٤٣٩–٤٤٦| doi = 10.1016/j.tree.2009.03.014 | pmid=١٩٥٣٩٣٩٦}}&lt;/ref&gt;

=== ھەوڵدان بۆ گۆڕینی ئاڕاستەی زایەندی کەسەکان ===
ھەتاکو ئێستا ھیچ لێکۆڵینەوەیەکی فەرمی زانستی نییە کە ئەوە ڕوونبکاتەوە کە دەکرێت ئاڕاستەی زایەندی کەسێک بگۆڕدرێت، ھەرچەندە ھەوڵی ئەم کردارە دراوە و دەدرێت لەلای ئەو کۆمەڵگایانەی کە لە ڕووی ئایینییەوە توندن و پێوەرێکی ڕەوشتیی جیاوازیان ھەیە وەک لە کۆمەڵگە پێشکەوتووەکان.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt; یەکدەنگی پڕۆفیشناڵەکانی زانستی کۆمەڵایەتی و ڕێکخراوە دەروونی و تەندروستییەکانی تر ئەوەیە کە ھاوزایەندخوازی شتێکی ئاسایییە و یەکێکە لە ئاڕاستەی زایەندییەکانی مرۆڤەکان و ھەتاھەتاییشە، بۆیە نەخۆشییەکی دەروونی نییە و کەواتە چارەسەریشی نییە.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt; کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی دەڵێت کە «زۆربەی کەسەکان ھەست بە ھیچ ھەڵبژاردنێک ناکەن لە ئاڕاستەی زایەندییەکەیان.»&lt;ref name=&quot;answers&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.apa.org/topics/sexuality/sorientation.pdf |سەردێڕ=Answers to Your Questions. For a Better Understanding of Sexual Orientation &amp; Homosexuality |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=American Psychological Association |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140111050857/http://www.apa.org/topics/sexuality/sorientation.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; کۆمەڵێک کەس ئەو بیر و باوەڕەیان ھێناوەتە ئاراوە کە گوایە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییەکی دەروونییە، کێشەیەکە لەکاتی دروستبوونی کۆرپەلە یانیش بەرھەمی سیستی ئایین و ڕەوشتە و دەمەقاڵێی ئەوە دەکەن کە گوایە ھاوزایەندخوازی دەتواندرێت «چارەسەر بکرێت» بە بەکارھێنانی سایکۆتێراپی یان ئایین و دەستتێوەردان لەم کردارە. زۆرێک لەو کەسانەی ھەڵگری ئەم بیر و باوەڕەن و ھەوڵی بڵاوکردنەوەی دەدەن، وەک بیندراوە، بەشێکن لە جووڵەیەکی سیاسیی ئایینی کە توندڕەوی و ستێریۆتایپ بەرامبەر بە کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی بەرز دەکاتەوە.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt;

تاکو ئێستا ھیچ ڕێکخراوێکی دەروونی پرۆفیشناڵ و پێشکەوتوو ھەوڵی گۆڕینی ھاوزایەندخوازییان لە ھیچ کەسێکدا نەداوە و بەڵکو دژی ئەوەشن و سیاسەتەکانیان خەڵکی ئاگادار دەکاتەوە لە دوورکەوتنەوە لە شتێکی وا. لەو ڕێکخراوە پزیشکییە پێشکەوتووانەی کە دژی ھەوڵی گۆڕینی ئاڕاستەی زایەندی دەدەن پێکھاتوون لە: یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی، یەکێتی دەروونی ئەمریکی، یەکێتی ڕاوێژکاری ئەمریکی، کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/5sEshQkXj?url=http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٠ |سەردێڕ=Expert affidavit of Gregory M. Herek, Ph.D. |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100828054600/http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |date=٢٨ی ئابی ٢٠١٠ }}&lt;/ref&gt; زانکۆی ڕۆیاڵی دەروونپزیشکان،&lt;ref name=royal2009&gt;Royal College of Psychiatrists: [http://www.rcpsych.ac.uk/press/pressreleasearchives/2009/statement.aspx Statement from the Royal College of Psychiatrists' Gay and Lesbian Mental Health Special Interest Group] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100527055029/http://www.rcpsych.ac.uk/press/pressreleasearchives/2009/statement.aspx |date=27 May 2010}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ کۆمەڵگەی دەروونپزیشکی ئوستراڵین.&lt;ref name=&quot;aps&quot;&gt;Australian Psychological Society: [http://www.psychology.org.au/publications/tip_sheets/orientation/ Sexual orientation and homosexuality] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090717121843/http://www.psychology.org.au/publications/tip_sheets/orientation/ |date=17 July 2009}}&lt;/ref&gt; یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی و زانکۆی ڕۆیاڵی دەروونپزیشکان ناڕەزاێتی خۆیان دەربڕی لەبارەی ئەو ڕێکخراوانەی ھەوڵی گۆڕینی ھاوزایەندخوازییان داوە چونکە ئەوان بەبێ ھیچ بەدواداچوونێکی زانستی ئەم ھەوڵانە دەدەن و «بەڵگە» زانستییەکانیان لەسەر ئەوەی کە گوایە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییە لاوازە و باوەڕپێنەکراوە. ئەوان ڕوونیان کردەوە کە ھەوڵێکی وا بە فیڕۆ دەڕوات و تەنھا کێشەی کۆمەڵایەتی دروست دەکات.&lt;ref name=&quot;royal2009&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;apaexgay&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/policy/ex-gay.pdf |سەردێڕ=Statement of the American Psychological Association |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110806095055/http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/policy/ex-gay.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئابی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی دەڵێت کە «ھاوزایەندخوازی ھەرگیز ھەڵبژاردنێک نییە کە بتواندرێت بگۆڕدرێت، و ئاڕاستەی زایەندی کاریگەرییەکی دوولایەنەی فاکتەرە زیندەیی و ژینگەیییەکانە [...] کە لە تەمەنێکی گەنجدا لە کەسێکدا دەردەکەوێت&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt; [...] و [بەڵگەکان پیشانی دەدەن] کە فاکتەرە زیندەیی و بۆماوەیی و ھۆرمۆنییەکان کاریگەرییەکی مەزنیان لەسەر ئاڕاستەی زایەندی ھەیە.» ئەوان دەڵێن کە «شوناسی زایەندیی{{تێبینی|شوناسی زایەندیی بە sexual identity ھاتووە، ئەمە بیرۆکەی کەسێکە لەسەر ئەوەی کە ئەو ئایا نێرە یان مێیە. ئەمە بە تەواوەتی جیاوازە لە ئاڕاستەی زایەندی کە بەرامبەر بە sexual orientation ھاتووە، ئەمەش ھۆکارێکە کە وادەکات کە بە ھەڵە ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی لەقەڵەم بدرێت، لەبەرئەوەی زۆرجار لەگەڵ شوناسی زایەندیی تێکەڵ دەکرێت.}} – نەک ئاڕاستەی زایەندی – دەتواندرێت لەڕێی سایکۆتێراپییەوە یان ڕووداوەکانی ژیانەوە بگۆڕدرێت»&lt;ref name=apa2009/&gt; واتە ھاوزایەندخوازی وەک شوناسی ڕەگەزیی نییە بگۆڕدرێت. ئەوان ھەروەھا وتوویانە کە «کەسەکان لەوانەیە ئاگاداربنەوە لە ئاستی جیاوازی ژیانیاندا کە ئەوان جیاڕەگەزخواز، گەی، لێزبیان، یان دووڕەگەزخوازن» و «دژی ھەر چارەسەرێکی دەروونی دەبێت، وەک تێراپی دووبارەبووەوە و 'گۆڕین'، کە لەسەر بنەمای ئەو لێکدانەوەیە ھاتووەتە ئاراوە کە گوایە ھاوزایەندخوازی لەخۆیدا نەخۆشی دەروونییە»

یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی ھەروەھا ھانی پرۆفیشناڵەکانی تەندروستی دەدات کە خۆیان لە بە-ھەڵە-بڵاوکردنەوەی زانیارییە پزیشکییەکان دەربارەی ھاوزایەندخوازی بەدوور بگرن و باسی شتێکی وەک ئاڕاستەی زایەندی نەکەن لەکاتی چارەسەرکردنی نەخۆشێکدا.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt;

== گەورەکردنی مناڵان ==
لەوەتەی ھاوزایەندخوازەکان لە ھەندێک لە شوێنەکانی جیھان مافی ھاوسەرگیری و بەخێوکردنی مناڵیان پێ دراوە، تێبینی کراوە کە باوانە ھاوزایەندخوازەکان ھێندەی باوانە جیاڕەگەزخوازەکان بەتوانان لە بەخێوکردنی مناڵەکانیان و توانیویانە بە شێوەیەکی تەندروست گەورەیان بکەن و لە ڕووی کۆمەڵایەتیی و دەروونییەوە ھەر وەک مناڵەکانی تر بوون کە لەلایەن باوانە جیاڕەگەزخوازەکانەوە گەورەکراون؛ بگرە باشتریش بوون.&lt;ref name=cpa2006&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/Marriage%20of%20Same-Sex%20Couples%20Position%20Statement%20-%20October%202006%20(1).pdf |سەردێڕ=Marriage of Same-Sex Couples&amp;nbsp;– 2006 Position Statement Canadian Psychological Association |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090419195945/http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/Marriage%20of%20Same-Sex%20Couples%20Position%20Statement%20-%20October%202006%20(1).pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=apsp&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Families-Lit-Review.pdf |سەردێڕ=Elizabeth Short, Damien W. Riggs, Amaryll Perlesz, Rhonda Brown, Graeme Kane: Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender (LGBT) Parented Families&amp;nbsp;– A Literature Review prepared for The Australian Psychological Society |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110304014530/http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Families-Lit-Review.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١١}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110304014530/http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Families-Lit-Review.pdf |date= ٤ی ئازاری ٢٠١١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=amici2010&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ca9.uscourts.gov/datastore/general/2010/10/27/amicus29.pdf |سەردێڕ=Brief of the American Psychological Association, The California Psychological Association, The American Psychiatric Association, and the American Association for Marriage and Family Therapy as Amici Curiae in support of plaintiff-appellees |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101226182332/http://www.ca9.uscourts.gov/datastore/general/2010/10/27/amicus29.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بەپێی لێکۆڵینەوە و بەدواداچوونی وێژەی زانستیی، ھیچ بەڵگەیەک نییە کە بەپێچەوانەوە شتەکان نیشان بدات و بڵێت کە ئەو مناڵانەی لەلایەن باوانە ھاوزایەندخوازەکانەوە گەورەکراون ھیچ کێشەیەکیان ھەیە.&lt;ref name=&quot;amici&quot;/&gt;&lt;ref name=pediatrics&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Pawelski JG, Perrin EC, Foy JM, etal |سەردێڕ=The effects of marriage, civil union, and domestic partnership laws on the health and well-being of children |journal=Pediatrics |بەرگ=١١٨|issue=1 |پەڕەکان=٣٤٩–٦٤|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٦|pmid=١٦٨١٨٥٨٥|doi=10.1542/peds.2006-1279}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;herek2006&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Herek GM |سەردێڕ=Legal recognition of same-sex relationships in the United States: a social science perspective |journal=The American Psychologist |بەرگ=٦١|issue=6 |پەڕەکان=٦٠٧–٢١|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٦|pmid=١٦٩٥٣٧٤٨|doi=10.1037/0003-066X.61.6.607 |ناونیشان=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠|df=dmy}} {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=stacey2010&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/fulltext/123248173/HTMLSTART?CRETRY=1&amp;SRETRY=0|سەردێڕ=How Does the Gender of Parents Matter|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|doi=10.1111/j.1741-3737.2009.00678.x|بەرگ=٧٢|journal=Journal of Marriage and Family|پەڕەکان=٣–٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=cpa2005&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/advocacy/brief.pdf |سەردێڕ=Brief presented to the Legislative House of Commons Committee on Bill C38 by the Canadian Psychological Association – June 2, 2005. |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121013225547/http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/advocacy/brief.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

بەدواداچوونەکان ئەوە پیشان دەدەن کە مناڵەکانی کە لەلایەن باوانە ھاوزایەندخوازەکانەوە گەورە دەکرێن کەمتر خەم لە ھاوزایەندخوازی دەخۆن و زیاتر کراوەن بە ڕوویدا.&lt;ref name=ABCNews&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Census 2010: One-Quarter of Gay Couples Raising Children |یەکەم=SUSAN |دوایین=DONALDSON JAMES |ناونیشان=http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 |newspaper=ABC News |ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٣|وتەگێڕانەوە=&quot;Still, more than 80 percent of the children being raised by gay couples are not adopted, according to Gates.&quot; |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630053712/http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ھەمان بەدواداچوون ڕوونی دەکاتەوە کە ئەو ھاوزایەندخوازانەی کە پێشووتر [[ھاوسەرگیری]]یان کردووە و مناڵیان لە ڕەگەزی بەرامبەر ھەبووە، مناڵەکانیشیان لەکاتی گەورەبوونیاندا توخمێکی ھاوزایەندخوازییان تێدا دەرکەوتووە، ئەمەش بەھۆی جێنێتیک و بۆماوەیییەوە ڕوودەدات، ھەرچەندە ئەوە حاڵەتێکی زۆر دەگمەنە و ئەو مناڵانەی کە لەلایەن باوانە ھاوزایەندخوازەکانەوە گەورە دەکرێن زۆرینەیان جیاڕەگەزخواز دەردەچن.&lt;ref name=&quot;Stacey_Biblarz&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Stacey J, Biblarz TJ |ساڵ= ٢٠٠١|سەردێڕ= (How) Does the Sexual Orientation of Parents Matter? |ناونیشان= http://faculty.law.miami.edu/mcoombs/documents/Stacey_Biblarz.pdf | format = PDF | journal = American Sociological Review |بەرگ= ٦٦| issue = 2 |پەڕەکان= ١٥٩–١٨٣|وتەگێڕانەوە= This may be partly due to genetic and family socialization processes, but what sociologists refer to as &quot;contextual effects&quot; not yet investigated by psychologists may also be important...even though children of lesbian and gay parents appear to express a significant increase in homoeroticism, the majority of all children nonetheless identify as heterosexual, as most theories across the essentialistt&quot; to &quot;social constructionist&quot; spectrum seem (perhaps too hastily) to expect. | doi = 10.2307/2657413 |ڕێکەوتی سەردان= ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20110928195415/http://faculty.law.miami.edu/mcoombs/documents/Stacey_Biblarz.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٠٥دا، پڕۆفێسۆری دەروونناسی چارلۆت جەی پاترسن، بەدواداچوونێکی ئەنجام دا بۆ کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی و داتاکانیش ئەوەیان پشتڕاست کردەوە کە ڕێژەی ھاوزایەندخوازی لە نێوان مناڵەکانی ئەواندا کەم بووە.&lt;ref name=&quot;APAreport&quot;&gt;American Psychological Association [http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/parenting-full.pdf Lesbian &amp; Gay Parenting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923221332/http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/parenting-full.pdf |date=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥ }}&lt;/ref&gt;

== تەندروستی ==
=== فیزیکی ===
{{سیاسەتەکانی خوێندانی ھاوزایەندخوازان}}
ناوەکانی ''ئەو پیاوانەی سێکس لەگەڵ پیاو دەکەن'' لەگەڵ ''[[لێزبیەن|ئەو ژنانەی سێکس لەگەڵ ژن دەکەن]]'' بەکاردەھێندرێن بۆ ئەو کەسانەی کە سێکس لەگەڵ ھەمان ڕەگەزی خۆیان دەکەن بەبێ گوێدان بە شووناسی زایەندی ئەوان. زۆرێک لە خەڵکی ڕەتی دەکەنەوە کە خۆیان بەو ناوانەوە بگرنەوە کە کۆمەڵگە بۆیان دیاری دەکات و بەکاری بێنن بۆ پێناسەکردنی خۆیان، ناوەکانی وەک گەی و لێزبیان و بایسێکسوال (یان دووڕەگەزخوازی) ش ھەر کۆمەڵێکن لەو ناوانە.&lt;ref name=msmafrica&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?id=5208&amp;nex=5 |سەردێڕ=MSM in Africa: highly stigmatized, vulnerable and in need of urgent HIV prevention |بڵاوکەرەوە=Aidsportal.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070713125016/http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٧|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070713125016/http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |date=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=UNAIDS1&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UNAIDS: Men who have sex with men
 |بڵاوکەرەوە=UNAIDS
 |ناونیشان=http://www.unaids.org/en/PolicyAndPractice/KeyPopulations/MenSexMen/default.asp
 |format=asp
 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080618190907/http://www.unaids.org/en/PolicyAndPractice/KeyPopulations/MenSexMen/default.asp
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|df=dmy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TGHIVINF&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Greenwood
 |یەکەم=Cseneca
 |نووسەر٢=Mario Ruberte
 |سەردێڕ=African American Community and HIV (Slide 14 mentions TG women)
 |بڵاوکەرەوە=East Bay AIDS Education and Training Center
 |ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt
 |format=ppt
 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080910171338/http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080910171338/http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt |date=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=MSTSW&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Operario D, Burton J, Underhill K, Sevelius J |سەردێڕ=Men who have sex with transgender women: challenges to category-based HIV prevention |journal=AIDS Behav |بەرگ=١٢|issue=1 |پەڕەکان=١٨–٢٦|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|pmid=١٧٧٠٥٠٩٥|doi=10.1007/s10461-007-9303-y}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TGMSMNET&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Operario D, Burton J |سەردێڕ=HIV-related tuberculosis in a transgender network—Baltimore, Maryland, and New York City area, 1998–2000 |journal=MMWR Morb. Mortal. Wkly. Rep. |بەرگ=٤٩|issue=15 |پەڕەکان=٣١٧–٢٠|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٠٠|pmid=١٠٨٥٨٠٠٨|ناونیشان=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm4915a1.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090421103403/http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm4915a1.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئەم دەستەواژانە زۆرجار لە وێژەی پزیشکی و [[زانستە کۆمەڵایەتییەکان|زانستی کۆمەڵایەتی]] بەکاردێن بۆ باسکردنی ئەو کۆمەڵە خەڵکە بۆ بەدواداچوون و لێکۆڵینەوەکان، لەم پڕۆسەیەدا ئەوان گوێ بە شووناسی زایەند نادەن، واتە گوێ بەوە نادەن کە کەسەکە خۆی بە چی دادەنێت. ئەم دەستەواژانە بە کێشاویی دەبیندرێن لەبەرئەوەی «ڕەھەندی کۆمەڵایەتی ئاژۆکی سێکسی دەشارێتەوە؛ خۆ-ناونانەکانی لێزبیان، گەی، و کەسانی دووڕەگەزخواز لاواز دەکات؛ و بە شێوەیەکی تەواو باسی کردارە جنسییەکان و جۆرەکانی ناکات.»&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Young RM, Meyer IH |سەردێڕ=The trouble with &quot;MSM&quot; and &quot;WSW&quot;: erasure of the sexual-minority person in public health discourse |journal=Am J Public Health |بەرگ=٩٥|issue=7 |پەڕەکان=١١٤٤–٩|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٥|pmid=١٥٩٦١٧٥٣|pmc=١٤٤٩٣٣٢|doi=10.2105/AJPH.2004.046714}}&lt;/ref&gt; ھەرچۆنێک بێت، گەیەکان و لێزبیانەکان لەگەڵ یەکدا چالاکن لەبەر چەند ھۆکارێکی جیاواز جیاواز، کە گرنگترینیان چێژی سێکسی و خۆشەویستی و پەیوەندییە. لە پاڵ ئەوەی ئەم کردارانە چەند لایەنێکی باشی ھەیە، دەکرێت نەخۆشی کوشندەشی پێوە بێت. بۆ ئەوەی خود لەم نەخۆشییە کوشندانە بپارێزرێت پێویستە [[کۆندۆم]] و شمەکی بەرگری تر بەکاربێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STI Epi Update: Oral Contraceptive and Condom Use |ناونیشان=http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/std-mts/std511_e.html |بڵاوکەرەوە=Public Health Agency of Canada |ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ١٩٩٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060927063228/http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/std-mts/std511_e.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060927063228/http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/std-mts/std511_e.html |date=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}}&lt;/ref&gt; بەھەرحاڵ، ئەو نەخۆشییانەی وەک [[ئایدز]] وان ناگوازرێنەوە تاکو لایەنێکیان نەیانبێت. واتە ڤایرۆسی ئێچ-ئای-ڤی لە خۆیەوە دروست نابێت، بەڵکو دەگوازرێتەوە. ئەگەر پەیوەندی بەبێ کۆندۆم یاخود بەرگری تر بەسترا، پێویستە بەردەوام دڵنیا بکرێتەوە کە ئەو کەسەی کرداری سێکسی لەگەڵدا دەکرێت پاکە لەم ڤایرۆسانە. لە ئێستادا لە ھەندێک لە وڵاتەکاندا خوێنی گەیەکان وەرناگیرێت (واتە بەکار ناھێندرێت بۆ کەسێکی تر) لەبەرئەوەی پێیان وایە کە گەیەکان لە مەترسییەکی زیاتردان لە کۆمەڵگەدا بەرامبەر بەو نەخۆشییانە.&lt;ref name=Blood&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Cber / Fda |ناونیشان=http://www.fda.gov/cber/faq/msmdonor.htm |سەردێڕ=FDA Policy on Blood Donations from Men Who Have Sex with Other Men |بڵاوکەرەوە=Web.archive.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20071011035223/http://www.fda.gov/cber/faq/msmdonor.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;

==== تەندروستی گشتی ====
پزیشکەکان لە سەرانسەری جیھاندا ئەم خاڵانەیان پەسەند کردووە بۆ ئەوەی خانمە لێزبیانەکان و پیاوە گەیەکان ڕەچاوی بکەن لەکاتی [[سێکس]]دا تاکو خۆیان لە نەخۆشی بپارێزن:

===== ژنان =====
* لە خوێنی [[سووڕی مانگانە]] و ھەر برینێکی [[قوز|ئەندامی زاووزێی]] خەڵکی خۆت بەدوور بگرە، مەگەر ١٠٠٪‏ زانیت کە ئەوان پاکن و لە نەخۆشی دوورن.
* دڵنیا بەرەوە لە بەکارھێنانی کۆندۆم بەسەر ئەو [[یاریی سێکسی|یارییە سێکسیانەی]] کە دەچێت بە کۆم یان ئەندامی زاووزێی زیاتر لە یەک کەسدا. ھەمیشە یارییە سێکسییەکانی خۆت بۆ خۆت ھەڵبگرە و با ھەر کەسێک دانەیەکی خۆی ھەبێت
* بەربەستێک دابنێ لە بەردەم ئەندامی زاووزێی کەسەکەی کە لەگەڵیت لەکاتی سێکسی دەمدا، وەک کۆندۆم یان ھەر شتێکی تر کە ڕێگری لە دەستتێوەدانی ڕاستەوخۆ دەکات
* دەستکێشی لەیتکس بەکاربھێنە و دەستکێشەکان بە ڕۆنێکی تەندروستی نازیان بەخش چەور بکە گەر زانیت خوێنبەربوون ڕوودەدات.&lt;ref name=mravack&gt;Mravack, Sally A. (July 2006).&quot;Primary Care for Lesbians and Bisexual Women&quot;, ''American Family Physician'' '''74''' (2) p. 279–286.&lt;/ref&gt;

===== پیاوان =====
* خۆت لە شلەکانی جەستەی ئەو پیاوەی لەگەڵیدای بەدوور بگرە، ئەمە وەک [[تۆو (ژینناسی)|تۆو]]، [[تۆواو]]، و [[خوێن]] یان ھەر برینێکی تر، مەگەر ١٠٠٪‏ زانیت کە ئەوان پاکن و لە نەخۆشی بەدوورن.
* [[کۆندۆم]] بەکاربھێنە لەکاتی سێکسی [[دەم]] و [[کۆم]]دا
* بەربەست بەکاربھێنە لەکاتی [[کۆم بۆ دەم]]، بۆ ھەر ئەندامێکی جەستەت کۆندۆمێک بەکاربھێنیت باشترە
* دڵنیابەرەوە لە بەکارھێنانی کۆندۆم بەسەر ئەو یارییە سێکسییانەی کە دەچێت بە کۆم یان ئەندامی زاووزێی زیاتر لە یەک کەسدا. ھەمیشە یارییە سێکسییەکانی خۆت بۆ خۆت ھەڵبگرە و با ھەر کەسێک دانەیەکی خۆی ھەبێت&lt;ref&gt;Catalyst, Sr. Kitty, Staff of San Francisco City Clinic; &quot;Reading This Might Save Your Ass&quot;; 2001, San Francisco HIV Prevention and STD Prevention and Control.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Men Like Us: The GMHC Complete Guide to Gay Men's Sexual, Physical, and Emotional Well-being; Wolfe, Daniel; Gay Men's Health Crisis, Inc; Published by Ballantine Books, 2000; {{ISBN|0-345-41496-9}}, 9780345414960.&lt;/ref&gt;
* چەورکەر بەکاربھێنە گەر زانیت خوێنبەربوون ڕوودەدات

=== دەروونی ===
لەکاتێکدا کە سەرەتا ھاوزایەندخوازی لەناو وێژەی پزیشکیدا سەری ھەڵدا، ئەوان زۆرجار پێیان وابوو کە نەخۆشییەکی دەروونی بۆماوەیی ڕەگەکەیەتی. زۆرێک لە لێکۆڵینەوەکانی لەسەر ھاوزایەندخوازەکان دەکرا زیادتر تیشکی دەخستە سەر [[خەمۆکی]]، بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەر، و خۆکوژی لەواندا. ھەرچەندە ئەم کێشانە ھەن لەناو ئەو کەسانەی کە جیاڕەگەزخواز نین و بە پێچەوانەوە، وتووێژکردن لەسەر ئەمە بە دراماتیکی کەم بۆوە دوای ئەوەی ھاوزایەندخوازی لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان لابرا لە ساڵی ١٩٧٣. لەجێی ئەوانەی کە پێشوو باس کران، نالایەنگیری یاسایی، بەرزکردنەوەی درۆ و دەلەسە و، کەمی پشتگیری بۆ ھاوزایەندخوازان، بوون بە فاکتەرەکان کە تووشی خەڵکانی ئێڵ جی بی تی دەبێت و زۆرجاریش کاریگەری مەزنیان دەبێت لەسەریان لەڕووی دەروونییەوە،&lt;ref&gt;Schlager, Neil, ed. (1998). ''Gay &amp; Lesbian Almanac''. St. James Press. {{ISBN|1-55862-358-2}}, p. 152.&lt;/ref&gt; ھەر ئەمانەش کران بە پێوەری حاڵەتی دەروونی ھاوزایەندخوازان. ئەو شورەیی، نایەکسانی، زوڵم و ستەم و بە-کەم-سەیرکردنەی کە بە ھاوزایەندخوازییەوە لکێنراوە دەبێتە ئەنجامی کێشەی دەروونی بەپێی تێپەڕبوونی کات، بەڵام بەپێچەوانەوە بۆ جیاڕەگەزخوازی چونکە دیاردەیەکی باوترە لە کۆمەڵگەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Meyer, Ilan H. |سەردێڕ=Prejudice, social stress, and mental health in lesbian, gay, and bisexual populations: conceptual issues and research evidence |journal=Psychological Bulletin |بەرگ=١٢٩|issue=5 |پەڕەکان=٦٧٤–٩٧|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٣|pmid=١٢٩٥٦٥٣٩|pmc=٢٠٧٢٩٣٢|doi=10.1037/0033-2909.129.5.674}}&lt;/ref&gt; بەڵگەکان وای پیشان دەدەن کە ئەم جۆرە کردارانە بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازانی گەنج لە ڕووی دەروونییەوە دەیانخاتە مەترسییەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2007-10/cums-bgm100207.php |سەردێڕ=Black gay men, lesbians, have fewer mental disorders than whites, says Mailman School of PH study |بڵاوکەرەوە=Eurekalert.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100507073023/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2007-10/cums-bgm100207.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== گەنجانی گەی و لێزبیان ===
گەنجانی ئێڵ جی بی تی مەترسییەکی زیاتری خۆکوشتن، خوگرتن بە ماددە ھۆشبەرەکان، کێشەی قوتابخانە و گۆشەگیرییان لەسەرە بەھۆی ئەو ژینگە نەیار و گوناھبارکەرانەی کە تێیدا دەژین؛ کە خراپەی زۆریان بەرامبەر دەکرێت تێیدا، وەک بەدڕەفتاری دەروونی و جەستەیی بەرامبەریان، لەگەڵ جیابوونەوە لە خێزان و ھاوڕێکانیان.&lt;ref name=dhhs&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Report of the Secretary's Task Force on Youth Suicide |editor-first=Marcia R. (ed.) |editor-last= Fenleib |ساڵ=١٩٨٩|بڵاوکەرەوە=United States Government Printing Office |ژپنک=٠-١٦-٠٠٢٥٠٨-٧|دوایین=Gibson |یەکەم=P. |contribution=Gay and Lesbian Youth Suicide}}&lt;/ref&gt; ھەر لێرەشدا ڕاناوەستێت و گەنجانی ئێڵ جی بی تی بە شێوەیەکی زیاتر لە ڕووی جەستەیی و دەروونییەوە لەلایەن باوانیان یاخود ھاوڕێکانیان ئازار دەدرێت و ھەندێک جار تەنانەت [[دەستدرێژیی سێکسی|دەستدرێژی سێکسییشیان]] دەکرێتە سەر. ھۆکارەکانی ئەم خراپانە بەرامبەر گەنجانی ئێڵ جی بی تی دەگەڕێتەوە بۆ دوو ھۆکاری ''سەرەکی''.
١: ئەوان ھێرشیان دەکرێتە سەر لەبەر شوناسی زایەند و جیاوازییان لە زۆرینەی ئەندامانی کۆمەڵگە، زۆرجار لەبەر شێوازی پۆشاکەکانیان و شتی لاوەکی تر.
٢: لەکاتی ڕەتکردنەوەیان لەلایەن ئەندامانی خێزان و ھاوڕێکانیانەوە، ئەوان دەکرێن بە قوربانی و لەوانەیە ئەو مناڵانەی لە خێزانێکی [[ھۆمۆفۆبیا|ھۆمۆفۆبیدا]] گەورە دەکرێن ھەمان ڕەوشتیان ھەبێت بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان بەبێ ھیچ ھۆکارێک یان ھەڵبژاردنێک. ئەم ڕەتکردنەوانە ئەنجامی خراپیان لێ دەکەوێتەوە و ھاوزایەندخوازی ناگۆڕێت. ئەگەر کەسێک بەو شێوەیە ڕەت بکرێتەوە لەلایەنە کۆمەڵایەتییەکانی ژیان لەوانەیە خوو بداتە خواردنەوە و بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەر و سێکسکردن لەگەڵ چەند کەسێکدا لە ھەمان کاتدا بۆ ئەوەی قەرەبووی بکاتەوە، لەوانەشە ھاوزایەندخوازە ھەرزەکارەکان لە ماڵەوە ڕابکەن بەھۆی ئەم شتانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www.apa.org/journals/features/ccp733477.pdf |سەردێڕ=Victimization Over the Life Span: A Comparison of Lesbian, Gay, Bisexual, and Heterosexual Siblings |یەکەم=Kimberly F. |دوایین=Balsam |نووسەر٢=Esther D. Rothblum |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٥|journal=Journal of Consulting and Clinical Psychology |بەرگ=٧٣|issue=3 |پەڕەکان=٤٧٧–٤٨٧|format=PDF  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070311233920/http://www.apa.org/journals/features/ccp733477.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠٠٧|doi=10.1037/0022-006x.73.3.477 |pmid=١٥٩٨٢١٤٥}}&lt;/ref&gt;

{{وتە لەگەڵ سەرچاوە|ڕەتکردنەوەی زیاتر لەلایەن خێزانەکانەوە دەدرێتە پاڵ تەندروستییەکی خراپتر. [ئەگەر بەراوردیان بکەین]، پێگەیشتووە لێزبیان، گەی، و بایسێسوالەکان کە زیاتر لەلایەن خێزانەکانیانەوە ڕەت کراونەتەوە لە تەمەنی ھەرزەکارییدا ٨٫٤ جار زیاتر مەترسی ھەوڵی خۆکوشتنیان لەسەر بووە، ٥٫٩ جار زیاتر مەترسی خەمۆکی سەختییان لەسەر بووە، ٣٫٤ جار زیاتر مەترسی بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەری قەدەغەکراویان لەسەربووە و ٣٫٤ جاری تریش زیاتر مەترسیی سێکسی بێ بەرگرییان لەسەر بووە بەراورد بەو کەسانەی کە لەلایەن خێزانەکانیانەوە ھەرگیز ڕەت نەکراونەتەوە یاخود زۆر بە کەمی ڕەت کراونەتەوە.|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1542/peds.2007-3524
|ناونیشان=http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/123/1/346
|سەردێڕ=Family Rejection as a Predictor of Negative Health Outcomes in White and Latino Lesbian, Gay, and Bisexual Young Adults
|یەکەم=Caitlin
|دوایین=Ryan
|journal=Pediatrics
|نووسەر٢=David Huebner
|نووسەر٣=Rafael M. Diaz
|نووسەر٤=Jorge Sanchez
|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=PEDIATRICS
|بەرگ=١٢٣|issue=1
|پەڕەکان=٣٤٦–٣٥٢|pmid=١٩١١٧٩٠٢
|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090316103844/http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/123/1/346
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠٠٩
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;}}

کارەساتەکان کە بەسەر گەنجانی ئێڵ جی بی تی دێن زیاتر لە شارە گەورەکاندا ڕوو دەدات، بەھۆی ئەمەشەوە [[وێبگە|ماڵپەڕەکانی]] سەر [[ئینتەرنێت]] ھەستاون بۆ ئەوەی یارمەتی گەنجان و پێگەیشتووانی ئێڵ جی بی تی بەن.&lt;ref name=suicideorg&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Gay, Lesbian, Bisexual, and Transgender Suicide |ناونیشان=http://www.suicide.org/gay-and-lesbian-suicide.html |یەکەم=Kevin |دوایین=Caruso |periodical=Suicide.org |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070430000229/http://www.suicide.org/gay-and-lesbian-suicide.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٠٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; [[پرۆژەی ترێڤەر]]، ھێڵێکی یارمەتی ڕێگریی خۆکوژی بۆ گەنجە گەیەکان، دامەزرا دوای پەخشێکی ئەو فیلمەی کە [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتی ئۆسکاری]] بردەوە بەناوی ''ترێڤەر''. ڕێندی ستۆن و جەیمز لیسێزن، کە دروستکەری فیلمەکەن، بە یەکەوە پرۆژەکەیان دامەزراند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/07/02/trevor.project/index.html?iref=24hours | سەردێڕ=24-hour help for gay youth |ئیش=CNN | ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٠٨| ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٥| نووسەر=Wilson, Jacque | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170614043343/http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/07/02/trevor.project/index.html?iref=24hours | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== یاسا و سیاسەتەکان ==
=== یاسایییەتی ===
{{یاساکانی جیھان کە بۆ ھاوزایەندخوازی داندراوە}}ھەندێک لە دەوڵەتەکان پەیوەندی سێکسیی ھاوزایەندخوازییان قەدەغە نەکردووە، بە مەرجێک ھەردوو لایەن لە تەمەنی یاساییدا بن و بە پەسەندکردنی ھەردوولا پەیوەندییەکە پێکھاتبێت. ھەندێک لە دەسەڵاتە دادوەرییەکانی کە لەناو جیھاندا ھەن مافی یەکسان بۆ ھاوزایەندخوازانی کۆمەڵگەکەیان دەستەبەردەکەن و دەیانپارێزن و وەک خێزانە جیاڕەگەزخوازەکان مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت، واتە ڕێگەی [[ھاوسەرگیری]]شیان پێ دەدرێت. ھەندێک لە دەوڵەتەکانی تریش ھانی خەڵکەکەیان دەدەن کە خۆیان بە پەیوەندی جیاڕەگەزەوە بلکێنن و لە ھەندێک لە دەوڵەتەکانی تریش ھاوزایەندخوازی بە تاوان داندراوە. ھاوزایەندخوازەکانی کە لە زۆرینەی ناوچە ئیسلامییەکان جێگیرن مەترسی [[سزای مەرگ]]یان لەسەرە، وەک لە [[ئێران]] و بەشێکی نێجیریا دەبیندرێت.

ھەرچەندە ھاوزایەندخوازی لە ھەندێک شوێنەکانی [[جیھانی ڕۆژاوایی]] وەک [[پۆڵەندا]] لە ١٩٣٢، [[دانمارک|دانیمارک]] لە ١٩٣٣، [[سوێد|سوید]] لە ١٩٤٤، و [[شانشینی یەکگرتوو]] لە ١٩٦٧، یاسایی کرا، [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی]] لە ناوەڕاستەکانی ١٩٧٠ ئینجا ھەندێک یاسای شارستانیی و سیاسییان بۆ داندرا، ئەویش تەنھا لە ھەندێک لە وڵاتە پێگەیشتووەکان. گۆڕانکارییەک بەرچاو ڕوویدا کاتێک لە ١٩٧٣دا کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی ھاوزایەندخوازی لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان سڕییەوە و پێناسەیەکی نوێی بۆ ھاوزایەندخوازی دابین کرد. لە ١٩٧٧دا، کیبێک بووبە یەکەم ویلایەت کە بە یاسایی بەدڕەفتاری بەرامبەر بە ئاڕاستەی زایەندییەکان قەدەغە کرد. لە ١٩٨٠ و ١٩٩٠ەکان، زۆرینەی وڵاتە پێگەیشتووەکان یاسای فەرمییان بۆ ھاوزایەندخوازەکان دانا و لە ھەمان کاتدا یاساییان کرد و بەدڕەفتارییان بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان قەدەغە کرد، بەتایبەتی بەرامبەر بە کەپڵە گەیەکان لە خانووبەرە و سێرڤس کارەکانیان، ھتد. لەلایەکی ترەوە، زۆرینەی وڵاتەکانی تر لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و [[ئەفریقا]]، لەگەڵ چەند وڵاتێکی تر لە ئاسیا، و چەند ناوچەیەکی تریش، یان ھاوزایەندخوازییان لە یاساکانیان دەرکردووە و گرنگی پێ نایەن یانیش بە تاوان دەیژمێرن. کوردستان کە لە ئێستادا بەشێکە لە ئێراق، بە ھەمان شێوە دیاردەکەی پشتگوێ خستووە، بەڵام بە فەرمیش نایاسایی نییە. لەوانەیە ئەگەر کوردستان ببێت بە دەوڵەت، یاسای تایبەت بۆ ھاوزایەندخوازان دابنرێت. لە ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣دا، ھاوزایەندخوازی کرا بە تاوان لە [[ھیندستان]] لەلایەن بڕیارێکی دادگاوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=SHYAMANTHA|یەکەم=ASOKAN|سەردێڕ=India's Supreme Court turns the clock back with gay sex ban|ناونیشان=http://www.reuters.com/article/2013/12/11/us-india-rights-gay-idUSBRE9BA05620131211|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|newspaper=Reuters|ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924191626/http://www.reuters.com/article/2013/12/11/us-india-rights-gay-idUSBRE9BA05620131211|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
{{لابردنی ھاوزایەندخوازی لە کردارە نایاسایییەکان لە جیھاندا}}

=== یاساکان دژی جیاکاری ===
==== ویلایەتە یەکگرتووەکان ====
* {{تۆخ|جیاکاری لە دامەزراندنی کار}} نیشانەیەکە بۆ جیاکاری لەکاتی بە کرێ گرتنی کارمەند و خراپکاری لەکاتی پێدانی شێوازی کارەکان و پلە بەرزکردنەوە و دەرکردن و جیاکاری خراپی زیاتر، لەبەر ھۆکاری سادە، زۆرجار ھاوزایەندخوازیش یەکێکە لەو ھۆکارانە. لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکاندا]]، یاسا و سیاسەتێکی زۆر کەم ھەیە کە پشتگیری لە جیاکاری دەکات لەکاتی دامەزراندنی کارمەندەکان.&lt;ref name=soandthelaw&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Sexual Orientation and the Law |یەکەم=James M |دوایین=Donovan |نووسەر٢=American Association of Law Libraries Standing Committee on Lesbian and Gay Issues |ساڵ=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=William S. Hein &amp; Co. |ژپنک=٠-٨٣٧٧-٠١٦٦-X}} § 5:17&lt;/ref&gt; ھاوزایەندخوازی شتێکی یاسایییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، بۆیە ھاوزایەندخوازان مافی ئەوەیان ھەیە کراوە بن لەبارەی ھاوزایەندخوازییەکەیانەوە لە کارەکانیان. بریاری بەڕێوەبەرایەتی ١٣٠٨٧ی سەرۆککۆمار [[بیڵ کڵینتن]] جیاکاریی بەھۆی ئاڕاستەی زایەندی نایاسایی کرد لە خزمەتگوزاریی پێشبڕکێییی ھێزی کاری مەدەنیی فیدیرالی لە ١٩٩٨.&lt;ref name=clintonexecorder&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Executive Order 13087 of May 28, 1998 |ناونیشان=http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=1998_register&amp;docid=fr02jn98-135.pdf |format=PDF |periodical=Federal Register |بەرگ=٦٣|ژمارە=١٠٥|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ١٩٩٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041118191439/http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=1998_register&amp;docid=fr02jn98-135.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لەوانەیە ئەو کەسانەی کە جیاکاری دەکەن بەھۆی، لەسەر بنەمای، یان دژی ھاوزایەندخوازی لە دامەزراندنی کارمەندان، لەوانەیە ڕووبەڕووی یاسا ببنەوە.&lt;ref name=ashtonciviletti&gt;Ashton v. Civiletti, 613 F.2d 923, 20 Fair Empl. Prac. Cas. (BNA) 1601, 21 Empl. Prac. Dec. (CCH) P 30297 (D.C. Cir. 1979)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=kellyoakland&gt;Kelly v. City of Oakland, 198 F.3d 779, 81 Fair Empl. Prac. Cas. (BNA) 1455, 77 Empl. Prac. Dec. (CCH) P 46281 (9th Cir. 1999)&lt;/ref&gt;
* {{تۆخ|جیاکاری لە خانووبەرە}} ئاماژەیە بۆ جیاکاری و خراپ مامەڵەکردن لەگەڵ کڕیارانی خانووەکان لەلایەن خاوەنەکانییانەوە لەبەر جیاوازی ئەو کەسانەی دەیانەوێت بیکڕن. لە ویلایەتە یەکگرتووەکان ھیچ یاسایەک نییە دژی ئەم جیاکارییانە کە زۆرجار لەسەر بنەمای شووناسی ئاڕاستەی زایەندیی و ھاوزایەندخوازیی و، ھتد… دروست دبن، بووەستێتەوە. بەڵام لە ئێستادا ١٣ ویلایەت و چەند شارێکی گەورە بە سەربەخۆیی یاسایان داناوە بۆ نەھێشتنی ئەم دیاردەیە.&lt;ref name=findlawrenters&gt;{{بیرخستنەوە|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://realestate.findlaw.com/tenant/tenant-fair-housing/tenant-fair-housing-orientation.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071210161544/http://realestate.findlaw.com/tenant/tenant-fair-housing/tenant-fair-housing-orientation.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Renter's Rights Against Sexual Orientation Discrimination}}&lt;/ref&gt;
* {{تۆخ|تاوانی ڕق}} (ھەروەھا ناسراوە بە تاوانی لایەنگیری) پێکھاتووە لە چەند تاوانێک کە ھۆکاری لایەنگر بزواندووێتی بەرامبەر بە گرووپە کۆمەڵایەتییەکان، زۆرجار ئەو گرووپانەی کە لە ڕووی ڕەگەز، [[ئایین]]، ئاڕاستەی زایەندیی، [[کەمتوانی]]، [[گرووپی ڕەگەزی]]، نەتەوە، تەمەن، [[جێندەر]]، شووناسی جێندەر، یان لایەنگیری سیاسیی لەو کەسانەی کە ھەستاون بە تاوانەکە جیاوازن. لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، ٤٥ ویلایەت، لەوان [[واشینگتن دی سی]]، یاسایی بنچینەییان ھەیە کە تاوانی ڕقی ئاوا و ھاوشێوەی یان جیاواز لەمانە نایاسایی دەکات. ھەر یەکە لەم یاسایانە باسی بەدخووی بەرامبەر بە ئایین و زایەند و نەتەوە تێدایە؛ ٣٢دانە لە خاڵەکان لەسەر ئاڕاستەی زایەندییە، ٢٨ دانە لەسەر جێندەرە و، ١١ی تریش لەسەر [[ترانسجێندەر|ترانسجێندەریی]] و شوناسیی جێندەرییە.&lt;ref name=adl&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |format=PDF |سەردێڕ=State Hate Crime Laws |periodical=Anti-Defamation League |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070614124916/http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614124916/http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |date=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩دا، جووڵەی ڕاگرتنی تاوانی ڕق ''ماتیو شێفەرد و جەیمز بیارد جونییەر'' دامەزرا، کە «[...] ھێز بە لقی دادوەری دەدات بە لێکۆڵینەوە و بەلەدادگادانی تاوانە ڕقە توندڕەوییەکان کە تێیدا کەسە جیاکە قوربانییەکەی ھەڵبژاردووە لەبەر زایەند و ڕەنگ و ئایین و نەتەوە و جێندەر و ئاڕاستەی زایەندیی و، شووناسیی جێندەریی یاخود کەمتوانیی بینراو.» ئەمە کرایە ناو قانوونەوە و وای لە تاوانە ڕقییەکان کردووە کە تاوانێکی فیدڕاڵی بێت لە ویلایەتە یەکگرتووەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hrc.org/13699.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091028224353/http://www.hrc.org/13699.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ |سەردێڕ=President Barack Obama Signs Hate Crimes Legislation Into Law |بڵاوکەرەوە=HRC |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;

==== یەکێتیی ئەورووپا ====
لە [[یەکێتیی ئەورووپا]]دا، جیاکاری لە ھەر جۆرێک لەسەر بنەمای ئاڕاستەی زایەندی یان شووناسی جێندەریی نایاسایییە لەژێر بەیاننامەی مافی یەکێتی ئەورووپی سەرەکی.&lt;ref&gt;[[s:Charter of Fundamental Rights of the European Union#CHAPTER III. EQUALITY|Charter of Fundamental Rights of the European Union]]&lt;/ref&gt;

==== عێراق ====
لەکاتێکدا کە عێراق لەژێر دەستی بەریتانیادا بوو، ھاوزایەندخوازی تێیدا قەدەغە کرابوو. لەدوای ئەوە، کاتێک کە عێراق کەوتە ژێر دەستی حکوومەتی [[بەعسیزم|بەعسەوە]]، ھاوزایەندخوازی لەخۆیدا قەدەغە نەکرابوو. لەژێر یاساکانی ١٩٦٩دا، کاتێک کۆدی تاوانەکان دەرچوو، تەنھا لەکاتێکدا نایاسایی کردبوو ئەگەر دەستدرێژی، تۆلازی، بۆ فیلمی سێکسیی، لەشفرۆشیی، نەتوانین بۆ ڕێگەپێدان بەھۆی تەمەن و نەخۆشی دەروونی بووایە.&lt;ref name=&quot;WikiUsers5780&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/LGBT_rights_in_Iraq |سەردێڕ = «LGBT rights in Iraq» |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٧ی تەممووزی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; ھیچ یاسایەک دژی جیاکاری دانەندرابوو. لە ٢٧ی نیسانی ساڵی ٢٠٢٤ پەڕلەمانی عێڕاق یاسای «بەرەنگاربوونەوەی لەشفرۆشی و لادانی سێکسی» تێپەڕاند و لە ٢ی تەمووزی ھەمان ساڵیشەوە کەوتە واری جێبەجێکردنەوە، بەمەش وەک لە یاساکەدا ھاتووە ئەو کەسانەی بانگەشە یاخود پڕاکتیزەی ھاوزایەندخوازی دەکەن ڕووبەڕووی سزای یاسایی دەبنەوە و ھەروەھا ئەو دکتۆرەش کە نەشتەرگەری گۆڕینی زایەند دەکات بەھەمان شێوە تووشی سزای یاسایی دەبێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/notfound.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}&lt;/ref&gt;

=== چالاکی ڕامیاری ===
لە ١٩٦٠ەکانەوە، زۆرێک لە خەڵکانی [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە (دەستەواژە)|ئێڵ جی بی تی]] لە ڕۆژاوا، بە تایبەتی ئەوانەی لە شارە گەورەکان نیشتەجێ بوون، چاندێکی ھاوزایەندخوازییان دامەزراندووە. چاندی ھاوزایەندخوازی بە جووڵەی [[شانازیی ھاوزایەندخوازان|شانازی گەی]] ناسراوە لای زۆرێک لە خەڵکی، کە ساڵانە لەناو شارەکاندا ڕوودەدات. زۆرینەی ئەندامانی ئەم چاندە، بە ھاوزایەندخواز و پشتگیرەکانیشیانەوە، بەشداری لە شانازی گەی دەکەن بە لەبەرکردنی پۆشاک و بەرزکردنەوەی ئاڵای [[پەلکەزێڕینە]]، کە نیشانەیەکی ھاوزایەندخوازانە. سەرۆک وەزیری [[کەنەدا]]، [[جەستن تروودۆو|جەستن ترودۆ]]، چەندین جار بەشداری کردووە لە شانازی گەی و پشتگیری خۆی بۆ ھاوزایەندخوازەکان دەربڕیوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Swoon-worthy photos: Canadian Prime Minister Justin Trudeau steals hearts at Toronto's Pride parade | ناونیشان = https://www.usatoday.com/story/news/nation-now/2017/06/26/gay-pride-parade-2017-justin-trudeau-steals-hearts-toronto-pride/427773001/ |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووز، ٢٠١٧ | بڵاوکەرەوە = USA Today |زمان = ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.bbc.com/news/av/world-us-canada-36701570/justin-trudeau-joins-canada-gay-pride-march | سەردێڕ =Justin Trudeau joins Canada gay pride march | ڕێکەوتی سەردان =٧ی تەممووزی ٢٠١٧ | بەرھەم = BBC | بڵاوکەرەوە = BBC News | زمان =ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt; ھەرچۆنێک بێت، ھەموو ھاوزایەندخوازەکان بەشداری ناکەن لە شانازی گەی. زۆرێک لە پیاوە گەی و ژنە لێزبیانەکان پشتگوێی دەخەن.

لەگەڵ بەربڵاوبوونەوەی ئەیدز لە ١٩٨٠دا، زۆرێک لە کۆمەڵەکان و خەڵکانی تری ئێڵ جی بی تی ھەستان بە ڕێکخستن و بەرزکردنەوەی ھەڵمەت بۆ پەروەردەکردنی خەڵکی لەسەر ئەیدز و چۆنێتی خۆلادان لەو نەخۆشییە و بەرزکردنەوەی ئاگاداری لەسەر بەکارھێنانی پاراستن لەکاتی سێکسدا. ھەروەھا ئەوان بەدواداچوونیان دەکرد لەسەر دیاردەکە و دەستی یارمەتییان درێژ دەکرد بۆ تووشبووەکان بەو نەخۆشییە و داوایان لە حکوومەت کرد کە گرنگی زیاتر بدات بەم دیاردەیە.
{{multiple image
 | width = 200
 | direction = vertical
 | align = right
 | image1 = Pride Parade 2016 (28071266173).jpg
 | alt1 =
 | image2 = Pride Parade 2016 (28071267343).jpg
 | alt2 =
 | footer = سەرۆک وەزیرانی کەنەدا، [[جەستن تروودۆو|جەستن ترودۆ]]، لە کاتی بەشداریکردن لە [[نمایشی شانازی]] لە [[تۆرۆنتۆ]]، [[کەنەدا]].
}}
ئەو زیانانەی کە ئەو کاتە ئەیدز نایبۆوە و ڕێژەی کوشتنی زۆر کردبوو، وادیاربوو بووە ھۆی خاوکردنەوەی جووڵە ھاوزایەندخوازییەکان و لایەنەکانی تری ژیان، چونکە تیشک خرابووە سەر چارەسەرکردن و نەھێشتنی دیاردەکە. ھەرچۆنێک بێت، کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە لەو کاتەدا لە لایەنی سیاسییەوە چالاکبوونەوە و تەحەدای کۆمەڵگەی جیاڕەگەزخوازانیان کرد کە بە ھەمان شێوەی ئەوان ھەستن لەسەر دیاردەکە و ئەو کارەساتەی ئەیدز نابوویەوە. بەھۆی ئەم جووڵانەوە، زۆرێک لە فیلمەکان ھەستان بە بەرچاوخستنی کێشەکە، لەو فیلمانە: ''بەستنێکی زوو'' (١٩٨٥)، ''دۆستی درێژخایەن'' (١٩٩٠)، ''فێڵەدێڵفیا'' (١٩٩٣)، و ھتد…

لە ڕامیارییدا، چەند ڕەگەزخوازێکی زۆر ھەن کە لە سیاسەتدا کار دەکەن، تەنانەت لەو وڵاتانەشی کە یاسایان دژی ھاوزایەندخوازی ھەبوو ئەمە بینراوە. لەم کەسایەتییانە [[:en:Guido Westerwelle|گویدۆ ڤێسترڤل]]، [[:en:Peter Mandelson|پیتەر ماندلسن]] و [[:en:Per-Kristian Foss|پێر-کریستییان فاس]]، کە وەزیری کاروباری ئابووری [[نەرویژ|نەرویج]] بوو.

جووڵەکانی ئێڵ جی بی تی لەلایەن چەند کەسایەتی و ڕێکخراوەوە تووشی ڕووبەڕووبوونەوە دەبن و کەسانێک ھەن کە دژی ھاوزایەندخوازی دەوەستنەوە، زۆرجار لەبەر ھۆکاری ئایینی. ھەندێک لە خەڵکی پێیان وایە کە ھەموو پەیوەندییەکی سێکسیی جگە لە لەگەڵ ھاوسەری جیاڕەگەز دژی نەریتیی خێزانییە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Salt Lake City, UT |ناونیشان=http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080603123925/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|سەردێڕ=First Presidency Message on Same-Gender Marriage |بڵاوکەرەوە=Newsroom.lds.org |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080603123925/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |date= ٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt; و پێیان وایە کە مناڵەکان دەبێت لە ماڵێکدا بن کە دایک و باوکێک بەڕێوەی بەرێ.&lt;ref name=DMD&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Brownback |یەکەم=Sam |سەردێڕ=Defining Marriage Down&amp;nbsp;– We need to protect marriage. |بڵاوکەرەوە=National Review |ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080601155703/http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040710092937/http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |date=١٠ی تەممووزی ٢٠٠٤ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.lds.org/topics/family-proclamation |سەردێڕ=''The Family: A Proclamation to the World'' |بڵاوکەرەوە=Lds.org |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ١٩٩٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131208223716/https://www.lds.org/topics/family-proclamation |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەندێک لەو کەسانەی کە دژی مافەکانی ھاوزایەندخوازانن پێیان وایە کە ئەم مافانە کێشەی تێکەڵبوون دروست دەکەن لە ڕووی ئازادی تاکەکەسی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=496871&amp;in_page_id=1770
|سەردێڕ=Gay hate law 'threat to Christian free speech'
|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|یەکەم=Steve
|دوایین=Doughty
|بڵاوکەرەوە=Daily Mail
|شوێن=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=403815&amp;in_page_id=1770
|سەردێڕ=Christian faces court over 'offensive' gay festival leaflets
|یەکەم=Steve
|دوایین=Doughty
|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Daily Mail
|شوێن=London
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20061019212703/http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=403815&amp;in_page_id=1770
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/michael_gove/article805241.ece
|بڵاوکەرەوە=The Times
|سەردێڕ=I'd like to say this, but it might land me in prison
|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٢|یەکەم=Michael
|دوایین=Gove
|شوێن=London
|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20080918211024/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/michael_gove/article805241.ece
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٨
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.cbc.ca/canada/calgary/story/2007/11/28/chandler-meeting.html |سەردێڕ=Christian group likens Tory candidate review to witch hunt |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=CBC News |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080605082143/http://www.cbc.ca/canada/calgary/story/2007/11/28/chandler-meeting.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.lifesitenews.com/news/archive/ldn/2008/apr/08040901
|سەردێڕ=Conduct unbecoming a free society
|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٠٨|دوایین=Kempling
|یەکەم=Chris
|بڵاوکەرەوە=National Post
|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140328143153/http://www.lifesitenews.com/news/archive/ldn/2008/apr/08040901
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠١٤
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئازادی ئایینی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.law.com/jsp/ihc/PubArticleIHC.jsp?id=1193735028038
|سەردێڕ=Employer's Dilemma: When Religious Expression and Gay Rights Cross
|یەکەم=Judith
|دوایین=Moldover
|بڵاوکەرەوە=New York Law Journal
|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071031184612/http://www.law.com/jsp/ihc/PubArticleIHC.jsp?id=1193735028038
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645
 |سەردێڕ=Collision of religious and gay rights in the workplace
 |بڵاوکەرەوە=Humanist
 |ڕێکەوت=کانوونی دووەم–شوباتی ٢٠٠٨|یەکەم=Bob
 |دوایین=Ritter
 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120305210524/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645/
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120305210524/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645/ |date= ٥ی ئازاری ٢٠١٢ }}&lt;/ref&gt; توانای بەڕێوەبردنی کڵێساکان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/6904057.stm
|سەردێڕ=Bishop loses gay employment case
|ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=BBC News
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170930123030/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/6904057.stm
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ڕێکخراوە خێرخوازییەکان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/2080669/Catholic-adoption-service-stops-over-gay-rights.html
|سەردێڕ=Catholic adoption service stops over gay rights
|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Telegraph
|یەکەم=Martin
|دوایین=Beckford
|شوێن=London
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171020151524/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/2080669/Catholic-adoption-service-stops-over-gay-rights.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.boston.com/news/local/articles/2006/03/11/catholic_charities_stuns_state_ends_adoptions/
|سەردێڕ=Catholic Charities to halt adoptions over issue involving gays
|ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٠٦|دوایین=LeBlanc
|یەکەم=Steve
|بڵاوکەرەوە=Boston Globe
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160303212653/http://www.boston.com/news/local/articles/2006/03/11/catholic_charities_stuns_state_ends_adoptions/
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئازاری ٢٠١٦
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و ڕێکخراوی ئایینی تر. بەھەرحاڵ، ئەو کڵێسا و ڕێکخراوانەی کە دژی یاساکانی حکوومەت دەوەستن و جیاکاری دەکەن لەنێوان ھاوزایەندخوازان و بەدڕەفتاری دەکەن بەرامبەرییان، ھەڕەشەی باج لێسەندنیان لێ دەکرێت لەلایەن حکوومەتەوە.&lt;ref name=BannedBoston&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp
|سەردێڕ=Banned in Boston:The coming conflict between same-sex marriage and religious liberty
|یەکەم=Maggie
|دوایین=Gallagher
|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٠٦|بەرگ=٠١١|issue=33
|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060516000949/http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠٠٦
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/08/14/nyregion/14civil.html
|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Church Group Complains of Civil Union Pressure
|یەکەم=Jill
|دوایین=Capuzzo
|newspaper=The New York Times
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630114638/http://www.nytimes.com/2007/08/14/nyregion/14civil.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/09/18/nyregion/18grove.html
|سەردێڕ=Group Loses Tax Break Over Gay Union Issue
|یەکەم=Jill
|دوایین=Capuzzo
|newspaper=The New York Times
|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170628033942/http://www.nytimes.com/2007/09/18/nyregion/18grove.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.deseretnews.com/article/1,5143,700226242,00.html
 |سەردێڕ=LDS Church expresses disappointment in California gay marriage decision
 |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٠٨|یەکەم=Carrie
 |دوایین=Moore
 |بڵاوکەرەوە=Deseret News
 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090601193325/http://www.deseretnews.com/article/1%2C5143%2C700226242%2C00.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090601193325/http://www.deseretnews.com/article/1,5143,700226242,00.html |date= ١ی حوزەیرانی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;
لە ئێستادا کڵێساکان پارەی پێداویستییەکانیان (وەک ئاو، کارەبا، ھتد…) نادەن و لەسەر حکوومەتە.

== کۆمەڵگە و کۆمەڵناسی ==
=== بیر و ڕای گشتی ===
{{کاردانەوە کۆمەڵایەتییەکان بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازی}}
پەسەند نەکردنی ئەو کەسانەی کە جیاڕەگەزخواز نین، وەک ھاوزایەندخوازان، لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە زیاتر لە وڵاتەکانی ئاسیا و ئەفریقا دەبیندرێت، بە تایبەتی وڵاتە دواکەوتووەکان، و بە شێوەیەکی بەرچاو لە ئەورووپا و [[ئوسترالیا]] و ئەمریکاکان پەسەند دەکرێن. کۆمەڵگەکانی ڕۆژاوا بە گشتی زۆر باشن لە ڕووی پەسەندکردنیانەوە و مافی خۆشیان ھەیە، بە تایبەتی لە کۆتا دەیەکانی ڕابردوودا گرنگی بە مافەکانیان دراوە و کۆمەڵگە فێرکراوە لەسەر دیاردەکە. لە ٢٠١٧دا، پرۆفیسۆر ئەیمی ئەدامچیک ڕوونی کردەوە کە ئەم جیاوازییە جیھانییانە لە پەسەندکردنی ھاوزایەندخوازان دەگەڕێتەوە بۆ سەر سێ فاکتەر کە پێکھاتوون لە: بەھێزی دیموکراسی، پێگەیشتوویی ئابووری، و ئەو ئایینانەی کە لەو شوێنانە بەربڵاون.&lt;ref name=&quot;Adamczyk&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Adamczyk|یەکەم=Amy|سەردێڕ=Cross-National Public Opinion about Homosexuality: Examining Attitudes across the Globe|ساڵ=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=University of California Press|پەڕەکان=٣–٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wly8DQAAQBAJ&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170217022835/https://books.google.com/books?id=wly8DQAAQBAJ&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== پەیوەندییەکان ===
لە ٢٠٠٦دا، کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی، کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی، لە دادگای باڵا لە ویلایەتی [[کالیفۆرنیا]] کورتەیەکیان پێشکەش کرد: «خەڵکانی گەی و لێزبیان پەیوەندی پابەندبوو و درێژخایەن دروست دەکەن کە یەکسانن بە پەیوەندییە جیاڕەگەزخوازەکان. [[ھاوسەرگیری]] کە لە ھاوزایەندخوازان دابڕاوە سوودی کۆمەڵایەتی، دەروونی، و تەندروستی دەھێنێت. بە ڕەتکردنەوەی مافی ھاوسەرگیری بۆ ھاوزایەندخوازان، ویلایەتەکە پشتی ئەو ستیگمایانە دەگرێت و ڕێیان پێ دەدات کە بەردەوام بێت کە [بە ھۆکاری مێژوویی] دراونەتە پاڵ ھاوزایەندخوازی. ھاوزایەندخوازی تووشی ستیگما کراوە و ئەم ستیگمایەش ئەنجامی نەرێنیی دەبێت. بەربەستنی [[ھاوسەرگیریی ھاوزایەند|ھاوسەرگیری ھاوزایەندخوازان]] لەلایەن ویلایەتی کالیفۆرنیاوە، شکانەوەیەکی ئەم ستیگمایەیە.» ئەوان ھەروەھا ئاماژەیان بەوە دا کە «ھیچ بنەمایەکی زانستیی نییە بۆ جیاکردنەوە لە نێوان کەپڵە جیاڕەگەزخواز و ھاوزایەندخوازەکان لە بارەی مافی یاسایی، سوودەکان، و [ئەو کێشانەی] کە لە ڕووی ھاوسەرگیری شارستانییەوە دروست دەبن.»&lt;ref name=amici/&gt; ھاوسەرگیری ھاوزایەند لە ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٨دا یاسایی کرا کاتێک ویلایەتی کالیفۆرنیا بڕوانامەی ھاوسەرگیری بۆ ھاوزایەندخوازان دەرکرد و بەسەر بەربەستەکەدا چۆوە کە دژی یاساکانی ویلایەتەکە بوو.&lt;ref&gt;*{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/Same-sex_marriage_in_California |سەردێڕ = «Same-sex marriage in California» |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

=== ئایین ===
ھەرچەندە پەیوەندی نێوان ھاوزایەندخوازی و ئایین دەتوانێت بگۆڕێت لە ناوچەیەکەوە و بۆ ناوچەیەکی تر و بەپێی تێپەڕبوونی کات، ئەو ئایینانەی کە لە ئێستادا بەربڵاوترینن لە جیھاندا، کە [[ئایینە ئیبراھیمییەکان]]ن، ھاوزایەندخوازی و شێوەکانی تری پەیوەندیداری بە نەرێنیی پیشانی کۆمەڵگە دەدەن. ئەم دژ وەستانە دەتوانێت لە مەودایەکی فراوان لە بە کەم سەیرکردنی کردارەکە، تا تەواو بەربەستکردنی و دژ وەستانی لە ھەبوون لە کۆمەڵگەدا درێژ ببێتەوە. ھەندێک لە ئایینەکان وا بانگەشە دەکەن کە ڕووتێکردنی ھاوزایەند لە خۆیدا تاوانە،&lt;ref name=OPCtrial&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf|سەردێڕ=Charge #1 and specifications preferred by the Presbytery of Southern California against The Rev. C. Lee Irons|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|format=PDF|بڵاوکەرەوە=Presbytery of Southern California of the Orthodox Presbyterian Church|وتەگێڕانەوە=claiming that homosexuality is an unchosen &quot;condition,&quot; rather than a sin of the heart, [...] contradicts the teaching of Scripture that both the desire and the act are sin.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080723194409/http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ھەندێکی تر دەڵێن تەنھا کردارە ھاوزایەندییەکان تاوانە،&lt;ref&gt;سێکس و کۆمەڵگە – بەرگی ٣ – پەڕەی ٨٣٤&lt;/ref&gt; و ھەندێکی تریان بە تەواوی ھاوزایەندخوازییان پەسەند کردووە،&lt;ref&gt;The Wiley-Blackwell Companion to Religion and Social Justice – Page 543, Michael D. Palmer, Stanley M. Burgess – 2012&lt;/ref&gt; لەکاتێکدا ھەندێکی تریش ھەن بە ڕێژەیەکی زۆر کەم کە ھانی ھاوزایەندخوازان دەدەن.&lt;ref&gt;Introduction to New and Alternative Religions in America, Eugene V. Gallagher, W. Michael Ashcraft – 2006&lt;/ref&gt; ھەندێک لە خەڵکی پێیان وایە و بانگەشەی ئەوە دەکەن کە ھەستی ھاوزایەند دەتوانرێت نەھێڵرێت بە باوەڕ بە ئایین. ھەندێک خەڵک کرداری ھاوزایەندخوازییان لەلا پیرۆزە و میتۆلۆجی خۆشەویستی ھاوزایەند دەتوانرێت لە بەشەکانی جیھاندا بدۆزرێتەوە.&lt;ref&gt;Cabezón, p. vii, &quot;Introduction&quot;&lt;/ref&gt;

== ھاوزایەندخوازیی ئاژەڵانی تر ==
[[پەڕگە:Males Anas platyrhynchos 2.jpg|وێنۆک|دوو قازی کێوی نێرینە]]
[[پەڕگە:Wuppertal - Zoo - Panthera leo 01 (1) ies.webm|وێنۆک|دوو [[شێر]]ی نێر لە کاتی سێکسکردندا]]
خووڕەوشتی ھاوزایەندخوازی و دووڕەگەزخوازی بە شێوەیەکی بەربڵاو لە نێوان ئاژەڵەکاندا دەبیندرێن. ئەم خووڕەوشتانە لە [[سێکس|چالاکی سێکسییەوە]] درێژ دەبێتەوە بۆ باوانێتیکردن و بوون بە کەپڵ. بەدواداچوونێکی ١٩٩٩ی بڕووس بەیجمێڵ پیشانی دەدات کە کردەوە و خووڕەوشتی ھاوزایەندخوازی و پەیوەندیدار پێوەی لە سەروو ٥٠٠ جۆر لە ئاژەڵانی تردا تۆمار کراوە، ھەر لە [[پریمات]]ەکانەوە تا کرمەکان.&lt;ref name=Bagemihl/&gt;&lt;ref name=&quot;Biological Exuberance: Animal&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Harrold
|یەکەم=Max
|سەردێڕ=Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity
|بڵاوکەرەوە=The Advocate, reprinted in Highbeam Encyclopedia
|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ١٩٩٩|ناونیشان=http://www.thefreelibrary.com/Biological+Exuberance:+Animal+Homosexuality+and+Natural+Diversity.-a053877996
|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110520172429/http://www.thefreelibrary.com/Biological+Exuberance:+Animal+Homosexuality+and+Natural+Diversity.-a053877996
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠١١
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; پەیوەندی سێکسی نێوان ئاژەڵەکان بە شێوەی زۆر جیاواز دەردەکەوێت و دەنوێنرێت. ھەرچەندە چەند بیردۆزەیەک ھەیە، بەڵام لە ڕووی زانستییەوە ھێشتا نازانرێت ھۆکاری جیاوازی ئەم دەربڕینانە چییە لەم جۆرە پەیوەندییانەدا، و لەبەر ئەوەشی ھەموو جۆرێک لە ئاژەڵەکان بەدواداچوونیان لەسەر نەکراوە،&lt;ref name=&quot;'Catalogue of Life' reaches&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gordon |یەکەم=Dr Dennis
 | سەردێڕ='Catalogue of Life' reaches one million species
|بڵاوکەرەوە=National Institute of Water and Atmospheric Research
|ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.niwascience.co.nz/pubs/mr/archive/2007-04-10-3
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070713004634/http://www.niwascience.co.nz/pubs/mr/archive/2007-04-10-3
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; بیردۆزەیەک یان وەڵامێکی جێگیر ئەستەمە دەستکەوتنی. وەک بەیجمێڵ دەڵێت: «شانشینی ئاژەڵان [ئەم کردەوەیە] ئەنجام دەدەن بە جیاوازییەکی سێکسیی زۆریشەوە، لەوان ھاوزایەندخوازی، دووڕەگەزخوازی، و سێکسی بێ زاووزێ» وا دیارە لەلای ئاژەڵەکانی تر پەسەندکردنی زۆر زیاترە لە چاو مرۆڤەکاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.publishersweekly.com/pw/print/19990201/26501-gay-lib-for-the-animals-a-new-look-at-homosexuality-in-nature-.html |سەردێڕ=Gay Lib for the Animals: A New Look At Homosexuality in Nature – 2/1/1999 – Publishers Weekly |بڵاوکەرەوە=Publishersweekly.com |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120729131204/http://www.publishersweekly.com/pw/print/19990201/26501-gay-lib-for-the-animals-a-new-look-at-homosexuality-in-nature-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;

لە یەکێک لە جۆرەکانی ئاژەڵان، کە پێکھاتووە لە [[پەز]]ەکان، یان مەڕە ماڵی کراوەکان، ڕووتێکردنی ھاوزایەندخوازی بە شێوەیەکی زۆر دەبیندرێت.&lt;ref name=&quot;books.google.ca&quot;&gt;''[https://books.google.com/books?id=EftT_1bsPOAC&amp;pg=PA179 Animal Homosexuality: A Biosocial Perspective] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170223053821/https://books.google.com/books?id=EftT_1bsPOAC&amp;pg=PA179 |date=٢٣ی شوباتی ٢٠١٧}}'' By Aldo Poiani, A. F. Dixson, p. 179, 2010, Cambridge University Press&lt;/ref&gt;&lt;ref name=levay2/&gt; نزیکەی ١٠٪‏ مەڕە نێرینەکان ڕەتی دەکەنەوە کە لەگەڵ مێینەکاندا کردەوەی سێکسیی ئەنجام بدەن، لەکاتێکدا وەڵامی خێرایان دەبێت بۆ ئەنجامدانیی لەگەڵ نێرێکی تردا.&lt;ref name=levay2&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Gay, Straight, and The Reason Why The Science of Sexual Orientation|ناونیشان=https://archive.org/details/gaystraightreaso0000leva|دوایین=Levay|یەکەم=Simon |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |شوێن=Cambridge, Massachusetts |پەڕەکان=[https://archive.org/details/gaystraightreaso٠٠٠٠leva/page/٧٠ ٧٠]–٧١}}&lt;/ref&gt; ھاوزایەندخوازی نێوان ئاژەڵەکان ئەوەمان پیشان دەدەن کە ھاوزایەندخوازی لە ڕاستیدا نەخۆشی نییە و لە ناو سروشتدا بەردەوام ڕوودەدات، و لە ھەمان کاتدا قسەی زۆرینەی کەسایەتییە ئایینییەکان، بە تایبەتی ئەوانەی نێو کۆمەڵگەی ئیسلامی، پووچەڵ دەکاتەوە لەوەی کە دەڵێن ھاوزایەندخوازی لە ئاژەڵدا ڕوو نادات.

== تێبینییەکان ==
&lt;noinclude&gt;{{تێبینییەکان}}&lt;/noinclude&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|20em|refs=
&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sexual orientation, homosexuality and bisexuality|بڵاوکەرەوە=American Psychological Association|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشان=http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130808032050/http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=amici&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.courts.ca.gov/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf |پەڕە=٣٠|سەردێڕ=Case No. S147999 in the Supreme Court of the State of California, In re Marriage Cases Judicial Council Coordination Proceeding No. 4365(...) – APA California Amicus Brief&amp;nbsp;— As Filed |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120118184353/http://www.courts.ca.gov/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1542/peds.113.6.1827 |نووسەر=Frankowski BL|نووسەر٢=American Academy of Pediatrics Committee on Adolescence|سەردێڕ=Sexual orientation and adolescents |journal=Pediatrics|بەرگ=١١٣ |issue=٦ |پەڕەکان=١٨٢٧–٣٢ |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٤|pmid=١٥١٧٣٥١٩|ناونیشان=http://pediatrics.aappublications.org/content/113/6/1827.long}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Mary Ann Lamanna|نووسەر٢=Agnes Riedmann|نووسەر٣=Susan D Stewart|سەردێڕ=Marriages, Families, and Relationships: Making Choices in a Diverse Society|بڵاوکەرەوە=Cengage Learning|ژپنک=١-٣٠٥-١٧٦٨٩-٨|ساڵ=٢٠١٤|پەڕە=٨٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fofaAgAAQBAJ&amp;pg=PA82|وتەگێڕانەوە=The reason some individuals develop a gay sexual identity has not been definitively established &amp;nbsp;– nor do we yet understand the development of heterosexuality. The American Psychological Association (APA) takes the position that a variety of factors impact a person's sexuality. The most recent literature from the APA says that sexual orientation is not a choice that can be changed at will, and that sexual orientation is most likely the result of a complex interaction of environmental, cognitive and biological factors...is shaped at an early age...[and evidence suggests] biological, including genetic or inborn hormonal factors, play a significant role in a person's sexuality (American Psychological Association 2010).|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130141623/https://books.google.com/books?id=fofaAgAAQBAJ&amp;pg=PA82|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Stuart&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=گەیڵ ویسگارز ستوارت|سەردێڕ=Principles and Practice of Psychiatric Nursing|بڵاوکەرەوە=Elsevier Health Sciences|ژپنک=٠-٣٢٣-٢٩٤١٢-X|ساڵ=٢٠١٤|پەڕە=٥٠٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ivALBAAAQBAJ&amp;pg=PA502|وتەگێڕانەوە=No conclusive evidence supports any one specific cause of homosexuality; however, most researchers agree that biological and social factors influence the development of sexual orientation.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130185850/https://books.google.com/books?id=ivALBAAAQBAJ&amp;pg=PA502|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Kersey-Matusiak&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Gloria Kersey-Matusiak|سەردێڕ=Delivering Culturally Competent Nursing Care|بڵاوکەرەوە=Springer Publishing Company|ژپنک=٠-٨٢٦١-٩٣٨١-١|ساڵ=٢٠١٢|پەڕە=١٦٩|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=X8O_wGedAYoC&amp;pg=PA169|وتەگێڕانەوە=Most health and mental health organizations do not view sexual orientation as a 'choice.'|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130123356/https://books.google.com/books?id=X8O_wGedAYoC&amp;pg=PA169|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rcpsych.ac.uk/workinpsychiatry/specialinterestgroups/gaylesbian/submissiontothecofe.aspx|سەردێڕ=Submission to the Church of England's Listening Exercise on Human Sexuality|بڵاوکەرەوە=The Royal College of Psychiatrists|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130502011813/http://www.rcpsych.ac.uk/workinpsychiatry/specialinterestgroups/gaylesbian/submissiontothecofe.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئایاری ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Långström2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Långström |یەکەم١= N. |دوایین٢= Rahman |یەکەم٢= Q. |دوایین٣= Carlström |یەکەم٣= E. |دوایین٤= Lichtenstein |یەکەم٤= P. |سەردێڕ= Genetic and Environmental Effects on Same-sex Sexual Behavior: A Population Study of Twins in Sweden | doi = 10.1007/s10508-008-9386-1| journal = Archives of Sexual Behavior |بەرگ= ٣٩| issue = 1|پەڕەکان= ٧٥–٨٠|ساڵ= ٢٠٠٨| pmid = ١٨٥٣٦٩٨٦}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=PAHO&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=&quot;Therapies&quot; to change sexual orientation lack medical justification and threaten health |ناونیشان=http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=6803&amp;Itemid=1926 |بڵاوکەرەوە=Pan American Health Organization |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120523040848/http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=6803&amp;Itemid=1926 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠١٢|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113141618/http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content |date=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ }} archived here.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;levay&quot;&gt;Simon LeVay (1996). ''[http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/chap1/queerscience.htm Queer Science: The Use and Abuse of Research into Homosexuality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170317060357/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/chap1/queerscience.htm |date=١٧ی ئازاری ٢٠١٧}}.'' Cambridge: The MIT Press ISBN 0-262-12199-9&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hawragazxwazi271927&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sciencedaily.com/releases/2009/06/090616122106.htm|سەردێڕ=Same-sex Behavior Seen In Nearly All Animals, Review Finds|ئیش=ScienceDaily|ڕێکەوتی سەردان= ١ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110128123637/http://www.sciencedaily.com/releases/2009/06/090616122106.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hawragazxwazi371827&gt;[http://www.news-medical.net/news/2006/10/23/20718.aspx ''1,500 animal species practice homosexuality''. ''The Medical News'', 23 October 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110210172226/http://www.news-medical.net/news/2006/10/23/20718.aspx |date=10 February 2011}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hawragazxwazi372937&gt;Sommer, Volker &amp; Paul L. Vasey (2006), Homosexual Behaviour in Animals, An Evolutionary Perspective. Cambridge University Press, Cambridge. ISBN 0-521-86446-1&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Bagemihl&gt;{{harv|Bagemihl|1999}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;&gt;American Psychological Association: [http://www.apa.org/about/governance/council/policy/sexual-orientation.aspx Resolution on Appropriate Affirmative Responses to Sexual Orientation Distress and Change Efforts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101174139/http://www.apa.org/about/governance/council/policy/sexual-orientation.aspx |date= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Committed&quot;&gt;*[http://www.mercurynews.com/census/ci_18334802?nclick_check=1 Census statistics show quarter of California same-sex couples raising kids] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160809145325/http://www.mercurynews.com/census/ci_18334802?nclick_check=1 |date= ٩ی ئابی ٢٠١٦}}
*[http://www.starnewsonline.com/article/20110630/ARTICLES/110639995/1004/sitemaps Region Saw Increase In Same-Sex Households] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160329030306/http://www.starnewsonline.com/article/20110630/articles/110639995/1004/sitemaps |date=٢٩ی ئازاری ٢٠١٦}}
*[http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 Census 2010: One Quarter of Gay Couples Raising Children] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630053712/http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 |date=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}
*[http://www.startribune.com/local/125537288.html Minnesota Sees 50% Rise in Number of Gay Couples] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717123400/http://www.startribune.com/local/125537288.html |date=17 July 2011}}
*[http://www.poughkeepsiejournal.com/article/20110714/NEWS01/107140334/Census-Dutchess-Ulster-gay-households-increase Census:Dutchess, Ulster Gay Households Increase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119045141/http://www.poughkeepsiejournal.com/article/20110714/NEWS01/107140334/Census-Dutchess-Ulster-gay-households-increase |date=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}
*[http://westchesterrealestateinformation.com/same-sex-couples-numbers-soar-in-ny-2010-census-finds/ Same Sex Couples' Numbers Soar In N.Y, 2010 Census Finds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130430050627/http://westchesterrealestateinformation.com/same-sex-couples-numbers-soar-in-ny-2010-census-finds/ |date=٣٠ی نیسانی ٢٠١٣}}
*[http://www.edgeboston.com/index.php?ch=news&amp;sc=local&amp;sc3=&amp;id=123278 87% Increase in Same-Sex Nevada Households Since 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141026075323/http://www.edgeboston.com/index.php?ch=news&amp;sc=local&amp;sc3=&amp;id=123278 |date=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}
*[http://www.necn.com/07/14/11/Gay-lesbian-households-increase-in-Okla/landing_politics.html?&amp;apID=aebfe9933c274365a694d062894d773c 2010 Census indicates increase among same-sex homeowners in Oklahoma] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130130091511/http://www.necn.com/07/14/11/Gay-lesbian-households-increase-in-Okla/landing_politics.html?&amp;apID=aebfe9933c274365a694d062894d773c |date=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}
*[http://www.wnyc.org/blogs/wnyc-news-blog/2011/jul/15/spike-number-same-sex-couples-city/ Spike In Number of City's Same-Sex Couples] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727052503/http://www.wnyc.org/blogs/wnyc-news-blog/2011/jul/15/spike-number-same-sex-couples-city/ |date=27 July 2011}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=psych2010&gt;[http://healthyminds.org/More-Info-For/GayLesbianBisexuals.aspx Sexual Orientation] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110726000000/http://healthyminds.org/More-Info-For/GayLesbianBisexuals.aspx |date=26 July 2011}}. ''American Psychiatric Association''.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nrtsreport3619&quot;&gt;[https://www.facebook.com/NRTTVenglish/videos/1455995347807378/ homosexuals in the Kurdish Region], NRT Media&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=homodef46198&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= A Dictionary of True Etymologies|دوایین=Room |یەکەم=Adrian |ساڵ=١٩٨٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٠٢-٠٣٤٠-٣|پەڕە=٨٤}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=homodef37193&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= A Student's Dictionary of Psychology|دوایین=Statt |یەکەم=David A. |ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Psychology Press |ژپنک=٩٧٨-١-٨٤١٦٩-٣٤٢-٢|پەڕە=٩٣}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=glbtq&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |سەردێڕ=Karl-Maria Kertbeny: The Coinage and Dissemination of the Term |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٢|periodical=glbtq.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120927020758/http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626100855/http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |date=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=homolegal3619&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر١=Feray Jean-Claude |نووسەر٢=Herzer Manfred |ساڵ= ١٩٩٠|سەردێڕ= Homosexual Studies and Politics in the 19th Century: Karl Maria Kertbeny | journal = Journal of Homosexuality |بەرگ= ١٩|پەڕە= ١| doi=10.1300/j082v19n01_02}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=von-kraft3628&gt;[http://www.glbtq.com/social-sciences/krafft_ebing_r.html Krafft-Ebing, Richard von (1840–1902)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120409220543/http://www.glbtq.com/social-sciences/krafft_ebing_r.html |date=9 April 2012}}. ''glbtq.com''.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=psexualis&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://www.kino.com/psychopathia/history.html |سەردێڕ=Psychopathia Sexualis |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|periodical=Kino.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071004223140/http://www.kino.com/psychopathia/history.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=glaad&gt;[http://www.glaad.org/referenceguide Media Reference Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110823105346/http://www.glaad.org/referenceguide |date=٢٣ی ئابی ٢٠١١}} (citing AP, NY Times, Washington Post style guides), GLAAD. Retrieved 10 May 2007.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=haiey3618&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/gay|سەردێڕ=gay|وێبگە=Oxford Dictionaries|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٥|وتەگێڕانەوە=(Of a person, especially a man) homosexual.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160827054658/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/gay|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Mj3737&gt;Marguerite Johnson, Terry Ryan: ''Sexuality in Greek and Roman society and literature: a sourcebook'' p.4&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hayw26193&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://dictionary.reference.com/browse/lesbian |سەردێڕ=Lesbian &amp;#124; Define Lesbian at Dictionary.com |بڵاوکەرەوە=Dictionary.reference.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160307135535/http://dictionary.reference.com/browse/lesbian |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئازاری ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=UNAIDS&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UNAIDS: Men who have sex with men |بڵاوکەرەوە=UNAIDS |ناونیشان=http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/dataimport/pub/briefingnote/2006/20060801_policy_brief_msm_en.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120320001221/http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/dataimport/pub/briefingnote/2006/20060801_policy_brief_msm_en.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hayiaj261862&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Younger|یەکەم=John G.|سەردێڕ=Sex in the ancient world from A to Z|ناونیشان=https://archive.org/details/sexancientworldf00youn|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Routledge|شوێن=London [u.a.]|ژپنک=٠-٤١٥-٢٤٢٥٢-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/sexancientworldf٠٠youn/page/n٥٨ ٣٨]|edition=1st published.}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=naown1726&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The American Heritage Dictionary of the English Language, Fourth Edition|ناونیشان=https://archive.org/details/americanheritage0000unse_a1o7|بڵاوکەرەوە=Houghton Mifflin|ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٠-٦١٨-٧٠١٧٢-٩}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=haowm19364&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| دوایین = Spears | یەکەم = Richard A. | سەردێڕ = Fag |ئیش= Dictionary of American Slang and Colloquial Expressions | ساڵ = ٢٠٠٧| ناونیشان = http://dictionary.reference.com/browse/faggot | ڕێکەوتی سەردان = ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160227014915/http://dictionary.reference.com/browse/faggot | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی شوباتی ٢٠١٦ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=terms&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sex-lexis.com/ |سەردێڕ=Dictionary of Sexual Terms |بڵاوکەرەوە=Sex-lexis.com |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041015054212/http://www.sex-lexis.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=haownsh351937&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Taylor|یەکەم=Marvin J.|سەردێڕ=Queer Things from Old Closets: Libraries Gay and Lesbian Studies – Queer Theory|ناونیشان=http://rbm.acrl.org/content/rbml/8/1/19.full.pdf|بڵاوکەرەوە=Association of College and Research Libraries|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160116080410/http://rbm.acrl.org/content/rbml/8/1/19.full.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ajowm36197&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=eds|یەکەم=Marc Wolinsky ...|سەردێڕ=Gays and the military: Joseph Steffan versus the United States|ساڵ=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|شوێن=Princeton, NJ|ژپنک=٠-٦٩١-٠٣٣٠٧-٢|پەڕەکان=٤٠–٤٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kM8WgQQghwIC&amp;pg=PA49&amp;lpg=PA49&amp;dq=Gays+military+homo+derogatory+epithet&amp;source=bl&amp;ots=GKgHK00BxL&amp;sig=MpmlY0QZHaF2ebPZ3o-phV1IMmo&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=xxFuULTrGqP20gH5x4EY&amp;ved=0CC8Q6AEwAw#v=onepage&amp;q=Gays%20military%20homo%20derogatory%20epithet&amp;f=false|edition=[Online-Ausg.].|ڕێکەوتی سەردان= ١ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130175809/https://books.google.com/books?id=kM8WgQQghwIC&amp;pg=PA49&amp;lpg=PA49&amp;dq=Gays+military+homo+derogatory+epithet&amp;source=bl&amp;ots=GKgHK00BxL&amp;sig=MpmlY0QZHaF2ebPZ3o-phV1IMmo&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=xxFuULTrGqP20gH5x4EY&amp;ved=0CC8Q6AEwAw#v=onepage&amp;q=Gays%20military%20homo%20derogatory%20epithet&amp;f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;!--========= دێمۆگرافیا ==========--&gt;

&lt;ref name=timcook2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://www.nbcnews.com/watch/nightly-news/apple-s-tim-cook-is-first-fortune-500-to-come-out-as-gay-350111811811|سەردێڕ = Apple's CEO Tim Cook Is First Fortune 500 to Come Out as Gay|بڵاوکەرەوە = NBC News|ڕێکەوت = ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|وێبگە = www.nbcnews.com|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170724022131/http://www.nbcnews.com/watch/nightly-news/apple-s-tim-cook-is-first-fortune-500-to-come-out-as-gay-350111811811|ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=black&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Black |یەکەم١= Dan |دوایین٢= Gates |یەکەم٢= Gary |دوایین٣= Sanders |یەکەم٣= Seth |دوایین٤= Taylor |یەکەم٤= Lowell |ساڵ= ٢٠٠٠|سەردێڕ= Demographics of the Gay and Lesbian Population in the United States: Evidence from Available Systematic Data Sources | journal = Demography |بەرگ= ٣٧ | issue = ٢|پەڕەکان= ١٣٩–١٥٤ | doi=10.2307/2648117 | pmid=١٠٨٣٦١٧٣}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=sexualbehavior37287&gt;Sexual Behavior in the Human Male, p. 656&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;more-or-less-2010-10-01&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Harford|یەکەم=Tim|سەردێڕ=More or Less examines Office for National Statistics figures on gay, lesbian and bisexual people|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00tznbk|بڵاوکەرەوە=BBC|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151105183125/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00tznbk|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=idea-creative719&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=David Leonhardt
|سەردێڕ=John Tukey, 85, Statistician; Coined the Word 'Software'
|journal=The New York Times
|ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٠}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=idea-creative628&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Biography 15.1, ''John W. Tukey'' (1915–2000)
|ناونیشان=http://www.swlearning.com/quant/kohler/stat/biographical_sketches/bio15.1.html
|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171105192244/http://www.swlearning.com/quant/kohler/stat/biographical_sketches/bio15.1.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} John Tukey criticizes sample procedure&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Billy1993&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.2307/2136206|vauthors=Billy JO, Tanfer K, Grady WR, Klepinger DH |سەردێڕ=The sexual behavior of men in the United States|jstor=2136206 |journal=Family Planning Perspectives |بەرگ=٢٥|issue=2 |پەڕەکان=٥٢–٦٠|ساڵ=١٩٩٣|pmid=٨٤٩١٢٨٧}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Binson1995&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1080/00224499509551795|یەکەم١=Diane |دوایین١=Binson |یەکەم٢=Stuart |دوایین٢=Michaels |یەکەم٣=Ron |دوایین٣=Stall |یەکەم٤=Thomas J. |دوایین٤=Coates |یەکەم٥=John H. |دوایین٥=Gagnon |یەکەم٦=Joseph A. |دوایین٦=Catania |ساڵ=١٩٩٥|سەردێڕ=Prevalence and Social Distribution of Men Who Have Sex with Men: United States and Its Urban Centers |journal=The Journal of Sex Research |بەرگ=٣٢|issue=3 |پەڕەکان=٢٤٥–٥٤ |jstor=3812794}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Johnson1992&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Johnson AM, Wadsworth J, Wellings K, Bradshaw S, Field J |سەردێڕ=Sexual lifestyles and HIV risk |journal=Nature |بەرگ=٣٦٠|issue=6403 |پەڕەکان=٤١٠–٢|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ١٩٩٢|pmid=١٤٤٨١٦٣|doi=10.1038/360410a0}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Laumann1994&gt;Laumann, E. O. , Gagnon, J. H. , Michael, R. T. , &amp; Michaels, S. (1994). ''The social organization of sexuality: Sexual practices in the United States.'' Chicago: University of Chicago Press.{{Page needed|date=September 2010}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Wellings1994&gt;Wellings, K. , Field, J. , Johnson, A. , &amp; Wadsworth, J. (1994). ''Sexual behavior in Britain: The national survey of sexual attitudes and lifestyles.'' London, UK: Penguin Books.{{Page needed|date=September 2010}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = ACSF1992&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| doi = 10.1038/360407a0 |نووسەر= Investigators ACSF |ساڵ= ١٩٩٢|سەردێڕ= AIDS and sexual behaviour in France | journal = Nature |بەرگ= ٣٦٠| issue = 6403|پەڕەکان= ٤٠٧–٤٠٩| pmid = ١٤٤٨١٦٢}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Bogaert2004&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Bogaert AF |سەردێڕ=The prevalence of male homosexuality: the effect of fraternal birth order and variations in family size |journal=Journal of Theoretical Biology |بەرگ=٢٣٠|issue=1 |پەڕەکان=٣٣–٧|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٤|pmid=١٥٢٧٥٩٩٧|doi=10.1016/j.jtbi.2004.04.035}} Bogaert argues that: &quot;The prevalence of male homosexuality is debated. One widely reported early estimate was 10% (e.g. , Marmor, 1980; Voeller, 1990). Some recent data provided support for this estimate (Bagley and Tremblay, 1998), but most recent large national samples suggest that the prevalence of male homosexuality in modern western societies, including the United States, is lower than this early estimate (e.g. , 1–2% in Billy et al. , 1993; 2–3% in Laumann et al. , 1994; 6% in Sell et al. , 1995; 1–3% in Wellings et al. , 1994). It is of note, however, that homosexuality is defined in different ways in these studies. For example, some use same-sex behavior and not same-sex attraction as the operational definition of homosexuality (e.g. , Billy et al. , 1993); many sex researchers (e.g. , Bailey et al. , 2000; Bogaert, 2003; Money, 1988; Zucker and Bradley, 1995) now emphasize attraction over overt behavior in conceptualizing sexual orientation.&quot; (p. 33) Also: &quot;...the prevalence of male homosexuality (in particular, same-sex attraction) varies over time and across societies (and hence is a &quot;moving target&quot;) in part because of two effects: (1) variations in fertility rate or family size; and (2) the fraternal birth order effect. Thus, even if accurately measured in one country at one time, the rate of male homosexuality is subject to change and is not generalizable over time or across societies.&quot; (p. 33)&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Fay1989&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Fay RE, Turner CF, Klassen AD, Gagnon JH |سەردێڕ=Prevalence and patterns of same-gender sexual contact among men |journal=Science |بەرگ=٢٤٣|issue=4889 |پەڕەکان=٣٣٨–٤٨|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ١٩٨٩|pmid=٢٩١١٧٤٤|doi=10.1126/science.2911744}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Sell1995&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1007/BF01541598|vauthors=Sell RL, Wells JA, Wypij D |سەردێڕ=The prevalence of homosexual behavior and attraction in the United States, the United Kingdom and France: results of national population-based samples |journal=Archives of Sexual Behavior |بەرگ=٢٤|issue=3 |پەڕەکان=٢٣٥–٤٨|ڕێکەوت=حوزەیرانی ١٩٩٥|pmid=٧٦١١٨٤٤}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=SavinWilliams2009&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| editor1-last = Hope | editor1-first = Debra A |سەردێڕ= Contemporary Perspectives on Lesbian, Gay, and Bisexual Identities | doi = 10.1007/978-0-387-09556-1 |زنجیرە= Nebraska Symposium on Motivation |بەرگ= ٥٤|ساڵ= ٢٠٠٩|ژپنک= ٩٧٨-٠-٣٨٧-٠٩٥٥٥-٤}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=gayfeelings2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE0D91E3EF93BA35751C1A964958260&amp;sec=&amp;spon=&amp;pagewanted=all|سەردێڕ=Sexual Behavior Levels Compared in Studies In Britain and France|ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٢|ئیش=nytimes.com}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=statsofusa2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://williamsinstitute.law.ucla.edu/research/census-lgbt-demographics-studies/how-many-people-are-lesbian-gay-bisexual-and-transgender |نووسەر=Gary Gates |سەردێڕ=How Many People are Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender? |بڵاوکەرەوە=The Williams Institute |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170721165514/http://williamsinstitute.law.ucla.edu/research/census-lgbt-demographics-studies/how-many-people-are-lesbian-gay-bisexual-and-transgender/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=statsofusa3618&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/Gates-How-Many-People-LGBT-Apr-2011.pdf |format=PDF |نووسەر=Gary Gates |سەردێڕ=How many people are lesbian, gay, bisexual, and transgender? |بڵاوکەرەوە=The Williams Institute |پەڕە=١ |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150425174542/http://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/Gates-How-Many-People-LGBT-Apr-2011.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=moresources2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gay and Lesbian Families in the United States: Same-Sex Unmarried Partner Households |ناونیشان=http://www.urban.org/UploadedPDF/1000491_gl_partner_households.pdf |دوایین١=Smith |یەکەم١=David M. |دوایین٢=Gates |یەکەم٢=Gary J. |ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠٠١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110107082654/http://www.urban.org/UploadedPDF/1000491_gl_partner_households.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;[http://www.cdc.gov/nchs/data/nhsr/nhsr077.pdf &quot;Sexual Orientation and Health Among U.S. Adults: National Health Interview Survey, 2013.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709014014/https://www.cdc.gov/nchs/data/nhsr/nhsr077.pdf |date= ٩ی تەممووزی ٢٠١٧}} ''CDC''. 15 July 2014. 15 July 2014.&lt;/ref&gt;
}}

{{Refbegin|20em}}

=== کتێبەکان ===
;١٩٨٠کان
# Adam, Barry (1987). ''The Rise of a Gay and Lesbian Movement'', G. K. Hall &amp; Co. {{ISBN|0-8057-9714-9}}
# {{بیرخستنەوە|یەکەم=John |دوایین=Boswell |ناونیشان=http://www.press.uchicago.edu/cgi-bin/hfs.cgi/00/231.ctl |سەردێڕ=Christianity, Social Tolerance, and Homosexuality: Gay People in Western Europe from the Beginning of the Christian Era to the Fourteenth Century |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ساڵ=١٩٨٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٠٦٧١١-٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060928195316/http://www.press.uchicago.edu/cgi-bin/hfs.cgi/00/231.ctl |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}}
# Dover, Kenneth J. , ''Greek Homosexuality'', Gerald Duckworth &amp; Co. Ltd. 1979, {{ISBN|0-674-36261-6}}(hardcover), {{ISBN|0-674-36270-5}}(paperback)
# d'Emilio, John ''Sexual Politics, Sexual Communities: The Making of a Homosexual Minority in the United States, 1940–1970'', University of Chicago Press 1983, {{ISBN|0-226-14265-5}}
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=The History of Sexuality |یەکەم=Michel |دوایین=Foucault |authorlink=Michel Foucault |ساڵ=١٩٨٦|بڵاوکەرەوە=Pantheon Books |ژپنک=٠-٣٩٤-٤١٧٧٥-٥}}
# Roth, Norman. ''The care and feeding of gazelles: Medieval Arabic and Hebrew love poetry.'' IN: Lazar &amp; Lacy. ''Poetics of Love in the Middle Ages'', George Mason University Press 1989, {{ISBN|0-913969-25-7}}
;١٩٩٠ەکان
# {{بیرخستنەوە|یەکەم١=Bruce |دوایین١=Bagemihl |سەردێڕ=Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity|بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٠-٣١٢-١٩٢٣٩-٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=5CbRGV8AAIQC}}
# Bérubé, Allan, ''Coming out under Fire: The History of Gay Men and Women in World War Two'', New York: MacMillan 1990, {{ISBN|0-02-903100-1}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٧|سەردێڕ=Two spirit people: American Indian, lesbian women and gay men |نووسەر١=Brown, Lester B. |editor1=Lester B. Brown |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٩٠-٠٠٠٣-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=AwnQBETJsvEC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٠|سەردێڕ=Handbook of medieval sexuality |یەکەم١=Vern L. |دوایین١=Bullough |یەکەم٢=James A. |دوایین٢=Brundage |بڵاوکەرەوە=Taylor &amp; Francis |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٣-٣٦٦٢-٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PgSI1gvKhtAC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٥|سەردێڕ=Gay New York: Gender, Urban Culture, and the Making of the Gay Male World, 1890–1940 |نووسەر١=Chauncey, George |edition=reprint, illustrated |بڵاوکەرەوە=Basic Books |ژپنک=٩٧٨-٠-٤٦٥-٠٢٦٢١-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QCkEAQAAIAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٠|سەردێڕ=Encyclopedia of homosexuality (2 Volumes) |یەکەم١=Wayne R. |دوایین١=Dynes |یەکەم٢=Warren |دوایین٢=Johansson |یەکەم٣=William A. |دوایین٣=Percy |یەکەم٤=Stephen |دوایین٤=Donaldson |بڵاوکەرەوە=Garland Pub. |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٤٠-٦٥٤٤-٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TYyGAAAAIAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٣|سەردێڕ=Odd girls and twilight lovers: a history of lesbian life in twentieth-century America |نووسەر١=Faderman, Lillian|edition=4 |بڵاوکەرەوە=Columbia University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-٠٧٤٨٨-٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=44i96GWYxSQC}}
# Hinsch, Bret, ''Passions of the Cut Sleeve: The Male Homosexual Tradition in China'', The University of California Press, 1990, {{ISBN|0-520-06720-7}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٤|سەردێڕ=Outing: shattering the conspiracy of silence |نووسەر١=Johansson, Warren |نووسەر٢=William A. Percy |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٢٤-٤١٩-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-lZ903C-dkMC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٤|سەردێڕ=Sex in America: a definitive survey |نووسەر١=Michael, Robert T. |بڵاوکەرەوە=Little, Brown |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٦-٩١١٩١-٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PkjmGwAACAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٨|سەردێڕ=Pederasty and Pedagogy in Archaic Greece |نووسەر١=Percy, William Armstrong |بڵاوکەرەوە=University of Illinois Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٥٢-٠٦٧٤٠-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TCvoj1efp8UC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٨٧|سەردێڕ=Compañeras: Latina lesbians (an anthology) |نووسەر١=Ramos, Juanita |بڵاوکەرەوە=Latina Lesbian History Project |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ElVnAAAAMAAJ}}
# Rousseau, George, ''Perilous Enlightenment: Pre- and Post-Modern Discourses—Sexual, Historical'', Manchester University Press 1991, {{ISBN|0-7190-3301-2}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٢|سەردێڕ=Sexuality and eroticism among males in Moslem societies |نووسەر١=Schmitt, Arno |نووسەر٢=Jehoeda Sofer |editor1=Arno Schmitt |editor2=Jehoeda Sofer |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٢٤-٠٤٧-١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Kw_BVSVmNsUC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=An American obsession: science, medicine, and homosexuality in modern society |نووسەر١=Terry, Jennifer |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٧٩٣٦٧-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=C6pGoWWLfhEC}}

;٢٠٠٠ەکان
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=Regulating sex: the politics of intimacy and identity |یەکەم١=Elizabeth |دوایین١=Bernstein |یەکەم٢=Laurie |دوایین٢=Schaffner |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٩٤٨٦٩-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YQzW5I2RGNcC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=Before Stonewall: activists for gay and lesbian rights in historical context |نووسەر١=Bullough, Vern L. |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٢٣-١٩٣-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=A7x_VnES2esC}}
# {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Greeks And Greek Love: A Radical Reappraisal of Homosexuality In Ancient Greece|نووسەر=Davidson, James|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٠-٢٩٧-٨١٩٩٧-٦|بڵاوکەرەوە=Weidenfeld &amp; Nicolson}}
# {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gunther |یەکەم=Scott Eric |ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=The Elastic Closet, A History of Homosexuality in France, 1942-present |شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٥٩٥١٠-١}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٤|سەردێڕ=The lavender scare: the Cold War persecution of gays and lesbians in the federal government |نووسەر١=Johnson, David K. |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٤٠٤٨١-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_FM_hkMdxpIC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Historical dictionary of the lesbian liberation movement: still the rage |نووسەر١=Myers, JoAnne |بڵاوکەرەوە=Scarecrow Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٨-٤٥٠٦-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dzYbAAAAYAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=Queering India: same-sex love and eroticism in Indian culture and society |نووسەر١=Vanita, Ruth |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٩٢٩٥٠-٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=I9rrucxQbmEC}}

=== وتارە ڕۆژنامەیییەکان ===
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=On the Prevalence of Homosexuality and Bisexuality, in a Random Community Survey of 750 Men Aged 18 to 27 |دوایین=Bagley |یەکەم=Christopher |دوایین٢=Tremblay |یەکەم٢=Pierre |شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Haworth Press |ساڵ=١٩٩٨|journal=Journal of Homosexuality |بەرگ=٣٦|issue= 2 |issn=0091-8369 |oclc=٩١١٢٩٣٩١|doi=10.1300/j082v36n02_01 |پەڕەکان=١–١٨}}
# {{بیرخستنەوە|doi=10.2307/374839 |سەردێڕ=The Homophobic Imagination |دوایین=Crew |یەکەم=Louie |دوایین٢=Norton |jstor=374839 |یەکەم٢=Rictor |شوێن=3, Nov 74 |بەرگ=٣٦|issue=3 |پەڕەکان=٢٧٢–٩٠|journal=College English |issn=0010-0994 |ساڵ=١٩٧٤|oclc=٤٢٧٠٩٢٢١١}}
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=New Evidence of Genetic Factors Influencing Sexual Orientation in Men: Female Fecundity Increase in the Maternal Line |دوایین=Iemmola |یەکەم=Francesca |دوایین٢=Ciani |یەکەم٢=Andrea Camperio |بڵاوکەرەوە=Springer |format=Article |ساڵ=٢٠٠٩|journal=Archives of Sexual Behavior |پەڕەکان=٣٩٣–٣٩٩|بەرگ=٣٨|شوێن=no. 3 |issn=0004-0002 |oclc=٣٦٠٢٣٢٥٢٦|doi=10.1007/s10508-008-9381-6 |ناونیشان=http://www.springerlink.com/content/l6104277w82137x4 |pmid=١٨٥٦١٠١٤}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.springerlink.com/content/l6104277w82137x4 |date=شوباتی ٢٠٢٠}}
# {{بیرخستنەوە|doi=10.1126/science.1887219 |سەردێڕ=A difference in hypothalamic structure between heterosexual and homosexual men. |دوایین=LeVay |یەکەم=Simon |ساڵ=١٩٩١|journal=Science |پەڕەکان=١٠٣٤–٧|issue=5023 |بەرگ=٢٥٣|issn=0036-8075 |oclc=١٢١٦٥٥٩٩٦|ناونیشان=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/253/5023/1034 |pmid=١٨٨٧٢١٩}}
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Fraternal Birth Order and Ratio of Heterosexual/Homosexual Feelings in Women and Men |یەکەم٩=N |دوایین٩=Martin |یەکەم٨=J |دوایین٨=Bailey |یەکەم٧=M |دوایین٧=Wright |یەکەم٦=S |دوایین٦=MacGregor |دوایین=McConaghy |یەکەم٥=M |یەکەم=N |دوایین٢=Hadzi-Pavlovic |یەکەم٢=D |دوایین٥=Keller |دوایین٣=Stevens |یەکەم٣=C |دوایین٤=Manicavasagar |یەکەم٤=V | displayauthors = 8|ساڵ=٢٠٠٦|journal=Journal of Homosexuality |پەڕەکان=١٦١–١٧٤|issue=4 |بەرگ=٥١|issn=0091-8369 |oclc=٢٠٢٦٢٩٨٨٥|pmid=١٧١٣٥١٣٣|doi=10.1300/J082v51n04_09 |ناونیشان=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1090513808000688}}

=== وتارەکانی ئینتەرنێت ===
# Burr, Chandler. [https://www.theatlantic.com/doc/199706/homosexuality-biology/ Homosexuality and biology]. ''The Atlantic'', June 1997, {{ISSN|1072-7825}}. An overview of recent research in layman's language.
# [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/55169.stm BBC News (شوبات ١٩٩٨)]: Fingerprints Study
# [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/325979.stm BBC News (نیسان ١٩٩٩)]: Doubt cast on 'gay gene'
# {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://my.webmd.com/content/article/22/1728_56075?src=Inktomi&amp;condition=Home+&amp;+Top+Stories |سەردێڕ=WebMD (March 2000) |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080110000912/http://my.webmd.com/content/article/22/1728_56075?src=Inktomi&amp;condition=Home+&amp;+Top+Stories |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}{{cbignore|bot=medic}}: Pointing the Finger at Androgen as a Cause of Homosexuality
# [http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/3735668.stm BBC News (تشرینی یەکەم ٢٠٠٤)]: Genetics of homosexuality
# James Davidson, ''London Review of Books'', 2 June 2005, [http://www.lrb.co.uk/v27/n11/davi02_.html &quot;Mr and Mr and Mrs and Mrs&quot;]—detailed review of ''The Friend'', by Alan Bray, a history of same-sex marriage and other same-sex formal bonds
{{Refend}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{بەستەری پرۆژە خوشکەکان}}
* {{dmoz|Society/Gay,_Lesbian,_and_Bisexual/History/|گەی، لێزبیان و دووڕەگەزخواز/مێژوو}}
* [http://plato.stanford.edu/entries/homosexuality/ ئینسایکڵۆپیدیای فەلسەفەی ستانفۆرد – ھاوزایەندخوازی]
* [http://www.nrttv.com/En/media-video-detail.aspx?Cor=2&amp;Jimare=12125 ڕاپۆرتی ئێن ئاڕ تی لەسەر ھاوزایەندخوازی]{{بەستەری مردوو|url=http://www.nrttv.com/En/media-video-detail.aspx?Cor=2&amp;Jimare=12125 |date=ئابی ٢٠٢١}}
* ئەم وتارە [[:en:Homosexuality|بە زمانی ئینگلیزی بخوێنەوە]]

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|مێژوو|پزیشکی|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|سیاسەت|ژینناسی|سێکسناسی|دەروونناسی|فەلسەفە|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە}}
{{وتاری ھەڵبژێردراو|وەشان=٥٣٢٤٥٠|ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧}}
&lt;/span&gt;

[[پۆل:ھاوزایەندخوازی| ]]
[[پۆل:ئەوین]]
[[پۆل:کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە]]
[[پۆل:ئاڕاستەی زایەندی]]
[[پۆل:پەیوەندییە کەسییەکان]]
[[پۆل:ھاوڕەگەزخوازی]]</text>
      <sha1>575q42de9k702lwpeb2z67j7wf3dwvd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581865</id>
      <parentid>1581864</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T08:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1581865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="241497" sha1="4sh9ulnvjnmq35s9qyybgwt8fm422fe" xml:space="preserve">{{پپ}}
{{ڕەوانەکەر|ھاوڕەگەزبازی||ھاوڕەگەزخوازی (ڕوونکردنەوە)}}
{{ئاڕاستەی زایەندی}}
{{زانیاریدانی ھاوزایەندخوازی|ڕووتێکردن}}

'''ھاوزایەندخوازی''' (پێشووتر '''ھاوڕەگەزخوازی'''؛ {{بە ئینگلیزی|Homosexuality}}) بریتییە لە پەیوەندییەکی [[ڕۆمانس (ئەوین)|ڕۆمانتیکی]] و سێکسی لە نێوان ئەندامانی [[زایەند]]ێکی ھاوبەشدا. ھاوزایەندخوازی «نەخشێکی ھەتاھەتایی سەرنجی سۆزداری و سێکسیی و ڕۆمانسییە» لە نێوان ئەندامانی ھاوزایەند. ھەروەھا «ئاماژەیەکە بۆ ھەستی شوناسی کەسێک لەسەر بنەمای ئەو سەرنج و ڕەفتارە پەیوەندیدارانە و ئەندامییەتی لە [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|کۆمەڵگەیەک]] کە ھەمان ھەست تیایاندا ھاوبەشە.»&lt;ref name=apahelp/&gt;&lt;ref name=amici/&gt;

لە پاڵ [[جیاڕەگەزخوازی]]&lt;noinclude&gt;{{تێبینی|جیاڕەگەزخوازی بە واتای ھێترۆسێکشواڵتی ھاتووە، واتە کەسێک کە پەیوەندی سۆزداری و سێکسی لەگەڵ [[زایەند]]ێکی جیا لەوەی خۆی دەبەستێت}}&lt;/noinclude&gt; و [[دووڕەگەزخوازی]]دا، ھاوزایەندخوازی یەکێکە لە سێ پۆلە سەرەکییەی [[ئاڕاستەی زایەندی]]&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt; زاناکان ھۆکاری سەرەکیی ئاڕاستەی زایەندی نازانن، بەڵام پێیان وایە بەھۆی کاریگەرییەکی دوولایەنەی [[جێنەتیک|بۆماوەیی]] و [[ھۆرمۆن]]ییەوە دروست دەبێت، لە پاڵ ئەوانیشدا، کاریگەری کۆمەڵگا لەوانەیە ڕۆڵێک بگێڕێت.&lt;ref name=Frankowski/&gt;&lt;ref name=Lamanna/&gt;&lt;ref name=Stuart/&gt; زاناکان پێیان وانییە ھاوزایەندخوازی ھەڵبژاردەی کەسەکە خۆی بێت.&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kersey-Matusiak&quot;/&gt; ھەرچەندە ھیچکام لە بیردۆزەکان پاڵپشتییەکی گشتییان نییە، بەڵام زاناکان پشت بەو بیردۆزانە دەبەستن کە لە سایەی [[ژینناسی]]دا ھاتوونەتە ئاراوە&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt; و دەچنەوە سەر ھۆکارە بۆماوەیییەکان.&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Långström2010&quot;/&gt; ھیچ بەڵگەیەکی باوەڕپێکراو یان پشتگیراو لەلایەن زانستەوە نییە ئەوە بسەلمێنێت کە خێزان و تەمەنی منداڵی کاریگەرییان لەسەر ئاڕاستەی زایەندی ھەیە.&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt; ھەرچەندە ھەندێک خەڵک پێیان وایە کە ھاوزایەندخوازی کردارێکی نا-سروشتییە، بەدواداچوونی زانستی سەلماندوێتی کە ھاوزایەندخوازی جیاوازییەکی ئاسایی و سروشتییە و دەرئەنجامێکی خراپ یان نەخۆشیی دەروونی نییە،&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;&lt;ref name=PAHO/&gt; خۆیشی لە خۆیدا شتێکی خراپ نییە. بەڵگە و لێکۆڵینەوەی پێویست لەبەردەستدا نییە ئەوە بسەلمێنێت کە دەستێوەردانی دەروونی توانای گۆڕینی ئاڕاستەی زایەندی ھەیە.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt;

باوترین ئەو دەستەواژانەی کە بۆ کەسانی ھاوزایەندخواز بەرکاردەھێنرێن [[لێزبیەن|لێزبیان]]&lt;noinclude&gt;{{تێبینی|بۆ ھاوزایەندخوازە مێینەکان لێزبیان بەکاردێت}}&lt;/noinclude&gt; و [[گەی]]ن،&lt;noinclude&gt;{{تێبینی|بۆ ھاوزایەندخوازە نێرینەکان گەی بەکاردێت}}&lt;/noinclude&gt; بەڵام ''گەی'' بە شێوەیەکی بەرچاو و دیار بۆ ئاماژەکردن بە ھەردوو مێ و نێرە ھاوزایەندخوازەکان بەکاردەھێنرێت. ئەستەمە زاناکان بتوانن بە وردیی یاخود بە نزیککراوەیی ڕێژەی سەدیی کەسانی ھاوزایەندخواز یاخود ئەوانەی کرداری سێکسییان لەگەڵ ئەندامانی ھەمان دیاری بکەن، لەبەر چەند ھۆکارێک، لەوانە؛ کەسانی ھاوزایەندخواز نایانەوێت شوناسی خۆیان ئاشکرابکەن، بەھۆی ئەو [[ھۆمۆفۆبیا]] و جیاکاری و کینە و توندڕەوی کە لەوانەیە، بەتایبەتی لە دەوڵەتە [[ئیسلام]]ییەکاندا ڕووبەڕوویان ببێتەوە.&lt;ref name=&quot;levay&quot;/&gt; ڕەفتاری ھاوزایەندخوازی بە شێوەیەکی بەربڵاو لە ئاژەڵانیشدا بینراوە و دیاری کراوە.&lt;ref name=hawragazxwazi271927/&gt;&lt;ref name=hawragazxwazi371827/&gt;&lt;ref name=hawragazxwazi372937/&gt;&lt;ref name=Bagemihl/&gt;

زۆرێک لە گەی و لێزبیانەکان، ھەر وەک جیاڕەگەزخوازەکان، لە پەیوەندیی خۆشەویستی و ھاوسەرگیری پاک و دروست دان.&lt;noinclude&gt;{{تێبینی|پەیوەندی نێوان ھاوزایەندخوازان، بەتایبەتی پەیوەندی نێوان گەیەکان، ھەر بۆ [[سێکس]] نییە. ئەوانیش ئارەزووی پێکھێنانی پەیوەندی درێژخایەنیان ھەیە.}}&lt;/noinclude&gt; ھەرچەندە ماوەیەکی کەمیشە [[سەرژمێریی دانیشتووان]] ئەوان لە ئاماری ھاوسەرگیری و پەیوەندییەکاندا پیشان دەدات.&lt;ref name=&quot;Committed&quot;/&gt; پەیوەندییەکانی نێوان ھاوزایەندخوازان لە ڕووی سایکۆلۆجییەوە ھەر وەک ھی جیاڕەگەزخوازەکان وایە و ھیچ جیاوازییەکیان تێدا بەدی ناکرێت.&lt;ref name=amici/&gt; کرداری ھاوزایەندخوازی بە درێژایی مێژوو ھەبووە و ھەندێک جار پەسەند کراوە و ھەندێک جاری تریش بەپێی ئەو کۆمەڵگەیەی ئەو کەسانەی تێدا ژیاون ئەم دیاردەیە نەفرینی لێکراوە.&lt;ref name=psych2010/&gt; لە کۆتایییەکانی سەدەی نۆزدەھەمەوە، جووڵە جیھانییەکان بۆ داواکردنی مافی یاسایی بۆ ھاوزایەندخوازان زیادی کرد. داواکارییەکانیان بریتیبوون لە دەستەبەرکردنی مافی [[ھاوسەرگیریی ھاوزایەند|شارستانی و ھاوسەرگیری]] و پاراستن و بەخێوکردنی مناڵە بێسەرپەرشتەکان و پاراستنیان لە توندوتیژی. لە ئێستادا ھیچ مافێک لەلایەن حکوومەتی [[عێراق|ئێراق]] و [[ھەرێمی کوردستان]]ەوە بە فەرمی بۆ ھاوزایەندخوازان دانەندراوە، [[ئێن ئاڕ تی]] لە ڕاپۆرتێکدا لەسەر ھاوزایەندخوازان ئەمەی دڵنیا کردووەتەوە.&lt;ref name=&quot;nrtsreport3619&quot;/&gt; لە کۆمەڵگەی کوردیدا، ھاوزایەندخوازان بە ھەڵە لەگەڵ [[لەشفرۆشی|لەشفرۆشەکان]] و [[مناڵبازی|مناڵباز]] و [[کوڕبازی|نێربازاندا]] تێکەڵ دەکرێن، بە تایبەتی ھاوزایەندخوازە نێرەکان یاخود [[گەی]]ەکان،&lt;ref name=nrtsreport3619/&gt; زۆرجار وەک سووکایەتییەک پێیان بە «ھەتیوباز»یان «دوودەگی» بانگ دەکرێن، بەڵام لەڕاستیدا ھاوزایەندخوازی ھیچ پەیوەندییەکی بە لەشفرۆشی و مناڵبازی و نێربازییەوە نییە و پەیوەندییەکی ڕۆمانسی و سۆزدارانەی نێوان دوو مرۆڤی پێگەیشتووە.

== وشەڕەتناسی ==
===زمانی کوردی ===
پێشووتر وشەی ھاوزایەندخوازی لە زمانی کوردیدا بەکار دەھات، لەبەر نەبوونی وشەیەکی باشتر. ئەم وشەیە لە ڕووی زمانەوانییەوە کێشەی ھەیە، لەبەر ئەوەی وشەی ڕەگەز بەرامبەر بە وشەی (race) بەکارھاتووە، بۆیە ھاوزایەندخواز دەقاودەق بە کەسێک دەوترێت کە ڕەگەزپەرستە (تەنیا ھاوزایەندی خۆی دەخوازێ). وشەی زایەند لە کوردیی باکووردا بەرامبەر بە وشەی (sex) بەکارھاتووە، وشەی (ھاوزایەندخواز) دەقاودەق مانای ئەوە دەدات کە کەسێک ھاوزایەندی خۆی (same-sex) لە ڕووی جنسییەوە دەخوازێت.

=== وشەی ھۆمۆسێکسیوال ===
[[پەڕگە:Erastes eromenos Staatliche Antikensammlungen 1468.jpg|وێنۆک|150px| پارچەیەک وێنەی مێژوویی کە دوو گەی پیشان دەدات، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ٥٤٠ی پێش مەسیح.]]
بەپێی زانستی [[وشەڕەتناسی]] وشەی ''ھۆمۆسێکشواڵ''، کە لە زمانە بیانییەکاندا بە واتای ھاوزایەندخواز دێت، تێکەڵەیەکی [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]] و [[زمانی لاتینی|لاتینییە]]، یەکەم پێکھاتەی لە گریکییەوە وەرگیراوە، ὁμός (ھۆمۆس) کە بەواتای «ھەمان» دێت، و بۆ وەسفکردنی کردار و سەرنجی سێکسی لە نێوان ئەندامانی ھەمان ڕەگەزدا بەکاردێت، و لێزبیانیزمیش دەگرێتەوە.&lt;ref name=homodef46198/&gt;&lt;ref name=homodef37193/&gt; یەکەم دەرکەوتنی وشەی ''ھۆمۆسێکشواڵ'' لە نووسیندا لە نامیلکەیییەکی ساڵی ١٨٦٩ی ڕۆماننووسی نەمسایی کارل-ماریا کێرتبێنیدایە، کە نازانرێت کێ بڵاوی کردووەتەوە.&lt;ref name=glbtq/&gt; نامیلکەکە دژی ھەندێک یاسای شانشینی پڕوسیا وەستاوەتەوە کە ھەندێک کرداری سێکسیی قەدەغە کردبوو.&lt;ref name=glbtq/&gt;&lt;ref name=homolegal3619/&gt; لە ١٨٨٦دا دەروونناس ڕیچارد ڤۆن کرافت-ئیبن لە کتێبەکەیدا بەناوی ''سایکۆپاتیا سێکسیوالیس'' ھەردوو ناوی ''ھۆمۆسێکشواڵ'' و ''ھێترۆسێکشواڵ''ی بەکارھێناوە. کتێبەکەی ئەو ھێندە بەناوبانگ بوو لە نێو خەڵکیدا، بوویە ھۆی ئەوەی ئەم دوو ناوە بە فەرمی بەکاربھێنرێن و ببن بە دوو ناوی گشتی.&lt;ref name=von-kraft3628/&gt;&lt;ref name=psexualis/&gt;

زۆرێک لە ڕێنیشاندەرەکانی نووسینی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] پێشنیاری ئەوە دەکەن کە کە ''ھۆمۆسێکشواڵ'' وەک ناو بۆ کەسێک بەکارنەھێنرێت و لەجێی ئەوە ''گەی'' یان ''لێزبیان'' بەکار بھێندرێت.&lt;ref name=glaad/&gt; ھەندێکی تر پێشنیازیان کردووە کە بە تەواوەتی دەست ھەڵبگیرێت لە بەکارھێنانی ئەو وشەیە لەبەر ئەوەی مێژوویەکی تاریکی ھەیە و وەک سووکایەتییەک وایە، چونکە دەستەواژەکە زیاتر بۆ خووڕەوشتی سێکسی کەسەکە بەکاردێت نەک ھەستە ڕۆمانسییەکانی. گەی و لێزبیان ناودارترین جێگرەوەی وشەکەن کە لە کۆمەڵگەدا بە شێوەیەکی خراپ بەکارنایەن.&lt;ref name=glaad/&gt; پیتی سەرەتای ھەر یەک لە وشەکانی لێزبیان، گەی، بایسێکشواڵ و ترانسسێکشواڵ بۆ دروستکردنی وشەی ''LGBT'' ([[ئێڵ جی بی تی]]) بەکارھێنراون، کە ئاماژەیە بۆ کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە.

''گەی'' خۆی ئاماژەیە بە ھاوزایەندخوازیی نێرینە،&lt;ref name=haiey3618/&gt; دەشکرێت بۆ ئاماژەکردن بە تەواوی کەسانی ئێڵ جی بی تی بەبێ گوێدان بە زایەندیان بەکاربھێنرێت. بەڵام ''لێزبیان'' تەنھا تایبەتە بە ھاوزایەندخوازانی مێینە. وشەی لێزبیان لە دوورگەی ''لێسبۆسی'' یۆنایییەوە وەرگیراوە، لەوێ ھۆزانڤانی یۆنانی [[سافۆ]] ھۆزانی سەبارەت بە پەیوەندییە سۆزدارییەکانی لەگەڵ کچانی گەنجدا دەھۆنییەوە.&lt;ref name=Mj3737/&gt;&lt;ref name=hayw26193/&gt;

[[پەڕگە:Hyakinthos.jpg|وێنۆک|زێفیرەس و ھاییسنت لەسەر کوپێکی ئاتیکی، ٤٥٠ی پ.م. کارەکە لە مۆزەخانەی ھونەرە جوانەکانی بۆستن دەدۆزرێتەوە|150px]]

ھەرچەندە نووسەرانی کۆن دەستەواژەی ''ھۆمۆسێکشواڵیان'' بۆ چوارچێوەیەک بەکارھێناوە کە تەنیا یەک ڕەگەزی تێدا بێت (بۆ نموونە قوتابخانەیەک تەنیا کچی تێدا بێت)، بەڵام لە ئێستادا وشەکە لە ڕێڕەوەکەی لای داوە و تەنھا بۆ ئاڕاستەی زایەندی و ھەستی سێکسیی کەسێک بەرامبەر بە ڕەگەزی خۆی بەکاردێت.

بە گشتی لەجێی وشەی ھۆمۆسێکشواڵێتی چەند وشەیەکی دیکە بەکارھێنراون، لەوانە؛ [[گەی|ئەو پیاوانەی سێکس لەگەڵ پیاو دەکەن]]، (MSM) کە لە پزیشکیدا بۆ ئاماژەکردن بە چالاکیی سێکسی بەکارھێنراوە. ''ھۆمۆئیرۆتیک،'' بۆ کاری [[ھونەر]]یی بەکاردێت.&lt;ref name=UNAIDS/&gt;&lt;ref name=hayiaj261862/&gt; چەند وشەیەکی دیکە کە وەک سووکایەتی بەکاردھاتوون: کویر، فاگێت، فەیری، پووف و ھۆمۆ.&lt;ref name=naown1726/&gt;&lt;ref name=haowm19364/&gt;&lt;ref&gt;{{harv|Dalzell|2008|p=1104}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=terms/&gt; لە سەرەتاکانی ١٩٩٠ەکاندا ئەم وشانە لەلایەن کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تییەوە ئاماژە خراپەکانیان لێکرایەوە، وشەی ''کویر'' لە ''لێکۆڵینەوەی کویر'' و ''بیردۆزەی کویر'' و تەنانەت لە زنجیرەی تەلیفیزیۆنی ''چاوێکی کویر بۆ کوڕێکی سترەیت''دا بەکارھاتووە.&lt;ref name=haownsh351937/&gt; (سترەیت بەو کەسانە دەوترێت کە ھاوزایەندخواز نین و جیاڕەگەزخوازن). ھەرچۆنێک بێت، گەر کەسێک مەبەستی خراپ بێت لە بەکارھێنانی ئەم وشەیە بە شێوازی لێدوانەکانیدا دیار دەبێت.&lt;ref name=ajowm36197/&gt;

ھەندێک جار، لەبری وشەی «ھاوزایەندخواز» (کە وشە ڕاستەکەیە)، «ھاوزایەندباز» بەکار دەھێندرێت. لە [[زمانی کوردی]]دا وشەی شیاوی پەیوەندیدار بە [[جێندەر]] و [[زایەند]]ەوە دانەندراوە، بۆیە ئەو ناوانەی ئێستا لە جێی ھاوزایەندخوازی بەکاردێن، دروست نین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://speemedia.com/dreja.aspx?Jmare=35775&amp;Jor=25 |سەردێڕ=ھاوزایەندباز |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160804214337/http://speemedia.com/dreja.aspx?Jmare=35775&amp;Jor=25 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئابی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
ڕەوشتی کۆمەڵگە بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان و مامەڵەکردن لەگەڵیان بەپێی کات و ناوچە جوگرافییاکان گۆڕاوە، شوێن ھەبووە کە ھەموو نێرەکان تێیدا بەشداری پەیوەندی ھاوزایەندیان کردووە، لە ھەندێک شوێنیش دیاردەکە پشتگوێ خراوە و پەسەند کراوە، لە ناوچە ئایینییەکانیش بە کفر ناوبراوە و سزای کوشتنی بۆ داندراوە.
[[پەڕگە:Gustave Courbet - Le Sommeil (1866), Paris, Petit Palais.jpg|ڕاست|وێنۆک|تابلۆی ''خەوتووەکان''، کێشراو لەلایەن گوستاڤ کۆربێرت، ساڵی ١٨٦٦]]
لە کۆکراوەیەکی مرۆڤناسی وردی مێژوویی تایبەتە بە وەسفی چاندی گەلانی پێش-پیشەسازیی، «ھاوزایەندخوازی بەبەھێزی پەسەندنەکراوە بە ڕێژەی ٤١٪‏ لە ٤٢ چانددا؛ پەسەند کراوە یانیش پشتگوێ خراوە لەلایەن ٢١٪‏ی خەڵکی و، ١٢٪‏ ئامارێکی وایان نەداوە لەسەر ئەو دیاردەیە. لە ٧٠ گرافی مرۆڤزانیدا، ٧٠٪‏ وا پیشانی دەدەن کە ھاوزایەندخوازی نادیارە یان دەگمەنە. ٤١٪‏ش وای نیشان دەدەن کە ھەیە و شتەکە دەگمەن نییە.&lt;ref&gt;Adolescence and puberty By John Bancroft, June Machover Reinisch, p.162&lt;/ref&gt;

لەو چاندانەی کە کاریگەری [[ئایینە ئیبراھیمییەکان]]یان لەسەرە، یاسا و کڵێساکان ھاوزایەندخوازیان بە لادان لە ئایین و وەستان دژی یاسا و سروشت ناوبرد. ناپەسەند کردن و خراپ سەیری کردنی سێکسی کۆم لە نێوان دوو پیاودا دەگەڕێتەوە بۆ پێش [[مەسیحییەت]] بەھەرحاڵ. ئەوە شتێکی دیار بووە لە [[یۆنان|یۆنانی کۆندا]]، ناو بردنیشی بە نائاسایی یان ناسروشتی دەگەڕێتەوە بۆ فەیلەسوفی یۆنانی بەناوبانگ [[ئەفلاتوون]].&lt;ref&gt;&quot;... sow illegitimate and bastard seed in courtesans, or sterile seed in males in defiance of nature.&quot; Plato in THE LAWS (Book VIII p.841 edition of Stephanus) or p.340, edition of Penguin Books, 1972.&lt;/ref&gt;

زۆرێک لە کەسایەتییە مێژوویییەکان وەک [[سوقرات]]، [[لۆرد بایرۆن]]، ئێدواردی دووەم و ھادریان&lt;ref&gt;Roman Homosexuality By Craig Arthur Williams, p.60&lt;/ref&gt; بە ''دووڕەگەزخواز'' یان ''گەی'' بانگ کراون؛ ھەندێک لە زاناکان، وەک [[میشێل فووکۆ|میشێل فوکۆ]]، ئەمەیان بە پێشەکییەکی نەگونجاوی مێژووی ناوبردووە کە ئاژۆکی ئاڕاستەی زایەندی بیانی دەخاتە مەترسییەوە.&lt;ref name=foucault&gt;{{harv|Foucault|1986}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر= Hubbard Thomas K |سەردێڕ= Review of David M. Halperin, ''How to Do the History of Homosexuality.'' | journal = Bryn Mawr Classical Review |ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٣}}&lt;/ref&gt;

=== ئەفریقا ===
کۆنترین تۆماری دوو خۆشەویستی ھاوزایەندخواز لە ئەفریقا دەگەڕێتەوە بۆ ٢٤٠٠ ساڵ پێش مەسیح لە لە [[میسر]]، ھەردووک [[:en:Khnumhotep and Niankhkhnum|خاناماوھاتپیو و نیەداناخاناماو]] بە کۆنترین کەپڵی ھاوزایەندخوازی ناوچەی ئەفریقیا داندراون. وێنەکەیان ئەوان پیشان دەدات کە لووتیان ناوە بە لووتی یەکەوە و خەریکە ماچ دەکەن، ئەمە یەکێکە لە ناودارترین ئەو شێوازی وێنانە کە ھونەری میسری پێی ناسراوە. لە وێنەکەدا وادیارە ئەوان دەورووبەریان گیراوە بە میراتگرەکانیان. ھەردوو ئاسترۆپۆلۆجیست ستیڤن مورەی و ویڵ ڕۆسکۆ دەڵێن کە ژنەکانی [[لیسۆتۆ]] پەیوەندی سێکسی و ئیرۆتیکیان بەستووە لەگەڵ یەکتری کە بە ماتزۆێل ناوبراوە.&lt;ref name=murrayroscoe&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Boy Wives and Female Husbands: Studies of African Homosexualities |ناونیشان=https://archive.org/details/boywivesfemalehu00murr |دوایین=Murray |یەکەم=Stephen (ed.) |authorlink=Stephen O. Murray |نووسەر٢=Roscoe, Will (ed.) |ساڵ=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press |شوێن=New York |ژپنک=٠-٣١٢-٢٣٨٢٩-٠}}&lt;/ref&gt; لە کۆنگۆی کۆنیش تۆمارکراوە کە شۆڕشگێڕانی ئازاندێ کوڕیان بە کرێ گرتووە بۆ ئەوەی یارمەتیان بدەن لە کاروباری گشتی ماڵەوە لەگەڵ [[سێکس]]کردن لەگەڵیان.&lt;ref name=evanspritchard&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Evans-Pritchard |یەکەم١= E. E. | authorlink = E. E. Evans-Pritchard |ساڵ= ١٩٧٠|سەردێڕ= Sexual Inversion among the Azande |ناونیشان=https://archive.org/details/sim_american-anthropologist_1970-12_72_6/page/1428| journal = American Anthropologist |بەرگ= ٧٢| issue = 6|پەڕەکان= ١٤٢٨–١٤٣٤| doi=10.1525/aa.1970.72.6.02a00170}}&lt;/ref&gt;

=== ئەمریکاکان ===
پێش داگیرکردنی لەلایەن [[ئەورووپا]]وە، لەنێوان [[سوورپێستەکان|ئەمریکییە سوورپێستەکاندا]] لە [[ئەمریکاکان]]دا شێوازێکی ھاوزایەندخوازی و سێکسی ھەمانڕەگەز بەرڵاوبووە لەلایەن کەسایەتییەکان. ئەوان کاتێک مناڵەکانیان پەروەردە دەکرد و گەورە دەکرد، لە تەمنێکی لاوێتیدا ھەڵبژاردنێکیان پێ دەدرا لەلایەن باوانەکانیانەوە کە ڕێگەیەک ھەڵبژێرێت تاکو ژیانی پێ بەسەر بەرێت، ئەگەر مناڵەکە ھەر کامێک لە دوو زایەندەکی ھەڵبژاردایە ئەوان بە پەروەردەیەکی تایبەت بەخێویان دەکرد و گەورەیان دەکرد و فێری خووڕەوشتی ئەو زایەندەیان دەکرد کە ھەڵی بژاردووە. ئەم کەسایەتییانە بە گشتی شامان بوون و واش بڵاوبوو کە گوایە ئەوان لە مرۆڤێکی ئاسایی بەھێزتر و باشتر بوون.

ھاوزایەندخوازان و ترانسجێندەرەکان لە شارستانێتەکانی تری [[ئەمریکای لاتینی]] زۆربوون پێش داگیرکردنیان، وەک [[ئەزتێک]]، [[شارستانیەتیی مایا|مایا]]، کوێنچاز، مۆچس، زاپۆتێکس و تەپینامبای [[بەڕازیل]].&lt;ref name=glbtqlatinamerica&gt;{{بیرخستنەوە|یەکەم=Ben |دوایین=Pablo |ساڵ=٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |سەردێڕ=Latin America: Colonial |periodical=glbtq.com |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071211012339/http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071211012339/http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |date=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=glbtqmex&gt;{{cite encyclopedia|last=Murray |first=Stephen |authorlink=Stephen O. Murray |editor=Claude J. Summers |encyclopedia=glbtq: An Encyclopedia of Gay, Lesbian, Bisexual, Transgender, and Queer Culture |title=Mexico |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html |accessdate=1 August 2007 |year=2004 |publisher=glbtq, Inc. |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071102132531/http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html |archivedate=2 November 2007 |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; داگیرکەرانی [[ئیسپانیا]] لەو ڕاستییە تۆقی بوون لە کرداری ھاوزایەندخوازی بە کراوەیی ئەنجام دەدرا لەلایەن دانیشتووانە ڕەسەنەکان، و ھەوڵی لەناوبردنی دیاردەکەیان دا بە ھەڕەشەکردن لەو کەسانە و ڕووبەڕووی کردنەوەیان لەگەڵ سزای سەخت وەک کوشتنی بە سووتان و سەگ تێ بەردان تێیان.&lt;ref name=coello&gt;Mártir de Anglería, Pedro. (1530). ''[http://www.udel.edu/LAS/Vol3-2Coello.html#Introduction Décadas del Mundo Nuevo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100529042703/http://www.udel.edu/LAS/Vol3-2Coello.html#Introduction |date=٢٩ی ئایاری ٢٠١٠}}''. Quoted by Coello de la Rosa, Alexandre. &quot;Good Indians&quot;, &quot;Bad Indians&quot;, &quot;What Christians?&quot;: The Dark Side of the New World in Gonzalo Fernández de Oviedo y Valdés (1478–1557), ''Delaware Review of Latin American Studies'', Vol. 3, No. 2, 2002.&lt;/ref&gt;
لە ساڵی ٢٠١٣دا ھاوسەرگیری ھاوزایەندخوازان یاسایی کرا لە ئەمریکا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ=Haw. Atty. Gen. Op. No. 13-1 | ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ناونیشان=http://ag.hawaii.gov/wp-content/uploads/2012/11/AG-Opinion-13-1.pdf | ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣| ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131112173620/http://ag.hawaii.gov/wp-content/uploads/2012/11/AG-Opinion-13-1.pdf | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

=== ئاسیا ===
[[پەڕگە:Suzuki Harunobu Shunga.jpg|وێنۆک|upright|چەپ| دوو [[گەی]] لە وێنەیەکی ژاپۆنیدا.]]
لە [[ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]]، ئەوین و سێکسی ھاوزایەند ئاماژەی پێ کراوە ھەر لە سەرەتای دەستپێکردنی نووسینەوەی مێژووەوە.

ھاوزایەندخوازی لە [[چین]] بیندراوە و ئەوان لای خۆیان چەند ناوێکی تایبەتیان بۆ داناوە، چەند حاڵەتێکی لەو شێوەیە تۆمار کراوە لە ٦٠٠ی پێش مەسیحەوە. ھاوزایەندخوازی لە چەندین کاری بەناوبانگی وێژەی چینیدا ناوی ھاتووە. بۆ نموونە، باسی سێکسی ھەمانڕەگەز کراوە لە [[ڕۆمان]]ی کلاسیکی ''خەون لە ھۆبە سوورەکە''، کە ھەر لەو دەمدا کتێبی ھاوشێوە لەسەر پەیوەندییە سێکسییەکان نووسراوەتەوە. [[کۆنفووشیزم]]، کە فەلسەفەیەکی کۆمەڵایەتی و ڕامیاری بوو، زۆر بە کەمی تیشکی خستبووە سەر ئاڕاستەی زایەندی، ئەمە ھاوزایەندخوازی و جیاڕەگەزخوازیش دەگرێتەوە. وێژەی مینگ دایناستی، وەک ''بیان ئێر چای'' (弁而釵/弁而钗)، بە شێوەیەک پەیوەندی سۆزداری نێوان ھاوزایەندخوازان پیشان دەدات کە ئارامتر و خۆشترە وەک لەوەی جیاڕەگەزخوازەکان.&lt;ref&gt;Kang, Wenqing. ''Obsession: male same-sex relations in China, 1900–1950'', Hong Kong University Press. Page 2&lt;/ref&gt;

دژایەتیکردنی ھاوزایەندخوازی لە دەمی [[ئیمپراتۆرییەتی تانگ|خانەدانی تانگدا]] دەستی پێ کرد (٦١٨–٩٠٧)، کە دراوەتە پاڵ بەرزبوونەوەی کاریگەرییەکانی [[ئیسلام]] و [[مەسیحییەت]].&lt;ref name=&quot;Hinsch, Bret 1990 p. 77-78&quot;&gt;Hinsch, Bret. (1990). ''Passions of the Cut Sleeve''. University of California Press. p. 77-78.&lt;/ref&gt; لە [[سینگاپوور|سینگاپور]]، لە حوزەیرانی ٢٠١٤دا ٢٠٬٠٠٠ کەس پشتگیری خۆیان پیشان دا بۆ دامەزرانی مافی تایبەت بۆ ھاوزایەندخوازەکان.

=== ئەورووپا ===
==== دەمی کلاسیکی ====
کۆنترین دۆکیومێنتی ڕۆژاوایی (لە شێوەی کاری وێژەیی، ھونەریی و شتومەکی میتۆگرافیکی) کە ھاوزایەندخوازی لەخۆ دەگرێت دەگەڕێتەوە بۆ [[یۆنانی کۆن]].
جگە لە ھاوزایەندخوازی، ئەو دۆکیومێنتانە وای پیشان دەدەن کە پەیوەندی سۆزداری لەگەڵ ژنان و گەنجان سەرەکیترین بنیاتنەری ژیانی ئەوینی پیاوێکی ئاسایی ئەو کاتە بووە. پەیوەندی سۆزداری ھەمانڕەگەزەکان دەروازەیەکی کۆمەڵایەتی ئەو کاتە بووە کە بە شێوەیەکی جۆراوجۆر بوونیاتنراوە بە تێپەڕبوونی کات و لە شارێکەوە بۆ ئەوی تر. ھاوزایەندخوازی لە یۆناندا بە نرخ داندراوە بە مەبەستی پارێزگاریکردن لە گەشەسەندنی مرۆڤایەتیی. [[ئەفلاتوون]] لە نووسینە کۆنەکانیدا باسی لە لایەنە باشەکانی کردووە،&lt;ref name=plato1&gt;Plato, Phaedrus in the ''Symposium''&lt;/ref&gt; بەڵام لە نووسینە نوێترەکانیشیدا لەگەڵ قەدەغەکردنی بووە.&lt;ref name=plato2&gt;Plato, Laws, 636D &amp; 835E&lt;/ref&gt; [[ئەرەستوو|ئەرستۆ]] لە کتێبی ''پۆلیتیکس'' بیرۆکەکەی ئەفلاتوون لە لەناوبردنی ھاوزایەندخوازی پشتگوێ خستووە (٢٫٤)؛ ئەو ڕوونی دەکاتەوە کە بەڕبەڕی وەک [[کێلتەکان]] بە بۆنەیەکی تایبەت دایان ناوە (٢٫٦٫٦) لەکاتێکدا کە [[کریت]]ەکان بۆ کۆنترۆڵکردنی دانیشتووان بەکاریان ھێناوە.&lt;ref name=boswell1&gt;{{harv|Boswell|1980}}&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:Lafond Sappho and Homer.jpg|ڕاست|وێنۆک|ژنانی گەنج دەبیندرێن کە دەوری سافۆیان داوە لەم وێنەیەی لافۆند، «سافۆ گۆرانی بۆ ھۆمەر دەڵێت»، ١٨٢٤.]]

کەمتر زانراوە لەسەر ھاوزایەندخوازی نێوان ژنان لە یۆنانی کۆندا. [[سافۆ]]، لەدایکبوو لە دوورگەی لێسبۆس، کاریگەری کردووەتە سەر ئەو ناوانەی کە بۆ ژنە ھاوزایەندخوازەکان بەکاردێن، سافیک و لێزبیان بوون بە دووناوی فەرمی بۆ بەکارھێنان لەگەڵ ھاوزایەندە ژنەکاندا لە سەرەتاکانی سەدەی نۆزدەھەمدا.&lt;ref name=lesbian&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.etymonline.com/index.php?term=lesbian|سەردێڕ=Lesbian|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Online Etymology Dictionary|ساڵ=٢٠٠١|نووسەر=Douglas Harper|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080430141341/http://www.etymonline.com/index.php?term=lesbian|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=sapphic&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.etymonline.com/index.php?term=Sapphic|سەردێڕ=Sapphic|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Online Etymology Dictionary|ساڵ=٢٠٠١|نووسەر=Douglas Harper|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170702034948/http://www.etymonline.com/index.php?term=Sapphic|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھۆنراوەکانی سافۆ تیشک دەخاتە سەر ئەوین و پەیوەندی سۆزداری بۆ ھەردوو زایەند. خوێنەرەوەکانی ھۆنراوەکانی ئەم ھۆزانڤانە بەناوبانگە باسی خۆشەویستی و پەیوەندییەکەی دەکەن لەگەڵ چەند ژنێک، بەڵام بەڵگە لەسەر پەیوەندی جەستەیی لەگەڵیان کەمە.&lt;ref&gt;Denys Page, ''Sappho and Alcaeus'', Oxford UP, 1959, pp. 142–146.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harv|Campbell|1982|p=xi–xii}}&lt;/ref&gt;

لە [[ڕۆمای کۆن]]دا، جەستەی نێرەکان ناوەندی سەرنجی سێکسی بووە، بەڵام پەیوەندی سۆزداری تەنھا لە نێوان پیاوی ئازادی پێگەیشتوو و کۆیلەکەی یان پیاوێکی گەورەتر و پیاوێکی گەنجی بەرەڵاکراو کە ڕۆڵی وەرگری ھەبووە لەکاتی سێکسدا ڕوویداوە. ئیمپڕاتۆری مەسیح تیۆدۆسییەسی یەکەم یاسایەکی دەرکرد لە ٦ی ئابی ٣٩٠ کە نێرە وەرگرەکان بسووتێندرێن. لە کۆتایی دەسەڵاتەکەی، جوستینیانی یەکەم قەدەغەکردنی ھاوزایەندخوازی زیاتر فراون کرد بەبیانووی ئەوەی کە دەبێتە ھۆی وێرانکردنی شارەکان و ئەویش «سزای خوا» دەبێت. دوای نەمانیشی لەسەر دەسەڵات سزادانی ھاوزایەندخوازان ھەر تا ماوەیەک بەردەوام بوو.

==== ڕێنێسانس ====
لە [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسدا]]، شارە دەوڵەمەندەکانی [[ئیتاڵیا]] – بەتایبەتی [[فلۆرێنس]] و [[ڤێنیز]] – ناسرابوون بەو ژمارە زۆرەی ھاوزایەندخوازان کە ھەیانە، کە زۆرێک لە نێرەکانی ئەو کاتەی گرتبۆوە و بەردەوامبوون لەو نەخشەی کە ڕۆمانییەکان و یۆنانییەکان بەخشیبوویان بە ھاوزایەندخوازی.&lt;ref&gt;Rocke, Michael, (1996), ''Forbidden Friendships: Homosexuality and male Culture in Renaissance Florence'', ISBN 0-19-512292-5&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ruggiero, Guido, (1985), ''The Boundaries of Eros'', ISBN 0-19-503465-1&lt;/ref&gt; ھەرچەندە ڕێژەیەکی زۆری پیاوەکان ھاوزایەندخواز بوون، دەسەڵاتدارەکان بڕیاریان دا کە دەست بکەن بە کوشتن و غەرامەکردنی ڕێژەیەکی ئەو دانیشتووانانە.

لە نیوەی دووەمی سەدەی سێزدەھەم، کوشتن سزای ھاوزایەندخوازی بوو لە زۆربەی شوێنەکانی ئەورووپا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب| یەکەم = Lester R. | دوایین = Kurtz | سەردێڕ = Encyclopedia of violence, peace, &amp; conflict | ناونیشان = https://books.google.com/books?id=TG2kN033mDkC&amp;pg=PA140&amp;dq#v=onepage&amp;q=&amp;f=false | بڵاوکەرەوە = Academic Press | ساڵ = ١٩٩٩| پەڕە = ١٤٠| ژپنک = ٠-١٢-٢٢٧٠١٠-X| ڕێکەوتی سەردان = ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20161130151621/https://books.google.com/books?id=TG2kN033mDkC&amp;pg=PA140&amp;dq#v=onepage&amp;q=&amp;f=false | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; چەند کەسایەتییەکی مێژووی وەک شا جەیمسی یەکەم و دوق بەکینھام لە چەند نامیلکەیەکدا زۆربوونی ڕێژەی ھاوزایەندخوازانیان باس کردووە.

==== دەمی نوێخواز ====
چەند نامەیەکی خۆشەویستی نێوان پیاوێکی خانەدان و کەسایەتی بەناوبانگ مستەر ویڵسن بڵاوکرانەوە لە ساڵی ١٧٢٣ لە [[ئینگلتەرا]] و لەلایەن چەند زانایەکی نوێخوازەوە ھاندرا تاکو ببێتە [[ڕۆمان]]ێک. ڕۆمانی بەناوبانگی ١٧٤٩ بەناوی ''فانی ھیڵ'' بەشێکی ھاوزایەندخوازی لەخۆ دەگرێت، بەڵام ئەمە لە گۆڕانکاری وەشانی ١٧٥٠کەیدا لابرا.&lt;ref&gt;Gladfelder, Hal (May 2006) ''In Search of Lost Texts: Thomas Cannon's 'Ancient and Modern Pederasty Investigated and Exemplified&quot;'', Institute of Historical Research&lt;/ref&gt; ھەروەھا لە ساڵی ١٧٤٩دا یەکەم پەڕتووکی پارێزگاریکردن لە ھاوزایەندخوازان بە [[زمانی ئینگلیزی]] بڵاو کرایەوە، کە لەلایەن تۆماس کانۆن نووسرابوو، بەڵام ھەر یەکسەر بڵاوکردنەوەی ڕاگیرا. لە دەورووبەری ١٧٨٥ەکاندا، جێریمی بێنتامیش پارێزگارییەکی تری نووسییەوە، بەڵام بڵاونەکرایەوە تاکو ساڵی ١٩٧٨.&lt;ref&gt;Journal of Homosexuality (ISSN 0091-8369) Volume: 3 Issue: 4, Volume: 4 Issue: 1&lt;/ref&gt; [[سزای مەرگ]]ی ھاوزایەندخوازان بەردەوام بوو لە [[ھۆڵەندا]] تا ساڵی ١٨٠٣، لە ئینگلتەراش تاکو ساڵی ١٨٣٥ ھەر بەردەوام بوو.

[[پەڕگە:Édouard-Henri Avril (29).jpg|وێنۆک|کوڕێکی [[دووڕەگەزخوازی|دووڕەگەزخواز]] (ناوەڕاست) لەکاتی [[سێکس]]کردن لەگەڵ ژنێک و پیاوێکدا؛ تابلۆکە کاری [[ئێدوارد ھێنری ئاڤریل]]ە (١٨٤٩–١٩٢٨).]]

لە نێوان ١٨٦٤ و ١٨٨٠ {{ئەڵمانی|کارل ھێنریک ئولریش}} زنجیرەیەک لە دوازدە کتێبی بڵاوکردەوە بەناوی ''بەدواداچوون لەسەر مەتەڵی خۆشەویستی پیاو-پیاوانە''. لە ١٨٦٧دا، ئەو بووبە یەکەم ھاوزایەندخواز کە بە کراوەیی بە ڕووی خەڵکدا قسەی کرد و پارێزگاری لە ھاوزایەندخوازەکان کرد کاتێک کە لە کۆنگرەی ئەڵمانی لە مونیک بەشداری کرد بۆ چارەسەرێک بۆ یاسای ئەنتی-ڕەگەزخوازەکان و لابردنی ئەو یاسایانە.&lt;ref name=&quot;levay&quot;/&gt; ''ھەڵگەڕانەوەی سێکسی'' کە لەلایەن ھاڤلۆک ئیلیسەوە نووسرابوو لە ساڵی ١٨٩٦دا بڵاوکرایەوە کە بەرەنگاری ئەو بیردۆزانە دەبۆوە کە دەیانوت ھاوزایەندخوازی شتێکی ناسروشتییە، ھەروەھا ھەوڵی شکاندنی پڕوپاگەندە و ستێریۆتایپەکانی دەدا. ئەو سوور بوو لەسەر ئەوەی کە ھاوزایەندخوازی شتێکی سروشتییە و حاڵەتێکی تایبەت بووە و پەیوەندیی ھەبووە بە زیرەکی و داھێنەری مرۆڤەکانەوە.&lt;ref name=sexualinversion&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Sexual Inversion |یەکەم=Havelock |دوایین=Ellis |یەکەم٢=John Addington |دوایین٢=Symonds |ساڵ=١٩٧٥|بڵاوکەرەوە=Arno Press |ژپنک=٠-٤٠٥-٠٧٣٦٣-١}} (reprint)&lt;/ref&gt;

ھەرچەندە خەڵکی کتێبی پزیشکی لەم شێوەیەیان نەدەخوێندەوە بە گشتی، ئەوان بوونە ھۆی دروستبوونی ''ساینتیفیک ھیومانتێریان کۆمیتیی'' ماگنەس ھیرشفیڵد، کە لە ساڵی ١٨٩٧ەوە بۆ ١٩٣٣ دژی سزای ئەنتی-ھاوزایەندخوازی وەستایەوە لە [[ئەڵمانیا]]، لەگەڵ دروستبوونی چەندین جووڵەی گەورە لای ڕۆشنبیران و نووسەرانی بەریتانیا کە لەلایەن ئێدوارد کارپێنتەر و جان ئادینگتن سیمندسەوە نوێنەرایەتی دەکرا. لەگەڵ کتێبێک بە ناوی ''خۆشەویستی ھۆمۆجێنیک'' لە ساڵی ١٨٩٤، توێژەری کۆمەڵایەتی ئێدوارد کارپێنتەر دەستی کرد بە نووسینەوەی زنجیرەیەک لە وتار و نامیلکە لەسەر ھاوزایەندخوازی و لە ساڵی ١٩١٦دا لە کتێبەکەیدا بە ناوی ''ڕۆژەکانم و خەونەکانم'' ڕوونی کردەوە کە ئەو ھاوزایەندخواز بووە.

=== ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست ===
[[پەڕگە:Portrait de Shah Abbas Ier et son page - MAO 494 - v5.jpg|200px|وێنۆک|ڕاست|[[شا عەباسی یەکەم|شا عەباسی یەکەمی سەفەوی]] لەگەڵ کوڕێکدا. کێشراوە لەلایەن محەممەد قاسم (١٦٢٧).&lt;ref&gt;Nahavandi and Bomati, illustration opposite p.162&lt;/ref&gt;]]
چەند کۆچکردنێکی [[عەرەب]] ڕوویداوە لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستەوە]] بەرەو ئەورووپا لە ناوەندی ١٨٠٠کاندا. دوو لەو کۆچکەرانە، ڕافیعە ئەلتەحتاوی و محەممەد ئەلسەفەر سەرسووڕمانی خۆیان پیشان دا کە فەڕەنسییەکان زۆرجار بە ئەنقەست بە ھەڵە ئەو ھۆنراوانەیان وەرگێڕاوە کە لەسەر کوڕ نووسراون و ئەوان لەجێی کوڕ کچیان داناوە بۆ ئەوەی لە پێوەرە ڕەوشتییەکانیان و نەریتیان لانەدەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=El-Rouayheb|یەکەم=Khaled|سەردێڕ=Before Homosexuality in the Arab-Islamic World, 1500–1800|ناونیشان=https://archive.org/details/beforehomosexual0000elro|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=The University of Chicago Press|ژپنک=٠-٢٢٦-٧٢٩٨٨-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/beforehomosexual٠٠٠٠elro/page/٢ ٢]}}&lt;/ref&gt;

[[ئیسرائیل]] بە باشترین وڵات ناسراوە لەگەڵ ھاوزایەندخوازان لە ھەموو ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و [[ئاسیا]]دا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ڕێکەوت = ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٨| ناونیشان = http://www.independent.co.uk/life-style/love-sex/taboo-tolerance/the-five-most-improved-places-for-gay-tolerance-932635.html| وتەگێڕانەوە = Israel is the only Middle-Eastern country to support gay rights legislation, and the country attracts gay people from Palestine and Lebanon.| ڕێکەوتی سەردان = ٢٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ئیش= The Independent| سەردێڕ = The five most improved places for gay tolerance|شوێن= London| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170611133449/http://www.independent.co.uk/life-style/love-sex/taboo-tolerance/the-five-most-improved-places-for-gay-tolerance-932635.html| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی حوزەیرانی ٢٠١٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و [[تێل ئەڤیڤ]] ناسراوە بە «پایتەختی گەیەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست»،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Was Arafat Gay?|نووسەر=James Kirchick|بڵاوکەرەوە=Out}}&lt;/ref&gt; و بە یەکێک لە ئارامترین و باشترین شارەکان بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان داندراوە. نواندنی شانازی ھاوزایەندخوازان ھەموو ساڵێک لە تێل ئەڤیڤ جێ دەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://tmagazine.blogs.nytimes.com/2010/07/02/dispatch-gay-tel-aviv/|سەردێڕ=Gay Tel Aviv|یەکەم=Anthony|دوایین=Grant|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٠|ئیش=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630125434/http://tmagazine.blogs.nytimes.com/2010/07/02/dispatch-gay-tel-aviv/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لەلایەکی ترەوە، زۆرینەی حکوومەتەکانی تری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست زۆرجار دیاردەی ھاوزایەندخوازی پشتگوێ دەخەن و دان بە ھەبوونیدا نانێن، ھەندێک جاریش بەتاوانبوونی دەکەن. ھاوزایەندخوازی لە نزیکەی ھەموو دەوڵەتە ئیسلامییەکان نایاسایییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iran 'must stop youth executions' |نووسەر=Steven Eke |ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٥|newspaper=BBC News |ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4725959.stm |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170824103849/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4725959.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئابی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; جووتبوون لە نێوان ئەندامانی ھاوزایەند لە ھەندێک لە دەوڵەتە ئیسلامییەکان سزای کوشتنی ھەیە، وەک لە [[عەرەبستانی سعوودی]]، [[ئێران]]، [[مۆریتانیا]]، باکووری [[نێجیریا]]، [[سوودان]]، و [[یەمەن]]دا دیارە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileID=1111&amp;ZoneID=7&amp;FileCategory=50 |سەردێڕ=7 countries still put people to death for same-sex acts |بڵاوکەرەوە=ILGA |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091029185853/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileID=1111&amp;ZoneID=7&amp;FileCategory=50 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091029185853/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileID=1111&amp;ZoneID=7&amp;FileCategory=50 |date=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt; سەرۆککۆماری ئێران [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]] لە یەکێک لە وتارەکانیدا لە ساڵی ٢٠٠٧دا لە زانکۆی کۆڵۆمبیا، بانگەشەی ئەوەی کرد کە لە ئێراندا کەسی گەی نەبووە. بەھەرحاڵ، ھەرچی ھاوزایەندخوازێکیش ھەبێت بە کراوەیی دان بەوەدا نانێت کە گەیە، لە ترسی ڕەتکردنەوەیان لەلایەن خێزانەکەیانەوە یانیش دەستدرێژی کردنە سەریان لەلایەن حکوومەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Nazila|دوایین=Fathi|سەردێڕ=Despite Denials, Gays Insist They Exist, if Quietly, in Iran|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/09/30/world/middleeast/30gays.html?_r=1&amp;hp&amp;oref=slogin|بڵاوکەرەوە=New York Times|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630124400/http://www.nytimes.com/2007/09/30/world/middleeast/30gays.html?_r=1&amp;hp&amp;oref=slogin|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

==== کوردستان ====
[[پەڕگە:Kurdistan LGBT pride flag.png|thumb|دیزاینی نوێی ئاڵای کوردستان و سەربەرزیی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی ھەرێمی کوردستان.]]
لە مێژووی [[کوردستان]]دا ھاوزایەندخوازی ھەر ھەبووە، وەک ھەموو ناوچەکانی تری جیھان، بەڵام ھەرگیز بە کراوەیی ماف بۆ ھاوزایەندخوازان دانەندراوە و دیاردەکە پشتگوێ خراوە. لە ئێستادا، ھاوزایەندخوازی لە ئێراقدا قەدەغە نەکراوە، بەڵام ھێشتا خەڵکی دژی دەوەستن و بە چاوێکی خراپ سەیری دەکرێت. لە ساڵی ٢٠١٠دا بڵاوکرایەوە کە یاسایەکی نوێ دادەندرێت بۆ یەکسانی نێوان زایەندەکان. بەڵام لە کۆمەڵگە ئایینییە ناوخۆیییەکان ناڕەزایی دەربڕدرا و وترا کە ئەمە یاسایەکە بۆ پەسەندکردنی ھاوزایەندخوازی.&lt;ref name=rudaw&gt;[http://www.rudaw.net/english/culture_art/3374.html ''Homosexuality Fears Over Gender Equality in Iraqi Kurdistan''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120124162204/http://www.rudaw.net/english/culture_art/3374.html |date=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; کامیل حاجی عەلی، بەڕێوەبەری ئەوقاف و کاروباری ئایینی لە کوردستان وتی کە ئەم یاسایە «بەدڕەوشتی» بڵاودەکاتەوە و کۆمەڵگەی کوردی «تێک دەدات.» دوای کۆمەڵێک جووڵەی ئایینی، [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] کۆنگرەیەکیان بەست و دانیشتووانیان ئاگادار کردەوە کە ئەم یاسایە ھاوسەرگیری ھاوزایەندخوازەکان یاسایی ناکات.&lt;ref name=rudaw/&gt;

لە ساڵی ٢٠١٧دا، کەناڵی تەلەڤیزیۆنی ناوخۆی کوردستان [[ئێن ئاڕ تی]] [[بەڵگەفیلم]]ێکیان بە ناو کوردستاندا پەخش کرد لەسەر ھاوزایەندخوازی کە بیرۆکەی گشتیی بابەتەکەیان خستە ڕوو، لە بەڵگەفیلمەکەدا چەند ھاوزایەندخوازێکی کورد بانگھێشت کرابوون بۆ ئەوەی قسە لەسەر بابەتەکە بکەن.&lt;ref name=nrtsreport3619/&gt; بەڵگەفیلمەکە بە گشتی وەڵامێکی خراپی درایەوە لەلایەن کوردستان و کۆمەڵگە ئایینییەکانەوە.

لە ١ی حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٧، [[ڕێکخراوەی لاڤە|ڕێکخراوی لاڤە]] دامەزرا، کە یەکەم ڕێکخراوە لە ناوخۆی کوردستان بە ئاشکرا داوای مافی ھاوزایەندخوازان بکات. دواتر لاڤە داخراو و کار و چالاکییەکانیان گواستەوە بۆ [[ڕێکخراوەی ڕاسان]]. ڕێکخراوەی ڕاسان لە ساڵی ٢٠٢١دا لەلایەن ئەندام پەرلەمانێکی [[کۆمەڵی دادگەریی کوردستان]] بە ناوی عومەر گوڵپی سکاڵایان لەسەر تۆمار کرا. دواتر چەند ھەوڵێک درا بۆ دەستگیرکردن و دەرکردنی یاسا دژی ھاوزایەندخوازی، بەڵام گشت ھەوڵەکان شکستیان ھێنا.

==== دەمی پێش ئیسلام ====
[[پەڕگە:Édouard-Henri Avril (18).jpg|وێنۆک|وێنەیەکی خەیاڵیی ھادریان و ئەنتینۆس؛ تابلۆکە کاری [[ئێدوارد ھێنری ئاڤریل]] شێوەکاری سەدەی ١٩ و ٢٠ە کە زۆربەی کارەکانی دیمەنی ئیرۆتیکن.|230px]]
لە ئیمپڕاتۆرێتی ئاشووری کۆندا، ھاوزایەندخوازی ھەبووە و باو بووە؛ قەدەغەنەکراو بوو ھەروەھا بە بێڕەوشتی یان نەخۆشی دا نەئەندرا. ھەندێک لە تێکستە ئایینییەکان پاڕانەوەی تێدابووە بۆ ھاوزایەندخوازان. چەند کتێب ھەبوون کە بە شێوەیەکی یەکسان پاڕانەوەی تێدابووە بۆ پەیوەندییە سۆزدارییەکانی ھەر سێ ئاڕاستەی زایەندییەکە.&lt;ref&gt;Gay Rights Or Wrongs: A Christian's Guide to Homosexual Issues and Ministry, by Mike Mazzalonga, 1996, p.11&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;The Nature Of Homosexuality, Erik Holland, page 334, 2004&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pritchard, p. 181.&lt;/ref&gt;

لە [[ئێرانی مەزن|ئاریانی مەزندا]]، ھاوزایەندخوازی و پەیوەندی سێکسی و ئرۆتیکی نێوان ئەوان ڕێگە پێدراو بووە، تەنانەت لە زۆربەی شوێنە گشتییەکانیشدا. لە سیمینار و بۆنە تایبەتەکانەوە بۆ کامپی سەربازان و گەرماو و کافێخانەکان. لە سەردەمی [[سەفەوییەکان]]دا (١٥٠١–١٧٢٣) تەنانەت خانەی [[لەشفرۆشی|لەشفرۆشی پیاوانیش]] یاسایی بووە.&lt;ref name=&quot;Wikipedia&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Homosexuality#Modern_period|سەردێڕ =Homosexuality |زمان =ئینگلیزی |سەردان =٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

ھەندێک لە زاناکان دەڵێن کە دەتواندرێت نموونەی ھاوزایەندخوازی لە وێژەی کۆندا بەدی بکرێت، وەک لە [[داستانی گلگامێش]] و چێرۆکی دەیڤد و جۆناتانی [[کتێبی پیرۆز|کتێبی پیرۆزی مەسیحییەکان]] دیارە. لە داستانی گلگامێشدا، پەیوەندی نێوان گلگامێش و کەسایەتییەک بە ناوی ئینکیدو ھاوزایەندخوازی بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dynes|یەکەم=Wayne|سەردێڕ=Homosexuality in the Ancient World|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Garland Publishing|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٣-٠٥٤٦-٠|پەڕەکان=vii–xv|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=JrpU6O3VnawC&amp;lpg=PP1&amp;dq=homosexuality%20in%20the%20ancient%20world&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=false|chapter=Introduction|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130185857/https://books.google.com/books?id=JrpU6O3VnawC&amp;lpg=PP1&amp;dq=homosexuality%20in%20the%20ancient%20world&amp;pg=PP1#v=onepage&amp;q&amp;f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Held|یەکەم=George F.|سەردێڕ=Parallels between The Gilgamesh Epic and Plato's Symposium|ساڵ=١٨٣|پەڕەکان=١٩٩–٢٠٧|editor=Wayne R. Dynes &amp; Stephen Donaldson}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kilmer|یەکەم=Anne Draffkorn|سەردێڕ=A Note on an Overlooked Word-Play in the Akkadian Gilgamesh|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Garland Publishing, Inc.|پەڕە=٢٦٤|editor=Wayne R. Dynes and Stephen Donaldson}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Thorbjørnsrud|یەکەم=Berit|سەردێڕ=What Can the Gilgamesh Myth Tell Us about Religion and the View of Humanity in Mesopotamia?|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Garland Publishing, Inc.|پەڕە=٤٥٢}}&lt;/ref&gt; ھەروەک چۆن دەیڤد خۆشەویستییەکی بەھێزی ھەبووە بۆ جۆناتان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ackerman|یەکەم=Susan|بەستەری نووسەر=Susan Ackerman (biblical scholar)|سەردێڕ=When Heroes Love|ناونیشان=https://archive.org/details/whenheroesloveam0000acke|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Columbia University Press|ژپنک=٠-٢٣١-١٣٢٦٠-٣|پەڕەکان=xii}}&lt;/ref&gt;

== سروشت و کەسایەتی ==
=== کردار و ئارەزووەکان ===
[[کۆمەڵەی دەروونیی ئەمریکی|کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی]]، [[کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی]]، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی دەڵێن کە ئاڕاستەی زایەندی «تایبەتمەندییەکی کەسیی نییە کە بتواندرێت بە جودایی پێناسە بکرێت، بەڵکو ئاڕاستەی زایەندی جیھانی ئەو کەسە پێناسە دەکات کە ئەگەری دۆزینەوەی پەیوەندییەکی سۆزداری بەچێژی ھەیە تێیدا.»&lt;ref name=amici/&gt;

{{دەقی تایبەت|ئاڕاستەی زایەندی بە زۆری وەک خەسڵەتێکی کەسێک باس دەکرێت، وەک [[زایەند|سێکسی ژینناسیی]] و یانیش تەمەن. ئەم تێڕوانینە ناتەواوە لەبەرئەوەی ئاڕاستەی زایەندی بەردەوام بە زاراوەی ژیری پێناسە دەکرێت و پێویست بە پەیوەندی سۆزدارییە لەگەڵ تاکەکەسەکانی تر. کرداری سێکسی و سەرنجی ڕۆمانتیکی بە ھاوزایەندخوازی یان جیاڕەگەزخوازی پۆلێن دەکرێت لەسەر بنەمای زایەندی زیندەیی کەسەکەی کە پێیان ھەڵدەستێت. بە دڵنیایییەوە، پەیوەندی بە کردارەکەوە ھەیە – یان ویستنی کردنی کارەکە – لەگەڵ یەکێکی تر کە جیاڕەگەزخوازی، ھاوزایەندخوازی، یان دووڕەگەزخوازییەکەی خۆی دەنوێنێت. ئەمە کرداری ئاسایی وەک دەست گرتن و ماچکردنیش دەگرێتەوە.&lt;ref name=amici/&gt;}}

لە لێکۆڵینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٤دا، کە لەسەر ژنان بوو، ھەردووک ژنە لێزبیان و جیاڕەگەزخوازەکانیش لە ڕووی سێکسییەوە کاریگەرییان کرایە سەر کاتێک فیلمی ئیرۆتیکی و سێکسییان پیشاندرا، فیلمەکان لە ژن و ژن و پیا و ژن پێکھاتبوون و ھەردووکیان کاریگەرییان کردە سەر مەبەستەکان. بەڵام کاتێک ھەمان لێکۆڵینەوە لەگەڵ پیاوە جیاڕەگەزخوازەکان کرا، ئەوان تەنھا بە فیلمێک ئارەزووی سێکسییان بەرز دەبۆوە کە ژنی تێدا بوو، گەیەکانیش تەنھا بەوانەی کە پیاویان تێدابوو. نوێنەری لێکۆڵینەوەکە وتی کە ئاڕاستەی زایەندی ژنان کەمتر تیشکی خستووەتە سەر یەک زایەندی دیاری کراو لە چاو پیاوەکاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Why women are leaving men for other women| ناونیشان = http://www.cnn.com/2009/LIVING/personal/04/23/o.women.leave.menfor.women/| ڕێکەوت = ٢٣ی نیسانی ٢٠٠٩| ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ئیش= CNN| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170614055442/http://www.cnn.com/2009/LIVING/personal/04/23/o.women.leave.menfor.women/| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== پەیوەندی سۆزداری ===
[[پەڕگە:Old Male couple.jpg|وێنۆک|دوو خۆشەویستی ھاوزایەندخوازی پیر – پەیوەندی خۆشەویستی نێوان ھاوزایەندخوازان ھەر وەک ھەموو پەیوەندییەکانی تر دەکرێت درێژخایەن بێت.]]
ئەو کەسانەی کە ھاوزایەندخوازن دەتوانن بە چەند شێوەیەکی جیاواز خۆیان دەرببڕن، ئەگەریش ھەیە کە بە ڕەفتارەکانیاندا دیاربێت، وەک شێوازی ھەڵبژاردنی پۆشاک و ڕۆیشتن و قسەکردن، لەوانەشە بەو شتانەدا دیار نەبێت.&lt;ref name=apahelp/&gt; ئەوان لەوانەیە بە ناحەزی پەیوەندی لەگەڵ زایەندێکی جیاوازدا ببەستن (ئەگەر پیاو بوو لەگەڵ ژن و بەپێچەوانەوە)، بە سەرەکی بۆ ئەوەی ھەست نەکرێت بەوەی ئەوان کە ھاوزایەندخوازن، لەوانەشە لە پەیوەندی خۆشەویستی ئاسایی (ھاوزایەندخوازی) خۆیان بن، ھەندێکیشیان لەوانەیە ھیچ خۆشەویستییەک نەکەن بە مەبەستی ئایینی.&lt;ref name=apahelp/&gt; یەکێک لە ڕاپرسییەکان وای پیشان دەدات کە لە بەینی ٤٠٪‏ و ٦٠٪‏ گەیەکان لە پەیوەندی سۆزداریان و لە نێوان ٤٥٪‏ و ٨٠٪‏ لێزبیانەکانیش بە ھەمان شێوە.&lt;ref name=aparesolution&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Resolution on Sexual Orientation and Marriage – Research Summary |ناونیشان=http://www.apa.org/about/policy/gay-marriage.pdf |بڵاوکەرەوە=American Psychological Association |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130603131046/http://www.apa.org/about/policy/gay-marriage.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; لە زانیارییەکانی ڕاپرسییەکەش دەبیندرێت کە لە بەینی ١٨٪‏ و ٢٨٪‏ی خۆشەویستە گەیەکان و لە بەینی ٨٪‏ و ٢١٪‏ی لێزبیانەکان بۆ ماوەی ١٠ ساڵ پێکەوە ماونەتەوە لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. زۆرێک لەو بەدواداچوونانەی کە کراوە ڕوونی دەکاتەوە کە پەیوەندییە ھاوزایەندەکان و جیاڕەگەزەکانیش یەکسانن لە ڕووی توندی پەیوەندییەکانەوە و ھیچ جیاوازییەکیان نییە. زاناکان دەڵێن کە تەمەن و زایەند باشترە بۆ کردن بە پێوەر بۆ پێوانی درێژخایەنی پەیوەندییەک نەک ئاڕاستەی زایەندی تاکێک. ئەوانەی لە ناو پەیوەندییە ھاوزایەندخوازی و جیاڕەگەزخوازییەکانن وەک یەک ھەوڵی پاراستنی پەیوەندییەکەیان دەدەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-01/apa-elo011708.php |سەردێڕ=Relationship Satisfaction and Commitment |بڵاوکەرەوە=Eurekalert.org |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100507073038/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-01/apa-elo011708.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Duffy&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1300/J082v12n02_01|سەردێڕ=Satisfaction and commitment in homosexual and heterosexual relationships|journal=Journal of Homosexuality|ساڵ=١٩٨٥|یەکەم=S.M/|دوایین=Duffy|نووسەر٢=C.E. Rusbult|بەرگ=١٢|issue=2|پەڕەکان=١–٢٣|ناونیشان=http://www.labmeeting.com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-satisfaction-and-commitment-in-homosexual-and-heterosexual-relationships|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٠٩|pmid=٣٨٣٥١٩٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171019190212/http://www.labmeeting.com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-satisfaction-and-commitment-in-homosexual-and-heterosexual-relationships|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Baccman&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Expectations of romantic relationships: A comparison between homosexual and heterosexual men with regard to Baxter's criteria|journal=Social Behavior and Personality|ساڵ=١٩٩٩|یەکەم=Baccman|دوایین=Charlotte|نووسەر٢=Per Folkesson|نووسەر٣=Torsten Norlander|ناونیشان=http://www.sbp-journal.com/index.php/sbp/article/view/976|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131104194406/http://www.sbp-journal.com/index.php/sbp/article/view/976|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== خۆئاشکراکردن ===
{{وتاری سەرەکی|خۆئاشکراکردن}}
[[پەڕگە:Johanna sigurdardottir official portrait.jpg|upright|وێنۆک|یۆھانا سیگیرادۆتیر، [[سەرۆک وەزیران]]ی پێشووی [[ئایسلەند]]ا، یەکەم [[لێزبیەن|لێزبیانی]] ئاشکرای سەری حکوومەت بووە لە کاتی مۆدێرندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئایسلەنداو و پی ئێمە ھاوزایەندخوازەکەی|ئیش=TIME|نووسەر=موودی جۆناس|ناونیشان=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1875032,00.html|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەم، ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەم، ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170717162851/http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1875032,00.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|ڕاست]]
بە ئینگلیزی پێی دەڵێن ''ھاتنەدەرەوە لە دۆڵابی جلەکە''، دەستەواژەیەکە کە بۆ کەسێک بەکاردەھێندرێت کە ئاشکرای دەکات بۆ دەورووبەرەکەی کە ھاوزایەندخوازە. ئەمە پڕۆسەیەکی سەختی ژیانی ھاوزایەندخوازانە چونکە خەمی ئەوەیان دەبێت کە دەورووبەرەکەیان سروشتی ئەوان پەسەند نەکەن و ھەستان بەم کارە لەڕووی دەروونییەوە فشاریان دەخاتە سەر.&lt;ref name=&quot;Coming Out: A Journey&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://utahpridecenter.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=25&amp;Itemid=44 |سەردێڕ=Coming Out: A Journey |بڵاوکەرەوە=Utahpridecenter.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090825202112/http://utahpridecenter.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=25&amp;Itemid=44 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بە گشتی، خۆئاشکراکردن بە سێ قۆناغ دادەندرێت. یەکەم قۆناغ ئەوەیە کە تاک تێیدا خۆی دەناسێت یانیش درک بەوە دەکات کە ھاوزایەندخوازە و چێژ لە پەیوەندی ھاوزایەندەکانی وەردەگرێت و ئەم ڕاستییە قبوڵ دەکات. ئەمە زۆرجار بە خۆئاشکراکردنێکی دەروونی ناو دەبرێت.&lt;ref&gt;In a joint statement with other major American medical organizations, the APA says that &quot;different people realize at different points in their lives that they are heterosexual, gay, lesbian, or bisexual&quot;.
{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.apa.org/pi/lgbc/publications/justthefacts.html
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070807205013/http://www.apa.org/pi/lgbc/publications/justthefacts.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Just the Facts About Sexual Orientation &amp; Youth: A Primer for Principals, Educators and School Personnel
 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٠٧|ساڵ=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=American Academy of Pediatrics, American Counseling Association, American Association of School Administrators, American Federation of Teachers, American Psychological Association, American School Health Association, The Interfaith Alliance, National Association of School Psychologists, National Association of Social Workers, National Education Association}}&lt;/ref&gt; دووەم قۆناغیش بڕیاردانی کەسەکەیە لە ئاگادارکردنەوەی دەورووبەرەکەی (نم. خێزانەکەی و ھاوڕێکان) کە ئەو ھاوزایەندخوازە. سێیەم قۆناغیش تێکەڵبوون و ژیانە لەگەڵ کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی.&lt;ref name=hrccontinuum&gt;{{بیرخستنەوە|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ناونیشان=http://dev.hrc.org/issues/3333.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071102101657/http://dev.hrc.org/issues/3333.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|periodical=Human Rights Campaign |سەردێڕ=The Coming Out Continuum}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071102101657/http://dev.hrc.org/issues/3333.htm |date= ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; لە ئێستادا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، خەڵکی بە گشتی یان لە تەمەنی ١٥–١٨ خۆیان ئاشکرا دەکەن یان لە تەمەنێکی دواتردا کە دەگەنە کۆلێژ بۆ نموونە. لە کوردستان و ئێراق خۆئاشکراکردن بە ڕێژەیەکی زۆر کەم ھەیە و لەوانەیە خەڵکانی ئێڵ جی بی تی خۆیان ئاشکرا نەکەن چونکە ھیچ یاسایەک نییە بیانپارێزێت و ئەگەر ھەیە ژیانیان بکەوێتە مەترسییەوە. لەو تەمەنەدا لەوانەیە بڕوایان بە دەورووبەرەکەیان نەبێت و ئاگاداریان نەکەنەوە، بە تایبەتی چونکە کۆمەڵگە زۆرینەیان بەھۆی ھەڵە تێگەیشتنەوە بە خراپی دادەنێن؛ ھەندێکجار تەنانەت خێزانەکانی خۆشیان نازانن.

درک پێ کردن بە ھاوزایەندخوازی خود پرۆسەیەکی ئاسان نییە و بگرە زۆریش ئاڵۆزە. بە پێچەوانەی کۆمەڵەکانی ترەوە (وەک ئایینەکان بۆ نموونە) ھاوزایەندخوازان لە کۆمەڵگەیەکدا گەورە نابن کە یەکسەر ھەڵی بژێرن کە ھاوزایەندخواز بن وەک کەسانی دەورووبەریان،{{تێبینی|لەکاتێکدا کە ھەر مرۆڤێک دەتوانێت ئایین و خووڕەوشتی کۆمەڵگەکەی ھەڵبگرێ، ھاوزایەندخوازان لەتوانایاندا نییە کە ھەڵی بژێرن و بیگۆڕن.}} چونکە شتێک نییە ھەڵبژاردن بێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.washingtontimes.com/news/2014/dec/31/modern-science-says-homosexuality-not-choice/ |سەردێڕ=زانستی مۆدێرن دەڵێت کە ھاوزایەندخوای ھەڵبژاردن نییە |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170606041746/http://www.washingtontimes.com/news/2014/dec/31/modern-science-says-homosexuality-not-choice/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; واتە ھەر تاکێک دەتوانێت بە ئاسانی ھەڵگری ئایین و بیر و باوەڕی باوان و کۆمەڵگەکەی بێت و کەیش ویستی دەتوانێت بیانگۆڕێت، بەڵام لە ھاوزایەندخوازیدا وا نییە و ئەمیان شتێکی درک پێ کردنە نەک ھەڵبژاردن و ھەرگیزیش ناتواندرێت بگۆڕدرێت.&lt;ref&gt;http://truth-out.org/archive/component/k2/item/85575:american-psychology-declares-homosexuality-cant-be-cured{{بەستەری مردوو|url=http://truth-out.org/archive/component/k2/item/85575:american-psychology-declares-homosexuality-cant-be-cured |date=حوزەیرانی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; باشترین بەڵگە لەسەر ئەوە ئەمەیە، ئەگەر پیاوێک جیاڕەگەزخواز بێت، واتە گەی نەبێت، ناتوانێت سێکس لەگەڵ پیاوێکی تردا بکات چونکە دژی سروشتی ئەوە، بە ھەمان شێوە بۆ گەیەک یان لێزبیانێک. ھەندێکجار لە کۆمەڵگەکاندا دەبیسترێت کە کەسێک «گەی بووە بەڵام بووەتەوە بە جیاڕەگەزخواز»، ئەمە لەڕاستیدا مەحاڵە، ئەو کەسە یان ھەر لە سەرەتاوە [[دووڕەگەزخوازی|دووڕەگەزخواز]] بووە یانیش ئێستاش ھەر گەیە. خەڵکانی ئێڵ جی بی (گەی و لێزبیان و دووڕەگەزخوازەکان) زۆرجار لە کۆمەڵگەیەکدا پەروەردە دەکرێن کە کۆنەپەرست و تێنەگەیشتوون بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازی.&lt;ref name=&quot;Rosario et al.&quot;&gt;Rosario, M. , Schrimshaw, E. , Hunter, J. , &amp; Braun, L. (February 2006). Sexual identity development among lesbian, gay, and bisexual youths: Consistency and change over time. ''Journal of Sex Research'', 43(1), 46–58. Retrieved 4 April 2009, from PsycINFO database.&lt;/ref&gt; ئەوان کاتێک لە سروشتی خۆیان تێدەگەن کە سەیری کۆمەڵگەکانی تری دەورووبەریان دەکەن.{{تێبینی|چونکە کۆمەڵگەکانی خۆیان پەروەردەیان ناکەن لەسەر شتێکی وا، تا تەمەنێکی گەورەتر نازانن ئەوان بۆ جیاوازن، بەڵام ھەر لە مناڵییەوە ھەست بەم گۆڕانە دەکەن لە خۆیاندا کاتێک کە لەگەڵ کۆمەڵگە تێکەڵ دەبن و سروشتی خەڵکی تر دەزانن}}

ھەندێک لە ھاوزایەندخوازان بە گشتی و بە ڕووی جیھاندا خۆیان ئاشکرا دەکەن،&lt;ref name=glbtqouting&gt;{{بیرخستنەوە|دوایین=Neumann |یەکەم=Caryn E |ناونیشان=http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |سەردێڕ=Outing |ساڵ=٢٠٠٤|periodical=glbtq.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070609220520/http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609220520/http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |date= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; زۆرێکیش لە کەسایەتی ناودار ھەیە لەو شێوەیە، بۆ نموونە [[لەیدی گاگا]]. خۆئاشکراکردن ئاوا بە کراوەیی دەکرێت چەند ھۆکارێکی لە پشتەوە بێت، وەک سیاسی یان ئاکاریی و، دەکەوێتە ناو مەودایەکی فراوانتری ھۆکارییەوە.&lt;ref name=biasfreeusage&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=The Dictionary of Bias-Free Usage: A Guide to Nondiscriminatory Language |دوایین=Maggio |یەکەم=Rosalie |ساڵ=١٩٩١|بڵاوکەرەوە=Oryx Press |ژپنک=٠-٨٩٧٧٤-٦٥٣-٨|پەڕە=٢٠٨}}&lt;/ref&gt;

=== لێزبیانزم و ھاوزایەندخوازیی ژنان ===
{{ھەروەھا ببینە|لێزبیان}}
[[پەڕگە:Simeon Solomon - Sappho and Erinna in a Garden at Mytilene.jpg|وێنۆک|ڕاست|[[سافۆ]] و ئیرینا لە باخچەیەک لە میتیلین.]]
لێزبیانەکان زۆرجار ئاڕاستەی زایەندییەکەی خۆیان بە شێوەیەکی جیا ڕووندەکەنەوە وەک لە پیاوە گەیەکان، و تێگەیشتنی جیایان ھەیە لەو ئیتۆلۆژیایانەی کە لە لێکۆڵینەوە لەسەر پیاوە گەیەکان ھاتوونەتە بەردەست. ئەوان لەوانەیە بە شێوەیەکی جیاتر بڕواننە ژیان وەک ھاوزایەندخوازێک وەک لە پیاوەکان.

کاتێک لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ساڵی ١٩٧٠ لێکۆڵینەوەیەک کرا، لێزبیانەکان باسی ژیانی خۆیان کرد وەک ھاوزایەندخوازان. ئەمە تەنھا بەدواداچوونێکی گەورەیە کە لەسەر ئاڕاستەی زایەندی ژنان کراوە کە ڕوونی دەکاتەوە چۆن ژنەکان دەڕواننە ھاوزایەندخوازی لەوەتەی بەدواداچوونی کینسی کرا لە ١٩٥٣وە. لێکۆڵینەوەکە زانیارییەکی گشتی تێدابوو لەبارەی تێڕوانینی لێزبیانەکان لە پەیوەندی سۆزداری ھاوزایەند و ئاڕاستەی زایەندی ئەوان. لێزبیانەکان ئەو کوالیتییانەیان باس کرد کە لە ژنێکدا ھەیە بەڵام لە پیاوێکدا نییە، ئەوانەش کە وا دەکەن باشتر بن بۆ پەیوەندییەک لەچاو پیاوەکاندا، لەو کوالیتیانە کە ئەوان بەسۆزترن بەرامبەر ھەستی کەسانی تر جگە لە خۆیان وەک لە پیاوان.&lt;ref name=&quot;Hite-Rpt&quot;&gt;Shere Hite, ''The Hite Report: A Nationwide Study of Female Sexuality'' (N.Y. : Seven Stories Press, 2004 ed. pbk. [1st printing?] © 1976, 1981, 2004), pp. 325–328 &amp; 330 (ISBN 1-58322-569-2).&lt;/ref&gt;
لێزبیانەکان بە گشتی دوو جۆریان ھەیە، بەچ (پیاوانە) لەگەڵ فێم (ژنانە). بەچەکان وا دەبیندرێن کە قژیان کورتە و پۆشاکی پیاوان لەبەر دەکەن و ژنانەکانیش وەک ھەر خانمێکی ترن.

== دێمۆگرافیا ==
[[پەڕگە:Annise Parker.JPG|وێنۆک|ئانی پارکەر سەرۆکی [[شارەوانی]] شاری ھیوستن بوو لە ٢٠١٠ بۆ ٢٠١٦ و بە کراوەیی ھاوزایەندخوازە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Locke Concedes In Mayor's Race – Politics News Story – KPRC Houston
 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.click2houston.com/politics/21933862/detail.html
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091216054340/http://www.click2houston.com/politics/21933862/detail.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216054340/http://www.click2houston.com/politics/21933862/detail.html |date=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;]]

داتا و زانیاری لەسەر گەی و لێزبیانەکان پێویستە بۆ ئەوەی ڕێژەی ھاوزایەندخوازانی جیھان بە جێگیری بزانرێت و بەرچاو بکەوێت کە ھاوزایەندخوازان چۆن مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت لەلایەن کۆمەڵگەوە.&lt;ref name=black/&gt; ئەم داتایانە سوودی زیاتریان دەبێت؛ بۆ نموونە یارمەتی ژماردنی زەرەرەکان و سوودەکانی ئابووری [[پەیوەندیی نافەرمی|پەیوەندی نافەرمی]] دەدات،&lt;ref name=black/&gt; و کاریگەری یاسایی کردنی ڕێگەدان بە بەخێوکردنی ھەتیوەکان لەلایەن ھاوزایەندخوازان دەخاتە ڕوو، ھەروەھا ڕۆڵەکانیان لە نێوان سەربازیی دەوڵەتەکان؛ و لەلایەکی ترەوە، زانینی ڕێژەی «گەی و لێزبیان پەیمان ھەڵدەگرێت لە یارمەتیدانی زانایانی کۆمەڵناسی لە تێگەیشتنی مەودایەکی گەورە لە پرسیاری گرنگ—[وەک] پرسیارەکان لەبارەی ھەڵبژاردەی مارکێتیی گشتییەوە، یەکگرتووی شارستانییەتی مرۆڤایەتی، خانووبەرە، جیاکاری، لەگەڵ بڕیارەکان [لەبارەی ھەڵبژاردەی] نیشتەجێبوونی جوگرافییەوە.»&lt;ref name=black/&gt;

پێوانی دیاردەی ھاوزایەندخوازی کارێکی دژوارە، لەبەر ئەوەی دەبێت بایەخێکی زۆر بدرێت بە یەکەی پێوانەکەی بەکاردێت،&lt;ref name=&quot;levay&quot;/&gt; وڵاتەکانی جیھان، کە زۆربەیان ڕەتی دەکەنەوە قسە لەسەر ھاوزایەندخوازی بکەن (ئێران بە نموونە)، زانیاریی زیاتر لەسەر سروشتی [[ئاڕاستەی زایەندی|ئاڕاستەی زایەندیی]] کەسەکانەوە، و ھتد. زۆرێک لە خەڵکی ھەن کە سۆزیان ھەیە بەرامبەر کەسانی تر کە لە ھاوزایەندی خۆیانن، بەڵام ڕەتی دەکەنەوە کە دان بەو ڕاستییەدا بنێن کە یان گەیین یان دووڕەگەزخواز. ئەمەش کێشەیەکی ترە. ھەروەھا شتێکی تر کە خەریکە بەدواداچوونەکە مەحاڵ دەکات، ئەوەیە کە دەبێت چەند خەسڵەتێک کە لەوانەیە پەیوەندی بە ئاڕاستەی زایەندییەوە نەبێت دەستنیشان بکات لە خەڵکیدا. لەوانەیە زۆرێک لەو کەسانەی کە خۆیان بە جیاڕەگەزخواز ناودەبەن ھاوزایەندخواز دەربچن.&lt;ref name=black/&gt;

[[پەڕگە:Tim Cook 2009 cropped.jpg|وێنۆک|[[تیم کووک]]، سەرۆکی بەڕێوەبەری فەرمانبەرانی کۆمپانیای [[ئەپڵ]] پیاوێکی ھاوزایەندخوازە.&lt;ref name=timcook2719/&gt;]]

لە ساڵەکانی ١٩٤٨ و ١٩٥٣دا، زیندەزان و پرۆفیسۆری [[وشەڕەتناسی|ئێتیمۆلۆژیا]] ئاڵفرێد کینسی، ڕای گەیاند کە نزیکەی ٤٦٪‏ خەڵکی لە ڕەگەزی نێر کاردانەوەی سێکسییان بەرامبەر بە ھەردوو زایەند ھەبووە لە تەمەنیاندا، و ٣٧٪‏ ئەو کەسانەش بە لایەنی کەمەوە یەک کاردانەوەی ھاوزایەندخوازییان ھەبووە.&lt;ref name=sexualbehavior37287/&gt;&lt;ref name=&quot;more-or-less-2010-10-01&quot;/&gt; دواتر ڕەوشتناسییەکەی کینسی ڕەخنەی لێ گیرا لەلایەن جان تەکیەوە، لەبەر بەکارھێنانی سامپڵی ھەڵبژاردوو لەجێی بەکارھێنانی سامپڵی ھەڵکەوتیی.&lt;ref name=idea-creative719/&gt;&lt;ref name=idea-creative628/&gt; بەدواداچوونێکی تر کرا بۆ بەدرۆخستنەوەی سامپڵەکانی کینسی، بەڵام لە کۆتاییدا ئەو بەدواداچوونەش بە ھەمان ئەنجامەکەی کینسی گەیشت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Book Review by Martin Duberman, ''The Nation'', November 3, 1997
 |ناونیشان=http://www.kinseyinstitute.org/publications/duberman.html
 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090111215816/http://www.kinseyinstitute.org/publications/duberman.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090111215816/http://www.kinseyinstitute.org/publications/duberman.html |date=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}} Martin Duberman on Gebhart's &quot;cleaning&quot; of data&lt;/ref&gt; سایمن لاڤەی، کو لێکۆڵەرەوەی سروشتی [[مێشک]]ی ھاوزایەندخوازانە، ئەنجامەکانی کینسی بەکارھێنا وەک نموونەیەک بۆ ئەو ئاگادارییەی کە پێویستە لەکاتی بەدواداچوونی دێمۆگرافیکی، لەبەرئەوەی لەوانەیە ئەنجامی بە تەواوەتی بەدەست بێت لەسەر بنەمای ئەو سیاسەتانەی بەکارھێندراوە بۆ بەڕێوەبردنی بەدواداچوونەکە.&lt;ref name=levay/&gt;

بەپێی بەدواداچوونە گەورەکان، ٢٪‏ بۆ ١١٪‏ خەڵکی جۆرێک لە کۆنتاکتی ھاوزایەندییان ھەبووە لە ژیانیاندا؛&lt;ref name = Billy1993/&gt;&lt;ref name = Binson1995/&gt;&lt;ref name = Johnson1992/&gt;&lt;ref name = Laumann1994/&gt;&lt;ref name = Wellings1994/&gt;&lt;ref name = ACSF1992/&gt;&lt;ref name = Bogaert2004/&gt;&lt;ref name = Fay1989/&gt;&lt;ref name = Sell1995/&gt;&lt;ref name=SavinWilliams2009/&gt; ئەم ژمارەیە بەرزتر دەبێتەوە بۆ ١٦–٢١٪‏ کاتێک خووڕەوشتی ھەردوو لا خراونەتە ڕوو لەکاتی بەدواداچوونەکە.&lt;ref name=SavinWilliams2009/&gt; لە لێکۆڵینەوەیەکی ٢٠٠٦دا، ٢٠٪‏ی بەشداربووان بە نەناسراوی دانیان ناوە بە ھەبوونی ھەستی ھاوزایەند تێیان دا، بەڵام تەنھا ٢٪‏ بۆ ٣٪‏ لەو بەشداربووانە خۆیان بە ھاوزایەندخواز ناساندبوو.&lt;ref name=&quot;McConaghy et al&quot;&gt;McConaghy et al. , 2006&lt;/ref&gt; بەدواداچوونێکی تری ١٩٩٢ کە لە بەریتانیا کرا، ئاماژەی بەوە دا کە ٦٫١٪‏ی نێرەکان کردەوەیەکی ھاوزایەندخوازییان کردووە، و لە فەڕەنساش ڕێژەکەی ئەو کەسانە ٤٫١٪‏ بووە.&lt;ref name=gayfeelings2719/&gt;

بەپێی ڕاپۆرتێکی ''پەیمانگای ویلیامز'' کە لە ئازاری ٢٠١١ پێشکەش کرا، لە ٩ ملیۆن کەسی پێگەیشتوو لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، تەنھا ٣٫٥٪‏یان گەی، لێزبیان، یان دووڕەگەزخواز بوون.&lt;ref name=statsofusa2719/&gt;&lt;ref name=statsofusa3618/&gt; بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکان، نزیکەی ٦٠١٬٢٠٩ خانوو ھەبووە کە کەپڵی ھاوزایەند تێیدا ژیاون.&lt;ref name=moresources2719/&gt; بەدواداچوونێکی تری ساڵی ٢٠١٣ کە لەلایەن سی-دی-سییەوە کرا و ٣٤٬٠٠٠ ئەمریکی تێیدا بەشدارییان کرد، ڕێژەی لێزبیان و گەیەکان بە ١٫٦٪‏ دەخەمڵێنێت، و ڕێژەی دووڕەگەزخوازەکانیش ٠٬٧٪‏ بوون.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;/&gt;

== دەروونناسی ==
[[دەروونناسی]] یەکێک بووە لە یەکەمین ئەو زانستانەی کە بە شێوەیەکی تایبەت و جیا لە ھاوزایەندخوازی کۆڵیوەتەوە. یەکەم ھەوڵدان بۆ ئەوەی ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی ناوببرێت لە سەدەی نۆزدەھەم درا لەلایەن چەند سێکسناسێکی تازەپێگەیشتووەوە لە جووڵەیەکی ئەورووپیدا. لە ساڵی ١٨٨٦، سێکسناس ڕیچارد ڤۆن کرافت-ئیبن، ھاوزایەندخوازی لەپاڵ ٢٠٠ بابەتی سێکسیی تر بە سەربەخۆیی باس کرد لە یەکێک لە کتێبەکانیدا لەژێر ناوی ''سایکۆپاتیا سێکسوالیس''. بەپێی کرافت-ئیبن ھاوزایەندخوازی یان لە «قۆناغی دروستبوونی کۆرپەلەدا پەیدا دەبێت»یانیش «دوای لەدایکبوونی.» لە کۆتا دوو دەیەی سەدەی نۆزدەھەمدا، بیرۆکەیەکی جیاواز لەبارەی ھاوزایەندخوازی دەستی گرت بەسەر بوارەکانی [[پزیشکی]] و [[دەروونپزیشکی|دەروونناسیدا]]، کە کردارەکەی بە «شێوەیەکی دروست کە لە کەسێکدا دەبیندرێت بە ئاڕاستەی زایەندییەکی جێگیرەوە» ناوی دەبرت.

کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی، کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی دەڵێن:

{{دەقی تایبەت|لە ١٩٥٢دا، کاتێک کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی یەکەمین پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکانی بڵاوکردەوە، ھاوزایەندخوازیشی لەخۆ گرتبوو. ھەر یەکسەر دوای ئەمە، ئەم پۆلێنکردنە بەدواداچوونی سەختی بۆ کرا بۆ پشتڕاستکردنەوەی لە لێکۆڵینەوەیەکدا کە لەلایەن پەیمانگای نەتەوەیی تەندروستی دەروونییەوە سپۆنسەر کرابوو. بەھەرحاڵ، ئەم لێکۆڵینەوەیە و ھەموو ئەوانەشی کە بەدوایدا ھاتن شکستیان ھێنا لەوەی کە بتوانن بە بەڵگەی زانستییەوە بیسەلمێنن کە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییە یان نائاسایییە و یەکێک لە ئاڕاستەی زایەندییە ئاسایییەکانی مرۆڤەکان نییە. لە ئەنجامی کۆکردنەوەی ئەم جۆرە بەدواداچوونانە، پرۆفیشناڵەکانی پزیشکی، تەندروستی دەروونی، و زانستی کۆمەڵایەتی و ڕەفتاری بەو دەرئەنجامە گەیشتن کە ناوبردنی ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی دەروونی نابەجێیە و ئەو پۆلێنکردنەی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی خەمڵاندنێکی سەربەخۆیانە بووە و لەسەر بنەمای کۆمەڵایەتی و تێڕوانینی پزیشکیی ھەڵە ھاتووەتە ئاراوە.

بەھۆی ئەو بەڵگە زانستیانەی کە ڕووبەڕووی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی بوونەوە دەربارەی ھەڵەکەیان، ئەوان ھاوزایەندخوازییان لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان دەرکرد لە ساڵی ١٩٧٣دا. دوای ئەوەی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی بەسەر زانیاری و داتا زانستییەکاندا چوونەوە لەم بارەیەوە، ئەوان ھەمان ڕێیان گرتە بەر لە ١٩٧٥{{تێبینی|کە ھاندانی لابردنی ھاوزایەندخوای بوو لە پێڕستی نەخۆشییەکان}}، ھانی ھەموو پرۆفیشناڵی تەندروستییە دەروونییەکانی دا کە «نوێنەرایەتی لابردنی ئەو نەخۆشییە دەروونییە بدەن کە ماوەیەکی زۆرە دراوەتە پاڵ ھاوزایەندخوازی.» کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتییش ئێستا لەسەر یاسا و سیاسەتێکی ھاوشێوە کار دەکەن.

بۆیە، پرۆفیشناڵان و لێکۆڵەرەوەکانی تەندروستی دەروونی دەمێکە ئەو ڕاستییەیان خستووەتە ڕوو کە ھاوزایەندخوازی ھیچ کۆسپ و بەربەستێک دانانێت لەبەردەم ژیانێکی خۆش و تەندروست و بەپڕشت، و ھەروەھا زۆرینەی ھاوزایەندخوازانی جیھان بە شێوەیەکی دروست لە مەوداکانی کۆمەڵایەتی و پەیوەندییەکان دەبیندرێن.&lt;ref name=amici/&gt;|25px|25px|&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt;}}

[[پەڕگە:Richard von Krafft Ebing.jpg|وێنۆک|ڕاست|کرافت-ئیبن، نووسەری ''سایکۆپاتیا سێکسیوالیس''، ١٨٤٠–١٩٠٢.]]

ھەتاکو ئێستاش یەکدەنگی لەلایەن زانایانی تەندروستی بەردەوامە لەسەر ئەوەی کە پەیوەندی سێکسی و سۆزداری نێوان ھاوزایەندخوازان بە تەواوەتی سروشتی و ئاسایی و تەندروستە.&lt;ref name=response&gt;American Psychological Association: [http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/therapeutic-response.pdf Appropriate Therapeutic Responses to Sexual Orientation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100615023708/http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/therapeutic-response.pdf |date=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; لە ئێستادا بەدواداچوونێکی گەورە و قووڵ ھەیە کە دەیسەلمێنێت کە کەسێک گەی، لێزبیان، یانیش دووڕەگەزخواز بێت، دەروونێکی ئاسایی و بێ کێشەی ھەیە و لە توانایدایە بە شێوەیەکی ئاسایی ژیان بباتە سەر.&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt; ڕێکخراوی ''تەندروستیی جیھانی'' لە یەکێک لە پێڕستەکانیدا بەھەمان شێوە سەرەتا ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی ناودەبرت، بەڵام دواتر لە پێڕستەکە لابرا دوای ئەوەی ٤٣ ڕێکخراوی تەندروستیی جیھانی دژی ئەمە وەستان لە ١٧ی ئایاری ١٩٩٠.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.euro.who.int/en/what-we-do/health-topics/communicable-diseases/hivaids/news/news/2011/6/stop-discrimination-against-homosexual-men-and-women |سەردێڕ=Stop discrimination against homosexual men and women |بڵاوکەرەوە=World Health Organisation — Europe |ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120709194330/http://www.euro.who.int/en/what-we-do/health-topics/communicable-diseases/hivaids/news/news/2011/6/stop-discrimination-against-homosexual-men-and-women |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileCategory=50&amp;FileID=546 |سەردێڕ=The decision of the World Health Organisation 15 years ago constitutes a historic date and powerful symbol for members of the LGBT community |بڵاوکەرەوە=ILGA |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091030051630/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileCategory=50&amp;FileID=546 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091030051630/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&amp;FileCategory=50&amp;FileID=546 |date=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=pinknewsstigma&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Homophobic stigma&amp;nbsp;– A community cause |ناونیشان=http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠٠٦|periodical=PinkNews.co.uk |یەکەم=Marc |دوایین=Shoffman |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070419234733/http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070419234733/http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |date=١٩ی نیسانی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; ''کۆمەڵگەی دەروونپزیشکی چینی'' ھاوزایەندخوازی لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان لادا لە ساڵی ٢٠٠١دا دوای پێنج ساڵ لە بەدواداچوون لەسەر ھاوزایەندخوازی.&lt;ref&gt;''The New York Times'': [https://www.nytimes.com/2001/03/08/health/08PSYC.html Homosexuality Not an Illness, Chinese Say] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160722131618/http://www.nytimes.com/2001/03/08/health/08PSYC.html |date=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; کۆلێژی ڕۆیاڵی دەروونپزیشکان دەڵێت: «ئەم مێژووە بەدبەختە ڕوونی دەکاتەوە کە چۆن کۆمەڵێک لە خەڵکی بە تایبەتمەندییەکی کەسییەوە تووشی لێکۆڵینەوەی پزیشکی زیان بەخش دەبن و دەبنە بنەمای بە-کەم-سەیرکردن لە کۆمەڵگەدا.»&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;/&gt; ھەرچەندە کە زانست ئەوەی پشتڕاست کردووەتەوە کە ھاوزایەندخوازی سروشتێکی ئاسایی مرۆڤە، ھاوزایەندخوازان ھێشتا تووشی ڕەتکردنەوە دەبن لەلایەن ھەندێک لە ھاوڕێکانیان و ئەندامانی خێزانەکانیان، کە ئەمەش ڕوونی دەکاتەوە کە کەسانی ئێڵ جی بی تی لە ڕووی دەروونییەوە قورسیی زیاتریان دەخرێتە سەر وەک لە مرۆڤێکی باوی تر.

ھەندێک لەو لێزبیان و گەی و دووڕەگەزخوازانەی کە دەست درێژ دەکەن بۆ تێراپی و چارەسەری دەروونی، لەبەر ھەمان ئەو ھۆکارانەیە کە جیاڕەگەزخوازان ڕووی تێدەکەن (فشار و دڵەڕاوکێ، کێشەی پەیوەندی، کێشە لە کار و لەگەڵ ھاوڕێکانیدا، ھتد)؛ ئاڕاستەی زایەندی ئەوان ھیچ پەیوەندییەکی بەم کێشانەوە نییە و ھیچ پزیشکێکی دەروونی لە ئاڕاستەی زایەندی کەس ناپرسێت لەکاتی تیمارکردنیان. ئیتر ھەر کێشەیەکی ھەبێت کەسەکە، چانسێکی زۆر ھەیە کە ڕووبەڕووی [[ھۆمۆفۆبیا]] دەبێتەوە دوای وەرگرتنی تیمارەکەی، بەبیانووی ئەوەی کە ئەو کەسە بۆیە لەڕووی دەروونییەوە فشاری لەسەر بووە چونکە ھاوزایەندخواز بووە.&lt;ref name=textbook&gt;Cabaj, R; Stein, T. eds. ''Textbook of Homosexuality and Mental Health'', p. 421&lt;/ref&gt; بەھەرحاڵ، ئاڕاستەی زایەندی کەسێک ھیچ پەیوەندییەکی بە نەخۆشییە دەروونییەکانییەوە نییە.

== ھۆکارەکان ==
=== بۆماوەیییەکان بەرامبەر بە ژینگەیییەکان ===
ھەرچەندە زاناکان فاکتەرە بۆماوەیییەکانیان بەلاوە گرنگترە،&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt; ئەوان ئەگەریان بۆ ئەوە داناوە کە دەکرێت ھاوزایەندخوازی لە ھەردوو بۆماوەیی و ژینگەییشەوە دروست ببێت و باوەڕیان تەنھا بە یەک دانە نییە و ئەوی تریان پشتگوێ خستبێت. ئەوان دەڵێن کە ئاڕاستەی زایەندیی کەسێک ھەر زوو لە تەمەنی لاوێتییەوە دەردەکەوێت و، جێندررخوازی بەھۆی دەستتێوەردانێکی ئاڵۆزی [[:en:Nature versus nurture|سروشت و نەرچەر]] دروست دەبێت.&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Stuart&quot;/&gt; فاکتەرە بایۆلۆژییەکان بۆماوەیی و ھۆرمۆنییە، کە ھەردووکیان ڕۆڵی سەرەکییان ھەیە لە پێگەیاندنی مێشک، و فاکتەرە ژینگەیییەکانیش لەوانەیە پەیوەست بە کۆمەڵایەتی و ژینگەی گەورەبوونی ھاوزایەندخوازەکە بێت.&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt; ھەر کامێک لەوانە بێت، زاناکان پێیان وانییە کە ھاوزایەندخوازی ھەڵبژاردنی کەسەکەیە.&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rcpsych.ac.uk/pdf/PS02_2014.pdf|سەردێڕ=Royal College of Psychiatrists' statement on sexual orientation|بڵاوکەرەوە=Royal College of Psychiatrists' statement on sexual orientation|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170809182830/http://www.rcpsych.ac.uk/pdf/PS02_2014.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

پەیمانگای ئەمریکیی پزیشکیی مناڵان دەڵێت:
{{وتە لەگەڵ سەرچاوە|ھیچ بەڵگەیەکی زانستی نییە [جەخت لەسەر ئەوە بکاتەوە] کە [[دایک و باوک]]ایەتی نائاسایی، دەستدرێژی سێکسی، یانیش ڕووداوە ناحەزەکانی تری ژیان کاریگەری ھەیە لەسەر [دروستبوونی] ئاڕاستەی زایەندی. ئەو بەڵگانەی ئێستا ھەن پیشانی دەدەن کە زۆرجار ئاڕاستەی زایەندی لە تەمەنی لاوێتیدا سەر ھەڵدەدات.|&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;perrin2002&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب| دوایین = Perrin | یەکەم = E. C. | سەردێڕ = Sexual Orientation in Child and Adolescent Health Care | ناونیشان = https://archive.org/details/sexualorientatio0000perr_u2r7 | بڵاوکەرەوە = Kluwer Academic/Plenum Publishers | ساڵ = ٢٠٠٢|شوێن= New York | ژپنک = ٠-٣٠٦-٤٦٧٦١-٥}}&lt;/ref&gt;}}

کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی، کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی لە ٢٠٠٦دا وتیان:
{{وتە لەگەڵ سەرچاوە|لە ئێستادا، ھیچ بەڵگەیەکی زانستی یەکدەنگ نییە لەسەر فاکتەرێکی دیاری کراو کە وا لە کەسێک دەکات ببێت بە جیاڕەگەزخواز، ھاوزایەندخواز، یانیش دووڕەگەزخواز–بە کاریگەرییە بایالۆژی و دەروونی و کۆمەڵایەتییەکانیشەوە کە لەوانەیە لەسەر باوان ھەیانبووبێت. بەھەرحاڵ، زۆرینەی بەڵگەکان وای پیشان دەدەن کە زۆرینەی گەی و لێزبیانەکان لەلایەن باوانی جیاڕەگەزخوازەوە گەورە کراون و زۆرینەی ئەو مناڵانەشی لەلایەن دایک و باوکی ھاوزایەندخوازە گەورە دەکرێن{{تێبینی|باوانی ھاوزایەندخواز مەبەست لە دوو دایک یان دوو باوکە. ھاوزایەندخوازان چونکە مناڵیان نابێت، ئەوان دەتوانن ھەتیوەکان بەخێوکەن}} لەکاتی گەورەبوونیاندا دەبن بە جیاڕەگەزخواز.|&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;/&gt;}}

بەدواداچوون لەسەر ھاوزایەندخوازی کۆمەڵە دیبەیتێکی زانستی و سیاسی و کۆمەڵایەتی دەھێنێتە ئاراوە و ئەگەری زیاتر فەحسکردنی دوو کەس پێش ھاوسەرگیری بەرزتر دەکاتەوە.&lt;ref name=chicagotribune&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |سەردێڕ=Study of gay brothers may find clues about sexuality |یەکەم=Robert |دوایین=Mitchum |periodical=Chicago Tribune |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081023155659/http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081023155659/http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |date=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.churchtimes.co.uk/content.asp?id=60752 |سەردێڕ=How much is known about the origins of homosexuality? |بڵاوکەرەوە=Church Times |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100406055257/http://www.churchtimes.co.uk/content.asp?id=60752 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی نیسانی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;
تاکو ئێستا ھیچ «جینێکی گەی» نەدۆزراوەتەوە، ھەرچەندە چەندجارێکیش ھەوڵی دۆزینەوەی دراوە. لەلایەکی ترەوە، چەند بەڵگەیەکی باشی بۆماوەیی ھەن کە لەسەر ھاوزایەندخوازی کراون، بە تایبەتی لە نێرەکاندا، کە لەسەر [[دووانە]]کان کراون. باسەکە دەچێتەوە سەر کرۆمۆسۆم ٨ لەگەڵ جینی XQ28 لەسەر کرۆمۆسۆمی ئێکس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Ngun |یەکەم١= TC |دوایین٢= Vilain |یەکەم٢= E |ساڵ= ٢٠١٤|سەردێڕ= The biological basis of human sexual orientation: is there a role for epigenetics? | journal = Adv Genet |بەرگ= ٨٦|پەڕەکان= ١٦٧–٨٤| doi = 10.1016/B978-0-12-800222-3.00008-5 | pmid = ٢٥١٧٢٣٥٠}}&lt;/ref&gt; ماوەیەک دەبێت کە ئاڕاستەی زایەندی دەدرێتە پاڵ ئێپیجێنێتیکس.

=== لە ڕووی ئێڤەلوشن و پەرەسەندنەوە ===
{{multiple image
 | align = vertical
 | width1 = 120
 | image1 = Double Mars symbol.svg
 | caption1 = نیشانەی ھاوزایەندخوازیی نێر
 | width2 = 120
 | image2 = Double Venus symbol.svg
 | caption2 = نیشانەی ھاوزایەندخوازیی مێ
 }}
بەڕێوەبەرانی لێکۆڵینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٨ ڕایان گەیاند کە «بەڵگەی باوەڕپێکراو ھەیە لەسەر ئەوەی کە ئاڕاستەی زایەندی مرۆڤەکان کاریگەری بۆماوەیی لەسەرە، لەبەر ئەوە نازانرێت ھاوزایەندخوازی، کە یارمەتی کەمکردنەوەی [[زاوزێ]] دەدات، چۆن بە ڕێژەیەکی زۆر لە کۆمەڵگەدا دەرکەوتووە.» ئەوان ئاماژەیان بەوە کرد کە لەکاتێکدا جێنەتیکی ھاوزایەندخوازەکان ڕێگرن لەبەردەم زاوزێ لەنێوانیاندا، ئەوان لەوانەیە سوود لە جیاڕەگەزخوازەکانی دەورووبەریان وەرگن بۆ زاوزێ.&lt;ref&gt;Zietsch et al. (2008)&lt;/ref&gt; بۆ نموونە، گەیەکان لە ڕێگەی چاندنی سپێرمی یەکێک لە پیاوەکان لە [[ژن]]ێکی دیاریکراودا کە لە تاقیگەدا دەکرێت، مناڵ دروست بکەن، لەوانەشە ھەتیو بەخێو بکەن، لێزبیانەکانیش لە [[ھێلکەدان]]ی یەکێکیان سپێرم دەچێندرێت و یەکێکیان دەبنە ھەڵگری مناڵەکە؛ ئەگەریشی ھەیە کە یەکێک بە کرێ بگرن مناڵێکیان بۆ دروست بکات. لێکۆڵینەوەیەکی ٢٠٠٩ش ئاماژەی دا بە زیادبوون لە دانیشتووانە ھاوزایەندخوازە ژنەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=New Evidence of Genetic Factors Influencing Sexual Orientation in Men: Female Fecundity Increase in the Maternal Line |ناونیشان=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_2009-06_38_3/page/393 |نووسەر١=Iemmola, Francesca |نووسەر٢=Camperio Ciani, Andrea|journal=Archives of Sexual Behavior|بڵاوکەرەوە=Springer Netherlands|ساڵ=٢٠٠٩|بەرگ=٣٨|doi=10.1007/s10508-008-9381-6|pmid=١٨٥٦١٠١٤|پەڕەکان=٣٩٣–٩}}&lt;/ref&gt; بەدواداچوونێکی ''بەیڵی و زەک'' دوای لێکۆڵینەوە لەسەر ھاوزایەندخوازی لە ئاژەڵاندا تووانی تەحەدای ئەو بیرۆکەیە بکات کە دەڵێت ھاوزایەندخوازی یارمەتی کەمکردنەوەی دانیشتووان دەدات. ھەروەھا ئەوان پێشنیار دەکەن کە بەدواداچوونەکانی داھاتوو تیشک بخاتە سەر ھۆکارە بۆماوەیییەکان لەجیاتی دەرکەوتن و ئۆریجنەکەی.&lt;ref name=&quot;Bailey et al.&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Bailey |یەکەم١= N. W. |دوایین٢= Zuk |یەکەم٢= M. |ساڵ= ٢٠٠٩|سەردێڕ= Same-sex sexual behavior and evolution |ناونیشان= http://www.faculty.ucr.edu/~mzuk/Bailey%20and%20Zuk%202009%20Same%20sex%20behaviour.pdf | format = PDF | journal = Trends In Ecology &amp; Evolution |بەرگ= ٢٤| issue = 8|پەڕەکان= ٤٣٩–٤٤٦| doi = 10.1016/j.tree.2009.03.014 | pmid=١٩٥٣٩٣٩٦}}&lt;/ref&gt;

=== ھەوڵدان بۆ گۆڕینی ئاڕاستەی زایەندی کەسەکان ===
ھەتاکو ئێستا ھیچ لێکۆڵینەوەیەکی فەرمی زانستی نییە کە ئەوە ڕوونبکاتەوە کە دەکرێت ئاڕاستەی زایەندی کەسێک بگۆڕدرێت، ھەرچەندە ھەوڵی ئەم کردارە دراوە و دەدرێت لەلای ئەو کۆمەڵگایانەی کە لە ڕووی ئایینییەوە توندن و پێوەرێکی ڕەوشتیی جیاوازیان ھەیە وەک لە کۆمەڵگە پێشکەوتووەکان.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt; یەکدەنگی پڕۆفیشناڵەکانی زانستی کۆمەڵایەتی و ڕێکخراوە دەروونی و تەندروستییەکانی تر ئەوەیە کە ھاوزایەندخوازی شتێکی ئاسایییە و یەکێکە لە ئاڕاستەی زایەندییەکانی مرۆڤەکان و ھەتاھەتاییشە، بۆیە نەخۆشییەکی دەروونی نییە و کەواتە چارەسەریشی نییە.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt; کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی دەڵێت کە «زۆربەی کەسەکان ھەست بە ھیچ ھەڵبژاردنێک ناکەن لە ئاڕاستەی زایەندییەکەیان.»&lt;ref name=&quot;answers&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.apa.org/topics/sexuality/sorientation.pdf |سەردێڕ=Answers to Your Questions. For a Better Understanding of Sexual Orientation &amp; Homosexuality |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=American Psychological Association |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140111050857/http://www.apa.org/topics/sexuality/sorientation.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; کۆمەڵێک کەس ئەو بیر و باوەڕەیان ھێناوەتە ئاراوە کە گوایە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییەکی دەروونییە، کێشەیەکە لەکاتی دروستبوونی کۆرپەلە یانیش بەرھەمی سیستی ئایین و ڕەوشتە و دەمەقاڵێی ئەوە دەکەن کە گوایە ھاوزایەندخوازی دەتواندرێت «چارەسەر بکرێت» بە بەکارھێنانی سایکۆتێراپی یان ئایین و دەستتێوەردان لەم کردارە. زۆرێک لەو کەسانەی ھەڵگری ئەم بیر و باوەڕەن و ھەوڵی بڵاوکردنەوەی دەدەن، وەک بیندراوە، بەشێکن لە جووڵەیەکی سیاسیی ئایینی کە توندڕەوی و ستێریۆتایپ بەرامبەر بە کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی بەرز دەکاتەوە.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt;

تاکو ئێستا ھیچ ڕێکخراوێکی دەروونی پرۆفیشناڵ و پێشکەوتوو ھەوڵی گۆڕینی ھاوزایەندخوازییان لە ھیچ کەسێکدا نەداوە و بەڵکو دژی ئەوەشن و سیاسەتەکانیان خەڵکی ئاگادار دەکاتەوە لە دوورکەوتنەوە لە شتێکی وا. لەو ڕێکخراوە پزیشکییە پێشکەوتووانەی کە دژی ھەوڵی گۆڕینی ئاڕاستەی زایەندی دەدەن پێکھاتوون لە: یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی، یەکێتی دەروونی ئەمریکی، یەکێتی ڕاوێژکاری ئەمریکی، کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/5sEshQkXj?url=http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٠ |سەردێڕ=Expert affidavit of Gregory M. Herek, Ph.D. |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100828054600/http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |date=٢٨ی ئابی ٢٠١٠ }}&lt;/ref&gt; زانکۆی ڕۆیاڵی دەروونپزیشکان،&lt;ref name=royal2009&gt;Royal College of Psychiatrists: [http://www.rcpsych.ac.uk/press/pressreleasearchives/2009/statement.aspx Statement from the Royal College of Psychiatrists' Gay and Lesbian Mental Health Special Interest Group] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100527055029/http://www.rcpsych.ac.uk/press/pressreleasearchives/2009/statement.aspx |date=27 May 2010}}&lt;/ref&gt; لەگەڵ کۆمەڵگەی دەروونپزیشکی ئوستراڵین.&lt;ref name=&quot;aps&quot;&gt;Australian Psychological Society: [http://www.psychology.org.au/publications/tip_sheets/orientation/ Sexual orientation and homosexuality] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090717121843/http://www.psychology.org.au/publications/tip_sheets/orientation/ |date=17 July 2009}}&lt;/ref&gt; یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی و زانکۆی ڕۆیاڵی دەروونپزیشکان ناڕەزاێتی خۆیان دەربڕی لەبارەی ئەو ڕێکخراوانەی ھەوڵی گۆڕینی ھاوزایەندخوازییان داوە چونکە ئەوان بەبێ ھیچ بەدواداچوونێکی زانستی ئەم ھەوڵانە دەدەن و «بەڵگە» زانستییەکانیان لەسەر ئەوەی کە گوایە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییە لاوازە و باوەڕپێنەکراوە. ئەوان ڕوونیان کردەوە کە ھەوڵێکی وا بە فیڕۆ دەڕوات و تەنھا کێشەی کۆمەڵایەتی دروست دەکات.&lt;ref name=&quot;royal2009&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;apaexgay&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/policy/ex-gay.pdf |سەردێڕ=Statement of the American Psychological Association |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110806095055/http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/policy/ex-gay.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئابی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی دەڵێت کە «ھاوزایەندخوازی ھەرگیز ھەڵبژاردنێک نییە کە بتواندرێت بگۆڕدرێت، و ئاڕاستەی زایەندی کاریگەرییەکی دوولایەنەی فاکتەرە زیندەیی و ژینگەیییەکانە [...] کە لە تەمەنێکی گەنجدا لە کەسێکدا دەردەکەوێت&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;/&gt; [...] و [بەڵگەکان پیشانی دەدەن] کە فاکتەرە زیندەیی و بۆماوەیی و ھۆرمۆنییەکان کاریگەرییەکی مەزنیان لەسەر ئاڕاستەی زایەندی ھەیە.» ئەوان دەڵێن کە «شوناسی زایەندیی{{تێبینی|شوناسی زایەندیی بە sexual identity ھاتووە، ئەمە بیرۆکەی کەسێکە لەسەر ئەوەی کە ئەو ئایا نێرە یان مێیە. ئەمە بە تەواوەتی جیاوازە لە ئاڕاستەی زایەندی کە بەرامبەر بە sexual orientation ھاتووە، ئەمەش ھۆکارێکە کە وادەکات کە بە ھەڵە ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی لەقەڵەم بدرێت، لەبەرئەوەی زۆرجار لەگەڵ شوناسی زایەندیی تێکەڵ دەکرێت.}} – نەک ئاڕاستەی زایەندی – دەتواندرێت لەڕێی سایکۆتێراپییەوە یان ڕووداوەکانی ژیانەوە بگۆڕدرێت»&lt;ref name=apa2009/&gt; واتە ھاوزایەندخوازی وەک شوناسی ڕەگەزیی نییە بگۆڕدرێت. ئەوان ھەروەھا وتوویانە کە «کەسەکان لەوانەیە ئاگاداربنەوە لە ئاستی جیاوازی ژیانیاندا کە ئەوان جیاڕەگەزخواز، گەی، لێزبیان، یان دووڕەگەزخوازن» و «دژی ھەر چارەسەرێکی دەروونی دەبێت، وەک تێراپی دووبارەبووەوە و 'گۆڕین'، کە لەسەر بنەمای ئەو لێکدانەوەیە ھاتووەتە ئاراوە کە گوایە ھاوزایەندخوازی لەخۆیدا نەخۆشی دەروونییە»

یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی ھەروەھا ھانی پرۆفیشناڵەکانی تەندروستی دەدات کە خۆیان لە بە-ھەڵە-بڵاوکردنەوەی زانیارییە پزیشکییەکان دەربارەی ھاوزایەندخوازی بەدوور بگرن و باسی شتێکی وەک ئاڕاستەی زایەندی نەکەن لەکاتی چارەسەرکردنی نەخۆشێکدا.&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;/&gt;

== گەورەکردنی مناڵان ==
لەوەتەی ھاوزایەندخوازەکان لە ھەندێک لە شوێنەکانی جیھان مافی ھاوسەرگیری و بەخێوکردنی مناڵیان پێ دراوە، تێبینی کراوە کە باوانە ھاوزایەندخوازەکان ھێندەی باوانە جیاڕەگەزخوازەکان بەتوانان لە بەخێوکردنی مناڵەکانیان و توانیویانە بە شێوەیەکی تەندروست گەورەیان بکەن و لە ڕووی کۆمەڵایەتیی و دەروونییەوە ھەر وەک مناڵەکانی تر بوون کە لەلایەن باوانە جیاڕەگەزخوازەکانەوە گەورەکراون؛ بگرە باشتریش بوون.&lt;ref name=cpa2006&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/Marriage%20of%20Same-Sex%20Couples%20Position%20Statement%20-%20October%202006%20(1).pdf |سەردێڕ=Marriage of Same-Sex Couples&amp;nbsp;– 2006 Position Statement Canadian Psychological Association |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090419195945/http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/Marriage%20of%20Same-Sex%20Couples%20Position%20Statement%20-%20October%202006%20(1).pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=apsp&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Families-Lit-Review.pdf |سەردێڕ=Elizabeth Short, Damien W. Riggs, Amaryll Perlesz, Rhonda Brown, Graeme Kane: Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender (LGBT) Parented Families&amp;nbsp;– A Literature Review prepared for The Australian Psychological Society |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110304014530/http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Families-Lit-Review.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١١}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110304014530/http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Families-Lit-Review.pdf |date= ٤ی ئازاری ٢٠١١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=amici2010&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ca9.uscourts.gov/datastore/general/2010/10/27/amicus29.pdf |سەردێڕ=Brief of the American Psychological Association, The California Psychological Association, The American Psychiatric Association, and the American Association for Marriage and Family Therapy as Amici Curiae in support of plaintiff-appellees |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101226182332/http://www.ca9.uscourts.gov/datastore/general/2010/10/27/amicus29.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بەپێی لێکۆڵینەوە و بەدواداچوونی وێژەی زانستیی، ھیچ بەڵگەیەک نییە کە بەپێچەوانەوە شتەکان نیشان بدات و بڵێت کە ئەو مناڵانەی لەلایەن باوانە ھاوزایەندخوازەکانەوە گەورەکراون ھیچ کێشەیەکیان ھەیە.&lt;ref name=&quot;amici&quot;/&gt;&lt;ref name=pediatrics&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Pawelski JG, Perrin EC, Foy JM, etal |سەردێڕ=The effects of marriage, civil union, and domestic partnership laws on the health and well-being of children |journal=Pediatrics |بەرگ=١١٨|issue=1 |پەڕەکان=٣٤٩–٦٤|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٦|pmid=١٦٨١٨٥٨٥|doi=10.1542/peds.2006-1279}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;herek2006&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Herek GM |سەردێڕ=Legal recognition of same-sex relationships in the United States: a social science perspective |journal=The American Psychologist |بەرگ=٦١|issue=6 |پەڕەکان=٦٠٧–٢١|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٦|pmid=١٦٩٥٣٧٤٨|doi=10.1037/0003-066X.61.6.607 |ناونیشان=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠|df=dmy}} {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=stacey2010&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/fulltext/123248173/HTMLSTART?CRETRY=1&amp;SRETRY=0|سەردێڕ=How Does the Gender of Parents Matter|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|doi=10.1111/j.1741-3737.2009.00678.x|بەرگ=٧٢|journal=Journal of Marriage and Family|پەڕەکان=٣–٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=cpa2005&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/advocacy/brief.pdf |سەردێڕ=Brief presented to the Legislative House of Commons Committee on Bill C38 by the Canadian Psychological Association – June 2, 2005. |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121013225547/http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/advocacy/brief.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

بەدواداچوونەکان ئەوە پیشان دەدەن کە مناڵەکانی کە لەلایەن باوانە ھاوزایەندخوازەکانەوە گەورە دەکرێن کەمتر خەم لە ھاوزایەندخوازی دەخۆن و زیاتر کراوەن بە ڕوویدا.&lt;ref name=ABCNews&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Census 2010: One-Quarter of Gay Couples Raising Children |یەکەم=SUSAN |دوایین=DONALDSON JAMES |ناونیشان=http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 |newspaper=ABC News |ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٣|وتەگێڕانەوە=&quot;Still, more than 80 percent of the children being raised by gay couples are not adopted, according to Gates.&quot; |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630053712/http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ھەمان بەدواداچوون ڕوونی دەکاتەوە کە ئەو ھاوزایەندخوازانەی کە پێشووتر [[ھاوسەرگیری]]یان کردووە و مناڵیان لە ڕەگەزی بەرامبەر ھەبووە، مناڵەکانیشیان لەکاتی گەورەبوونیاندا توخمێکی ھاوزایەندخوازییان تێدا دەرکەوتووە، ئەمەش بەھۆی جێنێتیک و بۆماوەیییەوە ڕوودەدات، ھەرچەندە ئەوە حاڵەتێکی زۆر دەگمەنە و ئەو مناڵانەی کە لەلایەن باوانە ھاوزایەندخوازەکانەوە گەورە دەکرێن زۆرینەیان جیاڕەگەزخواز دەردەچن.&lt;ref name=&quot;Stacey_Biblarz&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Stacey J, Biblarz TJ |ساڵ= ٢٠٠١|سەردێڕ= (How) Does the Sexual Orientation of Parents Matter? |ناونیشان= http://faculty.law.miami.edu/mcoombs/documents/Stacey_Biblarz.pdf | format = PDF | journal = American Sociological Review |بەرگ= ٦٦| issue = 2 |پەڕەکان= ١٥٩–١٨٣|وتەگێڕانەوە= This may be partly due to genetic and family socialization processes, but what sociologists refer to as &quot;contextual effects&quot; not yet investigated by psychologists may also be important...even though children of lesbian and gay parents appear to express a significant increase in homoeroticism, the majority of all children nonetheless identify as heterosexual, as most theories across the essentialistt&quot; to &quot;social constructionist&quot; spectrum seem (perhaps too hastily) to expect. | doi = 10.2307/2657413 |ڕێکەوتی سەردان= ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20110928195415/http://faculty.law.miami.edu/mcoombs/documents/Stacey_Biblarz.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٠٥دا، پڕۆفێسۆری دەروونناسی چارلۆت جەی پاترسن، بەدواداچوونێکی ئەنجام دا بۆ کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی و داتاکانیش ئەوەیان پشتڕاست کردەوە کە ڕێژەی ھاوزایەندخوازی لە نێوان مناڵەکانی ئەواندا کەم بووە.&lt;ref name=&quot;APAreport&quot;&gt;American Psychological Association [http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/parenting-full.pdf Lesbian &amp; Gay Parenting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923221332/http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/parenting-full.pdf |date=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥ }}&lt;/ref&gt;

== تەندروستی ==
=== فیزیکی ===
{{سیاسەتەکانی خوێندانی ھاوزایەندخوازان}}
ناوەکانی ''ئەو پیاوانەی سێکس لەگەڵ پیاو دەکەن'' لەگەڵ ''[[لێزبیەن|ئەو ژنانەی سێکس لەگەڵ ژن دەکەن]]'' بەکاردەھێندرێن بۆ ئەو کەسانەی کە سێکس لەگەڵ ھەمان ڕەگەزی خۆیان دەکەن بەبێ گوێدان بە شووناسی زایەندی ئەوان. زۆرێک لە خەڵکی ڕەتی دەکەنەوە کە خۆیان بەو ناوانەوە بگرنەوە کە کۆمەڵگە بۆیان دیاری دەکات و بەکاری بێنن بۆ پێناسەکردنی خۆیان، ناوەکانی وەک گەی و لێزبیان و بایسێکسوال (یان دووڕەگەزخوازی) ش ھەر کۆمەڵێکن لەو ناوانە.&lt;ref name=msmafrica&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?id=5208&amp;nex=5 |سەردێڕ=MSM in Africa: highly stigmatized, vulnerable and in need of urgent HIV prevention |بڵاوکەرەوە=Aidsportal.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070713125016/http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٧|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070713125016/http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |date=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=UNAIDS1&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UNAIDS: Men who have sex with men
 |بڵاوکەرەوە=UNAIDS
 |ناونیشان=http://www.unaids.org/en/PolicyAndPractice/KeyPopulations/MenSexMen/default.asp
 |format=asp
 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080618190907/http://www.unaids.org/en/PolicyAndPractice/KeyPopulations/MenSexMen/default.asp
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|df=dmy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TGHIVINF&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Greenwood
 |یەکەم=Cseneca
 |نووسەر٢=Mario Ruberte
 |سەردێڕ=African American Community and HIV (Slide 14 mentions TG women)
 |بڵاوکەرەوە=East Bay AIDS Education and Training Center
 |ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt
 |format=ppt
 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080910171338/http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080910171338/http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt |date=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=MSTSW&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Operario D, Burton J, Underhill K, Sevelius J |سەردێڕ=Men who have sex with transgender women: challenges to category-based HIV prevention |journal=AIDS Behav |بەرگ=١٢|issue=1 |پەڕەکان=١٨–٢٦|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|pmid=١٧٧٠٥٠٩٥|doi=10.1007/s10461-007-9303-y}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TGMSMNET&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Operario D, Burton J |سەردێڕ=HIV-related tuberculosis in a transgender network—Baltimore, Maryland, and New York City area, 1998–2000 |journal=MMWR Morb. Mortal. Wkly. Rep. |بەرگ=٤٩|issue=15 |پەڕەکان=٣١٧–٢٠|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٠٠|pmid=١٠٨٥٨٠٠٨|ناونیشان=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm4915a1.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090421103403/http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm4915a1.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئەم دەستەواژانە زۆرجار لە وێژەی پزیشکی و [[زانستە کۆمەڵایەتییەکان|زانستی کۆمەڵایەتی]] بەکاردێن بۆ باسکردنی ئەو کۆمەڵە خەڵکە بۆ بەدواداچوون و لێکۆڵینەوەکان، لەم پڕۆسەیەدا ئەوان گوێ بە شووناسی زایەند نادەن، واتە گوێ بەوە نادەن کە کەسەکە خۆی بە چی دادەنێت. ئەم دەستەواژانە بە کێشاویی دەبیندرێن لەبەرئەوەی «ڕەھەندی کۆمەڵایەتی ئاژۆکی سێکسی دەشارێتەوە؛ خۆ-ناونانەکانی لێزبیان، گەی، و کەسانی دووڕەگەزخواز لاواز دەکات؛ و بە شێوەیەکی تەواو باسی کردارە جنسییەکان و جۆرەکانی ناکات.»&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Young RM, Meyer IH |سەردێڕ=The trouble with &quot;MSM&quot; and &quot;WSW&quot;: erasure of the sexual-minority person in public health discourse |journal=Am J Public Health |بەرگ=٩٥|issue=7 |پەڕەکان=١١٤٤–٩|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٥|pmid=١٥٩٦١٧٥٣|pmc=١٤٤٩٣٣٢|doi=10.2105/AJPH.2004.046714}}&lt;/ref&gt; ھەرچۆنێک بێت، گەیەکان و لێزبیانەکان لەگەڵ یەکدا چالاکن لەبەر چەند ھۆکارێکی جیاواز جیاواز، کە گرنگترینیان چێژی سێکسی و خۆشەویستی و پەیوەندییە. لە پاڵ ئەوەی ئەم کردارانە چەند لایەنێکی باشی ھەیە، دەکرێت نەخۆشی کوشندەشی پێوە بێت. بۆ ئەوەی خود لەم نەخۆشییە کوشندانە بپارێزرێت پێویستە [[کۆندۆم]] و شمەکی بەرگری تر بەکاربێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STI Epi Update: Oral Contraceptive and Condom Use |ناونیشان=http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/std-mts/std511_e.html |بڵاوکەرەوە=Public Health Agency of Canada |ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ١٩٩٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060927063228/http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/std-mts/std511_e.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060927063228/http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/std-mts/std511_e.html |date=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}}&lt;/ref&gt; بەھەرحاڵ، ئەو نەخۆشییانەی وەک [[ئایدز]] وان ناگوازرێنەوە تاکو لایەنێکیان نەیانبێت. واتە ڤایرۆسی ئێچ-ئای-ڤی لە خۆیەوە دروست نابێت، بەڵکو دەگوازرێتەوە. ئەگەر پەیوەندی بەبێ کۆندۆم یاخود بەرگری تر بەسترا، پێویستە بەردەوام دڵنیا بکرێتەوە کە ئەو کەسەی کرداری سێکسی لەگەڵدا دەکرێت پاکە لەم ڤایرۆسانە. لە ئێستادا لە ھەندێک لە وڵاتەکاندا خوێنی گەیەکان وەرناگیرێت (واتە بەکار ناھێندرێت بۆ کەسێکی تر) لەبەرئەوەی پێیان وایە کە گەیەکان لە مەترسییەکی زیاتردان لە کۆمەڵگەدا بەرامبەر بەو نەخۆشییانە.&lt;ref name=Blood&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Cber / Fda |ناونیشان=http://www.fda.gov/cber/faq/msmdonor.htm |سەردێڕ=FDA Policy on Blood Donations from Men Who Have Sex with Other Men |بڵاوکەرەوە=Web.archive.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20071011035223/http://www.fda.gov/cber/faq/msmdonor.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;

==== تەندروستی گشتی ====
پزیشکەکان لە سەرانسەری جیھاندا ئەم خاڵانەیان پەسەند کردووە بۆ ئەوەی خانمە لێزبیانەکان و پیاوە گەیەکان ڕەچاوی بکەن لەکاتی [[سێکس]]دا تاکو خۆیان لە نەخۆشی بپارێزن:

===== ژنان =====
* لە خوێنی [[سووڕی مانگانە]] و ھەر برینێکی [[قوز|ئەندامی زاووزێی]] خەڵکی خۆت بەدوور بگرە، مەگەر ١٠٠٪‏ زانیت کە ئەوان پاکن و لە نەخۆشی دوورن.
* دڵنیا بەرەوە لە بەکارھێنانی کۆندۆم بەسەر ئەو [[یاریی سێکسی|یارییە سێکسیانەی]] کە دەچێت بە کۆم یان ئەندامی زاووزێی زیاتر لە یەک کەسدا. ھەمیشە یارییە سێکسییەکانی خۆت بۆ خۆت ھەڵبگرە و با ھەر کەسێک دانەیەکی خۆی ھەبێت
* بەربەستێک دابنێ لە بەردەم ئەندامی زاووزێی کەسەکەی کە لەگەڵیت لەکاتی سێکسی دەمدا، وەک کۆندۆم یان ھەر شتێکی تر کە ڕێگری لە دەستتێوەدانی ڕاستەوخۆ دەکات
* دەستکێشی لەیتکس بەکاربھێنە و دەستکێشەکان بە ڕۆنێکی تەندروستی نازیان بەخش چەور بکە گەر زانیت خوێنبەربوون ڕوودەدات.&lt;ref name=mravack&gt;Mravack, Sally A. (July 2006).&quot;Primary Care for Lesbians and Bisexual Women&quot;, ''American Family Physician'' '''74''' (2) p. 279–286.&lt;/ref&gt;

===== پیاوان =====
* خۆت لە شلەکانی جەستەی ئەو پیاوەی لەگەڵیدای بەدوور بگرە، ئەمە وەک [[تۆو (ژینناسی)|تۆو]]، [[تۆواو]]، و [[خوێن]] یان ھەر برینێکی تر، مەگەر ١٠٠٪‏ زانیت کە ئەوان پاکن و لە نەخۆشی بەدوورن.
* [[کۆندۆم]] بەکاربھێنە لەکاتی سێکسی [[دەم]] و [[کۆم]]دا
* بەربەست بەکاربھێنە لەکاتی [[کۆم بۆ دەم]]، بۆ ھەر ئەندامێکی جەستەت کۆندۆمێک بەکاربھێنیت باشترە
* دڵنیابەرەوە لە بەکارھێنانی کۆندۆم بەسەر ئەو یارییە سێکسییانەی کە دەچێت بە کۆم یان ئەندامی زاووزێی زیاتر لە یەک کەسدا. ھەمیشە یارییە سێکسییەکانی خۆت بۆ خۆت ھەڵبگرە و با ھەر کەسێک دانەیەکی خۆی ھەبێت&lt;ref&gt;Catalyst, Sr. Kitty, Staff of San Francisco City Clinic; &quot;Reading This Might Save Your Ass&quot;; 2001, San Francisco HIV Prevention and STD Prevention and Control.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Men Like Us: The GMHC Complete Guide to Gay Men's Sexual, Physical, and Emotional Well-being; Wolfe, Daniel; Gay Men's Health Crisis, Inc; Published by Ballantine Books, 2000; {{ISBN|0-345-41496-9}}, 9780345414960.&lt;/ref&gt;
* چەورکەر بەکاربھێنە گەر زانیت خوێنبەربوون ڕوودەدات

=== دەروونی ===
لەکاتێکدا کە سەرەتا ھاوزایەندخوازی لەناو وێژەی پزیشکیدا سەری ھەڵدا، ئەوان زۆرجار پێیان وابوو کە نەخۆشییەکی دەروونی بۆماوەیی ڕەگەکەیەتی. زۆرێک لە لێکۆڵینەوەکانی لەسەر ھاوزایەندخوازەکان دەکرا زیادتر تیشکی دەخستە سەر [[خەمۆکی]]، بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەر، و خۆکوژی لەواندا. ھەرچەندە ئەم کێشانە ھەن لەناو ئەو کەسانەی کە جیاڕەگەزخواز نین و بە پێچەوانەوە، وتووێژکردن لەسەر ئەمە بە دراماتیکی کەم بۆوە دوای ئەوەی ھاوزایەندخوازی لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان لابرا لە ساڵی ١٩٧٣. لەجێی ئەوانەی کە پێشوو باس کران، نالایەنگیری یاسایی، بەرزکردنەوەی درۆ و دەلەسە و، کەمی پشتگیری بۆ ھاوزایەندخوازان، بوون بە فاکتەرەکان کە تووشی خەڵکانی ئێڵ جی بی تی دەبێت و زۆرجاریش کاریگەری مەزنیان دەبێت لەسەریان لەڕووی دەروونییەوە،&lt;ref&gt;Schlager, Neil, ed. (1998). ''Gay &amp; Lesbian Almanac''. St. James Press. {{ISBN|1-55862-358-2}}, p. 152.&lt;/ref&gt; ھەر ئەمانەش کران بە پێوەری حاڵەتی دەروونی ھاوزایەندخوازان. ئەو شورەیی، نایەکسانی، زوڵم و ستەم و بە-کەم-سەیرکردنەی کە بە ھاوزایەندخوازییەوە لکێنراوە دەبێتە ئەنجامی کێشەی دەروونی بەپێی تێپەڕبوونی کات، بەڵام بەپێچەوانەوە بۆ جیاڕەگەزخوازی چونکە دیاردەیەکی باوترە لە کۆمەڵگەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Meyer, Ilan H. |سەردێڕ=Prejudice, social stress, and mental health in lesbian, gay, and bisexual populations: conceptual issues and research evidence |journal=Psychological Bulletin |بەرگ=١٢٩|issue=5 |پەڕەکان=٦٧٤–٩٧|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٣|pmid=١٢٩٥٦٥٣٩|pmc=٢٠٧٢٩٣٢|doi=10.1037/0033-2909.129.5.674}}&lt;/ref&gt; بەڵگەکان وای پیشان دەدەن کە ئەم جۆرە کردارانە بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازانی گەنج لە ڕووی دەروونییەوە دەیانخاتە مەترسییەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2007-10/cums-bgm100207.php |سەردێڕ=Black gay men, lesbians, have fewer mental disorders than whites, says Mailman School of PH study |بڵاوکەرەوە=Eurekalert.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100507073023/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2007-10/cums-bgm100207.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== گەنجانی گەی و لێزبیان ===
گەنجانی ئێڵ جی بی تی مەترسییەکی زیاتری خۆکوشتن، خوگرتن بە ماددە ھۆشبەرەکان، کێشەی قوتابخانە و گۆشەگیرییان لەسەرە بەھۆی ئەو ژینگە نەیار و گوناھبارکەرانەی کە تێیدا دەژین؛ کە خراپەی زۆریان بەرامبەر دەکرێت تێیدا، وەک بەدڕەفتاری دەروونی و جەستەیی بەرامبەریان، لەگەڵ جیابوونەوە لە خێزان و ھاوڕێکانیان.&lt;ref name=dhhs&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Report of the Secretary's Task Force on Youth Suicide |editor-first=Marcia R. (ed.) |editor-last= Fenleib |ساڵ=١٩٨٩|بڵاوکەرەوە=United States Government Printing Office |ژپنک=٠-١٦-٠٠٢٥٠٨-٧|دوایین=Gibson |یەکەم=P. |contribution=Gay and Lesbian Youth Suicide}}&lt;/ref&gt; ھەر لێرەشدا ڕاناوەستێت و گەنجانی ئێڵ جی بی تی بە شێوەیەکی زیاتر لە ڕووی جەستەیی و دەروونییەوە لەلایەن باوانیان یاخود ھاوڕێکانیان ئازار دەدرێت و ھەندێک جار تەنانەت [[دەستدرێژیی سێکسی|دەستدرێژی سێکسییشیان]] دەکرێتە سەر. ھۆکارەکانی ئەم خراپانە بەرامبەر گەنجانی ئێڵ جی بی تی دەگەڕێتەوە بۆ دوو ھۆکاری ''سەرەکی''.
١: ئەوان ھێرشیان دەکرێتە سەر لەبەر شوناسی زایەند و جیاوازییان لە زۆرینەی ئەندامانی کۆمەڵگە، زۆرجار لەبەر شێوازی پۆشاکەکانیان و شتی لاوەکی تر.
٢: لەکاتی ڕەتکردنەوەیان لەلایەن ئەندامانی خێزان و ھاوڕێکانیانەوە، ئەوان دەکرێن بە قوربانی و لەوانەیە ئەو مناڵانەی لە خێزانێکی [[ھۆمۆفۆبیا|ھۆمۆفۆبیدا]] گەورە دەکرێن ھەمان ڕەوشتیان ھەبێت بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان بەبێ ھیچ ھۆکارێک یان ھەڵبژاردنێک. ئەم ڕەتکردنەوانە ئەنجامی خراپیان لێ دەکەوێتەوە و ھاوزایەندخوازی ناگۆڕێت. ئەگەر کەسێک بەو شێوەیە ڕەت بکرێتەوە لەلایەنە کۆمەڵایەتییەکانی ژیان لەوانەیە خوو بداتە خواردنەوە و بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەر و سێکسکردن لەگەڵ چەند کەسێکدا لە ھەمان کاتدا بۆ ئەوەی قەرەبووی بکاتەوە، لەوانەشە ھاوزایەندخوازە ھەرزەکارەکان لە ماڵەوە ڕابکەن بەھۆی ئەم شتانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www.apa.org/journals/features/ccp733477.pdf |سەردێڕ=Victimization Over the Life Span: A Comparison of Lesbian, Gay, Bisexual, and Heterosexual Siblings |یەکەم=Kimberly F. |دوایین=Balsam |نووسەر٢=Esther D. Rothblum |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٥|journal=Journal of Consulting and Clinical Psychology |بەرگ=٧٣|issue=3 |پەڕەکان=٤٧٧–٤٨٧|format=PDF  |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070311233920/http://www.apa.org/journals/features/ccp733477.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠٠٧|doi=10.1037/0022-006x.73.3.477 |pmid=١٥٩٨٢١٤٥}}&lt;/ref&gt;

{{وتە لەگەڵ سەرچاوە|ڕەتکردنەوەی زیاتر لەلایەن خێزانەکانەوە دەدرێتە پاڵ تەندروستییەکی خراپتر. [ئەگەر بەراوردیان بکەین]، پێگەیشتووە لێزبیان، گەی، و بایسێسوالەکان کە زیاتر لەلایەن خێزانەکانیانەوە ڕەت کراونەتەوە لە تەمەنی ھەرزەکارییدا ٨٫٤ جار زیاتر مەترسی ھەوڵی خۆکوشتنیان لەسەر بووە، ٥٫٩ جار زیاتر مەترسی خەمۆکی سەختییان لەسەر بووە، ٣٫٤ جار زیاتر مەترسی بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەری قەدەغەکراویان لەسەربووە و ٣٫٤ جاری تریش زیاتر مەترسیی سێکسی بێ بەرگرییان لەسەر بووە بەراورد بەو کەسانەی کە لەلایەن خێزانەکانیانەوە ھەرگیز ڕەت نەکراونەتەوە یاخود زۆر بە کەمی ڕەت کراونەتەوە.|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1542/peds.2007-3524
|ناونیشان=http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/123/1/346
|سەردێڕ=Family Rejection as a Predictor of Negative Health Outcomes in White and Latino Lesbian, Gay, and Bisexual Young Adults
|یەکەم=Caitlin
|دوایین=Ryan
|journal=Pediatrics
|نووسەر٢=David Huebner
|نووسەر٣=Rafael M. Diaz
|نووسەر٤=Jorge Sanchez
|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=PEDIATRICS
|بەرگ=١٢٣|issue=1
|پەڕەکان=٣٤٦–٣٥٢|pmid=١٩١١٧٩٠٢
|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090316103844/http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/123/1/346
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠٠٩
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;}}

کارەساتەکان کە بەسەر گەنجانی ئێڵ جی بی تی دێن زیاتر لە شارە گەورەکاندا ڕوو دەدات، بەھۆی ئەمەشەوە [[وێبگە|ماڵپەڕەکانی]] سەر [[ئینتەرنێت]] ھەستاون بۆ ئەوەی یارمەتی گەنجان و پێگەیشتووانی ئێڵ جی بی تی بەن.&lt;ref name=suicideorg&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Gay, Lesbian, Bisexual, and Transgender Suicide |ناونیشان=http://www.suicide.org/gay-and-lesbian-suicide.html |یەکەم=Kevin |دوایین=Caruso |periodical=Suicide.org |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070430000229/http://www.suicide.org/gay-and-lesbian-suicide.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٠٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; [[پرۆژەی ترێڤەر]]، ھێڵێکی یارمەتی ڕێگریی خۆکوژی بۆ گەنجە گەیەکان، دامەزرا دوای پەخشێکی ئەو فیلمەی کە [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتی ئۆسکاری]] بردەوە بەناوی ''ترێڤەر''. ڕێندی ستۆن و جەیمز لیسێزن، کە دروستکەری فیلمەکەن، بە یەکەوە پرۆژەکەیان دامەزراند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/07/02/trevor.project/index.html?iref=24hours | سەردێڕ=24-hour help for gay youth |ئیش=CNN | ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٠٨| ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٥| نووسەر=Wilson, Jacque | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170614043343/http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/07/02/trevor.project/index.html?iref=24hours | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== یاسا و سیاسەتەکان ==
=== یاسایییەتی ===
{{یاساکانی جیھان کە بۆ ھاوزایەندخوازی داندراوە}}ھەندێک لە دەوڵەتەکان پەیوەندی سێکسیی ھاوزایەندخوازییان قەدەغە نەکردووە، بە مەرجێک ھەردوو لایەن لە تەمەنی یاساییدا بن و بە پەسەندکردنی ھەردوولا پەیوەندییەکە پێکھاتبێت. ھەندێک لە دەسەڵاتە دادوەرییەکانی کە لەناو جیھاندا ھەن مافی یەکسان بۆ ھاوزایەندخوازانی کۆمەڵگەکەیان دەستەبەردەکەن و دەیانپارێزن و وەک خێزانە جیاڕەگەزخوازەکان مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت، واتە ڕێگەی [[ھاوسەرگیری]]شیان پێ دەدرێت. ھەندێک لە دەوڵەتەکانی تریش ھانی خەڵکەکەیان دەدەن کە خۆیان بە پەیوەندی جیاڕەگەزەوە بلکێنن و لە ھەندێک لە دەوڵەتەکانی تریش ھاوزایەندخوازی بە تاوان داندراوە. ھاوزایەندخوازەکانی کە لە زۆرینەی ناوچە ئیسلامییەکان جێگیرن مەترسی [[سزای مەرگ]]یان لەسەرە، وەک لە [[ئێران]] و بەشێکی نێجیریا دەبیندرێت.

ھەرچەندە ھاوزایەندخوازی لە ھەندێک شوێنەکانی [[جیھانی ڕۆژاوایی]] وەک [[پۆڵەندا]] لە ١٩٣٢، [[دانمارک|دانیمارک]] لە ١٩٣٣، [[سوێد|سوید]] لە ١٩٤٤، و [[شانشینی یەکگرتوو]] لە ١٩٦٧، یاسایی کرا، [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی]] لە ناوەڕاستەکانی ١٩٧٠ ئینجا ھەندێک یاسای شارستانیی و سیاسییان بۆ داندرا، ئەویش تەنھا لە ھەندێک لە وڵاتە پێگەیشتووەکان. گۆڕانکارییەک بەرچاو ڕوویدا کاتێک لە ١٩٧٣دا کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی ھاوزایەندخوازی لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان سڕییەوە و پێناسەیەکی نوێی بۆ ھاوزایەندخوازی دابین کرد. لە ١٩٧٧دا، کیبێک بووبە یەکەم ویلایەت کە بە یاسایی بەدڕەفتاری بەرامبەر بە ئاڕاستەی زایەندییەکان قەدەغە کرد. لە ١٩٨٠ و ١٩٩٠ەکان، زۆرینەی وڵاتە پێگەیشتووەکان یاسای فەرمییان بۆ ھاوزایەندخوازەکان دانا و لە ھەمان کاتدا یاساییان کرد و بەدڕەفتارییان بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان قەدەغە کرد، بەتایبەتی بەرامبەر بە کەپڵە گەیەکان لە خانووبەرە و سێرڤس کارەکانیان، ھتد. لەلایەکی ترەوە، زۆرینەی وڵاتەکانی تر لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و [[ئەفریقا]]، لەگەڵ چەند وڵاتێکی تر لە ئاسیا، و چەند ناوچەیەکی تریش، یان ھاوزایەندخوازییان لە یاساکانیان دەرکردووە و گرنگی پێ نایەن یانیش بە تاوان دەیژمێرن. کوردستان کە لە ئێستادا بەشێکە لە ئێراق، بە ھەمان شێوە دیاردەکەی پشتگوێ خستووە، بەڵام بە فەرمیش نایاسایی نییە. لەوانەیە ئەگەر کوردستان ببێت بە دەوڵەت، یاسای تایبەت بۆ ھاوزایەندخوازان دابنرێت. لە ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣دا، ھاوزایەندخوازی کرا بە تاوان لە [[ھیندستان]] لەلایەن بڕیارێکی دادگاوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=SHYAMANTHA|یەکەم=ASOKAN|سەردێڕ=India's Supreme Court turns the clock back with gay sex ban|ناونیشان=http://www.reuters.com/article/2013/12/11/us-india-rights-gay-idUSBRE9BA05620131211|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|newspaper=Reuters|ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924191626/http://www.reuters.com/article/2013/12/11/us-india-rights-gay-idUSBRE9BA05620131211|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
{{لابردنی ھاوزایەندخوازی لە کردارە نایاسایییەکان لە جیھاندا}}

=== یاساکان دژی جیاکاری ===
==== ویلایەتە یەکگرتووەکان ====
* {{تۆخ|جیاکاری لە دامەزراندنی کار}} نیشانەیەکە بۆ جیاکاری لەکاتی بە کرێ گرتنی کارمەند و خراپکاری لەکاتی پێدانی شێوازی کارەکان و پلە بەرزکردنەوە و دەرکردن و جیاکاری خراپی زیاتر، لەبەر ھۆکاری سادە، زۆرجار ھاوزایەندخوازیش یەکێکە لەو ھۆکارانە. لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکاندا]]، یاسا و سیاسەتێکی زۆر کەم ھەیە کە پشتگیری لە جیاکاری دەکات لەکاتی دامەزراندنی کارمەندەکان.&lt;ref name=soandthelaw&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Sexual Orientation and the Law |یەکەم=James M |دوایین=Donovan |نووسەر٢=American Association of Law Libraries Standing Committee on Lesbian and Gay Issues |ساڵ=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=William S. Hein &amp; Co. |ژپنک=٠-٨٣٧٧-٠١٦٦-X}} § 5:17&lt;/ref&gt; ھاوزایەندخوازی شتێکی یاسایییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، بۆیە ھاوزایەندخوازان مافی ئەوەیان ھەیە کراوە بن لەبارەی ھاوزایەندخوازییەکەیانەوە لە کارەکانیان. بریاری بەڕێوەبەرایەتی ١٣٠٨٧ی سەرۆککۆمار [[بیڵ کڵینتن]] جیاکاریی بەھۆی ئاڕاستەی زایەندی نایاسایی کرد لە خزمەتگوزاریی پێشبڕکێییی ھێزی کاری مەدەنیی فیدیرالی لە ١٩٩٨.&lt;ref name=clintonexecorder&gt;{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Executive Order 13087 of May 28, 1998 |ناونیشان=http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=1998_register&amp;docid=fr02jn98-135.pdf |format=PDF |periodical=Federal Register |بەرگ=٦٣|ژمارە=١٠٥|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ١٩٩٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041118191439/http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=1998_register&amp;docid=fr02jn98-135.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لەوانەیە ئەو کەسانەی کە جیاکاری دەکەن بەھۆی، لەسەر بنەمای، یان دژی ھاوزایەندخوازی لە دامەزراندنی کارمەندان، لەوانەیە ڕووبەڕووی یاسا ببنەوە.&lt;ref name=ashtonciviletti&gt;Ashton v. Civiletti, 613 F.2d 923, 20 Fair Empl. Prac. Cas. (BNA) 1601, 21 Empl. Prac. Dec. (CCH) P 30297 (D.C. Cir. 1979)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=kellyoakland&gt;Kelly v. City of Oakland, 198 F.3d 779, 81 Fair Empl. Prac. Cas. (BNA) 1455, 77 Empl. Prac. Dec. (CCH) P 46281 (9th Cir. 1999)&lt;/ref&gt;
* {{تۆخ|جیاکاری لە خانووبەرە}} ئاماژەیە بۆ جیاکاری و خراپ مامەڵەکردن لەگەڵ کڕیارانی خانووەکان لەلایەن خاوەنەکانییانەوە لەبەر جیاوازی ئەو کەسانەی دەیانەوێت بیکڕن. لە ویلایەتە یەکگرتووەکان ھیچ یاسایەک نییە دژی ئەم جیاکارییانە کە زۆرجار لەسەر بنەمای شووناسی ئاڕاستەی زایەندیی و ھاوزایەندخوازیی و، ھتد… دروست دبن، بووەستێتەوە. بەڵام لە ئێستادا ١٣ ویلایەت و چەند شارێکی گەورە بە سەربەخۆیی یاسایان داناوە بۆ نەھێشتنی ئەم دیاردەیە.&lt;ref name=findlawrenters&gt;{{بیرخستنەوە|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://realestate.findlaw.com/tenant/tenant-fair-housing/tenant-fair-housing-orientation.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071210161544/http://realestate.findlaw.com/tenant/tenant-fair-housing/tenant-fair-housing-orientation.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Renter's Rights Against Sexual Orientation Discrimination}}&lt;/ref&gt;
* {{تۆخ|تاوانی ڕق}} (ھەروەھا ناسراوە بە تاوانی لایەنگیری) پێکھاتووە لە چەند تاوانێک کە ھۆکاری لایەنگر بزواندووێتی بەرامبەر بە گرووپە کۆمەڵایەتییەکان، زۆرجار ئەو گرووپانەی کە لە ڕووی ڕەگەز، [[ئایین]]، ئاڕاستەی زایەندیی، [[کەمتوانی]]، [[گرووپی ڕەگەزی]]، نەتەوە، تەمەن، [[جێندەر]]، شووناسی جێندەر، یان لایەنگیری سیاسیی لەو کەسانەی کە ھەستاون بە تاوانەکە جیاوازن. لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، ٤٥ ویلایەت، لەوان [[واشینگتن دی سی]]، یاسایی بنچینەییان ھەیە کە تاوانی ڕقی ئاوا و ھاوشێوەی یان جیاواز لەمانە نایاسایی دەکات. ھەر یەکە لەم یاسایانە باسی بەدخووی بەرامبەر بە ئایین و زایەند و نەتەوە تێدایە؛ ٣٢دانە لە خاڵەکان لەسەر ئاڕاستەی زایەندییە، ٢٨ دانە لەسەر جێندەرە و، ١١ی تریش لەسەر [[ترانسجێندەر|ترانسجێندەریی]] و شوناسیی جێندەرییە.&lt;ref name=adl&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |format=PDF |سەردێڕ=State Hate Crime Laws |periodical=Anti-Defamation League |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070614124916/http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614124916/http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |date=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩دا، جووڵەی ڕاگرتنی تاوانی ڕق ''ماتیو شێفەرد و جەیمز بیارد جونییەر'' دامەزرا، کە «[...] ھێز بە لقی دادوەری دەدات بە لێکۆڵینەوە و بەلەدادگادانی تاوانە ڕقە توندڕەوییەکان کە تێیدا کەسە جیاکە قوربانییەکەی ھەڵبژاردووە لەبەر زایەند و ڕەنگ و ئایین و نەتەوە و جێندەر و ئاڕاستەی زایەندیی و، شووناسیی جێندەریی یاخود کەمتوانیی بینراو.» ئەمە کرایە ناو قانوونەوە و وای لە تاوانە ڕقییەکان کردووە کە تاوانێکی فیدڕاڵی بێت لە ویلایەتە یەکگرتووەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hrc.org/13699.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091028224353/http://www.hrc.org/13699.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ |سەردێڕ=President Barack Obama Signs Hate Crimes Legislation Into Law |بڵاوکەرەوە=HRC |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;

==== یەکێتیی ئەورووپا ====
لە [[یەکێتیی ئەورووپا]]دا، جیاکاری لە ھەر جۆرێک لەسەر بنەمای ئاڕاستەی زایەندی یان شووناسی جێندەریی نایاسایییە لەژێر بەیاننامەی مافی یەکێتی ئەورووپی سەرەکی.&lt;ref&gt;[[s:Charter of Fundamental Rights of the European Union#CHAPTER III. EQUALITY|Charter of Fundamental Rights of the European Union]]&lt;/ref&gt;

==== عێراق ====
لەکاتێکدا کە عێراق لەژێر دەستی بەریتانیادا بوو، ھاوزایەندخوازی تێیدا قەدەغە کرابوو. لەدوای ئەوە، کاتێک کە عێراق کەوتە ژێر دەستی حکوومەتی [[بەعسیزم|بەعسەوە]]، ھاوزایەندخوازی لەخۆیدا قەدەغە نەکرابوو. لەژێر یاساکانی ١٩٦٩دا، کاتێک کۆدی تاوانەکان دەرچوو، تەنھا لەکاتێکدا نایاسایی کردبوو ئەگەر دەستدرێژی، تۆلازی، بۆ فیلمی سێکسیی، لەشفرۆشیی، نەتوانین بۆ ڕێگەپێدان بەھۆی تەمەن و نەخۆشی دەروونی بووایە.&lt;ref name=&quot;WikiUsers5780&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/LGBT_rights_in_Iraq |سەردێڕ = «LGBT rights in Iraq» |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٧ی تەممووزی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt; ھیچ یاسایەک دژی جیاکاری دانەندرابوو. لە ٢٧ی نیسانی ساڵی ٢٠٢٤ پەڕلەمانی عێڕاق یاسای «بەرەنگاربوونەوەی لەشفرۆشی و لادانی سێکسی» تێپەڕاند و لە ٢ی تەمووزی ھەمان ساڵیشەوە کەوتە واری جێبەجێکردنەوە، بەمەش وەک لە یاساکەدا ھاتووە ئەو کەسانەی بانگەشە یاخود پڕاکتیزەی ھاوزایەندخوازی دەکەن ڕووبەڕووی سزای یاسایی دەبنەوە و ھەروەھا ئەو دکتۆرەش کە نەشتەرگەری گۆڕینی زایەند دەکات بەھەمان شێوە تووشی سزای یاسایی دەبێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/notfound.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}&lt;/ref&gt;

=== چالاکی ڕامیاری ===
لە ١٩٦٠ەکانەوە، زۆرێک لە خەڵکانی [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە (دەستەواژە)|ئێڵ جی بی تی]] لە ڕۆژاوا، بە تایبەتی ئەوانەی لە شارە گەورەکان نیشتەجێ بوون، چاندێکی ھاوزایەندخوازییان دامەزراندووە. چاندی ھاوزایەندخوازی بە جووڵەی [[شانازیی ھاوزایەندخوازان|شانازی گەی]] ناسراوە لای زۆرێک لە خەڵکی، کە ساڵانە لەناو شارەکاندا ڕوودەدات. زۆرینەی ئەندامانی ئەم چاندە، بە ھاوزایەندخواز و پشتگیرەکانیشیانەوە، بەشداری لە شانازی گەی دەکەن بە لەبەرکردنی پۆشاک و بەرزکردنەوەی ئاڵای [[پەلکەزێڕینە]]، کە نیشانەیەکی ھاوزایەندخوازانە. سەرۆک وەزیری [[کەنەدا]]، [[جەستن تروودۆو|جەستن ترودۆ]]، چەندین جار بەشداری کردووە لە شانازی گەی و پشتگیری خۆی بۆ ھاوزایەندخوازەکان دەربڕیوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Swoon-worthy photos: Canadian Prime Minister Justin Trudeau steals hearts at Toronto's Pride parade | ناونیشان = https://www.usatoday.com/story/news/nation-now/2017/06/26/gay-pride-parade-2017-justin-trudeau-steals-hearts-toronto-pride/427773001/ |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووز، ٢٠١٧ | بڵاوکەرەوە = USA Today |زمان = ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.bbc.com/news/av/world-us-canada-36701570/justin-trudeau-joins-canada-gay-pride-march | سەردێڕ =Justin Trudeau joins Canada gay pride march | ڕێکەوتی سەردان =٧ی تەممووزی ٢٠١٧ | بەرھەم = BBC | بڵاوکەرەوە = BBC News | زمان =ئینگلیزی}}&lt;/ref&gt; ھەرچۆنێک بێت، ھەموو ھاوزایەندخوازەکان بەشداری ناکەن لە شانازی گەی. زۆرێک لە پیاوە گەی و ژنە لێزبیانەکان پشتگوێی دەخەن.

لەگەڵ بەربڵاوبوونەوەی ئەیدز لە ١٩٨٠دا، زۆرێک لە کۆمەڵەکان و خەڵکانی تری ئێڵ جی بی تی ھەستان بە ڕێکخستن و بەرزکردنەوەی ھەڵمەت بۆ پەروەردەکردنی خەڵکی لەسەر ئەیدز و چۆنێتی خۆلادان لەو نەخۆشییە و بەرزکردنەوەی ئاگاداری لەسەر بەکارھێنانی پاراستن لەکاتی سێکسدا. ھەروەھا ئەوان بەدواداچوونیان دەکرد لەسەر دیاردەکە و دەستی یارمەتییان درێژ دەکرد بۆ تووشبووەکان بەو نەخۆشییە و داوایان لە حکوومەت کرد کە گرنگی زیاتر بدات بەم دیاردەیە.
{{multiple image
 | width = 200
 | direction = vertical
 | align = right
 | image1 = Pride Parade 2016 (28071266173).jpg
 | alt1 =
 | image2 = Pride Parade 2016 (28071267343).jpg
 | alt2 =
 | footer = سەرۆک وەزیرانی کەنەدا، [[جەستن تروودۆو|جەستن ترودۆ]]، لە کاتی بەشداریکردن لە [[نمایشی شانازی]] لە [[تۆرۆنتۆ]]، [[کەنەدا]].
}}
ئەو زیانانەی کە ئەو کاتە ئەیدز نایبۆوە و ڕێژەی کوشتنی زۆر کردبوو، وادیاربوو بووە ھۆی خاوکردنەوەی جووڵە ھاوزایەندخوازییەکان و لایەنەکانی تری ژیان، چونکە تیشک خرابووە سەر چارەسەرکردن و نەھێشتنی دیاردەکە. ھەرچۆنێک بێت، کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە لەو کاتەدا لە لایەنی سیاسییەوە چالاکبوونەوە و تەحەدای کۆمەڵگەی جیاڕەگەزخوازانیان کرد کە بە ھەمان شێوەی ئەوان ھەستن لەسەر دیاردەکە و ئەو کارەساتەی ئەیدز نابوویەوە. بەھۆی ئەم جووڵانەوە، زۆرێک لە فیلمەکان ھەستان بە بەرچاوخستنی کێشەکە، لەو فیلمانە: ''بەستنێکی زوو'' (١٩٨٥)، ''دۆستی درێژخایەن'' (١٩٩٠)، ''فێڵەدێڵفیا'' (١٩٩٣)، و ھتد…

لە ڕامیارییدا، چەند ڕەگەزخوازێکی زۆر ھەن کە لە سیاسەتدا کار دەکەن، تەنانەت لەو وڵاتانەشی کە یاسایان دژی ھاوزایەندخوازی ھەبوو ئەمە بینراوە. لەم کەسایەتییانە [[:en:Guido Westerwelle|گویدۆ ڤێسترڤل]]، [[:en:Peter Mandelson|پیتەر ماندلسن]] و [[:en:Per-Kristian Foss|پێر-کریستییان فاس]]، کە وەزیری کاروباری ئابووری [[نەرویژ|نەرویج]] بوو.

جووڵەکانی ئێڵ جی بی تی لەلایەن چەند کەسایەتی و ڕێکخراوەوە تووشی ڕووبەڕووبوونەوە دەبن و کەسانێک ھەن کە دژی ھاوزایەندخوازی دەوەستنەوە، زۆرجار لەبەر ھۆکاری ئایینی. ھەندێک لە خەڵکی پێیان وایە کە ھەموو پەیوەندییەکی سێکسیی جگە لە لەگەڵ ھاوسەری جیاڕەگەز دژی نەریتیی خێزانییە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Salt Lake City, UT |ناونیشان=http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080603123925/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|سەردێڕ=First Presidency Message on Same-Gender Marriage |بڵاوکەرەوە=Newsroom.lds.org |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080603123925/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |date= ٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt; و پێیان وایە کە مناڵەکان دەبێت لە ماڵێکدا بن کە دایک و باوکێک بەڕێوەی بەرێ.&lt;ref name=DMD&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Brownback |یەکەم=Sam |سەردێڕ=Defining Marriage Down&amp;nbsp;– We need to protect marriage. |بڵاوکەرەوە=National Review |ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080601155703/http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040710092937/http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |date=١٠ی تەممووزی ٢٠٠٤ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.lds.org/topics/family-proclamation |سەردێڕ=''The Family: A Proclamation to the World'' |بڵاوکەرەوە=Lds.org |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ١٩٩٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131208223716/https://www.lds.org/topics/family-proclamation |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ھەندێک لەو کەسانەی کە دژی مافەکانی ھاوزایەندخوازانن پێیان وایە کە ئەم مافانە کێشەی تێکەڵبوون دروست دەکەن لە ڕووی ئازادی تاکەکەسی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=496871&amp;in_page_id=1770
|سەردێڕ=Gay hate law 'threat to Christian free speech'
|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|یەکەم=Steve
|دوایین=Doughty
|بڵاوکەرەوە=Daily Mail
|شوێن=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=403815&amp;in_page_id=1770
|سەردێڕ=Christian faces court over 'offensive' gay festival leaflets
|یەکەم=Steve
|دوایین=Doughty
|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Daily Mail
|شوێن=London
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20061019212703/http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=403815&amp;in_page_id=1770
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/michael_gove/article805241.ece
|بڵاوکەرەوە=The Times
|سەردێڕ=I'd like to say this, but it might land me in prison
|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٢|یەکەم=Michael
|دوایین=Gove
|شوێن=London
|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20080918211024/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/michael_gove/article805241.ece
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٨
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.cbc.ca/canada/calgary/story/2007/11/28/chandler-meeting.html |سەردێڕ=Christian group likens Tory candidate review to witch hunt |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=CBC News |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080605082143/http://www.cbc.ca/canada/calgary/story/2007/11/28/chandler-meeting.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.lifesitenews.com/news/archive/ldn/2008/apr/08040901
|سەردێڕ=Conduct unbecoming a free society
|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٠٨|دوایین=Kempling
|یەکەم=Chris
|بڵاوکەرەوە=National Post
|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140328143153/http://www.lifesitenews.com/news/archive/ldn/2008/apr/08040901
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠١٤
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئازادی ئایینی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.law.com/jsp/ihc/PubArticleIHC.jsp?id=1193735028038
|سەردێڕ=Employer's Dilemma: When Religious Expression and Gay Rights Cross
|یەکەم=Judith
|دوایین=Moldover
|بڵاوکەرەوە=New York Law Journal
|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071031184612/http://www.law.com/jsp/ihc/PubArticleIHC.jsp?id=1193735028038
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645
 |سەردێڕ=Collision of religious and gay rights in the workplace
 |بڵاوکەرەوە=Humanist
 |ڕێکەوت=کانوونی دووەم–شوباتی ٢٠٠٨|یەکەم=Bob
 |دوایین=Ritter
 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120305210524/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645/
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120305210524/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645/ |date= ٥ی ئازاری ٢٠١٢ }}&lt;/ref&gt; توانای بەڕێوەبردنی کڵێساکان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/6904057.stm
|سەردێڕ=Bishop loses gay employment case
|ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=BBC News
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170930123030/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/6904057.stm
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ڕێکخراوە خێرخوازییەکان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/2080669/Catholic-adoption-service-stops-over-gay-rights.html
|سەردێڕ=Catholic adoption service stops over gay rights
|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Telegraph
|یەکەم=Martin
|دوایین=Beckford
|شوێن=London
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171020151524/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/2080669/Catholic-adoption-service-stops-over-gay-rights.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.boston.com/news/local/articles/2006/03/11/catholic_charities_stuns_state_ends_adoptions/
|سەردێڕ=Catholic Charities to halt adoptions over issue involving gays
|ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٠٦|دوایین=LeBlanc
|یەکەم=Steve
|بڵاوکەرەوە=Boston Globe
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160303212653/http://www.boston.com/news/local/articles/2006/03/11/catholic_charities_stuns_state_ends_adoptions/
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئازاری ٢٠١٦
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و ڕێکخراوی ئایینی تر. بەھەرحاڵ، ئەو کڵێسا و ڕێکخراوانەی کە دژی یاساکانی حکوومەت دەوەستن و جیاکاری دەکەن لەنێوان ھاوزایەندخوازان و بەدڕەفتاری دەکەن بەرامبەرییان، ھەڕەشەی باج لێسەندنیان لێ دەکرێت لەلایەن حکوومەتەوە.&lt;ref name=BannedBoston&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp
|سەردێڕ=Banned in Boston:The coming conflict between same-sex marriage and religious liberty
|یەکەم=Maggie
|دوایین=Gallagher
|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٠٦|بەرگ=٠١١|issue=33
|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060516000949/http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠٠٦
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/08/14/nyregion/14civil.html
|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Church Group Complains of Civil Union Pressure
|یەکەم=Jill
|دوایین=Capuzzo
|newspaper=The New York Times
|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630114638/http://www.nytimes.com/2007/08/14/nyregion/14civil.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/09/18/nyregion/18grove.html
|سەردێڕ=Group Loses Tax Break Over Gay Union Issue
|یەکەم=Jill
|دوایین=Capuzzo
|newspaper=The New York Times
|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170628033942/http://www.nytimes.com/2007/09/18/nyregion/18grove.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.deseretnews.com/article/1,5143,700226242,00.html
 |سەردێڕ=LDS Church expresses disappointment in California gay marriage decision
 |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٠٨|یەکەم=Carrie
 |دوایین=Moore
 |بڵاوکەرەوە=Deseret News
 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو
 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090601193325/http://www.deseretnews.com/article/1%2C5143%2C700226242%2C00.html
 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090601193325/http://www.deseretnews.com/article/1,5143,700226242,00.html |date= ١ی حوزەیرانی ٢٠٠٩}}&lt;/ref&gt;
لە ئێستادا کڵێساکان پارەی پێداویستییەکانیان (وەک ئاو، کارەبا، ھتد…) نادەن و لەسەر حکوومەتە.

== کۆمەڵگە و کۆمەڵناسی ==
=== بیر و ڕای گشتی ===
{{کاردانەوە کۆمەڵایەتییەکان بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازی}}
پەسەند نەکردنی ئەو کەسانەی کە جیاڕەگەزخواز نین، وەک ھاوزایەندخوازان، لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە زیاتر لە وڵاتەکانی ئاسیا و ئەفریقا دەبیندرێت، بە تایبەتی وڵاتە دواکەوتووەکان، و بە شێوەیەکی بەرچاو لە ئەورووپا و [[ئوسترالیا]] و ئەمریکاکان پەسەند دەکرێن. کۆمەڵگەکانی ڕۆژاوا بە گشتی زۆر باشن لە ڕووی پەسەندکردنیانەوە و مافی خۆشیان ھەیە، بە تایبەتی لە کۆتا دەیەکانی ڕابردوودا گرنگی بە مافەکانیان دراوە و کۆمەڵگە فێرکراوە لەسەر دیاردەکە. لە ٢٠١٧دا، پرۆفیسۆر ئەیمی ئەدامچیک ڕوونی کردەوە کە ئەم جیاوازییە جیھانییانە لە پەسەندکردنی ھاوزایەندخوازان دەگەڕێتەوە بۆ سەر سێ فاکتەر کە پێکھاتوون لە: بەھێزی دیموکراسی، پێگەیشتوویی ئابووری، و ئەو ئایینانەی کە لەو شوێنانە بەربڵاون.&lt;ref name=&quot;Adamczyk&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Adamczyk|یەکەم=Amy|سەردێڕ=Cross-National Public Opinion about Homosexuality: Examining Attitudes across the Globe|ساڵ=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=University of California Press|پەڕەکان=٣–٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wly8DQAAQBAJ&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170217022835/https://books.google.com/books?id=wly8DQAAQBAJ&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

=== پەیوەندییەکان ===
لە ٢٠٠٦دا، کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی، کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی، لە دادگای باڵا لە ویلایەتی [[کالیفۆرنیا]] کورتەیەکیان پێشکەش کرد: «خەڵکانی گەی و لێزبیان پەیوەندی پابەندبوو و درێژخایەن دروست دەکەن کە یەکسانن بە پەیوەندییە جیاڕەگەزخوازەکان. [[ھاوسەرگیری]] کە لە ھاوزایەندخوازان دابڕاوە سوودی کۆمەڵایەتی، دەروونی، و تەندروستی دەھێنێت. بە ڕەتکردنەوەی مافی ھاوسەرگیری بۆ ھاوزایەندخوازان، ویلایەتەکە پشتی ئەو ستیگمایانە دەگرێت و ڕێیان پێ دەدات کە بەردەوام بێت کە [بە ھۆکاری مێژوویی] دراونەتە پاڵ ھاوزایەندخوازی. ھاوزایەندخوازی تووشی ستیگما کراوە و ئەم ستیگمایەش ئەنجامی نەرێنیی دەبێت. بەربەستنی [[ھاوسەرگیریی ھاوزایەند|ھاوسەرگیری ھاوزایەندخوازان]] لەلایەن ویلایەتی کالیفۆرنیاوە، شکانەوەیەکی ئەم ستیگمایەیە.» ئەوان ھەروەھا ئاماژەیان بەوە دا کە «ھیچ بنەمایەکی زانستیی نییە بۆ جیاکردنەوە لە نێوان کەپڵە جیاڕەگەزخواز و ھاوزایەندخوازەکان لە بارەی مافی یاسایی، سوودەکان، و [ئەو کێشانەی] کە لە ڕووی ھاوسەرگیری شارستانییەوە دروست دەبن.»&lt;ref name=amici/&gt; ھاوسەرگیری ھاوزایەند لە ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٨دا یاسایی کرا کاتێک ویلایەتی کالیفۆرنیا بڕوانامەی ھاوسەرگیری بۆ ھاوزایەندخوازان دەرکرد و بەسەر بەربەستەکەدا چۆوە کە دژی یاساکانی ویلایەتەکە بوو.&lt;ref&gt;*{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/Same-sex_marriage_in_California |سەردێڕ = «Same-sex marriage in California» |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

=== ئایین ===
ھەرچەندە پەیوەندی نێوان ھاوزایەندخوازی و ئایین دەتوانێت بگۆڕێت لە ناوچەیەکەوە و بۆ ناوچەیەکی تر و بەپێی تێپەڕبوونی کات، ئەو ئایینانەی کە لە ئێستادا بەربڵاوترینن لە جیھاندا، کە [[ئایینە ئیبراھیمییەکان]]ن، ھاوزایەندخوازی و شێوەکانی تری پەیوەندیداری بە نەرێنیی پیشانی کۆمەڵگە دەدەن. ئەم دژ وەستانە دەتوانێت لە مەودایەکی فراوان لە بە کەم سەیرکردنی کردارەکە، تا تەواو بەربەستکردنی و دژ وەستانی لە ھەبوون لە کۆمەڵگەدا درێژ ببێتەوە. ھەندێک لە ئایینەکان وا بانگەشە دەکەن کە ڕووتێکردنی ھاوزایەند لە خۆیدا تاوانە،&lt;ref name=OPCtrial&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf|سەردێڕ=Charge #1 and specifications preferred by the Presbytery of Southern California against The Rev. C. Lee Irons|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|format=PDF|بڵاوکەرەوە=Presbytery of Southern California of the Orthodox Presbyterian Church|وتەگێڕانەوە=claiming that homosexuality is an unchosen &quot;condition,&quot; rather than a sin of the heart, [...] contradicts the teaching of Scripture that both the desire and the act are sin.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080723194409/http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ھەندێکی تر دەڵێن تەنھا کردارە ھاوزایەندییەکان تاوانە،&lt;ref&gt;سێکس و کۆمەڵگە – بەرگی ٣ – پەڕەی ٨٣٤&lt;/ref&gt; و ھەندێکی تریان بە تەواوی ھاوزایەندخوازییان پەسەند کردووە،&lt;ref&gt;The Wiley-Blackwell Companion to Religion and Social Justice – Page 543, Michael D. Palmer, Stanley M. Burgess – 2012&lt;/ref&gt; لەکاتێکدا ھەندێکی تریش ھەن بە ڕێژەیەکی زۆر کەم کە ھانی ھاوزایەندخوازان دەدەن.&lt;ref&gt;Introduction to New and Alternative Religions in America, Eugene V. Gallagher, W. Michael Ashcraft – 2006&lt;/ref&gt; ھەندێک لە خەڵکی پێیان وایە و بانگەشەی ئەوە دەکەن کە ھەستی ھاوزایەند دەتوانرێت نەھێڵرێت بە باوەڕ بە ئایین. ھەندێک خەڵک کرداری ھاوزایەندخوازییان لەلا پیرۆزە و میتۆلۆجی خۆشەویستی ھاوزایەند دەتوانرێت لە بەشەکانی جیھاندا بدۆزرێتەوە.&lt;ref&gt;Cabezón, p. vii, &quot;Introduction&quot;&lt;/ref&gt;

== ھاوزایەندخوازیی ئاژەڵانی تر ==
[[پەڕگە:Males Anas platyrhynchos 2.jpg|وێنۆک|دوو قازی کێوی نێرینە]]
[[پەڕگە:Wuppertal - Zoo - Panthera leo 01 (1) ies.webm|وێنۆک|دوو [[شێر]]ی نێر لە کاتی سێکسکردندا]]
خووڕەوشتی ھاوزایەندخوازی و دووڕەگەزخوازی بە شێوەیەکی بەربڵاو لە نێوان ئاژەڵەکاندا دەبیندرێن. ئەم خووڕەوشتانە لە [[سێکس|چالاکی سێکسییەوە]] درێژ دەبێتەوە بۆ باوانێتیکردن و بوون بە کەپڵ. بەدواداچوونێکی ١٩٩٩ی بڕووس بەیجمێڵ پیشانی دەدات کە کردەوە و خووڕەوشتی ھاوزایەندخوازی و پەیوەندیدار پێوەی لە سەروو ٥٠٠ جۆر لە ئاژەڵانی تردا تۆمار کراوە، ھەر لە [[پریمات]]ەکانەوە تا کرمەکان.&lt;ref name=Bagemihl/&gt;&lt;ref name=&quot;Biological Exuberance: Animal&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Harrold
|یەکەم=Max
|سەردێڕ=Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity
|بڵاوکەرەوە=The Advocate, reprinted in Highbeam Encyclopedia
|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ١٩٩٩|ناونیشان=http://www.thefreelibrary.com/Biological+Exuberance:+Animal+Homosexuality+and+Natural+Diversity.-a053877996
|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110520172429/http://www.thefreelibrary.com/Biological+Exuberance:+Animal+Homosexuality+and+Natural+Diversity.-a053877996
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠١١
|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; پەیوەندی سێکسی نێوان ئاژەڵەکان بە شێوەی زۆر جیاواز دەردەکەوێت و دەنوێنرێت. ھەرچەندە چەند بیردۆزەیەک ھەیە، بەڵام لە ڕووی زانستییەوە ھێشتا نازانرێت ھۆکاری جیاوازی ئەم دەربڕینانە چییە لەم جۆرە پەیوەندییانەدا، و لەبەر ئەوەشی ھەموو جۆرێک لە ئاژەڵەکان بەدواداچوونیان لەسەر نەکراوە،&lt;ref name=&quot;'Catalogue of Life' reaches&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gordon |یەکەم=Dr Dennis
 | سەردێڕ='Catalogue of Life' reaches one million species
|بڵاوکەرەوە=National Institute of Water and Atmospheric Research
|ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.niwascience.co.nz/pubs/mr/archive/2007-04-10-3
|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070713004634/http://www.niwascience.co.nz/pubs/mr/archive/2007-04-10-3
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt; بیردۆزەیەک یان وەڵامێکی جێگیر ئەستەمە دەستکەوتنی. وەک بەیجمێڵ دەڵێت: «شانشینی ئاژەڵان [ئەم کردەوەیە] ئەنجام دەدەن بە جیاوازییەکی سێکسیی زۆریشەوە، لەوان ھاوزایەندخوازی، دووڕەگەزخوازی، و سێکسی بێ زاووزێ» وا دیارە لەلای ئاژەڵەکانی تر پەسەندکردنی زۆر زیاترە لە چاو مرۆڤەکاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.publishersweekly.com/pw/print/19990201/26501-gay-lib-for-the-animals-a-new-look-at-homosexuality-in-nature-.html |سەردێڕ=Gay Lib for the Animals: A New Look At Homosexuality in Nature – 2/1/1999 – Publishers Weekly |بڵاوکەرەوە=Publishersweekly.com |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120729131204/http://www.publishersweekly.com/pw/print/19990201/26501-gay-lib-for-the-animals-a-new-look-at-homosexuality-in-nature-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;

لە یەکێک لە جۆرەکانی ئاژەڵان، کە پێکھاتووە لە [[پەز]]ەکان، یان مەڕە ماڵی کراوەکان، ڕووتێکردنی ھاوزایەندخوازی بە شێوەیەکی زۆر دەبیندرێت.&lt;ref name=&quot;books.google.ca&quot;&gt;''[https://books.google.com/books?id=EftT_1bsPOAC&amp;pg=PA179 Animal Homosexuality: A Biosocial Perspective] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170223053821/https://books.google.com/books?id=EftT_1bsPOAC&amp;pg=PA179 |date=٢٣ی شوباتی ٢٠١٧}}'' By Aldo Poiani, A. F. Dixson, p. 179, 2010, Cambridge University Press&lt;/ref&gt;&lt;ref name=levay2/&gt; نزیکەی ١٠٪‏ مەڕە نێرینەکان ڕەتی دەکەنەوە کە لەگەڵ مێینەکاندا کردەوەی سێکسیی ئەنجام بدەن، لەکاتێکدا وەڵامی خێرایان دەبێت بۆ ئەنجامدانیی لەگەڵ نێرێکی تردا.&lt;ref name=levay2&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Gay, Straight, and The Reason Why The Science of Sexual Orientation|ناونیشان=https://archive.org/details/gaystraightreaso0000leva|دوایین=Levay|یەکەم=Simon |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |شوێن=Cambridge, Massachusetts |پەڕەکان=[https://archive.org/details/gaystraightreaso٠٠٠٠leva/page/٧٠ ٧٠]–٧١}}&lt;/ref&gt; ھاوزایەندخوازی نێوان ئاژەڵەکان ئەوەمان پیشان دەدەن کە ھاوزایەندخوازی لە ڕاستیدا نەخۆشی نییە و لە ناو سروشتدا بەردەوام ڕوودەدات، و لە ھەمان کاتدا قسەی زۆرینەی کەسایەتییە ئایینییەکان، بە تایبەتی ئەوانەی نێو کۆمەڵگەی ئیسلامی، پووچەڵ دەکاتەوە لەوەی کە دەڵێن ھاوزایەندخوازی لە ئاژەڵدا ڕوو نادات.

== تێبینییەکان ==
&lt;noinclude&gt;{{تێبینییەکان}}&lt;/noinclude&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|20em|refs=
&lt;ref name=&quot;apahelp&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sexual orientation, homosexuality and bisexuality|بڵاوکەرەوە=American Psychological Association|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشان=http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130808032050/http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=amici&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.courts.ca.gov/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf |پەڕە=٣٠|سەردێڕ=Case No. S147999 in the Supreme Court of the State of California, In re Marriage Cases Judicial Council Coordination Proceeding No. 4365(...) – APA California Amicus Brief&amp;nbsp;— As Filed |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120118184353/http://www.courts.ca.gov/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Frankowski&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1542/peds.113.6.1827 |نووسەر=Frankowski BL|نووسەر٢=American Academy of Pediatrics Committee on Adolescence|سەردێڕ=Sexual orientation and adolescents |journal=Pediatrics|بەرگ=١١٣ |issue=٦ |پەڕەکان=١٨٢٧–٣٢ |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٤|pmid=١٥١٧٣٥١٩|ناونیشان=http://pediatrics.aappublications.org/content/113/6/1827.long}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Lamanna&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Mary Ann Lamanna|نووسەر٢=Agnes Riedmann|نووسەر٣=Susan D Stewart|سەردێڕ=Marriages, Families, and Relationships: Making Choices in a Diverse Society|بڵاوکەرەوە=Cengage Learning|ژپنک=١-٣٠٥-١٧٦٨٩-٨|ساڵ=٢٠١٤|پەڕە=٨٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fofaAgAAQBAJ&amp;pg=PA82|وتەگێڕانەوە=The reason some individuals develop a gay sexual identity has not been definitively established &amp;nbsp;– nor do we yet understand the development of heterosexuality. The American Psychological Association (APA) takes the position that a variety of factors impact a person's sexuality. The most recent literature from the APA says that sexual orientation is not a choice that can be changed at will, and that sexual orientation is most likely the result of a complex interaction of environmental, cognitive and biological factors...is shaped at an early age...[and evidence suggests] biological, including genetic or inborn hormonal factors, play a significant role in a person's sexuality (American Psychological Association 2010).|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130141623/https://books.google.com/books?id=fofaAgAAQBAJ&amp;pg=PA82|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Stuart&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=گەیڵ ویسگارز ستوارت|سەردێڕ=Principles and Practice of Psychiatric Nursing|بڵاوکەرەوە=Elsevier Health Sciences|ژپنک=٠-٣٢٣-٢٩٤١٢-X|ساڵ=٢٠١٤|پەڕە=٥٠٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ivALBAAAQBAJ&amp;pg=PA502|وتەگێڕانەوە=No conclusive evidence supports any one specific cause of homosexuality; however, most researchers agree that biological and social factors influence the development of sexual orientation.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130185850/https://books.google.com/books?id=ivALBAAAQBAJ&amp;pg=PA502|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Kersey-Matusiak&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Gloria Kersey-Matusiak|سەردێڕ=Delivering Culturally Competent Nursing Care|بڵاوکەرەوە=Springer Publishing Company|ژپنک=٠-٨٢٦١-٩٣٨١-١|ساڵ=٢٠١٢|پەڕە=١٦٩|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=X8O_wGedAYoC&amp;pg=PA169|وتەگێڕانەوە=Most health and mental health organizations do not view sexual orientation as a 'choice.'|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130123356/https://books.google.com/books?id=X8O_wGedAYoC&amp;pg=PA169|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;rcp2007&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rcpsych.ac.uk/workinpsychiatry/specialinterestgroups/gaylesbian/submissiontothecofe.aspx|سەردێڕ=Submission to the Church of England's Listening Exercise on Human Sexuality|بڵاوکەرەوە=The Royal College of Psychiatrists|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130502011813/http://www.rcpsych.ac.uk/workinpsychiatry/specialinterestgroups/gaylesbian/submissiontothecofe.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئایاری ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Långström2010&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Långström |یەکەم١= N. |دوایین٢= Rahman |یەکەم٢= Q. |دوایین٣= Carlström |یەکەم٣= E. |دوایین٤= Lichtenstein |یەکەم٤= P. |سەردێڕ= Genetic and Environmental Effects on Same-sex Sexual Behavior: A Population Study of Twins in Sweden | doi = 10.1007/s10508-008-9386-1| journal = Archives of Sexual Behavior |بەرگ= ٣٩| issue = 1|پەڕەکان= ٧٥–٨٠|ساڵ= ٢٠٠٨| pmid = ١٨٥٣٦٩٨٦}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=PAHO&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=&quot;Therapies&quot; to change sexual orientation lack medical justification and threaten health |ناونیشان=http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=6803&amp;Itemid=1926 |بڵاوکەرەوە=Pan American Health Organization |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120523040848/http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=6803&amp;Itemid=1926 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠١٢|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113141618/http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content |date=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ }} archived here.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;levay&quot;&gt;Simon LeVay (1996). ''[http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/chap1/queerscience.htm Queer Science: The Use and Abuse of Research into Homosexuality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170317060357/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/chap1/queerscience.htm |date=١٧ی ئازاری ٢٠١٧}}.'' Cambridge: The MIT Press ISBN 0-262-12199-9&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hawragazxwazi271927&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sciencedaily.com/releases/2009/06/090616122106.htm|سەردێڕ=Same-sex Behavior Seen In Nearly All Animals, Review Finds|ئیش=ScienceDaily|ڕێکەوتی سەردان= ١ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110128123637/http://www.sciencedaily.com/releases/2009/06/090616122106.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hawragazxwazi371827&gt;[http://www.news-medical.net/news/2006/10/23/20718.aspx ''1,500 animal species practice homosexuality''. ''The Medical News'', 23 October 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110210172226/http://www.news-medical.net/news/2006/10/23/20718.aspx |date=10 February 2011}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hawragazxwazi372937&gt;Sommer, Volker &amp; Paul L. Vasey (2006), Homosexual Behaviour in Animals, An Evolutionary Perspective. Cambridge University Press, Cambridge. ISBN 0-521-86446-1&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Bagemihl&gt;{{harv|Bagemihl|1999}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;apa2009&quot;&gt;American Psychological Association: [http://www.apa.org/about/governance/council/policy/sexual-orientation.aspx Resolution on Appropriate Affirmative Responses to Sexual Orientation Distress and Change Efforts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101174139/http://www.apa.org/about/governance/council/policy/sexual-orientation.aspx |date= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Committed&quot;&gt;*[http://www.mercurynews.com/census/ci_18334802?nclick_check=1 Census statistics show quarter of California same-sex couples raising kids] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160809145325/http://www.mercurynews.com/census/ci_18334802?nclick_check=1 |date= ٩ی ئابی ٢٠١٦}}
*[http://www.starnewsonline.com/article/20110630/ARTICLES/110639995/1004/sitemaps Region Saw Increase In Same-Sex Households] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160329030306/http://www.starnewsonline.com/article/20110630/articles/110639995/1004/sitemaps |date=٢٩ی ئازاری ٢٠١٦}}
*[http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 Census 2010: One Quarter of Gay Couples Raising Children] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630053712/http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 |date=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}
*[http://www.startribune.com/local/125537288.html Minnesota Sees 50% Rise in Number of Gay Couples] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717123400/http://www.startribune.com/local/125537288.html |date=17 July 2011}}
*[http://www.poughkeepsiejournal.com/article/20110714/NEWS01/107140334/Census-Dutchess-Ulster-gay-households-increase Census:Dutchess, Ulster Gay Households Increase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119045141/http://www.poughkeepsiejournal.com/article/20110714/NEWS01/107140334/Census-Dutchess-Ulster-gay-households-increase |date=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}
*[http://westchesterrealestateinformation.com/same-sex-couples-numbers-soar-in-ny-2010-census-finds/ Same Sex Couples' Numbers Soar In N.Y, 2010 Census Finds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130430050627/http://westchesterrealestateinformation.com/same-sex-couples-numbers-soar-in-ny-2010-census-finds/ |date=٣٠ی نیسانی ٢٠١٣}}
*[http://www.edgeboston.com/index.php?ch=news&amp;sc=local&amp;sc3=&amp;id=123278 87% Increase in Same-Sex Nevada Households Since 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141026075323/http://www.edgeboston.com/index.php?ch=news&amp;sc=local&amp;sc3=&amp;id=123278 |date=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}
*[http://www.necn.com/07/14/11/Gay-lesbian-households-increase-in-Okla/landing_politics.html?&amp;apID=aebfe9933c274365a694d062894d773c 2010 Census indicates increase among same-sex homeowners in Oklahoma] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130130091511/http://www.necn.com/07/14/11/Gay-lesbian-households-increase-in-Okla/landing_politics.html?&amp;apID=aebfe9933c274365a694d062894d773c |date=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}
*[http://www.wnyc.org/blogs/wnyc-news-blog/2011/jul/15/spike-number-same-sex-couples-city/ Spike In Number of City's Same-Sex Couples] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727052503/http://www.wnyc.org/blogs/wnyc-news-blog/2011/jul/15/spike-number-same-sex-couples-city/ |date=27 July 2011}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=psych2010&gt;[http://healthyminds.org/More-Info-For/GayLesbianBisexuals.aspx Sexual Orientation] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110726000000/http://healthyminds.org/More-Info-For/GayLesbianBisexuals.aspx |date=26 July 2011}}. ''American Psychiatric Association''.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nrtsreport3619&quot;&gt;[https://www.facebook.com/NRTTVenglish/videos/1455995347807378/ homosexuals in the Kurdish Region], NRT Media&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=homodef46198&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= A Dictionary of True Etymologies|دوایین=Room |یەکەم=Adrian |ساڵ=١٩٨٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٠٢-٠٣٤٠-٣|پەڕە=٨٤}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=homodef37193&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= A Student's Dictionary of Psychology|دوایین=Statt |یەکەم=David A. |ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Psychology Press |ژپنک=٩٧٨-١-٨٤١٦٩-٣٤٢-٢|پەڕە=٩٣}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=glbtq&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |سەردێڕ=Karl-Maria Kertbeny: The Coinage and Dissemination of the Term |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٢|periodical=glbtq.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120927020758/http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626100855/http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |date=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=homolegal3619&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر١=Feray Jean-Claude |نووسەر٢=Herzer Manfred |ساڵ= ١٩٩٠|سەردێڕ= Homosexual Studies and Politics in the 19th Century: Karl Maria Kertbeny | journal = Journal of Homosexuality |بەرگ= ١٩|پەڕە= ١| doi=10.1300/j082v19n01_02}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=von-kraft3628&gt;[http://www.glbtq.com/social-sciences/krafft_ebing_r.html Krafft-Ebing, Richard von (1840–1902)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120409220543/http://www.glbtq.com/social-sciences/krafft_ebing_r.html |date=9 April 2012}}. ''glbtq.com''.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=psexualis&gt;{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://www.kino.com/psychopathia/history.html |سەردێڕ=Psychopathia Sexualis |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|periodical=Kino.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071004223140/http://www.kino.com/psychopathia/history.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=glaad&gt;[http://www.glaad.org/referenceguide Media Reference Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110823105346/http://www.glaad.org/referenceguide |date=٢٣ی ئابی ٢٠١١}} (citing AP, NY Times, Washington Post style guides), GLAAD. Retrieved 10 May 2007.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=haiey3618&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/gay|سەردێڕ=gay|وێبگە=Oxford Dictionaries|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٥|وتەگێڕانەوە=(Of a person, especially a man) homosexual.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160827054658/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/gay|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Mj3737&gt;Marguerite Johnson, Terry Ryan: ''Sexuality in Greek and Roman society and literature: a sourcebook'' p.4&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hayw26193&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://dictionary.reference.com/browse/lesbian |سەردێڕ=Lesbian &amp;#124; Define Lesbian at Dictionary.com |بڵاوکەرەوە=Dictionary.reference.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160307135535/http://dictionary.reference.com/browse/lesbian |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئازاری ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=UNAIDS&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UNAIDS: Men who have sex with men |بڵاوکەرەوە=UNAIDS |ناونیشان=http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/dataimport/pub/briefingnote/2006/20060801_policy_brief_msm_en.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120320001221/http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/dataimport/pub/briefingnote/2006/20060801_policy_brief_msm_en.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=hayiaj261862&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Younger|یەکەم=John G.|سەردێڕ=Sex in the ancient world from A to Z|ناونیشان=https://archive.org/details/sexancientworldf00youn|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Routledge|شوێن=London [u.a.]|ژپنک=٠-٤١٥-٢٤٢٥٢-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/sexancientworldf٠٠youn/page/n٥٨ ٣٨]|edition=1st published.}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=naown1726&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The American Heritage Dictionary of the English Language, Fourth Edition|ناونیشان=https://archive.org/details/americanheritage0000unse_a1o7|بڵاوکەرەوە=Houghton Mifflin|ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٠-٦١٨-٧٠١٧٢-٩}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=haowm19364&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| دوایین = Spears | یەکەم = Richard A. | سەردێڕ = Fag |ئیش= Dictionary of American Slang and Colloquial Expressions | ساڵ = ٢٠٠٧| ناونیشان = http://dictionary.reference.com/browse/faggot | ڕێکەوتی سەردان = ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160227014915/http://dictionary.reference.com/browse/faggot | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی شوباتی ٢٠١٦ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=terms&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sex-lexis.com/ |سەردێڕ=Dictionary of Sexual Terms |بڵاوکەرەوە=Sex-lexis.com |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041015054212/http://www.sex-lexis.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=haownsh351937&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Taylor|یەکەم=Marvin J.|سەردێڕ=Queer Things from Old Closets: Libraries Gay and Lesbian Studies – Queer Theory|ناونیشان=http://rbm.acrl.org/content/rbml/8/1/19.full.pdf|بڵاوکەرەوە=Association of College and Research Libraries|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160116080410/http://rbm.acrl.org/content/rbml/8/1/19.full.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ajowm36197&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=eds|یەکەم=Marc Wolinsky ...|سەردێڕ=Gays and the military: Joseph Steffan versus the United States|ساڵ=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|شوێن=Princeton, NJ|ژپنک=٠-٦٩١-٠٣٣٠٧-٢|پەڕەکان=٤٠–٤٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kM8WgQQghwIC&amp;pg=PA49&amp;lpg=PA49&amp;dq=Gays+military+homo+derogatory+epithet&amp;source=bl&amp;ots=GKgHK00BxL&amp;sig=MpmlY0QZHaF2ebPZ3o-phV1IMmo&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=xxFuULTrGqP20gH5x4EY&amp;ved=0CC8Q6AEwAw#v=onepage&amp;q=Gays%20military%20homo%20derogatory%20epithet&amp;f=false|edition=[Online-Ausg.].|ڕێکەوتی سەردان= ١ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130175809/https://books.google.com/books?id=kM8WgQQghwIC&amp;pg=PA49&amp;lpg=PA49&amp;dq=Gays+military+homo+derogatory+epithet&amp;source=bl&amp;ots=GKgHK00BxL&amp;sig=MpmlY0QZHaF2ebPZ3o-phV1IMmo&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=xxFuULTrGqP20gH5x4EY&amp;ved=0CC8Q6AEwAw#v=onepage&amp;q=Gays%20military%20homo%20derogatory%20epithet&amp;f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;!--========= دێمۆگرافیا ==========--&gt;

&lt;ref name=timcook2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://www.nbcnews.com/watch/nightly-news/apple-s-tim-cook-is-first-fortune-500-to-come-out-as-gay-350111811811|سەردێڕ = Apple's CEO Tim Cook Is First Fortune 500 to Come Out as Gay|بڵاوکەرەوە = NBC News|ڕێکەوت = ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|وێبگە = www.nbcnews.com|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170724022131/http://www.nbcnews.com/watch/nightly-news/apple-s-tim-cook-is-first-fortune-500-to-come-out-as-gay-350111811811|ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=black&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Black |یەکەم١= Dan |دوایین٢= Gates |یەکەم٢= Gary |دوایین٣= Sanders |یەکەم٣= Seth |دوایین٤= Taylor |یەکەم٤= Lowell |ساڵ= ٢٠٠٠|سەردێڕ= Demographics of the Gay and Lesbian Population in the United States: Evidence from Available Systematic Data Sources | journal = Demography |بەرگ= ٣٧ | issue = ٢|پەڕەکان= ١٣٩–١٥٤ | doi=10.2307/2648117 | pmid=١٠٨٣٦١٧٣}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=sexualbehavior37287&gt;Sexual Behavior in the Human Male, p. 656&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;more-or-less-2010-10-01&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Harford|یەکەم=Tim|سەردێڕ=More or Less examines Office for National Statistics figures on gay, lesbian and bisexual people|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00tznbk|بڵاوکەرەوە=BBC|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151105183125/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00tznbk|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=idea-creative719&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=David Leonhardt
|سەردێڕ=John Tukey, 85, Statistician; Coined the Word 'Software'
|journal=The New York Times
|ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٠}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=idea-creative628&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Biography 15.1, ''John W. Tukey'' (1915–2000)
|ناونیشان=http://www.swlearning.com/quant/kohler/stat/biographical_sketches/bio15.1.html
|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171105192244/http://www.swlearning.com/quant/kohler/stat/biographical_sketches/bio15.1.html
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} John Tukey criticizes sample procedure&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Billy1993&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.2307/2136206|vauthors=Billy JO, Tanfer K, Grady WR, Klepinger DH |سەردێڕ=The sexual behavior of men in the United States|jstor=2136206 |journal=Family Planning Perspectives |بەرگ=٢٥|issue=2 |پەڕەکان=٥٢–٦٠|ساڵ=١٩٩٣|pmid=٨٤٩١٢٨٧}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Binson1995&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1080/00224499509551795|یەکەم١=Diane |دوایین١=Binson |یەکەم٢=Stuart |دوایین٢=Michaels |یەکەم٣=Ron |دوایین٣=Stall |یەکەم٤=Thomas J. |دوایین٤=Coates |یەکەم٥=John H. |دوایین٥=Gagnon |یەکەم٦=Joseph A. |دوایین٦=Catania |ساڵ=١٩٩٥|سەردێڕ=Prevalence and Social Distribution of Men Who Have Sex with Men: United States and Its Urban Centers |journal=The Journal of Sex Research |بەرگ=٣٢|issue=3 |پەڕەکان=٢٤٥–٥٤ |jstor=3812794}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Johnson1992&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Johnson AM, Wadsworth J, Wellings K, Bradshaw S, Field J |سەردێڕ=Sexual lifestyles and HIV risk |journal=Nature |بەرگ=٣٦٠|issue=6403 |پەڕەکان=٤١٠–٢|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ١٩٩٢|pmid=١٤٤٨١٦٣|doi=10.1038/360410a0}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Laumann1994&gt;Laumann, E. O. , Gagnon, J. H. , Michael, R. T. , &amp; Michaels, S. (1994). ''The social organization of sexuality: Sexual practices in the United States.'' Chicago: University of Chicago Press.{{Page needed|date=September 2010}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Wellings1994&gt;Wellings, K. , Field, J. , Johnson, A. , &amp; Wadsworth, J. (1994). ''Sexual behavior in Britain: The national survey of sexual attitudes and lifestyles.'' London, UK: Penguin Books.{{Page needed|date=September 2010}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = ACSF1992&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| doi = 10.1038/360407a0 |نووسەر= Investigators ACSF |ساڵ= ١٩٩٢|سەردێڕ= AIDS and sexual behaviour in France | journal = Nature |بەرگ= ٣٦٠| issue = 6403|پەڕەکان= ٤٠٧–٤٠٩| pmid = ١٤٤٨١٦٢}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Bogaert2004&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Bogaert AF |سەردێڕ=The prevalence of male homosexuality: the effect of fraternal birth order and variations in family size |journal=Journal of Theoretical Biology |بەرگ=٢٣٠|issue=1 |پەڕەکان=٣٣–٧|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٤|pmid=١٥٢٧٥٩٩٧|doi=10.1016/j.jtbi.2004.04.035}} Bogaert argues that: &quot;The prevalence of male homosexuality is debated. One widely reported early estimate was 10% (e.g. , Marmor, 1980; Voeller, 1990). Some recent data provided support for this estimate (Bagley and Tremblay, 1998), but most recent large national samples suggest that the prevalence of male homosexuality in modern western societies, including the United States, is lower than this early estimate (e.g. , 1–2% in Billy et al. , 1993; 2–3% in Laumann et al. , 1994; 6% in Sell et al. , 1995; 1–3% in Wellings et al. , 1994). It is of note, however, that homosexuality is defined in different ways in these studies. For example, some use same-sex behavior and not same-sex attraction as the operational definition of homosexuality (e.g. , Billy et al. , 1993); many sex researchers (e.g. , Bailey et al. , 2000; Bogaert, 2003; Money, 1988; Zucker and Bradley, 1995) now emphasize attraction over overt behavior in conceptualizing sexual orientation.&quot; (p. 33) Also: &quot;...the prevalence of male homosexuality (in particular, same-sex attraction) varies over time and across societies (and hence is a &quot;moving target&quot;) in part because of two effects: (1) variations in fertility rate or family size; and (2) the fraternal birth order effect. Thus, even if accurately measured in one country at one time, the rate of male homosexuality is subject to change and is not generalizable over time or across societies.&quot; (p. 33)&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Fay1989&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Fay RE, Turner CF, Klassen AD, Gagnon JH |سەردێڕ=Prevalence and patterns of same-gender sexual contact among men |journal=Science |بەرگ=٢٤٣|issue=4889 |پەڕەکان=٣٣٨–٤٨|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ١٩٨٩|pmid=٢٩١١٧٤٤|doi=10.1126/science.2911744}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = Sell1995&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1007/BF01541598|vauthors=Sell RL, Wells JA, Wypij D |سەردێڕ=The prevalence of homosexual behavior and attraction in the United States, the United Kingdom and France: results of national population-based samples |journal=Archives of Sexual Behavior |بەرگ=٢٤|issue=3 |پەڕەکان=٢٣٥–٤٨|ڕێکەوت=حوزەیرانی ١٩٩٥|pmid=٧٦١١٨٤٤}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=SavinWilliams2009&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| editor1-last = Hope | editor1-first = Debra A |سەردێڕ= Contemporary Perspectives on Lesbian, Gay, and Bisexual Identities | doi = 10.1007/978-0-387-09556-1 |زنجیرە= Nebraska Symposium on Motivation |بەرگ= ٥٤|ساڵ= ٢٠٠٩|ژپنک= ٩٧٨-٠-٣٨٧-٠٩٥٥٥-٤}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=gayfeelings2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE0D91E3EF93BA35751C1A964958260&amp;sec=&amp;spon=&amp;pagewanted=all|سەردێڕ=Sexual Behavior Levels Compared in Studies In Britain and France|ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٢|ئیش=nytimes.com}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=statsofusa2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://williamsinstitute.law.ucla.edu/research/census-lgbt-demographics-studies/how-many-people-are-lesbian-gay-bisexual-and-transgender |نووسەر=Gary Gates |سەردێڕ=How Many People are Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender? |بڵاوکەرەوە=The Williams Institute |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170721165514/http://williamsinstitute.law.ucla.edu/research/census-lgbt-demographics-studies/how-many-people-are-lesbian-gay-bisexual-and-transgender/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=statsofusa3618&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/Gates-How-Many-People-LGBT-Apr-2011.pdf |format=PDF |نووسەر=Gary Gates |سەردێڕ=How many people are lesbian, gay, bisexual, and transgender? |بڵاوکەرەوە=The Williams Institute |پەڕە=١ |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150425174542/http://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/Gates-How-Many-People-LGBT-Apr-2011.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=moresources2719&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gay and Lesbian Families in the United States: Same-Sex Unmarried Partner Households |ناونیشان=http://www.urban.org/UploadedPDF/1000491_gl_partner_households.pdf |دوایین١=Smith |یەکەم١=David M. |دوایین٢=Gates |یەکەم٢=Gary J. |ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠٠١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110107082654/http://www.urban.org/UploadedPDF/1000491_gl_partner_households.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;[http://www.cdc.gov/nchs/data/nhsr/nhsr077.pdf &quot;Sexual Orientation and Health Among U.S. Adults: National Health Interview Survey, 2013.&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709014014/https://www.cdc.gov/nchs/data/nhsr/nhsr077.pdf |date= ٩ی تەممووزی ٢٠١٧}} ''CDC''. 15 July 2014. 15 July 2014.&lt;/ref&gt;
}}

{{Refbegin|20em}}

=== کتێبەکان ===
;١٩٨٠کان
# Adam, Barry (1987). ''The Rise of a Gay and Lesbian Movement'', G. K. Hall &amp; Co. {{ISBN|0-8057-9714-9}}
# {{بیرخستنەوە|یەکەم=John |دوایین=Boswell |ناونیشان=http://www.press.uchicago.edu/cgi-bin/hfs.cgi/00/231.ctl |سەردێڕ=Christianity, Social Tolerance, and Homosexuality: Gay People in Western Europe from the Beginning of the Christian Era to the Fourteenth Century |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ساڵ=١٩٨٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٠٦٧١١-٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060928195316/http://www.press.uchicago.edu/cgi-bin/hfs.cgi/00/231.ctl |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}}
# Dover, Kenneth J. , ''Greek Homosexuality'', Gerald Duckworth &amp; Co. Ltd. 1979, {{ISBN|0-674-36261-6}}(hardcover), {{ISBN|0-674-36270-5}}(paperback)
# d'Emilio, John ''Sexual Politics, Sexual Communities: The Making of a Homosexual Minority in the United States, 1940–1970'', University of Chicago Press 1983, {{ISBN|0-226-14265-5}}
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=The History of Sexuality |یەکەم=Michel |دوایین=Foucault |authorlink=Michel Foucault |ساڵ=١٩٨٦|بڵاوکەرەوە=Pantheon Books |ژپنک=٠-٣٩٤-٤١٧٧٥-٥}}
# Roth, Norman. ''The care and feeding of gazelles: Medieval Arabic and Hebrew love poetry.'' IN: Lazar &amp; Lacy. ''Poetics of Love in the Middle Ages'', George Mason University Press 1989, {{ISBN|0-913969-25-7}}
;١٩٩٠ەکان
# {{بیرخستنەوە|یەکەم١=Bruce |دوایین١=Bagemihl |سەردێڕ=Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity|بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٠-٣١٢-١٩٢٣٩-٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=5CbRGV8AAIQC}}
# Bérubé, Allan, ''Coming out under Fire: The History of Gay Men and Women in World War Two'', New York: MacMillan 1990, {{ISBN|0-02-903100-1}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٧|سەردێڕ=Two spirit people: American Indian, lesbian women and gay men |نووسەر١=Brown, Lester B. |editor1=Lester B. Brown |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٩٠-٠٠٠٣-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=AwnQBETJsvEC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٠|سەردێڕ=Handbook of medieval sexuality |یەکەم١=Vern L. |دوایین١=Bullough |یەکەم٢=James A. |دوایین٢=Brundage |بڵاوکەرەوە=Taylor &amp; Francis |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٣-٣٦٦٢-٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PgSI1gvKhtAC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٥|سەردێڕ=Gay New York: Gender, Urban Culture, and the Making of the Gay Male World, 1890–1940 |نووسەر١=Chauncey, George |edition=reprint, illustrated |بڵاوکەرەوە=Basic Books |ژپنک=٩٧٨-٠-٤٦٥-٠٢٦٢١-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QCkEAQAAIAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٠|سەردێڕ=Encyclopedia of homosexuality (2 Volumes) |یەکەم١=Wayne R. |دوایین١=Dynes |یەکەم٢=Warren |دوایین٢=Johansson |یەکەم٣=William A. |دوایین٣=Percy |یەکەم٤=Stephen |دوایین٤=Donaldson |بڵاوکەرەوە=Garland Pub. |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٤٠-٦٥٤٤-٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TYyGAAAAIAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٣|سەردێڕ=Odd girls and twilight lovers: a history of lesbian life in twentieth-century America |نووسەر١=Faderman, Lillian|edition=4 |بڵاوکەرەوە=Columbia University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-٠٧٤٨٨-٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=44i96GWYxSQC}}
# Hinsch, Bret, ''Passions of the Cut Sleeve: The Male Homosexual Tradition in China'', The University of California Press, 1990, {{ISBN|0-520-06720-7}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٤|سەردێڕ=Outing: shattering the conspiracy of silence |نووسەر١=Johansson, Warren |نووسەر٢=William A. Percy |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٢٤-٤١٩-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-lZ903C-dkMC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٤|سەردێڕ=Sex in America: a definitive survey |نووسەر١=Michael, Robert T. |بڵاوکەرەوە=Little, Brown |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٦-٩١١٩١-٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PkjmGwAACAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٨|سەردێڕ=Pederasty and Pedagogy in Archaic Greece |نووسەر١=Percy, William Armstrong |بڵاوکەرەوە=University of Illinois Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٥٢-٠٦٧٤٠-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TCvoj1efp8UC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٨٧|سەردێڕ=Compañeras: Latina lesbians (an anthology) |نووسەر١=Ramos, Juanita |بڵاوکەرەوە=Latina Lesbian History Project |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ElVnAAAAMAAJ}}
# Rousseau, George, ''Perilous Enlightenment: Pre- and Post-Modern Discourses—Sexual, Historical'', Manchester University Press 1991, {{ISBN|0-7190-3301-2}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٢|سەردێڕ=Sexuality and eroticism among males in Moslem societies |نووسەر١=Schmitt, Arno |نووسەر٢=Jehoeda Sofer |editor1=Arno Schmitt |editor2=Jehoeda Sofer |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٢٤-٠٤٧-١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Kw_BVSVmNsUC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=An American obsession: science, medicine, and homosexuality in modern society |نووسەر١=Terry, Jennifer |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٧٩٣٦٧-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=C6pGoWWLfhEC}}

;٢٠٠٠ەکان
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=Regulating sex: the politics of intimacy and identity |یەکەم١=Elizabeth |دوایین١=Bernstein |یەکەم٢=Laurie |دوایین٢=Schaffner |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٩٤٨٦٩-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YQzW5I2RGNcC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=Before Stonewall: activists for gay and lesbian rights in historical context |نووسەر١=Bullough, Vern L. |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٢٣-١٩٣-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=A7x_VnES2esC}}
# {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Greeks And Greek Love: A Radical Reappraisal of Homosexuality In Ancient Greece|نووسەر=Davidson, James|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٠-٢٩٧-٨١٩٩٧-٦|بڵاوکەرەوە=Weidenfeld &amp; Nicolson}}
# {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gunther |یەکەم=Scott Eric |ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=The Elastic Closet, A History of Homosexuality in France, 1942-present |شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٥٩٥١٠-١}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٤|سەردێڕ=The lavender scare: the Cold War persecution of gays and lesbians in the federal government |نووسەر١=Johnson, David K. |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٤٠٤٨١-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_FM_hkMdxpIC}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Historical dictionary of the lesbian liberation movement: still the rage |نووسەر١=Myers, JoAnne |بڵاوکەرەوە=Scarecrow Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٨-٤٥٠٦-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dzYbAAAAYAAJ}}
# {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=Queering India: same-sex love and eroticism in Indian culture and society |نووسەر١=Vanita, Ruth |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٩٢٩٥٠-٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=I9rrucxQbmEC}}

=== وتارە ڕۆژنامەیییەکان ===
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=On the Prevalence of Homosexuality and Bisexuality, in a Random Community Survey of 750 Men Aged 18 to 27 |دوایین=Bagley |یەکەم=Christopher |دوایین٢=Tremblay |یەکەم٢=Pierre |شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Haworth Press |ساڵ=١٩٩٨|journal=Journal of Homosexuality |بەرگ=٣٦|issue= 2 |issn=0091-8369 |oclc=٩١١٢٩٣٩١|doi=10.1300/j082v36n02_01 |پەڕەکان=١–١٨}}
# {{بیرخستنەوە|doi=10.2307/374839 |سەردێڕ=The Homophobic Imagination |دوایین=Crew |یەکەم=Louie |دوایین٢=Norton |jstor=374839 |یەکەم٢=Rictor |شوێن=3, Nov 74 |بەرگ=٣٦|issue=3 |پەڕەکان=٢٧٢–٩٠|journal=College English |issn=0010-0994 |ساڵ=١٩٧٤|oclc=٤٢٧٠٩٢٢١١}}
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=New Evidence of Genetic Factors Influencing Sexual Orientation in Men: Female Fecundity Increase in the Maternal Line |دوایین=Iemmola |یەکەم=Francesca |دوایین٢=Ciani |یەکەم٢=Andrea Camperio |بڵاوکەرەوە=Springer |format=Article |ساڵ=٢٠٠٩|journal=Archives of Sexual Behavior |پەڕەکان=٣٩٣–٣٩٩|بەرگ=٣٨|شوێن=no. 3 |issn=0004-0002 |oclc=٣٦٠٢٣٢٥٢٦|doi=10.1007/s10508-008-9381-6 |ناونیشان=http://www.springerlink.com/content/l6104277w82137x4 |pmid=١٨٥٦١٠١٤}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.springerlink.com/content/l6104277w82137x4 |date=شوباتی ٢٠٢٠}}
# {{بیرخستنەوە|doi=10.1126/science.1887219 |سەردێڕ=A difference in hypothalamic structure between heterosexual and homosexual men. |دوایین=LeVay |یەکەم=Simon |ساڵ=١٩٩١|journal=Science |پەڕەکان=١٠٣٤–٧|issue=5023 |بەرگ=٢٥٣|issn=0036-8075 |oclc=١٢١٦٥٥٩٩٦|ناونیشان=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/253/5023/1034 |pmid=١٨٨٧٢١٩}}
# {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Fraternal Birth Order and Ratio of Heterosexual/Homosexual Feelings in Women and Men |یەکەم٩=N |دوایین٩=Martin |یەکەم٨=J |دوایین٨=Bailey |یەکەم٧=M |دوایین٧=Wright |یەکەم٦=S |دوایین٦=MacGregor |دوایین=McConaghy |یەکەم٥=M |یەکەم=N |دوایین٢=Hadzi-Pavlovic |یەکەم٢=D |دوایین٥=Keller |دوایین٣=Stevens |یەکەم٣=C |دوایین٤=Manicavasagar |یەکەم٤=V | displayauthors = 8|ساڵ=٢٠٠٦|journal=Journal of Homosexuality |پەڕەکان=١٦١–١٧٤|issue=4 |بەرگ=٥١|issn=0091-8369 |oclc=٢٠٢٦٢٩٨٨٥|pmid=١٧١٣٥١٣٣|doi=10.1300/J082v51n04_09 |ناونیشان=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1090513808000688}}

=== وتارەکانی ئینتەرنێت ===
# Burr, Chandler. [https://www.theatlantic.com/doc/199706/homosexuality-biology/ Homosexuality and biology]. ''The Atlantic'', June 1997, {{ISSN|1072-7825}}. An overview of recent research in layman's language.
# [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/55169.stm BBC News (شوبات ١٩٩٨)]: Fingerprints Study
# [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/325979.stm BBC News (نیسان ١٩٩٩)]: Doubt cast on 'gay gene'
# {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://my.webmd.com/content/article/22/1728_56075?src=Inktomi&amp;condition=Home+&amp;+Top+Stories |سەردێڕ=WebMD (March 2000) |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080110000912/http://my.webmd.com/content/article/22/1728_56075?src=Inktomi&amp;condition=Home+&amp;+Top+Stories |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}{{cbignore|bot=medic}}: Pointing the Finger at Androgen as a Cause of Homosexuality
# [http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/3735668.stm BBC News (تشرینی یەکەم ٢٠٠٤)]: Genetics of homosexuality
# James Davidson, ''London Review of Books'', 2 June 2005, [http://www.lrb.co.uk/v27/n11/davi02_.html &quot;Mr and Mr and Mrs and Mrs&quot;]—detailed review of ''The Friend'', by Alan Bray, a history of same-sex marriage and other same-sex formal bonds
{{Refend}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{بەستەری پرۆژە خوشکەکان}}
* {{dmoz|Society/Gay,_Lesbian,_and_Bisexual/History/|گەی، لێزبیان و دووڕەگەزخواز/مێژوو}}
* [http://plato.stanford.edu/entries/homosexuality/ ئینسایکڵۆپیدیای فەلسەفەی ستانفۆرد – ھاوزایەندخوازی]
* [http://www.nrttv.com/En/media-video-detail.aspx?Cor=2&amp;Jimare=12125 ڕاپۆرتی ئێن ئاڕ تی لەسەر ھاوزایەندخوازی]{{بەستەری مردوو|url=http://www.nrttv.com/En/media-video-detail.aspx?Cor=2&amp;Jimare=12125 |date=ئابی ٢٠٢١}}
* ئەم وتارە [[:en:Homosexuality|بە زمانی ئینگلیزی بخوێنەوە]]

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|مێژوو|پزیشکی|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|سیاسەت|ژینناسی|سێکسناسی|دەروونناسی|فەلسەفە|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە}}
{{وتاری ھەڵبژێردراو|وەشان=٥٣٢٤٥٠|ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧}}
&lt;/span&gt;

[[پۆل:ھاوزایەندخوازی| ]]
[[پۆل:ئەوین]]
[[پۆل:کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە]]
[[پۆل:ئاڕاستەی زایەندی]]
[[پۆل:پەیوەندییە کەسییەکان]]
[[پۆل:ھاوڕەگەزخوازی]]</text>
      <sha1>4sh9ulnvjnmq35s9qyybgwt8fm422fe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئایینەکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101865</id>
    <redirect title="ئایین" />
    <revision>
      <id>1581775</id>
      <parentid>1563575</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T00:45:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[ئایین]]</comment>
      <origin>1581775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="lypoh815wty4j96b1gy5ozvj1o31yoc" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[ئایین]]</text>
      <sha1>lypoh815wty4j96b1gy5ozvj1o31yoc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەشکەوتی جاسەنە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103237</id>
    <revision>
      <id>1581899</id>
      <parentid>1553936</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T10:01:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6243" sha1="lpxkqfe3abwuyuqn1giajlj74ukff3m" xml:space="preserve">'''ئەشکەوتی جاسەنە''' بە دووری ٥٠ کم دەکەوێتە ڕۆژاوای شاری [[سلێمانی]]یەوە، دەکەوێتە ناوچەی [[سوورداش]]، لەسەر ڕێگای سلێمانی - دوکان. جاسەنە لە پشتی گوندی کانی خان، بە بناری چیایەکی گەورەوەیە.

== ڕیشەسازی ناوەکەی ==
جاسەنە یاخود (جاسەن) ناوێکی لێکدراوی کوردییە بە واتای جێگا یان شوێنێکی کپ و بێ دەنگ دێت، بەھۆی ھەڵکەوتە سەختە جوگرافییەکەیەوە وەک شوێنێکی سەخت و کەم دەست گەیشتوو ناوزەند دەکرێت .&lt;ref&gt;https://lex.vejin.net/ck/search?t=سەن&amp;f=0&lt;/ref&gt;

== ئەندازە ==
دەروازەی چوونە ژوورەوە بۆ ناو ئەشکەوتەکە شێوە سێگۆشەیییە. ھەرچی بەشی ناو ئەشکەوتەکەیە ڕادەیەک لاکێشەیی ھەڵکەوتووە، نزیکەی &quot;٤٠&quot; مەتر درێژە و پانییەکەی ٩ مەترە و بەرزیی بنمیچی ئەشکەوتەکەش ٧ مەترە. لەژوورەوەش لە دوو بەش پێکھاتووە؛ بەشی پێشەوەی لە ژوورێک پێکدێت و بەشی دواوەشی بچووکترە لەوەی پێشەوە.&lt;ref&gt;https://kurdshop.net/ku/geography/3113&lt;/ref&gt;

== مێژوو و ڕامیاری ==

=== سەردەمی شێخ مەحموود ===
پێشتر جاسەنە ئەشکەوتێکی ئاسایی و جێی خۆحەشاردان و حەوانەوە بووە؛ بەڵام لەگەڵ گۆڕانی بارودۆخ و ھەلومەرجی سیاسی ئەو کاتە ئەرک و ناو و ناوبانگی ئەشکەوتەکەش گۆڕاو مێژوویەکی بەنرخی بۆ خۆی تۆمارکردووە.
نیو سەدە دوای شۆڕشی شێخ مەحموود و لە سەردەمی شۆڕشی نوێی باشووری کوردستانیشدا، ئەشکەوتی جاسەنە بۆ «پێشمەرگە» گرینگییەکی زۆری ھەبوو. ئەم ئەشکەوتە لە سەردەمی ڕژێمی بەعسدا پەناگەیەکی گرنگی ھێزەکانی پێشمەرگە بووە، لە ناوچەی سوورداش و دووکان و زنجیرە چیای پیرەمەگروون. کاتیک کە لە ڕێکەوتی ٣ی شوباتی ١٩٢٣ ھێزەکانی سوپای ئینگلیز لە ڕێیی فڕۆکەوە شێخ مەحموودی حەفیدی مەلیکی کوردستانیان ئاگادار کردەوە کە خۆی بە دەستەوە بدات و لەگەڵ بەریتانییەکان ڕێک بکەوێت یان بە بۆمبارانکردنی شاری سلێمانی ناچاری دەکەن؛ بەڵام شێخ مەحموود خۆی بەدەستەوە نەدا و بۆ ئەوەی خەڵکی شارەکەشی زیانمەند نەبن، ناچار بوو ڕو لە ناوچەیەکی تر بکات. چونکە لەوکاتەدا، ھێزەکانی دوژمن بە دوو بۆردومان چەند ھاووڵاتییەکیان شەھید کرد. لەبەر ئەوە و بۆ پاراستنی سەر و ماڵی ھاووڵاتییان شێخ مەحموود لەگەڵ ھاوەڵانیدا چاپخانەکەی برد و لە ئەشکەوتی جاسەنە گیرسایەوە.

=== سووتاندنی چەکی پەکەکە ===
لە ١٢ی تەممووزی ٢٠٢٥، [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] ناسراو بە پەکەکە وەک هەنگاوی یەکەم و نیازپاکییەک بەرامبەر پڕۆسەی ئاشتیدا بەرامبەر حکوومەتی تورکیا، سی گەریلا چەکەکانیان لە نزیک ئەشکەوتی جاسەنە سووتاند.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بۆچی پەکەکە ئەشکەوتی جاسەنەی بۆ مەراسیمی چەکدانانی گەریلاکانی هەڵبژارد‌ |ناونیشان=https://kirkuktv.net/KU/Details/29505 |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٥ |وێبگە=kirkuktv.net |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئابی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250813164939/https://kirkuktv.net/KU/Details/29505 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=چەکە سووتێندراوەکانی پەکەکە لە ئەشکەوتی جاسەنە دەپارێزرێن |ناونیشان=https://anfsorani.com/%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/chk-swwtndrawkany-pkk-l-yshkwty-jasn-dparzrn-71155 |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=ANF News}}&lt;/ref&gt; ئەم ڕووداوە وایکرد کە مێژوو و پێگەی ئەشکەوتەکە بچێتە سەر ڕووماڵی میدیا کوردیی و بیانییەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ئیندیپێندنت: بۆچی پەکەکە لە ئەشکەوتی جاسەنە چەکەکانی سوتاند؟ |ناونیشان=https://www.sbey.net/news/9f5ef6ef-b31a-4050-804e-e1a087c4fae1 |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٥ |وێبگە=سبەی |زمان=ku }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.sbey.net/news/9f5ef6ef-b31a-4050-804e-e1a087c4fae1 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ئەشکەوتی جاسەنە... پەناگەیەک بۆ شۆڕشی کورد |ناونیشان=https://www.knnc.net/Details.aspx?jimare=62180 |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=www.knnc.net}}&lt;/ref&gt;

== لە میدیا و گەشتیاری ==
پاش ھێرشی فڕۆکەی سوپای ئینگلیز لە ساڵی ١٩٢٣، [[شێخ مەحموودی حەفید]] ئەشکەوتی جاسەنەی کردە پەناگە و چاپخانەی تێدا دامەزراند و یەکەم ڕۆژنامەی تێدا بڵاو کردەوە بەناوی [[بانگی‌ حەق]] لە ٢ی ئازاری ١٩٢٣.

== ئەمانەش ببینە ==
* [[ئەشکەوتی شانەدەر]]
* [[ئەشکەوتی سەھۆڵان]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەشکەوتەکانی کوردستان|جاسەنە]]

{{کۆلکە}}</text>
      <sha1>lpxkqfe3abwuyuqn1giajlj74ukff3m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئاوێتەی ئەندامی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106078</id>
    <revision>
      <id>1581643</id>
      <parentid>1581507</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:07:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8538" sha1="6c6xckbgnv6fv6ku1qcp9t2prav38nk" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''ئاوێتەی ئەندامی''' ژێرپۆلێکە لە [[ئاوێتەی کیمیایی|ئاوێتە کیمیایییەکانی]] [[کاربۆن]]. لەنێوان [[کیمیازان|کیمیازاناندا]] ڕێککەوتنێکی کەم لەسەر پێناسەی وردی ئاوێتەی ئەندامی ھەیە؛&lt;ref name=&quot;text&quot;/&gt; تاقە پێناسەی جیھانیی پەسەندکراو پێناسەی [[پێناسەی ئاماژەیی|نیمچە-دووبارەبوونەوەیە]] کە دەڵێت «ئاوێتە ئەندامییەکان [[بواری ئەکادیمی|بابەتی]] [[کیمیای ئەندامی|کیمیای ئەندامین]]».

بەگشتی، ھەر [[ئاوێتەی کیمیایی|ئاوێتەیەکی کیمیاییی]] گەورە کە بەستەرێکی [[بەستەری کاربۆن-ھایدرۆجین|کاربۆن–ھایدرۆجین]] یان [[بەستەری کاربۆن-کاربۆن|کاربۆن–کاربۆن]]ی تێدا بێت وەک ئاوێتەیەکی ئەندامی پەسەند دەکرێت. کەواتە [[ئالکان|ئالکانەکان]] (بۆ نموونە [[ئیسان]]، {{chem2|CH3\sCH3}}) و وەرگیراوەکانیان بە شێوەیەکی ئاسایی بە ئەندامی دادەنرێن. لەبەر ھۆکاری مێژوویی و زانستی، گەردە بچووکەکانی کاربۆنیان تێدایە بەگشتی پەسەند ناکرێن: ئایۆنی [[سیانید]] ({{chem2|CN−}})، [[ھایدرۆجین سیانید]] ({{chem2|HCN}})، [[ترشی کلۆرۆفۆرمیک]] ({{chem2|ClCO2H}})، [[دووەم ئۆکسیدی کاربۆن]] ({{chem2|CO2}})، و ئایۆنی [[کاربۆنات]] ({{chem2|CO3(2−)}}) ڕەنگە ھەموویان لادەرێن.&lt;ref name=&quot;text&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Seager|یەکەم١= Spencer L.|بەستەری نووسەر١= Spencer L. Seager|یەکەم٢=Michael R. |دوایین٢=Slabaugh|سەردێڕ=Chemistry for Today: General, Organic, and Biochemistry|بڵاوکەرەوە=Thomson Brooks/Cole|ساڵ=٢٠٠٤|پەڕە=٣٤٢|ژپنک=٩٧٨٠٥٣٤٣٩٩٦٩٦|oclc=١٥٥٩١٠٨٤٢}}&lt;/ref&gt; بەھۆی توانای کاربۆن بۆ [[زنجیرەبوون]] (دروستکردنی زنجیرە لەگەڵ [[ئەتۆم|گەردیلە]]کانی تری کاربۆن)، ملیۆنان ئاوێتەی ئەندامی ناسراون.&lt;ref name=&quot;text&quot;/&gt;

ئەگەرچی ئاوێتە ئەندامییەکان تەنھا ڕێژەیەکی کەم لە [[توێژی زەوی]] پێکدەھێنن، بەڵام گرنگییەکی بنەڕەتییان ھەیە چونکە ھەموو ژیانە ناسراوەکان لەسەر ئاوێتە ئەندامییەکان دامەزراون. بوونەوەرە زیندووەکان ئاوێتە نائەندامییەکانی کاربۆن دەخەنە ناو ئاوێتە ئەندامییەکانەوە لە ڕێگەی تۆڕێک لە پرۆسەکان ([[سووڕی کاربۆن]]) کە [[دووەم ئۆکسیدی کاربۆن]] و سەرچاوەیەکی ھایدرۆجین وەک [[ئاو]] دەگۆڕن بۆ [[شەکری سادە|شەکرە سادەکان]] و [[گەرد|گەردە]] ئەندامییەکانی تر.

لە [[پیشەسازیی کیمیایی|پیشەسازیی کیمیاییدا]]، ئاوێتە ئەندامییە دەستکردەکان لە کۆتاییدا لە [[پترۆکیمیا|پترۆکیمیاکانەوە]] وەردەگیرێن، کە بە شێوەیەکی سەرەکی [[ھایدرۆکاربۆن|ھایدرۆکاربۆنەکانن]]. پترۆکیمیاکان خۆیان لە تێکچوونی جیۆلۆجیی ماددە بایۆلۆژییەکان لە ژێر پەستان و پلەی گەرمی بەرزی ژێر زەویدا دروست دەبن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Smith|یەکەم١=Cory|سەردێڕ=Petrochemicals|ناونیشان=https://www.afpm.org/petrochemicals/|وێبگە=American Fuel &amp; Petrochemical Manufacturers|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210911084506/https://www.afpm.org/industries/products/petrochemicals|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە مێژوودا، ئاوێتە ئەندامییەکان وەک ئەو ئاوێتانە پێناسە دەکران کە لە بوونەوەرە زیندووەکانەوە سەرچاوە دەگرن، کە دەربڕینێک بوو بۆ ژیانگەریی زانستیی سەرەتای سەردەمی نوێ. کاتێک [[ژیانگەری]] تا دەھات کەمتر بەرگری لێ دەکرا، کیمیای ئەندامی مەودای خۆی فراوانتر کرد بۆ لێکۆڵینەوە لە ھەموو [[گەرد|گەردە]] گەورەکان؛ لەو کاتەدا، ھەموو گەردە گەورە ناسراوەکان کاربۆنیان تێدا بوو. ئەو گەردە ئەندامییانەی لە چوارچێوە بایۆلۆژییەکاندا دۆزراونەتەوە، ئێستا بە [[بەرھەمی سروشتی|بەرھەمە سروشتییەکان]] ناسراون. لە سەدەی ٢٠ەمدا، کیمیازانان جۆرە گەردە گەورە نوێیەکانیان لەنێوان [[کۆمەڵە ئاڵۆزە کانزایییەکان|کۆمەڵە ئاڵۆزە کانزایییەکاندا]] دۆزییەوە. ئەو تەنەانە وەک کیمیای ئەندامیی گشتی وەرناگیرێن مەگەر کاربۆنیشیان تێدا بێت؛ دەنا لێکۆڵینەوە لێیان بوارێکی نوێ و جیاوازە، کە [[ئاوێتەی کانزایی-ئەندامی|کیمیای کانزایی-ئەندامییە]].

لە ناونانی کیمیاییدا، [[گرووپی ئۆرگانیل|گرووپێکی ئۆرگانیل]]، کە زۆربەی کات بە پیتی R نیشان دەدرێت، ئاماژەیە بۆ ھەر [[ھاوتای (کیمیا)|جێگرەوەیەکی تاک-ھاوتای]] کە ھاوتایییە کراوەکەی لەسەر ئەتۆمێکی کاربۆن بێت.&lt;ref&gt;{{GoldBookRef |title=Organyl groups |file=O04329 |access-date=2019-03-22}}&lt;/ref&gt;

== پێناسە ==
لەبەر ھۆکاری مێژوویی کە لە خوارەوە باس کراون، چەند جۆرێکی ئاوێتە کاربۆنییەکان، وەک [[کارباید|کاربایدەکان]]، [[کاربۆنات|کاربۆناتەکان]] (جگە لە [[کاربۆنات ئێستەر|کاربۆنات ئێستەرەکان]])، [[ئۆکسیدی کاربۆن|ئۆکسیدە سادەکانی کاربۆن]] (بۆ نموونە، [[یەکەم ئۆکسیدی کاربۆن]] و [[دووەم ئۆکسیدی کاربۆن|{{chem2|CO2}}]]) و [[سیانید|سیانیدەکان]] بەگشتی بە [[ئاوێتەی نائەندامی|ئاوێتە نائەندامییەکان]] دادەنرێن. شێوە جیاوازەکانی (ھاوڕەگەزەکانی) کاربۆنی پەتی، وەک [[ئەڵماس]]، [[گرافیت]]، [[فوولەرین|فوولەرینەکان]] و [[نانۆلوولەی کاربۆنی|نانۆلوولە کاربۆنییەکان]]&lt;ref&gt;Fullerene ''derivatives'' are more frequently considered organic, and [[fullerene chemistry]] is usually considered a branch of organic chemistry. The methods of organic synthesis have been applied to the rational synthesis of fullerenes and carbon nanotubes.&lt;/ref&gt; ھەروەھا لادەبرێن چونکە ماددەی سادەن و لە تاقە تووخمێک پێکھاتوون و بەو ھۆیەشەوە بەگشتی وەک ئاوێتە کیمیایییەکان دانانرێن. وشەی «ئەندامی» لەم چوارچێوەیەدا بە واتای «سروشتی» نایەت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.acs.org/content/acs/en/careers/chemical-sciences/areas/organic-chemistry.html |سەردێڕ=Organic Chemistry |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220916220920/https://www.acs.org/content/acs/en/careers/chemical-sciences/areas/organic-chemistry.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|کیمیا|گەردوون}}
{{پۆلی کۆمنز|Organic compounds}}

[[پۆل:کیمیای ئەندامی]]
[[پۆل:ئاوێتە ئەندامییەکان]]</text>
      <sha1>6c6xckbgnv6fv6ku1qcp9t2prav38nk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئایینەكان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106466</id>
    <redirect title="ئایین" />
    <revision>
      <id>1581777</id>
      <parentid>1563576</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T00:45:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[ئایین]]</comment>
      <origin>1581777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="lypoh815wty4j96b1gy5ozvj1o31yoc" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[ئایین]]</text>
      <sha1>lypoh815wty4j96b1gy5ozvj1o31yoc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئایینه‌کان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106467</id>
    <redirect title="ئایین" />
    <revision>
      <id>1581778</id>
      <parentid>1563577</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T00:45:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[ئایین]]</comment>
      <origin>1581778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="lypoh815wty4j96b1gy5ozvj1o31yoc" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[ئایین]]</text>
      <sha1>lypoh815wty4j96b1gy5ozvj1o31yoc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئایینه‌كان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106468</id>
    <redirect title="ئایین" />
    <revision>
      <id>1581779</id>
      <parentid>1563578</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T00:45:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[ئایین]]</comment>
      <origin>1581779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="lypoh815wty4j96b1gy5ozvj1o31yoc" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[ئایین]]</text>
      <sha1>lypoh815wty4j96b1gy5ozvj1o31yoc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەحمەد قازی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>117703</id>
    <revision>
      <id>1581635</id>
      <parentid>1581528</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:05:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6745" sha1="lneuvcnsd7bifhp6i5uiakai2u9g6nc" xml:space="preserve">{{کەسایەتی
| ناو                   = ئەحمەد قازی
| وێنە                  = 
| قەبارەی وێنە          = 200px
| ناوی کاتی لەدایکبوون  = 
| ڕێکەوتی لەدایکبوون    = [[١٩٣٦]]
| ڕێکەوتی مردن          =٧ [[پووشپەڕ]] [[٢٠١٥]]
| شوێنی مردن            = [[تاران]]
| ھۆکاری مردن           = 
| شوێنی دۆزینەوەی تەرم  = [[مەھاباد]]
| شوێنی لەدایکبوون            = [[مەھاباد]]
| نەتەوە                = [[کورد]]
| ناوەکانی تر           = 
| نەژاد                 =
| شارومەندێتی           =
| ڕادەی خوێندەواری      = 
| دایەن                 =
| پیشە                  = [[نووسەر]]، [[وەرگێڕ]] و [[ڕۆژنامەنووس]]
| ساڵانی چالاکی         =
| خاوەنکار              =
| شار                   =
| مووچە                 = 
| دارایی                =
| باڵا                  =
| کێش                   =
| ناسراو بە ھۆی         =
| سەرناو                =
| وادە                  =
| پێشوو                 =
| جێگر                  =
| حیزب                  = 
| بەرانبەرەکان          =
| ئایین                 = [[ئیسلام]]، [[سوننە]]
| ھاوسەر                = 
| یار                   = 
| منداڵەکان             = 
| دایک و باوک           = 
| خزمەکان               = [[قازی محەممەد]] و [[محەممەد قازی]]
| پەیوەندیەکان          =
| خەڵاتەکان             =
|واژوو                  =
| ماڵپەڕ                = 
| پەراوێزەکان           =}}

'''ئەحمەد قازی''' (٢٨ی حوزەیرانی ١٩٣٦&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kurdpress.com/news/11113/%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%82%D8%A7%D8%B6%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%AE%D8%AA%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D9%84%D9%87 |سەردێڕ=&quot;احمد قاضی»؛ از آموختن روزنامه‌نگاری در زندان تا سردبیری مجله «سروه&quot; |ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://elmifarhangi.com/content/580594/%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C-%D9%88-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%AA%D9%82%D8%A7%D8%B7%D8%B9-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AD%D8%B1%D9%81%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D9%88-%D9%85%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85 |سەردێڕ=&quot;علمی و فرهنگی&quot; تقاطع حیات حرفه‌ای دو مترجم - علمی و فرهنگی}}&lt;/ref&gt; – ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٥&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mehrnews.com/news/2770228/%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%82%D8%A7%D8%B6%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D9%85%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA|سەردێڕ= احمد قاضی روزنامه نگار و مترجم مهابادی درگذشت|ڕێکەوت= ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;) نووسەر و [[وەرگێڕ]]ێکی [[کورد]] بوو. لە ساڵی ١٩٣٦ لە [[مەھاباد]] لەدایکبوو. بڕوانامەی [[بەکالۆریۆس]]ی لە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] لە پەیمانگەی باڵای زمانەکانی [[تاران]] لە ١٩٥٨ وەرگرت. و لە حەفتاکانی [[سەدەی بیستەم]]دا ڕۆڵێکی چالاکی لە خەباتەکانی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] بۆ سەروەریی [[ڕامیاری]] گێڕا، کە بەو ھۆیەوە بۆ ماوەی چوار ساڵ لەژێر دەسەڵاتی [[شا]] زیندانی کرا. دوای [[شۆڕشی ئێران|شۆڕشی ئێرانی لە ١٩٧٩]]، توانی بەرھەمە [[وێژە]]یی و [[مێژوو]]ییەکان بە ھەردوو [[زمانی کوردی|کوردی]] و [[زمانی فارسی|فارسی]] بنووسێت و وەربگێڕێت. لە ١٩٨٦–٢٠٠٦ سەرنووسەری «سرووە» بوو، کە گۆڤارێکی کولتووری و وێژەیی باوی ئەو کاتە بوو بە کوردی. ھەروەھا ئەندامێکی ھەڵبژێردراوی [[ئەکادیمیای زمانی کوردی لە ئێران]] بوو.

== بەرھەمەکان ==
# '''[[دۆن کیشۆت]]'''،&lt;ref&gt;[[دۆن کیشۆت]]، قازی، ئەحمەد (وەرگێڕ). ئاراس، ھەولێر: ٢٠٠٨&lt;/ref&gt; وەرگێڕانی ڕۆمانی سێرڤانتێس، ٢ بەرگ، ٢٠٠٨
# '''دوانەی سەیر و سەمەرە'''،&lt;ref&gt;دوانەی سەیر و سەمەرە، قازی، ئەحمەد. ناوەندی بڵاوکردنەوەی فەرھەنگ و ئەدەبی کوردی سەلاحەددینی ئەییووبی، ورمێ: ١٩٩٠&lt;/ref&gt; وەرگێڕانی ڕۆمانی ماڕک تواین، ١٩٩٠
# '''کتک و مشک'''،&lt;ref&gt;کتک و مشک، قازی، ئەحمەد (وەرگێڕ)، بڵاوکەرەوە نووسەر ١٩٨١&lt;/ref&gt; وەرگێڕانی چیرۆکەشێعرێکی عوبەید زاکانی بە شێعر، ١٩٨١
# '''نسل اژدھا'''،&lt;ref&gt;نسل اژدھا، قاضی، احمد (مترجم)، نشر ناھید، تھران: ١٩٩٢&lt;/ref&gt; وەرگێڕانی ڕۆمانی پێرل باک بۆ فارسی، ١٩٩٢
# '''کلیلە و دێمنە'''،&lt;ref&gt;کەلیلە و دێمنە، قازی، ئەحمەد (وەرگێڕ)، بڵاوکەرەوەی گوتار، سەقز: ٢٠١٥&lt;/ref&gt; وەرگێڕانی کتێبی کلیلە و دمنەی فارسی، ٢٠١٥
# '''ڕێزمانی کوردی''' بە دوو زمانی [[کوردی]] و [[فارسی]]، دەزگای چاپی سەلاحەددین، [[ورمێ]]، ١٩٨٨

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]]
==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}
==بەستەرە دەرەکییەکان==
{{تووڵی دەروازە|موکریان|ژیاننامە|ئێران|کوردستان|زمانی کوردی|وێژە}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦]]
[[پۆل:نووسەرانی کورد]]
[[پۆل:وەرگێڕە کوردەکان]]
[[پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی]]
[[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:خەڵکی مەھاباد]]
[[پۆل:مردووانی ٢٠١٥]]
[[پۆل:ڕۆژنامەوانانی ئێرانی]]
[[پۆل:زانا کوردەکان]]</text>
      <sha1>lneuvcnsd7bifhp6i5uiakai2u9g6nc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گەمارۆی کۆبانی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>117750</id>
    <revision>
      <id>1581664</id>
      <parentid>1570845</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T14:48:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20451" sha1="86s9b589hbr9k6n4tniflpb6yruihyg" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Siege of Kobane.svg|وێنۆک|ئەو نەخشەیە نیشانی پەرەسەندنی گەمارۆدانی [[کۆبانی]] دەدات]]
'''گەمارۆی کۆبانی''' بە دەستی ھێزەکانی [[داعش]] لە [[١٦ی ئەیلوول]]ی ٢٠١٤ دەستی پێ کرد بە مەبەستی داگیرکردنی شاری [[کۆبانی]] کە لەژێر کۆنترۆڵی ھێزەکانی [[یەپەگە]]دایە. ئەم شەڕە بووەتە ھۆی ئاوارە بوونی نزیکەی ٢٠٠ ھەزار کەس لە خەڵکی شاری کۆبانی و گوندەکانی دەوروبەری بۆ خاکی [[تورکیا]]. یەکێ لە خاڵە گرنگەکانی ئەم شەڕە کە لە میدیاکانی دونیادا دەنگی دایەوە بەشداریی شەڕڤانانی ژن [[بوو]] لە شەڕەکەدا. بە سەرکردایەتی [[خەتتاب کوردستانی]] بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەلعەرەبییە: ژنان پێشەنگی شەڕی دژی داعشن | ناونیشان =
http://english.alarabiya.net/en/perspective/2014/10/14/Kurdish-woman-leads-fight-against-ISIS-in-Kobane-.html}}&lt;/ref&gt;

تا ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤، داعش توانی ٣٥٠ گوند و شارۆچکەی کوردی لە دەوروبەری کۆبانی داگیر بکات، ئەمەش بووە ھۆی دروستبوونی شەپۆلێکی ئاوارەبوونی نزیکەی ٣٠٠٬٠٠٠ کورد کە لە سنوورەکانەوە بەرەو [[پارێزگای ڕحا]]ی [[تورکیا]] ھەڵاتن. تا کانوونی دووەمی ٢٠١٥، ژمارەکە بۆ ٤٠٠٬٠٠٠ کەس بەرزبووەوە. [[یەکینەکانی پاراستنی گەل]] (یەپەگە) و ھەندێک لە لایەنەکانی [[سوپای سووریای ئازاد]] (لەژێر ناوی ژووری ئۆپەراسیۆنە ھاوبەشەکانی بڕووسکەی فورات)، [[پێشمەرگە]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و ھێرشە ئاسمانییەکانی [[ئەمریکا]] و سوپای وڵاتە عەرەبە ھاوپەیمانەکان دەستیان بە کۆنترۆڵکردنەوەی کۆبانی کرد.&lt;ref&gt;https://www.ibtimes.com/turkeys-parliament-approves-military-action-against-isis-syria-iraq-1698537&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.aljazeera.com/news/2014/10/29/syrian-rebels-join-battle-to-protect-kobane&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.bbc.com/news/world-middle-east-30991612&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20150202235607/http://in.reuters.com/article/2015/02/02/mideast-syria-kobani-ypg-idINKBN0L61FN20150202&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.reuters.com/article/us-mideast-syria-kobani-monitor-idUSKBN0L61A620150202&lt;/ref&gt;

لە ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥، یەپەگە و ھاوپەیمانەکانی بە پاڵپشتی ھێرشە ئاسمانییە بەردەوامەکانی ھاوپەیمانان بە سەرۆکایەتی ئەمریکا، دەستیان کرد بە کۆنترۆڵکردنەوەی شارەکە و [[داعش]]یان ناچار بە پاشەکشەیەکی بەردەوام کرد. شاری کۆبانی لە ٢٧ی کانوونی دووەم بە تەواوی کۆنترۆڵکرایەوە؛ بەڵام زۆربەی گوندەکانی دیکەی [[کانتۆنی کۆبانی]] لەژێر دەسەڵاتی داعشدا مابوونەوە. پاشان یەپەگە و ھاوپەیمانەکانی پێشڕەوی خێرایان لە گوندەکانی کۆبانی کرد و تا ٢ی شوبات داعش ٢٥ کم لە شاری کۆبانی پاشەکشەی کرد. تا کۆتایی نیسانی ٢٠١٥، داعش لە نزیکەی ھەموو ئەو گوندانەی لە کانتۆنەکەدا داگیری کردبوون وەدەرنرا، بەڵام کۆنترۆڵی چەند دەرزەن گوندێکی [[پارێزگای ڕەققە]]ی لە دەستدا مابوو. لە کۆتایی حوزەیرانی ٢٠١٥، داعش ھێرشێکی نوێی کردە سەر شارەکە و لایەنی کەم ٢٣٣ کەسی سڤیلی کوشت، بەڵام بە خێرایی تێکشکا و وەدەرنرا.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20141218021137/http://www.petercliffordonline.com/syria-iraq-news-4/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20201010095751/https://www.thealpenanews.com//&lt;/ref&gt;

جەنگی کۆبانی وەک وەرچەرخانێک لە شەڕی دژی دەوڵەتی ئیسلامی دادەنرا. گەمارۆکە لەلایەن ھەندێک کەسەوە بە «ستالینگرادی کوردی» ناو دەبرا.&lt;ref&gt;https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-idUSKBN0P60UY20150626&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2014/11/01/the-kurdish-stalingrad&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rferl.org/a/under-black-flag-islamic-state-kobani/26703624.html&lt;/ref&gt;

== پێشینە ==
لەکاتی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]]، [[یەکینەکانی پاراستنی گەل]] (یەپەگە) لە ١٩ی تەممووزی ٢٠١٢ [[کۆبانی]]یان کۆنترۆڵ کرد. لەو کاتەوە شارەکە لەژێر دەسەڵاتی [[کورد]]دا بووە، لەکاتێکدا یەپەگە و سیاسییە کوردەکان سەربەخۆیی بۆ ئەو شوێنەی کە پێی دەڵێن «ڕۆژاڤا» پەیڕەو دەکەن.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20120728023132/http://www.rudaw.net/english/news/syria/4999.html&lt;/ref&gt;

لە ئابی ٢٠١٣، [[داعش|دەوڵەتی ئیسلامی]]، [[بەرەی نوسرە]]، [[ئەحراری شام]]، لیوای [[سووکوور شام]] و [[لیوای تەوحید]] ڕایان گەیاند کە گەمارۆی کۆبانی دەدەن؛ بەڵام لە کانوونی دووەمی ٢٠١٤ شەڕی ناوخۆیی لە نێوان گرووپەکاندا ڕوویدا و ھەندێکیان لەژێر ناوی [[بەرەی ڕزگاری ئیسلامیی فورات]] دەستیان کرد بە ھاوپەیمانی لەگەڵ [[یەپەگە]]. لە ئازاری ٢٠١٤، داعش شارۆچکەی سیڕین و چەندین شارۆچکە و گوندی دیکەی لە دەستی یەپەگە و بەرەی ڕزگاری ئیسلامی فورات دەرھێنا. پێکدادانەکان تا ئایار بەردەوام بوون.&lt;ref&gt;https://iswresearch.blogspot.com/2014/09/ypg-and-rebel-forces-challenge-isis-in.html?m=1{{بەستەری مردوو|url=https://iswresearch.blogspot.com/2014/09/ypg-and-rebel-forces-challenge-isis-in.html?m=1 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

لە ٢ی تەممووزی ٢٠١٤، شارەکە و گوندەکانی دەوروبەری کەوتنە ژێر ھێرشی [[داعش]].&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20140714152556/http://kurdishquestion.com/kurdistan/west-kurdistan/what-s-happening-in-kobane.html&lt;/ref&gt;

=== پێشڕەوییەکانی داعش ===
لە ١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٤، داعش ھێرشێکی بەرفراوانی بۆ داگیرکردنی [[کانتۆنی کۆبانی]] و شاری کۆبانی دەستپێکرد و چوونە ناو ئەو گوندانەی کە لە سنوورە ڕۆژاوا و ڕۆژھەڵاتییەکانی کانتۆنەکەدا بوون. لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٤، دوای کۆنترۆڵکردنی پردێکی ستراتیژی لەسەر ڕووباری [[فورات]] لە ١٦ی ئەیلوولدا، داعش ھێرشێکی گەورەی بە بەکارھێنانی [[تانک]]، [[ڕۆکێت]] و تۆپخانە بەرەو [[کۆبانی]] دەستپێکرد و لە ماوەی ٢٤ کاتژمێردا ٢١ گوندی داگیرکرد. ئەم پێشڕەوییە وای کرد کۆبانی لەلایەن ھێزەکانی [[داعش]]ەوە گەمارۆ بدرێت، ھەروەھا شەڕکەرە ماوەکانی [[سوپای سووریای ئازاد]]ی لە باشووری ڕۆژاوای کانتۆنی کۆبانی ناچار کرد پاشەکشە بەرەو شاری کۆبانی بکەن. دوای دوو ڕۆژ، داعش ٣٩ گوندی دیکەی داگیرکرد و ھێزەکانی گەیاندە ٢٠ کیلۆمەتری کۆبانی. ٤٥٬٠٠٠ ئاوارە لە ترسی دەسەڵاتی داعش لە ناوچەکە پەڕینەوە بۆ [[تورکیا]]، لەکاتێکدا ژمارەیەک ئاوارە لە سنوورەکان ڕاگیران و لەلایەن دەسەڵاتدارانی تورکیاوە فەرمانیان پێکرا بگەڕێنەوە بۆ کۆبانی. دانیشتووانی ١٠٠ گوند دوای کەوتنە ژێر تۆپبارانی بەردەوام چۆڵکران و بەھۆی بەردەوامی پێشڕەوییەکانی داعشەوە دەیان کەسی مەدەنی و شەڕکەری [[یەپەگە]] کوژران.

لە ٢٠ی ئەیلوولدا، ھێزەکانی [[داعش]] دوای داگیرکردنی سێ گوندی دیکە، گەیشتنە ١٥ کیلۆمەتری شاری کۆبانی و دەستیان کرد بە تۆپبارانکردنی ئەو ناوچانەی کە کەمتر لە ١٠ کیلۆمەتر لە شارەکەوە دوور بوون. لە ھەمان کاتدا، زیاتر لە ٣٠٠ شەڕکەری کورد وەک ھێزی پشتیوانی لە [[تورکیا]]وە گەیشتنە کۆبانی. [[موراد قەرەیلان]]، بەرپرسی باڵای [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە) داوای لە گەنجانی کورد لە تورکیا کرد پەیوەندی بە ھێزە کوردییەکانەوە بکەن لە سووریا. لەو ڕۆژەدا سێ ڕۆکێت لە ناو کۆبانی تەقینەوە و بووە ھۆی بڵاوبوونەوەی ترس لە نێوان دانیشتووانەکەیدا. لە سەرەتای ھێرشەکەوە ٣٤ کەسی مەدەنی کوژرابوون، لەکاتێکدا ژمارەی ئاوارەکان گەیشتبووە ٦٠٬٠٠٠ کەس.

تا ٢١ی ئەیلوول، چەکدارانی [[داعش]] ٦٤ گوندیان داگیرکرد؛ ٣٩ چەکداری داعش و ٢٧ شەڕکەری کورد لە ٤٨ کاتژمێری ڕابردوودا کوژرابوون. ھێزە کوردییەکان لایەنی کەم ١٠٠ گوندیان لە دیوی سووریا چۆڵ کرد دوای ئەوەی چەکدارانی داعش ھێرشیان بۆ سەر گوندە کوردییەکان دەستپێکرد. ھێزەکانی داعش گەیشتنە ١٠ کیلۆمەتری شارەکە و بەردەوام بوون لە پێشڕەوی، شەڕەکان لە دەوروبەری باشوور و ڕۆژھەڵاتی کۆبانی چڕبوونەوە کە ١٣ کیلۆمەتر لە خودی شارەکەوە دوور بوون. ڕۆژی دواتر، وتەبێژێکی کورد ڕای گەیاند کە پێشڕەوییەکانی داعش لە ڕۆژھەڵاتی شارەکە لە شەوی ڕابردوودا ڕاگیراوە. سەرەڕای ڕاگرتنی پێشڕەوییەکان، ھێزەکانی داعش ناوەندی شارەکەیان تۆپباران کرد و پێکدادانەکان لە دەوروبەری گوندی مۆجیک (نزیکەی ٦ کم لە ڕۆژاوای کۆبانی) و گوندی عەلیشار (٧ کم لە ڕۆژھەڵاتی کۆبانی) بەردەوام بوون. لە ھەمان ڕۆژدا، [[نعمان کورتوولموش]] جێگری سەرۆک وەزیرانی تورکیا ڕای گەیاند، زیاتر لە ١٣٠٬٠٠٠ [[کوردانی ڕۆژاوای کوردستان|کوردی سووریا]] لە سنوورەکانەوە بەرەو [[تورکیا]] ھەڵاتوون بۆ ڕزگاربوون لە پێشڕەوییە [[جیھاد]]ییەکانی [[داعش]].

لە ٢٤ی ئەیلوولدا، ھێزەکانی داعش بەردەوام بوون لە پێشڕەوییەکانیان لە باشووری شارەکە. ئەمەش داعشی گەیاندە ٨ کیلۆمەتری باشووری کۆبانی، کە نزیکترین خاڵ بوو کە لە سەرەتای دەستپێکردنی ھێرشەکەوە لە ١٥ی ئەیلوول گەیشتبێتنە شارەکە. داعش تا ئەم کاتە ھێزەکانی لە [[کانتۆنی کۆبانی]] بۆ لانی کەم ٤٬٠٠٠ کەس زیاد کردبوو. لەکاتی پێشڕەوییەکەدا، ھێزەکانی داعش گوندەکانی ڕوبەی و تەل غەزال و سایلۆکانی [[گەنم]]ی نزیکیان داگیرکرد. سەرەڕای ئەوەش، سەرچاوەیەکی داعش ئیدیعای کرد کە ھێزەکانیان چەند گوندێکیان لە ڕۆژاوای کۆبانی داگیرکردووە. ھێڵی پێشەوەی شەڕ لە ڕۆژاواوە گواسترایەوە بۆ کۆمەڵە گوندێک بە ناوی سفتەک، چونکە چەکدار و [[تانک]]ی زیاتری [[داعش]] بۆ ھێرشەکە لە ڕۆژی ڕابردوودا گەیشتبووەوە. بەیانی ڕۆژی دواتر، چەکدارانی داعش تەنھا ٢ کیلۆمەتر دوور بوون و پێکدادانەکان بەردەوام بوون. تا ئەم خاڵە، داعش ٧٥ لە سەدی کانتۆنی کۆبانی کۆنترۆڵ کردبوو، لەکاتێکدا ھێزە کوردییەکان تەنھا کۆنترۆڵی شاری [[کۆبانی]] و شارۆچکەی بچووکی شێرا و نزیکەی ١٥ گوندی دەوروبەریان لەدەستدا مابوو.

لە ٢٦ی ئەیلوولدا، ھێزەکانی داعش گردێکیان داگیرکرد کە شەڕکەرانی [[یەپەگە]] لەوێوە لە ڕۆژانی ڕابردوودا ھێرشیان دەکردە سەر، کە ١٠ کم لە ڕۆژاوای کۆبانی دوور بوو. ھەروەھا داعش گوندێکی لە نزیکەی ٧ کم لە ڕۆژھەڵاتی کۆبانی داگیرکرد.

=== ھێرشە ئاسمانییەکانی ھاوپەیمانان و گەمارۆدانی کۆبانی ===
لە ٢٧ی ئەیلوولدا، فڕۆکەکانی ھاوپەیمانان بە سەرۆکایەتی [[ئەمریکا]] بۆ یەکەمجار ناوچەکانی دەوروبەری کۆبانییان بۆردومان کرد و پێگەکانیان لە گوندی عەلیشار، کە ٤ کیلۆمەتر لە شارەکەوە دوورە و وەک ناوەندی فەرماندەیی و کۆنترۆڵ لەلایەن داعشەوە بەکاردەھێنرا، کردە ئامانج. سەرەڕای ھێرشە ئاسمانییەکانی ھاوپەیمانان بۆ سەر پێگەکانی پێشەوەی داعش، ئەوان ھێشتا توانییان دەست بکەن بە تۆپبارانکردنی شاری کۆبانی و چەند کەسێک بریندار بکەن. بڕوا وابوو کە دوودڵی سەرەتایی ئەمریکا بۆ ئەنجامدانی ھێرشی ئاسمانی بۆ ھاوکاریکردنی شارە کوردەکە، بەھۆی نەیاربوونی لەگەڵ [[تورکیا]] بووبێت، کە تورکیا شکستی [[کورد]]انی پێ باشتر بوو.

تا ٢٨ی ئەیلوول، ١٬٥٠٠ شەڕکەری کورد کە لە تورکیاوە ھاتبوون، ھێزە کوردییەکان لە کۆبانی بەھێزتر کرد. ڕۆژی دواتر، ھێزەکانی داعش کە لە باشوور و باشووری ڕۆژھەڵاتەوە نزیک دەبوونەوە، گەیشتنە ٥ کیلۆمەتری شارەکە، لەکاتێکدا کۆبانی بۆ دووەم ڕۆژ ڕووبەڕووی بۆردوومانی بەردەوام بووەوە. ڕۆژی دواتر، ھێزەکانی داعش کە لە ڕۆژھەڵاتەوە نزیک دەبوونەوە، بۆ ٢–٣ کیلۆمەتری کۆبانی پێشڕەوییان کرد. لە کاتی شەڕەکەدا، باس لەوە کرا کە کوردەکان دوو [[تانک]]ی [[داعش]]یان تێکشکاندووە. چەکدارانی داعش گوندی سفتەکیان لە ڕۆژاوا داگیرکرد و بۆ ئەنجامدانی ھێرش بۆ سەر خودی کۆبانی بەکاریان ھێنا. گوندی کازیکانیش داگیرکرا.

لە ١ی تشرینی یەکەمدا، ھێزەکانی دەوڵەتی ئیسلامی لە باشووری ڕۆژھەڵاتی کۆبانی و لە بەرەی ڕۆژاواوە پێشڕەوییان کرد، کە ھێزە کوردییەکان لێی پاشەکشەیان کردبوو. ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی چەکدارانی داعش یەکێک لە دوا گوندەکانی دەوروبەری کۆبانی داگیر بکەن و بۆ دووری یەک کیلۆمەتر لە دەروازەی شارەکە نزیک ببنەوە. لەم کاتەدا شەڕکەرە کوردەکان لە کۆبانی پێگەکانی خۆیان بە فەردە لمی بەھێز دەکرد بۆ ئامادەکاری بۆ شەڕی ماڵ بە ماڵ. تا ئێوارە، لە نێوان کەمییەکی زۆری چەکدا، ھێزە کوردییەکان لە دەوروبەری شارەکە پاشەکشەیان کرد و ھێزەکانی داعش بەردەوام بوون لە پێشڕەوی. کاتێک ھێزەکانی داعش چوونە ناو دەوروبەری کۆبانی، ھەندێک لە ئاوارەکان باسیان لە [[ئەشکەنجەدان]]، [[دەستدرێژی سێکسی]]، [[کوشتن]] و شێواندنی [[تەرم]]ەکان لەلایەن داعشەوە کرد. باس لەوە دەکرا کە چەکدارانی [[داعش]] سەری شەڕکەرە کوردەکانیان بڕیوە، لەنێویاندا [[ژن]]ان.

تا ٢ی تشرینی یەکەم، ھێزەکانی داعش ٣٥٠ گوندیان لە کۆی ٣٥٤ گوندی دەوروبەری [[کۆبانی]] داگیرکردبوو، و تەنھا چەند سەد مەترێک لە باشوور و باشووری ڕۆژھەڵاتی شارەکە جێگیر ببوون. لەو ڕۆژەدا پێکدادانی توند ڕوویدا و بووە ھۆی کوژرانی ٥٧ چەکداری داعش لە ڕۆژھەڵاتی شارەکە، ھەروەھا فەرماندەیەکی عێراقی داعش و ھەشت چەکداری دیکە لە کەرتی باشوور کوژران.

ڕۆژی دواتر، چەکدارانی داعش دەروازەکانی چوونەژوورەوە و چوونەدەروەی باشوور و ڕۆژھەڵاتی کۆبانییان کۆنترۆڵ کرد. ھەروەھا گردێکی ستراتیژی و تاوەرێکی [[ڕادیۆ]]ییان گرتبوو کە دەیڕوانییە سەر شارەکە. دواتر شەڕکەرێکی کورد ڕای گەیاند کە چەکدارانی [[داعش]] چوونەتە ناو ناوچە باشوورییەکانی ڕۆژاوای شارەکە و شەڕ بەردەوامە. ھاوپەیمانان بە سەرۆکایەتی [[ئەمریکا]] لایەنی کەم حەوت ھێرشی ئاسمانییان دژی ئامانجەکانی داعش لە دەوروبەری کۆبانی لە ماوەی پێنج ڕۆژدا تا ٢ی تشرینی یەکەم ئەنجامدا، کاتێک ئەمریکا ھیچ ھێرشێکی ئەنجام نەدا، پێش ئەوەی باس لەوە بکرێت کە لە درەنگانی ٣ی تشرینی یەکەمدا ھێرشی زیاتریان ئەنجامداوە. لە شەوی ٣ لەسەر ٤ی تشرینی یەکەمدا، ھەوڵێکی داعش بۆ بڕینی ھێڵەکانی شارەکە تێکشکێنرا. ھێرشە ئاسمانییەکانی ھاوپەیمانان لە ٤ی تشرینی یەکەمدا بەردەوام بوون و لۆجستی، یەکەکان، پێگەکانی تۆپخانە و [[زرێپۆش]]ێکی گواستنەوەی سەربازی داعشیان کردە ئامانج. تا ئەم کاتە، شارەکە بە کردەیی چۆڵ ببوو، چونکە نزیکەی ھەموو دانیشتووانەکەی، جگە لە بەرگریکاران، بۆ [[تورکیا]] ھەڵاتبوون. دوایین ڕۆژنامەنووسی بیانیش لە ٤ی تشرینی یەکەمدا شارەکەی جێھێشت. بە گشتی نزیکەی ٩٠٪ی دانیشتووانی ناوچەکە چۆڵیان کردبوو.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{ڕۆژاوای کوردستان}}
{{پۆلی کۆمنز|Siege of Kobanî}}
{{تووڵی دەروازە|شەڕ|سووریا|دەیەی ٢٠١٠|کوردستان}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:ململانێکانی ٢٠١٤]]
[[پۆل:کۆبانی]]</text>
      <sha1>86s9b589hbr9k6n4tniflpb6yruihyg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کاترینا کێف</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118600</id>
    <revision>
      <id>1581644</id>
      <parentid>1581499</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:07:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="191858" sha1="85pt4x3xaqfc3ppdgkeqzu9qqnp9x3p" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = کاترینا کێف
| image = Katrina Kaif in 2018.jpg
| imagesize =
| caption = کاترینا کێف لە ٢٠١٨
| alt = A close-up shot of a woman who is wearing a strapless dress
| birth_name = کاترینا تورگووت / Turcotte
| birth_place = ھۆنگکۆنگ لەسەردەمی داگیرکاری بەریتانیا
| birth_date  = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٨٣|٧|١٦}}
| nationality = بەریتانی
| ethnicity = [[کشمیری]]، [[خەڵکی ئینگلیز]]
| occupation =خانمەئەکتەر، مۆدێل فاشیۆن
| yearsactive = ٢٠٠٣ تاکوو ئێستا
| relatives   = [[ئیزابێل کێف]] (خوشک)}}
'''کاترینا کێف (شێوازی دەربڕین [kəˈʈriːna kɛːf]; لەدایکبووی ١٦ی تەمموزی ١٩٨٣)''' خانمە ئەکتەرێکی [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیزە]] کە زیاتر لە فیلمە [[بۆلیوود|هیندییەکان]] دەرکەوتووە.&lt;ref name=&quot;citizen&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Hafeez
| یەکەم = Mateen
| سەردێڕ = Working in Bollywood for years, but shy of citizenship?
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/india/Working-in-Bollywood-for-years-but-shy-of-citizenship/articleshow/6458769.cms?referral=PM
| ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئازاری ٢٠١٤|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٣٠ی ئابی ٢٠١٠| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160117202653/http://timesofindia.indiatimes.com/india/Working-in-Bollywood-for-years-but-shy-of-citizenship/articleshow/6458769.cms?referral=PM
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; ئەو یەکێکە لە گرانترین خانمەئەکتەرانی بۆلیوود کە زۆرترین پارەی پێدەدرێت لەبەرامبەر بەشداریکردن لە فیلمەکان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.hindustantimes.com/bollywood/katrina-kaif-pays-highest-advance-tax-among-bollywood-actressses/story-gNuTMpoOiHifrBEH4Nk1TL.html
| سەردێڕ = Katrina Kaif pays highest advance tax among Bollywood actresses
| ڕێکەوت = ٢٥ی ئازاری ٢٠١٣| وێبگە = Hindustan Times
| زمان = en
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٠| دوایین = Baksi
| یەکەم = Dibyojyoti}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب
| ناونیشان = http://www.forbesindia.com/celebprofile/katrina-kaif/1439/18
| سەردێڕ = Katrina Kaif - Forbes India Magazine
| وێبگە = Forbes India
| زمان = en
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٠
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٩ی شوباتی ٢٠٢٠
|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20200219194548/http://www.forbesindia.com/celebprofile/katrina-kaif/1439/18
|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

کاترینا لە [[ھۆنگ کۆنگ|هۆنگ کۆنگ]] لەدایکبووە و خێزانەکەی لە چەند وڵاتێک ژیاون بەرلەوەی بچنە [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] و لە شاری [[لەندەن]] جێگیر بن. ئەو هەر لە تەمەنی نەوجەوانییەوە هاتە ناو بواری نمایشکردنی جلووبەرگەوە. لە نمایشکردنێکی جلووبەرگدا لە لەندەن، کایزاد گوستاد کە فیلمسازێکی بۆلیوود بڕیاریدا کە کاترینا بکاتە ئەکتەرێکی سەرەکی لە فیلمی ''بووم'' (٢٠٠٣)، دواتر فیلمەکە شکستی هێنا لە بۆکس ئۆفیس و ڕازیکردنی بۆچوونی ڕەخنەگران. لەوکاتەی کە چووە [[ھیندستان|هیندستان]]، کاترینا وەک نمایشکاری جلووبەرگ کارەکەی پەرەی سەند و سەرکەوتنی بەدەستھێنا. لەبەرامبەردا فیلمسازەکان دوودڵ بوون کە بەشداریی پێبکەن لە فیلمەکانیان ئەمەش بەهۆی ئەوەی کە ناوبراو لە قسەکردن بە [[زمانی ھیندی|زمانی هیندی]] خراپ بوو. دواتر لە ساڵی ٢٠٠٤، لە فیلمێکی سینەمای [[زمانی تێلووگوو|تێلوگو]] بەناوی ''مالیشواری'' بەشداریکرد، دوای ئەم فیلمەش جارێکی دیکە لە بۆلیوود دەرکەوتەوە بە فیلمی ''مەینی پیار کیون کیا'' (٢٠٠٥) و ''نەمەستێ لەندەن'' (٢٠٠٧) کە هەردوو فیلم سەرکەوتنی گەورەیان بەدەستهێنا لە بۆکس ئۆفیس. دوابەدوای ئەوە ناوبراو بەردەوام بوو لە سەرکەوتنەکانی، هەرچەندە ڕەخنە لە نواندن و دووبارەبوونەوەی ڕۆڵەکانی دەگیران. ئەمەش جگەوەی ڕەخنەش هەبوو کە ناوبراو زیاتر لەو فیلمانە دەردەکەوت کە ڕۆڵی ئەکتەری نێر زاڵن بەسەر فیلمەکان.

کاترینا لە ساڵی ٢٠٠٩، بەشداریکرد لە فیلمی ''نیویۆرک''، ناوەڕۆک و باسەکەی لەسەر [[تیرۆریزم]] بوو، فیلمەکە توانی سەرکەوتنی باش بەدەست بهێنێت هەروەها توانی بۆچوونی ڕەخنەگران بباتەوە، هاوکات کاترینا بەهۆی فیلمەکەوە بووە پاڵێوراوی باشترین خانمەئەکتەری ساڵ لە خەڵاتەکانی فیلم فەیر. دواتریش بەبەشداریکردن لە فیلمەکانی ''ئەجەب پرێم کی غەزەب کەهانی'' (٢٠٠٩)، ''ڕاجنیتی'' (٢٠١٠) وە ''زیندەگی نا میلەگی دۆبارە'' (٢٠١١)، ئەوا بۆ دووەمینجار بووە پاڵێوراوی باشترین خانمەئەکتەری فیلم فەیر ئەمەش بەهۆی بەشداریکردنی بوو وەک ئەکتەری سەرەکی لە فیلمی ''مێری برازەر کی دولهەن'' (٢٠١١). کاترینا لە چەندین فیلمی داهات بەرز بەشداریکردووە، کە بەشێکیان لە پڕداهاتترین فیلمەکانی بۆلیوودن ئەوانیش [[ئێک تا تایگەر]] (٢٠١٢)، [[دووم ٣]] (٢٠١٣)، [[بانگ بانگ (فیلم)|بانگ بانگ]]! (٢٠١٤)، دوای ئەم فیلمانەش کۆمەڵێ فیلمی کرد کە شکستیان هێنا بەڵام دواتر پێرستی فیلمە پڕداهاتەکانی زیاتر کرد بەبەشداریکردن لە فیلمەکانی [[تایگەر زیندووە]] (٢٠١٧) و بهارەت (٢٠١٩)، هەروەها لە ساڵی ٢٠١٨ بەهۆی بەشداریکردنی لە فیلمی زیڕۆ ئەوا بووە پاڵێوراوی خەڵاتی فیلم فەیر بۆ باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت.

دوور لەکارەکانیشی، ئەوا لەگەڵ دایکی بەشدارە لە کارە خێرخوازییەکان و لەچەندین بەرنامەی تەلەفزیۆنیش بەشداریی کردووە. کاترینا یەکێکە لەو کەسانەی کە گرنگییەکی زۆری میدیایی پێدەدرێت لە ناوخۆی هیند و سینەمای بۆلیوود بە تایبەت. لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢١، کاترینا هاوسەرگیری لەگەڵ ئەکتەری بۆلیوود [[ڤیکی کۆشەل]] کرد.

== سەرەتای ژیان ==
کاترینا کێف لەدایکبووی ١٩٨٣ لە هۆنگ کۆنگە، سەرەتا پاشناوی خێزانیی دایکی 'تورکووت' بەکارهێنا. {{efn|Although Kaif has said that she was born in 1983, her birth year has been quoted (or inferred) in reliable sources as 1983 or 1984.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی میدیای دەنگوڕەنگی|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠١١|سەردێڕ=Katrina, Hrithik Do A Jig at India TV Broadcast Centre |ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=maiuTjFv3-Y&amp;t=14m27s |بڵاوکەرەوە=YouTube |وتەگێڕانەوە=Event occurs at 14:27 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Lalwani|یەکەم=Vickey|سەردێڕ=Salman Khan's there for me: Katrina Kaif|ناونیشان=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-29/news-interviews/29716644_1_yash-chopra-priyanka-film|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش=[[The Times of India]]|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131005010512/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-29/news-interviews/29716644_1_yash-chopra-priyanka-film|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Katrina Kaif turns 30! |ناونیشان=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/katrina-kaif-turns-30_139135.html |بڵاوکەرەوە=[[Zee News]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131231152836/http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/katrina-kaif-turns-30_139135.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Katrina Kaif welcomes plans to target false claims in ad world |ناونیشان=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/katrina-kaif-welcomes-plans-to-target-false-claims-in-ad-world_150321.html |بڵاوکەرەوە=Zee News |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140206020845/http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/katrina-kaif-welcomes-plans-to-target-false-claims-in-ad-world_150321.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی شوباتی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;|name=A}}&lt;ref name=&quot;cream2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Bamzai
| یەکەم = Kaveree
| سەردێڕ = Kat who stole the cream
| ناونیشان = http://indiatoday.intoday.in/story/the-rise-of-bollywood-beauty-katrina-kaif/1/127282.html
|ئیش= India Today
| ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕێکەوت = ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١١| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130923081231/http://indiatoday.intoday.in/story/the-rise-of-bollywood-beauty-katrina-kaif/1/127282.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Happy Birthday Katrina: Ranbir plans big bash for lady love at Barcelona
| ناونیشان = http://indiatoday.intoday.in/story/happy-birthday-katrina-kaif-turns-30/1/291546.html
|ئیش= [[India Today]]
| ڕێکەوتی سەردان = ٥ی تەممووزی ٢٠١٤| ڕێکەوت = ١٦ی تەممووزی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714130255/http://indiatoday.intoday.in/story/happy-birthday-katrina-kaif-turns-30/1/291546.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Katrina Kaif: Lesser known facts
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/Katrina-Kaif-Lesser-known-facts/photostory/33609536.cms
| ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= The Times of India
| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140418050244/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/Katrina-Kaif-Lesser-known-facts/photostory/33609536.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٨ی نیسانی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; بەپێی قسەکانی کاترینا، باوکی (محەممەد کێف) بازرگانێکی بەریتانی-[[کەشمیر|کەشمیرییە]] هەروەها دایکیشی سوزان (هەندێکجار بە سوزانا بانگی دەکات) ئەوا پارێزەرێکی ئینگلیز و کەسێکی خێرخوازە.&lt;ref name=&quot;Bollywood Barbie&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Tees Maar Khan: A British Bollywood Barbie!
| ناونیشان = http://www.express.co.uk/entertainment/films/224986/Tees-Maar-Khan-A-British-Bollywood-Barbie
| ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئازاری ٢٠١٤|ئیش= [[Daily Express]]
| ڕێکەوت = ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١١| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140305121704/http://www.express.co.uk/entertainment/films/224986/Tees-Maar-Khan-A-British-Bollywood-Barbie
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٥ی ئازاری ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rise&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = The rise and rise of Katrina Kaif
| ناونیشان = http://mumbaimirror.com/others/sunday-read/The-rise-and-rise-of-Katrina-Kaif/articleshow/16169102.cms
| ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش= [[Mumbai Mirror]]
| ڕێکەوت = ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131014074135/http://mumbaimirror.com/others/sunday-read/The-rise-and-rise-of-Katrina-Kaif/articleshow/16169102.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hundred3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Varma
| یەکەم = Uttara
| سەردێڕ = I am hundred per cent Indian ... my Hindi is pretty good
| ناونیشان = http://archive.indianexpress.com/news/-i-am-hundred-per-cent-indian-...-my-hindi-is-pretty-good-/487326/0
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی شوباتی ٢٠١٤|ئیش= [[The Indian Express]]
| ڕێکەوت = ١٢ی تەممووزی ٢٠٠٩| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170628041507/http://archive.indianexpress.com/news/-i-am-hundred-per-cent-indian-...-my-hindi-is-pretty-good-/487326/0
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئەو حەوت خووشک و برای هەیە، سێ خووشکی گەورە (ستیفانی، کریستینە، ناتاشا)، سێ خووشکی بچووکتر (مێلیسا، سۆنیا و ئیزابێل)، هەروەها برایەکی گەورەیە بەناوی مایکڵ.&lt;ref name=&quot;Bollywood Barbie&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hundred3&quot;/&gt; ئیزابێل وەک خۆی نمایشکار و ئەکتەرە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://ibnlive.in.com/news/isabel-kaif-10-facts-you-probably-didnt-know-about-katrina-kaifs-sister/453219-8-66.html
| سەردێڕ = Isabel Kaif: 10 facts you probably didn't know about Katrina Kaif's sister
| ڕێکەوت = ٢٠ی شوباتی ٢٠١٤| بڵاوکەرەوە = [[CNN-IBN]]
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140302195032/http://ibnlive.in.com/news/isabel-kaif-10-facts-you-probably-didnt-know-about-katrina-kaifs-sister/453219-8-66.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٢ی ئازاری ٢٠١٤
| ڕێکەوتی سەردان = ٣٠ی ئایاری ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; کاتێک کاترینا منداڵ بوو، دایک و باوکی لەیەکتری جیابوونەوە، باوکی چووە ئەمریکا. کاترینا لەم بارەیەوە دەڵێت، ئەوان وەک خوشک و برا نەکەوتوونەتە ژێر کاریگەری باوکیان، تەنیا دایکیان گەورەی کردوون.&lt;ref name=&quot;hundred3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;dumb2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Chaturvedi
| یەکەم = Anshul
| سەردێڕ = I'm not dumb: Katrina
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Im-not-dumb-Katrina/articleshow/7162203.cms
| ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئازاری ٢٠١٤|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140505123041/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Im-not-dumb-Katrina/articleshow/7162203.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٥ی ئایاری ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; لە بارەی نەبوونی پەیوەندی لەگەڵ باوکی، کاترینا وتوویەتی &quot;کاتێک هاوڕێکانم دەبینم کە باوکێکی باشیان هەیە کە وەک پشتێک وایە بۆیان و پشتگیری خێزانەکەیان دەکات، ئەوا تەنیا ئەوەم دێتە خەیاڵ کە بڵێم خۆزگە منیش ئەوەم دەبوو. لەگەڵ ئەوەش لەبڕی دەربڕینی ناڕەزایی ئەوا پێمباشە کە سوپاسگوزار بم بۆ ئەو شتانەی کە هەمە.&quot; لە ساڵی ٢٠٠٩، کاترینا کێف لە چاوپێکەوتنێکی بۆ ئیندیا ئێکسپرێس ئەوەی ڕاگەیاند کە لەپەیوەندیدا نەبووە لەگەڵ باوکی.&lt;ref name=&quot;hundred3&quot;/&gt;
[[File:Katrina_Kaif_with_her_mother.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Katrina_Kaif_with_her_mother.jpg|alt=A{{بەستەری مردوو|url=https://en.wikipedia.org/wiki/File%3AKatrina_Kaif_with_her_mother.jpg%7Calt%3DA |date=ئابی ٢٠٢١ }} woman is sitting next to an older woman in a crowded room. The younger woman is sitting on the right wearing a white dress, while the older woman is wearing a black dress.|وێنۆک|268x268پیکسڵ|کاترینا کێف و دایکی لەکاتی دابەشکردنی خەڵاتێک، ساڵی ٢٠١١.]]
کاترینا لەبارەی جێگۆڕینی ماڵەکەیان بۆ چەند وڵاتێک ئەوەی ڕاگەیاندووە کە ئەمە لەبەر کارەکانی دایکی بووە، کە دایکی خۆی تەرخان کردبوو بۆ کارکردن لە بواری کۆمەڵایەتی:

«ئێمە لەگەڵ ماڵگواستنەوە گەورەبووین - سەرەتا هۆنگ کۆنگ ئەو شوێنەبوو کە لێی لەدایک بووم، دواتر چوومە چین، پاشان ژاپۆنن و دوابەدوای ئەوە بە پاپۆڕ چوومە فەڕەنسا لەدوای ئەوەش چووینە سوویسرا، دواتریش چووینە چەند وڵاتێکی ڕۆژهەڵاتی ئەورووپا، دوای ئەوانیش لە پۆلەندا لە شاری کراکۆو بووین... لەدوای ئەویش چووینە بەلجیکا، دواتر بۆ هاوای، کە ماوەیەکی کورت لەوێ بووین و پاشان لەکۆتایی هاتینە لەندەن.»&lt;ref name=&quot;dumb2&quot;/&gt;

لەبەرئەوەی کە ماڵیان زوو زوو دەگواستەوە، ئەوا کاترینا لەگەڵ برا و خووشکەکانی بە سیستمی خوێندنی ماڵەوە لەلایەن کۆمەڵێک مامۆستا وانەیان پێ گوتراوە.&lt;ref name=&quot;man2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Chaudhury|یەکەم=Shoma|ناونیشان=http://archive.tehelka.com/story_main40.asp?filename=hub041008The_man.asp|سەردێڕ=The Man of the Family|journal=[[Tehelka]]|بەرگ=٥|issue=39|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140714141625/http://archive.tehelka.com/story_main40.asp?filename=hub041008The_man.asp|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; کاترینا ماوەی سێ ساڵان لە [[لەندەن]] ژیا، دواتر چووە [[ھیندستان|هیندستان]].&lt;ref name=&quot;dumb2&quot; /&gt; دواتر پاشناوەکەی کردە پاشناوی خێزانیی باوکی، کاترینا ئەمەی بۆ ئاسانتر دەربڕینی ناوەکەی گەڕاندەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = My name's Turquotte: Katrina
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/My-names-Turquotte-Katrina/articleshow/4986854.cms?referral=PM
| ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٩| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160215032330/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/My-names-Turquotte-Katrina/articleshow/4986854.cms?referral=PM
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی شوباتی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠١١، لە چاوپێکەوتنێکیدا، ئایشە شرۆف بەرهەمهێنەری فیلمی بووم (یەکەم فیلمی کاترینا) وتی &quot;ئێمەبووین کە ناسنامەمان بۆ ئەو درووست کرد. ئەو کچێکی جوانکیلەی ئینگلیز بوو، وە ئێمە باوکێکی کەشمیریمان بۆ دۆزییەوە و ناومان نا کاترینا قازی. دواتر بیرمان کردەوە کە ناوەکە دەبێت لە هیندستان باوتر بێت، بۆئەوەی باشتر بگاتە لای بینەر... دواتر بیرمان بۆئەوە چوو کە قازای زۆر ناوێکی ئاینییە... محەممەد کێف (یاریزانی کریکێتی هیندی) لە لووتکەدابوو، هەربۆیە بۆچوونمان وابوو کە کاترینا کێف ناوێکی نایاب بێت.&quot;&lt;ref name=&quot;rise&quot; /&gt; دواتر کاترینا ئەم لێدوانەی ئایشە شرۆفی بە لێدوانێکی ئازاربەخش وێنا کرد.&lt;ref name=&quot;cream2&quot;/&gt;

== ژیانی کارکردن ==

=== نمایشکاری جلووبەرگ و دەستپێکی سینەما ===
لە تەمەنی چواردە ساڵیدا، کێف بووە براوەی پێشبڕکێی جوانی لە [[ھاوایی|هاوایی]]، هەروەها یەکەم کاری نمایشکاری جلووبەرگی پێدرا لە ڕێکلامێکی خشل و جوانکاری.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Reddy
| یەکەم = T.K.
| سەردێڕ = Cool Kat comes to Chennai
| ناونیشان = http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/07/15/stories/2003071500180100.htm
| ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= [[The Hindu]]
| ڕێکەوت = ١٥ی تەممووزی ٢٠٠٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130911060648/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/07/15/stories/2003071500180100.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; دوابەدوای ئەوە، لە لەندەن دەستی کرد بەکاری نمایشکردنی جلووبەرگ و کاری بۆ چەند دەزگایەکی فریلانس دەکرد و دواتریش بەدیاریکراو لە حەفتەی نمایشکاری لەندەن دەردەکەوت.&lt;ref name=&quot;cream2&quot;/&gt; لە نمایشکردنێکی لەندەن، کاترینا سەرنجی فیلمسازی هیندی کایزاد گوستاد ڕاکێشا. ئەو کاترینای هەڵبژارد بۆ بەشداریکردن لە فیلمێکی دزی و ئیرۆتیکی هیند بەناوی ''بووم''، ئەم فیلمە بووە یەکەم کاری ئەکتەری بۆ کاترینا، لە فیلمەکەدا لەپاڵ هەریەکە لە [[ئەمیتاب باچان]]، گوڵشەن گروڤەر، [[جاکی شرۆف]]، مادو ساپری و پادما لاکشمی ڕۆڵی گێڕا.&lt;ref name=&quot;london fashion week&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Renuka
| یەکەم = Methil
| سەردێڕ = She's got the look
| ناونیشان = http://indiatoday.intoday.in/story/katrina-kaif-to-be-one-of-three-leading-ladies-in-kaizad-gustads-heist-film-boom/1/219881.html
|ئیش= India Today
| ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕێکەوت = ٦ی ئایاری ٢٠٠٢| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130923085749/http://indiatoday.intoday.in/story/katrina-kaif-to-be-one-of-three-leading-ladies-in-kaizad-gustads-heist-film-boom/1/219881.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;boom2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Mukherjee
| یەکەم = Madhureeta
| سەردێڕ = Katrina booms in Bollywood
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Katrina-booms-in-Bollywood/articleshow/22997.cms
| ڕێکەوتی سەردان = ٣ی ئازاری ٢٠١٤|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160215032338/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Katrina-booms-in-Bollywood/articleshow/22997.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی شوباتی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; لەو کاتەی لە هیندستان بوو، کاترینا چەند پێشنیارێکی دیکەی کارکردنی بۆهات، ئەمەش وایکرد کە ناوبراو بڕیار بدات لە هیند بمێنێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Pathiyan
| یەکەم = Priya
| سەردێڕ = 'I'm not involved with Salman Khan'
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/40363538.cms
| ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی ئازاری ٢٠٠٣|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ١٦ی ئازاری ٢٠٠٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20040905203940/http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/40363538.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٤}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٠٣، وەک نمایشکاری جلووبەرگ لە هیند دەرکەوتەوە ئەمەش لەوکاتەبوو کە نمایشی بۆ جلووبەرگێکی دیزاینەری هیندی ڕۆهیت بال کرد لە حەفتەی نمایشی هیندی هەروەها لە کالێندەری کینگفیشەر دەرکەوت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Banerjee
| یەکەم = Chetna K.
| سەردێڕ = Movers, shakers &amp; sizzlers
| ناونیشان = http://www.tribuneindia.com/2003/20031228/spectrum/main2.htm
| ڕێکەوتی سەردان = ٣ی ئازاری ٢٠١٤|ئیش= [[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]
| ڕێکەوت = ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130310022439/http://www.tribuneindia.com/2003/20031228/spectrum/main2.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٠ی ئازاری ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; کاترینا بەخێرایی سەرکەوتنی بەدەستهێنا لە ئەزموونی کارکردنی وەک نمایشکاری جلووبەرگ لە هیند، ئەمەش دوای کارکردنی بۆ براندەکانی [[کۆکا کۆلا]]، [[ئێڵ جی|ئێل گی]]، فێڤیکۆل و [[سامسۆنگ|سامسونگ]].&lt;ref name=&quot;success2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Haute route to success
| ناونیشان = http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/08/07/stories/2003080700090200.htm
| ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Hindu
| ڕێکەوت = ٧ی ئابی ٢٠٠٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20121108053228/http://hindu.com/thehindu/mp/2003/08/07/stories/2003080700090200.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;

لەوکاتەی کە کێف خەریکی بەناوبانگ بوون لە بواری نمایشکاریدا، ئەوا یەکەم فیلمی بۆلیوودی بەناوی بووم لە ساڵی ٢٠٠٣ نمایشکرا.&lt;ref name=&quot;boom2&quot;/&gt; فیلمەکە نمایشیشی هەبوو لە [[فێستیڤاڵی فیلمی کان|فیستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی کان]]، فیلمەکە بەبازاڕکردن و ناساندنێکی زۆری بۆکرا لە فیستیڤاڵەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Bamzai
| یەکەم = Kaveree
| سەردێڕ = Vava voom
| ناونیشان = http://indiatoday.intoday.in/story/kaizad-gustad-seems-to-be-on-the-roll-with-boom/1/205880.html
| ڕێکەوتی سەردان = ٣ی ئازاری ٢٠١٤|ئیش= India Today
| ڕێکەوت = ١٤ی تەممووزی ٢٠٠٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140303050032/http://indiatoday.intoday.in/story/kaizad-gustad-seems-to-be-on-the-roll-with-boom/1/205880.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣ی ئازاری ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = It's Boom time for glamour
| ناونیشان = http://www.tribuneindia.com/2003/20030803/spectrum/spotlite.htm
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی نیسانی ٢٠١٤|ئیش= The Tribune
| ڕێکەوت = ٣ی ئابی ٢٠٠٣| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20051203192620/http://www.tribuneindia.com/2003/20030803/spectrum/spotlite.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە نەیتوانی لە بۆکس ئۆفیس سەرکەوتووبێت، هاوکات نەشی توانی بۆچوونی ئەرێنی لە ڕەخنەگران بەدەست بهێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Always knew Katrina Kaif would be superstar, says 'Boom' director
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Always-knew-Katrina-Kaif-would-be-superstar-says-Boom-director/articleshow/21778559.cms?referral=PM
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ١٢ی ئابی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160215035405/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Always-knew-Katrina-Kaif-would-be-superstar-says-Boom-director/articleshow/21778559.cms?referral=PM
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی شوباتی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Bansal
| یەکەم = Robin
| سەردێڕ = Kat's Boom days are back to haunt her
| ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/kat-s-boom-days-are-back-to-haunt-her/article1-671317.aspx
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٤ی ئازاری ٢٠١٤|ئیش= [[Hindustan Times]]
| ڕێکەوت = ٩ی ئازاری ٢٠١١| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140324110934/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/kat-s-boom-days-are-back-to-haunt-her/article1-671317.aspx
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی ئازاری ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; دواتر کاترینا لە نمایشێکیدا بە خراپی دەرکەوت، زیا سەلام لە دەزگای زە هیندوو ئەمەی بۆ خراپی دەرەنجامەکانی فیلمەکەی گەڕاندەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Salam
| یەکەم = Ziya U.
| سەردێڕ = Situations vacant
| ناونیشان = http://www.hindu.com/mp/2004/01/01/stories/2004010100180100.htm
| ڕێکەوتی سەردان = ٣ی ئازاری ٢٠١٤|ئیش= The Hindu
| ڕێکەوت = ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20121106105804/http://www.hindu.com/mp/2004/01/01/stories/2004010100180100.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; هیندووستان تایمز ڕایگەیاند کە دوای نمایشکردنی فیلمی بووم، کاترینا کێف کۆتایی پێ هات، ئەمەش لەبەر خراپی ناوبراو لە قسەکردن بە زمانی هیندی و دەربڕینی شێوەزارەکەی بە ئینگلیزییەکی زاڵ.&lt;ref name=&quot;sixhits2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Katrina on top with six hits in a row: critics
| ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/news-feed/archives/katrina-on-top-with-six-hits-in-a-row-critics/article1-335506.aspx
| ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ئیش= Hindustan Times
| ڕێکەوت = ٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٨| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131022163845/http://www.hindustantimes.com/news-feed/archives/katrina-on-top-with-six-hits-in-a-row-critics/article1-335506.aspx
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; دواتر کاترینا فیلمەکەی لە ژیانی خۆیدا دەرکرد: &quot;من بووم وەک ڕووداوێکی ژیانم نابینم. کاتێک واژووم بۆ ئەم فیلمە کرد، شتێکم نەدەزانی لەبارەی هیندستان و بینەرانی فیلم&quot;.&lt;ref name=&quot;that's kat&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = That's Kat!
| ناونیشان = http://www.hindu.com/mp/2004/07/05/stories/2004070500870100.htm
| ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Hindu
| ڕێکەوت = ٥ی تەممووزی ٢٠٠٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130923074213/http://www.hindu.com/mp/2004/07/05/stories/2004070500870100.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; وێڕای ئەوەی کاترینا لەم کاتەدا بەردەوام بوو لە وەرگرتنی پێشنیار بۆ کارکردن لەبواری نمایشکردنی جلووبەرگ،&lt;ref name=&quot;that's kat&quot; /&gt; بەڵام فیلمسازەکان خۆیان لێی دووردەخستەوە چونکە نەیدەتوانی بەباشی بە هیندی قسەبکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://movies.ndtv.com/bollywood/when-john-abraham-made-katrina-kaif-cry-254720
| سەردێڕ = When John Abraham made Katrina Kaif cry
| ڕێکەوت = ١٤ی ئابی ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە = [[NDTV]]
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130928224457/http://movies.ndtv.com/bollywood/when-john-abraham-made-katrina-kaif-cry-254720
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٣
| ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; تەنانەت، ماهیش بهاتی دەرهێنەر بڕیاریدا کە تارا شارما بخاتە شوێنی کاترینا، لە فیلمی سایا (٢٠٠٣) ئەمەش لەبەرئەوەی نواندنی کاترینای بەدڵ نەبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.rediff.com/movies/2003/mar/03saaya.htm
| سەردێڕ = Will Saaya repeat Raaz's success?
| ڕێکەوت = ٣ی ئازاری ٢٠٠٣|ئیش= Rediff.com
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141213002527/http://www.rediff.com/movies/2003/mar/03saaya.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤| ڕێکەوتی سەردان = ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|یەکەم١= Vickey
|دوایین١= Lalwani
| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دوابەدوای ئەوە کاترینا بڕیاردا بچێتە پۆلی خوێندنی زمانی هیندی.&lt;ref name=&quot;that's kat&quot; /&gt;

دوای شکستەکەی لەیەکەم فیلمی بۆلیوودا، کێف لە ساڵی ٢٠٠٤ بە فیلمێکی سینەمای تێلوگۆ دەرکەوتەوە بەناوی مالیسواری. بۆ ئەم فیلمە کاترینا بڕی ١١٠ هەزار دۆلار (٧.٥ ملیۆن ڕووپییە)ی پێدرا، کە ئەمەش لەم کاتە گرانترین کار بوو بۆ خانمەئەکتەرانی سینەماکانی باشووری هیندستان. لەبارەی نواندنەوە ڕەخنە لە کاترینا گیرا، بەڵام فیلمەکە لە بۆکس ئۆفیس سەرکەوتنی بەدەست هێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.sify.com/movies/south-india-s-new-faces-imagegallery-0-events-jdwmCvijjggsi.html
| سەردێڕ = South India's new faces
| بڵاوکەرەوە = Sify
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140716022822/http://www.sify.com/movies/south-india-s-new-faces-imagegallery-0-events-jdwmCvijjggsi.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٦ی تەممووزی ٢٠١٤| ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئازاری ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Pillai
| یەکەم = Shreedhar
| سەردێڕ = &quot;Malliswari&quot; mania
| ناونیشان = http://www.hindu.com/mp/2004/02/19/stories/2004021900960300.htm
| ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Hindu
| ڕێکەوت = ١٩ی شوباتی ٢٠٠٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130923013049/http://www.hindu.com/mp/2004/02/19/stories/2004021900960300.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;

=== بەرەو سەرکەوتن ===
[[File:Katrina_Kaif-_2006_IIFA_Awards.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Katrina_Kaif-_2006_IIFA_Awards.jpg|alt=A{{بەستەری مردوو|url=https://en.wikipedia.org/wiki/File%3AKatrina_Kaif-_2006_IIFA_Awards.jpg%7Calt%3DA |date=ئابی ٢٠٢١ }} woman is smiling away from the camera.|چەپ|وێنۆک|250x250پیکسڵ|بەشداربوونی کاترینا لە فیستیڤاڵی ئایفا.]]
لە ساڵی ٢٠٠٥، کاترینا لە فیلمی ''سەرکار'' بە ڕۆڵێکی کورت وەک کچە خۆشەویستی [[ئەبھیشەک باچان|ئەبهیشەک باچان]] دەرکەوت، ئەم فیلمە لە جۆری سیاسیی-هەستبزوێن بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.sify.com/movies/katrinas-voice-dubbed-again-news-bollywood-kkfv1Lbecbbsi.html
| سەردێڕ = Katrina's voice dubbed again
| ڕێکەوت = ٢٥ی تەممووزی ٢٠٠٥| بڵاوکەرەوە = Sify
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140717013629/http://www.sify.com/movies/katrinas-voice-dubbed-again-news-bollywood-kkfv1Lbecbbsi.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٧ی تەممووزی ٢٠١٤| ڕێکەوتی سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠١٤| دوایین = Jha
| یەکەم = Subhash K.
| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دوای ئەم فیلمە، ئەوا لەپاڵ [[سەلمان خان]]، سوشمیتا سێن و سۆهەیل خان لە فیلمی ''مەینێ پیار کیون کیا؟'' دەرکەوت، کاترینا پێی وایە ئەمە یەکەم فیلمی ڕاستەقینەی خۆیەتی لە بۆلیوود،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Jha
| یەکەم = Subhash K.
| سەردێڕ = Adi is my kind of director: Katrina
| ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/news-feed/nm14/adi-is-my-kind-of-director-katrina/article1-133690.aspx
| ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ئیش= Hindustan Times
| ڕێکەوت = ٣ی ئابی ٢٠٠٦| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141216143049/http://www.hindustantimes.com/news-feed/nm14/adi-is-my-kind-of-director-katrina/article1-133690.aspx
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە کە لەدەرهێنانی دەیڤد داڤان بوو ئەوا لە بۆکس ئۆفیس سەرکەوتنی گەورەی بەدەستهێنا، چیڕۆکی فیلمەکە لە فیلمی کاکتەس فلۆوەری هۆلیوود وەرگیرابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.rediff.com/movies/2004/jul/29david.htm
| سەردێڕ = We need laughter in our lives
| ڕێکەوت = ٢٩ی تەممووزی ٢٠٠٤|ئیش= Rediff.com
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131029191922/http://www.rediff.com/movies/2004/jul/29david.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| دوایین = Jha
| یەکەم = Subhash K.
| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.rediff.com/movies/2005/aug/23box.htm
| سەردێڕ = Box office cold to Bipasha's sizzle
| ڕێکەوت = ٢٣ی ئابی ٢٠٠٥|ئیش= Rediff.com
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131029190549/http://www.rediff.com/movies/2005/aug/23box.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بۆ ئەم ڕۆڵەی کاترینا خەڵاتی ستاردەستی بردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Bose
| یەکەم = Derek
| سەردێڕ = Director's choice
| ناونیشان = http://www.tribuneindia.com/2009/20090228/saturday/main1.htm
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= The Tribune
| ڕێکەوت = ٢٨ی شوباتی ٢٠٠٩| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20100830001547/http://www.tribuneindia.com/2009/20090228/saturday/main1.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣٠ی ئابی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; بە قسەی سوکانیا ڤێرما بۆ دەزگای ڕێدیف، کاترینا وەکو خانمەشازادەیەکی دیزنی وایە، ئامادەبوونی لەسەر شاشە نەرمونیانی و خۆشەویستی دەبەخشێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.rediff.com/movies/2005/jul/15mpkk.htm
| سەردێڕ = David Dhawan does it again with MPKK
|ئیش= Rediff.com
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130923094202/http://www.rediff.com/movies/2005/jul/15mpkk.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣| دوایین = Verma
| یەکەم = Sukanya
| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; هەر لەم ساڵەدا، کاترینا جارێکی لە سینەمای تێلووگۆ دەرکەوتەوە بەڵام ئەمجارەیان بە ڕۆڵێکی کورت بوو لە فیلمی ئەلاری پیدوگو بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Commercial potboiler
| ناونیشان = http://www.hindu.com/2005/10/08/stories/2005100806350200.htm
| ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Hindu
| ڕێکەوت = ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130925143908/http://www.hindu.com/2005/10/08/stories/2005100806350200.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠٠٦، کاترینا بۆیەکەمینجار لەپاڵ [[ئاکشای کومار|ئاکشەی کومار]] ڕۆڵی سەرەکی گێڕا لە فیلمی ''هەمکۆ دیوانا کار گایا''، کە لەدەرهێنانی ڕاج کانوار بوو،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=212&amp;catName=MjAwNg==
| سەردێڕ = Box Office 2006
| بڵاوکەرەوە = [[Box Office India]]
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131014132118/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=212&amp;catName=MjAwNg%3D%3D
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣
| ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ئەم فیلمەش شکستی هێنا، فیلمەکە باس لە کچ و کوڕێکدا دەکات کە دەکەونە داوی خۆشەویستی یەکترییەوە بەڵام هەریەکەیان لەکەسێکی دیکە مارە کراوە. دەزگای سیفی لەبارەی دەرکەوتنی کاترینا نووسی، &quot;ئەم ڕۆڵە وەک ئەوە وایە کە بۆ کاترینا دوورابێت، لە دوو دیمەن تەواو بینەری دەتواندەوە لە هەست و سۆزدا&quot;، هاوکات بەپێی پێداچوونەوەکە بێت ئەوا ڕۆڵی کاترینا شاردرایەوە بەهۆی بەرچاوی ڕۆڵی ئەو خانمەئەکتەرانەی کە لە فیلمەکەدا ڕۆڵی پاڵپشتیان گێڕابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.sify.com/movies/bollywood/preview.php?ctid=5&amp;cid=2425&amp;id=14185919
| سەردێڕ = Movie Review: Humko Deewana Kar Gaye
| بڵاوکەرەوە = Sify
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140717000538/http://www.sify.com/movies/bollywood/preview.php?ctid=5&amp;cid=2425&amp;id=14185919
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٧ی تەممووزی ٢٠١٤
| ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی تەممووزی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; هەر لەو ساڵەدا، کێف لە فیلمێکی تاوانی-هەستبزوێنی مەلایلامی بەناوی ''بەلرام لەدی تاراداس'' لەپاڵ ماممووتی ڕۆڵی سەرەکی گێرا. بۆ ئەم فیلمە، ڕیشی ڕاج سینگ بۆ دەزگای زە هیندوو نووسی، دەرکەوتنەکەی کاترینا &quot;سەرنجڕاکێشە&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Singh
| یەکەم = Rishi R.
| سەردێڕ = A crime thriller from I.V. Sasi
| ناونیشان = http://www.hindu.com/2006/05/02/stories/2006050200940200.htm
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Hindu
| ڕێکەوت = ٢ی ئایاری ٢٠٠٦| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130927055745/http://www.hindu.com/2006/05/02/stories/2006050200940200.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;

ژیانی کارکردنی کاترینا کێف لە سینەما، لەساڵی ٢٠٠٧ گۆڕا ئەمەش دوای ئەوەی لە چەند فیلمێکی زۆر سەرکەوتوو ڕۆڵی گێڕا.&lt;ref name=&quot;dhoom3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Ghosh
| یەکەم = Debasmita
| سەردێڕ = From Boom to Dhoom: Katrina Kaif's best movies
| ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/From-Boom-to-Dhoom-Katrina-Kaif-s-best-movies/Article1-1127029.aspx
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی شوباتی ٢٠١٤|ئیش= Hindustan Times
| ڕێکەوت = ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140221125944/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/from-boom-to-dhoom-katrina-kaif-s-best-movies/article1-1127029.aspx
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢١ی شوباتی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ زە ئیندیان ئێکسپرێس، کێف ئەوەی ڕاگەیاند کە فیلمی ''نەمەستێ لەندەنی'' دەرهێنەر ڤیپول ئەمروتال شا بۆ ئەو وەچەرخانێکی گرنگ بوو چونکە پێی وایە یەکەمینجار بوو کە ڕۆڵێکی گرنگ و سەرەکی پێبدرێت.&lt;ref name=&quot;hundred3&quot;/&gt; لە فیلمەکە، کاترینا ئەزموونی ژیانکردنی لە لەندەن گواستەوە، بەوەی لە ناوەڕۆکی فیلمەکە ڕۆڵی کچێکی هیندی-بەریتانی دەگێڕێت کە نیازی وایە هاوسەرگیری لەگەڵ کوڕێکی بەریتانی بکات، ئەمەش وێڕای ئەوەی خێزانەکەی دژی ئەو بڕیاردانەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = The other Kaif
| ناونیشان = http://www.hindu.com/mp/2007/03/22/stories/2007032200830100.htm
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Hindu
| ڕێکەوت = ٢٢ی ئازاری ٢٠٠٧| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130927225418/http://www.hindu.com/mp/2007/03/22/stories/2007032200830100.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; بۆچوونی ڕەخنەگران لەسەر فیلمەکە جیاوازبوو،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Kotwani
| یەکەم = Hiren
| سەردێڕ = Vipul Shah defends Namastey London
| ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Bollwood/Vipul-Shah-defends-Namastey-London/Article1-212487.aspx
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= Hindustan Times
| ڕێکەوت = ٢٩ی ئازاری ٢٠٠٧| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130929235303/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Bollwood/Vipul-Shah-defends-Namastey-London/Article1-212487.aspx
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; سوکانیا ڤارما ستایشی ڕۆڵی  کاترینای کرد و بەڕۆڵیکی گونجاوی بینی بۆ ئەو، پێی وابوو کە کاترینا بە ستایلێکی گونجاو دەرکەوت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.rediff.com/movies/2007/mar/23nl.htm
| سەردێڕ = Namastey London is a fun ride
| ڕێکەوت = ٢٣ی ئازاری ٢٠٠٧|ئیش= Rediff.com
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130927213900/http://www.rediff.com/movies/2007/mar/23nl.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣| دوایین = Verma
| یەکەم = Sukanya
| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; کیمیا (کێمستری) نێوان کاترینا و ئاکشەی کومار بەباشی وەسف کرا، لەم بارەیەوە نیکات کازمی بۆ زە تایمز ئۆف ئیندیای نووسی &quot;ئەمە دووانەیەکی تەواو نوێیە.&quot;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Kazmi
| یەکەم = Nikhat
| سەردێڕ = Namastey London
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Namastey-London/movie-review/1802925.cms
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٢٤ی ئازاری ٢٠٠٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131222013623/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Namastey-London/movie-review/1802925.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; تاران ئەدارش بۆ بۆلیوود هەنگاما نووسی، &quot;کاترینا سەرسامکەرە. ئەو پێشتر ئێمەی سەرسام کرد بەو متمانە بەخۆبوونەی لە ڕۆڵگێڕان لە فیلمی هەمکۆ دیوانا کار گایا وە ئەمجارەش بەهەمان شێوە لە فیلمی نەمەستێ لەنەدەن، ئەو جارێکی دیکە بەڕۆحیەتێکی بەرزەوە گەڕاوەتەوە بۆ نواندن. ئەو بەشێکی قورسی بە سانایی تێپەڕاند.&quot;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.bollywoodhungama.com/movie/namastey-london/critic-review/
| سەردێڕ = Namastey London Review – Bollywood Hungama
| وێبگە = Bollywood Hungama
| زمان = en-US
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20180508184928/http://www.bollywoodhungama.com/movie/namastey-london/critic-review/
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٨ی ئایاری ٢٠١٨| ڕێکەوتی سەردان = ٢٤ی نیسانی ٢٠١٨| دوایین = Hungama
| یەکەم = Bollywood
| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Akshay &amp; Katrina on the sets of Welcome.jpg|ڕاست|وێنۆک|کاترینا کێف و ئاکشەی کومار لە سێتی فیلمی وێڵکەم، هەردوو ئەکتەر لە کۆمەڵێ فیلم ڕۆڵی سەرەکیان گێڕاوە و فیلمەکانیش سەرکەوتنی باشیان بەبدەستهێنا لە بۆکس ئۆفیس.]]
دواتر کێف بە ڕۆڵی پزیشکێک لە فیلمی ''ئەپنێ'' بەشداریکرد، فیلمەکە لە چەشنی دراما و وەرزشییە، لەپاڵ هەریەکە لە [[دارمەندرا|دارمێندرا]]، [[سەنی دیۆل]] و بۆبی دیۆل ڕۆڵی سەرەکی گێڕا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.bbc.co.uk/shropshire/films/bollywood/2007/05/apne_preview.shtml
| سەردێڕ = Apne
| ڕێکەوت = ١٥ی نیسانی ٢٠٠٧| بڵاوکەرەوە = BBC
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20080226134026/http://www.bbc.co.uk/shropshire/films/bollywood/2007/05/apne_preview.shtml
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٦ی شوباتی ٢٠٠٨| ڕێکەوتی سەردان = ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤| دوایین = Gajjar
| یەکەم = Manish
| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دوای نمایشکردنی فیلمی ئەپنێ، کاترینا جارێکی دیکە پێشنیاری کارکردنی وەرگرتەوە لەلایەن دەرهێنەر دەیڤ داڤان، ئەمەش بەبەشداریکردنی بوو لە فیلمی ''پارتنەر''، کە لەپاڵ [[سەلمان خان]] لەم فیلمە بەشداریکرد، فیلمەکە وەک فیلمەکانی دیکەی دەیڤد ئەوا لە جۆری کۆمێدیایە، لە پاڵ ئەوانیش هەریەکە لە گۆڤیندا و لارا دەتا بەشداربوون بەڕۆڵی سەرەکی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Krishna
| یەکەم = Sonali
| سەردێڕ = Partner may face $30 mn Hitch
| ناونیشان = http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-08-08/news/27673674_1_hitch-indian-films-bollywood
| ڕێکەوتی سەردان = ٣ی ئازاری ٢٠١٤|ئیش= [[The Economic Times]]
| ڕێکەوت = ٨ی ئابی ٢٠٠٧| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131221193833/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-08-08/news/27673674_1_hitch-indian-films-bollywood
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە لە گشت جیهان توانی ١٤ ملیۆن دۆلار (١.٠٢ ملیار ڕووپییە) کۆبکاتەوە، بەمەش بووە یەکێک لە هەرە فیلمە سەرکەوتووەکانی ساڵ لە بۆکس ئۆفیسی بۆلیوود.&lt;ref name=&quot;boxoffice2007&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=214&amp;catName=MjAwNw==
| سەردێڕ = Box Office 2007
| بڵاوکەرەوە = Box Office India
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131014132441/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=214&amp;catName=MjAwNw%3D%3D
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;top&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&amp;articleid=3997&amp;nCat=
| سەردێڕ = Top All Time Worldwide Grossers Updated 11/5/2012
| ڕێکەوت = ١١ی ئایاری ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە = Box Office India
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131105215110/http://www.boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&amp;articleid=4409&amp;nCat=
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣
| ڕێکەوتی سەردان = ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; کۆتا فیلمی کاترینا لەم ساڵەدا، فیلمی ''وێڵکەم'' بوو، ئەم فیلمە لە دەرهێنانی ئەنیز بەزمییە، لەپاڵ [[ئاکشای کومار|ئاکشەی کومار]]، نانا پاتیکار، مالیکا شێراوات و ئەنیل کاپوور ڕۆڵی سەرەکی گێڕا. وێڕای ئەوەی فیلمەکە بۆچوونی نەرێنی وەرگرت لەلایەن ڕەخنەگرانەوە، بەڵام بووە دووەم پڕداهاتترین فیلمی ساڵی بۆلیوود.&lt;ref name=&quot;dhoom3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;boxoffice2007&quot; /&gt; یەکێک لەو ڕەخنانەی لە کاترینا گیرا، ئەوەبوو کە دووبارەیی لە ڕۆڵ و کارەکتەرەکانی بەردەوام لە فیلمەکانی هەستی پێکراوە.&lt;ref name=&quot;man2&quot;/&gt; لە ساڵی ٢٠٠٨، کێف لە سێ فیلمدا بەشداریکرد، سەرەتا لە فیلمێکی ئاکشن-هەستبزوێن بەناوی ''ڕەیس'' (پێشبڕکێ) بوو، ئەم فیلمە لەدەرهێنانی عەباس-مەستانە، چیڕۆکی فیلمەکە لەسەر دوو زڕ برایە کە جەنگ دەکەوێتە نێوانیان لەسەر سەروەت و سامانی باوکیان، کاترینا لەپاڵ [[سەیف عەلی خان]]، ئاکشای خانا و بیپاشا باسو دەرکەوت.نیکات کازمیی ڕەخنەگر، ستایشی فیلمەکەی کرد بەتایبەت لە ڕوانگەی ئاکشن، بەڵام ڕەخنەی لە کاترینا گرت و بە زۆر کەم بایەخانە وەسفی کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Kazmi
| یەکەم = Nikhat
| سەردێڕ = Race Review
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Race/movie-review/2888134.cms
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٢١ی ئازاری ٢٠٠٨| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131010184938/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Race/movie-review/2888134.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; دواتر، کاترینا جارێکی دیکە لەگەڵ ئاکشەی کومار دەرکەوتەوە، لە فیلمێکی کۆمێدی دەرهێنەر ئەنیس بەزمی بەناوی سینگ ئز کینگ، فیلمەکە توانی ١٨ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی (هاوتا بە ١.٢٥ ملیار ڕووپییە) کۆبکاتەوە، ئەمەش بووە شەشەمین گەورە سەرکەوتنی کاترینا کێف بەسەریەکەوە لە بۆکس ئۆفیس.&lt;ref name=&quot;sixhits2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;top2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&amp;articleid=3997&amp;nCat=
| سەردێڕ = Top All Time Worldwide Grossers Updated 11/5/2012
| ڕێکەوت = ١١ی ئایاری ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە = Box Office India
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131105215110/http://www.boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&amp;articleid=4409&amp;nCat=
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣
| ڕێکەوتی سەردان = ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;boxoffice2008&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=215&amp;catName=MjAwOA==
| سەردێڕ = Box Office 2008
| بڵاوکەرەوە = Box Office India
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131014132123/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=215&amp;catName=MjAwOA%3D%3D
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; هەرچەند کە بۆچوونی جیاواز لەسەر دەرکەوتنەکانیدا هەبوون،&lt;ref name=&quot;dhoom3&quot;/&gt; ڕەخنەگر ڕاجیڤ مەسەند کاترینا کێف وەک تەلارێکی ناڕێک وایە... نواندنەکەی زۆر لاوازە کە وات لێدەکات کە پێی بڵێی بەزووترین کات سەیری ماهوبالا بکە تاکوو [[مادھوری دیکشیت|مادهوری]] بۆئەوە شتێک فێربیت.&quot;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://ibnlive.in.com/news/singh-is-kinng-a-dead-zone-of-comedy/70704-8.html
| سەردێڕ = Masand's Verdict: Singh is Kinng
| بڵاوکەرەوە = CNN-IBN
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130922190131/http://ibnlive.in.com/news/singh-is-kinng-a-dead-zone-of-comedy/70704-8.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣| دوایین = Masand
| یەکەم = Rajeev
| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

کۆتا فیلمی کاترینا لەم ساڵەدا، فیلمی ''یوڤراج'' بوو لە دەرهێنانی سوبهاش گای، ئەم فیلمە لە بۆکس ئۆفیس شکستی هێنا،&lt;ref name=&quot;boxoffice2008&quot; /&gt; کاترینا لەپاڵ سەلمان خان و ئەنیل کاپوور لە فیلمەکەدا دەرکەوت. بۆ بەرجەستەکردنی ئەم فیلمە، ماوەیەک کاترینا لەگەڵ گرووپێکی ئۆرکێسترا مەشقی دەکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = KBR
| یەکەم = Upala
| سەردێڕ = KAIFi tagda hai
| ناونیشان = http://archive.mid-day.com/entertainment/2008/nov/131108-Salman-Khan-Katrina-Kaif-Pranksters-Cello-Yuvvraaj-Bollywood.htm
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش= [[Mid Day]]
| ڕێکەوت = ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141013055443/http://archive.mid-day.com/entertainment/2008/nov/131108-Salman-Khan-Katrina-Kaif-Pranksters-Cello-Yuvvraaj-Bollywood.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤
| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لەبارەی ڕۆڵی کاترینا، سۆنیا چۆپرا بۆ دەزگای سیفی نووسی &quot;لە فیلمەکەدا، کاترینا ڕۆڵی کچێکی دەگێڕا کە لەلایەن باوکییەوە ڕێگری لێدەکرا بۆ شووکردن بە دڵدارە هەژارەکەی. کاترینا لە ژەنینی چەلۆ نایاب و ڕازیکەر بوو&quot;.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.sify.com/movies/review-yuvvraaj-a-yawn-of-a-moral-science-lesson-review-bollywood-14803151.html
| سەردێڕ = Review: Yuvvraaj a yawn of a moral science lesson
| بڵاوکەرەوە = [[Sify]]
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131222174804/http://www.sify.com/movies/review-yuvvraaj-a-yawn-of-a-moral-science-lesson-review-bollywood-14803151.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| دوایین = Chopra
| یەکەم = Sonia
| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; وێڕای جیاوازی لە بۆچوونی ڕەخنەگران لەسەر فیلمەکە، بەڵام فیلمەکە خرایە ئەرشیفی فیلمخانەی ئەکادیمیای زانستەکان و ھونەرەکانی وێنەی جوڵاو، ئەمەش بەهۆی ئەو ڕەهەنەدە هونەرییەی کە هەی بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Memon
| یەکەم = Ayaz
| سەردێڕ = When lines are crossed
| ناونیشان = http://www.dnaindia.com/analysis/column-when-lines-are-crossed-1208634
| ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی تەممووزی ٢٠١٤|ئیش= [[Daily News and Analysis]]
| ڕێکەوت = ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140727164342/http://www.dnaindia.com/analysis/column-when-lines-are-crossed-1208634
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Subhash Ghai's Yuvvraaj goes to Oscar library
| ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Subhash-Ghai-s-Yuvvraaj-goes-to-Oscar-library/Article1-377914.aspx
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= Hindustan Times
| ڕێکەوت = ١٢ی شوباتی ٢٠٠٩| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130929235306/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Subhash-Ghai-s-Yuvvraaj-goes-to-Oscar-library/Article1-377914.aspx
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;

پێش فیلمی ''نیویۆرک''، دەنگی کاترینا لەڕێگای کەسانی دۆبلێرەوە دادەنرا ئەمەش بەهۆی لاوازیی ناوبراوبوو لە قسەکردن بە زمانی هیندییەکی ڕەوان.{{efn|In ''Boom'', ''Namastey London'' and ''Singh is Kingg'', Kaif's real voice was retained.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Stars with voiceovers |ناونیشان=http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/stars-with-voiceovers/article1-908137.aspx |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ئیش=Hindustan Times |ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141021185115/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/stars-with-voiceovers/article1-908137.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Katrina finds her voice |ناونیشان=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Katrina-finds-her-voice/articleshow/2212297.cms |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ئیش=The Times of India |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141025175924/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Katrina-finds-her-voice/articleshow/2212297.cms |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;|name=B}} وێڕای ئەوەی لە زنجیرە فیلمێکی سەرکەوتوودا دەرکەوت، بەڵام ڕەخنەگران تێبینییان کردبوو کە ئەم فیلمانە بەپاڵپشتیی ئەکتەرە نێرەکان بەمشێوەیە سەرکەوتنیان بەدەستهێناوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Vijayakar
| یەکەم = Rajiv
| سەردێڕ = New queen bee?
| ناونیشان = http://www.deccanherald.com/content/274159/queen-bee.html
| ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی تەممووزی ٢٠١٤|ئیش= [[Deccan Chronicle]]
| ڕێکەوت = ٢٦ی ئابی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140726082502/http://www.deccanherald.com/content/274159/queen-bee.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٦ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; بەردەوام ڕەخنە لەنواندنی کاترینا دەگیرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Kaul
| یەکەم = Vivek
| سەردێڕ = Deepika is the new Katrina
| ناونیشان = http://www.dnaindia.com/blogs/post-deepika-is-the-new-katrina-1581434
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= Daily News and Analysis
| ڕێکەوت = ٣١ی تەممووزی ٢٠٠٩| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141012222006/http://www.dnaindia.com/blogs/post-deepika-is-the-new-katrina-1581434
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://zeenews.india.com/exclusive/i-look-at-acting-more-as-motivation-than-inspiration-katrina_4092.html
| سەردێڕ = I look at acting more as motivation than inspiration: Katrina
| ڕێکەوت = ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨| بڵاوکەرەوە = Zee News
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131014040601/http://zeenews.india.com/exclusive/i-look-at-acting-more-as-motivation-than-inspiration-katrina_4092.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣
| ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; کاترینا لەبارەی دەستپێکی کارەکانی ئەوەی وتووە &quot;فیلمە سەرەتاییەکانم بۆ قۆناغی فێربوون باشبوون... هیچ پەشیمانییەکم لێیان نییە.&quot;&lt;ref name=&quot;cream2&quot;/&gt;

=== نیویۆرک و سەرکەوتنی مەزن لە بۆکس ئۆفیس ===
[[File:Katrina_Kaif.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Katrina_Kaif.jpg|alt=A{{بەستەری مردوو|url=https://en.wikipedia.org/wiki/File%3AKatrina_Kaif.jpg%7Calt%3DA |date=ئابی ٢٠٢١ }} woman dressed in a white salwar kameez (traditional Indian dress) with her hair down is smiling and looking away from the camera.|وێنۆک|272x272پیکسڵ|کاترینا لە بۆنەیەکدا بۆ فیلمی زیندەگی نا میلەنگی دۆبارە.]]
دوای بەشداریکردنی لە چەندین فیلم، کە کاترینا زیاتر وەک لایەنی زیادکردنی جوانکاری بۆ فیلمەکە بەکاردەهات، لە ساڵی ٢٠٠٩ لە فیلمی ''نیویۆرک'' دەرکەوت، ئەم فیلمە لە دەرهێنانی کەبیر خانە، جۆری فیلمەکە دراما و تیرۆریستییە، لە فیلمەکەدا کاترینا لەپاڵ [[جۆن ئەبرەھام|جۆن ئەبرەهام]] و نیل نیتن موکیش بە ڕۆڵی سەرەکی بەشداربوو. چیڕۆکی فیلمەکە باس لەژیانی سێ هاوڕی دەکات کە چۆن ژیانیان تێکدەچێت لەدوای ڕووداوەکانی هێرشی ١١ی ئەیلوول. لە فیلمەکەدا، کێف ڕۆلی کەسایەتی (مایا)ی دەگێڕا، کە قوتابییەکی زانکۆیە و دواتر هاوسەرگیری لەگەڵ تیرۆریستێک دەکات. کاترینا ئاماژەی بەوەداوە کە مایا لەخودی خۆیەوە نزیک بوو، چونکە ڕووبەڕووی هەمان مامەڵەی خراپ دەبوویەوە بەهۆی ڕەنگی پێستی ئەمەش لەوکاتەی لە لەندەن دەژیا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = I was conscious of my skin colour while growing up: Katrina
| ناونیشان = http://archive.indianexpress.com/news/i-was-conscious-of-my-skin-colour-while-growing-up-katrina/480776/
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Indian Express
| ڕێکەوت = ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٩| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140222152209/http://archive.indianexpress.com/news/i-was-conscious-of-my-skin-colour-while-growing-up-katrina/480776/
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی شوباتی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;arm candy2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Kat is only Akshay's arm candy
| ناونیشان = http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-07/news-interviews/28190362_1_akshay-kumar-katrina-kaif-s-homepage-film
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٧ی ئابی ٢٠٠٩| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130928093920/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-07/news-interviews/28190362_1_akshay-kumar-katrina-kaif-s-homepage-film
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٣
| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; نیویۆرک لە بۆکس ئۆفیس سەرکەوتنی بەدەستهێنا، هاوکات توانی بۆچوونی ئەرێنی لە ڕەخنەگرانیش وەربگرێت.&lt;ref name=&quot;boxoffice2009&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=288&amp;catName=MjAwOQ==
| سەردێڕ = Box Office 2009
| بڵاوکەرەوە = Box Office India
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131014131907/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=288&amp;catName=MjAwOQ%3D%3D
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = I am not glamorous in real life: Katrina Kaif
| ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/I-am-not-glamorous-in-real-life-Katrina-Kaif/Article1-472226.aspx
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= Hindustan Times
| ڕێکەوت = ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714122213/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/I-am-not-glamorous-in-real-life-Katrina-Kaif/Article1-472226.aspx
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; ڕەخنەگر سوبهاش کەی جها ستایشی ڕۆڵ و دەرکەوتنی کاترینا کێفی کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Jha
| یەکەم = Subhash K.
| سەردێڕ = 'New York', a remarkable effort
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/New-York-a-remarkable-effort/articleshow/4709214.cms?referral=PM
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٩| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160215052638/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/New-York-a-remarkable-effort/articleshow/4709214.cms?referral=PM
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی شوباتی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; لەلایەن نووسەرێکی تایمز ئۆف ئیندیا، فیلمی نیویۆرک بەباشترین کاری کاترینا لەماوەی ئەزموونی ئەکتەریدا وێنا کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = New York Movie Review
| ناونیشان = https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/new-york/movie-review/4707568.cms
|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٩| ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی نیسانی ٢٠١٨| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20180716185345/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/New-York/movie-review/4707568.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٦ی تەممووزی ٢٠١٨| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دوای ئەوە، بەهۆی فیلمی نیویۆرکەوە کاترینا بووە پاڵێوراوی خەڵاتی باشترین خانمەئەکتەری ساڵ لە خەڵاتەکانی فیلم فەیر.&lt;ref name=&quot;awards2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/3458
| سەردێڕ = Katrina Kaif &amp;#124; Latest Celebrity Awards
| بڵاوکەرەوە = Bollywood Hungama
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141112101550/http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/3458
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤| ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دواتر لە فیلمی بلو، دەرکەوتنێکی تایبەتی هەبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Jha
| یەکەم = Subhash K.
| سەردێڕ = Katrina's guest performance in Blue lasts just 8 minutes
| ناونیشان = http://archive.mid-day.com/entertainment/2009/aug/190809-Bollywood-Katrina-Kaif-Blue-underwater-thriller-guest-performance.htm
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= Mid Day
| ڕێکەوت = ١٩ی ئابی ٢٠٠٩| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٤ی شوباتی ٢٠١٤
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://archive.today/20140204095601/http://archive.mid-day.com/entertainment/2009/aug/190809-Bollywood-Katrina-Kaif-Blue-underwater-thriller-guest-performance.htm
| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; هەر لەم ساڵەدا، کاترینا لەگەڵ [[ڕانبیر کاپوور]] دەرکەوت لە فیلمی ''ئەجەب پرێم کی غەزەب کەهانی''، لە فیلمەکەدا کاترینا ڕۆڵی کچەهەتیوێکی گێڕا کە ناچاری دەکەن بۆ ئەوەی شوو بە دەوڵەمەندێک بکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=288&amp;catName=MjAwOQ==
| سەردێڕ = Box Office 2009
| بڵاوکەرەوە = Box Office India
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131014131907/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=288&amp;catName=MjAwOQ%3D%3D
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە لەدەرهێنانی ڕاجکومار سانتۆشییە، تاران ئەدرەش لە بۆلیوود هەنگاما نووسی، &quot;کاترینا بەردەوامە لە سەرسامکردنی ئێمە... ئەو لە هەردوو دیمەنی سۆزدارانە و ئاسایی نایاب بوو&quot; هەروەها تاران پەسنی نواندنی نێوان ڕانبیر کاپوور و کاترینا کیفی کرد لەم فیلمەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/510223
| سەردێڕ = Ajab Prem Ki Ghazab Kahani (2009) Review
| ڕێکەوت = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣| بڵاوکەرەوە = [[Bollywood Hungama]]
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131015042425/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/510223
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣| دوایین = Adarsh
| یەکەم = Taran
| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; کۆتا فیلمی ئەمساڵەی کاترینا، فیلمی دی دەنا دەن بوو.&lt;ref name=&quot;arm candy2&quot;/&gt; ئەم فیلمەش لە بۆکس ئۆفیس سەرکەوتنی بەدەستهێنا.

لە ساڵی ٢٠١٠، کێف لە فیلمێکی هەستبزوێن-سیاسیی بەناوی ڕاجنیتی بەشداریکرد، فیلمەکە لە دەرهێنانی پراکەش جها بوو، هەریەکە لە ڕانبیر کاپوور، [[ئاجای دیڤگان]]، ئەرجون ڕامپال، نانا پاتیکار، مەنۆج بەجپای و سارا تۆمپسن بەشداربوون. فیلمەکە سەرچاوەی گرتبوو لە داستانی مەهاباراتا و ڕۆمانی گادفازەر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Lahiri
| یەکەم = Tripti
| ناونیشان = https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2010/06/04/rajneeti-mahabharat-godfather-set-in-bhopal/
| سەردێڕ = 'Rajneeti': 'Mahabharat,' 'Godfather,' in Bhopal
|ئیش= [[The Wall Street Journal]]
| ڕێکەوت = ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٠| ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131015075752/https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2010/06/04/rajneeti-mahabharat-godfather-set-in-bhopal/
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; چیڕۆکی فیلمەکە لەناوجەرگەی شاری بۆپالە، باس لە دوو حیزبی سیاسیی دەکات کە دەیانەوێت دەستبگرن بەسەر هێز، دەسەڵات و گەندەڵی ناوچەکە. وێڕای ئەوەی کە لە میدیاکان ئەوە باس دەکرا کە کەسایەتی کاترینا کێف لە فیلمەکەدا لەسەر ژیانی سۆنیا غاندی وەرگیراوە، بەڵام خودی کێف ئەمەی ڕەتکردەوە. کاترینا بۆ خۆئامادەکردنی بۆ ئەم فیلمە، سەیری کەمپەینەکانی هەڵبژاردنی پریانکا غاندی دەکرد، بۆئەوەی فێری زمانی جەستەی سیاسییەکان بێت. دوای نمایشکردنی فیلمەکە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://ibnlive.in.com/news/i-was-shocked-when-approached-for-raajneeti/115962-8-66.html
| سەردێڕ = I was shocked when approached for Raajneeti
| ڕێکەوت = ٢٢ی ئایاری ٢٠١٠| بڵاوکەرەوە = CNN-IBN
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140421083323/http://ibnlive.in.com/news/i-was-shocked-when-approached-for-raajneeti/115962-8-66.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢١ی نیسانی ٢٠١٤
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی نیسانی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = I watched Priyanka Gandhi's videos to get Rajneeti look: Katrina
| ناونیشان = http://indiatoday.intoday.in/story/I+watched+Priyanka+Gandhi's+videos+to+get+Rajneeti+look:+Katrina/1/94724.html
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= India Today
| ڕێکەوت = ٢٦ی نیسانی ٢٠١٠| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140427030623/http://indiatoday.intoday.in/story/I%20watched%20Priyanka%20Gandhi%27s%20videos%20to%20get%20Rajneeti%20look%3A%20Katrina/1/94724.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی نیسانی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; ڕەخنەگران بۆچوونی ئەرێنییان لەبارەی فیلمەکە وەشاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Bhirani
| یەکەم = Radhika
| سەردێڕ = Raajneeti has coffers ringing with political winner
| ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Raajneeti-has-coffers-ringing-with-political-winner/Article1-555238.aspx
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش= Hindustan Times
| ڕێکەوت = ٩ی حوزەیرانی ٢٠١٠| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131025174724/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Raajneeti-has-coffers-ringing-with-political-winner/Article1-555238.aspx
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://ibnlive.in.com/news/masand-raajneeti-is-thrilling-and-gripping/121986-8-84.html
| سەردێڕ = 'Raajneeti' is thrilling and gripping
| ڕێکەوت = ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٠| بڵاوکەرەوە = CNN-IBN
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140113231757/http://ibnlive.in.com/news/masand-raajneeti-is-thrilling-and-gripping/121986-8-84.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤
| ڕێکەوتی سەردان = ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤| دوایین = Masand
| یەکەم = Rajeev
| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Joshi
| یەکەم = Namrata
| سەردێڕ = Rajneeti
| ناونیشان = http://www.outlookindia.com/article/Rajneeti/265711
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= [[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]
| ڕێکەوت = ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٠| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714144900/http://www.outlookindia.com/article/Rajneeti/265711
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; نیکات کازمی پەسنی دەرکەوتنی کاترینای کرد لەبەردەم کامێرا و بە کەسایەتییەکی بەهێز وەسفی کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Kazmi
| یەکەم = Nikhat
| سەردێڕ = Raajneeti Review
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Raajneeti/movie-review/6007822.cms
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20120820214326/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Raajneeti/movie-review/6007822.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٠ی ئابی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە لە بۆکس ئۆفیس سەرکەوتنی بەدەستهێنا بەوەی توانی ٢٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی (١.٤ ملیار ڕووپییەی هیندی) کۆبکاتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&amp;catName=MjAxMA==
| سەردێڕ = Box Office 2010
| بڵاوکەرەوە = Box Office India
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131014062657/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&amp;catName=MjAxMA%3D%3D
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

کاترینا کێف بۆ شەشەمین جار لەگەڵ ئاکشەی کومار دەرکەوتەوە، ئەمەش هەر لە ساڵی ٢٠١٠ بوو کاتێک بەیەکەوە لە فیلمی کۆمێدی (تیس مار خان) دەرکەوتن، فیلمەکە لە دەرهێنانی فەرەح خانە. لەم فیلمە کاترینا بەشداربوو لە گۆرانییەکی سەمائامێز بەناوی (شیلا کی جەوانی)، ئەم گۆرانییە دەنگدانەوەی زۆری هەبوو،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Wangoo
| یەکەم = Anupama
| سەردێڕ = Sheila steals Munni's thunder
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Sheila-steals-Munnis-thunder/articleshow/7164852.cms?referral=PM
| ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئایاری ٢٠١٥|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20180208112323/https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Sheila-steals-Munnis-thunder/articleshow/7164852.cms?referral=PM
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٨ی شوباتی ٢٠١٨| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; هەروەها بۆ خۆ ئامادەکردن بۆ گۆرانییەکە ئەوا کاترینا کێف لەگەڵ سەماکەر ڤیرۆنیکا دی سوزا مەشقی دەکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Dabholkar
| یەکەم = Reshma K.
| سەردێڕ = Katrina: Bollywood's only belly dancer
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Katrina-Bollywoods-only-belly-dancer/pmredirectshow/7058136.cms?
| ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی ئایاری ٢٠١٥|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20180208112323/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Katrina-Bollywoods-only-belly-dancer/pmredirectshow/7058136.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٨ی شوباتی ٢٠١٨| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وێڕای دەنگدانەوەی گۆرانییەکان، تیس مار خان شکستی هێنا لە بۆکس ئۆفیس هەروەها نەیتوانی ڕەخنەگران لەخۆی ڕازی بکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = TMK fails to impress critics
| ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/TMK-fails-to-impress-critics/Article1-642276.aspx
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش= Hindustan Times
| ڕێکەوت = ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131025174721/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/TMK-fails-to-impress-critics/Article1-642276.aspx
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Fall and fall of akki
| ناونیشان = http://www.telegraphindia.com/1110209/jsp/entertainment/story_13553921.jsp
| ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ئیش= [[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]
| ڕێکەوت = ٩ی شوباتی ٢٠١١| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141210050313/http://www.telegraphindia.com/1110209/jsp/entertainment/story_13553921.jsp
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; ڕینوکا ڕاو بۆ دەیلی نیوز ئەند ئەنەلایزس نووسی &quot;کاترینا زۆر نواندن ئامێزانە دەردەکەوێت... بەخراپی.&quot; هاوکات لەلایەنی دەرکەوتنی لە گۆرانییەکان پەسنی کاترینای کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Rao
| یەکەم = Renuka
| سەردێڕ = Review: Tees Maar Khan is not worth even a free ticket
| ناونیشان = http://www.dnaindia.com/entertainment/review-review-tees-maar-khan-is-not-worth-even-a-free-ticket-1485367
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= Daily News and Analysis
| ڕێکەوت = ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141012223534/http://www.dnaindia.com/entertainment/review-review-tees-maar-khan-is-not-worth-even-a-free-ticket-1485367
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;
[[File:Anushka_Sharma,_Shahrukh_Khan_and_Katrina_Kaif_at_the_premiere_of_JAB_TAK_HAI_JAAN.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Anushka_Sharma,_Shahrukh_Khan_and_Katrina_Kaif_at_the_premiere_of_JAB_TAK_HAI_JAAN.jpg|alt=A{{بەستەری مردوو|url=https://en.wikipedia.org/wiki/File%3AAnushka_Sharma%2C_Shahrukh_Khan_and_Katrina_Kaif_at_the_premiere_of_JAB_TAK_HAI_JAAN.jpg%7Calt%3DA |date=ئابی ٢٠٢١ }} man in a suit is interlocking arms with two women. The woman on the left is wearing a blue one-shouldered gown with her hair up, while the woman on the right is wearing a gold sari (South Asian attire) with her hair down.|چەپ|وێنۆک|293x293پیکسڵ|سێیانەی فیلمی جەب تەک هەی جان؛ لە ڕاستەوە کاترینا کێف، [[شاروخ خان]] وە [[ئەنوشکا شارما]].]]
بۆ ساڵی دواتر (٢٠١١)، کاترینا کێف بۆیەکەمینجار لەگەڵ ڕیتیک ڕۆشان دەرکەوت لە فیلمی زیندەگی نا میلەگی دوبارە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Lalwani
| یەکەم = Vickey
| سەردێڕ = No issues with the kiss: Hrithik Roshan, Katrina Kaif
| ناونیشان = http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-24/news-interviews/29698522_1_katrina-kaif-kiss-locking-lips
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١١| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130928034348/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-24/news-interviews/29698522_1_katrina-kaif-kiss-locking-lips
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٣
| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە باس لە سێ هاوڕێ دەکات کە دەچنە گەشتی وڵاتی ئیسپانیا وەک کورتەگەشتێکی زوگورتیانە، یەکێک لەو کوڕانە دەکەوێتە داوی خۆشەویستی لەگەڵ لەیلا (کاترینا). فیلمەکە هەر لەلایەنی ڕەخنەگرانە و هەمیش لەلایەنی بۆکس ئۆفیس سەرکەوتنی بەدەستهێنا،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Sahni
| یەکەم = Diksha
| ناونیشان = https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2011/07/15/review-round-up-zindagi-na-milegi-dobara/
| سەردێڕ = Review Round-Up: 'Zindagi Na Milegi Dobara'
|ئیش= The Wall Street Journal
| ڕێکەوت = ١٥ی تەممووزی ٢٠١١| ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714233533/https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2011/07/15/review-round-up-zindagi-na-milegi-dobara/
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=earnings
| سەردێڕ = Box Office Earnings 19/08/10 – 25/08/11 (Nett Collections in Ind Rs)
| بڵاوکەرەوە = Box Office India
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20110903171326/http://www.boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=earnings
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣ی ئەیلوولی ٢٠١١| ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; هاوکات دەستیگرت بەسەر زۆربەی خەڵاتەکانی ناوخۆی ئەم ساڵە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/awards/id/535587
| سەردێڕ = Zindagi Na Milegi Dobara (2011) &amp;#124; Latest Movie Awards
| بڵاوکەرەوە = Bollywood Hungama
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131103035713/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/awards/id/535587
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; ڕیچارد کویپەر بۆ ڤارایتی نووسی، &quot;کاترینا ئەوەندە جوانە کە دەبێتە سەرچاوەی ئیلهام بەخشی بۆ هەمووان تاکوو بچنە بەردەم ئاوێنە و شتێک بۆخۆیان بکەن.&quot;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Kuipers
| یەکەم = Richard
| سەردێڕ = Review: 'Zindagi na milegi dobara'
| ناونیشان = https://variety.com/2011/film/reviews/zindagi-na-milegi-dobara-1117945686/
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= [[Variety (magazine)|Variety]]
| ڕێکەوت = ٢١ی تەممووزی ٢٠١١| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130928223219/http://variety.com/2011/film/reviews/zindagi-na-milegi-dobara-1117945686/
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;

دوای ئەوە هەر لە ساڵی ٢٠١١، کاترینا لە فیلمێکی ڕۆمانسی-کۆمێدی بەناوی ''مێری برازەر کی دولهەن'' بەشداریکرد، ئەم فیلمە لە بەرهەمهێنانی کۆمپانیای یاش ڕاج فیلمز و دەرهێنانی عەلی عەباس زەفەر بوو، کاترینا لەپاڵ هەریەکە لە عیمران خان و عەلی زەفەر ڕۆڵی سەرەکی گێڕا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Guharoy
| یەکەم = Rounak
| سەردێڕ = Imran Khan, Katrina Kaif set the stage on fire
| ناونیشان = http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-11/news-interviews/29875873_1_ali-zafar-mere-brother-ki-dulhan-katrina-kaif
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ١١ی ئابی ٢٠١١| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130928033847/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-11/news-interviews/29875873_1_ali-zafar-mere-brother-ki-dulhan-katrina-kaif
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٣
| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە فیلمەکەدا، کاترینا ڕۆڵی کچێکی دەگێڕا بەناوی دیمپل دیکشت، کچێکی زۆربڵێ و پێشبینیی نەکراو بوو، بەشێک لە ڕەخنەگران پێیان وابوو کە کاترینا ئالینگاریی کردووە بۆ وەرگرتنی ئەم ڕۆڵە.&lt;ref name=&quot;Hindustan Times&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Chikni Chameli not my style: Katrina Kaif
| ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Chikni-Chameli-not-my-style-Katrina-Kaif/Article1-787297.aspx
| ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش= Hindustan Times
| ڕێکەوت = ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131021230355/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Chikni-Chameli-not-my-style-Katrina-Kaif/Article1-787297.aspx
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; وێڕای ئەوەی فیلمەکە بۆچوونی جیاوازی لە ڕەخنەگران وەرگرت، بەڵام بەگشتی ڕەخنەگران ستایشی دەرکەوتنی کاترینایان کرد، بەشێکیان کارەکتەری دیمپل دیکشت بە یەکێ لە سەرنجڕاکێشترین کارەکتەرە مێینەکانی ساڵیان دانا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Garia
| یەکەم = Nikita
| ناونیشان = https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2011/09/10/review-round-up-mere-brother-ki-dulhan/
| سەردێڕ = Review Round-Up: 'Mere Brother Ki Dulhan'
|ئیش= The Wall Street Journal
| ڕێکەوت = ١٠ی ئەیلوولی ٢٠١١| ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131029201255/https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2011/09/10/review-round-up-mere-brother-ki-dulhan/
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Somaaya|یەکەم١=Bhawana|دوایین٢=Kothari|یەکەم٢=Jigna|دوایین٣=Madangarli|یەکەم٣=Supriya|سەردێڕ=Mother Maiden Mistress: Women in Hindi Cinema, 1950–2010|ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=HarperCollins India|ژپنک=٩٧٨-٨١-٧٢٢٣-٨٥٩-٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Dtec0Ykfo1sC&amp;pg=RA5-PA2011|پەڕە=٢٠١١}}&lt;/ref&gt; گۆرەڤ مالانی بۆ ئێکەنۆمیک تایمز نووسی، دەتوانین سەیری فیلمەکە بکەین بەهۆی دەرکەوتنەکەی کاترینا کێفەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Malani
| یەکەم = Gaurav
| سەردێڕ = Mere Brother Ki Dulhan: Movie review
| ناونیشان = http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-09-09/news/30135706_1_mere-brother-ki-dulhan-katrina-kaif-imran-khan
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Economic Times
| ڕێکەوت = ٩ی ئەیلوولی ٢٠١١| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130928031353/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-09-09/news/30135706_1_mere-brother-ki-dulhan-katrina-kaif-imran-khan
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بۆ ئەم فیلمە، کاترینا بۆ دووەمینجار پاڵێوراو کرا بۆ وەرگرتنی خەڵاتی باشترین خانمەئەکتەری ساڵ لە خەڵاتەکانی فیلم فەیر.&lt;ref name=&quot;awards2&quot;/&gt;

لە ساڵی ٢٠١٢، کاترینا لە گۆرانی چیکنی چەمیننی دەرکەوت، گۆرانییەکی سەما ئامێز بوو لە فیلمی ئەگنیپات. ئەم گۆرانییە لەماوەی دە ڕۆژ وێنەی گیرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Raje
| یەکەم = Abhishek
| سەردێڕ = Chikni Chameli gets 3.8&amp;nbsp;million views within a week!
| ناونیشان = http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-28/news-interviews/30562001_1_chikni-chameli-agneepath-katrina-kaif
| ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131015114513/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-28/news-interviews/30562001_1_chikni-chameli-agneepath-katrina-kaif
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣
| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بەقسەی کاترینا، ئەمە یەکێک بووە لە کارە قورسەکان بەوەی لەسەر ئەو شێوازە نەبووە کە ئەو پێی ڕاهاتبوو، هەروەها کارکردنی لەم گۆرانییە وەک ئالنگارییەک بۆخۆی دانا.&lt;ref name=&quot;Hindustan Times&quot;/&gt; هەر لە هەمان ساڵدا، کاترینا لە فیلمی ئێک تا تایگەر بەشداریکرد، ئەم فیلمە لە دەرهێنانی کەبیر خانە، کێف لەپاڵ سەلمان خان بەڕۆڵی سەرەکی دەرکەوت، لەفیلمەکەدا کێف ڕۆڵی کەسایەتیی زۆیای گێڕا کە بریکاری هەوڵگیریی پاکستانییە و دەکەوێتە داوی خۆشەویستی تایگەر کە بریکاری هەواڵگیریی هیندییە. فیلمەکە توانی سەرکەوتنی مەزن لە بۆکس ئۆفیس و وەرگرتنی بۆچوونی ئەرێنی ڕەخنەگران بەدەست بهێنێت،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Gupta
| یەکەم = Shubhra
| سەردێڕ = Ek Tha Tiger
| ناونیشان = http://archive.indianexpress.com/news/ek-tha-tiger/989475/0
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Indian Express
| ڕێکەوت = ١٧ی ئابی ٢٠١٢| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://archive.today/20140204100146/http://archive.indianexpress.com/news/ek-tha-tiger/989475/0
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٤ی شوباتی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Critics Report: Ek Tha Tiger burning bright
| ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Critics-Report-Ek-Tha-Tiger-burning-bright/Article1-914019.aspx
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش= Hindustan Times
| ڕێکەوت = ١٥ی ئابی ٢٠١٢| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131025174658/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Critics-Report-Ek-Tha-Tiger-burning-bright/Article1-914019.aspx
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Guha
| یەکەم = Aniruddha
| سەردێڕ = Aniruddha Guha reviews Ek Tha Tiger
| ناونیشان = http://www.dnaindia.com/entertainment/review-aniruddha-guha-reviews-ek-tha-tiger-method-in-the-salman-madness-1728293
|ئیش= Daily News and Analysis
| ڕێکەوت = ١٥ی ئابی ٢٠١٢| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141012224312/http://www.dnaindia.com/entertainment/review-aniruddha-guha-reviews-ek-tha-tiger-method-in-the-salman-madness-1728293
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە توانی ٤٣ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی (٣.١ ملیار ڕووپییەی هیندی) لە بۆکس ئۆفیس کۆبکاتەوە، بەمەش بووە پڕداهاتترینن فیلمی بۆلیوود بۆ ئەو ساڵە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&amp;articleid=5979&amp;nCat=
| سەردێڕ = Chennai Express Crosses Ek Tha Tiger Worldwide in Ten Days
| ڕێکەوت = ١٩ی ئابی ٢٠١٣| بڵاوکەرەوە = Box Office India
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131105220137/http://boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&amp;articleid=5979&amp;nCat=
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = http://www.ibtimes.co.in/articles/415845/20121217/top-10-grossers-2012.htm
| سەردێڕ = Top 10 Bollywood Box Office Grossers of 2012; &quot;Ek Tha Tiger&quot; Tops List
| ڕێکەوت = ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ئیش= [[International Business Times]]
| ڕێکەوتی سەردان = ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140114080943/http://www.ibtimes.co.in/articles/415845/20121217/top-10-grossers-2012.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Katrina Kaif promoting Bharat in 2019.jpg|ڕاست|وێنۆک|کاترینا لەکاتی بەبازاڕکردنی فیلمی بهارەت.]]
هەر لەو ساڵەدا، کاترینا لە فیلمی جەب تەک هەی جان دەرکەوت، لە فیلمەکە لەپاڵ هەریەکە لە شاروخ خان و ئەنوشکا شارما ڕۆڵی سەرەکی گێڕا، ئەم فیلمە کۆتا فیلمی دەرهێنەری بۆلیوود یاش چۆپرا بوو، فیلمەکە لە چەشنی ڕۆمانسی و دراما بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://movies.ndtv.com/bollywood/big-bang-at-the-box-office-today-jab-tak-hai-jaan-son-of-sardaar-291901
| سەردێڕ = Big bang at the box office today: Jab Tak Hai Jaan, Son Of Sardaar
| ڕێکەوت = ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢| بڵاوکەرەوە = NDTV
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140527015235/http://movies.ndtv.com/bollywood/big-bang-at-the-box-office-today-jab-tak-hai-jaan-son-of-sardaar-291901
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی ئایاری ٢٠١٤
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠١٤| دوایین = Roy
| یەکەم = Gitanjali
| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە بارەی کارکردنی لەگەڵ یاش چۆپرا، کاترینا وتی، &quot;بێگوومان ئەو پاشای ڕۆمانسە وە هەمیشە حەزم بەوە کردووە کە چۆن کچەپاڵەوانەکانی پشان دەدات. هەمیشە خەونم ئەوەبووە کە لەگەڵ ئەودا کاربکەم، بەڵام ئەوەی لە ژیانی ڕاستەقینە بۆم هاتە پێشەوە ئەوا تەنانەت لەو خەونەش باشتر بوو.&quot;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Reality better than dreams: Katrina Kaif
| ناونیشان = http://archive.mid-day.com/entertainment/2012/apr/270412-Reality-better-than-dreams-Katrina-Kaif.htm
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= Mid Day
| ڕێکەوت = ٢٧ی نیسانی ٢٠١٢| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٤ی شوباتی ٢٠١٤
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://archive.today/20140204102048/http://archive.mid-day.com/entertainment/2012/apr/270412-Reality-better-than-dreams-Katrina-Kaif.htm
| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە فیلمەکە کاترینا ڕۆڵی کچێک دەگێڕێت بەناوی میرا، ئەم کچە بەڵێن بەخودا دەدات کە واز لە خۆشەویستەکەی بهێنێت ئەگەر لە کۆما بگەڕێتەوە بۆ ژیان. هەرچەندە فیلمەکە پەسن و ستایشی ڕەخنەگرانەی وەرگرت، بەڵام بۆچوونی ڕەخنەگران لەسەر دەرکەوتنی کاترینا لەیەکتری جیاوازبوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Rana
| یەکەم = Preetika
| ناونیشان = https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2012/11/13/review-round-up-jab-tak-hai-jaan-woos-critics/
| سەردێڕ = Review Round Up: 'Jab Tak Hai Jaan' Woos Critics
|ئیش= The Wall Street Journal
| ڕێکەوت = ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢| ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131029212135/https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2012/11/13/review-round-up-jab-tak-hai-jaan-woos-critics/
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; دەزگای سی ئێن ئێن-ئای بی ئێن نووسی، &quot;ڕۆڵی میرا دژوار بوو، کاترینا لە دیمەنە سۆزدارییەکان شکستی هێنا، پێدەچێت کاترینا هێشتا لە کارکردن لەبەردەم کامێرادا ڕانەهاتبێت وە زەحمەتی بینیوە لە ڕۆڵگێڕان لە دەربڕینی لە دیمەنە سۆزدارییەکان.&quot;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://ibnlive.in.com/news/jab-tak-hai-jaan-how-has-katrina-kaif-fared-in-the-film/305984-8.html
| سەردێڕ = Jab Tak Hai Jaan: How has Katrina Kaif fared in the film?
| بڵاوکەرەوە = CNN-IBN
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131009015036/http://ibnlive.in.com/news/jab-tak-hai-jaan-how-has-katrina-kaif-fared-in-the-film/305984-8.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣| دوایین = Vats
| یەکەم = Rohit
| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە لە بۆکس ئۆفیسیش سەرکەوتنی باشی بەدەستهێنا، توانی ٣٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی (٢.١١ ملیار ڕووپییە) کۆبکاتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Mehta
| یەکەم = Ankita
| سەردێڕ = 'Jab Tak Hai Jaan' Box Office Collection: Shahrukh Starrer is a Blockbuster Overseas
| ناونیشان = http://www.ibtimes.co.in/articles/411072/20121204/jab-tak-hai-jaan-box-office-collection.htm
|ئیش= International Business Times
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣| ڕێکەوت = ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130927081651/http://www.ibtimes.co.in/articles/411072/20121204/jab-tak-hai-jaan-box-office-collection.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠١٣، دەرکەوتنی هەبوو لە فیلمی دووم ٣ لەپاڵ عامر خان، فیلمەکە لە دەرهێنانی ڤیجای کریشنا ئاچاریا بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Aamir, Abhishek, Katrina and Uday promote 'Dhoom 3'
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Aamir-Abhishek-Katrina-and-Uday-promote-Dhoom-3/articleshow/27215896.cms
| ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی تەممووزی ٢٠١٤|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160215052736/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Aamir-Abhishek-Katrina-and-Uday-promote-Dhoom-3/articleshow/27215896.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی شوباتی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; بۆ ڕۆڵگێڕانی کارەکتەرێکی سێرک، کاترینا ماوەی ساڵێک دەستیکرد بە مەش کردن کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Katrina Kaif gets perfect body for Dhoom 3
| ناونیشان = http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-21/news-interviews/44325481_1_dhoom-3-katrina-kaif-perfect-body
| ڕێکەوتی سەردان = ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140114014039/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-21/news-interviews/44325481_1_dhoom-3-katrina-kaif-perfect-body
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤
| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە بۆچوونی جیاوازی وەرگرت، کاترینا ڕەخنەی ئەوەی لێگیرا کە ماوەی دەرکەوتنی کورت بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Movie review: Dhoom 3 a splendid watch but lacks imagination
| ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/entertainment/reviews/movie-review-dhoom-3-a-splendid-watch-but-lacks-imagination/article1-1164671.aspx
| ڕێکەوتی سەردان = ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ئیش= Hindustan Times
| ڕێکەوت = ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140112223634/http://www.hindustantimes.com/entertainment/reviews/movie-review-dhoom-3-a-splendid-watch-but-lacks-imagination/article1-1164671.aspx
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە توانی ٧٦ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی (٥.٤٢ ملیار ڕووپییەی هیندی) کۆبکاتەوە، ئەم فیلمە بووە پڕداهاتترین فیلمی مێژووی بۆلیوود، تاکوو ساڵی دواتر فیلمی پیکەی توانی ئەم ڕیکۆردە بشکێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Upadhyaya
| یەکەم = Prakash
| سەردێڕ = 'PK'(Peekay) Box Office Collection: Aamir Khan Starrer's Next Target – ₹600 Crores
| ناونیشان = http://www.ibtimes.co.in/pk-peekay-box-office-collection-aamir-khan-starrers-next-target-600-crores-619194
|ئیش= International Business Times
| ڕێکەوتی سەردان = ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥| ڕێکەوت = ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20150104162528/http://www.ibtimes.co.in/pk-peekay-box-office-collection-aamir-khan-starrers-next-target-600-crores-619194
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;

دواتر لە ساڵی ٢٠١٤، کێف لە فیلمی بانگ بانگ! بەشداریکرد، ئەم فیلمە لەدەرهێنانی سیدارت ئەناند بوو، کاترینا لە پاڵ ڕیتیک ڕۆشان ڕۆڵی سەرەکی گێرا، فیلمەکە دووبارەی فیلمی نایت ئەند دەی هۆلیوود بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Lalwani
| یەکەم = Vickey
| سەردێڕ = Hrithik prepping up for Knight and Day remake
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Hrithik-prepping-up-for-Knight-and-Day-remake/articleshow/18441696.cms
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ١١ی شوباتی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140905031120/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Hrithik-prepping-up-for-Knight-and-Day-remake/articleshow/18441696.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٥ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; ڕەخنەگر ڕاجا سێن بە &quot;قبووڵنەکراو&quot; وەسفی ئەم دەرکەوتنەی کاترینای کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.rediff.com/movies/review/review-bang-bang-is-loud-dumb-exhausting/20141002.htm
| سەردێڕ = Review: Bang Bang is loud, dumb, exhausting
| ڕێکەوت = ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ئیش= Rediff.com
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141004042138/http://www.rediff.com/movies/review/review-bang-bang-is-loud-dumb-exhausting/20141002.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤| ڕێکەوتی سەردان = ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤| دوایین = Sen
| یەکەم = Raja
| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; وێڕای ئەوەی فیلمەکە سەرکەوتنی باشی بەدەست هێنا لە بۆکس ئۆفیس، بەڵام شیکەرەوەکان پێیان وابوو هێشتا لەئاست چاوەڕوانییەکەیاندا نەبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.boxofficeindia.com/Details/art_detail/mumbai125kmandsonalicabledullbangbangissemihit#.VEIIHfmUeSo
| سەردێڕ = Mumbai 125KM And Sonali Cable Dull Bang Bang Is Semi Hit
| ڕێکەوت = ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤| بڵاوکەرەوە = Box Office India
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141021112147/http://boxofficeindia.com/Details/art_detail/mumbai125kmandsonalicabledullbangbangissemihit
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤| ڕێکەوتی سەردان = ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; هەریەکە لە فیلمەکانی ئێک تا تایگەر، دووم ٣ و بانگ بانگ! هێشتا لە پێرستی پڕداهاتترین فیلمەکانی ناوخۆی هیندستان دان، هاوکات فیلمی جەب تەک هەی جان لە لیستی پڕداهاتترین فیلمەکانی دەرەوەدایە.

=== گۆڕانکاریی لە کارەکانن (٢٠١٥-ئێستا) ===
[[File:Aditya, Katrina promot film ‘Fitoor’.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Aditya,_Katrina_promot_film_%E2%80%98Fitoor%E2%80%99.jpg|چەپ|وێنۆک|225x225پیکسڵ|کاترینا{{بەستەری مردوو|url=https://en.wikipedia.org/wiki/File%3AAditya%2C_Katrina_promot_film_%E2%80%98Fitoor%E2%80%99.jpg%7C%DA%86%DB%95%D9%BE%7C%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%86%DA%A9%7C225x225%D9%BE%DB%8C%DA%A9%D8%B3%DA%B5%7C%DA%A9%D8%A7%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86%D8%A7 |date=ئابی ٢٠٢١ }} لەگەڵ [[ئادیتیا ڕۆی کاپور]]، لە ساڵی ٢٠١٦ بەیەکەوە لە فیلمی فیتوور دەرکەوتن.]]
لە ساڵی ٢٠١٦، کاترینا کێف لەگەڵ سەیف عەلی خان لە فیلمی فانتۆم دەرکەوت، ئەم فیلمە لە دەرهێنانی کەبیر خانە، باس لە ڕووداوەکانی هێرشی ٢٦ی ١١ی مومبای دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.bollywoodhungama.com/news/2692973/After-Phantom%2C-Kabir-Khan%27s-Bajrangi-Bhaijaan-to-kick-start-on-November-3
| سەردێڕ = After Phantom, Kabir Khan's Bajrangi Bhaijaan to kick start on November 3
| ڕێکەوت = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤| بڵاوکەرەوە = Bollywood Hungama
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141103145619/http://www.bollywoodhungama.com/news/2692973/After-Phantom%2C-Kabir-Khan%27s-Bajrangi-Bhaijaan-to-kick-start-on-November-3
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; فیلمەکە لە بۆکس ئۆفیس ناوەند بوو.&lt;ref&gt;{{استشهاد ويب
| url = https://blogtobollywood.com/phantom-total-box-office-collection-and-verdict-hit-or-flop/
| title = Phantom Total Box Office Collection and Verdict: Hit Or Flop
| date = 2015-09-13
| website = Blog To Bollywood
| language = en-US
| accessdate = 2021-02-07
| last = Umesh
}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٦، کاترینا لە دوو فیلمدا دەرکەوت، سەرەتا لە فیلمی فیتوور لەپاڵ ئادیتیا ڕۆی کاپوور دەرکەوت، ئەم فیلمە لە دەرهێنانی ئەبهیشەک کاپوورە، ناوەڕۆکی فیلمەکە لە ڕۆمانی چاوەڕوانییەکی مەزنی چارڵز دیکنز وەرگیراوە، فیلمەکە لە بۆکس ئۆفیس و ڕازیکردنی ڕەخنەگران شکستی هێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://movies.ndtv.com/bollywood/katrina-kaif-aditya-roy-kapur-fight-kashmir-chill-with-fitoor-kiss-736871
| سەردێڕ = Katrina Kaif, Aditya Roy Kapur Fight Kashmir Chill With Fitoor Kiss
| ڕێکەوت = ٤ی شوباتی ٢٠١٥| بڵاوکەرەوە = NDTV
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20150311032701/http://movies.ndtv.com/bollywood/katrina-kaif-aditya-roy-kapur-fight-kashmir-chill-with-fitoor-kiss-736871
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی ئازاری ٢٠١٥| ڕێکەوتی سەردان = ٩ی شوباتی ٢٠١٥| دوایین = Prashar
| یەکەم = Chandni}}&lt;/ref&gt; دوای ئەم فیلمە، کاترینا لە فیلمی بار بار دێکۆ لە پاڵ سیدهارت مەلهۆترا دەرکەوت، فیلمەکە لە چەشنی ڕۆمانسی و درامایە و نیتیا مێهرا کاری دەرهێنانی بۆ کرد. ئەم فیلمەش بەهەمان شێوە لە بۆکس ئۆفیس و بەدەستهێنانی بۆچوونی ئەرێنی ڕەخنەگران شکستی هێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Thakur
| یەکەم = Charu
| سەردێڕ = Baar Baar Dekho to Fitoor: 2016's glossy films which sank without a trace
| ناونیشان = http://indiatoday.intoday.in/story/baar-baar-dekho-sidharth-katrina-mohenjo-daro-fitoor-ki-and-ka-2016-flop-films/1/762438.html
| ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ئیش= India Today
| ڕێکەوت = ١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20161011230640/http://indiatoday.intoday.in/story/baar-baar-dekho-sidharth-katrina-mohenjo-daro-fitoor-ki-and-ka-2016-flop-films/1/762438.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; ڕەخنەگر نامراتا جۆشی لەبارەی کاتریناوە نووسی، &quot;کاترینا باشە کە وەک خۆی بێت، سەما بکات، پێبکەنێت و گاڵتە بکات، بەڵام کاتێک باسەکە دێتە سەر دیمەنی دراماتیک ئەوا شکست دێنێت.&quot;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Joshi
| یەکەم = Namrata
| سەردێڕ = Fitoor doesn't live up to expectations
| ناونیشان = http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/fitoor-doesnt-live-up-to-expectations/article8235812.ece
| ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ئیش= The Hindu
| ڕێکەوت = ١٤ی شوباتی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠١٧، کێف لەپاڵ ڕانبیر کاپوور دەرکەوتەوە، ئەمجارەیان لە فیلمی جاگا جاسووس بوو، ئەم فیلمە ماوەیەکی زۆر کاتی نمایشکردنی دواخرابوو، فیلمەکە لە چەشنی کۆمێدی-سەرکێشی بوو، ڕا و بۆچوونی ڕەخنەگران لەمەڕ فیلمەکە جیاوازبوو هاوکات فیلمەکە لە بۆکس ئۆفیس تووشی شکستێکی گەورە هات. مایناک شێخەر لە میددەی نووسی، &quot;ڕاستگۆیانە، هیچ دوو ڕووخساری گەشتر نابینم لە بۆلیوود لەبەرامبەر ڕانبیر و کاترینادا، ئەوان بەیەکەوە لەبەردەم کامێرادا دەگەشێنەوە.&quot;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = https://www.mid-day.com/articles/jagga-jasoos-movie-review-film-rating-ranbir-kapoor-katrina-kaif-anurag-basu-bollywood-news/18423172
| سەردێڕ = Jagga Jasoos Movie Review: Ranbir Kapoor and Katrina Kaif shine before camera
| ڕێکەوت = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٧|ئیش= mid-day
| ڕێکەوتی سەردان = ٣٠ی نیسانی ٢٠١٨| زمان = en
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20171221115928/http://www.mid-day.com/articles/jagga-jasoos-movie-review-film-rating-ranbir-kapoor-katrina-kaif-anurag-basu-bollywood-news/18423172
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لەکۆتایی ئەم ساڵەدا، کاترینا و سەلمان خان بەیەکەوە گەڕانەوە بەبەشی دووەمی تایگەر، ئەمجارەیان لەژێر ناوی تایگەر زیندووە، لەم بەشەیان عەلی عەباس زەفەر شوێنی کەبیر خانی گرتەوە وەک دەرهێنەری فیلمەکە، فیلمەکە تەنیا لە سێ ڕۆژی یەکەمیدا توانی ١.١ ملیار ڕووپییەی هیندی کۆبکاتەوە، لە کۆتاییشدا توانی زیاتر لە ٥ ملیار ڕووپییە کۆبکاتەوە بەداهاتی گشت جیهان.&lt;ref name=&quot;bollywoodhungama2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/box-office-worldwide-collections-day-wise-breakup-tiger-zinda-hai/
| سەردێڕ = Box Office: Worldwide collections and day wise breakup of Tiger Zinda Hai
| ڕێکەوت = ١٥ی شوباتی ٢٠١٨| وێبگە = [[Bollywood Hungama]]
| ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bollywoodhungama2&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=3523
| سەردێڕ = Tiger Runs Riot On Monday - Challenges Bahubali - Box Office India
| وێبگە = www.boxofficeindia.com
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt; ڕاچیت گوپتە بۆ فیلم فەیر نووسی، &quot;سیناریۆی فیلمەکە بۆ کاترینا ئاسانکرابوو بەوەی کەم دوو بوو، لەبەرامبەردا زیاتر بەدیمەنی ئاکشن و تەقەکردن توانی قەرەبووی بکاتەوە.&quot;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = https://www.filmfare.com/reviews/bollywood-movies/tiger-zinda-hai-movie-review-slick-and-smart-25773.html
| سەردێڕ = Movie Review: Tiger Zinda Hai
|ئیش= Filmfare
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧| دوایین = Gupta
| یەکەم = Rachit
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20171226020812/https://www.filmfare.com/reviews/bollywood-movies/tiger-zinda-hai-movie-review-slick-and-smart-25773.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠١٨، کاترینا لە فیلمی چەتەکانی هیندوستان دەرکەوت، لە فیلمەکەدا کاترینا وەک ئەکتەری پاڵپشت لەپاڵ عامر خان، ئەمیتاب باچان و فاتیمە سەنا شێخ دەرکەوت. فیلمەکە لەدەرهێنانی ڤیجای کریشنا ئەچاریا بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.yashrajfilms.com/news/detail/2017/05/11/katrina-kaif-joins-yrf-star-studded-mega-project-thugs-of-hindostan
| سەردێڕ = Katrina Kaif Joins YRF's Star Studded Mega Project Thugs of Hindostan
| وێبگە = www.yashrajfilms.com
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170821003004/https://www.yashrajfilms.com/news/detail/2017/05/11/katrina-kaif-joins-yrf-star-studded-mega-project-thugs-of-hindostan
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢١ی ئابی ٢٠١٧| ڕێکەوتی سەردان = ١١ی ئایاری ٢٠١٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; هەر لەو ساڵەدا، کاترینا لە فیلمی زیڕۆ دەرکەوتەوە، بەهەمان شێوە وەک ئەکتەری پاڵپشت لەپاڵ هەریەکە لە شاروخ خان و ئەنوشکا شارمادا دەرکەوت، فیلمەکە لە دەرهێنانی ئەناند ئێل رای بوو، کێف ڕۆڵی ئەکتەر و کەسایەتییەکی بەناوبانگی دەگێڕا لە فیلمەکە کە ئاڵوودەی مەی ببوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = http://www.ibtimes.co.in/confirmed-shah-rukh-khan-romance-alia-bhatt-katrina-kaif-not-deepika-padukone-aanand-l-rais-725915
| سەردێڕ = Confirmed: Shah Rukh Khan to romance Alia Bhatt and Katrina Kaif, not Deepika Padukone, in Aanand L Rai's film
| دوایین = Sen
| یەکەم = Sushmita
|ئیش= International Business Times, India Edition
| ڕێکەوتی سەردان = ١٤ی ئایاری ٢٠١٧| زمان = en
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170511162028/http://www.ibtimes.co.in/confirmed-shah-rukh-khan-romance-alia-bhatt-katrina-kaif-not-deepika-padukone-aanand-l-rais-725915
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی ئایاری ٢٠١٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ناوەڕۆکی فیلمەکە بۆچوونی جیاوازی ڕەخنەگرانی لێکەوتەوە، بەڵام دەرکەوتنی کاترینا ستایشی ڕەخنەگرانی بەدەستهێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/katrina-kaif-is-the-surprise-element-of-aanand-l-rai-directorial-zero/articleshow/67191729.cms
| سەردێڕ = Katrina Kaif is the surprise element of Aanand L. Rai directorial 'Zero' - Times of India
| وێبگە = The Times of India
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20181222004246/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/katrina-kaif-is-the-surprise-element-of-aanand-l-rai-directorial-zero/articleshow/67191729.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨| ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئودیتا جونجونوالا بۆ دەزگای مینت نووسی، &quot;لەوە زیاتر چاوەڕێی چیتر بین، باشترین دەرکەوتنیەتی.&quot;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| نووسەر = Jhunjhunwala, Udita
| ناونیشان = https://www.livemint.com/Consumer/TlxM9eycHLcXlqL2yAyoXJ/Movie-review-Zero-a-stunted-love-story-that-stalls-at-lift.html
| سەردێڕ = Zero movie review: A love story that stalls at lift off
|ئیش= Mint
| ڕێکەوت = ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨| ڕێکەوتی سەردان = ١٣ی ئازاری ٢٠١٩| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20181223130700/https://www.livemint.com/Consumer/TlxM9eycHLcXlqL2yAyoXJ/Movie-review-Zero-a-stunted-love-story-that-stalls-at-lift.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بۆ ئەم فیلمە، کاترینا پاڵێوراوکرا بۆ بردنەوەی خەڵاتی باشترین خانمەئەکتەری پاڵپشت لە خەڵاتەکانی فیلم فەیر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = https://www.filmfare.com/news/bollywood/nominations-for-the-64th-vimal-filmfare-awards-2019_-32898-1.html
| سەردێڕ = Nominations for the 64th Vimal Filmfare Awards 2019
|ئیش= Filmfare
| ڕێکەوت = ١٢ی ئازاری ٢٠١٩| ڕێکەوتی سەردان = ١٣ی ئازاری ٢٠١٩| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20190316052927/https://www.filmfare.com/news/bollywood/nominations-for-the-64th-vimal-filmfare-awards-2019_-32898-1.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٦ی ئازاری ٢٠١٩
| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; هەردوو فیلمی ثەگز ئۆف هیندوستان و زیڕۆ لە بۆکس ئۆفیس شکستیان هێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Can the Bollywood Khans stage a comeback?
| ناونیشان = https://www.telegraphindia.com/entertainment/can-the-bollywood-khans-stage-a-comeback/cid/1681755
| ڕێکەوت = ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ئیش= The Telegraph
| نووسەر = Dua, Aarti
| ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20190116201052/https://www.telegraphindia.com/entertainment/can-the-bollywood-khans-stage-a-comeback/cid/1681755
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٩، کاترینا جارێکی دیکە لەگەڵ سەلمان خان دەرکەوتەوە، ئەمجارەیان بە فیلمی بهارەت بوو، فیلمەکە لەدەرهێنانی عەلی عەباس زەفەر بوو، ناوەڕۆکی فیلمەکە لە فیلمی ئۆد تو مای فازەری کۆرییەوە وەرگیرا بوو، سەرەتا وا بڕیاربوو کە [[پریانکا چۆپرا]] ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمەکە وەربگرێت، بەڵام دوای کشانەوەی ناوبراو ئەوا کاترینا کێف هەڵبژێردرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Katrina Kaif replaces Priyanka Chopra in Bharat
| ناونیشان = https://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/010818/katrina-kaif-replaces-priyanka-chopra-in-bharat.html
| ڕێکەوت = ١ی ئابی ٢٠١٨|ئیش= Deccan Chronicle
| نووسەر = Jha, Subhash K
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt; دواتر فیلمەکە بووە یەکێک لە پڕداهاتترین فیلمەکانی ئەو ساڵە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.businesstoday.in/trending/box-office/bharat-box-office-collection-day-22-salman-khan-film-breaches-rs-325-crore-mark-worldwide/story/359320.html
| سەردێڕ = Bharat Box Office Collection Day 22: Salman Khan's film breaches Rs 325-crore mark worldwide
| وێبگە = www.businesstoday.in
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20190702162011/https://www.businesstoday.in/trending/box-office/bharat-box-office-collection-day-22-salman-khan-film-breaches-rs-325-crore-mark-worldwide/story/359320.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٢ی تەممووزی ٢٠١٩
| ڕێکەوتی سەردان = ٢ی تەممووزی ٢٠١٩| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

بڕیارە لەداهاتوودا کاترینا لە فیلمی سووریاڤانشی لەگەڵ ئاکشەی کومار هەروەها لە فیلمی فۆن بهووت، لەپاڵ هەریەکە لە ئیشان خەتەر و سیدانت چاتورڤێدی دەربکەوێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = https://www.hindustantimes.com/bollywood/should-work-in-spaces-we-are-comfortable-in-says-katrina-kaif-on-being-a-glamourous-heroine/story-kz4bjYMRspdncBepP8RrXJ.html
| سەردێڕ = Should work in spaces we are comfortable in, says Katrina Kaif on being a 'glamourous heroine'
| دوایین = Singh
| یەکەم = Prashant
| ڕێکەوت = ٢٥ی نیسانی ٢٠١٨|ئیش= Hindustan Times
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی نیسانی ٢٠١٨| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20180425160725/https://www.hindustantimes.com/bollywood/should-work-in-spaces-we-are-comfortable-in-says-katrina-kaif-on-being-a-glamourous-heroine/story-kz4bjYMRspdncBepP8RrXJ.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٥ی نیسانی ٢٠١٨| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/confirmed-akshay-kumar-will-romance-katrina-kaif-in-rohit-shetty-s-sooryavanshi-1507084-2019-04-22
| سەردێڕ = Confirmed: Akshay Kumar will romance Katrina Kaif in Rohit Shetty's Sooryavanshi
| وێبگە = India Today
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی نیسانی ٢٠١٩| ڕێکەوت = ٢٢ی نیسانی ٢٠١٩| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20190422040124/https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/confirmed-akshay-kumar-will-romance-katrina-kaif-in-rohit-shetty-s-sooryavanshi-1507084-2019-04-22
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی نیسانی ٢٠١٩| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ
| سەردێڕ = Here's All You Need To Know About Katrina Kaif, Siddhant Chaturvedi And Ishaan Khatter-Starrer Phone Bhoot
| ناونیشان = https://www.mid-day.com/articles/heres-all-you-need-to-know-about-katrina-kaif-siddhant-chaturvedi-and-ishaan-khatter-starrer-phone-bhoot/22896248
| ڕێکەوت = ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٠
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠
| ئیش = Mid Day
|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠
|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20200729092359/https://www.mid-day.com/articles/heres-all-you-need-to-know-about-katrina-kaif-siddhant-chaturvedi-and-ishaan-khatter-starrer-phone-bhoot/22896248
|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== دوور لە شاشەکان ==
[[File:Katrina_Kaif_at_an_event_for_Nakshatra.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Katrina_Kaif_at_an_event_for_Nakshatra.jpg|alt=A{{بەستەری مردوو|url=https://en.wikipedia.org/wiki/File%3AKatrina_Kaif_at_an_event_for_Nakshatra.jpg%7Calt%3DA |date=ئابی ٢٠٢١ }} woman dressed in traditional Indian clothing is looking away from the camera. She has a red bindi between her eyebrows, a silver necklace and is wearing an embroidered red sari.|چەپ|وێنۆک|ئامادەبوونی کاترینا لە بۆنەی کۆمپانیایەیەکی خشڵ، ساڵی ٢٠١٠.]]
کاترینا کێف لەگەڵ دایکی دامەزراوەیەک بەڕێوەدەبەن بۆ ڕزگارکردن و لەخۆگرتنی ئەو منداڵە کچانەی کە لەلایەن خێزانەکانیانەوە بەخێو ناکرێن و فڕێدەدرێن هەروەها کار بۆ بنبڕکردنی لەناوبردنی منداڵی ساوای کچ دەکەن لە هیند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Sinha
| یەکەم = Seema
| سەردێڕ = Touching lives
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/people/Touching-lives/articleshow/7127277.cms
| ڕێکەوتی سەردان = ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١١| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160215052740/http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/people/Touching-lives/articleshow/7127277.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی شوباتی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; کاترینا دوای ئەو خەڵات و پارانەی لە بەرنامەکانی ١٠ کا دەم و کۆن بانێگا کەرۆرپاتی بەدەستیهێنا بەخشییە دامەزراوەکەی دایکی بۆ یارمەتیدانی هەتیوان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Jha
| یەکەم = Subhash K.
| سەردێڕ = Katrina to appear on TV shows to fund mom's charity
| ناونیشان = http://www.mid-day.com/articles/katrina-to-appear-on-tv-shows-to-fund-moms-charity/61427
| ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= Mid Day
| ڕێکەوت = ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714135115/http://www.mid-day.com/articles/katrina-to-appear-on-tv-shows-to-fund-moms-charity/61427
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٠٩ و ٢٠١٠، کاترینا بەشداریکرد لە کاری نماشیکردنی [[خێرخوازی]] لەپاڵ سەلمان خان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.sify.com/movies/bollywood-actors-walk-ramp-for-charity-in-mumbai-news-bollywood-jkooudbaaecsi.html
| سەردێڕ = Bollywood actors walk ramp for charity in Mumbai
| ڕێکەوت = ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩| بڵاوکەرەوە = Sify
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140729120118/http://www.sify.com/movies/bollywood-actors-walk-ramp-for-charity-in-mumbai-news-bollywood-jkooudbaaecsi.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٩ی تەممووزی ٢٠١٤| ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی تەممووزی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Bollywood actresses walk on ramp to collect funds for Salman Khan's charity
| ناونیشان = http://www.dnaindia.com/lifestyle/report-bollywood-actresses-walk-on-ramp-to-collect-funds-for-salman-khans-charity-1450573
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٤|ئیش= Daily News and Analysis
| ڕێکەوت = ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140808165639/http://www.dnaindia.com/lifestyle/report-bollywood-actresses-walk-on-ramp-to-collect-funds-for-salman-khans-charity-1450573
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٨ی ئابی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٠، بۆ کۆکردنەوەی داهات لەپێناو کردنەوەی قوتابخانەیەک لە مادورای، کاترینا ئەلبوومێکی لەگەڵ ئاوازدانەر ئەی ئار رەحمان ئەنجامدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.digitalspy.com/bollywood/news/a216739/katrina-kaif-records-charity-album.html
| سەردێڕ = Katrina Kaif records charity album
| ڕێکەوت = ٢٧ی نیسانی ٢٠١٠| بڵاوکەرەوە = [[Digital Spy]]
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141226111615/http://www.digitalspy.com/bollywood/news/a216739/katrina-kaif-records-charity-album.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤| ڕێکەوتی سەردان = ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٤| دوایین = Astbury
| یەکەم = Will
| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Katrina Kaif to sing for AR Rahman?
| ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/katrina-kaif-to-sing-for-ar-rahman/article1-907000.aspx
| ڕێکەوتی سەردان = ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= Hindustan Times
| ڕێکەوت = ٢ی ئابی ٢٠١٢| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714172448/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/katrina-kaif-to-sing-for-ar-rahman/article1-907000.aspx
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٢، لە هەڵمەتێکی هۆشیارکردنەوە لەبارەی شێرپەنجەی مەمک بەشداریکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Katrina lends a hand to cancer cause
| ناونیشان = http://indiatoday.intoday.in/story/katrina-lends-a-pink-hand-to-cancer-cause/1/237197.html
| ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی تەممووزی ٢٠١٤|ئیش= India Today
| ڕێکەوت = ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714172702/http://indiatoday.intoday.in/story/katrina-lends-a-pink-hand-to-cancer-cause/1/237197.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠٠٨، کاترینا لەپاڵ هەریەکە لە شاروخ خان، [[کارینا کاپوور]] و ئەرجون ڕامپال بەشداریکرد لە کۆنسێرتێکی میوزیکی-گەشتیاری کە لە ئەمستەردام دەستیپێکرد، دوای چوار مانگ لە دوبەی کۆتایی پێهات، ئەمەش لەوکاتەی لەوێ لەبەردەم ١٥ هەزار ئامادەبوو نمایشی ئەنجام دا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://specials.rediff.com/movies/2008/jun/27sld1.htm
| سەردێڕ = SRK's Temptations Reloaded 2008 kick starts!
|ئیش= Rediff.com
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20090410203435/http://specials.rediff.com/movies/2008/jun/27sld1.htm
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٠ی نیسانی ٢٠٠٩| ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Radhakrishnan
| یەکەم = Manjusha
| سەردێڕ = Saturday night live with Shah Rukh Khan
| ناونیشان = http://gulfnews.com/about-gulf-news/al-nisr-portfolio/tabloid/articles/saturday-night-live-with-shah-rukh-khan-1.138718
| ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= [[Gulf News]]
| ڕێکەوت = ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٣، لەهەمان بۆنەدا لەگەڵ شاروخ خان بەشداریکردەوە، لە کۆنسێرتێک لە مەسقەت لەبەردەم ١٨ هەزار کەس نمایشی سەماکردنی پێشکەش کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی میدیای دەنگوڕەنگی|ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠١٣|سەردێڕ=Temptations Reloaded 2013: SRK, Katrina, Preity enthrall Muscat|ناونیشان=http://ibnlive.in.com/videos/373885/temptations-reloaded-2013-srk-katrina-preity-enthrall-muscat.html|بڵاوکەرەوە=CNN-IBN|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140715210246/http://ibnlive.in.com/videos/373885/temptations-reloaded-2013-srk-katrina-preity-enthrall-muscat.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٠٩، کێف لەگەڵ گۆرانیبێژی سەنیگالی-ئەمریکی، ئاکۆن بەشداربوو لە ڕێوەڕەسمی کۆتایی خوولی نایابی هیندی کە لە جۆهانزبێرگ لە باشووری ئەفریقا بەڕێوەچوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.sify.com/sports/katrina-akon-bring-curtains-down-on-ipl-2009-imagegallery-cricket-jfzjK9bdhgc.html
| سەردێڕ = Katrina-Akon bring curtains down on IPL 2009
| بڵاوکەرەوە = Sify
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131208034538/http://www.sify.com/sports/katrina-akon-bring-curtains-down-on-ipl-2009-imagegallery-cricket-jfzjK9bdhgc.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٣، لەپاڵ شاروخ خان، [[دیپیکا پادوکۆن]] و پیتبول بەشدارییان کرد لە ڕێوەڕەسمی کردنەوەی خوولی کریکێتی هیندی (ئای پی ئێل)، ئەم ئاهەنگە لە شاری کەلکەتا بەڕێوەچوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://movies.ndtv.com/bollywood/ipl-2013-shah-rukh-khan-katrina-kaif-deepika-padukone-pitbull-showcase-diverse-culture-349474
| سەردێڕ = IPL 2013: Shah Rukh Khan, Katrina Kaif, Deepika Padukone, Pitbull showcase diverse culture
| ڕێکەوت = ٣ی نیسانی ٢٠١٣| بڵاوکەرەوە = NDTV
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140713121133/http://movies.ndtv.com/bollywood/ipl-2013-shah-rukh-khan-katrina-kaif-deepika-padukone-pitbull-showcase-diverse-culture-349474
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی تەممووزی ٢٠١٤
| ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٦، بەشداریکرد لە &quot;گەشتی تیمی خەونەکان&quot;، کە کۆمەڵێک ئەکتەر و دەرهێنەری بۆلیوود بەشداریان تێداکرد و گەشتی کۆنسێرتییان بۆ چەند شارێک لە ئەمریکا ئەنجامدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Shekhar
| یەکەم = Mimansa
| سەردێڕ = Alia Bhatt, Katrina Kaif, Sidharth Malhotra's Dream Team signs off with the ultimate booth photo, see pics
| ناونیشان = http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/alia-bhatt-katrina-kaif-sidharth-malhotras-dream-team-signs-off-booth-photo-2991995/
| ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦| ڕێکەوت = ٢٦ی ئابی ٢٠١٦| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20161011230840/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/alia-bhatt-katrina-kaif-sidharth-malhotras-dream-team-signs-off-booth-photo-2991995/
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

== ژیانی کەسی ==
ژیانی تاکەکەسی کاترینا گرنگییەکی گەورەی میدیاکانی لەسەرە. کاترینا لەبارەی ژیانی ڕۆمانتیکی خۆی وتی، &quot;هەمیشە بڕوام بەژیانی پێش و دوای هاوسەرگیری هەبووە. پێش هاوسەرگیری... کە ئێوە ناوتان لێی ناوە ژنێکی سەڵت وە بەلای منەوە ئەو بەشەی ژیان بریتییە لە شکۆمەندی و شانازی.&quot;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Jamkhandikar
| یەکەم = Shilpa
| سەردێڕ = 'I don't want my kids to know how many boyfriends I had'
| ناونیشان = http://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-dont-want-my-kids-to-know-how-many-boyfriends-i-had-1138453
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= Daily News and Analysis
| ڕێکەوت = ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714203922/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-dont-want-my-kids-to-know-how-many-boyfriends-i-had-1138453
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; وێڕای ئەوەی لە ساڵی ٢٠٠٣، دەنگی پەیوەندی ئەوینداری کێف لەگەڵ سەلمان خان بەڵام تاکوو جیابوونەوەیان لە ساڵی ٢٠١٠، کاترینا بەهیچ جۆرێک باسی وەک پەیوەندییەکی جیددی باسی لێوەنەدەکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Salman was my first serious relationship: Katrina Kaif
| ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/tabloid/salman-was-my-first-serious-relationship-katrina-kaif/story-AVsYMARO64Duw189Lbm98N.html
| ڕێکەوتی سەردان = ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ئیش= Hindustan Times
| ڕێکەوت = ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20161220094600/http://www.hindustantimes.com/tabloid/salman-was-my-first-serious-relationship-katrina-kaif/story-AVsYMARO64Duw189Lbm98N.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; دواتر هەر وەک هاوڕێی نزیکی یەکتر مانەوە، بۆئەوەش کاترینا ئەمە بە چاکەی سەلمان خان دەزانێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Singh
| یەکەم = Prashant
| سەردێڕ = I am Katrina's bodyguard: Salman Khan
| ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/news-feed/archives/i-am-katrina-s-bodyguard-salman-khan/article1-734610.aspx
| ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی تەممووزی ٢٠١٤|ئیش= Hindustan Times
| ڕێکەوت = ١٩ی ئابی ٢٠١١| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714122509/http://www.hindustantimes.com/news-feed/archives/i-am-katrina-s-bodyguard-salman-khan/article1-734610.aspx
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Salman believed in me: Katrina
| ناونیشان = http://indiatoday.intoday.in/story/Salman+believed+in+me:+Katrina/1/94790.html
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= India Today
| ڕێکەوت = ٢٧ی نیسانی ٢٠١٠| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714215118/http://indiatoday.intoday.in/story/Salman%20believed%20in%20me%3A%20Katrina/1/94790.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Choudhary
| یەکەم = Anuradha
| سەردێڕ = &quot;Salman's been a huge influence&quot; – Katrina Kaif
| ناونیشان = http://www.filmfare.com/interviews/salmans-been-a-huge-influence-katrina-kaif-2787.html
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= [[Filmfare]]
| ڕێکەوت = ٥ی نیسانی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140811013355/http://www.filmfare.com/interviews/salmans-been-a-huge-influence-katrina-kaif-2787.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی ئابی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;

هەواڵی ئەوە بڵاوکرایەوە کە هۆکاری جیابوونەوەی سەلمان و کاترینا بەهۆی نزیکی کاترینا و ڕانبیر بوو لە فیلمی ئەجەب پریم کی غەزەب کەهانی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Katrina Kaif nudges Deepika Padukone out of Ranbir Kapoor's tour
| ناونیشان = http://indiatoday.intoday.in/story/katrina-kaif-nudges-deepika-padukone-out-of-ranbir-kapoors-tour/1/122436.html
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= India Today
| ڕێکەوت = ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141021034700/http://indiatoday.intoday.in/story/katrina-kaif-nudges-deepika-padukone-out-of-ranbir-kapoors-tour/1/122436.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; هەرچەند کاترینا ئەمەی ڕەتکردەوە، بەڵام دواتر کاترینا و ڕانبیر کاپوور کەوتنە پەیوەندی خۆشەویستییەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Mirani
| یەکەم = Indu
| سەردێڕ = I want to be loved: Katrina
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/i-want-to-be-loved-katrina/articleshow/5997720.cms
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٠| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160215052806/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/i-want-to-be-loved-katrina/articleshow/5997720.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی شوباتی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Pradhan
| یەکەم = Bharathi S.
| سەردێڕ = Single Sallu's a friendly ex
| ناونیشان = http://www.telegraphindia.com/1101114/jsp/7days/story_13174492.jsp
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= The Telegraph
| ڕێکەوت = ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714174001/http://www.telegraphindia.com/1101114/jsp/7days/story_13174492.jsp
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; لە ئابی ٢٠١٣، وێنەی ڕانبیر و کاترینا لە گەشتێکی پشوویان بۆ دوورگەی ئیبزا لە ئیسپانیا لەلایەن گۆڤاری ستاردەست دزەی پێکرا. دواتر کێف دانی بەوەدانا کە لەپەیوەندی خۆشەویستیدایە لەگەڵ ڕانبیر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Shrivastava
| یەکەم = Anshu
| سەردێڕ = Bollywood's Hottest Couple: Finally, Is 'Kat' Out of Ranbir Kapoor's Bag?
| ناونیشان = http://www.ibtimes.com.au/bollywoods-hottest-couple-finally-kat-out-ranbir-kapoors-bag-1313842
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= International Business Times
| ڕێکەوت = ١ی ئابی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20150527143053/http://www.ibtimes.com.au/bollywoods-hottest-couple-finally-kat-out-ranbir-kapoors-bag-1313842
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی ئایاری ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt; دوای دزەکردنی وێنەکانی، کاترینا نامەیەکی کراوەی بۆ میدیاکان بڵاوکردەوە کە ناوبراو دڵگرانە بە هاتنە ناو ژیانی کەسیی خۆیەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = An open letter to the media from Katrina Kaif
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/An-open-letter-to-the-media-from-Katrina-Kaif/articleshow/21528241.cms
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٢ی ئابی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140423124426/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/An-open-letter-to-the-media-from-Katrina-Kaif/articleshow/21528241.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٣ی نیسانی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; کاترینا ئاماژەشی بەوەدا کە ڕانبیر بەشێکی زۆر گرنگە لە ژیانی ئەودا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = KBR
| یەکەم = Upala
| سەردێڕ = Ranbir Kapoor is an important part of my life: Katrina Kaif
| ناونیشان = http://www.dnaindia.com/entertainment/interview-ranbir-kapoor-is-an-important-part-of-my-life-katrina-kaif-1936375
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= Daily News and Analysis
| ڕێکەوت = ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20141013013227/http://www.dnaindia.com/entertainment/interview-ranbir-kapoor-is-an-important-part-of-my-life-katrina-kaif-1936375
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; لە شووباتی ٢٠١٦، میدیاکان هەواڵی ئەوەیان بڵاوکردەوە کە کاترینا و ڕانبیر جیابوونەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Did the break-up with Ranbir Kapoor cost Katrina Kaif an endorsement deal?
| ناونیشان = http://www.dnaindia.com/entertainment/report-did-the-break-up-with-ranbir-kapoor-cost-katrina-kaif-an-endorsement-deal-2183398
| ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ئیش= Daily News and Analysis
| ڕێکەوت = ٢٨ی شوباتی ٢٠١٦| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20161027165511/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-did-the-break-up-with-ranbir-kapoor-cost-katrina-kaif-an-endorsement-deal-2183398
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

لەبەر ئامادەنەبوونی باوکیان، ئەوا کاترینا گرنگی زیاتر بە خێزانەکەی دەدات و زیاتر هەست بە بەرپرسیارێتی دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Jahagirdar-Saxena|یەکەم=Shraddha|ناونیشان=http://www.verveonline.com/121/people/katrina.shtml|سەردێڕ=View From The Top|journal=[[Verve (Indian magazine)|Verve]]|بەرگ=٢١|issue=6|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140714183415/http://www.verveonline.com/121/people/katrina.shtml|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; لەبەرئەوەی باوکی موسڵمانە و دایکیشی کریستیان، ئەوا کیف بڕوای بە هەموو بیرووباوەڕەکان و بوونی خودا هەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Gupta
| یەکەم = Priya
| سەردێڕ = Katrina Kaif: We have a mandir at our home
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Katrina-Kaif-We-have-a-mandir-at-our-home/articleshow/46726227.cms
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٩ی ئازاری ٢٠١٥|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٢٩ی ئازاری ٢٠١٥| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20150329202651/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Katrina-Kaif-We-have-a-mandir-at-our-home/articleshow/46726227.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٩ی ئازاری ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Bamzai
| یەکەم = Kaveree
| سەردێڕ = Golden girl Katrina Kaif
| ناونیشان = http://indiatoday.intoday.in/story/golden-girl-katrina-kaif/1/236145.html
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= India Today
| ڕێکەوت = ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714121906/http://indiatoday.intoday.in/story/golden-girl-katrina-kaif/1/236145.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٠٩، زە تایمز ئۆف ئیندیا هەواڵی ئەوەی بڵاوکردەوە کە کاترینا پێش نمایشکردنی فیلمەکەی بۆ نزاکردن سەردانی پەرستگای سییڤینیایەک (هیندوو)، کڵێسای ماونت ماری و مەزاری سووفییەکانی لە ئەجمەر شەریف دەرگا کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Unplugged: Katrina Kaif
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/people/Unplugged-Katrina-Kaif/articleshow/4791923.cms
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160215052759/http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/people/Unplugged-Katrina-Kaif/articleshow/4791923.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی شوباتی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

== لە میدیاکان ==
[[پەڕگە:Katrina Kaif figure at Madame Tussauds London.jpg|وێنۆک|پەیکەری مۆمیی کاترینا لە مۆزەخانەی [[مەدام توسو]]، [[لەندەن]].]]
کاترینا لە پێداچوونەوەی فیلمەکانیدا، هەمیشە داوای لێدەکرێت کە ئالینگاری زیاتر بنوێنێت لە هەڵبژاردنی فیلمەکانیدا، هەروەها ڕەخنەگران هانی دەدەن کە بەڕۆڵی کەسایەتی زاڵ دەربکەوێت لەوەی تەنیا ببێتە هاوکارێکی بچووک بۆ ئەو فیلمانەی کە ئەکتەری نێرینە زاڵ بەسەریدا.&lt;ref name=&quot;cream2&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://ibnlive.in.com/news/is-katrina-bollywoods-lucky-mascot/183795-8-66.html
| سەردێڕ = Is Katrina Bollywood's lucky mascot?
| ڕێکەوت = ١٣ی ئەیلوولی ٢٠١١| بڵاوکەرەوە = CNN-IBN
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131205145526/http://ibnlive.in.com/news/is-katrina-bollywoods-lucky-mascot/183795-8-66.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣
| ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| دوایین = Vats
| یەکەم = Rohit
| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.firstpost.com/bollywood/a-career-tip-for-birthday-barbie-katrina-kaif-learn-to-act-959053.html
| سەردێڕ = A career tip for birthday Barbie Katrina Kaif: Learn to act
| ڕێکەوت = ١٦ی تەممووزی ٢٠١٣| بڵاوکەرەوە = [[Firstpost]]
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20150924013452/http://www.firstpost.com/bollywood/a-career-tip-for-birthday-barbie-katrina-kaif-learn-to-act-959053.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥| ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٤| دوایین = Jakatdar
| یەکەم = Anuya
| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئەنویا جاکاتدەر بۆ فێرستپۆست نووسی، &quot;توانای سەماکردنی کاترینا زۆرباشترە بەراورد بە ڕۆڵگێڕانی. لەلایەکی دیکەوە، مینا لیەر بۆ زە تایمز ئۆف ئیندیا نووسیوە، &quot;کاترینا یەکێکە لە باشترین سەماکەرانی بۆلیوود.&quot; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Iyer
| یەکەم = Meena
| سەردێڕ = Why Katrina Kaif looks forward to dancing in films now
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Why-Katrina-Kaif-looks-forward-to-dancing-in-films-now/articleshow/16264607.cms
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٦ی ئەیلوولی ٢٠١٢| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160215052729/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Why-Katrina-Kaif-looks-forward-to-dancing-in-films-now/articleshow/16264607.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٥ی شوباتی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; سەرکەوتنی کێف لە سینەمای بۆلیوود، ئومێدی بەخشی بە کەسانی بیانی و دەرەوەی هیندستان بۆئەوەی بێن لە ناو بۆلیوود سەرکەوتن بەدەست بهێنن.&lt;ref name=&quot;cream2&quot; /&gt;

لەلایەن هەندێک میدیاوە، کێف بەیەکێک لە جوانترین خانمە کەسایەتییە بەناوبانگەکان هەڵبژێردراوە. بۆ ماوەی پێنج ساڵ لە نێوان ٢٠٠٨ بۆ ٢٠١٣، کاترینا ناوی لە ورووژێنەرترین ژنی جیهان هات لەلایەن دەزگای ئێف ئێچ ئێم ئیندیا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Katrina Kaif voted 'FHM's' sexiest woman
| ناونیشان = http://www.dnaindia.com/lifestyle/report-katrina-kaif-voted-fhms-sexiest-woman-1552317
| ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی تەممووزی ٢٠١٤|ئیش= Daily News and Analysis
| ڕێکەوت = ٧ی حوزەیرانی ٢٠١١| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140714181217/http://www.dnaindia.com/lifestyle/report-katrina-kaif-voted-fhms-sexiest-woman-1552317
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = KBR
| یەکەم = Upala
| سەردێڕ = Deepika Padukone displaces Katrina Kaif in FHM 100 Sexiest Women in the World 2014
| ناونیشان = http://www.dnaindia.com/entertainment/report-deepika-padukone-displaces-katrina-kaif-in-fhm-100-sexiest-women-in-the-world-2014-1999264
| ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی تەممووزی ٢٠١٤|ئیش= Daily News and Analysis
| ڕێکەوت = ٣ی تەممووزی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140707022951/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-deepika-padukone-displaces-katrina-kaif-in-fhm-100-sexiest-women-in-the-world-2014-1999264
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٧ی تەممووزی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٠٩ وە ٢٠١٠، کاترینا ناوی لە پێرستی بەهێزترین ژنان هات کە لەلایەن گۆڤاری ڤێرڤی هیندییەوە بڵاوکرابوویەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Pandey|یەکەم=Piyush|ناونیشان=http://www.verveonline.com/86/people/powerwomen03.shtml|سەردێڕ=Verve's 50 Power Women 2010|journal=[[Verve (Indian magazine)|Verve]]|بەرگ=١٨|issue=6|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121219054922/http://www.verveonline.com/86/people/powerwomen03.shtml|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www.verveonline.com/74/people/powerlist.shtml|سەردێڕ=Verve's 50 Power Women 2009|journal=Verve|بەرگ=١٧|issue=6|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130404092809/http://verveonline.com/74/people/powerlist.shtml|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی نیسانی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; لە ساڵانی ٢٠٠٨، ٢٠١٠ و ٢٠١٣ لەلایەن گۆڤاری بەریتانی ئێستەرن ئای، کاترینا بە ورووژێنەرترین خانمی ئاسیا هەڵبژێردرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.emirates247.com/entertainment/2.526/katrina-is-world-s-sexiest-asian-again-2010-12-12-1.328304
| سەردێڕ = Katrina is world's sexiest Asian... again
| ڕێکەوت = ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠| بڵاوکەرەوە = Emirates 24/7
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131029195005/http://www.emirates247.com/entertainment/2.526/katrina-is-world-s-sexiest-asian-again-2010-12-12-1.328304
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Mukhopadhyay
| یەکەم = Sounak
| سەردێڕ = Katrina Kaif Declared as Sexiest Asian Woman in the World, Fourth Time for the British-Indian Actress
| ناونیشان = http://www.ibtimes.com.au/katrina-kaif-declared-sexiest-asian-woman-world-fourth-time-british-indian-actress-1325878
|ئیش= International Business Times
| ڕێکەوتی سەردان = ٢ی ئابی ٢٠١٥| ڕێکەوت = ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20150924032435/http://www.ibtimes.com.au/katrina-kaif-declared-sexiest-asian-woman-world-fourth-time-british-indian-actress-1325878
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٠، لەلایەن پێگەی زە تایمز ئۆف ئیندیا، کاترین بە دڵخوازترینن خانم دیاری کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-29/news-interviews/38903243_1_entrant-desirable-women-desirable-men
| سەردێڕ = Times top 50 Most Desirable Women of 2012
|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕێکەوت = ٢٩ی نیسانی ٢٠١٣| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131019103638/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-29/news-interviews/38903243_1_entrant-desirable-women-desirable-men
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Deepika Padukone: 2013's Most desirable woman
| ناونیشان = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Deepika-Padukone-2013s-Most-desirable-woman/articleshow/35726757.cms?
| ڕێکەوتی سەردان = ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش= The Times of India
| ڕێکەوت = ٣٠ی ئایاری ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140531081711/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Deepika-Padukone-2013s-Most-desirable-woman/articleshow/35726757.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣١ی ئایاری ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١١، گۆڤاری پیپڵ (وەشانی هیندی) کارتینای وەک جوانترین خانمی هیندی دیاری کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://ibnlive.in.com/photogallery/4037.html
| سەردێڕ = Katrina Kaif voted India's Most Beautiful Woman by People Magazine
| ڕێکەوت = ٢٧ی ئایاری ٢٠١١| بڵاوکەرەوە = CNN-IBN
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140202201827/http://ibnlive.in.com/photogallery/4037.html
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢ی شوباتی ٢٠١٤| ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Katrina Kaif edges past her contemporaries!
| ناونیشان = http://www.dnaindia.com/entertainment/report-katrina-kaif-edges-past-her-contemporaries-2062648
| ڕێکەوتی سەردان = ٨ی ئازاری ٢٠١٥|ئیش= Daily News and Analysis
| ڕێکەوت = ٢٠ی شوباتی ٢٠١٥| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20150223034247/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-katrina-kaif-edges-past-her-contemporaries-2062648
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٣ی شوباتی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;

کێف نوێنەری کۆمەڵێک براندە لەوانە سلیک، ناکشاترا، لەکس، پاناسۆنیک، لاکمێ و لۆریال.&lt;ref name=&quot;success2&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Sharma
| یەکەم = Neha
| سەردێڕ = OVER THE YEARS: Decoding Kat's nine lives!
| ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-Decoding-Kat-s-nine-lives/Article1-933113.aspx
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ئیش= Hindustan Times
| ڕێکەوت = ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٢| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20130929235300/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/OVER-THE-YEARS-Decoding-Kat-s-nine-lives/Article1-933113.aspx
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Katrina Kaif is the new face of L'Oréal Paris
| ناونیشان = http://www.dnaindia.com/entertainment/report-katrina-kaif-is-the-new-face-of-l-or-al-paris-1954611
| ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ئیش= Daily News and Analysis
| ڕێکەوت = ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140220154151/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-katrina-kaif-is-the-new-face-of-l-or-al-paris-1954611
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٠ی شوباتی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; زە ئیکۆنۆمیک تایمز، کاترینای بەدووەم کەسایەتی ساڵ لەبواری ڕێکلامدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = A snapshot of the top 10 small screen endorsers
| ناونیشان = http://economictimes.indiatimes.com/slideshows/advertising-marketing/a-snapshot-of-the-top-10-small-screen-endorsers/2-katrina-kaif/slideshow/12078572.cms
| ڕێکەوتی سەردان = ٤ی ئازاری ٢٠١٤|ئیش= The Economic Times
| ڕێکەوت = ٢٩ی شوباتی ٢٠١٢| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140911062317/http://economictimes.indiatimes.com/slideshows/advertising-marketing/a-snapshot-of-the-top-10-small-screen-endorsers/2-katrina-kaif/slideshow/12078572.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; بەپێی ڕاپۆرتێکی هیندوستان تایمز، کاترینا بڕی ٧٠٠ بۆ٠ ٨٤٠ هەزار دۆلاری وەرگرتووە بۆ هەر ڕێکلام یان نوێنەرایەتیکردنێک، ئەمەش وایکرد ببێتە گرانترین ئەکتەری هیندی لەبواری ڕێکلامدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = http://photogallery.indiatimes.com/celebs/celeb-themes/bwoods-highest-paid-actresses/articleshow/11005681.cms
| سەردێڕ = B'wood's highest paid actresses
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش= The Times of India
| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20131024035458/http://photogallery.indiatimes.com/celebs/celeb-themes/bwoods-highest-paid-actresses/articleshow/11005681.cms
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| دوایین = Shalvi
| یەکەم = Mangaokar
| سەردێڕ = Deepika Padukone pockets Rs. 6 crore for endorsement deal?
| ناونیشان = http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/deepika-gets-rs-6-crore-for-endorsing-a-cola/article1-1190666.aspx
| ڕێکەوتی سەردان = ٤ی ئازاری ٢٠١٤|ئیش= Hindustan Times
| ڕێکەوت = ٤ی ئازاری ٢٠١٤| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140304190528/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/deepika-gets-rs-6-crore-for-endorsing-a-cola/article1-1190666.aspx
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ =  ٤ی ئازاری ٢٠١٤
| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بەپێی ئامارێکی ساڵی ٢٠١٣، داهاتی ساڵانەی کاترینا ٨.٩ ملیۆن دۆلار بووە، هەروەها ناوی لە لیستی هەرە گرانترین ئەکتەرەکانی هیندستان هات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = 2013 Celebrity 100 List&amp;nbsp;– Forbes India
| ناونیشان = http://forbesindia.com/lists/2013-celebrity-100/1439/all
|ئیش= [[Forbes (India)|Forbes]]
| ڕێکەوتی سەردان = ٨ی شوباتی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140219072752/http://forbesindia.com/lists/2013-celebrity-100/1439/all
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٩ی شوباتی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٠ و ٢٠١١، کۆمپانیای ماتێل دوو بووکەشووششەی باڕبی خستە بازاڕەوە، کە بۆ دیزاینی شێوەیان ئیلهامیان لە کاتریناوە وەرگرت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/1608/
| سەردێڕ = Check Out: Katrina Kaif unveils special Barbie doll created in her likeness
| ڕێکەوت = ٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠| بڵاوکەرەوە = Bollywood Hungama
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20150402104845/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/1608/
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢ی نیسانی ٢٠١٥| ڕێکەوتی سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠١٥| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/2156/
| سەردێڕ = Katrina Kaif unveils 'I Can Be a Movie Star' Barbie doll
| ڕێکەوت = ٥ی ئایاری ٢٠١١| بڵاوکەرەوە = Bollywood Hungama
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20150402091202/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/2156/
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢ی نیسانی ٢٠١٥| ڕێکەوتی سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠١٥| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; زۆرجار لەلایەن میدیاکانیشەوە بە باربییەکەی بۆلیوود ناوی دەهێنرێت. لە ساڵی ٢٠١٥، کاترینا بووە هەشتەمین ئەکتەری بۆلیوود، کە پەیکەری مۆمی بۆ درووستکرابێت لە مۆزەخانەی مەدەم تسوود لە لەندەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Madame Tussauds to celebrate 15 years of Bollywood by unveiling Katrina Kaif wax statue
| ناونیشان = http://www.mid-day.com/articles/madame-tussauds-to-celebrate-15-years-of-bollywood-by-unveiling-katrina-kaif-wax-statue/16094151
| ڕێکەوتی سەردان = ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ئیش= Mid Day
| ڕێکەوت = ٢٦ی ئازاری ٢٠١٥| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو
| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20161118165423/http://www.mid-day.com/articles/madame-tussauds-to-celebrate-15-years-of-bollywood-by-unveiling-katrina-kaif-wax-statue/16094151
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; کاترینا کیف یەکەمین ئەستێرەی بۆلیوودە کە لەبەرهەمەکانی فۆتۆگرافەری پێروویی ماریۆ تێستینۆوە دەرکەوتبێت.

== فیلمۆگرافی ==
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot;
! scope=&quot;column&quot; | ساڵ
! scope=&quot;column&quot; | فیلم
! scope=&quot;column&quot; | ڕۆڵ
! scope=&quot;column&quot; class=&quot;unsortable&quot; | تێبینی
|-
| ٢٠٠٣
! scope=&quot;row&quot;| ''[[بووم]]''
| Rina Kaif (Popdi / Chinchpokli)
| فیلمێکی ئینگلیزی / ھیندی
|-
| ٢٠٠٤
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Malliswari (2004 film)|Malliswari]]''
| پرینسس مالیسواری
| فیلمی تێلوگو
|-
| ٢٠٠٥
! scope=&quot;row&quot;| ''[[سەرکار]]''
| پووجا
|
|-
| ٢٠٠٥
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Maine Pyaar Kyun Kiya?]]''
| سۆنیا
|
|-
| ٢٠٠٥
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Allari Pidugu]]''
| سواتی
| فیلمی تێلوگۆ
|-
| ٢٠٠٦
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Humko Deewana Kar Gaye]]''
| Jia A. Yashvardhan
|
|-
| ٢٠٠٦
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Balram vs. Tharadas]]''
| سوپریا
| فیلمی مەلایلامی
|-
| ٢٠٠٧
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Namastey London]]''
| Jasmeet &quot;Jazz&quot; Malhotra
|
|-
| ٢٠٠٧
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Apne]]''
| ناندنی
|
|-
| ٢٠٠٧
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Partner (2007 film)|Partner]]''
|پیریا
|
|-
| ٢٠٠٧
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Welcome (2007 film)|Welcome]]''
| سانجانی شیتی
|
|-
| ٢٠٠٨
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Race (2008 film)|Race]]''
| سۆفیا
|
|-
| ٢٠٠٨
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Singh Is Kinng]]''
| سۆنیا
|
|-
| ٢٠٠٨
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Hello (2008 film)|Hello]]''
| وەک چیڕۆکخوان
| دەرکەوتنی کورت
|-
| ٢٠٠٨
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Yuvvraaj]]''
| ئانوشکا
|
|-
| ٢٠٠٩
! scope=&quot;row&quot;| ''[[نیویۆرک (فیلم)]]''
| مایا شێخ
| پاڵێوراو بۆ باشترین کچەئەکتەری فیلم فەیر
|-
| ٢٠٠٩
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Blue (2009 film)|Blue]]''
| نیکی
| دەرکەوتنی کورت
|-
| ٢٠٠٩
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Ajab Prem Ki Ghazab Kahani]]''
| جێنیفەر پینتۆ
|
|-
| ٢٠٠٩
! scope=&quot;row&quot;| ''[[De Dana Dan]]''
|ئەنجەلی
|
|-
| ٢٠١٠
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Raajneeti]]''
| ئیندو ساکسێریا / پراتەپ
|
|-
| ٢٠١٠
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Tees Maar Khan]]''
| ئانیا خان
|
|-
| ٢٠١١
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Zindagi Na Milegi Dobara]]''
| لەیلا
|
|-
| ٢٠١١
! scope=&quot;row&quot;| ''[[پاسەوانی تایبەت (فیلم)]]''
| خۆی
| دەرکەوتنی تایبەت لە گۆرانی پاسەوانی تایبەت
|-
| ٢٠١١
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Mere Brother Ki Dulhan]]''
| دیمپل دیکشیت
| پاڵێوراو بۆ باشترین کچەئەکتەری فیلم فەیر
|-
| ٢٠١٢
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Agneepath (2012 film)|Agneepath]]''
| چکنی چەمیلی
| دەرکەوتنی تایبەتی لەگۆرانی &quot;[[Chikni Chameli]]&quot;
|-
| ٢٠١٢
! scope=&quot;row&quot;| ''[[ئێک تا تایگەر]]''
| زۆیا
|
|-
| ٢٠١٢
! scope=&quot;row&quot;| ''[[جەب تەک ھەی جان]]''
| میرا
|
|-
| ٢٠١٣
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Main Krishna Hoon]]''
| خۆی
| دەرکەوتنی کورت
|-
| ٢٠١٣
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Bombay Talkies (film)|Bombay Talkies]]''
| خۆی
| دەرکەوتنی کورت
|-
| ٢٠١٣
! scope=&quot;row&quot;| ''[[دووم ٣]]''
| ئالیا
|
|-
| ٢٠١٤
! scope=&quot;row&quot;| ''[[Bang Bang!]]''
| ھارلین سانھی
|
|-
| ٢٠١٥
! scope=&quot;row&quot;| ''[[فانتۆم (فیلمی ٢٠١٥)]]''
| TBA
|
|-
| ٢٠١٦
! scope=&quot;row&quot;| ''[[فیتوور]]''
| فیردۆس
|
|-
| ٢٠١٦
! scope=&quot;row&quot;| ''[[بار بار دێکۆ]] (ھەندێکجار سەیرکە)''
| دیا ڤارما
|
|-
| ٢٠١٧
! scope=&quot;row&quot;| ''[[جاگا جاسووس]]''
| شرووتی
|
|-
| ٢٠١٧
! scope=&quot;row&quot;| ''[[تایگەر زیندووە]]''
| زۆیا
|
|-
| ٢٠١٧
! scope=&quot;row&quot;| ''[[وێلکەم تو نیویۆرک]]''
| خۆی (کاترینا کێف)
|دەرکەوتنی تایبەتی
|-
| ٢٠١٨
! scope=&quot;row&quot;| ''[[چەتەکانی ھیندوستان]]''
| سورەیا جان
|
|-
| ٢٠١٨
! scope=&quot;row&quot;| ''[[فیلمی زیڕۆ]]''
| بابیتا کوماری
|
|-
| ٢٠١٩
! scope=&quot;row&quot;| ''[[بھارات]]''
| کومود
|
|-
| نەزانراو
! scope=&quot;row&quot;| ''[[سوریاڤانشی]]''
| ھاوسەری ڤیر
|نمایشنەکراوە
|-
|}

== تێبینییەکان ==
{{تێبینییەکان}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|فیلم|تەلەڤیزیۆن|ھیندستان|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|شانشینی یەکگرتوو|بۆڵیوود}}
{{پۆلی کۆمنز|Katrina Kaif}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەکتەرە ھیندییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ھیندی]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی ھۆنگ کۆنگ لە سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەران لە سینەمای ھیندی]]
[[پۆل:خانمەکتەرە بەریتانییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ھۆنگ کۆنگ]]
[[پۆل:خانمەکتەرە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم]]</text>
      <sha1>85pt4x3xaqfc3ppdgkeqzu9qqnp9x3p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەتڵەس</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120296</id>
    <revision>
      <id>1581901</id>
      <parentid>1488052</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T10:02:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* پەراوێز */</comment>
      <origin>1581901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="976" sha1="jqoldlojey804g1icznldere5y790kc" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
[[پەڕگە:Atlas svijeta (LZMK).jpg|left|230px|thumb|''ئەتڵسی جیھان'' پەیمانگای میرۆسلاڤ کرلزا بۆ فەرھەنگناسی بڵاوی کردۆتەوە لە [[کرواتیا]]]]

'''ئەتڵەس''' واتە کۆمەڵە [[نەخشە|نەخشەیەک]] کۆکرابنەوە لە بەرگێکدا.&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;[http://www.etymonline.com/index.php?term=atlas فەرھەنگی سەرھێڵی وشەڕەتناسی]، دوا سەردان ٥ی ئازاری ٢٠١٥&lt;/ref&gt; وشەیەکە یەکەمجار لە لایەن زانای فلاندەرزی [[گێرھاردس میرکەیتەر]] بە کار ھاتوە ساڵی ١٥٨٥.&lt;ref name=&quot;atlas&quot;/&gt;

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}

{{کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Atlases}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:ئەتڵەسەکان]]</text>
      <sha1>jqoldlojey804g1icznldere5y790kc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581905</id>
      <parentid>1581901</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T10:06:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1581905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5146" sha1="qiptaz9wq5frhzqs9rqciz3773hunn8" xml:space="preserve">{{Databox}}
[[پەڕگە:Atlas svijeta (LZMK).jpg|left|230px|thumb|''ئەتڵسی جیھان'' پەیمانگای میرۆسلاڤ کرلزا بۆ فەرھەنگناسی بڵاوی کردۆتەوە لە [[کرواتیا]]]]

'''ئەتڵەس''' واتە کۆمەڵە [[نەخشە|نەخشەیەک]] کۆکرابنەوە لە بەرگێکدا.&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;[http://www.etymonline.com/index.php?term=atlas فەرھەنگی سەرھێڵی وشەڕەتناسی]، دوا سەردان ٥ی ئازاری ٢٠١٥&lt;/ref&gt; وشەیەکە یەکەمجار لە لایەن زانای فلاندەرزی [[گێرھاردس میرکەیتەر]] بەکارھاتووە ساڵی ١٥٨٥.&lt;ref name=&quot;atlas&quot;/&gt;

== مێژوو ==
[[File:89v_90r_نزهة_المشتاق_Arabe_2221_BNF.jpg|thumb|[[مەغریب]] (باشوور-سەروو) لە ناو «نوزھەتولموشتاق»ی [[محەممەد ئیدریسی]] ({{Lang|ar|نزهة المشتاق في اختراق الآفاق}})، کە بە {{Lang|la|[[تابولا ڕۆجیریانا]]}} (سەدەی ١٢یەم) ناسراوە.]]
[[File:Theatrum Orbis Terrarum, by Abraham Ortelius, World, 1572.jpg|thumb|نەخشەی جیھان {{Lang|la|[[تیاتروم ئۆربیس تێراروم]]}} («تیاتری گۆی جیھان») لەلایەن [[ئەبراھام ئۆرتێلیۆس]]، ١٥٧٠]]
[[File:Nova et Accuratissima Terrarum Orbis Tabula (J.Blaeu, 1664).jpg|thumb|[[نەخشەی جیھان]]ی [[جۆان بلایۆ]]، کە لە بنەڕەتدا لەلایەن [[جۆان بلایۆ|بلایۆ]] بۆ «[[ئەتڵەس مۆر|ئەتڵەس مۆر]]»ەکەی ئامادەکرابوو، لە یەکەمین پەرتووکی «[[ئەتڵەس ڤان لوون|ئەتڵەس ڤان لوون]]»دا بڵاوکرایەوە (١٦٦٤).]]
[[File:Banduri, Covens et Mortier and Lisle. Imperii Orientalis et Circumjacentium Regionum.1742.jpg|thumb|«ئیمپێری ئۆرینتالیس ئێت سیرکومجاسیێنتیوم ڕێگیۆنوم» لەلایەن [[گیوم دێلیسڵ]] (١٧٤٢)]]
[[File:Anglia Atlas.jpg|thumb|نەخشەی [[ئینگلتەرا]] و [[وێڵز]] لەلایەن کریستۆفەر ساکستۆن، «ئەتڵەسی شارستانەکانی ئینگلتەرا و وێڵز»، ١٥٧٩]]
یەکەم کار کە نەخشەی بە شێوەیەکی ڕێکخراو و بە قەبارەی ھاوچەشن تێدابوو کە نوێنەرایەتی یەکەم ئەتڵەسی مۆدێرنی دەکرد، لەلایەن نەخشەساز و نەخشەکێشی ئیتاڵی [[پیێترۆ کۆپۆ]] لە سەرەتای سەدەی ١٦یەمدا ئامادەکرابوو؛ بەڵام لەو کاتەدا بڵاونەکرایەوە، بۆیە بە شێوەیەکی نەریتی وەک یەکەم ئەتڵەس دانانرێت. بەڵکو ئەو نازناوە دەدرێتە کۆمەڵە نەخشەی {{Lang|la|[[تیاتروم ئۆربیس تێراروم]]}} لەلایەن نەخشەسازی [[دووچیی برابانت|برابانتی]] [[ئەبراھام ئۆرتێلیۆس]] کە لە ساڵی ١٥٧٠ چاپکراوە.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Atlas {{!}} Geography, Cartography, Navigation {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/atlas-maps#ref21651 |access-date=2025-03-27 |website=www.britannica.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

ئەو ئەتڵەسانەی لە ئێستادا بڵاودەکرێنەوە گەلێک جیاوازن لەوانەی لە سەدەکانی ١٦ەم–١٩ەم بڵاوکراونەتەوە. بە پێچەوانەی ئەمڕۆ، زۆربەی ئەتڵەسەکان بەرگ نەکراو و ئامادە نەبوون بۆ کڕین لەلایەن کڕیارەوە، بەڵکو پێکھاتە ئەگەرییەکانیان بە جیا لە ڕەفەکاندا دادەنران. کڕیار دەیتوانی ناوەڕۆکەکان بە دڵی خۆی ھەڵبژێرێت، و نەخشەکان ڕەنگاوڕەنگ/زێڕین بکرێن یان نا. دواتر ئەتڵەسەکە بەرگ دەکرا. بەم شێوەیە، ئەتڵەسە چاپکراوە سەرەتایییەکان کە ھەمان لاپەڕەی ناونیشانیان ھەیە دەتوانن لە ناوەڕۆکدا جیاواز بن.&lt;ref&gt;Jan Smits, Todd Fell (2011). Early printed atlases: shaping Plato's 'Forms' into bibliographic descriptions. In: ''Journal of map &amp; geography libraries : advances in geospatial information, collections &amp; archives'', (ISSN 1542-0353), 7(2011)2, p. 184-210.&lt;/ref&gt;

دەوڵەتەکان لە سەدەی ١٩یەمدا دەستیان کرد بە بەرھەمھێنانی ئەتڵەسە نیشتمانییەکان.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Short |first=John Rennie |url=http://www.jstor.org/stable/j.ctv2s2pp1m |title=The Rise and Fall of the National Atlas in the Twentieth Century: Power, State and Territory |date=2022 |publisher=Anthem Press |isbn=978-1-83998-304-7 |doi=10.2307/j.ctv2s2pp1m|jstor=j.ctv2s2pp1m |s2cid=250944397 }}&lt;/ref&gt;

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}

{{کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Atlases}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:ئەتڵەسەکان]]</text>
      <sha1>qiptaz9wq5frhzqs9rqciz3773hunn8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581906</id>
      <parentid>1581905</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T10:06:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1581906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5131" sha1="nlbnc9vs7aqaalhetdb01mrc1maxnap" xml:space="preserve">{{Databox}}
[[پەڕگە:Atlas svijeta (LZMK).jpg|left|230px|thumb|''ئەتڵسی جیھان'' پەیمانگای میرۆسلاڤ کرلزا بۆ فەرھەنگناسی بڵاوی کردۆتەوە لە [[کرواتیا]]]]

'''ئەتڵەس''' واتە کۆمەڵە [[نەخشە|نەخشەیەک]] کۆکرابنەوە لە بەرگێکدا.&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;[http://www.etymonline.com/index.php?term=atlas فەرھەنگی سەرھێڵی وشەڕەتناسی]، دوا سەردان ٥ی ئازاری ٢٠١٥&lt;/ref&gt; وشەیەکە یەکەمجار لە لایەن زانای فلاندەرزی [[گێرھاردس میرکەیتەر]] بەکارھاتووە ساڵی ١٥٨٥.&lt;ref name=&quot;atlas&quot;/&gt;

== مێژوو ==
[[File:89v_90r_نزهة_المشتاق_Arabe_2221_BNF.jpg|thumb|[[مەغریب]] (باشوور-سەروو) لە ناو «نوزھەتولموشتاق»ی [[محەممەد ئیدریسی]] ({{Lang|ar|نزهة المشتاق في اختراق الآفاق}})، کە بە {{Lang|la|[[تابولا ڕۆجیریانا]]}} (سەدەی ١٢یەم) ناسراوە.]]
[[File:Theatrum Orbis Terrarum, by Abraham Ortelius, World, 1572.jpg|thumb|نەخشەی جیھان {{Lang|la|[[تیاتروم ئۆربیس تێراروم]]}} («تیاتری گۆی جیھان») لەلایەن [[ئەبراھام ئۆرتێلیۆس]]، ١٥٧٠]]
[[File:Nova et Accuratissima Terrarum Orbis Tabula (J.Blaeu, 1664).jpg|thumb|[[نەخشەی جیھان]]ی [[جۆان بلایۆ]]، کە لە بنەڕەتدا لەلایەن [[جۆان بلایۆ|بلایۆ]] بۆ «[[ئەتڵەس مۆر|ئەتڵەس مۆر]]»ەکەی ئامادەکرابوو، لە یەکەمین پەرتووکی «[[ئەتڵەس ڤان لوون|ئەتڵەس ڤان لوون]]»دا بڵاوکرایەوە (١٦٦٤).]]
[[File:Banduri, Covens et Mortier and Lisle. Imperii Orientalis et Circumjacentium Regionum.1742.jpg|thumb|«ئیمپێری ئۆرینتالیس ئێت سیرکومجاسیێنتیوم ڕێگیۆنوم» لەلایەن [[گیوم دێلیسڵ]] (١٧٤٢)]]
[[File:Anglia Atlas.jpg|thumb|نەخشەی [[ئینگلتەرا]] و [[وێڵز]] لەلایەن کریستۆفەر ساکستۆن، «ئەتڵەسی شارستانەکانی ئینگلتەرا و وێڵز»، ١٥٧٩]]
یەکەم کار کە نەخشەی بە شێوەیەکی ڕێکخراو و بە قەبارەی ھاوچەشن تێدابوو کە نوێنەرایەتی یەکەم ئەتڵەسی مۆدێرنی دەکرد، لەلایەن نەخشەساز و نەخشەکێشی ئیتاڵی [[پیێترۆ کۆپۆ]] لە سەرەتای سەدەی ١٦یەمدا ئامادەکرابوو؛ بەڵام لەو کاتەدا بڵاونەکرایەوە، بۆیە بە شێوەیەکی نەریتی وەک یەکەم ئەتڵەس دانانرێت. بەڵکو ئەو نازناوە دەدرێتە کۆمەڵە نەخشەی {{Lang|la|[[تیاتروم ئۆربیس تێراروم]]}} لەلایەن نەخشەسازی [[دووچیی برابانت|برابانتی]] [[ئەبراھام ئۆرتێلیۆس]] کە لە ساڵی ١٥٧٠ چاپکراوە.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Atlas {{!}} Geography, Cartography, Navigation {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/atlas-maps#ref21651 |access-date=2025-03-27 |website=www.britannica.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

ئەو ئەتڵەسانەی لە ئێستادا بڵاودەکرێنەوە گەلێک جیاوازن لەوانەی لە سەدەکانی ١٦ەم–١٩ەم بڵاوکراونەتەوە. بە پێچەوانەی ئەمڕۆ، زۆربەی ئەتڵەسەکان بەرگ نەکراو و ئامادە نەبوون بۆ کڕین لەلایەن کڕیارەوە، بەڵکو پێکھاتە ئەگەرییەکانیان بە جیا لە ڕەفەکاندا دادەنران. کڕیار دەیتوانی ناوەڕۆکەکان بە دڵی خۆی ھەڵبژێرێت، و نەخشەکان ڕەنگاوڕەنگ/زێڕین بکرێن یان نا. دواتر ئەتڵەسەکە بەرگ دەکرا. بەم شێوەیە، ئەتڵەسە چاپکراوە سەرەتایییەکان کە ھەمان لاپەڕەی ناونیشانیان ھەیە دەتوانن لە ناوەڕۆکدا جیاواز بن.&lt;ref&gt;Jan Smits, Todd Fell (2011). Early printed atlases: shaping Plato's 'Forms' into bibliographic descriptions. In: ''Journal of map &amp; geography libraries : advances in geospatial information, collections &amp; archives'', (ISSN 1542-0353), 7(2011)2, p. 184-210.&lt;/ref&gt;

دەوڵەتەکان لە سەدەی ١٩یەمدا دەستیان کرد بە بەرھەمھێنانی ئەتڵەسە نیشتمانییەکان.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Short |first=John Rennie |url=http://www.jstor.org/stable/j.ctv2s2pp1m |title=The Rise and Fall of the National Atlas in the Twentieth Century: Power, State and Territory |date=2022 |publisher=Anthem Press |isbn=978-1-83998-304-7 |doi=10.2307/j.ctv2s2pp1m|jstor=j.ctv2s2pp1m |s2cid=250944397 }}&lt;/ref&gt;

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}

{{پۆلی کۆمنز|Atlases}}
{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا}}

[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:ئەتڵەسەکان]]</text>
      <sha1>nlbnc9vs7aqaalhetdb01mrc1maxnap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:Épine</title>
    <ns>3</ns>
    <id>124219</id>
    <revision>
      <id>1581749</id>
      <parentid>1581369</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T21:53:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>/* گرنگ */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1581749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61800" sha1="cocbt7ril6c308awfopyl93e9eag1fw" xml:space="preserve">{{ئەرشیڤەکان|box-width=310px}}

__TOC__

&lt;!--تکایە پەیامەکەت ببەرەوە خواری خوارەوە بۆ کۆتا ڕیز --&gt;

== دەنگدان لەسەر ویکیپڕۆژەی [[وپ:داواکاری پەڕگە]] ==

سڵاو بەرێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] تکایەکم ھەیە،  پڕۆژە ئێستا دامەزراوە و کاردەکات!، بەڵام داوا کراوە ببێت بە یەکێک لە یاساکانی ویکیپیدیا بۆ مافی بارکەران، ھۆکارەکەشی ھەر لە داوایەکە ڕوونکراوەتەوە کەبۆچی؟ سوودی چییە؟ ئامانجی چییە؟ پڕۆژەکە چۆنە، تکایە  (( [[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)#بەکارھێنەرە نوێییەکان و مافی بارکەر|لــێــرە]] )) زیاتر بخوێنەوە و بیرورای خۆت لەسەر پڕۆژەکە بڵێ و بەشداری بکە لە دەنگدانەکە دەنگی بەڕێزتان گرنگە بۆ پڕۆژەکە {{ زۆر سپاس}} (نامەی ئۆتۆماتیکی) [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٠١، ٢٨ی ئابی ٢٠٢١ (UTC)

== نیشانی بەڕێوەبەری ڕووکار ==

ئاسایە نیشانی بەڕێوەبەری ڕووکار لەسەر پەڕەکەت زیاد بکەم {{ئیمۆجی|1F607|size=27}} ؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:٠٩، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

:بەڵێ گیان زۆر ئاساییە. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٨:٢٠، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
::{{کرا}} {{ئیمۆجی|1F60A|size=28}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:١٣، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== وتە ==

بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەو وتەیەی پەڕەکەمم لەتۆ وەرگرتووە لە مێتا [[M:User:Épine|User:Épine]] ھەر ویستم پێت بڵێم {{ئیمۆجی|1F636|size=27}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٢٢، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

زۆر ئاساییە ❤️ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٢:١٩، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

:{{ئیمۆجی|1F60A|size=28}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٢:٢١، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== پاڵاوتن و ھەڵبژاردنی بەڕێوەبەرایەتی ==

سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ویستم ھەواڵی شتێکت پی بدەم وەک بەڕێوەبەرێکی پێشوو سەیری [[ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)#ھەڵبژاردن - پاڵاواتنی بەڕێوەبەڕی نوێ بۆ ویکیپیدیا|ئەم بانگھێشتنامەیە بکە]] کە لە دیوەخان کراوە، بەم زوانە لەوانەیە پاڵاوتنێک بکرێت دوو بەرێوەبەر خۆیان ھەڵبژێرن یان بپاڵێورێن بۆ بوون بە بەرێوەبەری کاتی بۆ ڕزگار بوون لەو کارە کەڵەکەبووانەی ئێستا کۆبوونەتەوە، بیرورات چییە تۆ بەشداری بکەیت وەک کاندیدێک؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١١:٢١، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

سڵاو، من بەشداری ناکەم ببورن، سوپاس.  &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٤:٣١، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

:کێشە نییە {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٢٤، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== ڕاپرسی لەسەر پاڵاوتنی بەڕێوەبەران ==
سڵاو بەڕێز {{و|{{BASEPAGENAME}}}}, ھیوادارم لە تەندروستی دابن، ھاتم ھەواڵیکتان پێ بدەم، ویکیپیدیاکەمان ماوەیەکی زۆرە کە بە سستیەکی زۆر تێپەڕ دەبێت لەکاتێکدا کۆمەڵگاکەمان لە گەشەسەندن دایە و پێویستی بە بەڕێوەبردنی زیاتر ھەیە، سست بوونی بەڕێوەبردن بەرەوپێشچوونی کۆمەڵگاکەش سست دەکات، ئەمەش خراپە و ئێمە ئەوەمان ناوێت، بۆیە ئێستا [[ویکیپیدیا:دیوەخان_(پێشنیارەکان)#کردنەوەی_داوایەک_بۆ_ھەڵبژاردنی_بەڕێوەبەری_کاتی_بۆ_ویکیپیدیای_کوردی_سۆرانی|ڕاپرسی بۆ پاڵاوتنێکی بەڕێوەبەرایەتی بەڕێوەیە داوا دەکرێت بەڕیزتان بەشدار بن]] و گفتووگۆ بکەین لەسەر بابەتە {{زۆر سپاس}} (نامەی ئۆتۆماتیکی)  [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٠٩، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

==[[:پەڕگە:ڕێزدێنت ئیڤڵ ڕێڤەلێيشەنز ٢.jpg]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[Image:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]

تاگێک دانراوە لەسەر [[:پەڕگە:ڕێزدێنت ئیڤڵ ڕێڤەلێيشەنز ٢.jpg]] کە داوا دەکات بە خێڕایی بسڕێتەوە لە ویکیپیدیا، ئەمە لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا#پ١|پێوەری ژمارە ١ی پەڕگەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] ئەنجام دراوە، لەبەر ئەوەی پەڕگەکە بەکارنەھێنراوە و دووبارەیە یان پەڕگەیەکی کوالێت-نزمی لەبەرگیراوەی ھەمان شێوەی پەڕگەیەکی ترە 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:ڕێزدێنت ئیڤڵ ڕێڤەلێيشەنز ٢.jpg|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. &lt;!-- Template:Db-redundantimage-notice --&gt; 
[[پۆل:ئەو داڕێژانەی لەلایەن توینکڵەوە بەکاردەھێندرێن]]
[[پۆل:داڕێژەکانی ھۆشداری پسخ]]
 [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٣٧، ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ (UTC)

== کەمێک بەقلەوا بۆ تۆ! ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[پەڕگە:Baklava - Turkish special, 80-ply.JPEG|135px]]
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | هیوام سەرکەوتن و بەرەوپێشچوونی تۆیە. [[بەکارھێنەر:Sivanmajed23|Sivanmajed23]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sivanmajed23|لێدوان]]) ‏١٢:٣٢، ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC)
|}

زۆر سوپاس!  &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٥:٠٣، ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC)

== کێشەکانی ناو [[ویکیپیدیا:داواکردنی_مافی_بەڕێوەبەرایەتی]] ==

سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] تکایە گوێ بۆ قسەکانی بەڕێز چالاک مەگرە، [[:en:Wikipedia:Administrators#Expectations_of_adminship|چونکە نازانێت بەڕێوەبەراییەتی بکات]] لەگەڵ رێزم، قسە زبر و ناخۆشەکانی ئەو بێزارت نەکات و دوورت نەخاتەوە لە ویکیپیدیا. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٩:٠٧، ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:سڵاو، لەڕاستیدا ئێستا ئەو شتانەم هیچ پێ گرنگ نییە. من بۆیە وازم لەم پرۆژە هێنا لەبەر ئەوەی ماوەیەک وەک کەمپین پەلاماری منیان ئەدا بە کۆمەڵ لەگەڵ ئەو بەڕێزانەی ئێستا وازیان هێناوە، ماوەیەکی زۆر دیار نەمام و هیچ چالاکیم نەبوو. وتم مادام ئەمان وایان پێ باشە و هەست دەکەن من دکتاتۆرم و ویکی بە هی خۆم دەزانم و ئەم قسە نەستەقانە، من بڕۆم و ئەوان بگەڕێنەوە. من ڕۆیشتم و ئەوان هەر نەهاتنەوە، بۆیە منیش وتم جار جار سەرێک ئەدەم، ئێستا سەیر ئەکەم ئەڵێن کەسێکی تر بەبۆنەی تۆوە وازی هێناوە! {{ئیمۆجی|1F605}} نازانم مرۆڤ چۆن ئەبێ ئاوا ڕق لە دڵ بێت. و لەلایەکی ترەوە کابرا هاتووە شمشێری بەدەستەوە گرتووە شەڕێکی خورافیمان لەگەڵ ئەکا لەکاتێکدا هیچ شتێک لەگۆڕ نییە. ئەم بەشداربووانە هێندە خراپبوون لەگەڵم لە باس کردن نایەت، لەکاتێکدا من تەنیا مناڵێک بووم کە تازە لێرە بەشداریم دەکرد!!! ئیتر ئەوە بۆخۆی زۆر دەڵێت. فشەیە تێپەڕ ئەبێ، هەر گوێشی مەدەرێ. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٩:١٩، ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::بڕوا بکە بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] چیان لەتۆ کرد ئۆکەی؟ لەدوای تۆ کەمتر یان ھێندەی تۆیان بەمن کردووە، لەوانەیە من یان تۆ شارەزا بین و بە ئاسایی دابنێین و بڵێینو تێدەپەڕێت بەڵام بۆ کەسێکی تازەکار کە ئەم مامەڵانەی لەگەڵ بکرێت زۆرە!! و ناخۆشە، ئەو کەسانە بۆیان نییە ئاوا بکەن، ھەرچەن خزمەتیان ھەبێت ئەوە خۆبەخشانە پێشکەشی ویکیپیدیای کردووە وەک ئێمە، ناتوانێت منەت بەسەر تۆوە بکات، خۆ ئێرە شتێکی ئەوەنە ئاسایی نییە و و کەسیش تایبەت نییە و [[metawiki:Universal_Code_of_Conduct|ھەمووشتێک یاسای ھەیە]]، تەنھا ئەوە دەڵێم ئەم ھەڵسوکەوتانە باش نییە و شتی چاکی بەداوەوە نایەت ھەم ژینگەی پڕۆژەکە ناخۆشتر دەکات بۆ بەشداربوونی، وە ھەمیش لە مێتا بزانن شتی وا ھەیە پەسەندی ناکەن ئەخر (خۆت شارەزای ئەمانەی: [[metawiki:Universal_Code_of_Conduct#2.2_%E2%80%93_Civility,_collegiality,_mutual_support_and_good_citizenship|UCC.2.2]], [[metawiki:Universal_Code_of_Conduct#3_%E2%80%93_Unacceptable_behaviour|UCC.3]]) [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٩:٣١، ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::بەداخەوە، هیوادارم ئەم ڕەفتارە ژەهراوییە چیتر پەرەنەسەنێت لە ویکیپیدیا. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٩:٣٦، ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== موبیل لە کوردیدا نییە... ==

سڵاو بەرێز ئێپن .. کاکە بەقسەی کێ موبیلی تۆ ڕاستەو و مۆبایلی من ھەڵەیە ، من وەرگێڕانم لە ئینگلیزی بۆ کوردی کردووە و ماناکەی بە زمانی کوردی مۆبایلە نەک موبیل من ھەقم چییە بەسەر ئەڵمانییەوە چۆن و چی پێ ئەوترێ خۆ ووتار بە ئەڵمانی نەنوسراوە کوردییە تکایە بەیارمەتیت مۆبایل مەگۆڕە ئێمە لێرە لە کوردستان پێی ئەڵێین مۆبایل ھەموو کوردی سۆرانیش ھەر مۆبایلی پێ ئەڵێن لای ئێوە کە زمانی فارسی زاڵە بەسەرتاناو بە گوشی ناوی ئەبەن ئەوە جیایەو تایبەتە بەو ناوچەیەیی لێی نیشتەجێی زمانی گشتی و کە کورد لێی تێ ئەگات بۆ Mobile ھەر بریتیە لە مۆبایل نەک موبیل .. دەسەڵاتت ھەرچیەکەو لەسەروی دەسەڵاتی منە لێرە من گرنگی پێ نایەم چی تۆ یان ھەرکەسێکی تر ھەڵەیەکی زمانەوانی کرد و ڕێنووس و زمانی کوردیەکەی ھەڵە بوو چاکی ئەکەمەوە بۆ ئەو دروستەی کە ھەیە، وە لە ووتارەکانی خۆشما ئەو ڕێنووس و زمانەم بەکارھێناوە کە دروست و پوخت و ڕاستە نەک بچم ووشەی بێگانە بەکاربێنم و زمانێکی بیانی بکەمە ماڵ لەسەر زمانی کوردیەوە ... رێز [[بەکارھێنەر:GoRaN909|KuRaKuRd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ‏٢٣:٣٥، ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:بەڕێز @[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]]، لە ویکیپیدیا کەس دەسەڵاتێکی وەهای نییە نەوێری گفتوگۆی لەگەڵ بکەی. هیواداریشم ڕەچاوی [[وپ:ئاکار]] بکەیت لەکاتی وتووێژکردن لە پەڕەکانی وتووێژ دا. لە ڕووی زمانەوانییەوە، ئەوە ناوێکی تایبەتە و پێویستە گۆکردنی وەک خۆی بێ، نەوەکا بچی ناوی تایبەت بە ناوە عامەکە بخوێنیتەوە کە mobileە. ئەوەیان مۆبایلە، بەڵام T-mobile دەبێتە تی-مۆبیل. شتێکی ئەوەنە قورس نییە هەرسکردنی. ئەگەر بڕواش ناکەی بڕۆ ڕای کەسانی تر بپرسە و ئەگەر ڕاکانیان پێچەوانەی من بوو، بیگەڕێنەوە سەر باری جاران. لێرە هەمووشتێ بە سیاسەت و ڕێسا دەڕوا بەڕێوە، پێشووتر کۆمەڵگە بڕیاریانداوە گۆکردنی زمانی ڕەسەن بەکاربێنن کە لەم کەیسەدا ئەڵمانییە. سوپاس. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٣:٠٧، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

نازانم پەیوەندی زمانی کوردی و ئەڵمانی چییە پێکەوە کە تۆ موبیل کردوە بە رەسەن لە جیاتی مۆبایل ؟ باشە کوا ئەو کۆمەڵەی باستکرد کە رایان لێی بوە و بریاریان داوە کە مۆبایل = موبیل ! ... چاکم کردەوە چەنجارێک ئەمجارەش چاکی ئەکەمەوە بۆ ئەوەی راستەو دروستە تێناگەم بۆ ھەمووی چاوی لەسەر ووتار و دەسکاری منەو بونەتە چاودێر و پرۆفیسۆری زمانەوانی لەمن یەکێ یەت ئەڵێ درێژکردنەوە بەکار مەیەنە یەکێ یەت ووتار ئەگوازێتەوە و ماناکەی ئەگۆرێ بەبێ ئەوەی ھیچ ووتووێژێک بکا بەپێی ئەو ڕێساو یاسا دەسکردەی خۆت ئاماژەت پێ دا کەس بۆی نیە بەبێ ووتوێژ ووتار بگوازێتەوە و ناوی بگۆرێ کەچی نازانم بۆ شمولی ووتارەکانی من ناکا ؟   [[بەکارھێنەر:GoRaN909|KuRaKuRd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ‏٢٢:٥٦، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]] [[وپ:خاوەندارێتیکردن بە ناوەڕۆکەوە]] ببینە. وتارێک کە بڵاوی دەکەیتەوە هی تۆ نییە و پاوانی گشتییە، بۆیە ناتوانی داوا لە کەس بکەی دەستکاری نەکا. و باشتریشە گوێ لە ڕێنمایی ئەو بەکارهێنەرانە بگریت کە داوا دەکەن. [[وپ:شێواز]] ببینە. [[وپ:شەڕە دەستکاری]] لەسەر ناوەڕۆک دەبێتە هۆی بەربەستن. سوپاس. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٠:٣٠، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:ئێ کەوایە من ئەو ووتارە ئەسڕمەوە و فەرموو جەنابت چۆنت پێ خۆشە وا بیکە یان ئەو شەڕە دەستکارییە راگرەو بھێڵە وەک سەرەتا چۆن دروست کراوە وابێت و مەیگۆڕە بەڵێ من خۆم بە خاوەنی ئەزانم و پێوەی ماندوو بووم مافی خۆمە رێگری بکەم لە تێکدان و شێواندنی ئەو شتەی موڵکی منە [[بەکارھێنەر:GoRaN909|KuRaKuRd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ‏٠٢:٣٦، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]] هیچ ناوەڕۆکێکی ویکیپیدیا موڵکی تۆ نییە، هەموو دەستکارییەکانت لەژێر مۆڵەتنامەی CC BY-SA 3.0 بڵاو دەبنەوە و پاوانی گشتین. هیچ ناوەڕۆکێکی ویکیپیدیا نە هی تۆیە، نە هیچ کەسێکی تر. موڵکی گشتین. ئێستا تەنیا کەس کە وتارەکان دەشێوێنێت بەم کردارانە جەنابتن. ئەوەشی شەڕە دەستکاری کردووە جەنابتی نەوەک من، من لە پەڕەی وتووێژی وتارەکە داوای ڕای بەشداربووانی تریشم کردووە. دەبووا ئەوە تۆ بیکەی هەر ئەوەڵ جار لەجیاتی بێیت شەڕە دەستکاری و پووچەڵکردنەوە بکەیت. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٢:٥٢، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== ڕەوانەکردنی دەروازە ==

سڵاو پرسیارێک لەسەر ڕەوانەکردنی دەروازەکان، کە دەروازەیەک ڕەوانە دەکەین بۆ دەروازەیەکی پەیوندیداری تر ئایا ئەتوانین پۆلی وتارە پەیوەندیدارەکانیش بەھەمان شێوە ڕەوانە بکەینە ژێر پۆلی وتارە پەیوەندیدارەکانی دەروازەیەی دەمانەوێت؟ نموونە دەروازە:ئەمریکا بیکەینە ڕەوانەکەر بۆ [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و ھەموو پۆل:وتارە پەیوەندیدارەکانی دەروازەی ئەمریکاش بگوازرێتەوە بۆ  پۆل:وتارە پەیوەندیدارەکانی ویلایەتە یەک.....، ئاوا؟ سپاس [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٥:٢٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:سڵاو، نەخێر ئەبێ بە دەستی یان بۆت پۆلەکان بگۆڕیت. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٥:٣٢، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== توینکڵ ==

سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئایا کار لەسەر توینکل دەکەن؟ واتا بەلایەنی کەمەوە بەشە پێویستییەکانی چالاک بکرێت چونکە زۆرم پێویست پێیەتی ھەر بە تایبەتی بۆ تووڵەکانی بەڕێوەبەرایەتی و بەسەرداچوونەوەی وتارەکان زۆر گرنگە بۆم {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٥:٥٨، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:چ بەشێکی؟ ئێستا سڕینەوەی خێرا دەبێ کارکا. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٥:٥٩، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::تەواوی ئەو بەشانەی بۆ پشکنینی وتار و کارەکانی بەڕێوەبەرایەتی گرنگن، وە سڕینەوەی خێرا تاگەکانی کارناکەن. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٥، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::ئاخ دڵم.. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٦:٠٨، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::::{{emoji|2049|size=19}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:١٢، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::ببورە مەبەستم ئەوە نییە ئەزیەتت بدەم و بڵێم ھەموو ئەو بەشانە تەواو بکە، تەنھا وتم گەر لە پلانت دا ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:١٣، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئێستا دەبێ کارکا. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٤:٤٤، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::::زۆر سپاس، تاقیکردنەوەم لەسەریان کرد، داڕێژەکان بە ئینگلیزی تاگ دەکرێن وەک &quot;داڕێژە:Db-hoax و داڕێژە:Db-userreq&quot; ڕەوانەکەر بۆ داڕێژە ئینگلیزییەکان دروست بکە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٢، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::::::::ئەگەر ڕەوانەکەریان بۆ دروست بکەیت کارەکان زۆر ئاسانتر دەکەن. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٦:٠٢، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
{{سھ|:::::::::}} @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]: {{doing}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:[[داڕێژە:Db-spamuser]] وەرگێڕانم بۆی کردووە بەڵام نەمتوانی ڕێکی بخەم (لەوانەیە پێویستی بە بەسەرداچوونەوەش بێت)، گەر تەنھا وشە وەرگێڕدراوەکان بخەنە شوێنی مەبەستی خۆی سپاستان دەکەم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٤، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== پۆلەکانم ==

سڵاو بەرێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بینیم پێداچوونەوەت بۆ پۆلێکم کردووە[https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:%D9%84%DB%86%DA%AF&amp;logid=286786 &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;]، گەر چاکردنەوەی پۆلەکان سەرەنجت ڕادەکێشێت من پلانم ھەیە بەسەر گشت پۆلەکانی خۆم دابچمەوە و ھەڵەکان لە داخوازی بەرامبەر کوردی پۆست دەکەم، گەر ویستتان بانگھێشتان دەکەم و ئاگادارم بکەنەوە سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٥٢، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:پێم باشە دروستییان نەکەی تا لە ڕاستەکان دڵنیا ئەبیتەوە. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٠٧، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::بەڵام ئەم پۆلانە ھی ئێستا نین، ماوەیەکە دروست کراون، ئێستا زیاتر ئاگادار دەبم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٥:٥٨، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== وتاری [[ترانسجێندەر]] ==

بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەوە ڕاستە وشەکانی ڕەگەزگۆڕ و ڕەگەزوەگۆڕ لەناو ھەنێک لە گرووپەکانی کۆمەڵگا ئاماژەیە بۆ  [[ترانسجێندەر]]، بەڵام بەپێی زانست مانایەکی نادرووستی ھەیە، ناکرێ ئێمە لێرە پشت بە چەواشەکاری ببەستین، لەسەر ئەم وشانە چەندین مانای ھەڵە بۆ کەسێک لێک دەدرێتەوە و لێکدراوەتەوە کە ترانسجێندەرە و [[ترانسفۆبیا]] دروست دەکات، بۆیە پێشووتر ھەرچی ناو/ڕەوانەکەری وا ھەبووە ھەموویم پاک کردۆتەوە، ئێرە زانستنامەیەکە کە کاری گەیاندنی شتەکانە وەک خۆی، ناکرێ چەواشەکاری لێبێت، ھیوادارم لە مەبەستەکەم تێبگەن {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٢٢، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

لەگەڵ ڕێزمدا بەڵام فەڕقی تڕانسجێندەر لەگەڵ دەستەواژەکانی تر چییە کە نەکرێ بە کوردی، و بەکوردی کردنی چەواشەکاری بێت. وە پێویستە ئەوەش بزاندرێ کە ئیشی ئێمە دژایەتی کردن یان پشتگیری کردنی کەس و لایەن نییە. بەتایبەتی ئەوەی کە باست کرد. ڕاستە ئێرە زانستنامەیە وە لە هەمان کاتشدا شوێنی پشتگیری گۆمەڵگای میم یان ڕاگرتنی دڵیان نییە. هیوادارم مەبەستەکەم ڕون بێت. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٥:٤٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] لەگەڵ قسەکەی تۆم بەڵام ئایا وشەیەکی درووست چییە بۆ ترانسجێندەر گەر ھەبوو من ھەر ئێستا ئامادەم بیگۆڕم بۆ ئەو وشە درووستە، ڕەگەزگۆڕ و ڕەگەزوەگۆڕ وشەیەکی نادرووستە، من شارەزای بابەتەکەم بە شێوەییەکی زانستی و بەرپرسیارییەتی تەواوی وتارەکە لە ئەستۆ ئەگرم کە ترانسجێندەر مانای ڕەگەزگۆڕانە نادات کە لە کۆمەڵگا بڵاو بۆتەوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٥٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::وە تێنەگەیشتم کۆمەڵگای (میم) مانای چییە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٥٥، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

وشەی دروست دەکرا لە دیوەخان یان لە داخوازی بەرامبەر کوردی قسەی لەسەر بکرایە. نەوەک بەشێوەیەکی سەربەخۆ بڕیاری لەسەر بدرێ. وە جگە لەوەش من تێبینیم لەسەر تەواوی ناوی ئەو وتارانەیە کە لەسەر کۆمەڵگای میم نوسیوتن. تۆ جێندەرت بە ڕەگەز داناوە لە وتاری جێندەر. کەواتە تڕانسجێندەر دەبێ بە ڕەگەز گۆڕ. مەبەستم بە کۆمەڵگای میم هەمان LGBT ییە.  [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٦:١١، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:بەڕێز @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] من لێرە زانستیم و کار بە زانست دەکەم، کار بە بیروباوەڕەکانی کۆمەڵگا ناکەم، تۆش ئەوە دەزانیت کە کۆمەڵگا زۆر دەنگۆ و شتی ناڕاستی تیادا بڵاو بۆتەوە، و ڕاستیش کراوەتەوە، و ھەنێکی تا ئێستاش ماون، من سەرجەم ئەم وشانەم پاک کردۆتەوە کە لە کۆمەڵگا دەرھێنراون و پەشیمان نیم چونکە ڕاست نەبوون; بەپێی زانست و لێکۆڵینەوەکان لەسەر بابەتی ترانسجێندەر زاراوەی &quot;ڕەگەز گۆڕ&quot; بریتی نییە لە &quot;ترانسجێندەر&quot; حەزدەکەم ئەوە بڵێم کەسێک ترانسجێندەر بێت ڕەگەز ناگۆڕێت بەڵکو چۆن Identify دەبێت و gender identity مرۆڤەکە چییە دەچێتەوە سەر ئەوە، بە پێچەوانەی ئەو شتەی بەسەر کەسێکی ترانسجێندەر چەسپێنراوە و کراوە بە ماڵ لەسەری لەبەر چەن بیرکردنەوەیەکی &quot;ھەڵە&quot; کە نە پەیوەندی بە &quot;شەریعەت&quot; ھەیە تا شەریعەت بەم ناڕەوایەتییە بدرێت نە پەیوەندی بە &quot;زانست&quot; ھەیە تا دووبارە جەختی لەسەر بکرێتەوە تەنھا شتێکە بەپێی کلتور و بیروباوەرەکانی لێکدراوەتەوە و دراوەتە پاڵ ڕاستی و منیش ئەمەم پێ قبوڵ نییە چەواشەکارییە و کاری زانستنامەکە بڵاوکردنەوەی چەواشەکاری نییە، دڵنیام @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ڕوونکردنەوەیەکی گوونجاومان پێدەدات سەبارەت بەم ڕەوانەکەرانە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٢٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::من وشەی ترانسجێندەرم وەک خۆی نووسیوەتەوە چونکە وشەیەکی گوونجاوم نەدۆزیتەوە بۆی گەر وشەیەکی زانستی گوونجاو ھەیە بۆی بێگوومان بینووسە، تەنانەت لە ویکیی عەرەبیش ناڵێن ڕەگەز گۆڕ ئەگەر سەیری وتارەکە بکەیت &quot;تحول جنسي&quot; و &quot;العبور الجندر&quot; بەکاردەبەن، وە ھەر بەڕوونی نووسیانە &quot; ميّز عن تغيير الجنس - جیاوازە لە گۆڕینی ڕەگەز&quot; لەمە ڕوونتر چیتر بنووسن؟، تەنانەت گفتوگۆیەکیش ھەبوو تحولیش بگۆڕن بۆ وشەیەکی تر بەھەرحاڵ زیاتر لەسەری ناڕۆم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٣٠، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::: ئەگەر عەزییەت نییە تحول جنسی بکەی بەکوردی.[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) &lt;!-- داڕێژە:واژوونەکراو --&gt;&lt;small class=&quot;autosigned&quot;&gt;—&amp;nbsp;ئەم لێدوانە لەلایەن [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] [[ویکیپیدیا:واژوو|واژوونەکراوە]]. ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا#top|لێدوان]] • [[تایبەت:بەشدارییەکان/مامۆستا|بەشدارییەکان]]) ١٦:٤٦، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)&lt;/small&gt;
::: واژووەکەتم ڕێکخست.[[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٤٩، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] بەکوردی تا ئێستا بەتەواوی نازانم مانای درووست چییە بۆ ترانسجێندەر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٥٠، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::لە سەرچاوەیەکم بیست بوو کە بە مانای &quot;گوێزانەوە&quot;، &quot;گواستنەوە&quot; بێت بەڵام ھێشتا دڵنیا نیم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٥١، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::: نەدەکرا لە داخوازی بەرامبەر کوردی داوای مانای بۆ بکەی؟؟. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) &lt;!-- داڕێژە:واژوونەکراو --&gt;&lt;small class=&quot;autosigned&quot;&gt;—&amp;nbsp;ئەم لێدوانە لەلایەن [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] [[ویکیپیدیا:واژوو|واژوونەکراوە]]. ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا#top|لێدوان]] • [[تایبەت:بەشدارییەکان/مامۆستا|بەشدارییەکان]]) ١٦:٥٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)&lt;/small&gt;
:::::: مامۆستا تکایە واژووەکەت بە چوار ھێمای تێڵدا بکە (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) تا ناوت و ڕێکەوتەکەشی لەگەڵ بنووسرێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:٠٥، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::::بۆ وەڵامی ئەوەش، ئەوکاتانەی لێرە خەریکی وتاری ترانسجێندەر بووم دەتوانم بڵێم ھەر ئەوکاتانە بوو کە تازە فێردەبووم شارەزاییەکی تەواوم لە ویکی نەبوو ھەر ئەم وتارە ([[ترانسجێندەر (کچ)]] بە نموونە بێنمەوە کە لە ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ دروستم کردووە واتا سێ مانگ لەدوای تۆماربوونم لێرە کە ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ تۆماربووم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:١٠، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:١٠، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::::::سڵاو، بە سادەیی ئەو وشانە لە فەرهەنگی خەڵک هەن و نابێت ڕەوانەکەرەکان بسڕدرێنەوە. هەر وەک چۆن هاوڕەگەزبازی ڕەوانەکەرە بۆ هاوڕەگەزخوازی. مەوزوع پەیوەندی بە ترانسفۆبیا و هۆمۆفۆبیا و ئەم شتانەوە نییە، زانستنامە پێویستە هەموو ڕوانگەکان لە خۆ بگرێت چ ترانسفۆبیک یان هۆمۆفۆبیک یان هەر شتێک بێت. هەندێک کەس ترانسجێندەر بەو ناوە دەناسن و بەو ناوە بە دوای دەگەڕێن. سوپاس. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٢:٣٦، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== پەڕەی ھۆشدارییەکەت بۆ ویکیپڕۆژەی ویکیی ئینگلیزی ==

سڵاو بەرێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]، من خەریکی دانانی ویکیپڕۆژەیەکەم لە ویکیی ئینگلیزی سادە، پێویستم پەڕەی ھۆشدارییەکەتم زۆر بەدڵ بوو و پێویستە گەر ڕێگەم بدەیت [[Special:PermanentLink/920247|بەم شێوەیەم لێکردووە]] و بەکاربێنم؟ {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:٢٣، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC)

سڵاو، زۆر ئاساییە :)  &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٠:٠٩، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC)

== ڕەوانەکەرە شکاوەکان ==

سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] لەکاتی سڕینەوە و پاکردنەوەی ڕەوانەکەرە شکاوەکان ئەمانەم بینی کە ئێوە خاوەندارییەتیان دەکەن:
* [[بەکارھێنەر:Lost Whispers/دەستپێک]] 
* [[بەکارھێنەر:Lost Whispers/پڕۆژەی قوتابخانە - نایڵزم]]

پێویستە ئەم ڕەوانەکەرانە پاک بکەمەوە دڵنیام بکەوە کە ھیچ کێشەیەک دروست نابێت لە سڕێنەوەیان {{زۆر سپاس}}. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٠٣، ٤ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC)

:سڵاو، نەخێر ئەمانە دەتوانیت بسڕیتەوە. زۆر سوپاس. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٤٧، ٤ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC)

== سەرخستنی ویکیفەرھەنگی کوردیی ناوەندی ==

سڵاو، ئەم پەیامەت بۆ ھاتووە چونکە یان [https://meta.toolforge.org/catanalysis/?title=Wt%2Fckb&amp;cat=0&amp;wiki=incubatorwiki#Lists لێرە (لە ویکیفەرھەنگی کوردیی ناوەندی لە ئینکیوبەیتر)] بەشداریت کردووە یان [[Special:PermaLink/933823#چەند_پرسیارێک_لەسەر_ویکیوتە|لێرە]] ئامادەییت دەربڕیوە کە بەشداری بکەیت یانیش لەبەر چالاکیت لە ویکیپیدیا بۆت ھاتووە. ئەگەر ناتەوێت بەشداری بکەیت یان ئەم پەیامەت بەھەڵە بۆ ھاتووە، دەتوانیت فەرامۆشی بکەیت.

ھەوڵێک ھەیە کە [[ویکیفەرھەنگی کوردیی ناوەندی]] دروست بکرێت. بۆ ئەمەش پەڕەیەکی ڕێنمایی دروست کراوە. بڕوانە [[incubator:Help:Wt/ckb/ڕێنماییی سەرەتایی بۆ دروستکردنی ویکیفەرھەنگ]]. پێشتر چەند جارێک ئەم ھەوڵە دراوە، بەڵام لەبەر کەمیی ژمارەی بەکارھێنەران، سەرکەوتوو نەبووە. گەر ئەم جارە بەشدارییەکی باش ھەبێت، دۆمەینی تایبەت بە خۆی دابین دەکرێت. تکایە سەرەتا ڕێنمایییەکان بخوێنەوە. بەپێی پیلان، پڕۆژەکە لە ماوەی ١ی حوزەیران تا ١ی تەممووزی ٢٠٢٢ دەچێت بەڕێوە و گەر ٥ بەکارھێنەر بەشدار بن، ئەوا دەبێت ھەر کەسێکیان ڕۆژانە تەنیا ١٠ پەڕە لە بۆشاییناوی سەرەکی دروست بکات. بەمەش بە ١٠ ڕۆژی یەکەم دەگەینە ٥٠٠ پەڕە (پێشتر ٣٩١ پەڕە دروست کراون) بەمەش زۆر نزیک دەبینەوە لە ٨٠٠ تا ١٬٠٠٠ پەڕە و ئەم بڕەش بەشی پێویستە و دەتواندرێت داوای دۆمەینی [https://ckb.wiktionary.org ckb.wiktionary.org] بکەین. گەر ھەر پرسیارێکت ھەبوو، ھەر لێرە بانگی [[بەکارھێنەر:Aram]] بکە و پرسیارەکەت بکە. گەر پێت خۆش بێت، دەتوانیت لە [https://discord.gg/TWyzqBv دیسکۆرد] قسەی لەگەڵ بکەیت. [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏١١:١٠، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Aram@ckbwiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%95%D8%B1%DA%BE%DB%95%D9%86%DA%AF&amp;oldid=949701 --&gt;

==[[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion/بەکارھێنەر:Épine/نیشانەکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]

تاگێک لەسەر [[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion/بەکارھێنەر:Épine/نیشانەکان]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە:

&lt;blockquote&gt;پەڕەی واڵا یان نا پێویست&lt;/blockquote&gt;

لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion/بەکارھێنەر:Épine/نیشانەکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7%3AMiscellany+for+deletion%2F%D8%A8%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%BE%DB%8E%D9%86%DB%95%D8%B1%3A%C3%89pine%2F%D9%86%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە.  [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٠٢، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC)

==[[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]

تاگێک لەسەر [[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە:

&lt;blockquote&gt;پەڕەی واڵا یان نا پێویست&lt;/blockquote&gt;

لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7%3AMiscellany+for+deletion|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە.  [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٠٣، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC)

== Need your input on a policy impacting gadgets and UserJS ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Dear interface administrator, 

This is Samuel from the Security team and I hope my message finds you well.

There is an [[m:Talk:Third-party resources policy|ongoing discussion]] on a proposed policy governing the use of external resources in gadgets and UserJS. The proposed [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] aims at making the UserJS and Gadgets landscape a bit safer by encouraging best practices around external resources. After an initial non-public conversation with a small number of interface admins and staff, we've launched a much larger, public consultation to get a wider pool of feedback for improving the policy proposal. Based on the ideas received so far, the proposed policy now includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, best practices for gadgets and UserJS developers, and exemptions requirements such as code transparency and inspectability.

As an interface administrator, your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on the [[m:Talk:Third-party resources policy|policy talk page]].

Have a great day!&lt;/div&gt;
&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Samuel (WMF)|Samuel (WMF)]], on behalf of the Foundation's Security team&lt;/bdi&gt; ‏٢٣:٠٢، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Samuel (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/IAdmins_MassMessage_list_1&amp;oldid=25272788 --&gt;

== Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] ==

[[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]]
You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 13 August 2023 (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Doc James@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translators/40&amp;oldid=25451578 --&gt;

== بەربەستن ==
{| style=&quot;border:1px solid #b32424; background-color:#fee7e6; margin-bottom:10px;&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
| style=&quot;padding:4px; vertical-align:middle&quot;|[[پەڕگە:Stop x nuvola with clock.svg|40px|left|link=|alt=Stop icon with clock]]
| style=&quot;padding:4px;&quot;|لەبەر {{#if:[[ویکیپیدیا:خراپکاری|خراپکاریی بەردەوام]]|[[ویکیپیدیا:خراپکاری|خراپکاریی بەردەوام]]|[[ویکیپیدیا:دەستکاریی تێکدەر|خراپ بەکارھێنانی دەسەڵاتی دەستکاریکردن]]}}، {{#if:|وەک لە پەڕەی [[]]دا دیارە،}} ھەژمارەکەت {{#if:2 weeks|بۆ ماوەی '''2 weeks'''|{{#if:|'''[[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن#بەربەستنی_بێسنوور|بەبێ سنوور]]'''}}}} '''[[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن|بەربەستکراوە]]'''؛ {{#if:|لە پاڵ ئەمەشدا، مافی دەستکاریکردنی پەڕەی لێدوانەکەشت لێ سەندراوەتەوە.}} {{#if:|.}} {{#if:|2 weeks||ھەر کاتێک بەربەستنەکەت تەواو بوو، تکایە ھەوڵ بدە ئەو کردارەی بووەتە ھۆکاری بەربەستنت دووبارە نەکەیتەوە و [[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|دەستکاریی سوودبەخش]] بکەیت.}} ئەگەر پێت وایە پێویستە بەربەستنی سەر ھەژمارەکەت ھەڵبگیرێت، {{#if:|پێویستە بە ئیمەیڵ (ئەگەر دەسەڵاتی ناردنی ئیمەیڵت لێ نەسەندراوەتەوە)، پەیوەندی لەگەل [[ویکیپیدیا:بەڕێوەبەران|بەڕێوەبەرێک]] بەبەستیت.|ئەم داڕێژەیە لە خوار ئەم ئاگادارییەوە دابنێ: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{لابردنی بەربەستن|ھۆکار=ھۆکارەکەت لێرە}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;}}
|}&amp;nbsp;[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٤:٢٣، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Template:uw-vblock --&gt;
::{{و|Sakura emad}} بێزەحمەت کام خراپکارییە؟ لەسەر چ بنەمایەک هەژماری منت بەربەست کردووە؟--&amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٤:٢٩، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

{{لابردنی بەربەستن|ھۆکار=پێدەچێت ئەمە تاقیکردنەوەیەکی توینکڵ بێت. نازانم بۆ لەسەر هەژماری من، لەکاتێکدا دەتوانرا لە [[ب:نموونە]] تاقی بکرێتەوە. ئێستا لە لۆگەکانم دەردەکەوێ کە گوایا من لەبەر خراپکاری بەربەست کراوم. کام خراپکارییە؟--&amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٤:٥٣، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)}}

سڵاو ئیپێن ببورن لەکاتی کردنەوەی ئامرازەکانی بەکارھێنەر بەھەڵە کلیکم لە بلۆکردن کرد [[پەڕگە:More Option tools.png|وێنۆک]]، بۆ مەسەلەی لۆگەکان، بڕوانە لە لۆگی لابردنی بلۆک نووسیومە کە بەھەڵە دەستم پێکەوتووە، و دەردەکەوێت کە بەربەستنەکە بەھەڵە بووە. سپاس بۆ تێگەیشتن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:١٠، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
لۆگەکەشتم سڕیوە، و دەرناکەوێت [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:١٨، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
:سوپاس! تکایە وریا بن لەکاتی بەکارهێنانی توینکڵ.--&amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٥:١٩، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

== یەکخستنی ناوی یانەکانی تۆپی پێ ==

سڵاو کاک @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]، لە دیوەخان پێشنیارێکم کردووە کە ناوی یانەکانی تۆپی پێ یەکبخرێت([[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)|بروانە ئێرە]]). تاگی زۆری بەکارھێنەرە چالاکەکانم کردووە بەڵام کەس وەلامی نەداوەتەوە. ھەندێکیان لەم ماوەیەدا وەکوو بەڕێزت چالاکیشی ھەبووە بەلام وا دیارە ئاگاداریی پێ نەگەیشتووە. ئایا ھیچ ئاگادارییەکت بۆ ھاتووە؟ ئەگەر نەھاتووە ھۆکار چییە؟ لەمێژە ئەم کێشەیە بوونی ھەیە. زۆر سوپاس! [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ٢١:٣٣، ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] سڵاو، ڕەنگە بەشداربووان لەم کاتە ئەم باسە سەرنجیان ڕانەکێشێت. بۆخۆم گوێ بە بابەتە وەرزشییەکان نادەم، زۆرجار کەس لێدوان نەدا ئەتوانی ئازادی وەربگریت و چاکسازییەکە بکەیت، ئەگەر کەسێ کێشەیەکی هەبێ لەگەڵت باس دەکا. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٧:١٨، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)

== Help ==

Hello, there is an article in English called &quot;[[en:Gaza Genocide]].&quot; I would appreciate it if you could translate it into Kurdish. I was going to do it myself, but unfortunately, my language skills are not good enough. [[بەکارھێنەر:جودت|جودت]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:جودت|لێدوان]]) ١٦:٥٩، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC)

== گرنگ ==

سڵاو ئێپێن، بابەتێکی گرنگ ھەیە کە پەیوەندی بە ژیان و مردنەوە ھەیە، جگە لێرە ھیچ پێگەیەکی سۆشیالت ھەیە پێمی بدەی تا پەیوەندیت پێوە بکەم؟ سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٩:٠٣، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] سڵاو. ئەگەر بتوانن ئیمەیلەکم  بۆ بکەن، لەوێ ئەتوانین زیاتر قسە بکەین. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٧:٥٨، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::ناردم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢٢:٣٤، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::نامەم ناردووە وەڵامت نییە ئەگەر شوێنێکی ترت ھەیە بۆم بنێری زۆر باش دەبێت! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٥٣، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>cocbt7ril6c308awfopyl93e9eag1fw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581785</id>
      <parentid>1581749</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T00:58:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Épine</username>
        <id>19745</id>
      </contributor>
      <comment>/* گرنگ */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1581785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62245" sha1="74pe5hsqzkfvtvsw3u4z9atabxa8mgy" xml:space="preserve">{{ئەرشیڤەکان|box-width=310px}}

__TOC__

&lt;!--تکایە پەیامەکەت ببەرەوە خواری خوارەوە بۆ کۆتا ڕیز --&gt;

== دەنگدان لەسەر ویکیپڕۆژەی [[وپ:داواکاری پەڕگە]] ==

سڵاو بەرێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] تکایەکم ھەیە،  پڕۆژە ئێستا دامەزراوە و کاردەکات!، بەڵام داوا کراوە ببێت بە یەکێک لە یاساکانی ویکیپیدیا بۆ مافی بارکەران، ھۆکارەکەشی ھەر لە داوایەکە ڕوونکراوەتەوە کەبۆچی؟ سوودی چییە؟ ئامانجی چییە؟ پڕۆژەکە چۆنە، تکایە  (( [[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)#بەکارھێنەرە نوێییەکان و مافی بارکەر|لــێــرە]] )) زیاتر بخوێنەوە و بیرورای خۆت لەسەر پڕۆژەکە بڵێ و بەشداری بکە لە دەنگدانەکە دەنگی بەڕێزتان گرنگە بۆ پڕۆژەکە {{ زۆر سپاس}} (نامەی ئۆتۆماتیکی) [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٠١، ٢٨ی ئابی ٢٠٢١ (UTC)

== نیشانی بەڕێوەبەری ڕووکار ==

ئاسایە نیشانی بەڕێوەبەری ڕووکار لەسەر پەڕەکەت زیاد بکەم {{ئیمۆجی|1F607|size=27}} ؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:٠٩، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

:بەڵێ گیان زۆر ئاساییە. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٨:٢٠، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)
::{{کرا}} {{ئیمۆجی|1F60A|size=28}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:١٣، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== وتە ==

بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەو وتەیەی پەڕەکەمم لەتۆ وەرگرتووە لە مێتا [[M:User:Épine|User:Épine]] ھەر ویستم پێت بڵێم {{ئیمۆجی|1F636|size=27}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٢٢، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

زۆر ئاساییە ❤️ &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٢:١٩، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

:{{ئیمۆجی|1F60A|size=28}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٢:٢١، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== پاڵاوتن و ھەڵبژاردنی بەڕێوەبەرایەتی ==

سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ویستم ھەواڵی شتێکت پی بدەم وەک بەڕێوەبەرێکی پێشوو سەیری [[ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)#ھەڵبژاردن - پاڵاواتنی بەڕێوەبەڕی نوێ بۆ ویکیپیدیا|ئەم بانگھێشتنامەیە بکە]] کە لە دیوەخان کراوە، بەم زوانە لەوانەیە پاڵاوتنێک بکرێت دوو بەرێوەبەر خۆیان ھەڵبژێرن یان بپاڵێورێن بۆ بوون بە بەرێوەبەری کاتی بۆ ڕزگار بوون لەو کارە کەڵەکەبووانەی ئێستا کۆبوونەتەوە، بیرورات چییە تۆ بەشداری بکەیت وەک کاندیدێک؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١١:٢١، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

سڵاو، من بەشداری ناکەم ببورن، سوپاس.  &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٤:٣١، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

:کێشە نییە {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٢٤، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== ڕاپرسی لەسەر پاڵاوتنی بەڕێوەبەران ==
سڵاو بەڕێز {{و|{{BASEPAGENAME}}}}, ھیوادارم لە تەندروستی دابن، ھاتم ھەواڵیکتان پێ بدەم، ویکیپیدیاکەمان ماوەیەکی زۆرە کە بە سستیەکی زۆر تێپەڕ دەبێت لەکاتێکدا کۆمەڵگاکەمان لە گەشەسەندن دایە و پێویستی بە بەڕێوەبردنی زیاتر ھەیە، سست بوونی بەڕێوەبردن بەرەوپێشچوونی کۆمەڵگاکەش سست دەکات، ئەمەش خراپە و ئێمە ئەوەمان ناوێت، بۆیە ئێستا [[ویکیپیدیا:دیوەخان_(پێشنیارەکان)#کردنەوەی_داوایەک_بۆ_ھەڵبژاردنی_بەڕێوەبەری_کاتی_بۆ_ویکیپیدیای_کوردی_سۆرانی|ڕاپرسی بۆ پاڵاوتنێکی بەڕێوەبەرایەتی بەڕێوەیە داوا دەکرێت بەڕیزتان بەشدار بن]] و گفتووگۆ بکەین لەسەر بابەتە {{زۆر سپاس}} (نامەی ئۆتۆماتیکی)  [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٠٩، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

==[[:پەڕگە:ڕێزدێنت ئیڤڵ ڕێڤەلێيشەنز ٢.jpg]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[Image:Information icon4.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]

تاگێک دانراوە لەسەر [[:پەڕگە:ڕێزدێنت ئیڤڵ ڕێڤەلێيشەنز ٢.jpg]] کە داوا دەکات بە خێڕایی بسڕێتەوە لە ویکیپیدیا، ئەمە لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا#پ١|پێوەری ژمارە ١ی پەڕگەکان بۆ سڕینەوەی خێرا]] ئەنجام دراوە، لەبەر ئەوەی پەڕگەکە بەکارنەھێنراوە و دووبارەیە یان پەڕگەیەکی کوالێت-نزمی لەبەرگیراوەی ھەمان شێوەی پەڕگەیەکی ترە 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:ڕێزدێنت ئیڤڵ ڕێڤەلێيشەنز ٢.jpg|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. &lt;!-- Template:Db-redundantimage-notice --&gt; 
[[پۆل:ئەو داڕێژانەی لەلایەن توینکڵەوە بەکاردەھێندرێن]]
[[پۆل:داڕێژەکانی ھۆشداری پسخ]]
 [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٣٧، ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ (UTC)

== کەمێک بەقلەوا بۆ تۆ! ==

{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[پەڕگە:Baklava - Turkish special, 80-ply.JPEG|135px]]
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | هیوام سەرکەوتن و بەرەوپێشچوونی تۆیە. [[بەکارھێنەر:Sivanmajed23|Sivanmajed23]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sivanmajed23|لێدوان]]) ‏١٢:٣٢، ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC)
|}

زۆر سوپاس!  &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٥:٠٣، ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC)

== کێشەکانی ناو [[ویکیپیدیا:داواکردنی_مافی_بەڕێوەبەرایەتی]] ==

سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] تکایە گوێ بۆ قسەکانی بەڕێز چالاک مەگرە، [[:en:Wikipedia:Administrators#Expectations_of_adminship|چونکە نازانێت بەڕێوەبەراییەتی بکات]] لەگەڵ رێزم، قسە زبر و ناخۆشەکانی ئەو بێزارت نەکات و دوورت نەخاتەوە لە ویکیپیدیا. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٩:٠٧، ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:سڵاو، لەڕاستیدا ئێستا ئەو شتانەم هیچ پێ گرنگ نییە. من بۆیە وازم لەم پرۆژە هێنا لەبەر ئەوەی ماوەیەک وەک کەمپین پەلاماری منیان ئەدا بە کۆمەڵ لەگەڵ ئەو بەڕێزانەی ئێستا وازیان هێناوە، ماوەیەکی زۆر دیار نەمام و هیچ چالاکیم نەبوو. وتم مادام ئەمان وایان پێ باشە و هەست دەکەن من دکتاتۆرم و ویکی بە هی خۆم دەزانم و ئەم قسە نەستەقانە، من بڕۆم و ئەوان بگەڕێنەوە. من ڕۆیشتم و ئەوان هەر نەهاتنەوە، بۆیە منیش وتم جار جار سەرێک ئەدەم، ئێستا سەیر ئەکەم ئەڵێن کەسێکی تر بەبۆنەی تۆوە وازی هێناوە! {{ئیمۆجی|1F605}} نازانم مرۆڤ چۆن ئەبێ ئاوا ڕق لە دڵ بێت. و لەلایەکی ترەوە کابرا هاتووە شمشێری بەدەستەوە گرتووە شەڕێکی خورافیمان لەگەڵ ئەکا لەکاتێکدا هیچ شتێک لەگۆڕ نییە. ئەم بەشداربووانە هێندە خراپبوون لەگەڵم لە باس کردن نایەت، لەکاتێکدا من تەنیا مناڵێک بووم کە تازە لێرە بەشداریم دەکرد!!! ئیتر ئەوە بۆخۆی زۆر دەڵێت. فشەیە تێپەڕ ئەبێ، هەر گوێشی مەدەرێ. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٩:١٩، ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::بڕوا بکە بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] چیان لەتۆ کرد ئۆکەی؟ لەدوای تۆ کەمتر یان ھێندەی تۆیان بەمن کردووە، لەوانەیە من یان تۆ شارەزا بین و بە ئاسایی دابنێین و بڵێینو تێدەپەڕێت بەڵام بۆ کەسێکی تازەکار کە ئەم مامەڵانەی لەگەڵ بکرێت زۆرە!! و ناخۆشە، ئەو کەسانە بۆیان نییە ئاوا بکەن، ھەرچەن خزمەتیان ھەبێت ئەوە خۆبەخشانە پێشکەشی ویکیپیدیای کردووە وەک ئێمە، ناتوانێت منەت بەسەر تۆوە بکات، خۆ ئێرە شتێکی ئەوەنە ئاسایی نییە و و کەسیش تایبەت نییە و [[metawiki:Universal_Code_of_Conduct|ھەمووشتێک یاسای ھەیە]]، تەنھا ئەوە دەڵێم ئەم ھەڵسوکەوتانە باش نییە و شتی چاکی بەداوەوە نایەت ھەم ژینگەی پڕۆژەکە ناخۆشتر دەکات بۆ بەشداربوونی، وە ھەمیش لە مێتا بزانن شتی وا ھەیە پەسەندی ناکەن ئەخر (خۆت شارەزای ئەمانەی: [[metawiki:Universal_Code_of_Conduct#2.2_%E2%80%93_Civility,_collegiality,_mutual_support_and_good_citizenship|UCC.2.2]], [[metawiki:Universal_Code_of_Conduct#3_%E2%80%93_Unacceptable_behaviour|UCC.3]]) [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٩:٣١، ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::بەداخەوە، هیوادارم ئەم ڕەفتارە ژەهراوییە چیتر پەرەنەسەنێت لە ویکیپیدیا. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٩:٣٦، ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== موبیل لە کوردیدا نییە... ==

سڵاو بەرێز ئێپن .. کاکە بەقسەی کێ موبیلی تۆ ڕاستەو و مۆبایلی من ھەڵەیە ، من وەرگێڕانم لە ئینگلیزی بۆ کوردی کردووە و ماناکەی بە زمانی کوردی مۆبایلە نەک موبیل من ھەقم چییە بەسەر ئەڵمانییەوە چۆن و چی پێ ئەوترێ خۆ ووتار بە ئەڵمانی نەنوسراوە کوردییە تکایە بەیارمەتیت مۆبایل مەگۆڕە ئێمە لێرە لە کوردستان پێی ئەڵێین مۆبایل ھەموو کوردی سۆرانیش ھەر مۆبایلی پێ ئەڵێن لای ئێوە کە زمانی فارسی زاڵە بەسەرتاناو بە گوشی ناوی ئەبەن ئەوە جیایەو تایبەتە بەو ناوچەیەیی لێی نیشتەجێی زمانی گشتی و کە کورد لێی تێ ئەگات بۆ Mobile ھەر بریتیە لە مۆبایل نەک موبیل .. دەسەڵاتت ھەرچیەکەو لەسەروی دەسەڵاتی منە لێرە من گرنگی پێ نایەم چی تۆ یان ھەرکەسێکی تر ھەڵەیەکی زمانەوانی کرد و ڕێنووس و زمانی کوردیەکەی ھەڵە بوو چاکی ئەکەمەوە بۆ ئەو دروستەی کە ھەیە، وە لە ووتارەکانی خۆشما ئەو ڕێنووس و زمانەم بەکارھێناوە کە دروست و پوخت و ڕاستە نەک بچم ووشەی بێگانە بەکاربێنم و زمانێکی بیانی بکەمە ماڵ لەسەر زمانی کوردیەوە ... رێز [[بەکارھێنەر:GoRaN909|KuRaKuRd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ‏٢٣:٣٥، ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:بەڕێز @[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]]، لە ویکیپیدیا کەس دەسەڵاتێکی وەهای نییە نەوێری گفتوگۆی لەگەڵ بکەی. هیواداریشم ڕەچاوی [[وپ:ئاکار]] بکەیت لەکاتی وتووێژکردن لە پەڕەکانی وتووێژ دا. لە ڕووی زمانەوانییەوە، ئەوە ناوێکی تایبەتە و پێویستە گۆکردنی وەک خۆی بێ، نەوەکا بچی ناوی تایبەت بە ناوە عامەکە بخوێنیتەوە کە mobileە. ئەوەیان مۆبایلە، بەڵام T-mobile دەبێتە تی-مۆبیل. شتێکی ئەوەنە قورس نییە هەرسکردنی. ئەگەر بڕواش ناکەی بڕۆ ڕای کەسانی تر بپرسە و ئەگەر ڕاکانیان پێچەوانەی من بوو، بیگەڕێنەوە سەر باری جاران. لێرە هەمووشتێ بە سیاسەت و ڕێسا دەڕوا بەڕێوە، پێشووتر کۆمەڵگە بڕیاریانداوە گۆکردنی زمانی ڕەسەن بەکاربێنن کە لەم کەیسەدا ئەڵمانییە. سوپاس. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٣:٠٧، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

نازانم پەیوەندی زمانی کوردی و ئەڵمانی چییە پێکەوە کە تۆ موبیل کردوە بە رەسەن لە جیاتی مۆبایل ؟ باشە کوا ئەو کۆمەڵەی باستکرد کە رایان لێی بوە و بریاریان داوە کە مۆبایل = موبیل ! ... چاکم کردەوە چەنجارێک ئەمجارەش چاکی ئەکەمەوە بۆ ئەوەی راستەو دروستە تێناگەم بۆ ھەمووی چاوی لەسەر ووتار و دەسکاری منەو بونەتە چاودێر و پرۆفیسۆری زمانەوانی لەمن یەکێ یەت ئەڵێ درێژکردنەوە بەکار مەیەنە یەکێ یەت ووتار ئەگوازێتەوە و ماناکەی ئەگۆرێ بەبێ ئەوەی ھیچ ووتووێژێک بکا بەپێی ئەو ڕێساو یاسا دەسکردەی خۆت ئاماژەت پێ دا کەس بۆی نیە بەبێ ووتوێژ ووتار بگوازێتەوە و ناوی بگۆرێ کەچی نازانم بۆ شمولی ووتارەکانی من ناکا ؟   [[بەکارھێنەر:GoRaN909|KuRaKuRd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ‏٢٢:٥٦، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]] [[وپ:خاوەندارێتیکردن بە ناوەڕۆکەوە]] ببینە. وتارێک کە بڵاوی دەکەیتەوە هی تۆ نییە و پاوانی گشتییە، بۆیە ناتوانی داوا لە کەس بکەی دەستکاری نەکا. و باشتریشە گوێ لە ڕێنمایی ئەو بەکارهێنەرانە بگریت کە داوا دەکەن. [[وپ:شێواز]] ببینە. [[وپ:شەڕە دەستکاری]] لەسەر ناوەڕۆک دەبێتە هۆی بەربەستن. سوپاس. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٠:٣٠، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:ئێ کەوایە من ئەو ووتارە ئەسڕمەوە و فەرموو جەنابت چۆنت پێ خۆشە وا بیکە یان ئەو شەڕە دەستکارییە راگرەو بھێڵە وەک سەرەتا چۆن دروست کراوە وابێت و مەیگۆڕە بەڵێ من خۆم بە خاوەنی ئەزانم و پێوەی ماندوو بووم مافی خۆمە رێگری بکەم لە تێکدان و شێواندنی ئەو شتەی موڵکی منە [[بەکارھێنەر:GoRaN909|KuRaKuRd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ‏٠٢:٣٦، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]] هیچ ناوەڕۆکێکی ویکیپیدیا موڵکی تۆ نییە، هەموو دەستکارییەکانت لەژێر مۆڵەتنامەی CC BY-SA 3.0 بڵاو دەبنەوە و پاوانی گشتین. هیچ ناوەڕۆکێکی ویکیپیدیا نە هی تۆیە، نە هیچ کەسێکی تر. موڵکی گشتین. ئێستا تەنیا کەس کە وتارەکان دەشێوێنێت بەم کردارانە جەنابتن. ئەوەشی شەڕە دەستکاری کردووە جەنابتی نەوەک من، من لە پەڕەی وتووێژی وتارەکە داوای ڕای بەشداربووانی تریشم کردووە. دەبووا ئەوە تۆ بیکەی هەر ئەوەڵ جار لەجیاتی بێیت شەڕە دەستکاری و پووچەڵکردنەوە بکەیت. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٢:٥٢، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== ڕەوانەکردنی دەروازە ==

سڵاو پرسیارێک لەسەر ڕەوانەکردنی دەروازەکان، کە دەروازەیەک ڕەوانە دەکەین بۆ دەروازەیەکی پەیوندیداری تر ئایا ئەتوانین پۆلی وتارە پەیوەندیدارەکانیش بەھەمان شێوە ڕەوانە بکەینە ژێر پۆلی وتارە پەیوەندیدارەکانی دەروازەیەی دەمانەوێت؟ نموونە دەروازە:ئەمریکا بیکەینە ڕەوانەکەر بۆ [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و ھەموو پۆل:وتارە پەیوەندیدارەکانی دەروازەی ئەمریکاش بگوازرێتەوە بۆ  پۆل:وتارە پەیوەندیدارەکانی ویلایەتە یەک.....، ئاوا؟ سپاس [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٥:٢٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:سڵاو، نەخێر ئەبێ بە دەستی یان بۆت پۆلەکان بگۆڕیت. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٥:٣٢، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== توینکڵ ==

سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئایا کار لەسەر توینکل دەکەن؟ واتا بەلایەنی کەمەوە بەشە پێویستییەکانی چالاک بکرێت چونکە زۆرم پێویست پێیەتی ھەر بە تایبەتی بۆ تووڵەکانی بەڕێوەبەرایەتی و بەسەرداچوونەوەی وتارەکان زۆر گرنگە بۆم {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٥:٥٨، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:چ بەشێکی؟ ئێستا سڕینەوەی خێرا دەبێ کارکا. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٥:٥٩، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::تەواوی ئەو بەشانەی بۆ پشکنینی وتار و کارەکانی بەڕێوەبەرایەتی گرنگن، وە سڕینەوەی خێرا تاگەکانی کارناکەن. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٥، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::ئاخ دڵم.. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٦:٠٨، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::::{{emoji|2049|size=19}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:١٢، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::ببورە مەبەستم ئەوە نییە ئەزیەتت بدەم و بڵێم ھەموو ئەو بەشانە تەواو بکە، تەنھا وتم گەر لە پلانت دا ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:١٣، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئێستا دەبێ کارکا. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٤:٤٤، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::::زۆر سپاس، تاقیکردنەوەم لەسەریان کرد، داڕێژەکان بە ئینگلیزی تاگ دەکرێن وەک &quot;داڕێژە:Db-hoax و داڕێژە:Db-userreq&quot; ڕەوانەکەر بۆ داڕێژە ئینگلیزییەکان دروست بکە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٢، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::::::::ئەگەر ڕەوانەکەریان بۆ دروست بکەیت کارەکان زۆر ئاسانتر دەکەن. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٠٦:٠٢، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
{{سھ|:::::::::}} @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]: {{doing}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:[[داڕێژە:Db-spamuser]] وەرگێڕانم بۆی کردووە بەڵام نەمتوانی ڕێکی بخەم (لەوانەیە پێویستی بە بەسەرداچوونەوەش بێت)، گەر تەنھا وشە وەرگێڕدراوەکان بخەنە شوێنی مەبەستی خۆی سپاستان دەکەم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٤، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== پۆلەکانم ==

سڵاو بەرێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بینیم پێداچوونەوەت بۆ پۆلێکم کردووە[https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:%D9%84%DB%86%DA%AF&amp;logid=286786 &lt;nowiki&gt;[1]&lt;/nowiki&gt;]، گەر چاکردنەوەی پۆلەکان سەرەنجت ڕادەکێشێت من پلانم ھەیە بەسەر گشت پۆلەکانی خۆم دابچمەوە و ھەڵەکان لە داخوازی بەرامبەر کوردی پۆست دەکەم، گەر ویستتان بانگھێشتان دەکەم و ئاگادارم بکەنەوە سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٥٢، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:پێم باشە دروستییان نەکەی تا لە ڕاستەکان دڵنیا ئەبیتەوە. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٠٧، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::بەڵام ئەم پۆلانە ھی ئێستا نین، ماوەیەکە دروست کراون، ئێستا زیاتر ئاگادار دەبم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٥:٥٨، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== وتاری [[ترانسجێندەر]] ==

بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەوە ڕاستە وشەکانی ڕەگەزگۆڕ و ڕەگەزوەگۆڕ لەناو ھەنێک لە گرووپەکانی کۆمەڵگا ئاماژەیە بۆ  [[ترانسجێندەر]]، بەڵام بەپێی زانست مانایەکی نادرووستی ھەیە، ناکرێ ئێمە لێرە پشت بە چەواشەکاری ببەستین، لەسەر ئەم وشانە چەندین مانای ھەڵە بۆ کەسێک لێک دەدرێتەوە و لێکدراوەتەوە کە ترانسجێندەرە و [[ترانسفۆبیا]] دروست دەکات، بۆیە پێشووتر ھەرچی ناو/ڕەوانەکەری وا ھەبووە ھەموویم پاک کردۆتەوە، ئێرە زانستنامەیەکە کە کاری گەیاندنی شتەکانە وەک خۆی، ناکرێ چەواشەکاری لێبێت، ھیوادارم لە مەبەستەکەم تێبگەن {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٢٢، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

لەگەڵ ڕێزمدا بەڵام فەڕقی تڕانسجێندەر لەگەڵ دەستەواژەکانی تر چییە کە نەکرێ بە کوردی، و بەکوردی کردنی چەواشەکاری بێت. وە پێویستە ئەوەش بزاندرێ کە ئیشی ئێمە دژایەتی کردن یان پشتگیری کردنی کەس و لایەن نییە. بەتایبەتی ئەوەی کە باست کرد. ڕاستە ئێرە زانستنامەیە وە لە هەمان کاتشدا شوێنی پشتگیری گۆمەڵگای میم یان ڕاگرتنی دڵیان نییە. هیوادارم مەبەستەکەم ڕون بێت. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٥:٤٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] لەگەڵ قسەکەی تۆم بەڵام ئایا وشەیەکی درووست چییە بۆ ترانسجێندەر گەر ھەبوو من ھەر ئێستا ئامادەم بیگۆڕم بۆ ئەو وشە درووستە، ڕەگەزگۆڕ و ڕەگەزوەگۆڕ وشەیەکی نادرووستە، من شارەزای بابەتەکەم بە شێوەییەکی زانستی و بەرپرسیارییەتی تەواوی وتارەکە لە ئەستۆ ئەگرم کە ترانسجێندەر مانای ڕەگەزگۆڕانە نادات کە لە کۆمەڵگا بڵاو بۆتەوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٥٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::وە تێنەگەیشتم کۆمەڵگای (میم) مانای چییە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٥٥، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

وشەی دروست دەکرا لە دیوەخان یان لە داخوازی بەرامبەر کوردی قسەی لەسەر بکرایە. نەوەک بەشێوەیەکی سەربەخۆ بڕیاری لەسەر بدرێ. وە جگە لەوەش من تێبینیم لەسەر تەواوی ناوی ئەو وتارانەیە کە لەسەر کۆمەڵگای میم نوسیوتن. تۆ جێندەرت بە ڕەگەز داناوە لە وتاری جێندەر. کەواتە تڕانسجێندەر دەبێ بە ڕەگەز گۆڕ. مەبەستم بە کۆمەڵگای میم هەمان LGBT ییە.  [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٦:١١، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

:بەڕێز @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] من لێرە زانستیم و کار بە زانست دەکەم، کار بە بیروباوەڕەکانی کۆمەڵگا ناکەم، تۆش ئەوە دەزانیت کە کۆمەڵگا زۆر دەنگۆ و شتی ناڕاستی تیادا بڵاو بۆتەوە، و ڕاستیش کراوەتەوە، و ھەنێکی تا ئێستاش ماون، من سەرجەم ئەم وشانەم پاک کردۆتەوە کە لە کۆمەڵگا دەرھێنراون و پەشیمان نیم چونکە ڕاست نەبوون; بەپێی زانست و لێکۆڵینەوەکان لەسەر بابەتی ترانسجێندەر زاراوەی &quot;ڕەگەز گۆڕ&quot; بریتی نییە لە &quot;ترانسجێندەر&quot; حەزدەکەم ئەوە بڵێم کەسێک ترانسجێندەر بێت ڕەگەز ناگۆڕێت بەڵکو چۆن Identify دەبێت و gender identity مرۆڤەکە چییە دەچێتەوە سەر ئەوە، بە پێچەوانەی ئەو شتەی بەسەر کەسێکی ترانسجێندەر چەسپێنراوە و کراوە بە ماڵ لەسەری لەبەر چەن بیرکردنەوەیەکی &quot;ھەڵە&quot; کە نە پەیوەندی بە &quot;شەریعەت&quot; ھەیە تا شەریعەت بەم ناڕەوایەتییە بدرێت نە پەیوەندی بە &quot;زانست&quot; ھەیە تا دووبارە جەختی لەسەر بکرێتەوە تەنھا شتێکە بەپێی کلتور و بیروباوەرەکانی لێکدراوەتەوە و دراوەتە پاڵ ڕاستی و منیش ئەمەم پێ قبوڵ نییە چەواشەکارییە و کاری زانستنامەکە بڵاوکردنەوەی چەواشەکاری نییە، دڵنیام @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ڕوونکردنەوەیەکی گوونجاومان پێدەدات سەبارەت بەم ڕەوانەکەرانە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٢٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::من وشەی ترانسجێندەرم وەک خۆی نووسیوەتەوە چونکە وشەیەکی گوونجاوم نەدۆزیتەوە بۆی گەر وشەیەکی زانستی گوونجاو ھەیە بۆی بێگوومان بینووسە، تەنانەت لە ویکیی عەرەبیش ناڵێن ڕەگەز گۆڕ ئەگەر سەیری وتارەکە بکەیت &quot;تحول جنسي&quot; و &quot;العبور الجندر&quot; بەکاردەبەن، وە ھەر بەڕوونی نووسیانە &quot; ميّز عن تغيير الجنس - جیاوازە لە گۆڕینی ڕەگەز&quot; لەمە ڕوونتر چیتر بنووسن؟، تەنانەت گفتوگۆیەکیش ھەبوو تحولیش بگۆڕن بۆ وشەیەکی تر بەھەرحاڵ زیاتر لەسەری ناڕۆم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٣٠، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::: ئەگەر عەزییەت نییە تحول جنسی بکەی بەکوردی.[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) &lt;!-- داڕێژە:واژوونەکراو --&gt;&lt;small class=&quot;autosigned&quot;&gt;—&amp;nbsp;ئەم لێدوانە لەلایەن [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] [[ویکیپیدیا:واژوو|واژوونەکراوە]]. ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا#top|لێدوان]] • [[تایبەت:بەشدارییەکان/مامۆستا|بەشدارییەکان]]) ١٦:٤٦، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)&lt;/small&gt;
::: واژووەکەتم ڕێکخست.[[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٤٩، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::::@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] بەکوردی تا ئێستا بەتەواوی نازانم مانای درووست چییە بۆ ترانسجێندەر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٥٠، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::لە سەرچاوەیەکم بیست بوو کە بە مانای &quot;گوێزانەوە&quot;، &quot;گواستنەوە&quot; بێت بەڵام ھێشتا دڵنیا نیم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٥١، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::: نەدەکرا لە داخوازی بەرامبەر کوردی داوای مانای بۆ بکەی؟؟. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) &lt;!-- داڕێژە:واژوونەکراو --&gt;&lt;small class=&quot;autosigned&quot;&gt;—&amp;nbsp;ئەم لێدوانە لەلایەن [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] [[ویکیپیدیا:واژوو|واژوونەکراوە]]. ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا#top|لێدوان]] • [[تایبەت:بەشدارییەکان/مامۆستا|بەشدارییەکان]]) ١٦:٥٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)&lt;/small&gt;
:::::: مامۆستا تکایە واژووەکەت بە چوار ھێمای تێڵدا بکە (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) تا ناوت و ڕێکەوتەکەشی لەگەڵ بنووسرێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:٠٥، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::::بۆ وەڵامی ئەوەش، ئەوکاتانەی لێرە خەریکی وتاری ترانسجێندەر بووم دەتوانم بڵێم ھەر ئەوکاتانە بوو کە تازە فێردەبووم شارەزاییەکی تەواوم لە ویکی نەبوو ھەر ئەم وتارە ([[ترانسجێندەر (کچ)]] بە نموونە بێنمەوە کە لە ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ دروستم کردووە واتا سێ مانگ لەدوای تۆماربوونم لێرە کە ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ تۆماربووم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:١٠، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
::::::::@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:١٠، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)
:::::::::سڵاو، بە سادەیی ئەو وشانە لە فەرهەنگی خەڵک هەن و نابێت ڕەوانەکەرەکان بسڕدرێنەوە. هەر وەک چۆن هاوڕەگەزبازی ڕەوانەکەرە بۆ هاوڕەگەزخوازی. مەوزوع پەیوەندی بە ترانسفۆبیا و هۆمۆفۆبیا و ئەم شتانەوە نییە، زانستنامە پێویستە هەموو ڕوانگەکان لە خۆ بگرێت چ ترانسفۆبیک یان هۆمۆفۆبیک یان هەر شتێک بێت. هەندێک کەس ترانسجێندەر بەو ناوە دەناسن و بەو ناوە بە دوای دەگەڕێن. سوپاس. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٢:٣٦، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== پەڕەی ھۆشدارییەکەت بۆ ویکیپڕۆژەی ویکیی ئینگلیزی ==

سڵاو بەرێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]، من خەریکی دانانی ویکیپڕۆژەیەکەم لە ویکیی ئینگلیزی سادە، پێویستم پەڕەی ھۆشدارییەکەتم زۆر بەدڵ بوو و پێویستە گەر ڕێگەم بدەیت [[Special:PermanentLink/920247|بەم شێوەیەم لێکردووە]] و بەکاربێنم؟ {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:٢٣، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC)

سڵاو، زۆر ئاساییە :)  &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢٠:٠٩، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC)

== ڕەوانەکەرە شکاوەکان ==

سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] لەکاتی سڕینەوە و پاکردنەوەی ڕەوانەکەرە شکاوەکان ئەمانەم بینی کە ئێوە خاوەندارییەتیان دەکەن:
* [[بەکارھێنەر:Lost Whispers/دەستپێک]] 
* [[بەکارھێنەر:Lost Whispers/پڕۆژەی قوتابخانە - نایڵزم]]

پێویستە ئەم ڕەوانەکەرانە پاک بکەمەوە دڵنیام بکەوە کە ھیچ کێشەیەک دروست نابێت لە سڕێنەوەیان {{زۆر سپاس}}. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٠٣، ٤ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC)

:سڵاو، نەخێر ئەمانە دەتوانیت بسڕیتەوە. زۆر سوپاس. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏٢١:٤٧، ٤ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC)

== سەرخستنی ویکیفەرھەنگی کوردیی ناوەندی ==

سڵاو، ئەم پەیامەت بۆ ھاتووە چونکە یان [https://meta.toolforge.org/catanalysis/?title=Wt%2Fckb&amp;cat=0&amp;wiki=incubatorwiki#Lists لێرە (لە ویکیفەرھەنگی کوردیی ناوەندی لە ئینکیوبەیتر)] بەشداریت کردووە یان [[Special:PermaLink/933823#چەند_پرسیارێک_لەسەر_ویکیوتە|لێرە]] ئامادەییت دەربڕیوە کە بەشداری بکەیت یانیش لەبەر چالاکیت لە ویکیپیدیا بۆت ھاتووە. ئەگەر ناتەوێت بەشداری بکەیت یان ئەم پەیامەت بەھەڵە بۆ ھاتووە، دەتوانیت فەرامۆشی بکەیت.

ھەوڵێک ھەیە کە [[ویکیفەرھەنگی کوردیی ناوەندی]] دروست بکرێت. بۆ ئەمەش پەڕەیەکی ڕێنمایی دروست کراوە. بڕوانە [[incubator:Help:Wt/ckb/ڕێنماییی سەرەتایی بۆ دروستکردنی ویکیفەرھەنگ]]. پێشتر چەند جارێک ئەم ھەوڵە دراوە، بەڵام لەبەر کەمیی ژمارەی بەکارھێنەران، سەرکەوتوو نەبووە. گەر ئەم جارە بەشدارییەکی باش ھەبێت، دۆمەینی تایبەت بە خۆی دابین دەکرێت. تکایە سەرەتا ڕێنمایییەکان بخوێنەوە. بەپێی پیلان، پڕۆژەکە لە ماوەی ١ی حوزەیران تا ١ی تەممووزی ٢٠٢٢ دەچێت بەڕێوە و گەر ٥ بەکارھێنەر بەشدار بن، ئەوا دەبێت ھەر کەسێکیان ڕۆژانە تەنیا ١٠ پەڕە لە بۆشاییناوی سەرەکی دروست بکات. بەمەش بە ١٠ ڕۆژی یەکەم دەگەینە ٥٠٠ پەڕە (پێشتر ٣٩١ پەڕە دروست کراون) بەمەش زۆر نزیک دەبینەوە لە ٨٠٠ تا ١٬٠٠٠ پەڕە و ئەم بڕەش بەشی پێویستە و دەتواندرێت داوای دۆمەینی [https://ckb.wiktionary.org ckb.wiktionary.org] بکەین. گەر ھەر پرسیارێکت ھەبوو، ھەر لێرە بانگی [[بەکارھێنەر:Aram]] بکە و پرسیارەکەت بکە. گەر پێت خۆش بێت، دەتوانیت لە [https://discord.gg/TWyzqBv دیسکۆرد] قسەی لەگەڵ بکەیت. [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ‏١١:١٠، ٣١ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Aram@ckbwiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%95%D8%B1%DA%BE%DB%95%D9%86%DA%AF&amp;oldid=949701 --&gt;

==[[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion/بەکارھێنەر:Épine/نیشانەکان]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]

تاگێک لەسەر [[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion/بەکارھێنەر:Épine/نیشانەکان]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە:

&lt;blockquote&gt;پەڕەی واڵا یان نا پێویست&lt;/blockquote&gt;

لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion/بەکارھێنەر:Épine/نیشانەکان|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7%3AMiscellany+for+deletion%2F%D8%A8%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%BE%DB%8E%D9%86%DB%95%D8%B1%3A%C3%89pine%2F%D9%86%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە.  [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٠٢، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC)

==[[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا ==
[[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]]

تاگێک لەسەر [[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە:

&lt;blockquote&gt;پەڕەی واڵا یان نا پێویست&lt;/blockquote&gt;

لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. 

ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:ویکیپیدیا:Miscellany for deletion|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&amp;page=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7%3AMiscellany+for+deletion|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە.  [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٠٣، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC)

== Need your input on a policy impacting gadgets and UserJS ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Dear interface administrator, 

This is Samuel from the Security team and I hope my message finds you well.

There is an [[m:Talk:Third-party resources policy|ongoing discussion]] on a proposed policy governing the use of external resources in gadgets and UserJS. The proposed [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] aims at making the UserJS and Gadgets landscape a bit safer by encouraging best practices around external resources. After an initial non-public conversation with a small number of interface admins and staff, we've launched a much larger, public consultation to get a wider pool of feedback for improving the policy proposal. Based on the ideas received so far, the proposed policy now includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, best practices for gadgets and UserJS developers, and exemptions requirements such as code transparency and inspectability.

As an interface administrator, your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on the [[m:Talk:Third-party resources policy|policy talk page]].

Have a great day!&lt;/div&gt;
&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:Samuel (WMF)|Samuel (WMF)]], on behalf of the Foundation's Security team&lt;/bdi&gt; ‏٢٣:٠٢، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Samuel (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/IAdmins_MassMessage_list_1&amp;oldid=25272788 --&gt;

== Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] ==

[[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]]
You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 13 August 2023 (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Doc James@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translators/40&amp;oldid=25451578 --&gt;

== بەربەستن ==
{| style=&quot;border:1px solid #b32424; background-color:#fee7e6; margin-bottom:10px;&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
|-
| style=&quot;padding:4px; vertical-align:middle&quot;|[[پەڕگە:Stop x nuvola with clock.svg|40px|left|link=|alt=Stop icon with clock]]
| style=&quot;padding:4px;&quot;|لەبەر {{#if:[[ویکیپیدیا:خراپکاری|خراپکاریی بەردەوام]]|[[ویکیپیدیا:خراپکاری|خراپکاریی بەردەوام]]|[[ویکیپیدیا:دەستکاریی تێکدەر|خراپ بەکارھێنانی دەسەڵاتی دەستکاریکردن]]}}، {{#if:|وەک لە پەڕەی [[]]دا دیارە،}} ھەژمارەکەت {{#if:2 weeks|بۆ ماوەی '''2 weeks'''|{{#if:|'''[[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن#بەربەستنی_بێسنوور|بەبێ سنوور]]'''}}}} '''[[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن|بەربەستکراوە]]'''؛ {{#if:|لە پاڵ ئەمەشدا، مافی دەستکاریکردنی پەڕەی لێدوانەکەشت لێ سەندراوەتەوە.}} {{#if:|.}} {{#if:|2 weeks||ھەر کاتێک بەربەستنەکەت تەواو بوو، تکایە ھەوڵ بدە ئەو کردارەی بووەتە ھۆکاری بەربەستنت دووبارە نەکەیتەوە و [[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|دەستکاریی سوودبەخش]] بکەیت.}} ئەگەر پێت وایە پێویستە بەربەستنی سەر ھەژمارەکەت ھەڵبگیرێت، {{#if:|پێویستە بە ئیمەیڵ (ئەگەر دەسەڵاتی ناردنی ئیمەیڵت لێ نەسەندراوەتەوە)، پەیوەندی لەگەل [[ویکیپیدیا:بەڕێوەبەران|بەڕێوەبەرێک]] بەبەستیت.|ئەم داڕێژەیە لە خوار ئەم ئاگادارییەوە دابنێ: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{لابردنی بەربەستن|ھۆکار=ھۆکارەکەت لێرە}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;}}
|}&amp;nbsp;[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٤:٢٣، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Template:uw-vblock --&gt;
::{{و|Sakura emad}} بێزەحمەت کام خراپکارییە؟ لەسەر چ بنەمایەک هەژماری منت بەربەست کردووە؟--&amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٤:٢٩، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

{{لابردنی بەربەستن|ھۆکار=پێدەچێت ئەمە تاقیکردنەوەیەکی توینکڵ بێت. نازانم بۆ لەسەر هەژماری من، لەکاتێکدا دەتوانرا لە [[ب:نموونە]] تاقی بکرێتەوە. ئێستا لە لۆگەکانم دەردەکەوێ کە گوایا من لەبەر خراپکاری بەربەست کراوم. کام خراپکارییە؟--&amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٤:٥٣، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)}}

سڵاو ئیپێن ببورن لەکاتی کردنەوەی ئامرازەکانی بەکارھێنەر بەھەڵە کلیکم لە بلۆکردن کرد [[پەڕگە:More Option tools.png|وێنۆک]]، بۆ مەسەلەی لۆگەکان، بڕوانە لە لۆگی لابردنی بلۆک نووسیومە کە بەھەڵە دەستم پێکەوتووە، و دەردەکەوێت کە بەربەستنەکە بەھەڵە بووە. سپاس بۆ تێگەیشتن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:١٠، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
لۆگەکەشتم سڕیوە، و دەرناکەوێت [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:١٨، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)
:سوپاس! تکایە وریا بن لەکاتی بەکارهێنانی توینکڵ.--&amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;&quot;&gt;&amp;#160;ئێپین&amp;#160;&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٥:١٩، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)

== یەکخستنی ناوی یانەکانی تۆپی پێ ==

سڵاو کاک @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]، لە دیوەخان پێشنیارێکم کردووە کە ناوی یانەکانی تۆپی پێ یەکبخرێت([[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)|بروانە ئێرە]]). تاگی زۆری بەکارھێنەرە چالاکەکانم کردووە بەڵام کەس وەلامی نەداوەتەوە. ھەندێکیان لەم ماوەیەدا وەکوو بەڕێزت چالاکیشی ھەبووە بەلام وا دیارە ئاگاداریی پێ نەگەیشتووە. ئایا ھیچ ئاگادارییەکت بۆ ھاتووە؟ ئەگەر نەھاتووە ھۆکار چییە؟ لەمێژە ئەم کێشەیە بوونی ھەیە. زۆر سوپاس! [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ٢١:٣٣، ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] سڵاو، ڕەنگە بەشداربووان لەم کاتە ئەم باسە سەرنجیان ڕانەکێشێت. بۆخۆم گوێ بە بابەتە وەرزشییەکان نادەم، زۆرجار کەس لێدوان نەدا ئەتوانی ئازادی وەربگریت و چاکسازییەکە بکەیت، ئەگەر کەسێ کێشەیەکی هەبێ لەگەڵت باس دەکا. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٧:١٨، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)

== Help ==

Hello, there is an article in English called &quot;[[en:Gaza Genocide]].&quot; I would appreciate it if you could translate it into Kurdish. I was going to do it myself, but unfortunately, my language skills are not good enough. [[بەکارھێنەر:جودت|جودت]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:جودت|لێدوان]]) ١٦:٥٩، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC)

== گرنگ ==

سڵاو ئێپێن، بابەتێکی گرنگ ھەیە کە پەیوەندی بە ژیان و مردنەوە ھەیە، جگە لێرە ھیچ پێگەیەکی سۆشیالت ھەیە پێمی بدەی تا پەیوەندیت پێوە بکەم؟ سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٩:٠٣، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] سڵاو. ئەگەر بتوانن ئیمەیلەکم  بۆ بکەن، لەوێ ئەتوانین زیاتر قسە بکەین. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ١٧:٥٨، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::ناردم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢٢:٣٤، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
:::نامەم ناردووە وەڵامت نییە ئەگەر شوێنێکی ترت ھەیە بۆم بنێری زۆر باش دەبێت! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٥٣، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::::سڵاو، وەڵامم داوەتەوە. ڕەنگە لە فۆڵدەری سپام یان جەنک بێت. &amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;span style=&quot;color:#9B4DFF;font-size:1&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ٠٠:٥٨، ٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>74pe5hsqzkfvtvsw3u4z9atabxa8mgy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەورەبان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128692</id>
    <revision>
      <id>1581703</id>
      <parentid>1580452</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T18:53:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6444" sha1="759irvwc3s3ddqfpks9gb1ev0np3dv9" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Attic-roof-DE-0a.jpg|300px|وێنۆک|ھەورەبانێک]]
'''ھەورەبان''' بەرزترین بەشی [[خانوو]]ێکە، کە ڕاستەخۆ دەکەوێتە ژێر [[بان]]ی خانووەکە، بە زۆری یەک [[پەنجەرە]]ی بچووی ھەیە، و بۆ گەیشتن پێی کەڵک لە پەیژە وەردەگیرێت. ھەندێک جار بەکاردەھێندرێت وەکوو کۆگا. ھەندێک خەڵکیش وەکوو [[ژووری نووستن]] بەکاری دەھێنن. گەیشتن بە ھەورەبان کارێکی قورسە، ھەر لەبەرەوەیە زۆربەیان فەرامۆشدەکرێن و بەکارناھێندرێن. ئەوان دەتوانن یارمەتی مانەوەی [[پلەی گەرمی]]ی خانووەکان بە جێگیری بدەن.

==ھەواگۆڕکێ==
[[پەڕگە:Louver (PSF).png|وێنۆک|250پیکسڵ|ڕاست|ھەواکێشی لۆڤەر &lt;small&gt;(کراوە)&lt;/small&gt;ی سەربان لە سەربانی سێگۆشەییدا]]
ڕەمزە [[تەلارسازی]]یە سەردەمییەکان ڕێگە بە سەربانی ھەواگۆڕکێ کراو و نەکراو دەدەن لە ھەموو کەش و ھەوایەکدا، ئەگەر بیناکە بە شێوەیەکی دروست دروست کرابێت.&lt;ref name=&quot;bscuav&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=BSD-102, Understanding Attic Ventilation |ناونیشان=https://buildingscience.com/documents/digests/bsd-102-understanding-attic-ventilation |بڵاوکەرەوە=Building Science Corporation |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}&lt;/ref&gt; بەڵام، سەربانە بەتاڵەکان بەزۆری دەبێت ھەواگۆڕکێیان بۆ بکرێت&lt;ref name=&quot;Council2015&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=International Code Council|سەردێڕ=2015 International Building Code Illustrated Handbook|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=6eBTCgAAQBAJ&amp;q=%22attic+spaces%22|ساڵ=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=McGraw-Hill Education|شوێن= New York|ژپنک=٩٧٨-١-٢٥٩-٥٨٦١٣-٢|پەڕەکان=٥٠٦ (Section ١٢٠٣.٢)}}&lt;/ref&gt; بۆ کەمکردنەوەی کۆبوونەوەی [[گەرما]] و [[شێ]] کە دەبنە ھۆی گەشەکردنی [[قارچک]] و داڕزانی تەختەی سەقف و دارە پانکەکانی بنمیچ. لە کەش و ھەوای سارددا، ھەواگۆڕکێ ھاوکارە لە ڕێگریکردن لە دروستبوونی بەستەڵەکی سەر سەقف و دزەکردنی [[ئاو]] کە بەھۆی ئەوەوە دروست دەبێت. لە کەش و ھەوای گەرمدا، ھەواگۆڕکێ بارگرژیی ساردکەرەوەکان کەمدەکاتەوە.&lt;ref name=&quot;bscuav&quot;/&gt;

ھەندێک جار سەقفێکی گەرمکراو لەگەڵ بەربەستێکی ھەڵمی ناوخۆیی لە سەربانی ھەواگۆڕکێ کراو باشترە. لەو ناوچانەی مەترسیی ئاگرکەوتنەوەی کێوییان ھەیە، ئەگەری ھەیە پریشک بچێتە ناو ھەواکێشی سەربانەکان، بۆیە خانووەکان بەبێ ھەواکێش سەلامەتترن. ئەو ناوچانەی بارانی بەھێزیان ھەیە، تەم یان تەمومژی دەریایی ڕەنگە باشتر بێت خانووەکانیان سەقفی گەرمکراویان ھەبێت نەک ھەواکێش. سەربانێکی نیشتەجێبوون، یان ژوورێکی نیشتەجێبوون بەبێ سەربان ڕەنگە سەقفێکی گەرمکراوی بەکار بھێنێت بۆ ئەوەی ھەوای شێداری ناوچەی نیشتەجێبوون نەتوانێت لەسەر کەرەستەکانی سەقفەکە بە ئاو ببێتەوە. ھەروەھا، بینایەک کە سەقفێکی ئاڵۆزی ھەیە یان زۆر کون و کەلەبەر لە نێوان ناوچەی ڕێکخراو و سەربانەکەدا ھەیە، ڕەنگە بتوانێت بە سەقفێکی گەرمکراو و بەربەستێکی ھەڵمی، ئاوبوونەوەی شێ باشتر یان بە تێچوویەکی کەمتر کۆنتڕۆڵ بکات.&lt;ref name=&quot;bscuav&quot;/&gt;

یەکێک لە داواکارییە باوەکانی کۆد ئەوەیە کە کۆی ڕووبەری ھەواکێشی سەربان یەکسان بێت یان گەورەتر لە ١/١٥٠ی ڕووبەری زەویی سەربانەکە، لەگەڵ ئەوەی ٥٠ لەسەد یان زیاتری ڕووبەری ھەواکێشەکە لە بەشی سەرەوەی سەربانەکەدا بێت. ھەواکێشەکان و [[لۆڤەر]]ەکان دەبێت بە ئاراستەی پێچەوانەی بای زاڵ بن بۆ ڕێگریکردن لە بارانی بەھێز. ھەواکێشی سۆفیت لە ژێر ڕەخەکان بەزۆری ھەواکێشی نزم دابین دەکەن. ھەواکێشی لۆڤەردار لە [[سەربانەی سێگۆشەیی]]ەکاندا دەتوانن ھەواکێشی بەرز لە خانووی بچووک یان سەربانی سێگۆشەیی کورتدا دابین بکەن.

ئەگەر لووتکەی سەقفەکە کراوە بێت، ھەندێک سیستەمی سەقفی کانزایی دەتوانن ھەواکێشی لووتکە لە درێژایی تەواوی ھێڵی لووتکەی سەقفەکە دابنێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=How to install a metal roof ridge cap |ناونیشان=http://www.abcmetalroofing.com/How-to-Install-a-Ridge-Cap/ |بڵاوکەرەوە=American Building Components |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئازاری ٢٠٢٣ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308052501/https://www.abcmetalroofing.com/How-to-Install-a-Ridge-Cap/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; جۆرە جیاوازەکانی ھەواکێشی توربین و [[پانکەی ھەواکێشی سەربان|پانکەکانی دەرکردنی ھەوا]] دەتوانن یارمەتیدەر بن لە ھەواگۆڕکێی سەربان و کەمکردنەوەی ڕووبەری پێویستی ھەواکێشە پاسیڤەکان.

== سەرچاوەکان ==

{{تووڵی دەروازە|نژیاروانی}}

{{پۆلی کۆمنز|Attics}}
{{سەرچاوەکان}}


[[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]]
[[پۆل:خانووەکان]]
[[پۆل:ژوورەکان]]
[[پۆل:دیوەکان]]</text>
      <sha1>759irvwc3s3ddqfpks9gb1ev0np3dv9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئۆل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132964</id>
    <redirect title="ئایین" />
    <revision>
      <id>1581780</id>
      <parentid>1563579</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T00:45:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[ئایین]]</comment>
      <origin>1581780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="lypoh815wty4j96b1gy5ozvj1o31yoc" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[ئایین]]</text>
      <sha1>lypoh815wty4j96b1gy5ozvj1o31yoc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:داڕێژەکانی ویکیپیدیا</title>
    <ns>10</ns>
    <id>137240</id>
    <revision>
      <id>1581751</id>
      <parentid>1412927</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T22:04:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>+داڕێژە</comment>
      <origin>1581751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4613" sha1="sp0bkfec6bx19hvsop8z4wd6xojsmqf" xml:space="preserve">{{Navbox
| name       = داڕێژەکانی ویکیپیدیا
| title      = داڕێژەکانی ویکیپیدیا
| titlestyle = background: #eee;
| listclass  = hlist
| state      = {{{state|}}}

| above      = ئەمانە کۆمەڵێک داڕێژەی بەسوودن کە دەتوانرێت لەسەر وتار و پەڕەی بەکارھێنەران بەکاربێت
| image      = 

| bodystyle = background: 
| groupstyle = background: #eee;
| group1     = بەکارھێنەران
| list1      =

* {{دا|بەخێرھاتن}}
* {{دا|بەخێرھاتن ئای-پی}}
* {{دا|بەخێرھاتن-سادە}}
* {{دا|ناستاندارد}}
* {{دا|واژووکردن}}
* {{دا|خراپکاری}}
* {{دا|بەربەستکراو}}
* {{دا|یارمەتیم دەوێت}}
* {{دا|نامەت ھەیە}}
* {{دا|وەڵام}}
* {{دا|یەکەم وتار}}

| group2   = وتارەکان
| list2      = {{Navbox|child
|group1 = سەرچاوەکان{{space|1}}
 |list1 = 
* {{دا|بێسەرچاوە}}
* {{دا|بەشی بێسەرچاوە}}
* {{دا|سەرچاوەی باوەڕپێنەکراو}}
* {{دا|سەرچاوەکان بسەلمێنە}}
* {{دا|سەرچاوەی ژیاننامەی کەسایەتیی زیندوو}}
* {{دا|سەرچاوەی لایەنگر}}
* {{دا|یەک سەرچاوە}}
* {{دا|بەشی یەک سەرچاوە}}
* {{دا|ئاماژەی زیاتر}}
* {{دا|پشتڕاست نەکراو}}
* {{دا|سەرچاوەی باشتر}}
* {{دا|بەشی پێویست بە ئاماژەی زیاتر}}
* {{دا|ناکۆکی لەسەرە}}
}}
----
{{Navbox|child
|group2 = سڕینەوەکان{{space|2}}
 |list2 = 
* {{دا|سڕینەوە}}
* {{دا|پێشنیاری سڕینەوە}}
* {{دا|ڕاوەستان}}
* {{دا|ئاگاداری ھۆکاری سڕینەوەی خێرا}}
* {{دا|ئاگاداری سڕینەوەی پێشنیارکراو}}
* {{دا|بڕیاری سڕینەوە}}
}}

----
{{Navbox|border=child
|group3 = گشتی{{space|10}}
 |list3 = 
* {{دا|خاوێنکردن}}
* {{دا|داڕشتنی ھاوشێوە}}
* {{دا|توێژینەوەی سەرەتایی}}
* {{دا|نائازاد}}
* {{دا|بەستەری دەرەکی}}
* {{دا|بەستەری زۆر}}
* {{دا|ڕێکخستن}}
* {{دا|چڕکردنەوە}}
* {{دا|بێدەستپێک}}
* {{دا|نووسینەوەی دەستپێک}}
* {{دا|دەستپێکی زۆر درێژ}}
* {{دا|دەستپێکی زۆر کورت}}
* {{دا|بەشکردن}}
* {{دا|زۆر درێژ}}
* {{دا|بنبەست}}
* {{دا|چیرۆک}}
* {{دا|چیرۆکی درێژ}}
* {{دا|خەیاڵی}}
* {{دا|بایەخداری}}
* {{دا|ڕیکلام}}
* {{دا|ھاوشێوەی داڕشتن}}
* {{دا|وێبگەی ھەوادار}}
* {{دا|ڕێسا}}
* {{دا|پەڕە پێویستە}}
* {{دا|بڵاوکردنەوەی ھەواڵ}}
* {{دا|ئاڵۆز}}
* {{دا|دەمی کات}}
* {{دا|شێواز}}
* {{دا|سەرلێشێوێنەر}}
* {{دا|قورس بۆ لێتێگەیشتن}}
* {{دا|بێ ئامانج}}
* {{دا|ناوەڕۆک}}
* {{دا|پێویستی بە شارەزایە}}
* {{دا|ڕوونکردنەوەی زیاد لە پێویست}}
* {{دا|خۆژیاننامە}}
* {{دا|دژایەتی خواستەکان}}
* {{دا|کێشەدار}}
* {{دا|دروستکراو}}
* {{دا|جیھانیکردن}}
* {{دا|بێلایەنی}}
* {{دا|ویکیسازی}}
* {{دا|ھەتیو}}
* {{دا|بێپۆل}}
* {{دا|نوێکردنەوە}}
* {{دا|ھەنووکەیی}}
* {{دا|لەبەرگیراوە}}
* {{دا|وەرگێڕانی دەقاودەق}}
* {{دا|کریستاڵ}}
* {{دا|بێلایەنی}}
* {{دا|کردنەیەک}}
* {{دا|جیاکردنەوە}}
* {{دا|بەسەرداچوونەوە}}
* {{دا|وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا}}
* {{دا|پۆلی بڵاوبووەوە}}
* {{دا|پۆلی شاردراوە}}
* {{دا|پۆلی واڵا}}
* {{دا|سەری وتووێژ}}
* {{دا|ھێمن}}
* {{دا|زانیاریی زیاتری دەستپێک}}
* {{دا|ئامادەکردن}}
* {{دا|وتاری نوێی بێبەسەرداچوونەوە}}
| group4 = دانەپاڵەکان
| list4 = 
* {{دا|کێ}}
* {{دا|کێ وتی}}
* {{دا|وەک کێ}}
* {{دا|نموونە پێویستە}}
}}

| group7 = گەڕان
| list7 =
&lt;inputbox&gt;
id=style-wide-searchbox
type=fulltext
width = 25
namespaces=Template**
searchbuttonlabel=داڕێژەکان بگەڕێ
break=no
placeholder= نموونە، زانیاریدان
&lt;/inputbox&gt;

| belowstyle = font-weight:bold;
| below =
{{ھێما|CAT}} [[:پۆل:داڕێژەکانی ویکیپیدیا|پۆل]]

}}&lt;noinclude&gt;{{بەڵگەنامە}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sp0bkfec6bx19hvsop8z4wd6xojsmqf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581752</id>
      <parentid>1581751</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T22:18:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <origin>1581752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4620" sha1="mcas1hkqs4th3ucvnrtpr83fwhvsrux" xml:space="preserve">{{Navbox
| name       = داڕێژەکانی ویکیپیدیا
| title      = داڕێژەکانی ویکیپیدیا
| titlestyle = background: #eee;
| listclass  = hlist
| state      = {{{state|}}}

| above      = ئەمانە کۆمەڵێک داڕێژەی بەسوودن کە دەتوانرێت لەسەر وتار و پەڕەی بەکارھێنەران بەکاربێت
| image      = 

| bodystyle = background: 
| groupstyle = background: #eee;
| group1     = بەکارھێنەران
| list1      =

* {{دا|بەخێرھاتن}}
* {{دا|بەخێرھاتن ئای-پی}}
* {{دا|بەخێرھاتن-سادە}}
* {{دا|ناستاندارد}}
* {{دا|واژووکردن}}
* {{دا|خراپکاری}}
* {{دا|بەربەستکراو}}
* {{دا|یارمەتیم دەوێت}}
* {{دا|نامەت ھەیە}}
* {{دا|وەڵام}}
* {{دا|یەکەم وتار}}

| group2   = وتارەکان
| list2      = {{Navbox|child
|group1 = سەرچاوەکان{{space|1}}
 |list1 = 
* {{دا|بێسەرچاوە}}
* {{دا|بەشی بێسەرچاوە}}
* {{دا|سەرچاوەی باوەڕپێنەکراو}}
* {{دا|سەرچاوەکان بسەلمێنە}}
* {{دا|سەرچاوەی ژیاننامەی کەسایەتیی زیندوو}}
* {{دا|سەرچاوەی لایەنگر}}
* {{دا|یەک سەرچاوە}}
* {{دا|بەشی یەک سەرچاوە}}
* {{دا|ئاماژەی زیاتر}}
* {{دا|پشتڕاست نەکراو}}
* {{دا|سەرچاوەی باشتر}}
* {{دا|بەشی پێویست بە ئاماژەی زیاتر}}
* {{دا|ناکۆکی لەسەرە}}
}}
----
{{Navbox|child
|group2 = سڕینەوەکان{{space|2}}
 |list2 = 
* {{دا|سڕینەوە}}
* {{دا|پێشنیاری سڕینەوە}}
* {{دا|ڕاوەستان}}
* {{دا|ئاگاداری ھۆکاری سڕینەوەی خێرا}}
* {{دا|ئاگاداری سڕینەوەی پێشنیارکراو}}
* {{دا|بڕیاری سڕینەوە}}
}}

----
{{Navbox|border=child
|group3 = گشتی{{space|10}}
 |list3 = 
* {{دا|خاوێنکردن}}
* {{دا|داڕشتنی ھاوشێوە}}
* {{دا|توێژینەوەی سەرەتایی}}
* {{دا|نائازاد}}
* {{دا|بەستەری دەرەکی}}
* {{دا|بەستەری زۆر}}
* {{دا|ڕێکخستن}}
* {{دا|چڕکردنەوە}}
* {{دا|بێدەستپێک}}
* {{دا|نووسینەوەی دەستپێک}}
* {{دا|دەستپێکی زۆر درێژ}}
* {{دا|دەستپێکی زۆر کورت}}
* {{دا|بەشکردن}}
* {{دا|زۆر درێژ}}
* {{دا|بنبەست}}
* {{دا|چیرۆک}}
* {{دا|چیرۆکی درێژ}}
* {{دا|خەیاڵی}}
* {{دا|بایەخداری}}
* {{دا|ڕیکلام}}
* {{دا|ھاوشێوەی داڕشتن}}
* {{دا|وێبگەی ھەوادار}}
* {{دا|ڕێسا}}
* {{دا|پەڕە پێویستە}}
* {{دا|بڵاوکردنەوەی ھەواڵ}}
* {{دا|ئاڵۆز}}
* {{دا|دەمی کات}}
* {{دا|شێواز}}
* {{دا|سەرلێشێوێنەر}}
* {{دا|قورس بۆ لێتێگەیشتن}}
* {{دا|بێ ئامانج}}
* {{دا|ناوەڕۆک}}
* {{دا|پێویستی بە شارەزایە}}
* {{دا|ڕوونکردنەوەی زیاد لە پێویست}}
* {{دا|خۆژیاننامە}}
* {{دا|دژایەتی خواستەکان}}
* {{دا|کێشەدار}}
* {{دا|دروستکراو}}
* {{دا|جیھانیکردن}}
* {{دا|بێلایەنی}}
* {{دا|ویکیسازی}}
* {{دا|ھەتیو}}
* {{دا|بێپۆل}}
* {{دا|نوێکردنەوە}}
* {{دا|ھەنووکەیی}}
* {{دا|لەبەرگیراوە}}
* {{دا|وەرگێڕانی دەقاودەق}}
* {{دا|کریستاڵ}}
* {{دا|بێلایەنی}}
* {{دا|کردنەیەک}}
* {{دا|جیاکردنەوە}}
* {{دا|بەسەرداچوونەوە}}
* {{دا|وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا}}
* {{دا|پۆلی بڵاوبووەوە}}
* {{دا|پۆلی شاردراوە}}
* {{دا|پۆلی واڵا}}
* {{دا|سەری وتووێژ}}
* {{دا|ھێمن}}
* {{دا|زانیاریی زیاتری دەستپێک}}
* {{دا|ئامادەکردن}}
* {{دا|وتارێکی نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}}
| group4 = دانەپاڵەکان
| list4 = 
* {{دا|کێ}}
* {{دا|کێ وتی}}
* {{دا|وەک کێ}}
* {{دا|نموونە پێویستە}}
}}

| group7 = گەڕان
| list7 =
&lt;inputbox&gt;
id=style-wide-searchbox
type=fulltext
width = 25
namespaces=Template**
searchbuttonlabel=داڕێژەکان بگەڕێ
break=no
placeholder= نموونە، زانیاریدان
&lt;/inputbox&gt;

| belowstyle = font-weight:bold;
| below =
{{ھێما|CAT}} [[:پۆل:داڕێژەکانی ویکیپیدیا|پۆل]]

}}&lt;noinclude&gt;{{بەڵگەنامە}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mcas1hkqs4th3ucvnrtpr83fwhvsrux</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581761</id>
      <parentid>1581752</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T23:07:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <origin>1581761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4616" sha1="6o3tjmsh8l05lngma9ss1xo236evkv7" xml:space="preserve">{{Navbox
| name       = داڕێژەکانی ویکیپیدیا
| title      = داڕێژەکانی ویکیپیدیا
| titlestyle = background: #eee;
| listclass  = hlist
| state      = {{{state|}}}

| above      = ئەمانە کۆمەڵێک داڕێژەی بەسوودن کە دەتوانرێت لەسەر وتار و پەڕەی بەکارھێنەران بەکاربێت
| image      = 

| bodystyle = background: 
| groupstyle = background: #eee;
| group1     = بەکارھێنەران
| list1      =

* {{دا|بەخێرھاتن}}
* {{دا|بەخێرھاتن ئای-پی}}
* {{دا|بەخێرھاتن-سادە}}
* {{دا|ناستاندارد}}
* {{دا|واژووکردن}}
* {{دا|خراپکاری}}
* {{دا|بەربەستکراو}}
* {{دا|یارمەتیم دەوێت}}
* {{دا|نامەت ھەیە}}
* {{دا|وەڵام}}
* {{دا|یەکەم وتار}}

| group2   = وتارەکان
| list2      = {{Navbox|child
|group1 = سەرچاوەکان{{space|1}}
 |list1 = 
* {{دا|بێسەرچاوە}}
* {{دا|بەشی بێسەرچاوە}}
* {{دا|سەرچاوەی باوەڕپێنەکراو}}
* {{دا|سەرچاوەکان بسەلمێنە}}
* {{دا|سەرچاوەی ژیاننامەی کەسایەتیی زیندوو}}
* {{دا|سەرچاوەی لایەنگر}}
* {{دا|یەک سەرچاوە}}
* {{دا|بەشی یەک سەرچاوە}}
* {{دا|ئاماژەی زیاتر}}
* {{دا|پشتڕاست نەکراو}}
* {{دا|سەرچاوەی باشتر}}
* {{دا|بەشی پێویست بە ئاماژەی زیاتر}}
* {{دا|ناکۆکی لەسەرە}}
}}
----
{{Navbox|child
|group2 = سڕینەوەکان{{space|2}}
 |list2 = 
* {{دا|سڕینەوە}}
* {{دا|پێشنیاری سڕینەوە}}
* {{دا|ڕاوەستان}}
* {{دا|ئاگاداری ھۆکاری سڕینەوەی خێرا}}
* {{دا|ئاگاداری سڕینەوەی پێشنیارکراو}}
* {{دا|بڕیاری سڕینەوە}}
}}

----
{{Navbox|border=child
|group3 = گشتی{{space|10}}
 |list3 = 
* {{دا|خاوێنکردن}}
* {{دا|داڕشتنی ھاوشێوە}}
* {{دا|توێژینەوەی سەرەتایی}}
* {{دا|نائازاد}}
* {{دا|بەستەری دەرەکی}}
* {{دا|بەستەری زۆر}}
* {{دا|ڕێکخستن}}
* {{دا|چڕکردنەوە}}
* {{دا|بێدەستپێک}}
* {{دا|نووسینەوەی دەستپێک}}
* {{دا|دەستپێکی زۆر درێژ}}
* {{دا|دەستپێکی زۆر کورت}}
* {{دا|بەشکردن}}
* {{دا|زۆر درێژ}}
* {{دا|بنبەست}}
* {{دا|چیرۆک}}
* {{دا|چیرۆکی درێژ}}
* {{دا|خەیاڵی}}
* {{دا|بایەخداری}}
* {{دا|ڕیکلام}}
* {{دا|ھاوشێوەی داڕشتن}}
* {{دا|وێبگەی ھەوادار}}
* {{دا|ڕێسا}}
* {{دا|پەڕە پێویستە}}
* {{دا|بڵاوکردنەوەی ھەواڵ}}
* {{دا|ئاڵۆز}}
* {{دا|دەمی کات}}
* {{دا|شێواز}}
* {{دا|سەرلێشێوێنەر}}
* {{دا|قورس بۆ لێتێگەیشتن}}
* {{دا|بێ ئامانج}}
* {{دا|ناوەڕۆک}}
* {{دا|پێویستی بە شارەزایە}}
* {{دا|ڕوونکردنەوەی زیاد لە پێویست}}
* {{دا|خۆژیاننامە}}
* {{دا|دژایەتی خواستەکان}}
* {{دا|کێشەدار}}
* {{دا|دروستکراو}}
* {{دا|جیھانیکردن}}
* {{دا|بێلایەنی}}
* {{دا|ویکیسازی}}
* {{دا|ھەتیو}}
* {{دا|بێپۆل}}
* {{دا|نوێکردنەوە}}
* {{دا|ھەنووکەیی}}
* {{دا|لەبەرگیراوە}}
* {{دا|وەرگێڕانی دەقاودەق}}
* {{دا|کریستاڵ}}
* {{دا|بێلایەنی}}
* {{دا|کردنەیەک}}
* {{دا|جیاکردنەوە}}
* {{دا|بەسەرداچوونەوە}}
* {{دا|وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا}}
* {{دا|پۆلی بڵاوبووەوە}}
* {{دا|پۆلی شاردراوە}}
* {{دا|پۆلی واڵا}}
* {{دا|سەری وتووێژ}}
* {{دا|ھێمن}}
* {{دا|زانیاریی زیاتری دەستپێک}}
* {{دا|ئامادەکردن}}
* {{دا|وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}}
| group4 = دانەپاڵەکان
| list4 = 
* {{دا|کێ}}
* {{دا|کێ وتی}}
* {{دا|وەک کێ}}
* {{دا|نموونە پێویستە}}
}}

| group7 = گەڕان
| list7 =
&lt;inputbox&gt;
id=style-wide-searchbox
type=fulltext
width = 25
namespaces=Template**
searchbuttonlabel=داڕێژەکان بگەڕێ
break=no
placeholder= نموونە، زانیاریدان
&lt;/inputbox&gt;

| belowstyle = font-weight:bold;
| below =
{{ھێما|CAT}} [[:پۆل:داڕێژەکانی ویکیپیدیا|پۆل]]

}}&lt;noinclude&gt;{{بەڵگەنامە}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6o3tjmsh8l05lngma9ss1xo236evkv7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھالەی سەرچاوە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141196</id>
    <revision>
      <id>1581676</id>
      <parentid>1581315</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T15:52:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eihel</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>back to healthy version</comment>
      <origin>1581676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2915" sha1="rryzf9eebanclbv74prfmfppxfkd1z5" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}}
{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی			= ھالەی سەرچاوە
| ناوی_خۆماڵی	    	= Hala Sarchawa
| ناوەکانی_تر			= 
| جۆری_نیشتنگە			= [[گوند]]
| وێنە				= 
| قەبارەی_وێنە			=
| شرۆڤەی_وێنە      	= 
| وێنەی_نەخشە			= 
| قەبارەی_نەخشە			= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە			= Kurdistan Region
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| پۆتانەکان				= {{coord| 35.534012 | 45.199538 |region:IR|display=inline,title}}
| جۆری_دابەشکراو		= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو		= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١		= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١		= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢		= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢		= [[قەزای سلێمانی]](ناوەند)
| جۆری_دابەشکراو٣		= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣		= [[ناحیەی بازیان]]
| سەردێڕی_دامەزران		= 
| ڕێکەوتی_دامەزران		= 
| دامەزرێنەر			= 
| ھۆکاری_ناونران		= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک			= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم	= 
| بەرزایی_بە_م		    =  ٧٩٣
| دانیشتووان_لە			= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١	= زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١	= [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١	= [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١	= [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١	= [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە		=
}}
'''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].

== جوگرافیا ==
ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]].

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{گوندەکانی قەزای سلێمانی}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}
[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>rryzf9eebanclbv74prfmfppxfkd1z5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581811</id>
      <parentid>1581676</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T06:34:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>«[[ھالەی سەرچاوە]]»ی پاراست: [[ویکیپیدیا:خراپکاری|خراپکاری]]ی بەردەوام ([دەستکاری=تەنیا بە بەکارھێنەرانی پەسندکراوی خۆگەڕ ڕێگە بدە] (بەسەردەچێ لە ڕێکەوتی ٠٦:٣٤، ٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC)) [گواستنەوە=تەنیا بە بەکارھێنەرانی پەسندکراوی خۆگەڕ ڕێگە بدە] (بەسەردەچێ لە ڕێکەوتی ٠٦:٣٤، ٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC)))</comment>
      <origin>1581676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2915" sha1="rryzf9eebanclbv74prfmfppxfkd1z5" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}}
{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی			= ھالەی سەرچاوە
| ناوی_خۆماڵی	    	= Hala Sarchawa
| ناوەکانی_تر			= 
| جۆری_نیشتنگە			= [[گوند]]
| وێنە				= 
| قەبارەی_وێنە			=
| شرۆڤەی_وێنە      	= 
| وێنەی_نەخشە			= 
| قەبارەی_نەخشە			= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە			= Kurdistan Region
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| پۆتانەکان				= {{coord| 35.534012 | 45.199538 |region:IR|display=inline,title}}
| جۆری_دابەشکراو		= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو		= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١		= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١		= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢		= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢		= [[قەزای سلێمانی]](ناوەند)
| جۆری_دابەشکراو٣		= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣		= [[ناحیەی بازیان]]
| سەردێڕی_دامەزران		= 
| ڕێکەوتی_دامەزران		= 
| دامەزرێنەر			= 
| ھۆکاری_ناونران		= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک			= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم	= 
| بەرزایی_بە_م		    =  ٧٩٣
| دانیشتووان_لە			= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١	= زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١	= [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١	= [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١	= [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١	= [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە		=
}}
'''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].

== جوگرافیا ==
ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]].

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{گوندەکانی قەزای سلێمانی}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}
[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>rryzf9eebanclbv74prfmfppxfkd1z5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581812</id>
      <parentid>1581811</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T06:34:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ڕیکخستنەکانی وەشانی جێگرتووی بۆ «ھالەی سەرچاوە» دانا: [[ویکیپیدیا:خراپکاری|خراپکاری]]ی بەردەوام [بەسەرداچوونەوەی خۆگەڕ: مافی «autoconfirmed» پێویستە] (بەسەردەچێ لە ڕێکەوتی ٠٦:٣٤، ٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC))</comment>
      <origin>1581676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2915" sha1="rryzf9eebanclbv74prfmfppxfkd1z5" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}}
{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی			= ھالەی سەرچاوە
| ناوی_خۆماڵی	    	= Hala Sarchawa
| ناوەکانی_تر			= 
| جۆری_نیشتنگە			= [[گوند]]
| وێنە				= 
| قەبارەی_وێنە			=
| شرۆڤەی_وێنە      	= 
| وێنەی_نەخشە			= 
| قەبارەی_نەخشە			= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە			= Kurdistan Region
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| پۆتانەکان				= {{coord| 35.534012 | 45.199538 |region:IR|display=inline,title}}
| جۆری_دابەشکراو		= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو		= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١		= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١		= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢		= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢		= [[قەزای سلێمانی]](ناوەند)
| جۆری_دابەشکراو٣		= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣		= [[ناحیەی بازیان]]
| سەردێڕی_دامەزران		= 
| ڕێکەوتی_دامەزران		= 
| دامەزرێنەر			= 
| ھۆکاری_ناونران		= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک			= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم	= 
| بەرزایی_بە_م		    =  ٧٩٣
| دانیشتووان_لە			= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١	= زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١	= [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١	= [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١	= [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١	= [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە		=
}}
'''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].

== جوگرافیا ==
ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]].

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{گوندەکانی قەزای سلێمانی}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}
[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>rryzf9eebanclbv74prfmfppxfkd1z5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581813</id>
      <parentid>1581812</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T06:34:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <origin>1581813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2924" sha1="mb75y6s55y4sdq6sh5foqfgzifstv85" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}}
{{پپ}}
{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناوی_فەرمی			= ھالەی سەرچاوە
| ناوی_خۆماڵی	    	= Hala Sarchawa
| ناوەکانی_تر			= 
| جۆری_نیشتنگە			= [[گوند]]
| وێنە				= 
| قەبارەی_وێنە			=
| شرۆڤەی_وێنە      	= 
| وێنەی_نەخشە			= 
| قەبارەی_نەخشە			= 
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە			= Kurdistan Region
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= جێگەی لە [[کوردستان]]دا
| پۆتانەکان				= {{coord| 35.534012 | 45.199538 |region:IR|display=inline,title}}
| جۆری_دابەشکراو		= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو		= {{ئاڵا|کوردستان}}&lt;br/&gt;{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١		= [[پارێزگا]]
| ناوی_دابەشکراو١		= [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]]
| جۆری_دابەشکراو٢		= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٢		= [[قەزای سلێمانی]](ناوەند)
| جۆری_دابەشکراو٣		= [[ناحیە]]
| ناوی_دابەشکراو٣		= [[ناحیەی بازیان]]
| سەردێڕی_دامەزران		= 
| ڕێکەوتی_دامەزران		= 
| دامەزرێنەر			= 
| ھۆکاری_ناونران		= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک			= 
| سەرجەمی ڕووبەر کم	= 
| بەرزایی_بە_م		    =  ٧٩٣
| دانیشتووان_لە			= 
|ژمارەی_دانیشتووان    	= 
| جۆری_دانیشتووانناسی١	= زمان و ئایین
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١	= [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١	= [[کوردی]] ([[سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١	= [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١	= [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]]
| جۆری_کۆدی_ناوچە		=
}}
'''ھالەی سەرچاوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].

== جوگرافیا ==
ھالەی سەرچاوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی پێنج شەمە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[محمودێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی شایە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی مام قادر]].

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{گوندەکانی قەزای سلێمانی}}

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}}
[[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>mb75y6s55y4sdq6sh5foqfgzifstv85</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:ئایین</title>
    <ns>1</ns>
    <id>145355</id>
    <revision>
      <id>1581757</id>
      <parentid>1563462</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T23:00:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>MFTG پەڕەی [[وتووێژ:دین]] گواستەوە بۆ [[وتووێژ:ئایین]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو</comment>
      <origin>1373747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4994" sha1="b3c68l0ulvn2rzg80c8z53q5fffhj6w" xml:space="preserve">== کۆتا دەستکاری ==
{{وب|Serchia}} کۆتا دەستکاری کە لەلایەن ئای-پییەک کراوە دەشێت بگەڕێنرێتەوە؟ تکایە خۆشت ئەنجامی بدە. -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٩:٣٠، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٨ (UTC)
::{{دژ}} نابێ بگەڕێنرێتەوە. ئەو ڕستەیە نازانستنامەیی بوو.--[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٢٠:١٠، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٨ (UTC)
::: منیش ھاوڕای ئازام: ھەر لەبەر ئەوەی ئای-پی کردوویەتی واتای ئەوە نادات کە خراپە، باشترە بەسەریدا بچنەوە، من ئەو دەقەم بە ناپێویست زانی گەر منیش بام لام دەبرت چوونکە وەک ھێرش وایە و وتارەکانی ویکیپیدیاش نابێت ھێرشیان تێدا بێت.--‎&amp;#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple&quot;&gt;ئێپین&lt;/b&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|&lt;b style=&quot;color:black;font-size:11px&quot;&gt;لێدوان&lt;/b&gt;&lt;span style=&quot;color:purple&quot;&gt;&amp;#9836;&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt;]] ‏٠٢:٤٣، ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئایین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=845501 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20080615140203/http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html بۆ http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٠:٥٦، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== ناوی وتار ==

ناوی ئەم وتارە بۆچی دین نەبێ؟ دین وشەیەکی کۆنی ئێرانییە و لە بێدین، [[بێدینی]]، دیندار، دینداری، هاودین، دیندۆڕاندن و گەلێک وشەی تردا هەیە و ئایین لە بنەڕەتدا مانایەکی تری هەبووە. هەروەها، لەنێوان خەڵکدا دین باوترە.
@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]], @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]], @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] و ئەوانی تر، چی دەڵێن؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#EB3C27;&quot;&gt;G&lt;/span&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#1D3F6E;&quot;&gt;êjełûk&lt;/span&gt;]]''' ‏١٤:٠١، ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٤:٤١، ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
::{{لەگەڵ}}. پێان وا بووە ''دین'' عەرەبییە لە سۆرانیدا وشەی ''ئایین''-یان لە جیاتی داناوە. لە کرمانجیشدا وشەی ''ئۆل''-یان داناوە کە تورکییە؛ ''یۆل'' بە تورکی یانی ڕێ و ڕێباز. ئەمە ھی نەزانینە. لە زمانی پاڵەوی و پاڵەوانیشدا ''دێن'' بە مانای Religion ھاتووە و وشەیەکی کۆنە.  [[بەکارھێنەر:Calak|&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size:13px&quot;&gt;چالاک&lt;/span&gt;'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;''']]&lt;/sub&gt; ‏٠٧:١٢، ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)
:::{{کرا|گوێزرا}}. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#EB3C27;&quot;&gt;G&lt;/span&gt;]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|&lt;span style=&quot;color:#1D3F6E;&quot;&gt;êjełûk&lt;/span&gt;]]''' ‏٢١:٠٤، ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)</text>
      <sha1>b3c68l0ulvn2rzg80c8z53q5fffhj6w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئازادییە شارستانییەکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152195</id>
    <revision>
      <id>1581763</id>
      <parentid>1417617</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T00:13:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29910" sha1="nqhfz2eqgrkrx8on4x04c841u6kitjf" xml:space="preserve">{{ماف}}
'''ئازادییە شارستانییەکان''' یان '''ئازادییە تاکەکەسییەکان''' دڵنیاکەرەوە و ئازادی تاکەکەسین کە [[حکوومەت|حکومەت]] ناتوانێت قەدەغەیان بکات نە بەپێی یاسا نە بەپێی لێکدانەوەی دادوەری. مانای دەستەواژەکە لە وڵاتێکەوە بۆ وڵاتێکی تر دەگۆردرێت، ئازادی شارستانی دەتوانێت ئەمانە لەخۆی بگرێت (ئازادی ھۆشیاری، ئازادی ڕاگەیاندن، ئازادی ئایین، ئازادی ڕادەربڕین، ئازادی کۆبوونەوە، مافی سەلامەتی و سەربەخۆی، ئازادی گووتار، ئازادی تایبەتمەندێتی، مافی یەکسانی مامەڵە بەپێی یاسا، مافی دادگاییەکی دادوەرانە و مافی ژیان.(ئازادی شارستانی دی دەکرێت ئەمانەش (مافی ھەبوونی موڵک، مافی بەرگری کردن لە خود و مافی ئازادی سەلامەتی جەستەیی.) لەخۆبگرێت.

== پوختە ==
زۆرێک لە دەوڵەتە ھاوچەرخەکان دەستوور، یاسای مافەکان یان بەڵگەنامەیەکی ھاوشێوەی دەستووریان ھەیە کە ئازادییە شارستانییەکان مسۆگەر دەکات.

چەمکی فەرمی ئازادی شارستانی دەگەڕێتەوە بۆ ماگنا کارتا، کە پەیماننامەیەکی یاسای ئینگلیزییە لە ساڵی ١٢١٥ لەسەر کۆمەڵێک بەڵگەنامەی کۆنتر نووسراوە بە ناوی &quot;پەیماننامەی ئازادییەکان&quot; بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hunter|یەکەم=Lance Y.|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Terrorism, Civil Liberties, and Political Rights: A Cross-National Analysis|journal=Studies in Conflict &amp; Terrorism|زمان=en|بەرگ=٣٩|issue=٢|پەڕەکان=١٦٥–١٩٣|doi=10.1080/1057610x.2015.1084165|issn=1057-610X}}&lt;/ref&gt;

== ئاسیا ==
=== چین ===
دەستووری کۆماری گەلی [[چین]] بانگەشەی پارێزگاری زۆربەی ئازادییە شارستانییەکان دەکات (کە جێبەجێ دەکرێت تەنھا بەسەر خاکی چین دا (ھۆن کۆنگ، ماچاو و تایوان لەخۆناگرێت) بەتایبەتی مافە بنچینەیەکان و ئەرکەکانی ھاوڵاتیان.

[[تایوان]] کە جیایە لە چین خاوەنی دەستووری خۆیەتی.

=== ھیندستان ===
مافە بنچینەیەکان کە لە بەشی سێیەمی دەستووردا نووسراوە، مسۆگەری ئازادی ھەموو ھیندیەکانە لە ئاشتی دا بژین وەک ھاوڵاتی ھیندی. شەش مافە سەرەکیەکە بریتین لە (مافی یەکسانی، مافی ئازادی، مافی دژە ھەند وەگرتن، مافی ئازادی ئایین، مافی کلتووری و پەروەردەی و مافی چارەسەری دەستووری.)&lt;ref name=&quot;constpartIII&quot;&gt;[[wikisource:Constitution of India/Part III|Constitution of India-Part III Fundamental Rights]].&lt;/ref&gt;

ھەموو کەسێک، بەبێ جیاوازی ئایین، ڕەگەز یان ھۆز مافی ھەیە ڕێگای دادگا باڵاکان بگرێت بۆ بەھێزکردنی مافە بنچینەیەکانی و مەرجیش نییە بەس پارتە بەش خوراوەکان ھانا بۆ ئەو کارە ببەن. لەبەر بەرژەوەندی گشتی، ھەرکەسێک بۆی ھەیە داواکاری تۆمار بکات لە دادگا بەناوی خۆیەوە. ئەمە بە (بەرژەوەندی داواکاری گشتی) ناسراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Bodhisattwa Gautam vs. Subhra Chakraborty''; 1995 ICHRL 69|ناونیشان=http://www.worldlii.org/int/cases/ICHRL/1995/69.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=[World Legal Information Institute]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥|archive-url=https://web.archive.org/web/20051122042456/http://www.worldlii.org/int/cases/ICHRL/1995/69.html|url-status=dead}} This was the case where [[public interest litigation]] was introduced (date of ruling 15 December 1995).&lt;/ref&gt; دادوەرەکانی دادگا باڵاکان دەتوانن بە ھەمان شێوە خۆیان مامەڵە بکەن پشت بەستن بە راپۆرتەکانی ڕاگەیاندن.

مافە بنچینەیەکان جەخت دەکاتەوە لە یەکسانی لەڕێی مسۆگەرکردنی پاراستن و بەکارھێنانی دامەزراوە گشتییەکان بۆ ھەموو ھاوڵاتیان بەبێ جیاوازی. مافی ژیان و ئازادی تاکەکەسی بەسەر ھاوڵاتی ھەموو نەتەوایەتیەکان دا دەچەسپێت. بەڵام مافەکانی تر، وەک ئازادی گووتار و ئازادی ڕادەربڕین تەنھا بۆ ھاوڵاتیانی [[ھیندستان]] بەکارە (بە ئەو ھیندیانەی لە دەرەوەی ھیندستانیش دەژین).&lt;ref&gt;Tayal, B.B. &amp; Jacob, A. (2005), ''Indian History, World Developments and Civics'', p. A-25&lt;/ref&gt; مافی یەکسانی دەستبەکاربوونی گشتی پەیڕەو ناکرێت بۆ ئەو ھیندیانەی لە دەرەوەی ھیند دەژین.&lt;ref name=&quot;OCI&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://rajyasabha.nic.in/legislative/amendbills/XXXIX_2003.pdf
| سەردێڕ = ''Citizenship (Amendment) Bill, 2003''
| پەڕەکان = ٥
| بڵاوکەرەوە = [[Rajya Sabha]]
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی ئایاری ٢٠٠٦|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20060425230738/http://rajyasabha.nic.in/legislative/amendbills/XXXIX_2003.pdf &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; |ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٥ی نیسانی ٢٠٠٦}}&lt;/ref&gt;

=== یابان ===
[[ژاپۆن|یابان]] لە ساڵی ١٩٤٧ ەوە، وڵاتێکە بە دەستووری پادشای ناسراوە کە &quot;کۆمەڵگەیەکی خۆپارێز کە گۆڕان بە ھێواشی ڕوودەدات&quot; خاوەنی دەستورێکە کە ناوەڕۆکەکەی یاسای مافی زۆر بەھێزی تێدایە (بەشی سێ: ماف و ئەرکەکانی خەڵک).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب
| ناونیشان = http://www.worldlii.org/int/cases/ICHRL/1995/69.html
| سەردێڕ = ''Bodhisattwa Gautam vs. Subhra Chakraborty''; 1995 ICHRL 69
| بڵاوکەرەوە = [World Legal Information Institute]
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی ئایاری ٢٠٠٦
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥
| archive-url = https://web.archive.org/web/20051122042456/http://www.worldlii.org/int/cases/ICHRL/1995/69.html
| url-status = dead
}} This was the case where Fundamental Rights were enforced against private individuals (date of ruling 15 December 1995).&lt;/ref&gt; زۆر لە دەستووری [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] دەچێت (پێش یاسای مافە شارستانیەکانی ١٩٤٦) ئەم لێکچوونەش دەگەڕێتەوە بۆ دانانی دەستووری یابان لە کاتی داگیرکردنی یابان لەلایەن ھاوپەیمانانەوە. ئەم دەستوورە لەوانەیە وەک سەپەندنی داگیرکەرەکانەوە دەرکەوێت بەڵام بۆ خەڵکە ئاسایەکە نا چونکە &quot;خەڵکەکە باوەڕیان بە سەرکردە ناڕاستگۆکانیان نەبوو و پشتگیری گۆڕانکاری دروستیان دەکرد.&quot;&lt;ref&gt;[[Basic structure#Kesavananda|''Kesavananda Bharati vs. state of Kerala''; AIR 1973 S.C. 1461, (1973) 4 SCC 225]] – In what became famously known as the &quot;Fundamental Rights case&quot;, the [[Supreme Court of India|Supreme Court]] decided that the basic structure of the constitution was unamendable.&lt;/ref&gt; بە کورتی، دەستوور دڵنیا دەبێتەوە بۆ پارێزگاری کردن لە ئازادییە تاکەکەسییە بنەڕەتییەکان و مافەکان کە لە بەندی ژمارە ١٠ و ٤٠ ئاماژەی پێکراوە. دیارترین بەندەکانی شکۆمەندی مرۆڤ لە بەندی ٢٥، خاڵی یەکەم باس کراوە.&lt;ref&gt;Tayal, B.B. &amp; Jacob, A. (2005), ''Indian History, World Developments and Civics'', p. A-24&lt;/ref&gt;

سەرەڕای چەسپاندنی ئەم دەستورە لیبڕاڵیە (ئازادڕەویە)، زۆرجار وەک &quot;دەستوری دوای جەنگ&quot; یان &quot;دەستووری ئازادی&quot; ناودەبرێت، کۆمەڵە ھەڵبژێردراوەکەی یابان زۆرجار ناڕەحەت بوون بۆ  پەیڕەوکردنی کۆمەڵگەیەکی کراوە و ئازاد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب| ناونیشان=https://books.google.com/?id=VvL8d8RH-Z8C&amp;pg=PT225&amp;dq=Japan+conservative+society+where+change+is+gradual#v=onepage&amp;q=Japan%20conservative%20society%20where%20change%20is%20gradual&amp;f=false | سەردێڕ=apan: A Global Studies Handbook | بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO | نووسەر=Ellington, Lucien | ساڵ=٢٠٠٢ |شوێن=Santa Barbara, CA | پەڕە=٢٠٩ | ژپنک=٩٧٨-١٥٧٦٠٧٢٧١٤}}&lt;/ref&gt; تەنانەت دوای کۆتای ھاتنی جەنگی جیھانی دووەم و دەرچوونی حکومەتی ھاوپەیمانی داگیرکەران لە 1952 دا، یابان بۆتە جێی ڕەخنەی نێودەوڵەتی بەھۆی: دان پێدانەنای قوربانیەکانی جەنگ، جیاکاری ئایینی لە دامەزراوەکان دا، لاوازی ئازادی ڕاگەیاندن، شێوازی مامەڵەکردن لەگەڵ منداڵان، کەمایەتییەکان، بیانییەکان و ژنان، سیستەمی دادگای سزادەرانە لەسەر تاوانکار و تازەترینیشیان بوونی جیاکاریەکی دارێژراو دژ بە خەڵکی (ھاوڕەگەزبازی نێر و مێ، دوو ڕەگەز و ڕەگەز گۆڕدراو – [[کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە (دەستەواژە)|ئێڵ جی بی تی]]).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www.corteidh.or.cr/tablas/27531.pdf |سەردێڕ=Japan's foreign policy towards human rights: uncertain changes |نووسەر=Yokota, Yozo, &amp; Chiyuki Aoi | journal=Human Rights and Comparative Foreign Policy: Foundations of Peace, Edited by David Forsythe |ساڵ=٢٠٠٠ |بەرگ=United Nations University Press |پەڕەکان=Chapter ٥}}&lt;/ref&gt;

یەکەم ھەوڵی یابانی بۆ دانانی یاسای مافەکان لە سەدەی نۆزدەھەم بوو بە ناوی دەستووری مێجی (١٨٩٠)، کە ھەردوو دەستووری بەڕیتانی و پرووسی وەک نموونەی سەرەکی وەرگرتبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب| ناونیشان=https://books.google.com/books?id=H-HODTsc7LsC | سەردێڕ=Building Democracy in Japan | بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press | نووسەر=Haddad,  Mary Alice | ساڵ=٢٠١٢ |شوێن=Cambridge, UK | پەڕە=٥٩ | ژپنک=٩٧٨-١١٠٧٠١٤٠٧٧}}&lt;/ref&gt; بەڵام کاریگەریەکی زۆر کەمی ھەبوو لەسەر پەیڕەکردنی یاساکە و ژیانی ڕۆژانەی خەڵک. بۆیە یابان ھێشتا زۆری ماوە ببێتە نموونەیەکی جوانی جیھانی لە ئازادی تاکەکەسی و گشتی دا بەھۆی ملمڵانێ مێژوویەکان بۆ دەستەبەرکردنی مافە تاکەکەسیەکان و پاراستنیان لە حکومەت.&lt;ref name=&quot;Japan veering away&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان=http://www.japantimes.co.jp/news/2015/02/25/national/japan-veering-away-from-global-human-rights-standards-says-amnesty-international/ | سەردێڕ=Japan veering away from global human rights standards, says Amnesty International |ئیش=[[The Japan Times]] | ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠١٥| ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٦| agency=[[Kyodo News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Japan LGBT Discrimination&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.outrightinternational.org/content/un-urges-end-discrimination-against-lgbt-individuals-japan | سەردێڕ=UN Urges End to Discrimination Against LGBT Individuals in Japan | بڵاوکەرەوە=Outright International |ئیش=Analysis | ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٤| ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٦|نووسەر١=Suzanne Trimel | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی نیسانی ٢٠١٩ | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190417181328/https://www.outrightinternational.org/content/un-urges-end-discrimination-against-lgbt-individuals-japan | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان=http://www.japantimes.co.jp/news/2015/06/26/national/u-s-rights-report-slams-japan-on-child-abuse-prison-conditions-asylum-system/#.V3sEBJMrJE6 | سەردێڕ=U.S. rights report slams Japan on child abuse, prison conditions, asylum system |ئیش=News report | ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥| agency=Japan Times | ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٦| نووسەر=Osumi, Magdalena}}&lt;/ref&gt; بە بۆچونی ڕوناکبیری دەستووری، شیگینۆڕی ماتسی:
{{quote|خەڵک یاسای مافەکان وەک پێویستیەکی ڕەوشتی تەماشا دەکەن نەک وەک یاسایەکی دادگەری.  بەھەمان شێوە خەڵک بۆ چارەسەرکردنی کێشە کۆمەڵایەتییەکان (بە پێشێل کردنی مافەکانی مرۆڤیشەوە) پشت دەبەستن بە بیرۆکراتەکان لە جیاتی دادگا.|شیگینۆڕی ماتسی. &quot;پاراستنی (مافە بنچینەیەکانی مرۆڤ) لە یابان&lt;ref&gt;“The protection of ‘Fundamental human rights’ in Japan,” a chapter in Human Rights in Asia: A Comparative Legal Study of Twelve Asian Jurisdictions, France and the USA, edited by Peerenboom, R. P. , Carole Petersen, and Hongyi Chen (London: Routledge, 2006), 149&lt;/ref&gt;}}

سەرەڕای جیوازیەکانی نێوان کلتووری کۆمەڵایەتی یابان و دەستووری لیبڕاڵی، دەوڵەت ھەوڵی داوە بە کەم کردنەوەی بۆشایەکەی نێوانیان. نموونەی ئەمە، لیژنەی یاسادانانی یابان لە ساڵی ١٩٧٩ دا [[یاسای نێودەوڵەتی]] مافەکانی مرۆڤی پەسەند کرد و دواتر لە ١٩٨٥ دا یاسای دەرفەتی کارکردنی یەکسانی ژن و پیاو دەرکرد، ئەم پێوەرانە وەک ھەنگاوی گەورە لەقەڵەم دەدرێت بەرەو کۆمەڵگەیەکی بەژدار و دیموکرات. لە ساڵی ٢٠١٥ دا، گەیشتە ڕێکەوتنێک لەگەڵ کۆریا بۆ قەرەبووکردنەوەی دەست درێژیە سێکسیەکانی سەر &quot;ژنان&quot; لە کاتی داگیرکردنی نیمچە دوورگەی کۆریا لەلایەن یابانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-35188135 | سەردێڕ=Japan and South Korea agree WW2 'comfort women' deal | ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥| agency=BBC | ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; بەڵام، ڕێکخراوە مرۆڤایەتی و خێزانی ڕزگاربووانی ڕووداوەکە ڕێکەوتنەکەیان شەرمەزار کرد چونکە وەک سووکایەتی تەماشایەن دەکرد.&lt;ref name=&quot; horrific story of Korea's 'comfort women' &quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/women/life/the-horrific-story-of-koreas-comfort-women---forced-to-be-sex-sl/ | سەردێڕ=The horrific story of Korea's 'comfort women' - forced to be sex slaves during World War Two |ئیش=Telegraph | ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥| ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٦| نووسەر=Sanghani, Radhika |شوێن=London}}&lt;/ref&gt;

لە ماڵپەڕی فەرمی دا، حکومەتی یابان جۆرەھا کێشەی مافی مرۆڤی ناساندوە، لەوانە: دەست درێژی سەر منداڵان، بەردەوام فەرامۆش کردن و خراپ مامەڵەکردن لەگەڵ کەسە بەساڵاچووەکان و کەسە خاوەن پێداویستیە تایبەتەکان، جیاکاری بەرامبەر بە گوندنشینان، جیاکاری بەرامبەر بە دانیشتوانی ڕەسەنی یابان، کەسە بیانییەکان، ھەڵگرانی نەخۆشی [[ئایدز]]، کەسانی بەندکراو، قوربانیانی تاوانەکان، بێ ماڵەکان، ئەوانەی کێشەی ناسنامەی ڕەگەزییان ھەیە و لەگەڵ ژنان. ھەروەھا حوکمەت ڕیزبەندی دەکات بۆ کێشەی جیاوازی کردن و پشت بەستن بە ڕەگەزی خوزراو بۆ کارکردن.&lt;ref name=&quot;Major problems&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.moj.go.jp/ENGLISH/HB/hb-03.html | سەردێڕ=Major Human Rights Problems | بڵاوکەرەوە=Ministry of Justice, Japan |ئیش=Human Rights Bureau | ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٠٩| ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٦| نووسەر=Government of Japan | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180423032635/http://www.moj.go.jp/ENGLISH/HB/hb-03.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠١٨ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ (ناوخۆی و بیانییەکان) ڕیزبەندی ئامادە دەکات لەسەر پێشێلکارییەکانی پەیوەندی بە سیاسەتی حکومەتەکانەوە ھەیە، وەک سیستەمی دایۆ کانگوک (جێگرەوەی زیندان) و شێوازەکانی لێکۆڵینەوەی گومانلێکراوان.&lt;ref&gt;Jeffrey Flynn,  Reframing the Intercultural Dialogue on Human Rights: A Philosophical Approach (London: Routledge, 2014), 114.&lt;/ref&gt; بەڵام ھەوڵەکانی ڕێکخراو و تاکەکەسەکان خەریکە جێی خۆیان دەگرن. لە ساڵی ٢٠١٦ دا، وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا راپۆرتێکی دەرکرد و نووسی کە تۆمارەکانی مافی مرۆڤ لە یابان بەرەو باش بوون دەرۆن.&lt;ref name=&quot; human rights improve but problems persist&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان=http://www.japantimes.co.jp/news/2016/04/14/national/social-issues/japan-human-rights-improve-problems-persist-u-s-state-department/#.V3tLxZMrKRs | سەردێڕ=Japan human rights improve but problems persist: U.S. State Department |ئیش=Japan Times  | ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٦| ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٦| نووسەر=Wanklyn, Alastair}}&lt;/ref&gt;

== ئوستڕالیا ==
ھەرچەندە ئوستڕالیا خاوەنی یاسای مافێکی نووسراو یان بەڵگەنامەیەکی پەسەندکراوی ھاوشێوەی دەستوور نییە، بەڵام ئازادییە شارستانییەکان دەپارێزرێت لەڕێی چەند زنجیرە یاسا و دەرچوویەکەوە. ئوستڕاڵیا ئەندامێکی سەرەکی و واژۆکەری ڕاگەیەندراوی جیھانی مافەکانی مرۆڤی (١٩٤٨) نەتەوە یەکگرتووەکان بوو.

دەستووری ئوستڕالیا (١٩٠٠) پارێزگارییەکی سنورداری ھەیە بۆ مافەکان:
* مافی ئازادی ئایین
* مافی ئازادی جیاکاری نەکردن لەسەر پێوەری ژیان لە دەرەوەی ھەرێمێک (ئەوەی یەکێک لە ھەرێمێک دا بژی کاریگەری لە مامەڵەی دەکات لەسەر کەسێکی دی لە ھەرێمێکی تردا بژی) چەند لێکدانەوەیەکی دیاریکراوی دەستوور لەلایەن دادگای باڵای وڵاتەکەوە ڕێ خۆشکەر بووە کە مسۆگەرکردنی ئازادی گووتار و مافی دەنگدان دابمەزرێت بەڵام ھێشتا ئازادییەکانی دیکە، وەک: ئازادی خۆپیشاندان و ئازادی بە کۆمەڵەبوون نەناسێنراون.

=== کێشەی پەنابەر ===
بەدرێژایی دەیەی ڕابردوو ئوستڕالیا دووچاری ڕەخنە و گلەیی بۆتەوە بەھۆی شێوازی مامەڵەکردنی لەگەڵ ئەوانەی بە دوای پەنابەرێتی دا دەگەڕێن. لەگەڵ ئەوەی ئوستڕالیا واژۆکەری یاسای پەنابەرێتی ساڵی ١٩٥١ی نەتەوە یەکگرتووەکانە، حکومەتە یەک لەدوا یەکەکان ھەستاون بە توندکردنی سنورەکانیان بەتایبەتی ئەوانەی دەیانەوێ برۆنە ناو وڵاتەکە لەڕێی بەلەمە ئاویە بچووکەکان.

حکومەتی ئابۆت (٢٠١٣) وەک حکومەتەکانی پێش خۆی (حکومەتی گیلارد و حکومەتی ھاوەرد) دووچاری سەختییەکی زۆر بووە لە ڕێگرتن لە پەنابەری ڕێگە ئاویەکان کە بە &quot;کۆچی نایاسای&quot; ناویان دەبات. زۆرێک لە ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ (وەک Amnesty International) نیگەرانیەکانیان زیاد دەکات بەھۆی بەشداربوونی ھێزی دەریای ئوستڕالی لە چالاکی ڕزگارکردنی پەنابەران. زۆر بە تایبەتی سیاسەتی &quot;گەڕاندنەوە&quot; بابەتی ناکۆکەی لەسەرە کە پەنابەران لە بەلەمی فریاکەوتنی حکومی دا دەگێڕنەوە بەرەو ئەندۆنیسیا. سەرەڕای دژایەتی کردنی ئەم سیاسەتە، وەڵامی حکومەتەکەی ئابۆت ئەوە بوو کە ڕێژەیەکی بەرچاو لە پەنابەران کەمی کردووە بۆ ئوستڕالیا، کە حکومەت ئەم مشتومڕە بەکاردێنێت وەک سەرکەوتووی سیاسەتەکەی.

== ئەورووپا ==
=== ڕێکەوتنی ئەوروپی بۆ مافەکانی مرۆڤ ===
ھەموو وڵاتە ئەوروپیەکان ئەندامن لە (ڕێکەوتنی ئەوروپی بۆ مافەکانی مرۆڤ) جگە لە بێلارۆس. ئاماژە بە چەند ئازادییەکەی شارستانی دەکات و ھێزیکی دەستوورییە کە ڕادە و تواناکەی لە وڵاتێکەوە بۆ وڵاتێکی تری ئەوروپی دەگۆرێت.

=== کۆماری چیک ===
دوای شۆرشی ئارام (Velvet Revolution)، چاکردنێکی دەستووری دەستی پێ کرد لە چیکۆسلۆڤاکیا. لە ساڵی ١٩٩١ دا، ڕێکەوتننامەی مافە بنچینەیەکان و ئازادییە سەرەکییەکان جێبەجێ کرا کە پێگەیەکی یاسای ھاوشێوەی دەستوور ھەبوو. کۆماری چیک تەواوی ڕێکەوتننامەکەی پاراستووە دوای ھەڵوەشاندنەوەی چیکۆسلۆڤاکیا بە یاسای ژمارە ٢/١٩٩٣. (کە دەستوور یاسای ژمارە یەک بوو).

=== فەڕەنسا ===
لە فەڕەنسا ڕاگەیاندنی مافەکانی مرۆڤ و ھاوڵاتی لە ساڵی ١٧٨٩ دا چەندین ئازادی شارستانی باس کراون و ھێزێکی دەستووریە.

=== ئەڵمانیا ===
دەستووری ئەڵمانی (Grundgesetz)، دەست پێ دەکات بە ڕیزبەندیەکی ورد و دوورودرێژی ئازادییە شارستانییەکان و لە بەشی یەک دا دەڵێت &quot;شکۆی مرۆڤ پیرۆز و نەشکێنەرە، ڕێزگرتن و پاراستنی پێویستە ئەرکی دەسەڵاتی گشتی بێت.&quot; خەڵک مافی پەڵپ گرتنیان ھەیە لە دادگای دەستووری فیدڕاڵی ئەڵمانیا (Bundesverfassungsgericht) ئەگەر ھەستیان کرد مافە شارستانیەکانیان پێشێل دەکرێت. ئەم جۆرە [[ڕێسا]]یە یاسای ئەڵمانی شێوە کردووە بە درێژای چەندان ساڵ.

=== ڕووسیا ===
دەستووری ڕووسیای فیدڕاڵ (دەستووری ڕووسیای یەکگرتوو) لە بیردۆز و نووسین دا مسۆگەرکەری چەندین ماف و ئازادی شارستانییە ھاوشێوەی یاساکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان جگە لە (ھەڵگرتنی چەک، ئازادی گووتار، ئازادی ئایین، ئازادی بەکۆمەڵەبوون، ئازادی خۆپیشاندان، ئازادی ھەڵبژاردنی زمان، ئازادی ڕێکاری یاسای، ئازادی دادگاییەکەی دادوەرانە، ئازادی دەنگدان، ئازادی پەروەردە و چەندەھای تر. دەستەکانی مافی مرۆڤ (وەک Amnesty International) ھۆشدارییان داوە کە ڤلادمیر پۆتین بەڕێژەیەکی بەرچاو ئازادی ڕادەربڕین، ئازادی خۆپیشاندان و ئازادی بە کۆمەڵەبوونی سنووردار کردوە.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2008/feb/27/russia.humanrights Putin rolling back civil rights, warns Amnesty | World news | The Guardian]&lt;/ref&gt;

== ئەمریکای باکوور ==
=== کەنەدا ===
دەستووری [[کەنەدا]] کە پەیماننامەی مافەکان و ئازادییەکانی کەنەدا لەخۆدەگرێت مسۆگەرکەری چەندەھا مافە ھاوشێوەی مافەکان لە دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکان دا، لەگەڵ چەندەھا ڕێوشوێنی شاز لە دژی دامەزراندنی ئایین بەڵام پەیامنامەکە ئازادی ئایین دەپارێزێت و ھیچ ئاماژەیەک یان پاراستن موڵکێکی تێدا نییە.

=== ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ===
دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (بەتایبەتی یاسای مافەکان) پارێزەری ئازادییە شارستانییەکانە. دەرچوونی ھەمواری چواردەھەم زیاتر پارێزگاری دەکات لە ئازادییە شارستانییەکان لەڕێی پێشکەش کردنی (بەندی تایبەتمەندێتی و پارێزبەندی، بەندی رێکاری یاسایی و بەندی پاراستنی یەکسان). مافەکانی مرۆڤ زۆرجار بە مافی شارستانیی ناودەبرێن، کە ئەو ماف، تایبەتمەندێتی و پارێزبەندیانە موڵکی ھەموو تاکێکن و جیاوازە لە مافی سیاسی (مافی سیاسی جێبەجێ دەبێت بەسەر ئەو کەسانەی کە بەژداری دەکەن لە دەنگدانەکان وەک پاڵێوراو یان دەنگدەر).&lt;ref&gt;America's Constitution: A Biography by Akhil Reed Amar&lt;/ref&gt;

یاسای ئازادییە شارستانییەکانی ساڵی ١٩٨٨، لەلایەن سەرۆک رۆناڵد رەیگن واژۆکرا بۆ جێبەجێ کردن لە ١٠ ئابی ١٩٨٨. ئەنجومەنی پیران (کۆنگرێس) یاساکەی پەسەند کرد بۆ ڕاگەیاندنی [[داوای لێبوردن]]ێکی فەرمی لە بەڕەچەڵەک یابانیەکان کە موڵک و ئازادییەکانیان لەدەست دابوو بەھۆی کردارە جیاکارییەکانی سەردەمی دەستگیرکردن لەلایەن حکومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە.

ئەم یاسایە چەند سوودێکی دیکەی ھەبوو لە کەرتە جیاوازەکانی حکومەت دا. لە گەنجینەی حکومەت دا ھەڵدەستێت بە دامەزراندنی بیمەی پەروەردەیەکەن بۆ ئازادی شارستانی گشتی. داوا ئاڕاستەی داواکاری گشتی دەکات بە دۆزینەوە و ناساندنی ھەر تاکێک کە سوودمەندی ئەم یاسایەیە و بڕی ٢٠٠٠٠ دۆلاری ئەمریکی پێ ببەخشرێت لە بیمەکە. ھەروەھا لیژنەی بەرێوبەران دادەمزرێنێت کە بەرپرسیارن لە خەرجیەکانی ئەم بیمەیە. لە کۆتایی دا، پێویستە ھەموو بەڵگەنامە و تۆمارە دروستکراو یان وەرگیراوەکان ھەڵبگیرێت لەلایەن ئەنجومەنەکەوە لە ئەرشیفی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا.&lt;ref&gt;Robert J. McCarthy, Civil Rights in Tribal Courts; The Indian Bill of Rights at 30 Years, 34 IDAHO LAW REVIEW 465 (1998).&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[مافەکانی مرۆڤ]]
* [[مافی مەدەنی و سیاسی]]
* [[لیبرالیزم|لیبراڵیزم]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|2}}

{{تووڵی دەروازە|مافەکانی مرۆڤ|کۆمەڵگا|سیاسەت|زانستی سیاسەت}}
{{پۆلی کۆمنز|Civil rights and liberties}}

[[پۆل:تاکەکەسێتی]]</text>
      <sha1>nqhfz2eqgrkrx8on4x04c841u6kitjf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581870</id>
      <parentid>1581763</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T09:03:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1581870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29947" sha1="a0dbltcr8vdeotysysoqpjvusy4pvfa" xml:space="preserve">{{ماف}}
'''ئازادییە شارستانییەکان''' یان '''ئازادییە تاکەکەسییەکان''' دڵنیاکەرەوە و ئازادی تاکەکەسین کە [[حکوومەت|حکومەت]] ناتوانێت قەدەغەیان بکات نە بەپێی یاسا نە بەپێی لێکدانەوەی دادوەری. مانای دەستەواژەکە لە وڵاتێکەوە بۆ وڵاتێکی تر دەگۆردرێت، ئازادی شارستانی دەتوانێت ئەمانە لەخۆی بگرێت (ئازادی ھۆشیاری، ئازادی ڕاگەیاندن، ئازادی ئایین، ئازادی ڕادەربڕین، ئازادی کۆبوونەوە، مافی سەلامەتی و سەربەخۆی، ئازادی گووتار، ئازادی تایبەتمەندێتی، مافی یەکسانی مامەڵە بەپێی یاسا، مافی دادگاییەکی دادوەرانە و مافی ژیان.(ئازادی شارستانی دی دەکرێت ئەمانەش (مافی ھەبوونی موڵک، مافی بەرگری کردن لە خود و مافی ئازادی سەلامەتی جەستەیی.) لەخۆبگرێت.

== پوختە ==
زۆرێک لە دەوڵەتە ھاوچەرخەکان دەستوور، یاسای مافەکان یان بەڵگەنامەیەکی ھاوشێوەی دەستووریان ھەیە کە ئازادییە شارستانییەکان مسۆگەر دەکات.

چەمکی فەرمی ئازادی شارستانی دەگەڕێتەوە بۆ ماگنا کارتا، کە پەیماننامەیەکی یاسای ئینگلیزییە لە ساڵی ١٢١٥ لەسەر کۆمەڵێک بەڵگەنامەی کۆنتر نووسراوە بە ناوی &quot;پەیماننامەی ئازادییەکان&quot; بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hunter|یەکەم=Lance Y.|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Terrorism, Civil Liberties, and Political Rights: A Cross-National Analysis|journal=Studies in Conflict &amp; Terrorism|زمان=en|بەرگ=٣٩|issue=٢|پەڕەکان=١٦٥–١٩٣|doi=10.1080/1057610x.2015.1084165|issn=1057-610X}}&lt;/ref&gt;

== ئاسیا ==
=== چین ===
دەستووری کۆماری گەلی [[چین]] بانگەشەی پارێزگاری زۆربەی ئازادییە شارستانییەکان دەکات (کە جێبەجێ دەکرێت تەنھا بەسەر خاکی چین دا (ھۆن کۆنگ، ماچاو و تایوان لەخۆناگرێت) بەتایبەتی مافە بنچینەیەکان و ئەرکەکانی ھاوڵاتیان.

[[تایوان]] کە جیایە لە چین خاوەنی دەستووری خۆیەتی.

=== ھیندستان ===
مافە بنچینەیەکان کە لە بەشی سێیەمی دەستووردا نووسراوە، مسۆگەری ئازادی ھەموو ھیندیەکانە لە ئاشتی دا بژین وەک ھاوڵاتی ھیندی. شەش مافە سەرەکیەکە بریتین لە (مافی یەکسانی، مافی ئازادی، مافی دژە ھەند وەگرتن، مافی ئازادی ئایین، مافی کلتووری و پەروەردەی و مافی چارەسەری دەستووری.)&lt;ref name=&quot;constpartIII&quot;&gt;[[wikisource:Constitution of India/Part III|Constitution of India-Part III Fundamental Rights]].&lt;/ref&gt;

ھەموو کەسێک، بەبێ جیاوازی ئایین، ڕەگەز یان ھۆز مافی ھەیە ڕێگای دادگا باڵاکان بگرێت بۆ بەھێزکردنی مافە بنچینەیەکانی و مەرجیش نییە بەس پارتە بەش خوراوەکان ھانا بۆ ئەو کارە ببەن. لەبەر بەرژەوەندی گشتی، ھەرکەسێک بۆی ھەیە داواکاری تۆمار بکات لە دادگا بەناوی خۆیەوە. ئەمە بە (بەرژەوەندی داواکاری گشتی) ناسراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Bodhisattwa Gautam vs. Subhra Chakraborty''; 1995 ICHRL 69|ناونیشان=http://www.worldlii.org/int/cases/ICHRL/1995/69.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=[World Legal Information Institute]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥|archive-url=https://web.archive.org/web/20051122042456/http://www.worldlii.org/int/cases/ICHRL/1995/69.html|url-status=dead}} This was the case where [[public interest litigation]] was introduced (date of ruling 15 December 1995).&lt;/ref&gt; دادوەرەکانی دادگا باڵاکان دەتوانن بە ھەمان شێوە خۆیان مامەڵە بکەن پشت بەستن بە راپۆرتەکانی ڕاگەیاندن.

مافە بنچینەیەکان جەخت دەکاتەوە لە یەکسانی لەڕێی مسۆگەرکردنی پاراستن و بەکارھێنانی دامەزراوە گشتییەکان بۆ ھەموو ھاوڵاتیان بەبێ جیاوازی. مافی ژیان و ئازادی تاکەکەسی بەسەر ھاوڵاتی ھەموو نەتەوایەتیەکان دا دەچەسپێت. بەڵام مافەکانی تر، وەک ئازادی گووتار و ئازادی ڕادەربڕین تەنھا بۆ ھاوڵاتیانی [[ھیندستان]] بەکارە (بە ئەو ھیندیانەی لە دەرەوەی ھیندستانیش دەژین).&lt;ref&gt;Tayal, B.B. &amp; Jacob, A. (2005), ''Indian History, World Developments and Civics'', p. A-25&lt;/ref&gt; مافی یەکسانی دەستبەکاربوونی گشتی پەیڕەو ناکرێت بۆ ئەو ھیندیانەی لە دەرەوەی ھیند دەژین.&lt;ref name=&quot;OCI&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://rajyasabha.nic.in/legislative/amendbills/XXXIX_2003.pdf
| سەردێڕ = ''Citizenship (Amendment) Bill, 2003''
| پەڕەکان = ٥
| بڵاوکەرەوە = [[Rajya Sabha]]
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی ئایاری ٢٠٠٦|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20060425230738/http://rajyasabha.nic.in/legislative/amendbills/XXXIX_2003.pdf &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; |ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٥ی نیسانی ٢٠٠٦}}&lt;/ref&gt;

=== یابان ===
[[ژاپۆن|یابان]] لە ساڵی ١٩٤٧ ەوە، وڵاتێکە بە دەستووری پادشای ناسراوە کە &quot;کۆمەڵگەیەکی خۆپارێز کە گۆڕان بە ھێواشی ڕوودەدات&quot; خاوەنی دەستورێکە کە ناوەڕۆکەکەی یاسای مافی زۆر بەھێزی تێدایە (بەشی سێ: ماف و ئەرکەکانی خەڵک).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب
| ناونیشان = http://www.worldlii.org/int/cases/ICHRL/1995/69.html
| سەردێڕ = ''Bodhisattwa Gautam vs. Subhra Chakraborty''; 1995 ICHRL 69
| بڵاوکەرەوە = [World Legal Information Institute]
| ڕێکەوتی سەردان = ٢٥ی ئایاری ٢٠٠٦
| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥
| archive-url = https://web.archive.org/web/20051122042456/http://www.worldlii.org/int/cases/ICHRL/1995/69.html
| url-status = dead
}} This was the case where Fundamental Rights were enforced against private individuals (date of ruling 15 December 1995).&lt;/ref&gt; زۆر لە دەستووری [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] دەچێت (پێش یاسای مافە شارستانیەکانی ١٩٤٦) ئەم لێکچوونەش دەگەڕێتەوە بۆ دانانی دەستووری یابان لە کاتی داگیرکردنی یابان لەلایەن ھاوپەیمانانەوە. ئەم دەستوورە لەوانەیە وەک سەپەندنی داگیرکەرەکانەوە دەرکەوێت بەڵام بۆ خەڵکە ئاسایەکە نا چونکە &quot;خەڵکەکە باوەڕیان بە سەرکردە ناڕاستگۆکانیان نەبوو و پشتگیری گۆڕانکاری دروستیان دەکرد.&quot;&lt;ref&gt;[[Basic structure#Kesavananda|''Kesavananda Bharati vs. state of Kerala''; AIR 1973 S.C. 1461, (1973) 4 SCC 225]] – In what became famously known as the &quot;Fundamental Rights case&quot;, the [[Supreme Court of India|Supreme Court]] decided that the basic structure of the constitution was unamendable.&lt;/ref&gt; بە کورتی، دەستوور دڵنیا دەبێتەوە بۆ پارێزگاری کردن لە ئازادییە تاکەکەسییە بنەڕەتییەکان و مافەکان کە لە بەندی ژمارە ١٠ و ٤٠ ئاماژەی پێکراوە. دیارترین بەندەکانی شکۆمەندی مرۆڤ لە بەندی ٢٥، خاڵی یەکەم باس کراوە.&lt;ref&gt;Tayal, B.B. &amp; Jacob, A. (2005), ''Indian History, World Developments and Civics'', p. A-24&lt;/ref&gt;

سەرەڕای چەسپاندنی ئەم دەستورە لیبڕاڵیە (ئازادڕەویە)، زۆرجار وەک &quot;دەستوری دوای جەنگ&quot; یان &quot;دەستووری ئازادی&quot; ناودەبرێت، کۆمەڵە ھەڵبژێردراوەکەی یابان زۆرجار ناڕەحەت بوون بۆ  پەیڕەوکردنی کۆمەڵگەیەکی کراوە و ئازاد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب| ناونیشان=https://books.google.com/?id=VvL8d8RH-Z8C&amp;pg=PT225&amp;dq=Japan+conservative+society+where+change+is+gradual#v=onepage&amp;q=Japan%20conservative%20society%20where%20change%20is%20gradual&amp;f=false | سەردێڕ=apan: A Global Studies Handbook | بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO | نووسەر=Ellington, Lucien | ساڵ=٢٠٠٢ |شوێن=Santa Barbara, CA | پەڕە=٢٠٩ | ژپنک=٩٧٨-١٥٧٦٠٧٢٧١٤}}&lt;/ref&gt; تەنانەت دوای کۆتای ھاتنی جەنگی جیھانی دووەم و دەرچوونی حکومەتی ھاوپەیمانی داگیرکەران لە 1952 دا، یابان بۆتە جێی ڕەخنەی نێودەوڵەتی بەھۆی: دان پێدانەنای قوربانیەکانی جەنگ، جیاکاری ئایینی لە دامەزراوەکان دا، لاوازی ئازادی ڕاگەیاندن، شێوازی مامەڵەکردن لەگەڵ منداڵان، کەمایەتییەکان، بیانییەکان و ژنان، سیستەمی دادگای سزادەرانە لەسەر تاوانکار و تازەترینیشیان بوونی جیاکاریەکی دارێژراو دژ بە خەڵکی (ھاوڕەگەزبازی نێر و مێ، دوو ڕەگەز و ڕەگەز گۆڕدراو – [[کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە (دەستەواژە)|ئێڵ جی بی تی]]).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www.corteidh.or.cr/tablas/27531.pdf |سەردێڕ=Japan's foreign policy towards human rights: uncertain changes |نووسەر=Yokota, Yozo, &amp; Chiyuki Aoi | journal=Human Rights and Comparative Foreign Policy: Foundations of Peace, Edited by David Forsythe |ساڵ=٢٠٠٠ |بەرگ=United Nations University Press |پەڕەکان=Chapter ٥}}&lt;/ref&gt;

یەکەم ھەوڵی یابانی بۆ دانانی یاسای مافەکان لە سەدەی نۆزدەھەم بوو بە ناوی دەستووری مێجی (١٨٩٠)، کە ھەردوو دەستووری بەڕیتانی و پرووسی وەک نموونەی سەرەکی وەرگرتبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب| ناونیشان=https://books.google.com/books?id=H-HODTsc7LsC | سەردێڕ=Building Democracy in Japan | بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press | نووسەر=Haddad,  Mary Alice | ساڵ=٢٠١٢ |شوێن=Cambridge, UK | پەڕە=٥٩ | ژپنک=٩٧٨-١١٠٧٠١٤٠٧٧}}&lt;/ref&gt; بەڵام کاریگەریەکی زۆر کەمی ھەبوو لەسەر پەیڕەکردنی یاساکە و ژیانی ڕۆژانەی خەڵک. بۆیە یابان ھێشتا زۆری ماوە ببێتە نموونەیەکی جوانی جیھانی لە ئازادی تاکەکەسی و گشتی دا بەھۆی ملمڵانێ مێژوویەکان بۆ دەستەبەرکردنی مافە تاکەکەسیەکان و پاراستنیان لە حکومەت.&lt;ref name=&quot;Japan veering away&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان=http://www.japantimes.co.jp/news/2015/02/25/national/japan-veering-away-from-global-human-rights-standards-says-amnesty-international/ | سەردێڕ=Japan veering away from global human rights standards, says Amnesty International |ئیش=[[The Japan Times]] | ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠١٥| ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٦| agency=[[Kyodo News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Japan LGBT Discrimination&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.outrightinternational.org/content/un-urges-end-discrimination-against-lgbt-individuals-japan | سەردێڕ=UN Urges End to Discrimination Against LGBT Individuals in Japan | بڵاوکەرەوە=Outright International |ئیش=Analysis | ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٤| ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٦|نووسەر١=Suzanne Trimel | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی نیسانی ٢٠١٩ | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190417181328/https://www.outrightinternational.org/content/un-urges-end-discrimination-against-lgbt-individuals-japan | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان=http://www.japantimes.co.jp/news/2015/06/26/national/u-s-rights-report-slams-japan-on-child-abuse-prison-conditions-asylum-system/#.V3sEBJMrJE6 | سەردێڕ=U.S. rights report slams Japan on child abuse, prison conditions, asylum system |ئیش=News report | ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥| agency=Japan Times | ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٦| نووسەر=Osumi, Magdalena}}&lt;/ref&gt; بە بۆچونی ڕوناکبیری دەستووری، شیگینۆڕی ماتسی:
{{quote|خەڵک یاسای مافەکان وەک پێویستیەکی ڕەوشتی تەماشا دەکەن نەک وەک یاسایەکی دادگەری.  بەھەمان شێوە خەڵک بۆ چارەسەرکردنی کێشە کۆمەڵایەتییەکان (بە پێشێل کردنی مافەکانی مرۆڤیشەوە) پشت دەبەستن بە بیرۆکراتەکان لە جیاتی دادگا.|شیگینۆڕی ماتسی. &quot;پاراستنی (مافە بنچینەیەکانی مرۆڤ) لە یابان&lt;ref&gt;“The protection of ‘Fundamental human rights’ in Japan,” a chapter in Human Rights in Asia: A Comparative Legal Study of Twelve Asian Jurisdictions, France and the USA, edited by Peerenboom, R. P. , Carole Petersen, and Hongyi Chen (London: Routledge, 2006), 149&lt;/ref&gt;}}

سەرەڕای جیوازیەکانی نێوان کلتووری کۆمەڵایەتی یابان و دەستووری لیبڕاڵی، دەوڵەت ھەوڵی داوە بە کەم کردنەوەی بۆشایەکەی نێوانیان. نموونەی ئەمە، لیژنەی یاسادانانی یابان لە ساڵی ١٩٧٩ دا [[یاسای نێودەوڵەتی]] مافەکانی مرۆڤی پەسەند کرد و دواتر لە ١٩٨٥ دا یاسای دەرفەتی کارکردنی یەکسانی ژن و پیاو دەرکرد، ئەم پێوەرانە وەک ھەنگاوی گەورە لەقەڵەم دەدرێت بەرەو کۆمەڵگەیەکی بەژدار و دیموکرات. لە ساڵی ٢٠١٥ دا، گەیشتە ڕێکەوتنێک لەگەڵ کۆریا بۆ قەرەبووکردنەوەی دەست درێژیە سێکسیەکانی سەر &quot;ژنان&quot; لە کاتی داگیرکردنی نیمچە دوورگەی کۆریا لەلایەن یابانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-35188135 | سەردێڕ=Japan and South Korea agree WW2 'comfort women' deal | ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥| agency=BBC | ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; بەڵام، ڕێکخراوە مرۆڤایەتی و خێزانی ڕزگاربووانی ڕووداوەکە ڕێکەوتنەکەیان شەرمەزار کرد چونکە وەک سووکایەتی تەماشایەن دەکرد.&lt;ref name=&quot; horrific story of Korea's 'comfort women' &quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/women/life/the-horrific-story-of-koreas-comfort-women---forced-to-be-sex-sl/ | سەردێڕ=The horrific story of Korea's 'comfort women' - forced to be sex slaves during World War Two |ئیش=Telegraph | ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥| ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٦| نووسەر=Sanghani, Radhika |شوێن=London}}&lt;/ref&gt;

لە ماڵپەڕی فەرمی دا، حکومەتی یابان جۆرەھا کێشەی مافی مرۆڤی ناساندوە، لەوانە: دەست درێژی سەر منداڵان، بەردەوام فەرامۆش کردن و خراپ مامەڵەکردن لەگەڵ کەسە بەساڵاچووەکان و کەسە خاوەن پێداویستیە تایبەتەکان، جیاکاری بەرامبەر بە گوندنشینان، جیاکاری بەرامبەر بە دانیشتوانی ڕەسەنی یابان، کەسە بیانییەکان، ھەڵگرانی نەخۆشی [[ئایدز]]، کەسانی بەندکراو، قوربانیانی تاوانەکان، بێ ماڵەکان، ئەوانەی کێشەی ناسنامەی ڕەگەزییان ھەیە و لەگەڵ ژنان. ھەروەھا حوکمەت ڕیزبەندی دەکات بۆ کێشەی جیاوازی کردن و پشت بەستن بە ڕەگەزی خوزراو بۆ کارکردن.&lt;ref name=&quot;Major problems&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.moj.go.jp/ENGLISH/HB/hb-03.html | سەردێڕ=Major Human Rights Problems | بڵاوکەرەوە=Ministry of Justice, Japan |ئیش=Human Rights Bureau | ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٠٩| ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٦| نووسەر=Government of Japan | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180423032635/http://www.moj.go.jp/ENGLISH/HB/hb-03.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠١٨ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ (ناوخۆی و بیانییەکان) ڕیزبەندی ئامادە دەکات لەسەر پێشێلکارییەکانی پەیوەندی بە سیاسەتی حکومەتەکانەوە ھەیە، وەک سیستەمی دایۆ کانگوک (جێگرەوەی زیندان) و شێوازەکانی لێکۆڵینەوەی گومانلێکراوان.&lt;ref&gt;Jeffrey Flynn,  Reframing the Intercultural Dialogue on Human Rights: A Philosophical Approach (London: Routledge, 2014), 114.&lt;/ref&gt; بەڵام ھەوڵەکانی ڕێکخراو و تاکەکەسەکان خەریکە جێی خۆیان دەگرن. لە ساڵی ٢٠١٦ دا، وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا راپۆرتێکی دەرکرد و نووسی کە تۆمارەکانی مافی مرۆڤ لە یابان بەرەو باش بوون دەرۆن.&lt;ref name=&quot; human rights improve but problems persist&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان=http://www.japantimes.co.jp/news/2016/04/14/national/social-issues/japan-human-rights-improve-problems-persist-u-s-state-department/#.V3tLxZMrKRs | سەردێڕ=Japan human rights improve but problems persist: U.S. State Department |ئیش=Japan Times  | ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٦| ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١٦| نووسەر=Wanklyn, Alastair}}&lt;/ref&gt;

== ئوستڕالیا ==
ھەرچەندە ئوستڕالیا خاوەنی یاسای مافێکی نووسراو یان بەڵگەنامەیەکی پەسەندکراوی ھاوشێوەی دەستوور نییە، بەڵام ئازادییە شارستانییەکان دەپارێزرێت لەڕێی چەند زنجیرە یاسا و دەرچوویەکەوە. ئوستڕاڵیا ئەندامێکی سەرەکی و واژۆکەری ڕاگەیەندراوی جیھانی مافەکانی مرۆڤی (١٩٤٨) نەتەوە یەکگرتووەکان بوو.

دەستووری ئوستڕالیا (١٩٠٠) پارێزگارییەکی سنورداری ھەیە بۆ مافەکان:
* مافی ئازادی ئایین
* مافی ئازادی جیاکاری نەکردن لەسەر پێوەری ژیان لە دەرەوەی ھەرێمێک (ئەوەی یەکێک لە ھەرێمێک دا بژی کاریگەری لە مامەڵەی دەکات لەسەر کەسێکی دی لە ھەرێمێکی تردا بژی) چەند لێکدانەوەیەکی دیاریکراوی دەستوور لەلایەن دادگای باڵای وڵاتەکەوە ڕێ خۆشکەر بووە کە مسۆگەرکردنی ئازادی گووتار و مافی دەنگدان دابمەزرێت بەڵام ھێشتا ئازادییەکانی دیکە، وەک: ئازادی خۆپیشاندان و ئازادی بە کۆمەڵەبوون نەناسێنراون.

=== کێشەی پەنابەر ===
بەدرێژایی دەیەی ڕابردوو ئوستڕالیا دووچاری ڕەخنە و گلەیی بۆتەوە بەھۆی شێوازی مامەڵەکردنی لەگەڵ ئەوانەی بە دوای پەنابەرێتی دا دەگەڕێن. لەگەڵ ئەوەی ئوستڕالیا واژۆکەری یاسای پەنابەرێتی ساڵی ١٩٥١ی نەتەوە یەکگرتووەکانە، حکومەتە یەک لەدوا یەکەکان ھەستاون بە توندکردنی سنورەکانیان بەتایبەتی ئەوانەی دەیانەوێ برۆنە ناو وڵاتەکە لەڕێی بەلەمە ئاویە بچووکەکان.

حکومەتی ئابۆت (٢٠١٣) وەک حکومەتەکانی پێش خۆی (حکومەتی گیلارد و حکومەتی ھاوەرد) دووچاری سەختییەکی زۆر بووە لە ڕێگرتن لە پەنابەری ڕێگە ئاویەکان کە بە &quot;کۆچی نایاسای&quot; ناویان دەبات. زۆرێک لە ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ (وەک Amnesty International) نیگەرانیەکانیان زیاد دەکات بەھۆی بەشداربوونی ھێزی دەریای ئوستڕالی لە چالاکی ڕزگارکردنی پەنابەران. زۆر بە تایبەتی سیاسەتی &quot;گەڕاندنەوە&quot; بابەتی ناکۆکەی لەسەرە کە پەنابەران لە بەلەمی فریاکەوتنی حکومی دا دەگێڕنەوە بەرەو ئەندۆنیسیا. سەرەڕای دژایەتی کردنی ئەم سیاسەتە، وەڵامی حکومەتەکەی ئابۆت ئەوە بوو کە ڕێژەیەکی بەرچاو لە پەنابەران کەمی کردووە بۆ ئوستڕالیا، کە حکومەت ئەم مشتومڕە بەکاردێنێت وەک سەرکەوتووی سیاسەتەکەی.

== ئەورووپا ==
=== ڕێکەوتنی ئەوروپی بۆ مافەکانی مرۆڤ ===
ھەموو وڵاتە ئەوروپیەکان ئەندامن لە (ڕێکەوتنی ئەوروپی بۆ مافەکانی مرۆڤ) جگە لە بێلارۆس. ئاماژە بە چەند ئازادییەکەی شارستانی دەکات و ھێزیکی دەستوورییە کە ڕادە و تواناکەی لە وڵاتێکەوە بۆ وڵاتێکی تری ئەوروپی دەگۆرێت.

=== کۆماری چیک ===
دوای شۆرشی ئارام (Velvet Revolution)، چاکردنێکی دەستووری دەستی پێ کرد لە چیکۆسلۆڤاکیا. لە ساڵی ١٩٩١ دا، ڕێکەوتننامەی مافە بنچینەیەکان و ئازادییە سەرەکییەکان جێبەجێ کرا کە پێگەیەکی یاسای ھاوشێوەی دەستوور ھەبوو. کۆماری چیک تەواوی ڕێکەوتننامەکەی پاراستووە دوای ھەڵوەشاندنەوەی چیکۆسلۆڤاکیا بە یاسای ژمارە ٢/١٩٩٣. (کە دەستوور یاسای ژمارە یەک بوو).

=== فەڕەنسا ===
لە فەڕەنسا ڕاگەیاندنی مافەکانی مرۆڤ و ھاوڵاتی لە ساڵی ١٧٨٩ دا چەندین ئازادی شارستانی باس کراون و ھێزێکی دەستووریە.

=== ئەڵمانیا ===
دەستووری ئەڵمانی (Grundgesetz)، دەست پێ دەکات بە ڕیزبەندیەکی ورد و دوورودرێژی ئازادییە شارستانییەکان و لە بەشی یەک دا دەڵێت &quot;شکۆی مرۆڤ پیرۆز و نەشکێنەرە، ڕێزگرتن و پاراستنی پێویستە ئەرکی دەسەڵاتی گشتی بێت.&quot; خەڵک مافی پەڵپ گرتنیان ھەیە لە دادگای دەستووری فیدڕاڵی ئەڵمانیا (Bundesverfassungsgericht) ئەگەر ھەستیان کرد مافە شارستانیەکانیان پێشێل دەکرێت. ئەم جۆرە [[ڕێسا]]یە یاسای ئەڵمانی شێوە کردووە بە درێژای چەندان ساڵ.

=== ڕووسیا ===
دەستووری ڕووسیای فیدڕاڵ (دەستووری ڕووسیای یەکگرتوو) لە بیردۆز و نووسین دا مسۆگەرکەری چەندین ماف و ئازادی شارستانییە ھاوشێوەی یاساکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان جگە لە (ھەڵگرتنی چەک، ئازادی گووتار، ئازادی ئایین، ئازادی بەکۆمەڵەبوون، ئازادی خۆپیشاندان، ئازادی ھەڵبژاردنی زمان، ئازادی ڕێکاری یاسای، ئازادی دادگاییەکەی دادوەرانە، ئازادی دەنگدان، ئازادی پەروەردە و چەندەھای تر. دەستەکانی مافی مرۆڤ (وەک Amnesty International) ھۆشدارییان داوە کە ڤلادمیر پۆتین بەڕێژەیەکی بەرچاو ئازادی ڕادەربڕین، ئازادی خۆپیشاندان و ئازادی بە کۆمەڵەبوونی سنووردار کردوە.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2008/feb/27/russia.humanrights Putin rolling back civil rights, warns Amnesty | World news | The Guardian]&lt;/ref&gt;

== ئەمریکای باکوور ==
=== کەنەدا ===
دەستووری [[کەنەدا]] کە پەیماننامەی مافەکان و ئازادییەکانی کەنەدا لەخۆدەگرێت مسۆگەرکەری چەندەھا مافە ھاوشێوەی مافەکان لە دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکان دا، لەگەڵ چەندەھا ڕێوشوێنی شاز لە دژی دامەزراندنی ئایین بەڵام پەیامنامەکە ئازادی ئایین دەپارێزێت و ھیچ ئاماژەیەک یان پاراستن موڵکێکی تێدا نییە.

=== ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ===
دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (بەتایبەتی یاسای مافەکان) پارێزەری ئازادییە شارستانییەکانە. دەرچوونی ھەمواری چواردەھەم زیاتر پارێزگاری دەکات لە ئازادییە شارستانییەکان لەڕێی پێشکەش کردنی (بەندی تایبەتمەندێتی و پارێزبەندی، بەندی رێکاری یاسایی و بەندی پاراستنی یەکسان). مافەکانی مرۆڤ زۆرجار بە مافی شارستانیی ناودەبرێن، کە ئەو ماف، تایبەتمەندێتی و پارێزبەندیانە موڵکی ھەموو تاکێکن و جیاوازە لە مافی سیاسی (مافی سیاسی جێبەجێ دەبێت بەسەر ئەو کەسانەی کە بەژداری دەکەن لە دەنگدانەکان وەک پاڵێوراو یان دەنگدەر).&lt;ref&gt;America's Constitution: A Biography by Akhil Reed Amar&lt;/ref&gt;

یاسای ئازادییە شارستانییەکانی ساڵی ١٩٨٨، لەلایەن سەرۆک رۆناڵد رەیگن واژۆکرا بۆ جێبەجێ کردن لە ١٠ ئابی ١٩٨٨. ئەنجومەنی پیران (کۆنگرێس) یاساکەی پەسەند کرد بۆ ڕاگەیاندنی [[داوای لێبوردن]]ێکی فەرمی لە بەڕەچەڵەک یابانیەکان کە موڵک و ئازادییەکانیان لەدەست دابوو بەھۆی کردارە جیاکارییەکانی سەردەمی دەستگیرکردن لەلایەن حکومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە.

ئەم یاسایە چەند سوودێکی دیکەی ھەبوو لە کەرتە جیاوازەکانی حکومەت دا. لە گەنجینەی حکومەت دا ھەڵدەستێت بە دامەزراندنی بیمەی پەروەردەیەکەن بۆ ئازادی شارستانی گشتی. داوا ئاڕاستەی داواکاری گشتی دەکات بە دۆزینەوە و ناساندنی ھەر تاکێک کە سوودمەندی ئەم یاسایەیە و بڕی ٢٠٠٠٠ دۆلاری ئەمریکی پێ ببەخشرێت لە بیمەکە. ھەروەھا لیژنەی بەرێوبەران دادەمزرێنێت کە بەرپرسیارن لە خەرجیەکانی ئەم بیمەیە. لە کۆتایی دا، پێویستە ھەموو بەڵگەنامە و تۆمارە دروستکراو یان وەرگیراوەکان ھەڵبگیرێت لەلایەن ئەنجومەنەکەوە لە ئەرشیفی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا.&lt;ref&gt;Robert J. McCarthy, Civil Rights in Tribal Courts; The Indian Bill of Rights at 30 Years, 34 IDAHO LAW REVIEW 465 (1998).&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[مافەکانی مرۆڤ]]
* [[مافی مەدەنی و سیاسی]]
* [[لیبرالیزم|لیبراڵیزم]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|2}}

{{تووڵی دەروازە|مافەکانی مرۆڤ|کۆمەڵگا|سیاسەت|زانستی سیاسەت}}
{{پۆلی کۆمنز|Civil rights and liberties}}

[[پۆل:تاکەکەسێتی]]
[[پۆل:مافەکانی مرۆڤ]]</text>
      <sha1>a0dbltcr8vdeotysysoqpjvusy4pvfa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:ئازادییە شارستانییەکان</title>
    <ns>1</ns>
    <id>152213</id>
    <revision>
      <id>1581764</id>
      <parentid>1321424</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T00:13:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8134" sha1="kha4hk0a9vtzd2kiby80t7zicnqvknx" xml:space="preserve">== ناو ==
ھاوڕێیان ناوی ئەم وتارە تەواوە؟ لەناو داڕێژەکەدا بە &quot;ئازادییەکانی مەدەنی&quot; نووسراوە. سپاس، -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|&lt;span style=&quot;font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;&quot;&gt;'''ئارام'''&lt;/span&gt;]] &lt;sub&gt;[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|&lt;span style=&quot;color:black; Background:yellow&quot;&gt;'''وتووێژ💭'''&lt;/span&gt;]]&lt;/sub&gt; ‏١٠:٢٥، ١٨ی ئازاری ٢٠١٩ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[ئازادییە شارستانییەکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=615335 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180423032635/http://www.moj.go.jp/ENGLISH/HB/hb-03.html بۆ http://www.moj.go.jp/ENGLISH/HB/hb-03.html زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٤:٤٣، ١٢ی نیسانی ٢٠١٩ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئازادییە شارستانییەکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=845409 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180423032635/http://www.moj.go.jp/ENGLISH/HB/hb-03.html بۆ http://www.moj.go.jp/ENGLISH/HB/hb-03.html زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٠:١٣، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئازادییە شارستانییەکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1030295 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190417181328/https://www.outrightinternational.org/content/un-urges-end-discrimination-against-lgbt-individuals-japan بۆ https://www.outrightinternational.org/content/un-urges-end-discrimination-against-lgbt-individuals-japan زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١١:٢٩، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ئازادییە شارستانییەکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1321423 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190417181328/https://www.outrightinternational.org/content/un-urges-end-discrimination-against-lgbt-individuals-japan بۆ https://www.outrightinternational.org/content/un-urges-end-discrimination-against-lgbt-individuals-japan زیاد کرا
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.moj.go.jp/ENGLISH/HB/hb-03.html

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٢١:٥٥، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ئازادییە شارستانییەکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1581763 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20051122042456/http://www.worldlii.org/int/cases/ICHRL/1995/69.html بۆ http://www.worldlii.org/int/cases/ICHRL/1995/69.html زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20051122042456/http://www.worldlii.org/int/cases/ICHRL/1995/69.html بۆ http://www.worldlii.org/int/cases/ICHRL/1995/69.html زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٠٠:١٣، ٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>kha4hk0a9vtzd2kiby80t7zicnqvknx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئاوێتەی نائەندامی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157050</id>
    <revision>
      <id>1581641</id>
      <parentid>1581510</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:06:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4235" sha1="kr5lpd4ouij9m3mqbb87vnf24p1od8e" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''ئاوێتەی نائەندامی''' ({{بە ئینگلیزی|Inorganic compound}}) بریتییە لەو ئاوێتانەی کە لە پێکھاتەی دا لە [[ھایدرۆجین]]-[[کاربۆن]] (H-C) بەتاڵ بێت.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Inorganic_compound&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
گۆڕینی سیاناتی ئەمۆنیۆم بۆ [[یووریا]] لەلایەن [[تێکەڵکردنی وێلەر|فریدریش وێلەر]] لە ١٨٢٨دا زۆرجار وەک خاڵی دەستپێکی [[کیمیای ئەندامی]] مۆدێرن ئاماژەی پێ دەدرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=May |یەکەم=Paul |سەردێڕ=Urea |ناونیشان=http://www.ch.ic.ac.uk/rzepa/mim/environmental/html/urea_text.htm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150317072849/http://www.ch.ic.ac.uk/rzepa/mim/environmental/html/urea_text.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠١٥|وێبگە=Molecules in Motion |بڵاوکەرەوە=Imperial College London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Cohen |یەکەم١=Paul S. |دوایین٢=Cohen |یەکەم٢=Stephen M. |ساڵ=١٩٩٦|سەردێڕ=Wöhler's Synthesis of Urea: How do the Textbooks Report It? |journal=Journal of Chemical Education |بەرگ=٧٣|issue=9 |پەڕەکان=٨٨٣|doi=10.1021/ed073p883}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Ramberg |یەکەم١=Peter J. |ساڵ=٢٠٠٠|سەردێڕ=The Death of Vitalism and the Birth of Organic Chemistry: Wohler's Urea Synthesis and the Disciplinary Identity of Organic Chemistry |journal=Ambix |بەرگ=٤٧|issue=3 |پەڕەکان=١٧٠–١٩٥|doi=10.1179/amb.2000.47.3.170 |pmid=١١٦٤٠٢٢٣|s2cid=44613876}}&lt;/ref&gt; لە سەردەمی وێلەردا، باوەڕێکی بەربڵاو ھەبوو کە [[ئاوێتە ئەندامییەکان]] بە ڕۆحێکی «ژیانگەری» تایبەتمەند دەکرێن. لە نەبوونی ژیانگەریدا، جیاوازی نێوان کیمیای نائەندامی و ئەندامی تەنھا واتایییە.{{cn|date=شوباتی ٢٠٢٦}}

=== بەکارھێنانی مۆدێرن ===
* [[بنکەدراوەی پێکھاتەی بلووری نائەندامی]] (ICSD) لە پێناسەیدا بۆ ئاوێتەکانی کاربۆنی «نائەندامی»، ڕای دەگەیەنێت کە ئەو جۆرە ئاوێتانە دەکرێت یان بەستەری C-H یان C-C یان تێدا بێت، بەڵام نەک ھەردووکەکەی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Inorganic Crystal Structure Database |ناونیشان=http://icsd.fiz-karlsruhe.de/search/resources/content/sci_man_ICSD_v1.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170830061100/https://icsd.fiz-karlsruhe.de/search/resources/content/sci_man_ICSD_v1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;
* زنجیرە [[پەرتووک|پەرتووکی]] ''[[تێکەڵکردنە نائەندامییەکان|Inorganic Syntheses]]'' پێناسەی ئاوێتە نائەندامییەکان ناکات. زۆربەی ناوەڕۆکەکەی باس لە کۆمەڵە ئاڵۆزە کانزایییەکانی لیگاندە ئەندامییەکان دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Volumes - Inorganic Syntheses |ناونیشان=http://www.inorgsynth.org/volumes.php |وێبگە=www.inorgsynth.org}}&lt;/ref&gt;
* [[ئایووپاک|IUPAC]] پێناسەیەک بۆ «نائەندامی» یان «ئاوێتەی نائەندامی» پێشکەش ناکات بەڵام [[پۆلیمەری نائەندامی]] پێناسە دەکات وەک «...پێکھاتەیەک کە ئەتۆمەکانی کاربۆن ناگرێتەوە».&lt;ref&gt;{{GoldBookRef |title=inorganic polymer |file=IT07515 }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{پۆلی کۆمنز|Inorganic compounds}}
{{تووڵی دەروازە|کیمیا}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</text>
      <sha1>kr5lpd4ouij9m3mqbb87vnf24p1od8e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئان نجۆگو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163126</id>
    <revision>
      <id>1581787</id>
      <parentid>1397483</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T01:12:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5274" sha1="gsrrqvu15hqo23k1wjdcqz1s7mtuo24" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Ann Njogu of Kenya.png|وێنۆک|ئانن نجۆگو]]
'''ئان نجۆگو''' ژنە چالاکوانی [[کینیا]]&lt;nowiki/&gt;ییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://mshale.com/2010/03/19/kenyas-ann-njogu-is-a-woman-of-courage/|سەردێڕ=Kenya’s Ann Njogu, is a “Woman of Courage”|ئیش=Mshale|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تەممووزی ٢٠١٨|archive-url=https://web.archive.org/web/20180702175945/https://mshale.com/2010/03/19/kenyas-ann-njogu-is-a-woman-of-courage/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٠ بوو بە بەڕیوبەری سەنتەری مافەکانی خوێندن و ھۆشیاری، کە جگە لە چالاکییەکانی خۆ ئەوا کاری بە بەڵگەکردنی توندووتیژییە جێندەرییەکانی دەکرد لەدوای ھەڵبژاردنی گشتی کینیای ٢٠٠٧.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.huffingtonpost.com/janet-walsh/courage-and-heart-on-beha_b_493648.html|سەردێڕ=Courage, and Heart, on Behalf of Kenya's Women|ئیش=The Huffington Post}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ئان بەشداربوو لەنووسینەوە و پشتگیرکردنی ڕەشنووسی یاسای دەستدرێژی سێکسی لە وڵاتەکەی، کە دواتر لە ساڵی ٢٠٠٦ بووە یاسا لە کینیا.&lt;ref name=&quot;state.gov&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.state.gov/s/gwi/programs/iwoc/2010/bio/137494.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120113191542/http://www.state.gov/s/gwi/programs/iwoc/2010/bio/137494.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Ann Njogu, Kenya|ئیش=U.S. Department of State|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.chr.up.ac.za/undp/domestic/docs/legislation_40.pdf|سەردێڕ=Archived copy|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180517092925/http://www.chr.up.ac.za/undp/domestic/docs/legislation_40.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئایاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.chr.up.ac.za/undp/domestic/docs/legislation_40.pdf|سەردێڕ=Kenyan Sexual offence act|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180517092925/http://www.chr.up.ac.za/undp/domestic/docs/legislation_40.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئایاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٠، لەلایەن حکوومەتی ئەمریکا خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێدرا.&lt;ref name=&quot;state.gov&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://us-africarelationsupdates.blogspot.com/2010/03/kenyan-zimbabwean-amongst-international.html|سەردێڕ=AMIP News|ئیش=us-africarelationsupdates.blogspot.com}}&lt;/ref&gt;

== چالاکییەکان ==
لە پاڵ چالاکییەکانی لەبواری توندوتیژی جێنەری، نجۆگو ھاوسەرۆکی کۆمەڵێک لیژنەبوو لە ڕیفۆرمی [[دەستوور]].&lt;ref name=&quot;state.gov&quot;/&gt; لە ساڵی ٢٠٠٧، ئان دەستگیردەکرێت لەلایەن ھێزەکانی وڵات، ئەمەش لەبەرئەوەی ناوبراو بەدوای زانیاری دەگەڕا لەسەر مووچەی پەرلەمەنتارەکان، کە مووچەیەکەی بەرزبوو وێڕای باروودۆخی خراپی کینیا.&lt;ref name=&quot;state.gov&quot;/&gt; دواتر ئان کەیسەکەی بردەوە، کەیسەکەش لەئاستی ناوخۆی دەنگۆی گەورەی نایەوە و بە کەیسی «ئان لەدژی وڵات» ناوبانگی دەرکرد. لە ساڵی ٢٠١٢، لەکەیسێکدا خۆی و کوڕەکەی تۆمەتبارکران بە ئازاردانی باوکی بەڵام دواتر لە ٢٠١٣، بێتاوان ناسێنران.&lt;ref name=&quot;kenyan-post.com&quot;&gt;[http://www.safariafricaradio.com/court-rules-ann-njogu-and-son-have-no-case-to-answer/ Court rules Ann Njogu and son have no case to answer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160819102652/http://www.safariafricaradio.com/court-rules-ann-njogu-and-son-have-no-case-to-answer/|date=2016-08-19}}, SAR, Retrieved 16 July 2016&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|مافەکانی مرۆڤ|ئەفریقا}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=FEH_pFh_4s8 چاوپێکەوتنێکی ئان نجۆگو، لەگەڵ دەزگای ڕادیۆیی SDE]، تەممووزی ٢٠١٩، بەستەری [[یوتیووب]].
{{پۆلی کۆمنز|Ann Njogu}}

[[پۆل:ژنانی کینیا]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە]]</text>
      <sha1>gsrrqvu15hqo23k1wjdcqz1s7mtuo24</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:Tessla</title>
    <ns>3</ns>
    <id>167083</id>
    <revision>
      <id>1581680</id>
      <parentid>1580896</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T15:59:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eihel</username>
        <id>33590</id>
      </contributor>
      <comment>protect rq</comment>
      <origin>1581680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45433" sha1="1a3tb7zru1q0c6j17dxvb189ukk40xf" xml:space="preserve">{{ئەرشیڤەکان}}
*[[ڕووناککردنەوە]]
*[[جۆرنی (کایەی ڤیدیۆیی)]]
*[[وزەی بەردەوام]] '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٢١:٤٩، ٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]].

'''Updates for editors'''
* The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]].
* The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap &quot;Edit&quot;. This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٩:٢٣، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)

&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30329462 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-15 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Tofana di Rozes]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Tofana di Rozes 04.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Tofana di Rozes''' (3,225 metres (10,581 ft)) is a mountain of the Dolomites in the Province of Belluno, Veneto, Italy. Located west of the resort of Cortina d'Ampezzo, the mountain's giant three-edged pyramid shape and its vertical south face, above the Falzarego Pass, makes it the most popular peak in the Tofane group, and one of the most popular in the Dolomites. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:٢٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30306870 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''

* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]].
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304]
* All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]].
* The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;format=php&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538]
* The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example &quot;WP&quot; for the &quot;Project&quot; (&quot;Wikipedia&quot;) namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٦:١٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30362761 --&gt;

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
== Prologue ==

*Page : '''[[ھالەی سەرچاوە]]'''
*Regarding: [[لێدوانی_بەکارھێنەر:Tessla/ئەرشیڤی_٦#Report_for_vandalism|1]] and &lt;span class=&quot;plainlinks nourlexpansion noarchive&quot;&gt;[{{fullurl:Special:Log|type=protect&amp;user={{urlencode:Tessla}}&amp;page={{urlencode:ھالەی سەرچاوە}}&amp;wpdate=2026-04-05&amp;wpFormIdentifier=logeventslist}} 2]&lt;/span&gt;
Hello Tessla,

I hope you are well and I apologize for returning to this page again. Thank you for modifying and protecting this page.

However, a few issues remain to be resolved, and I cannot modify the page:

* The map has been removed from the page because it came from Wikidata. I had added the correct coordinates from Wikidata because the map was too inaccurate. I am providing the correct version at the end of this message.
* Two parameters of the new {{دا|زانیاریدانی نیشتنگە}} are causing errors. Furthermore, these two parameters serve no real purpose. I am providing the correct version at the end of this message.
* The references are not referencing anything:
**The first reference does not reference the article itself and is 16 years old. Therefore, this reference is useless.
**The second reference is inaccessible (broken link). The reference's archives redirect to advertisements. There are no other archives. Therefore, this reference is useless.
**The third reference leads to a second-level domain (and it's a dead link). Therefore, this reference is useless because it doesn't link to anything.

As a replacement, you can find a corrected version &gt;&gt;&gt;'''[[داڕێژە:زانیاریدانی نیشتنگە/خۆڵەپەتانێ|on this page]]'''&lt;&lt;&lt;.

Cordially. —[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Eihel|لێدوان]]) ٢٠:٤٤، ٩ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
:Hello, could you please protect [[ھالەی سەرچاوە|this page]] for an extended period? Cordially. —[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Eihel|لێدوان]]) ١٥:٥٩، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;/div&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-16 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Very-low-calorie diet]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Green smoothie (8222465502).jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
A '''very-low-calorie diet''' (VLCD), also known as semistarvation diet and crash diet, is a type of diet with very or extremely low daily food energy consumption. VLCDs are defined as a diet of 800 kilocalories (3,300 kJ) per day or less. Modern medically supervised VLCDs use total meal replacements, with regulated formulations in Europe and Canada which contain the recommended daily requirements for vitamins, minerals, trace elements, fatty acids, protein and electrolyte balance. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٥٦، ١٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30306870 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature.
'''Updates for editors'''
* On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294]
* The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=query&amp;meta=notifications&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991]
* Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٥:١٦، ١٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30380527 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-17 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Chromodoris willani]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''Chromodoris willani''''', commonly known as Willan's chromodoris, is a species of sea slug, a dorid nudibranch, a shell-less marine gastropod mollusk in the family Chromodorididae. The species is named for the renowned nudibranch taxonomist Dr. Richard C. Willan. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٣٤، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30430366 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-17&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest &quot;Liquid Glass&quot; visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias.
* An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]].
* On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857]

'''Updates for technical contributors'''
* As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The &lt;code&gt;mirrors.wikimedia.org&lt;/code&gt; service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707]
* The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; directly, please update them to use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;file&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;filerevision&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741]
* Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&amp;title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]].
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٤:٥٨، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30432763 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-18 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Platypus venom]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Platypus spur.JPG|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The platypus is one of the few living mammals to produce venom. The venom is made in venom glands that are connected to hollow spurs on their hind legs; it is primarily made during the mating season.[1] While the venom's effects are described as extremely painful, it is not lethal to humans. Many archaic mammal groups possess similar tarsal spurs, so it is thought that, rather than having developed this characteristic uniquely, the platypus simply inherited this characteristic from its ancestors. Rather than being a unique outlier, the platypus is the last demonstration of what was once a common mammalian characteristic, and it can be used as a model for non-therian mammals and their venom delivery and properties. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٠٤، ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30449041 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-18&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484]
* All Wikipedia users with new accounts and those who activated the &quot;automatically enable most beta features&quot; option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676]

'''Updates for technical contributors'''
* As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٨:٠٤، ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30458046 --&gt;

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ١٨:٣٠، ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Keegan (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30471712 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-19 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Kuwait National Assembly Building]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Kuwait City Arabian Gulf Street 10.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Kuwait National Assembly Building''' is the building that housed the National Assembly of Kuwait.

Designed by Danish architect Jørn Utzon in 1972, it was completed in 1982 under the direction of his son Jan. The structural design was by Max Walt. The building was seriously damaged in February 1991 when retreating Iraqi troops set it on fire but has since been restored. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:١٦، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30464799 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-19&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available.
'''Updates for editors'''
* The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]].
* The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909]
* From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the &quot;Translate to English&quot; dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] 
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as &quot;changes 3&quot; instead of &quot;3 changes&quot; in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091]
'''Updates for technical contributors'''
* The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٢٠:٤١، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30498077 --&gt;</text>
      <sha1>1a3tb7zru1q0c6j17dxvb189ukk40xf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581814</id>
      <parentid>1581680</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T06:35:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>/* Prologue */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1581814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45706" sha1="mcnx7d8h9dkawyrvq2f77rsozv1l61g" xml:space="preserve">{{ئەرشیڤەکان}}
*[[ڕووناککردنەوە]]
*[[جۆرنی (کایەی ڤیدیۆیی)]]
*[[وزەی بەردەوام]] '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٢١:٤٩، ٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]].

'''Updates for editors'''
* The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]].
* The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap &quot;Edit&quot;. This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٩:٢٣، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC)

&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30329462 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-15 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Tofana di Rozes]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Tofana di Rozes 04.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''Tofana di Rozes''' (3,225 metres (10,581 ft)) is a mountain of the Dolomites in the Province of Belluno, Veneto, Italy. Located west of the resort of Cortina d'Ampezzo, the mountain's giant three-edged pyramid shape and its vertical south face, above the Falzarego Pass, makes it the most popular peak in the Tofane group, and one of the most popular in the Dolomites. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:٢٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30306870 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''

* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]].
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304]
* All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]].
* The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;format=php&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538]
* The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example &quot;WP&quot; for the &quot;Project&quot; (&quot;Wikipedia&quot;) namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٦:١٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30362761 --&gt;

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
== Prologue ==

*Page : '''[[ھالەی سەرچاوە]]'''
*Regarding: [[لێدوانی_بەکارھێنەر:Tessla/ئەرشیڤی_٦#Report_for_vandalism|1]] and &lt;span class=&quot;plainlinks nourlexpansion noarchive&quot;&gt;[{{fullurl:Special:Log|type=protect&amp;user={{urlencode:Tessla}}&amp;page={{urlencode:ھالەی سەرچاوە}}&amp;wpdate=2026-04-05&amp;wpFormIdentifier=logeventslist}} 2]&lt;/span&gt;
Hello Tessla,

I hope you are well and I apologize for returning to this page again. Thank you for modifying and protecting this page.

However, a few issues remain to be resolved, and I cannot modify the page:

* The map has been removed from the page because it came from Wikidata. I had added the correct coordinates from Wikidata because the map was too inaccurate. I am providing the correct version at the end of this message.
* Two parameters of the new {{دا|زانیاریدانی نیشتنگە}} are causing errors. Furthermore, these two parameters serve no real purpose. I am providing the correct version at the end of this message.
* The references are not referencing anything:
**The first reference does not reference the article itself and is 16 years old. Therefore, this reference is useless.
**The second reference is inaccessible (broken link). The reference's archives redirect to advertisements. There are no other archives. Therefore, this reference is useless.
**The third reference leads to a second-level domain (and it's a dead link). Therefore, this reference is useless because it doesn't link to anything.

As a replacement, you can find a corrected version &gt;&gt;&gt;'''[[داڕێژە:زانیاریدانی نیشتنگە/خۆڵەپەتانێ|on this page]]'''&lt;&lt;&lt;.

Cordially. —[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Eihel|لێدوان]]) ٢٠:٤٤، ٩ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
:Hello, could you please protect [[ھالەی سەرچاوە|this page]] for an extended period? Cordially. —[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Eihel|لێدوان]]) ١٥:٥٩، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
::@[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]]: it's Done. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٦:٣٥، ٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;/div&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-16 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Very-low-calorie diet]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Green smoothie (8222465502).jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
A '''very-low-calorie diet''' (VLCD), also known as semistarvation diet and crash diet, is a type of diet with very or extremely low daily food energy consumption. VLCDs are defined as a diet of 800 kilocalories (3,300 kJ) per day or less. Modern medically supervised VLCDs use total meal replacements, with regulated formulations in Europe and Canada which contain the recommended daily requirements for vitamins, minerals, trace elements, fatty acids, protein and electrolyte balance. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٥٦، ١٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30306870 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature.
'''Updates for editors'''
* On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294]
* The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=query&amp;meta=notifications&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991]
* Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٥:١٦، ١٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30380527 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-17 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Chromodoris willani]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
'''''Chromodoris willani''''', commonly known as Willan's chromodoris, is a species of sea slug, a dorid nudibranch, a shell-less marine gastropod mollusk in the family Chromodorididae. The species is named for the renowned nudibranch taxonomist Dr. Richard C. Willan. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٣٤، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30430366 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-17&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest &quot;Liquid Glass&quot; visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias.
* An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]].
* On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857]

'''Updates for technical contributors'''
* As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The &lt;code&gt;mirrors.wikimedia.org&lt;/code&gt; service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707]
* The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; directly, please update them to use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;file&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;filerevision&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741]
* Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&amp;title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]].
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٤:٥٨، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30432763 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-18 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Platypus venom]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Platypus spur.JPG|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The platypus is one of the few living mammals to produce venom. The venom is made in venom glands that are connected to hollow spurs on their hind legs; it is primarily made during the mating season.[1] While the venom's effects are described as extremely painful, it is not lethal to humans. Many archaic mammal groups possess similar tarsal spurs, so it is thought that, rather than having developed this characteristic uniquely, the platypus simply inherited this characteristic from its ancestors. Rather than being a unique outlier, the platypus is the last demonstration of what was once a common mammalian characteristic, and it can be used as a model for non-therian mammals and their venom delivery and properties. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٠٤، ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30449041 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-18&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484]
* All Wikipedia users with new accounts and those who activated the &quot;automatically enable most beta features&quot; option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676]

'''Updates for technical contributors'''
* As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ١٨:٠٤، ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30458046 --&gt;

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ١٨:٣٠، ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Keegan (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30471712 --&gt;

== Wikipedia translation of the week: 2026-19 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; style=&quot;width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is

&lt;div style=&quot;font-size:140%;&quot;&gt;'''[[:en:Kuwait National Assembly Building]]'''&lt;br /&gt;  &lt;/div&gt;
Please be bold and help translate this article!
&lt;/div&gt;
----
[[File:Kuwait City Arabian Gulf Street 10.jpg|300px|center]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; padding: .4em;&quot;&gt;
The '''Kuwait National Assembly Building''' is the building that housed the National Assembly of Kuwait.

Designed by Danish architect Jørn Utzon in 1972, it was completed in 1982 under the direction of his son Jan. The structural design was by Max Walt. The building was seriously damaged in February 1991 when retreating Iraqi troops set it on fire but has since been restored. 

&lt;small&gt;(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)&lt;/small&gt;
----
[[File:TOTW.svg|24px|]]  ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]''
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:١٦، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&amp;oldid=30464799 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-19&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available.
'''Updates for editors'''
* The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]].
* The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909]
* From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the &quot;Translate to English&quot; dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] 
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as &quot;changes 3&quot; instead of &quot;3 changes&quot; in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091]
'''Updates for technical contributors'''
* The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; ٢٠:٤١، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)
&lt;!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30498077 --&gt;</text>
      <sha1>mcnx7d8h9dkawyrvq2f77rsozv1l61g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەریحا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169681</id>
    <revision>
      <id>1581634</id>
      <parentid>1581535</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:05:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5162" sha1="iepq7tl0cgg81dvnlwblz4i0zxdnpde" xml:space="preserve">{{داتابۆکس-شار}}
'''ئەریحا''' ({{بە عەرەبی|أريحا}}) شارێکە لە [[سووریا]]. کەوتووەتە [[پارێزگای ئیدلیب]]. دانیشتووانی شارەکە ٥٥٬٠١٧ کەسن. ئەریحا ٦٨٠ مەتر لە [[ئاستی دەریا]] بەرزترە. جوگرافیاناسی سووری [[یاقووت حەمەوی]] لە وەسفی شارەکەدا نووسیوویەتی، ئەریحا لە ساڵی ١١٢٦ شارۆچکەیەکی بچووک بووە لە ناوچەی حەلەب، و بە یەکێک لە باشترین شوێنەکانی خودای داناوە لەسەر [[زەوی]] بەھۆی بوونی باخ و [[ڕووبار]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] و [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی ڕۆژھەڵات]]دا، ئەریحا لە ڕووی کارگێڕییەوە سەر بە [[ئەنتاکیا]] بوو. لە نێوان ٢٤٠–٣٥٠ی زاینیدا گەیشتە لووتکەی خۆی، چونکە بوو بە ناوەندێکی گرنگی [[مەسیحییەت]]. شارەکە لەلایەن سوپای [[خەلافەتی ڕاشیدون|ڕاشیدون]] بە سەرکردایەتیی [[عەمر کوڕی عاس|عەمری کوڕی عاس]] لە ساڵی ٦٣٦دا گیرا، و بوو بە بەشێک لە [[جوندی قینسرین]]. لە سەردەمی [[دەوڵەتی ئەییووبی|ئەییووبی]]دا، لەژێر کارگێڕیی [[حەلەب]] و پاشان دیسانەوە [[قینسرین]]دا بوو.

جوگرافیناسی سووری [[یاقووت حەمەوی]] لە ساڵی ١٢٢٦دا نووسیوویەتی کە ئەریحا شارۆچکەیەکی بچووکە لە ناوچەی [[حەلەب]] و «یەکێک لە خۆشترین و باشترین شوێنەکانی سەر زەوی خودایە». ئەو ئاماژەی بەوە کردووە کە پڕ بووە لە ڕەز و باخ و ڕووبارەکان.&lt;ref&gt;le Strange, 1890, pp. 520-521.&lt;/ref&gt;

ئەریحا لە [[بوومەلەرزەی ١٨٢٢ی حەلەب|بوومەلەرزەیەک لە ١٨٢٢]]دا زیانێکی زۆری بەرکەوت.

لە ناوەڕاستی سەدەی ١٩ھەمدا، ڕۆژھەڵاتناس [[ئەلبێرت سۆسین]] بە ئەریحادا تێپەڕی و ئاماژەی بەوە کرد کە نزیکەی ٣،٠٠٠ دانیشتووانى ھەیە و «بە جوانی ھەڵکەوتووە» لە نێوان ڕەزەکانی زەیتوون لە بنکەی باکووری [[چیای زاویە]].&lt;ref&gt;Baedeker, p. 563.&lt;/ref&gt;

=== شەڕی ناوخۆییی سووریا ===
لە کاتی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]]دا، ئەریحا گۆڕەپانی شەڕی نێوان ھێزەکانی حکوومەت و یاخیبووان بوو. [[سوپای ئازادی سووریا]] زنجیرەیەک ھێرشی حکوومەتی لە نێوان ئازار و حوزەیرانی ٢٠١٢دا تێکشکاند، سەرەڕای توانای [[حکوومەت]] بۆ ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی چەکداری تێکەڵاو کە ئۆتۆمبێلی زرێپۆش، تۆپخانە و [[ھەلیکۆپتەر|کۆپتەر]]ی جەنگی لەخۆدەگرت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Karouny |یەکەم=Mariam |ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠١٢|سەردێڕ=Soldiers wary as residents rage in Syria's Idlib |ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-syria-idlib/soldiers-wary-as-residents-rage-in-syrias-idlib-idUKBRE8490SC20120510/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Reuters}}&lt;/ref&gt; شارەکە لە ١١ی ئابی ٢٠١٢ لەلایەن حکوومەتەوە داگیرکرایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.cbsnews.com/news/syrian-opposition-leader-calls-for-no-fly-zone/ |سەردێڕ=Syrian opposition leader calls for no-fly zone |ئیش=CBS News |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;

لە کۆتاییی تەممووزی ٢٠١٣دا، یاخیبووان دەستیان بەسەر بەشێکی ئەریحادا گرت، لە کاتێکدا ھێزەکانی حکوومەت سێ خاڵی پشکنینیان لە ناو شارۆچکەکەدا داگیر کردبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dailytelegraph.com.au/news/breaking-news/deadly-fighting-rages-across-syria/story-fni0xqlk-1226682876075 |سەردێڕ=Deadly fighting rages across Syria |بڵاوکەرەوە=Dailytelegraph.com.au |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[پێڕستی شارەکانی سووریا]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Ariha}}

{{شارەکانی سووریا}}

{{تووڵی دەروازە|سووریا|جوگرافیا}}

[[پۆل:شارەکانی سووریا]]</text>
      <sha1>iepq7tl0cgg81dvnlwblz4i0zxdnpde</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئاووھەواناسی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171100</id>
    <revision>
      <id>1581647</id>
      <parentid>1581235</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:07:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11613" sha1="s4kmq3sc6qhydztq5nrk0v61nog6050" xml:space="preserve">{{داتابۆکس
|وێنە = ShipTracks_MODIS_2005may11.jpg
}}
'''ئاووھەواناسی''' یان '''زانستی ئاووھەوا''' ({{بە ئینگلیزی|Climatology}}، ''کلایمەتۆلۆجی'') بریتییە لە خوێندنی زانستییانەی [[ئاووھەوا]]، کە زانستییانەیی پێناسەکراوە بە تێکڕای دۆخەکانی کەشوھەوا لە ماوەیەکی کاتی. ئەم زانستە مۆدێرنە وەک لقێکی [[زانستەکانی تەوشک]] و ژێرلقی [[جوگرافیای فیزیکی]] ھەژمار دەکرێت.

== مێژوو ==
{{further|مێژووی زانستی گۆڕانی ئاووھەوا}}
یۆنانییەکان دەستیان بە خوێندنی فەرمی ئاووھەوا کرد؛ لە ڕاستیدا، وشەی «ئاووھەوا» لە وشەی [[یۆنانی]] «کلیما» وەرگیراوە، بە واتای «لێژی»، کە ئاماژەیە بۆ لێژی یان مەیلبوونی تەوەرەی [[زەوی]]. دەکرێت بوترێت کاریگەرترین دەقی کلاسیک سەبارەت بە ئاووھەوا «دەربارەی ھەوا، ئاو و شوێنەکان» بوو&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Heymann|یەکەم=Matthias|ڕێکەوت=٢٠١٠|سەردێڕ=The evolution of climate ideas and knowledge|journal=Wiley Interdisciplinary Reviews: Climate Change|زمان=en|بەرگ=١|issue=4|پەڕەکان=٥٨١–٥٩٧|doi=10.1002/wcc.61|bibcode=2010WIRCC...1..581H |s2cid=126580528 |issn=1757-7799}}&lt;/ref&gt; کە لەلایەن [[ھیپۆکرات]] نزیکەی ٤٠٠ [[پێش زایین]] نووسراوە. ئەم بەرھەمە تێبینی لەسەر کاریگەری ئاووھەوا لەسەر تەندروستی [[مرۆڤ]] و جیاوازییە کولتوورییەکانی نێوان [[ئاسیا]] و [[ئەورووپا]] کردووە.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ئەم بیرۆکەیەی کە ئاووھەوا کۆنتڕۆڵی ئەوە دەکات کام دانیشتووان سەرکەوتوو دەبن بەپێی ئاووھەواکەیان، یان «[[بڕیاردەریی ئاووھەوا]]»، بەدرێژایی مێژوو بە کاریگەری مایەوە.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; زانای چینی [[شێن کوو]] (١٠٣١–١٠٩٥) ئەوەی نیشان دا کە ئاووھەوا بە شێوەیەکی سروشتی لە ماوەیەکی زۆردا گۆڕاوە، دوای ئەوەی تێبینی [[قامیشی ھیندی|قامیشە ھیندییە]] [[بەبەردبوو|بەبەردبووەکانی]] کرد کە لە ژێر زەویدا لە نزیک یانژۆو (ئێستای [[یانئان]]، پارێزگای [[شانسی]]) دۆزرانەوە، کە ناوچەیەکی ئاووھەوای وشکە و لەو سەردەمەدا بۆ گەشەکردنی قامیشی ھیندی گونجاو نەبوو.&lt;ref name=&quot;BowdenBurek2005&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=A. J. Bowden|نووسەر٢=Cynthia V. Burek|بەستەری نووسەر٢=Cynthia Burek|نووسەر٣=C. V. Burek|نووسەر٤=Richard Wilding|سەردێڕ=History of palaeobotany: selected essays|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ttMUHDRgr6MC&amp;pg=PA293|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠١٣|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=[[Geological Society]] |ژپنک=٩٧٨-١-٨٦٢٣٩-١٧٤-١|پەڕە=٢٩٣}}&lt;/ref&gt;

دۆزینەوەی [[گەرماپێو|گەرماپێوەکان]] و [[فشارپێو|فشارپێوەکان]] لە کاتی [[شۆڕشی زانستی]] ڕێگەی بە تۆمارکردنی سیستماتیک دا، کە لە ساڵانی ١٦٤٠–١٦٤٢ لە [[ئینگلتەرا]] دەستی پێکرد.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; توێژەرانی سەرەتایی ئاووھەوا بریتین لە [[ئیدمۆند ھالی]]، کە نەخشەی بای بازرگانی لە ساڵی ١٦٨٦ دوای گەشتێک بۆ [[نیوەگۆی باشوور]] بڵاوکردەوە. [[بێنجامین فرانکلین]] (١٧٠٦–١٧٩٠) بۆ یەکەمجار ڕێڕەوی [[گەڵف ستریم]]ی کێشا بۆ بەکارھێنان لە ناردنی پۆستە لە [[ئەمریکای باکوور]]ەوە بۆ ئەورووپا. [[فرانسیس گالتۆن]] (١٨٢٢–١٩١١) زاراوەی «[[دژە گەردەلوول]]»ی داھێنا.&lt;ref&gt;Life Stories. [http://www.channel4.com/science/microsites/S/science/life/biog_galton.html Francis Galton.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190120033011/http://www.channel4.com/science/microsites/S/science/life/biog_galton.html |date=2019-01-20 }} Retrieved on 19 April 2007.&lt;/ref&gt; [[ھێلموت لاندسبێرگ]] (١٩٠٦–١٩٨٥) پەرەی بە بەکارھێنانی [[شیکاریی ئاماری]] لە ئاووھەواناسیدا دا.

لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا، ئاووھەواناسی زیاتر جەختی لەسەر وەسفکردنی ئاووھەوا ناوچەیییەکان دەکردەوە. ئەم ئاووھەواناسییە وەسفییە بە پلەی یەکەم زانستێکی بەکارھێنراو بوو، کە ئاماری سەبارەت بەوەی کە کەشوھەوای ئاسایی چییە و ئەگەرەکانی ڕووداوە توندەکان چەندە، دەدا بە جووتیاران و کەسانی دیکەی ئارەزوومەند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://history.aip.org/climate/climogy.htm|سەردێڕ=Climatology as a Profession|دوایین=Weart|یەکەم=Spencer|ڕێکەوت=٢٠٠٨|وێبگە=history.aip.org|بڵاوکەرەوە=American Institute of Physics|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200509225926/https://history.aip.org/climate/climogy.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بۆ ئەنجامدانی ئەم کارە، ئاووھەواناسان ناچار بوون «[[ئاووھەوای ئاسایی]]»، یان تێکڕای کەشوھەوا و [[کەشوھەوای توند|کەشوھەوا توندەکان]] لە ماوەی بە شێوەیەکی ئاسایی ٣٠ ساڵدا پێناسە بکەن.{{Sfn|Robinson|Henderson-Sellers|1999|p=|pp=4-5}} لەکاتێکدا زانایان ئاگاداری گۆڕانی ئاووھەوای ڕابردوو بوون وەک [[سەردەمی سەھۆڵبەندان|سەردەمەکانی سەھۆڵبەندان]]، چەمکی ئاووھەوا وەک گۆڕانکارییەکی زۆر وردەوردە بۆ ئاووھەواناسی وەسفی بەسوود بوو. ئەمە لە ماوەی ئەو دەیان ساڵەی دواتردا دەستی بە گۆڕانکرد، و لەکاتێکدا [[مێژووی زانستی گۆڕانی ئاووھەوا]] زووتر دەستی پێکرد، گۆڕانی ئاووھەوا تەنھا لە ماوەی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو و دوای ئەوە بوو بە یەکێک لە بابەتە سەرەکییەکانی توێژینەوە بۆ ئاووھەواناسان.{{Sfn|Robinson|Henderson-Sellers|1999|p=|pp=5-6}}

== لقەکان ==
[[File:Annual Average Temperature Map.jpg|thumb|right|نەخشەی تێکڕای پلەی گەرمی لە ماوەی ٣٠ ساڵدا. کۆمەڵە دراوەکان کە لە تێکڕای درێژخایەنی پارامێتەرەکانی کەشوھەوای مێژوویی پێکھاتوون ھەندێک جار بە «ئاووھەواناسی» ناودەبرێن.]]

چەندین لقی ئاووھەواناسی لایەنە جیاوازەکانی ئاووھەوا دەخوێنن. پۆلێنکردنی جیاواز بۆ لقەکانی ئاووھەواناسی ھەیە. [[کۆمەڵەی کەشناسیی ئەمریکی]] بۆ نموونە ئاووھەواناسی وەسفی، ئاووھەواناسی زانستی و ئاووھەواناسی بەکارھێنراو وەک سێ لقی ئاووھەواناسی دیاری دەکات، پۆلێنکردنێک کە لەسەر بنەمای ئاڵۆزی و مەبەستی توێژینەوەکەیە.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780199874002/obo-9780199874002-0096.xml|سەردێڕ=Climatology - Geography - Oxford Bibliographies - obo|دوایین=Collins|یەکەم=Jennifer M.|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|زمان=en|doi=10.1093/obo/9780199874002-0096|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191025092627/https://www.oxfordbibliographies.com/view/document/obo-9780199874002/obo-9780199874002-0096.xml|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; ئاووھەواناسانی بەکارھێنراو شارەزایی خۆیان لە پیشەسازییە جیاوازەکاندا وەک [[بەرھەمھێنان]] و [[وەرزێری|کشتووکاڵ]] بەکاردەھێنن.{{sfn|Wang|Gillies|2012|p=IX}}

[[کۆنەئاووھەواناسی]] ھەوڵێکە بۆ دووبارە بنیاتنانەوە و تێگەیشتن لە ئاووھەواکانی ڕابردوو لە ڕێگەی پشکنینی تۆمارەکانی وەک [[ناوکە سەھۆڵەکان]] و [[ئەڵقەی گەشە|ئەڵقەکانی دار]] ([[دارئاووھەواناسی]]). [[کۆنەگەردەلوولناسی]] ھەمان ئەم تۆمارانە بەکاردەھێنێت بۆ یارمەتیدان لە دیاریکردنی دووبارەبوونەوەی گەردەلوولەکان لە ماوەی ھەزاران ساڵدا. [[ئاووھەواناسیی مێژوویی]] بریتییە لە خوێندنی ئاووھەوا وەک ئەوەی پەیوەندی بە مێژووی مرۆڤەوە ھەیە و بەم شێوەیە زیاتر پەیوەندی بە چەند ھەزار ساڵی ڕابردووەوە ھەیە.

ئاووھەواناسیی چینی سنووری پەیوەندی بە ئاڵوگۆڕی ئاو، وزە و زەبر لە نزیک ڕووەکانەوە ھەیە.&lt;ref&gt;{{harvnb|Rohli|Vega|2018|p=6}}&lt;/ref&gt; لقە دیاریکراوەکانی تر بریتین لە ئاووھەواناسیی فیزیکی، ئاووھەواناسیی داینامیکی، [[ئاووھەواناسیی تۆرنادۆ]]، ئاووھەواناسیی ناوچەیی، [[ژیانەئاووھەواناسی]]، و ئاووھەواناسیی [[کەشناسیی پێوانەی سینۆپتیک|سینۆپتیک]]. خوێندنی [[سووڕی ئاو|سووڕی ھایدرۆلۆژی]] لە ماوەیەکی درێژخایەندا ھەندێک جار بە ھایدرۆئاووھەواناسی ناودەبرێت، بەتایبەتی کاتێک لێکۆڵینەوە لە کاریگەرییەکانی گۆڕانی ئاووھەوا لەسەر سوڕی ئاو دەکرێت.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[کەشناسی]]
* [[گۆڕانی ئاووھەوا]]
* [[تەوشک]]

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Climatology|ئاووھەواناسی}}

{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئامار|جوگرافیا|کەشوھەوا}}

[[پۆل:ئاووھەواناسی|*]]
[[پۆل:جوگرافیای فیزیکی]]
[[پۆل:ژینگە]]</text>
      <sha1>s4kmq3sc6qhydztq5nrk0v61nog6050</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:ئان نجۆگو</title>
    <ns>1</ns>
    <id>173483</id>
    <revision>
      <id>1581788</id>
      <parentid>1321525</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T01:12:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4828" sha1="342ici8ou4lju6ccjoriuhwa4ijfj1a" xml:space="preserve">[[پۆل:گشت پەڕەکانی پڕۆژەی ژنان لەناو سوور]]

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ئان نجۆگو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=845440 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180517092925/http://www.chr.up.ac.za/undp/domestic/docs/legislation_40.pdf بۆ http://www.chr.up.ac.za/undp/domestic/docs/legislation_40.pdf زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180517092925/http://www.chr.up.ac.za/undp/domestic/docs/legislation_40.pdf بۆ http://www.chr.up.ac.za/undp/domestic/docs/legislation_40.pdf زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٠:٢٧، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ئان نجۆگو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1321524 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120113191542/http://www.state.gov/s/gwi/programs/iwoc/2010/bio/137494.htm بۆ https://www.state.gov/s/gwi/programs/iwoc/2010/bio/137494.htm زیاد کرا
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.chr.up.ac.za/undp/domestic/docs/legislation_40.pdf
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.chr.up.ac.za/undp/domestic/docs/legislation_40.pdf

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٢٢:١٠، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئان نجۆگو]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1581787 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180702175945/https://mshale.com/2010/03/19/kenyas-ann-njogu-is-a-woman-of-courage/ بۆ http://mshale.com/2010/03/19/kenyas-ann-njogu-is-a-woman-of-courage/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٠١:١٢، ٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>342ici8ou4lju6ccjoriuhwa4ijfj1a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>مەزنێ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177913</id>
    <revision>
      <id>1581677</id>
      <parentid>1580810</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T15:54:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <comment>/* جوگرافیا */</comment>
      <origin>1581677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9264" sha1="c7bwq45j86sxx1b5v3y25iddjyyxioq" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  مەزنێ
| ناوی_فەرمی	    =  '''{{lang-ar| مزنی}}&lt;br&gt;{{lang-en| Mazne}}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[شارەدێ]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە                   = 
|imagesize              =
| قەبارەی_وێنە          =300px
| شرۆڤەی_وێنە  = 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |        coord={{Coord| 36.74284| 44.45812}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''شارەدێی مەزنێ'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 36.74284| 44.45812

 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی مەزنێ|مەزنێ]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[شارەدێ]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	= [[١٩٩٨]]
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= بەڕێوبەری ناحیە
| ناوی_سەرۆک		= سەردار ڕەشید
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= ١٫١٦
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			    =  ٦٦٢  
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= ٣٤٦٨ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٢٤]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کورمانجی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     = 
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٠٠
| کاتناوچە١_DST		= 
| جیاوازی١_لە_DST	= 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''مەزنێ''' یەکێکە لە شارەدێیەکانی [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. گۆڕەتوو ناوەندی [[ناحیەی مەزنێ]]یە&lt;ref&gt; https://www.hawlergov.org/app/node/393&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=20151016205816127552 کورد پیدیا]&lt;/ref&gt; ئەم شارەدێیە ١٣٥کم لە شاری [[ھەولێر]] و ٢٥کم لە ناوەندی شارۆچکەی [[مێرگەسۆر]] دوورە.

== جوگرافیا ==
شارەدێی '''مەزنێ''' ھاوسنوورە لەگەڵ؛
* لە باکوورەوە گوندی [[کانی شەکرە]].
* لە باشوورەوە گوندی [[کانی سپی، مێرگەسۆر|کانی سپی]].
* لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[خیشکەل]].
* لە ڕۆژاواوە گوندی [[زەردەگۆم]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = مەزنێ | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/2488269692  |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

ئاوھەوای ناوچەکە بە شێوەیەکی گشتی مامناوەندی ھەیە، لە [[ھاوین]]دا گەرمە و کە ھەندێک جار پلەی گەرمی دەگاتە (٤٠)پلەی سەدی بێجگە لە ناوەندی ناحیەکە [[بەفر]]ێکی کەم دەبارێت بەڵام لە گوندەکان بەفرێکی زۆر دەبارێت کە ھەندێک ساڵ دەگاتە زیاتر لە (١٠٠)سم وەرێژەی [[باران]] بارین لە ناوەندی ناحیە و گوندەکان زۆرە و ھەندێک ساڵ رێژەی باران بارین دەگاتە (١٠٠٠) ملم وە وەرزەکانی [[پایز]] و [[بەھار]] ھەوایەکی مام ناوەندیان ھەیە.

== دانیشتوان ==

== ئەمانەش ببینە ==
* [[قەزای مێرگەسۆر]]
* [[ناحیەی مەزنێ]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}}
{{گوندەکانی مێرگەسۆر}}
{{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەولێر|کوردستان}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر]]
[[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>c7bwq45j86sxx1b5v3y25iddjyyxioq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581678</id>
      <parentid>1581677</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T15:58:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <comment>/* دانیشتوان */</comment>
      <origin>1581678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11065" sha1="fhwqkg2ej3inm228yio14unfs6nkxgz" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  مەزنێ
| ناوی_فەرمی	    =  '''{{lang-ar| مزنی}}&lt;br&gt;{{lang-en| Mazne}}'''
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=  
| جۆری_نیشتنگە		=     '''[[شارەدێ]]'''
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە                   = 
|imagesize              =
| قەبارەی_وێنە          =300px
| شرۆڤەی_وێنە  = 
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  = {{Infobox mapframe | zoom=12 |        coord={{Coord| 36.74284| 44.45812}}}}
| قەبارەی_نەخشە  =200px
| شرۆڤەی_نەخشە  = '''شارەدێی مەزنێ'''
| دەرزیی_نەخشە  =  Kurdistan Region#Iraq#Asia
| ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە            = 
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە   = top
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە          = 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە      = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا
| بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە           = ١
| پۆتانەکان              = {{coord| 36.74284| 44.45812

 |region:IQ|display=inline,title}}
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان =
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]]
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]]
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]]
| جۆری_دابەشکراو٤	=  [[ناحیە]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[ناحیەی مەزنێ|مەزنێ]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[شارەدێ]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	= [[١٩٩٨]]
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= بەڕێوبەری ناحیە
| ناوی_سەرۆک		= سەردار ڕەشید
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= ١٫١٦
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= 
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			    =  ٦٦٢  
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		= ٣٤٦٨ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٢٤]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کورمانجی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     = 
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٠٠
| کاتناوچە١_DST		= 
| جیاوازی١_لە_DST	= 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}

'''مەزنێ''' یەکێکە لە شارەدێیەکانی [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. گۆڕەتوو ناوەندی [[ناحیەی مەزنێ]]یە&lt;ref&gt; https://www.hawlergov.org/app/node/393&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; ‎{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&amp;lng=1  | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = کوردی}} &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&amp;q=20151016205816127552 کورد پیدیا]&lt;/ref&gt; ئەم شارەدێیە ١٣٥کم لە شاری [[ھەولێر]] و ٢٥کم لە ناوەندی شارۆچکەی [[مێرگەسۆر]] دوورە.

== جوگرافیا ==
شارەدێی '''مەزنێ''' ھاوسنوورە لەگەڵ؛
* لە باکوورەوە گوندی [[کانی شەکرە]].
* لە باشوورەوە گوندی [[کانی سپی، مێرگەسۆر|کانی سپی]].
* لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[خیشکەل]].
* لە ڕۆژاواوە گوندی [[زەردەگۆم]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = مەزنێ | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/2488269692  |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

ئاوھەوای ناوچەکە بە شێوەیەکی گشتی مامناوەندی ھەیە، لە [[ھاوین]]دا گەرمە و کە ھەندێک جار پلەی گەرمی دەگاتە (٤٠)پلەی سەدی بێجگە لە ناوەندی ناحیەکە [[بەفر]]ێکی کەم دەبارێت بەڵام لە گوندەکان بەفرێکی زۆر دەبارێت کە ھەندێک ساڵ دەگاتە زیاتر لە (١٠٠)سم وەرێژەی [[باران]] بارین لە ناوەندی ناحیە و گوندەکان زۆرە و ھەندێک ساڵ رێژەی باران بارین دەگاتە (١٠٠٠) ملم وە وەرزەکانی [[پایز]] و [[بەھار]] ھەوایەکی مام ناوەندیان ھەیە.

== دانیشتوان ==
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی ١٩٥٧دا، (-)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی ١٩٧٧دا، (۱۹۹)کەس بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;
* دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ۷۲٦ [[خێزان]] و ۳٤٦٨ کەس، کە ١٧٨٢ [[نێر]] و ١٦٨٦ [[مێ]]ن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[قەزای مێرگەسۆر]]
* [[ناحیەی مەزنێ]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}}
{{گوندەکانی مێرگەسۆر}}
{{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەولێر|کوردستان}}

[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]
[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر]]
[[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]]</text>
      <sha1>fhwqkg2ej3inm228yio14unfs6nkxgz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ناحیەی بارزان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178353</id>
    <revision>
      <id>1581740</id>
      <parentid>1578403</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T20:15:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <comment>/* ناو */</comment>
      <origin>1581740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11895" sha1="al5n26aal9dzz7nja6kp04d87gvanuq" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ناحیەی بارزان
| ناوی_فەرمی	           =  
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=   
| جۆری_نیشتنگە		=     [[ناحیە]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  Hawler Governorate.png
| شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=   
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| دەرزیی_نەخشە١	=  
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[ھەرێم]]  
| ناوی_دابەشکراو١	= [[ھەرێمی کوردستان]]  
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]] 
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]] 
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] 
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[پایتەخت|ناوەند]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[بلێ]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[ناحیە]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	=  ١٨٩٠
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		=
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= ١
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=           
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  
| دانیشتووان_لە			= 
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}
'''ناحیەی بارزان''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة بارزان''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Barzan Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[بلێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور   |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان  | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[بارزان]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  | زمان = [[زمانی کوردی]]  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;
* بارزان یاخود بەرزان ناوی [[ھۆز]]ێکە و ناوچەیەکە لە [[باشووری کوردستان]]، سەبارەت بە ناوی بارزان بیرو بۆچوونی جیاواز ھەیە.
** ھەندێک دەڵێن (بارزان) ئەگەر پیتی (ان) ھێمای کۆکرنەوەبێت وشەی (بارز) بەواتای دلێر، دلاوەر، چالاک، جەنگاوەر دێت، بەڵام وشەی (بەرزان) ئەگەر پیتی (ان) ھێمای کۆکرنەوە بێت و وشەی (بەرز) لە زمانەوانی ئاڤێستای فارسی پەھڵەوی و کوردی بە واتای بڵند و بەرز دێت.
** ھەندێکی تریش دەلێن ناوی(بارزان)لە وشەی (بەرز)ەوە ھاتووە، لەبەر ئەوەی ئەو گوندە رێکەوتی درووستکردنەکەی لە شوێنێکی بەرز و بڵندەوە بووە پێیان وتووە(بەرزان).
** بۆچوونی تر ھەیە دەڵێن ئەم ناوە لە ناوی ھۆزی (برازی)ەوە ھاتووە (خێلی برازی یەکێکە لەخێلەکانی دەڤەری بۆتان لە باکووری کوردستان) یان ناوی باپیرە گەورەکەیانە، واتاکەشی (ماف ھەڵگر) یان (ماف زانە)ە، یاخۆد لە(بارسان)ەوە ھاتووە، دەروێشەکان (پیاو چاک - پیاوی خودا)، یان(برازان) واتە (برایانی پاکی). بۆچوونی تر ھەیە دەڵێن ناوچەی بەرزان واتە (ناوچەی کۆچ).
** مێژوونۆسی عێراقی عەباس ئەلعەزاوی دەڵێ: ئەسلی (بارزان) گوندی (باریزانە)، (باریزانی شەرەفنامە) لەو زانیاریانەی کە شەرەفنامە دەیان خاتەڕوو ئەوەمان بۆ ڕوون دەبێتەوە کە وشەی (بازیران) یان (باریزان) لە بنچینەدا وشەی (بارزان)ی ئێستایە، وا دەردەکەوێ کە گوندی(بارزان) زۆر کۆنە و ناوەکەی لە (لەفزە) کۆنەکەی وەرگیراوە ئەو گوندەش جاران گوندێکی ناوداربوو لە سەدەی شازدەمی زاینیدا.
** بۆچوونی تر ھەن بارزان دەبەنەوە سەر(پارسان) و دەلێن واتە(عابدان) و (زاھیدان) لە سەر ئەو ئیعتیبارەی کە ئەم شێخانە زاھید و خواناس بوون، ئەمە جگە لەوەی کە ئەمە نەدەبووا (پارسان) بوایە، بەڵکو دەبووا (پارسیان) بووایە و ئەویش بارزانیان بووایە، واتە تاکی وشەکە بارزانیان بووایە، ئەو کاتە کۆیەکەی دەبوو بە (بارزانیان یان) وەیان (بارزانیان کان). ئەمەش دیارە شتێکی ھەلەیە و لەرووی رێزمانییەوە درووست نییە. سەبارەت بە ناولێنانی ئەم دەڤەرە ئێمەش وای بۆ دەچین بەھۆی ھەڵکەوت و پێگەی جیۆگرافی ئەم ناوچەیە کە شوێنکی بەرزبووە ئەم ناوەی لێنراوە کە وشەی (بەرز) ھێمای کۆکردنەوەی (ان) بۆ زیاد کرابێت لە بەرزەوە کرابێتە بەرزان ( بارزان).
** بۆچوونێکی تر ھةیة دەڵێت: بارزان واتا (بەری زێ) واتا ئەوبەری زێ یان ئەوبەری ڕووبار.&lt;ref&gt;https://davarybarzan.blogfa.com/page/barzanmeans&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==


== جوگرافیا ==
سنوری ناحیەی بارزان:
* لە باکوورەوە [[ناحیەی شیلادزێ]].
* لە باشوورەوە [[ناحیەی دینارتێ]]. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی گۆڕەتوو]] و [[ناحیەی شێروان مەزن]].
* لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی دینارتێ]].&lt;ref&gt;https://www.openstreetmap.org/relation/11078836#map=11/36.8390/44.0706&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
ژمارەی دانیشتووانی (-) ھەزار کەسە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== کشتووکاڵ ==

== شوێنەوار ==

== کارگێڕی ==


==ئەمانەش ببینە==
* [[قەزای مێرگەسۆر]]
* [[ناحیەی مەزنێ]]
* [[ناحیەی گۆڕەتوو]]
* [[ناحیەی پیران]]
* [[ناحیەی شێروان مەزن]]


== سەرچاوەکان ==
{{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}}
{{گوندەکانی مێرگەسۆر}}

{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق|کوردستان}}
{{پۆلی کۆمنز|Barzan, Iraq}}

[[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]</text>
      <sha1>al5n26aal9dzz7nja6kp04d87gvanuq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581743</id>
      <parentid>1581740</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T20:59:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */</comment>
      <origin>1581743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13004" sha1="clasfjr9i9tw0brgploi4m88jq957m1" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ناحیەی بارزان
| ناوی_فەرمی	           =  
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=   
| جۆری_نیشتنگە		=     [[ناحیە]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  Hawler Governorate.png
| شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=   
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| دەرزیی_نەخشە١	=  
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]] 
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]] 
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] 
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[پایتەخت|ناوەند]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[بلێ]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[ناحیە]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	=  ١٨٩٠
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= بەڕێوبەری ناحیە
| ناوی_سەرۆک		= بەشیر حەمید
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= ٤٩٨٫٩
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= ١
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=   ٧١١        
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= ٢٣٨٢
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= ٤٠٨
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  ٢٣،٠٤٦ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٢٤]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= ٤٦٫١٩
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= ٩،٧٥٢
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی 	= ۱۳،۲۹٤
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی(بادینانی)]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٠٠ 
| کاتناوچە١_DST		= 
| جیاوازی١_لە_DST	= 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}
'''ناحیەی بارزان''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة بارزان''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Barzan Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[بلێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور   |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان  | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[بارزان]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  | زمان = [[زمانی کوردی]]  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;
* بارزان یاخود بەرزان ناوی [[ھۆز]]ێکە و ناوچەیەکە لە [[باشووری کوردستان]]، سەبارەت بە ناوی بارزان بیرو بۆچوونی جیاواز ھەیە.
** ھەندێک دەڵێن (بارزان) ئەگەر پیتی (ان) ھێمای کۆکرنەوەبێت وشەی (بارز) بەواتای دلێر، دلاوەر، چالاک، جەنگاوەر دێت، بەڵام وشەی (بەرزان) ئەگەر پیتی (ان) ھێمای کۆکرنەوە بێت و وشەی (بەرز) لە زمانەوانی ئاڤێستای فارسی پەھڵەوی و کوردی بە واتای بڵند و بەرز دێت.
** ھەندێکی تریش دەلێن ناوی(بارزان)لە وشەی (بەرز)ەوە ھاتووە، لەبەر ئەوەی ئەو گوندە رێکەوتی درووستکردنەکەی لە شوێنێکی بەرز و بڵندەوە بووە پێیان وتووە(بەرزان).
** بۆچوونی تر ھەیە دەڵێن ئەم ناوە لە ناوی ھۆزی (برازی)ەوە ھاتووە (خێلی برازی یەکێکە لەخێلەکانی دەڤەری بۆتان لە باکووری کوردستان) یان ناوی باپیرە گەورەکەیانە، واتاکەشی (ماف ھەڵگر) یان (ماف زانە)ە، یاخۆد لە(بارسان)ەوە ھاتووە، دەروێشەکان (پیاو چاک - پیاوی خودا)، یان(برازان) واتە (برایانی پاکی). بۆچوونی تر ھەیە دەڵێن ناوچەی بەرزان واتە (ناوچەی کۆچ).
** مێژوونۆسی عێراقی عەباس ئەلعەزاوی دەڵێ: ئەسلی (بارزان) گوندی (باریزانە)، (باریزانی شەرەفنامە) لەو زانیاریانەی کە شەرەفنامە دەیان خاتەڕوو ئەوەمان بۆ ڕوون دەبێتەوە کە وشەی (بازیران) یان (باریزان) لە بنچینەدا وشەی (بارزان)ی ئێستایە، وا دەردەکەوێ کە گوندی(بارزان) زۆر کۆنە و ناوەکەی لە (لەفزە) کۆنەکەی وەرگیراوە ئەو گوندەش جاران گوندێکی ناوداربوو لە سەدەی شازدەمی زاینیدا.
** بۆچوونی تر ھەن بارزان دەبەنەوە سەر(پارسان) و دەلێن واتە(عابدان) و (زاھیدان) لە سەر ئەو ئیعتیبارەی کە ئەم شێخانە زاھید و خواناس بوون، ئەمە جگە لەوەی کە ئەمە نەدەبووا (پارسان) بوایە، بەڵکو دەبووا (پارسیان) بووایە و ئەویش بارزانیان بووایە، واتە تاکی وشەکە بارزانیان بووایە، ئەو کاتە کۆیەکەی دەبوو بە (بارزانیان یان) وەیان (بارزانیان کان). ئەمەش دیارە شتێکی ھەلەیە و لەرووی رێزمانییەوە درووست نییە. سەبارەت بە ناولێنانی ئەم دەڤەرە ئێمەش وای بۆ دەچین بەھۆی ھەڵکەوت و پێگەی جیۆگرافی ئەم ناوچەیە کە شوێنکی بەرزبووە ئەم ناوەی لێنراوە کە وشەی (بەرز) ھێمای کۆکردنەوەی (ان) بۆ زیاد کرابێت لە بەرزەوە کرابێتە بەرزان ( بارزان).
** بۆچوونێکی تر ھةیة دەڵێت: بارزان واتا (بەری زێ) واتا ئەوبەری زێ یان ئەوبەری ڕووبار.&lt;ref&gt;https://davarybarzan.blogfa.com/page/barzanmeans&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==


== جوگرافیا ==
سنوری ناحیەی بارزان:
* لە باکوورەوە [[ناحیەی شیلادزێ]].
* لە باشوورەوە [[ناحیەی دینارتێ]]. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی گۆڕەتوو]] و [[ناحیەی شێروان مەزن]].
* لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی دینارتێ]].&lt;ref&gt;https://www.openstreetmap.org/relation/11078836#map=11/36.8390/44.0706&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
ژمارەی دانیشتووانی (-) ھەزار کەسە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== کشتووکاڵ ==

== شوێنەوار ==

== کارگێڕی ==


==ئەمانەش ببینە==
* [[قەزای مێرگەسۆر]]
* [[ناحیەی مەزنێ]]
* [[ناحیەی گۆڕەتوو]]
* [[ناحیەی پیران]]
* [[ناحیەی شێروان مەزن]]


== سەرچاوەکان ==
{{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}}
{{گوندەکانی مێرگەسۆر}}

{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق|کوردستان}}
{{پۆلی کۆمنز|Barzan, Iraq}}

[[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]</text>
      <sha1>clasfjr9i9tw0brgploi4m88jq957m1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581746</id>
      <parentid>1581743</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T21:02:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <comment>/* جوگرافیا */</comment>
      <origin>1581746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13206" sha1="0s2o1c3qn6qwx1wfqg3sludiuiay1a5" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ناحیەی بارزان
| ناوی_فەرمی	           =  
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=   
| جۆری_نیشتنگە		=     [[ناحیە]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  Hawler Governorate.png
| شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=   
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| دەرزیی_نەخشە١	=  
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]] 
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]] 
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] 
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[پایتەخت|ناوەند]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[بلێ]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[ناحیە]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	=  ١٨٩٠
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= بەڕێوبەری ناحیە
| ناوی_سەرۆک		= بەشیر حەمید
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= ٤٩٨٫٩
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= ١
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=   ٧١١        
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= ٢٣٨٢
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= ٤٠٨
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  ٢٣،٠٤٦ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٢٤]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= ٤٦٫١٩
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= ٩،٧٥٢
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی 	= ۱۳،۲۹٤
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی(بادینانی)]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٠٠ 
| کاتناوچە١_DST		= 
| جیاوازی١_لە_DST	= 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}
'''ناحیەی بارزان''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة بارزان''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Barzan Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[بلێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور   |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان  | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[بارزان]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  | زمان = [[زمانی کوردی]]  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;
* بارزان یاخود بەرزان ناوی [[ھۆز]]ێکە و ناوچەیەکە لە [[باشووری کوردستان]]، سەبارەت بە ناوی بارزان بیرو بۆچوونی جیاواز ھەیە.
** ھەندێک دەڵێن (بارزان) ئەگەر پیتی (ان) ھێمای کۆکرنەوەبێت وشەی (بارز) بەواتای دلێر، دلاوەر، چالاک، جەنگاوەر دێت، بەڵام وشەی (بەرزان) ئەگەر پیتی (ان) ھێمای کۆکرنەوە بێت و وشەی (بەرز) لە زمانەوانی ئاڤێستای فارسی پەھڵەوی و کوردی بە واتای بڵند و بەرز دێت.
** ھەندێکی تریش دەلێن ناوی(بارزان)لە وشەی (بەرز)ەوە ھاتووە، لەبەر ئەوەی ئەو گوندە رێکەوتی درووستکردنەکەی لە شوێنێکی بەرز و بڵندەوە بووە پێیان وتووە(بەرزان).
** بۆچوونی تر ھەیە دەڵێن ئەم ناوە لە ناوی ھۆزی (برازی)ەوە ھاتووە (خێلی برازی یەکێکە لەخێلەکانی دەڤەری بۆتان لە باکووری کوردستان) یان ناوی باپیرە گەورەکەیانە، واتاکەشی (ماف ھەڵگر) یان (ماف زانە)ە، یاخۆد لە(بارسان)ەوە ھاتووە، دەروێشەکان (پیاو چاک - پیاوی خودا)، یان(برازان) واتە (برایانی پاکی). بۆچوونی تر ھەیە دەڵێن ناوچەی بەرزان واتە (ناوچەی کۆچ).
** مێژوونۆسی عێراقی عەباس ئەلعەزاوی دەڵێ: ئەسلی (بارزان) گوندی (باریزانە)، (باریزانی شەرەفنامە) لەو زانیاریانەی کە شەرەفنامە دەیان خاتەڕوو ئەوەمان بۆ ڕوون دەبێتەوە کە وشەی (بازیران) یان (باریزان) لە بنچینەدا وشەی (بارزان)ی ئێستایە، وا دەردەکەوێ کە گوندی(بارزان) زۆر کۆنە و ناوەکەی لە (لەفزە) کۆنەکەی وەرگیراوە ئەو گوندەش جاران گوندێکی ناوداربوو لە سەدەی شازدەمی زاینیدا.
** بۆچوونی تر ھەن بارزان دەبەنەوە سەر(پارسان) و دەلێن واتە(عابدان) و (زاھیدان) لە سەر ئەو ئیعتیبارەی کە ئەم شێخانە زاھید و خواناس بوون، ئەمە جگە لەوەی کە ئەمە نەدەبووا (پارسان) بوایە، بەڵکو دەبووا (پارسیان) بووایە و ئەویش بارزانیان بووایە، واتە تاکی وشەکە بارزانیان بووایە، ئەو کاتە کۆیەکەی دەبوو بە (بارزانیان یان) وەیان (بارزانیان کان). ئەمەش دیارە شتێکی ھەلەیە و لەرووی رێزمانییەوە درووست نییە. سەبارەت بە ناولێنانی ئەم دەڤەرە ئێمەش وای بۆ دەچین بەھۆی ھەڵکەوت و پێگەی جیۆگرافی ئەم ناوچەیە کە شوێنکی بەرزبووە ئەم ناوەی لێنراوە کە وشەی (بەرز) ھێمای کۆکردنەوەی (ان) بۆ زیاد کرابێت لە بەرزەوە کرابێتە بەرزان ( بارزان).
** بۆچوونێکی تر ھةیة دەڵێت: بارزان واتا (بەری زێ) واتا ئەوبەری زێ یان ئەوبەری ڕووبار.&lt;ref&gt;https://davarybarzan.blogfa.com/page/barzanmeans&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==


== جوگرافیا ==
سنوری ناحیەی بارزان:
* لە باکوورەوە [[ناحیەی شیلادزێ]].
* لە باشوورەوە [[ناحیەی دینارتێ]]. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی گۆڕەتوو]] و [[ناحیەی شێروان مەزن]].
* لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی دینارتێ]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گۆڕەتوو | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11078836  |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
ژمارەی دانیشتووانی (-) ھەزار کەسە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== کشتووکاڵ ==

== شوێنەوار ==

== کارگێڕی ==


==ئەمانەش ببینە==
* [[قەزای مێرگەسۆر]]
* [[ناحیەی مەزنێ]]
* [[ناحیەی گۆڕەتوو]]
* [[ناحیەی پیران]]
* [[ناحیەی شێروان مەزن]]


== سەرچاوەکان ==
{{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}}
{{گوندەکانی مێرگەسۆر}}

{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق|کوردستان}}
{{پۆلی کۆمنز|Barzan, Iraq}}

[[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]</text>
      <sha1>0s2o1c3qn6qwx1wfqg3sludiuiay1a5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581747</id>
      <parentid>1581746</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T21:08:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <comment>/* دانیشتوان */</comment>
      <origin>1581747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13737" sha1="tk7vmmlmu9d4w3o2sfcorrwy7kqsd2n" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ناحیەی بارزان
| ناوی_فەرمی	           =  
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=   
| جۆری_نیشتنگە		=     [[ناحیە]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  Hawler Governorate.png
| شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=   
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| دەرزیی_نەخشە١	=  
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]] 
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]] 
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] 
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[پایتەخت|ناوەند]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[بلێ]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[ناحیە]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	=  ١٨٩٠
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= بەڕێوبەری ناحیە
| ناوی_سەرۆک		= بەشیر حەمید
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= ٤٩٨٫٩
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= ١
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=   ٧١١        
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= ٢٣٨٢
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= ٤٠٨
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  ٢٣،٠٤٦ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٢٤]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= ٤٦٫١٩
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= ٩،٧٥٢
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی 	= ۱۳،۲۹٤
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی(بادینانی)]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٠٠ 
| کاتناوچە١_DST		= 
| جیاوازی١_لە_DST	= 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}
'''ناحیەی بارزان''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة بارزان''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Barzan Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[بلێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور   |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان  | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[بارزان]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  | زمان = [[زمانی کوردی]]  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;
* بارزان یاخود بەرزان ناوی [[ھۆز]]ێکە و ناوچەیەکە لە [[باشووری کوردستان]]، سەبارەت بە ناوی بارزان بیرو بۆچوونی جیاواز ھەیە.
** ھەندێک دەڵێن (بارزان) ئەگەر پیتی (ان) ھێمای کۆکرنەوەبێت وشەی (بارز) بەواتای دلێر، دلاوەر، چالاک، جەنگاوەر دێت، بەڵام وشەی (بەرزان) ئەگەر پیتی (ان) ھێمای کۆکرنەوە بێت و وشەی (بەرز) لە زمانەوانی ئاڤێستای فارسی پەھڵەوی و کوردی بە واتای بڵند و بەرز دێت.
** ھەندێکی تریش دەلێن ناوی(بارزان)لە وشەی (بەرز)ەوە ھاتووە، لەبەر ئەوەی ئەو گوندە رێکەوتی درووستکردنەکەی لە شوێنێکی بەرز و بڵندەوە بووە پێیان وتووە(بەرزان).
** بۆچوونی تر ھەیە دەڵێن ئەم ناوە لە ناوی ھۆزی (برازی)ەوە ھاتووە (خێلی برازی یەکێکە لەخێلەکانی دەڤەری بۆتان لە باکووری کوردستان) یان ناوی باپیرە گەورەکەیانە، واتاکەشی (ماف ھەڵگر) یان (ماف زانە)ە، یاخۆد لە(بارسان)ەوە ھاتووە، دەروێشەکان (پیاو چاک - پیاوی خودا)، یان(برازان) واتە (برایانی پاکی). بۆچوونی تر ھەیە دەڵێن ناوچەی بەرزان واتە (ناوچەی کۆچ).
** مێژوونۆسی عێراقی عەباس ئەلعەزاوی دەڵێ: ئەسلی (بارزان) گوندی (باریزانە)، (باریزانی شەرەفنامە) لەو زانیاریانەی کە شەرەفنامە دەیان خاتەڕوو ئەوەمان بۆ ڕوون دەبێتەوە کە وشەی (بازیران) یان (باریزان) لە بنچینەدا وشەی (بارزان)ی ئێستایە، وا دەردەکەوێ کە گوندی(بارزان) زۆر کۆنە و ناوەکەی لە (لەفزە) کۆنەکەی وەرگیراوە ئەو گوندەش جاران گوندێکی ناوداربوو لە سەدەی شازدەمی زاینیدا.
** بۆچوونی تر ھەن بارزان دەبەنەوە سەر(پارسان) و دەلێن واتە(عابدان) و (زاھیدان) لە سەر ئەو ئیعتیبارەی کە ئەم شێخانە زاھید و خواناس بوون، ئەمە جگە لەوەی کە ئەمە نەدەبووا (پارسان) بوایە، بەڵکو دەبووا (پارسیان) بووایە و ئەویش بارزانیان بووایە، واتە تاکی وشەکە بارزانیان بووایە، ئەو کاتە کۆیەکەی دەبوو بە (بارزانیان یان) وەیان (بارزانیان کان). ئەمەش دیارە شتێکی ھەلەیە و لەرووی رێزمانییەوە درووست نییە. سەبارەت بە ناولێنانی ئەم دەڤەرە ئێمەش وای بۆ دەچین بەھۆی ھەڵکەوت و پێگەی جیۆگرافی ئەم ناوچەیە کە شوێنکی بەرزبووە ئەم ناوەی لێنراوە کە وشەی (بەرز) ھێمای کۆکردنەوەی (ان) بۆ زیاد کرابێت لە بەرزەوە کرابێتە بەرزان ( بارزان).
** بۆچوونێکی تر ھةیة دەڵێت: بارزان واتا (بەری زێ) واتا ئەوبەری زێ یان ئەوبەری ڕووبار.&lt;ref&gt;https://davarybarzan.blogfa.com/page/barzanmeans&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==


== جوگرافیا ==
سنوری ناحیەی بارزان:
* لە باکوورەوە [[ناحیەی شیلادزێ]].
* لە باشوورەوە [[ناحیەی دینارتێ]]. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی گۆڕەتوو]] و [[ناحیەی شێروان مەزن]].
* لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی دینارتێ]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گۆڕەتوو | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11078836  |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
* ژمارەی دانیشتووانی (٢٣،٠٤٦) ھەزار کەسە، بەپێی ئاماری ساڵی (٢٠٢٤). کە پێکھاتووە لە ٤،۲۹٤ [[خێزان]] و ۱۱،١٤١ [[نێر]] و ۱۱،٩٠٥ [[مێ]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
* بە ڕێژەی (١٠٠٪) دانیشتوانی لە نەتەوەی [[کورد]]ن وە بە ڕێژەی (١٠٠٪) بە ئایین [[ئیسلام]] ([[سوننە]])ن، لەم ڕێژەیەش (٥١٫٦٪) [[مێ]] و (٤٨٫٤٪)ی [[نێر]]ن.

== کشتووکاڵ ==

== شوێنەوار ==

== کارگێڕی ==


==ئەمانەش ببینە==
* [[قەزای مێرگەسۆر]]
* [[ناحیەی مەزنێ]]
* [[ناحیەی گۆڕەتوو]]
* [[ناحیەی پیران]]
* [[ناحیەی شێروان مەزن]]


== سەرچاوەکان ==
{{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}}
{{گوندەکانی مێرگەسۆر}}

{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق|کوردستان}}
{{پۆلی کۆمنز|Barzan, Iraq}}

[[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]</text>
      <sha1>tk7vmmlmu9d4w3o2sfcorrwy7kqsd2n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581748</id>
      <parentid>1581747</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T21:12:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <comment>/* کارگێڕی */</comment>
      <origin>1581748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15184" sha1="i0dre5diajc91gqjg8t8qtbm6bumm7j" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ناحیەی بارزان
| ناوی_فەرمی	           =  
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=   
| جۆری_نیشتنگە		=     [[ناحیە]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  Hawler Governorate.png
| شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=   
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| دەرزیی_نەخشە١	=  
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]] 
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]] 
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] 
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[پایتەخت|ناوەند]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[بلێ]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[ناحیە]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	=  ١٨٩٠
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= بەڕێوبەری ناحیە
| ناوی_سەرۆک		= بەشیر حەمید
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= ٤٩٨٫٩
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= ١
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=   ٧١١        
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= ٢٣٨٢
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= ٤٠٨
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  ٢٣،٠٤٦ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٢٤]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= ٤٦٫١٩
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= ٩،٧٥٢
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی 	= ۱۳،۲۹٤
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی(بادینانی)]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٠٠ 
| کاتناوچە١_DST		= 
| جیاوازی١_لە_DST	= 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}
'''ناحیەی بارزان''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة بارزان''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Barzan Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[بلێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور   |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان  | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[بارزان]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  | زمان = [[زمانی کوردی]]  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;
* بارزان یاخود بەرزان ناوی [[ھۆز]]ێکە و ناوچەیەکە لە [[باشووری کوردستان]]، سەبارەت بە ناوی بارزان بیرو بۆچوونی جیاواز ھەیە.
** ھەندێک دەڵێن (بارزان) ئەگەر پیتی (ان) ھێمای کۆکرنەوەبێت وشەی (بارز) بەواتای دلێر، دلاوەر، چالاک، جەنگاوەر دێت، بەڵام وشەی (بەرزان) ئەگەر پیتی (ان) ھێمای کۆکرنەوە بێت و وشەی (بەرز) لە زمانەوانی ئاڤێستای فارسی پەھڵەوی و کوردی بە واتای بڵند و بەرز دێت.
** ھەندێکی تریش دەلێن ناوی(بارزان)لە وشەی (بەرز)ەوە ھاتووە، لەبەر ئەوەی ئەو گوندە رێکەوتی درووستکردنەکەی لە شوێنێکی بەرز و بڵندەوە بووە پێیان وتووە(بەرزان).
** بۆچوونی تر ھەیە دەڵێن ئەم ناوە لە ناوی ھۆزی (برازی)ەوە ھاتووە (خێلی برازی یەکێکە لەخێلەکانی دەڤەری بۆتان لە باکووری کوردستان) یان ناوی باپیرە گەورەکەیانە، واتاکەشی (ماف ھەڵگر) یان (ماف زانە)ە، یاخۆد لە(بارسان)ەوە ھاتووە، دەروێشەکان (پیاو چاک - پیاوی خودا)، یان(برازان) واتە (برایانی پاکی). بۆچوونی تر ھەیە دەڵێن ناوچەی بەرزان واتە (ناوچەی کۆچ).
** مێژوونۆسی عێراقی عەباس ئەلعەزاوی دەڵێ: ئەسلی (بارزان) گوندی (باریزانە)، (باریزانی شەرەفنامە) لەو زانیاریانەی کە شەرەفنامە دەیان خاتەڕوو ئەوەمان بۆ ڕوون دەبێتەوە کە وشەی (بازیران) یان (باریزان) لە بنچینەدا وشەی (بارزان)ی ئێستایە، وا دەردەکەوێ کە گوندی(بارزان) زۆر کۆنە و ناوەکەی لە (لەفزە) کۆنەکەی وەرگیراوە ئەو گوندەش جاران گوندێکی ناوداربوو لە سەدەی شازدەمی زاینیدا.
** بۆچوونی تر ھەن بارزان دەبەنەوە سەر(پارسان) و دەلێن واتە(عابدان) و (زاھیدان) لە سەر ئەو ئیعتیبارەی کە ئەم شێخانە زاھید و خواناس بوون، ئەمە جگە لەوەی کە ئەمە نەدەبووا (پارسان) بوایە، بەڵکو دەبووا (پارسیان) بووایە و ئەویش بارزانیان بووایە، واتە تاکی وشەکە بارزانیان بووایە، ئەو کاتە کۆیەکەی دەبوو بە (بارزانیان یان) وەیان (بارزانیان کان). ئەمەش دیارە شتێکی ھەلەیە و لەرووی رێزمانییەوە درووست نییە. سەبارەت بە ناولێنانی ئەم دەڤەرە ئێمەش وای بۆ دەچین بەھۆی ھەڵکەوت و پێگەی جیۆگرافی ئەم ناوچەیە کە شوێنکی بەرزبووە ئەم ناوەی لێنراوە کە وشەی (بەرز) ھێمای کۆکردنەوەی (ان) بۆ زیاد کرابێت لە بەرزەوە کرابێتە بەرزان ( بارزان).
** بۆچوونێکی تر ھةیة دەڵێت: بارزان واتا (بەری زێ) واتا ئەوبەری زێ یان ئەوبەری ڕووبار.&lt;ref&gt;https://davarybarzan.blogfa.com/page/barzanmeans&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==


== جوگرافیا ==
سنوری ناحیەی بارزان:
* لە باکوورەوە [[ناحیەی شیلادزێ]].
* لە باشوورەوە [[ناحیەی دینارتێ]]. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی گۆڕەتوو]] و [[ناحیەی شێروان مەزن]].
* لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی دینارتێ]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گۆڕەتوو | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11078836  |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
* ژمارەی دانیشتووانی (٢٣،٠٤٦) ھەزار کەسە، بەپێی ئاماری ساڵی (٢٠٢٤). کە پێکھاتووە لە ٤،۲۹٤ [[خێزان]] و ۱۱،١٤١ [[نێر]] و ۱۱،٩٠٥ [[مێ]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
* بە ڕێژەی (١٠٠٪) دانیشتوانی لە نەتەوەی [[کورد]]ن وە بە ڕێژەی (١٠٠٪) بە ئایین [[ئیسلام]] ([[سوننە]])ن، لەم ڕێژەیەش (٥١٫٦٪) [[مێ]] و (٤٨٫٤٪)ی [[نێر]]ن.

== کشتووکاڵ ==

== شوێنەوار ==

== کارگێڕی ==
ئەم ناحیەیە لە (٤٩) گوند پێکھاتووە:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =  یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;
{{div col|colwidth=10em}}
* [[ئاستە]]
* [[ئاڤەدور]]
* [[ئالکا]]
* [[ئالیان]]
* [[ئەردێل]]
* [[ئیروان]]
* [[ئیسومەرا]]
* [[بابسێڤا]]
* [[بازێ]]
* [[باڵندا]]
* [[ببانا]]
* [[بلێ]]
* [[بێکرێس]]
* [[پێکول]]
* [[توریشکێ]]
* [[تێل، قەزای مێرگەسۆر|تێل]]
* [[دازا]]
* [[داویدکا]]
* [[دەربوتک]]
* [[ڕەزیان]]
* [[ڕێشە]]
* [[زورەگڤان]]
* [[زێوە، قەزای مێرگەسۆر|زێوە]]
* [[سالوکا]]
* [[سکا]]
* [[سەرکەڤر]]
* [[سەفتێ]]
* [[سەڤرە]]
* [[سیدان]]
* [[شانیک]]
* [[شرێ]]
* [[شیفکێ]]
* [[شنگێل]]
* [[فقیران]]
* [[کولکا]]
* [[گەراڤێ]]
* [[ملانێ]]
* [[ناڤ دارا]]
* [[وەرەخەل]]
* [[ھۆستان]]
* [[ھەربو]]
* [[ھەردەنا]]
* [[ھەرن]]
* [[ھەسنەکا]]
* [[ھەسنێ]]
* [[ھەڤندکا]]
* [[ھەلەوێ]]
* [[ھەمدڵا]]
* [[ھیزان]]
{{Div col end}}

==ئەمانەش ببینە==
* [[قەزای مێرگەسۆر]]
* [[ناحیەی مەزنێ]]
* [[ناحیەی گۆڕەتوو]]
* [[ناحیەی پیران]]
* [[ناحیەی شێروان مەزن]]


== سەرچاوەکان ==
{{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}}
{{گوندەکانی مێرگەسۆر}}

{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق|کوردستان}}
{{پۆلی کۆمنز|Barzan, Iraq}}

[[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]</text>
      <sha1>i0dre5diajc91gqjg8t8qtbm6bumm7j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581753</id>
      <parentid>1581748</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T22:53:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان</comment>
      <origin>1581753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15214" sha1="djaw8jzwny73qpprgoysnc3fayy7itf" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ناحیەی بارزان
| ناوی_فەرمی	           =  
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=   
| جۆری_نیشتنگە		=     [[ناحیە]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  Hawler Governorate.png
| شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=   
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| دەرزیی_نەخشە١	=  
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]] 
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]] 
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] 
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[پایتەخت|ناوەند]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[بلێ]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[ناحیە]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	=  ١٨٩٠
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= بەڕێوبەری ناحیە
| ناوی_سەرۆک		= بەشیر حەمید [[ھەمدڵا|ھەمدلی]]
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= ٤٩٨٫٩
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= ١
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=   ٧١١        
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= ٢٣٨٢
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= ٤٠٨
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  ٢٣،٠٤٦ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٢٤]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= ٤٦٫١٩
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= ٩،٧٥٢
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی 	= ۱۳،۲۹٤
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی(بادینانی)]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٠٠ 
| کاتناوچە١_DST		= 
| جیاوازی١_لە_DST	= 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}
'''ناحیەی بارزان''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة بارزان''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Barzan Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[بلێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور   |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان  | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[بارزان]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  | زمان = [[زمانی کوردی]]  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;
* بارزان یاخود بەرزان ناوی [[ھۆز]]ێکە و ناوچەیەکە لە [[باشووری کوردستان]]، سەبارەت بە ناوی بارزان بیرو بۆچوونی جیاواز ھەیە.
** ھەندێک دەڵێن (بارزان) ئەگەر پیتی (ان) ھێمای کۆکرنەوەبێت وشەی (بارز) بەواتای دلێر، دلاوەر، چالاک، جەنگاوەر دێت، بەڵام وشەی (بەرزان) ئەگەر پیتی (ان) ھێمای کۆکرنەوە بێت و وشەی (بەرز) لە زمانەوانی ئاڤێستای فارسی پەھڵەوی و کوردی بە واتای بڵند و بەرز دێت.
** ھەندێکی تریش دەلێن ناوی(بارزان)لە وشەی (بەرز)ەوە ھاتووە، لەبەر ئەوەی ئەو گوندە رێکەوتی درووستکردنەکەی لە شوێنێکی بەرز و بڵندەوە بووە پێیان وتووە(بەرزان).
** بۆچوونی تر ھەیە دەڵێن ئەم ناوە لە ناوی ھۆزی (برازی)ەوە ھاتووە (خێلی برازی یەکێکە لەخێلەکانی دەڤەری بۆتان لە باکووری کوردستان) یان ناوی باپیرە گەورەکەیانە، واتاکەشی (ماف ھەڵگر) یان (ماف زانە)ە، یاخۆد لە(بارسان)ەوە ھاتووە، دەروێشەکان (پیاو چاک - پیاوی خودا)، یان(برازان) واتە (برایانی پاکی). بۆچوونی تر ھەیە دەڵێن ناوچەی بەرزان واتە (ناوچەی کۆچ).
** مێژوونۆسی عێراقی عەباس ئەلعەزاوی دەڵێ: ئەسلی (بارزان) گوندی (باریزانە)، (باریزانی شەرەفنامە) لەو زانیاریانەی کە شەرەفنامە دەیان خاتەڕوو ئەوەمان بۆ ڕوون دەبێتەوە کە وشەی (بازیران) یان (باریزان) لە بنچینەدا وشەی (بارزان)ی ئێستایە، وا دەردەکەوێ کە گوندی(بارزان) زۆر کۆنە و ناوەکەی لە (لەفزە) کۆنەکەی وەرگیراوە ئەو گوندەش جاران گوندێکی ناوداربوو لە سەدەی شازدەمی زاینیدا.
** بۆچوونی تر ھەن بارزان دەبەنەوە سەر(پارسان) و دەلێن واتە(عابدان) و (زاھیدان) لە سەر ئەو ئیعتیبارەی کە ئەم شێخانە زاھید و خواناس بوون، ئەمە جگە لەوەی کە ئەمە نەدەبووا (پارسان) بوایە، بەڵکو دەبووا (پارسیان) بووایە و ئەویش بارزانیان بووایە، واتە تاکی وشەکە بارزانیان بووایە، ئەو کاتە کۆیەکەی دەبوو بە (بارزانیان یان) وەیان (بارزانیان کان). ئەمەش دیارە شتێکی ھەلەیە و لەرووی رێزمانییەوە درووست نییە. سەبارەت بە ناولێنانی ئەم دەڤەرە ئێمەش وای بۆ دەچین بەھۆی ھەڵکەوت و پێگەی جیۆگرافی ئەم ناوچەیە کە شوێنکی بەرزبووە ئەم ناوەی لێنراوە کە وشەی (بەرز) ھێمای کۆکردنەوەی (ان) بۆ زیاد کرابێت لە بەرزەوە کرابێتە بەرزان ( بارزان).
** بۆچوونێکی تر ھةیة دەڵێت: بارزان واتا (بەری زێ) واتا ئەوبەری زێ یان ئەوبەری ڕووبار.&lt;ref&gt;https://davarybarzan.blogfa.com/page/barzanmeans&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==


== جوگرافیا ==
سنوری ناحیەی بارزان:
* لە باکوورەوە [[ناحیەی شیلادزێ]].
* لە باشوورەوە [[ناحیەی دینارتێ]]. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی گۆڕەتوو]] و [[ناحیەی شێروان مەزن]].
* لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی دینارتێ]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گۆڕەتوو | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11078836  |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
* ژمارەی دانیشتووانی (٢٣،٠٤٦) ھەزار کەسە، بەپێی ئاماری ساڵی (٢٠٢٤). کە پێکھاتووە لە ٤،۲۹٤ [[خێزان]] و ۱۱،١٤١ [[نێر]] و ۱۱،٩٠٥ [[مێ]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
* بە ڕێژەی (١٠٠٪) دانیشتوانی لە نەتەوەی [[کورد]]ن وە بە ڕێژەی (١٠٠٪) بە ئایین [[ئیسلام]] ([[سوننە]])ن، لەم ڕێژەیەش (٥١٫٦٪) [[مێ]] و (٤٨٫٤٪)ی [[نێر]]ن.

== کشتووکاڵ ==

== شوێنەوار ==

== کارگێڕی ==
ئەم ناحیەیە لە (٤٩) گوند پێکھاتووە:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =  یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;
{{div col|colwidth=10em}}
* [[ئاستە]]
* [[ئاڤەدور]]
* [[ئالکا]]
* [[ئالیان]]
* [[ئەردێل]]
* [[ئیروان]]
* [[ئیسومەرا]]
* [[بابسێڤا]]
* [[بازێ]]
* [[باڵندا]]
* [[ببانا]]
* [[بلێ]]
* [[بێکرێس]]
* [[پێکول]]
* [[توریشکێ]]
* [[تێل، قەزای مێرگەسۆر|تێل]]
* [[دازا]]
* [[داویدکا]]
* [[دەربوتک]]
* [[ڕەزیان]]
* [[ڕێشە]]
* [[زورەگڤان]]
* [[زێوە، قەزای مێرگەسۆر|زێوە]]
* [[سالوکا]]
* [[سکا]]
* [[سەرکەڤر]]
* [[سەفتێ]]
* [[سەڤرە]]
* [[سیدان]]
* [[شانیک]]
* [[شرێ]]
* [[شیفکێ]]
* [[شنگێل]]
* [[فقیران]]
* [[کولکا]]
* [[گەراڤێ]]
* [[ملانێ]]
* [[ناڤ دارا]]
* [[وەرەخەل]]
* [[ھۆستان]]
* [[ھەربو]]
* [[ھەردەنا]]
* [[ھەرن]]
* [[ھەسنەکا]]
* [[ھەسنێ]]
* [[ھەڤندکا]]
* [[ھەلەوێ]]
* [[ھەمدڵا]]
* [[ھیزان]]
{{Div col end}}

==ئەمانەش ببینە==
* [[قەزای مێرگەسۆر]]
* [[ناحیەی مەزنێ]]
* [[ناحیەی گۆڕەتوو]]
* [[ناحیەی پیران]]
* [[ناحیەی شێروان مەزن]]


== سەرچاوەکان ==
{{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}}
{{گوندەکانی مێرگەسۆر}}

{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق|کوردستان}}
{{پۆلی کۆمنز|Barzan, Iraq}}

[[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]</text>
      <sha1>djaw8jzwny73qpprgoysnc3fayy7itf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581754</id>
      <parentid>1581753</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T22:58:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */</comment>
      <origin>1581754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15218" sha1="8trk6kt952npunl2c7ltxz7v4ag9jsr" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ناحیەی بارزان
| ناوی_فەرمی	           =  
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=   
| جۆری_نیشتنگە		=     [[ناحیە]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  Hawler Governorate.png
| شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=   
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| دەرزیی_نەخشە١	=  
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]] 
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]] 
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] 
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[پایتەخت|ناوەند]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[بلێ]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[ناحیە]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	=  ١٨٩٠
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= بەڕێوبەری ناحیە
| ناوی_سەرۆک		= بەشیر حەمید [[ھەمدڵا|ھەمدلی]]
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= ٤٩٨٫٩
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= ١
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=   ٧١١        
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= ٢٣٨٢
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= ٤٠٨
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  ٢٣،٠٤٦ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٢٤]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= ٤٦٫١٩
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= ٩،٧٥٢
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی 	= ۱۳،۲۹٤
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی(بادینانی)]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٠٠ 
| کاتناوچە١_DST		= 
| جیاوازی١_لە_DST	= 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}
'''ناحیەی بارزان''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة بارزان''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Barzan Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[بارزان]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور   |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان  | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[بارزان]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  | زمان = [[زمانی کوردی]]  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;
* بارزان یاخود بەرزان ناوی [[ھۆز]]ێکە و ناوچەیەکە لە [[باشووری کوردستان]]، سەبارەت بە ناوی بارزان بیرو بۆچوونی جیاواز ھەیە.
** ھەندێک دەڵێن (بارزان) ئەگەر پیتی (ان) ھێمای کۆکرنەوەبێت وشەی (بارز) بەواتای دلێر، دلاوەر، چالاک، جەنگاوەر دێت، بەڵام وشەی (بەرزان) ئەگەر پیتی (ان) ھێمای کۆکرنەوە بێت و وشەی (بەرز) لە زمانەوانی ئاڤێستای فارسی پەھڵەوی و کوردی بە واتای بڵند و بەرز دێت.
** ھەندێکی تریش دەلێن ناوی(بارزان)لە وشەی (بەرز)ەوە ھاتووە، لەبەر ئەوەی ئەو گوندە رێکەوتی درووستکردنەکەی لە شوێنێکی بەرز و بڵندەوە بووە پێیان وتووە(بەرزان).
** بۆچوونی تر ھەیە دەڵێن ئەم ناوە لە ناوی ھۆزی (برازی)ەوە ھاتووە (خێلی برازی یەکێکە لەخێلەکانی دەڤەری بۆتان لە باکووری کوردستان) یان ناوی باپیرە گەورەکەیانە، واتاکەشی (ماف ھەڵگر) یان (ماف زانە)ە، یاخۆد لە(بارسان)ەوە ھاتووە، دەروێشەکان (پیاو چاک - پیاوی خودا)، یان(برازان) واتە (برایانی پاکی). بۆچوونی تر ھەیە دەڵێن ناوچەی بەرزان واتە (ناوچەی کۆچ).
** مێژوونۆسی عێراقی عەباس ئەلعەزاوی دەڵێ: ئەسلی (بارزان) گوندی (باریزانە)، (باریزانی شەرەفنامە) لەو زانیاریانەی کە شەرەفنامە دەیان خاتەڕوو ئەوەمان بۆ ڕوون دەبێتەوە کە وشەی (بازیران) یان (باریزان) لە بنچینەدا وشەی (بارزان)ی ئێستایە، وا دەردەکەوێ کە گوندی(بارزان) زۆر کۆنە و ناوەکەی لە (لەفزە) کۆنەکەی وەرگیراوە ئەو گوندەش جاران گوندێکی ناوداربوو لە سەدەی شازدەمی زاینیدا.
** بۆچوونی تر ھەن بارزان دەبەنەوە سەر(پارسان) و دەلێن واتە(عابدان) و (زاھیدان) لە سەر ئەو ئیعتیبارەی کە ئەم شێخانە زاھید و خواناس بوون، ئەمە جگە لەوەی کە ئەمە نەدەبووا (پارسان) بوایە، بەڵکو دەبووا (پارسیان) بووایە و ئەویش بارزانیان بووایە، واتە تاکی وشەکە بارزانیان بووایە، ئەو کاتە کۆیەکەی دەبوو بە (بارزانیان یان) وەیان (بارزانیان کان). ئەمەش دیارە شتێکی ھەلەیە و لەرووی رێزمانییەوە درووست نییە. سەبارەت بە ناولێنانی ئەم دەڤەرە ئێمەش وای بۆ دەچین بەھۆی ھەڵکەوت و پێگەی جیۆگرافی ئەم ناوچەیە کە شوێنکی بەرزبووە ئەم ناوەی لێنراوە کە وشەی (بەرز) ھێمای کۆکردنەوەی (ان) بۆ زیاد کرابێت لە بەرزەوە کرابێتە بەرزان ( بارزان).
** بۆچوونێکی تر ھةیة دەڵێت: بارزان واتا (بەری زێ) واتا ئەوبەری زێ یان ئەوبەری ڕووبار.&lt;ref&gt;https://davarybarzan.blogfa.com/page/barzanmeans&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==


== جوگرافیا ==
سنوری ناحیەی بارزان:
* لە باکوورەوە [[ناحیەی شیلادزێ]].
* لە باشوورەوە [[ناحیەی دینارتێ]]. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی گۆڕەتوو]] و [[ناحیەی شێروان مەزن]].
* لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی دینارتێ]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گۆڕەتوو | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11078836  |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
* ژمارەی دانیشتووانی (٢٣،٠٤٦) ھەزار کەسە، بەپێی ئاماری ساڵی (٢٠٢٤). کە پێکھاتووە لە ٤،۲۹٤ [[خێزان]] و ۱۱،١٤١ [[نێر]] و ۱۱،٩٠٥ [[مێ]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
* بە ڕێژەی (١٠٠٪) دانیشتوانی لە نەتەوەی [[کورد]]ن وە بە ڕێژەی (١٠٠٪) بە ئایین [[ئیسلام]] ([[سوننە]])ن، لەم ڕێژەیەش (٥١٫٦٪) [[مێ]] و (٤٨٫٤٪)ی [[نێر]]ن.

== کشتووکاڵ ==

== شوێنەوار ==

== کارگێڕی ==
ئەم ناحیەیە لە (٤٩) گوند پێکھاتووە:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =  یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;
{{div col|colwidth=10em}}
* [[ئاستە]]
* [[ئاڤەدور]]
* [[ئالکا]]
* [[ئالیان]]
* [[ئەردێل]]
* [[ئیروان]]
* [[ئیسومەرا]]
* [[بابسێڤا]]
* [[بازێ]]
* [[باڵندا]]
* [[ببانا]]
* [[بلێ]]
* [[بێکرێس]]
* [[پێکول]]
* [[توریشکێ]]
* [[تێل، قەزای مێرگەسۆر|تێل]]
* [[دازا]]
* [[داویدکا]]
* [[دەربوتک]]
* [[ڕەزیان]]
* [[ڕێشە]]
* [[زورەگڤان]]
* [[زێوە، قەزای مێرگەسۆر|زێوە]]
* [[سالوکا]]
* [[سکا]]
* [[سەرکەڤر]]
* [[سەفتێ]]
* [[سەڤرە]]
* [[سیدان]]
* [[شانیک]]
* [[شرێ]]
* [[شیفکێ]]
* [[شنگێل]]
* [[فقیران]]
* [[کولکا]]
* [[گەراڤێ]]
* [[ملانێ]]
* [[ناڤ دارا]]
* [[وەرەخەل]]
* [[ھۆستان]]
* [[ھەربو]]
* [[ھەردەنا]]
* [[ھەرن]]
* [[ھەسنەکا]]
* [[ھەسنێ]]
* [[ھەڤندکا]]
* [[ھەلەوێ]]
* [[ھەمدڵا]]
* [[ھیزان]]
{{Div col end}}

==ئەمانەش ببینە==
* [[قەزای مێرگەسۆر]]
* [[ناحیەی مەزنێ]]
* [[ناحیەی گۆڕەتوو]]
* [[ناحیەی پیران]]
* [[ناحیەی شێروان مەزن]]


== سەرچاوەکان ==
{{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}}
{{گوندەکانی مێرگەسۆر}}

{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق|کوردستان}}
{{پۆلی کۆمنز|Barzan, Iraq}}

[[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]</text>
      <sha1>8trk6kt952npunl2c7ltxz7v4ag9jsr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠٢١)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182970</id>
    <revision>
      <id>1581705</id>
      <parentid>1579053</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T19:23:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15977" sha1="cibnnkfqonaut5ts2272jc6gl6h5xlt" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی ھەڵبژاردن/ئینگلیزی
| election_name     = ھەڵبژاردنی ٢٠٢١ی سەرۆک کۆماری ئێران
| country           = ئێران
| type              = سەرۆکایەتی
| previous_election = ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠١٧)
| previous_year     = ٢٠١٧
| next_election     = ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئێران (٢٠٢٤)
| next_year         = ٢٠٢٤
| election_date     = ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١
| turnout           = ٤٨٫٧٨٪ ({{decrease}} ٢٤.٥٥ [[percentage point|pp]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نتایج نهایی انتخابات / رئیسی با ۱۷٫۹ میلیون رای رئیس‌جمهور شد|ناونیشان=https://tejaratnews.com/%D9%86%D8%AA%DB%8C%D8%AC%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-1400-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86|وێبگە=تجارت‌نیوز|زمان=fa|ساڵ=٢٠٢١|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210620095503/https://tejaratnews.com/%D9%86%D8%AA%DB%8C%D8%AC%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-1400-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Final Iran Vote Results Show Lowest Turnout In Four Decades|ناونیشان=https://iranintl.com/en/iran/final-iran-vote-results-show-lowest-turnout-four-decades|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=Iran International|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210621094530/https://iranintl.com/en/iran/final-iran-vote-results-show-lowest-turnout-four-decades|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;)
| image_size        = 150x150px
| image1            = Raisi in 2021-02 (cropped).jpg
| nominee1          = '''[[ئیبراھیم ڕەئیسی]]'''
| party1            = Combatant Clergy Association
| popular_vote1     = '''١٨،٠٢١،٩٤٥'''
| percentage1       = '''٧٢.٣٨٪'''
| image2            = Mohsen Rezaee in 2020.jpg
| nominee2          = [[موحسین ڕەزایی]]
| party2            = Resistance Front of Islamic Iran
| popular_vote2     = ٣،٤٤٠،٨٣٥
| percentage2       = ١٣.٧٨٪
| image4            = Abdolnaser Hemmati 14000304000066637575096296073542.jpg
| nominee4          = [[عەبدولناسر ھیمەتی]]
| party4            = Executives of Construction Party
| popular_vote4     = ٢،٤٤٣،٣٨٧
| percentage4       = ٩.٨٠٪
| image5            = Amir-Hossein Ghazizadeh Hashemi.jpg
| nominee5          = [[ئەمیرحوسێن قازیزادە ھاشمی]]
| party5            = ILP
| color5            = 00008b
| popular_vote5     = ١،٠٠٣،٦٥٠
| percentage5       = ٤.٠٤٪
| map_image         = Iranian presidential election, 2021 by province.svg
| map_size          = 
| map_caption       = 
| title             = [[سەرۆک کۆماری ئێران|سەرۆک کۆمار]]
| before_election   = [[حەسەن ڕۆحانی]]
| before_party      = Moderation and Development Party
| after_election    = [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Ebrahim Raisi, ultra-conservative judiciary chief, set to be Iran's next president |ناونیشان=https://www.cnn.com/2021/06/19/middleeast/ebrahim-raisi-iran-election-intl-hnk/index.html?utm_medium=social&amp;utm_content=2021-06-19T07%3A41%3A29&amp;utm_term=link&amp;utm_source=twcnnbrk |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ئیش=[[CNN]] |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210621094529/https://www.cnn.com/2021/06/19/middleeast/ebrahim-raisi-iran-election-intl-hnk/index.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iran elections: Hardline candidate takes an unassailable lead |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2021/6/19/iran-elections-raisis-opponents-concede-as-announcement-awaited |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ئیش=[[Al Jazeera]] |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Hardline Judge Raisi Wins Iran's Presidential Election |ناونیشان=https://www.haaretz.com/middle-east-news/iran/.premium-iran-s-sole-moderate-presidential-candidate-congratulates-raisi-for-his-victory-1.9920189 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|agency=[[Reuters]] |via=[[Haaretz]] |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210621095516/https://www.haaretz.com/middle-east-news/iran/.premium-iran-s-sole-moderate-presidential-candidate-congratulates-raisi-for-his-victory-1.9920189 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; 
| after_party       = Combatant Clergy Association
}}

'''ھەڵبژاردنی ٢٠٢١ی سەرۆک کۆماری ئێران''' ١٣ھەمین ھەڵبژاردنی [[سەرۆک کۆماری ئێران]]ە، لە دوای دامەزراندنی ڕژێمی ئێران بە ڕێبەرایەتی ویلایەتی فەقیە. ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ئێران دەکرێت بەر لەوادەی خۆی ئەنجام بدرێت کاتێک کە حاڵەتی تایبەتی پێویست بێت، وەک لابردنی سەرۆک کۆمار، دەست لەکارکێشانەوە یان مردنی سەرۆک کۆمار. بە ڕێگای ھەڵبژاردنی گشتی. لە سەرەتادا حەوت کەس وەک کاندید پەسەندکران&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حەوت بەربژێر بۆ هەڵبژاردنی سەرۆککۆماریی ئێران پەسندکران|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/iran/250520211|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; بەڵام دواتر سێ کەسیان لە کاندیدکردن کشاندەوە تەنھا چوار کەسمانەوە کە ئەوانیش [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]، [[موحسین ڕەزایی]]، [[عەبدولناسر ھیمەتی]]، [[ئەمیرحوسێن قازیزادە ھاشمی]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=یەکەم دیبەیتی بەربژارەکانی هەڵبژاردنی سەرۆک کۆماری ئێران بەڕێوەچوو|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/ئێران-i397242|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=SAHAR KURDISH (Sorani)}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D8%A6%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-i397242 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; حیزبە ئۆپۆزیسیۆنەکانی ئێران و کوردستانی ڕۆژھەڵات بایکۆتی ھەڵبژاردنەکەیان کردووە داوایان لە خەڵک کرد بەشداری نەکەن. ھەڵبژاردنەکان سەر لەبەیانی ڕۆژی ھەینیی، ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١ بەڕێوەچوو. لەم ھەڵبژاردنە ٥٩ ملیۆن کەس مافی دەنگدانی هەبوو.لەو ژمارەیە یەک ملیۆن و ٣٩٢ ھەزار و ١٤٨ بۆ یەکەم جار مافی دەنگدانیان پێ دەدرێت. زیاتر لە ٦٦ ھەزار سندووقی دەنگدان بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆککۆمار ئامادەکراون. لە ١٣٣ وڵاتی دیکەی جیھان سندوقی ھەڵبژاردن بۆ ھاوڵاتیانی ئێرانی دانراون ڕۆژی ١٨ی جونی ٢٠٢١ سەعات ٧ی بەیانی بنکەکانی دەنگدان بە ڕووی دەنگدەران کرایەوە و هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ئێران دەستی پێکرد .تا سەعات دووی بەرەبەیان درێژەی کێشا ، ئێوارەی ڕۆژی ١٩ی جوون ٢٠٢١ ئەنجامە بەراییەکانی هەڵبژاردن لەلایەن ناوەندی هەڵبژاردنی ئێران بڵاوکرایەوە ، ئیبراهیم رەئیسی بە زۆرینەی دەنگی بەشداربووان بووە سەرۆککۆماری ئێران . لەم هەڵبژاردنەدا ژمارەیەکی کەم لەخەڵک بەبەراورد بە ژمارەی ئەو کەسانەی مافی دەنگدانیان هەیە بەشداریان کرد بەپێی ئەنجامە سەرەتاییەکان ٢٨ ملیۆن و ٦٠٠ هەزار کەس بەشداریی هەڵبژاردنەکەیان کردووە لەکاتێکدا ٥٩ ملیۆن و ٣١٠ هەزار و ٣٠٧ کەس مافی دەنگدانیان هەبوو. چاودێران و شرۆڤەکاران هۆکاری کەم بۆ : قەیرانی ئابووری، بێهیوایی خەڵک لە جێبەجێ بوونی خواست و داواکارییەکانیان لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئێرانەوە ، گەندەڵیی بەرفراوانی دارایی و ئیداری و ئابووری ، دەستگیرکردنی چالاکانی مەدەنی و سیاسی بەهۆی ناڕەزایەتی دەڕبرین ، خۆپیشاندان بەرفراوانەکانی  ساڵانی ڕابردوو وەک خۆپیشاندانەکانی  [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (۲۰۱۷-٢٠١٨)|کانوونی دووەمی ٢٠١٨]] و [[خۆپیشاندانەکانی ئێران (٢٠١٩)|تشرینی دووەمی ٢٠١٩]]، سزاکانی ئەمریکا، [[ئازادیی سیاسی|نەبوونی ئازادی سیاسی]] وەک ئازادی ڕادەربڕین و پێشێلکردنی [[مافەکانی مرۆڤ]]، بڕوانەبوون بە حکومەت و دەسەڵات لە ئێران، خراپی بارودۆخی ئابووری ، تەحریمی هەڵبژاردنەکان لەلایەن گروپ و رێکخراو و کەسایەتییە دیارەکانی ناوەوە و دەرەوەی ئێران و بڕوانەبوون بە چارەسەربوونی کێشە و گرفتەکانی خەڵک لە رێگای هەڵبژاردن لە ژێر دەسەڵاتی سیستەمی ئێران گەڕێندرایەوە .&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=زمان انتخابات ۱۴۰۰ ایران معلوم شد|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/iran-53888188|newspaper=BBC News فارسی|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=انتخابات ڕیاست جمهوری ۱۴۰۰ ایران؛ جلیلی هم پس از مهرعلیزاده و زاکانی از ڕقابت کنار کشید|ناونیشان=https://per.euronews.com/2021/06/16/mohsen-mehr-alizadeh-withdrew-from-the-iran-presidential-election|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=euronews|زمان=fa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سوابق 7 کاندیدای انتخابات ریاست‌جمهوری 1400- اخبار سیاست ایران - اخبار سیاسی تسنیم {{!}} Tasnim|ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1400/03/04/2509616/سوابق-7-کاندیدای-انتخابات-ریاست-جمهوری-1400|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=خبرگزاری تسنیم {{!}} Tasnim|زمان=fa}}&lt;/ref&gt;

== کاندیدەکان ==
وەزارەتی ناوخۆ لیستی فەرمی کاندیدە شیاوەکانی ئەنجومەنی پاراستنی دەرستور لە ٢٥ ی ئایاری ٢٠٢١ دا دەرکرد. ئەنجومەنەکە حەوت کاندیدی وەک کاندید بۆ سەرۆک کۆماری پەسەند کرد بەڵام دواتر سێ کەس لە کاندیدە شیاوەکان کشانەوەی خۆیان لە ھەڵبژاردن ڕاگەیاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Staff|یەکەم=IFP Editorial|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Iran Elections 2021: Seven Candidates Qualified to Run for President|ناونیشان=https://ifpnews.com/iran-elections-2021-seven-candidates-qualified-to-run-for-president|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=Iran Front Page|زمان=En}}&lt;/ref&gt; ئەو چوار بەربژێرەی دواتر مانەوە بریتیبوون لە: 
* [[ئەمیرحوسێن قازیزادە ھاشمی]] ئەندامی [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی]] (لە ساڵی ٢٠٠٨ەوە ھەتا ئەوکات)
* [[عەبدولناسر ھیمەتی]]، سەرۆکی پێشووی بانکی ناوەندیی کۆماری ئیسلامی ئێران (٢٠١٨–٢٠٢١)
* [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]، سەرۆکی دەزگای دادی ئێران (لە ساڵی ٢٠١٩وە ھەتا ئەوکات)
* [[موحسین ڕەزایی]]، فەرماندەی پێشووی [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (١٩٨١–١٩٩٧)

== بایکۆت ==
== ئەنجام ==
سەرئەنجام لە ھەڵبژاردنەکاندا ئیبراھیم ڕەئیسی وەکوو سەرۆک کۆماری ھەبژاردنی خولی سێزدەھەمی ئێران ھەڵبژێردرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=ابراهیم رئیسی برنده انتخابات &quot;مهندسی‌شده&quot;؛ تبریک خامنه‌ای، روحانی و رقبا|ناونیشان=https://farsi.alarabiya.net/iran/2021/06/19/ابراهیم-رئیسی-برنده-زودهنگام-انتخابات؛-تبریک-روحانی-ورقبا|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=العربیه فارسی|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210621095717/https://farsi.alarabiya.net/iran/2021/06/19/%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%B2%D9%88%D8%AF%D9%87%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA%D8%9B-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C%DA%A9-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88%D8%B1%D9%82%D8%A8%D8%A7|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Iran election: Hardliner Raisi will become president|زمان=en-GB|ئیش=[[BBC News]]|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-57537027|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210621095918/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-57537027|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;
=== ژمارەی دەنگەکانی کاندیدەکان  ===
* ئیبراهیم ڕەئیسی : ١٧ ملیۆن و ٨٠٠ هەزار دەنگ
* موحسین ڕەزایی : ٣ ملیۆن و ٣٠٠ هەزار دەنگ
* عەبدولناسر ھیمەتی: ٢ ملیۆن و ٤٠٠ هەزار دەنگ
* ئەمیرحوسێن قازیزادە ھاشمی :  ١ ملیۆن دەنگ

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Iranian presidential election, 2021}}

{{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئێران|دەیەی ٢٠٢٠}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</text>
      <sha1>cibnnkfqonaut5ts2272jc6gl6h5xlt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئیندۆنیزیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192869</id>
    <revision>
      <id>1581804</id>
      <parentid>1347506</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T06:15:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3522" sha1="9qvk0dc4fqnismk7konn9ndq9bcu0hv" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''[[ئیندۆنیزیا]]''' یەکێک بوو لە وڵاتە بەشداربووەکانی '''[[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]]'''ی [[تۆکیۆ]]. ٢٨وەرزشوان (١٦پیاو، ١٢خاتوون) نوێنەرایەتی وڵاتەکەیان کرد لە چەند یارییەکی ئۆڵمپیادەکە. لە بنەڕەتدا بڕیاروابوو یارییەکانی ئەم ئۆڵۆمپیادە لە ٢٤تەممووزی ٢٠٢٠ دەست پێبکات بەلام بەھۆی بڵاوبوونەوەی [[ڤایرۆسی کۆڕۆنا]] یارییەکانی بۆ ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١ دواخرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Joint Statement from the International Olympic Committee and the Tokyo 2020 Organising Committee - Olympic News|ناونیشان=https://olympics.com/ioc/news/joint-statement-from-the-international-olympic-committee-and-the-tokyo-2020-organising-committee|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=International Olympic Committee|زمان=en}}&lt;/ref&gt;ئەمە شانزەیەمین  بەشداربووی ئیندۆنیزیا بوو لە ئۆڵۆمپیاد دوای یەکەم بەشداری لە ساڵی ١٩٥٢. لەم ئۆڵۆمپیادە وەرزشوانانی ئیندۆنیزیا پێنج مەدالیایان (١زێر ، ١ زیو ، ٣ بڕۆنز) بۆ ولاتەکەیان بەدەست هێنا .&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Olimpiade Tokyo Resmi Dibuka, Atlet Surfing Rio Waida Pakai Baju Adat Bali Saat Bawa Bendera Indonesia|ناونیشان=https://asumsi.co/post/olimpiade-tokyo-resmi-dibuka-atlet-surfing-rio-waida-pakai-baju-adat-bali-saat-bawa-bendera-indonesia|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=Asumsi|زمان=en}}{{بەستەری مردوو|url=https://asumsi.co/post/olimpiade-tokyo-resmi-dibuka-atlet-surfing-rio-waida-pakai-baju-adat-bali-saat-bawa-bendera-indonesia |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Raya|یەکەم=Mercy|سەردێڕ=Antusiasme Rio Waida Tampil Debut di Ajang Olimpiade|ناونیشان=https://sport.detik.com/sport-lain/d-5650232/antusiasme-rio-waida-tampil-debut-di-ajang-olimpiade|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=detiksport|زمان=id-ID}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Schedule - Team Indonesia {{!}} Tokyo 2020 Olympics|ناونیشان=https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/all-sports/../../../en/results/all-sports/noc-schedule-indonesia.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=olympics.com|زمان=en-us|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210925170619/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/all-sports/noc-schedule-indonesia.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; 

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{وڵاتە بەشداربووەکانی ئۆلۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠}}
{{تووڵی دەروازە|وەرزش|ئیندۆنیزیا}}
{{improve categories|date=ئەیلوول ٢٠٢١}}
{{پۆلی کۆمنز|Indonesia at the 2020 Summer Olympics}}

[[پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:ئیندۆنیزیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینە بەپێی ساڵ]]</text>
      <sha1>9qvk0dc4fqnismk7konn9ndq9bcu0hv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەسکەندەروون</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199323</id>
    <revision>
      <id>1581633</id>
      <parentid>1581539</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:05:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12656" sha1="1q169wmlvmx5tixi0051ut5q1gjqj3n" xml:space="preserve">{{داتابۆکس-جوگرافیا}}
'''ئەسکەندەروون''' ({{بە عەرەبی|الإسكندرونة}}، {{بە تورکی|İskenderun}}، {{بە یۆنانی|Αλεξανδρέττα}}؛ '''ئەسکەندەریەی بچووک''')، لە ڕووی مێژوویییەوە بە «ئەلێکساندرێتا» و «سکاندەروون» ناسراوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cpt. Charlewood: .|سەردێڕ=&quot;Euphrates Valley Railway&quot;. Report and Transactions of the Devonshire Association for the Advancement of Science, Literature and Art. 4|ساڵ=١٨٧١|پەڕەکان=(٢): ٤٢٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Parsons, Abraham|سەردێڕ=. &quot;Travels in Africa and Asia&quot;. The Critical Review, or, Annals of Literature. 3:14: .|ساڵ=١٨٠٨|پەڕەکان=١٣٥}}&lt;/ref&gt; شارێکە لە [[پارێزگای خەتای]] لەسەر کەناری [[دەریای ناوین]] لە [[تورکیا]]. لە سووریا ئەسکەندەروون بە پانزدەھەمین پارێزگای ئەو وڵاتە دادەنرێت. ئەگەرچی لە ١٥ی تەممووزی ١٩٣٨ەوە سوپای تورکیا ھاتووەتە نێو شارەکەوە و ھەتا ئێستاش لەژێر دەسەڵاتی [[تورکیا]] دایە.

== ناو ==
شارەکە وەک '''ئەلێکساندریا''' (Ἀλεξάνδρεια) بۆ یادکردنەوەی سەرکەوتنی [[ئەسکەندەری مەزن]] بەسەر [[داریووشی سێیەم|داریووشی سێیەمی]] [[فارسەکان|فارسی]] لە [[ئیسووس (کیلیکیا)]] لە (٣٣٣ پ.ز) دامەزرا. لە سەرەتای سەدەکانی ناوەڕاستەوە، [[زیارەتکار|زیارەتکارانی]] ڕۆژاوایی شێوەی بچووککراوەی [[زمانە ڕۆمانسییەکان|ڕۆمانسی]] '''ئەلێکساندرێتا'''یان بەکار دەھێنا.&lt;ref&gt;''[[Encyclopedia of Islam]]'', 2nd edition, ''s.v.'' Iskandarūn&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
[[پەڕگە:Baghras2.jpg|وێنۆک|پاشماوەی [[باگراس|قەڵای باگراس]] لەسەر [[چیاکانی نوور|چیاکانی نوور (ئەمانۆس)]] لە نزیک ئەسکەندەروون]]

=== سەردەمی کۆن ===
ئەسکەندەروون ناوەکە دەپارێزێت، بەڵام پێدەچێت نەک شوێنی وردی «ئەلێکساندریا ئەد ئیسوم». بەپێی ئەفسانە، نیشتەجێبوونەکە لەلایەن [[ئەسکەندەری مەزن]] لە ساڵی ٣٣٣ پ.ز دامەزرا بۆ ئەوەی جێگەی [[میریاندوس]] بگرێتەوە وەک کلیلێک بۆ [[دەروازە سوورییەکان]]، نزیکەی ٣٧ کیلۆمەتر (٢٣ میل) لە باشووری شوێنی سەرکەوتنەکەی لە [[جەنگی ئیسووس]] دژی پاشای فارسی [[داریووشی سێیەم|پاشا داریووشی سێیەم]]. ئەسکەندەر لە بەرزایییەکانی ئەسکەندەروون، لە دەوروبەری «ئێسێنتێپێ» کەمپی کرد، و پاشان فەرمانی دا شارەکە دابمەزرێنرێت و ناوی بنرێت «ئەلێکساندریا».&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;&gt;{{EB1911|inline=y|wstitle=Alexandretta|volume=1|page=568|first=David George|last=Hogarth|author-link=David George Hogarth}}&lt;/ref&gt; بەڵام، ئەم چیرۆکە تەنھا لەلایەن سەرچاوە جێی متمانە نەبووەکان وەک [[پسیودۆ سکیمنوس]] تۆمار کراوە؛ بە ڕەچاوکردنی جەختکردنەوەی بەڵگەنامەیی لەسەر [[ئەسکەندەرییە]] لە [[میسر]] وەک یەکەم دامەزراوەی، زۆر بە دوور دەزانرێت کە ئەسکەندەر ئەلێکساندریا ئەد ئیسومی دامەزراندبێت، ھەرچەندە نزیکەی بە دڵنیایییەوە بوونی ھەبووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Fraser |یەکەم=Peter M. |بەستەری نووسەر=Peter Fraser (classicist) |ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=Cities of Alexander the Great |بڵاوکەرەوە=[[Clarendon Press]] |شوێن=Oxford |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٨١٥٠٠٦-٠|پەڕەکان=٢٠–٢١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cohen |یەکەم=Getzel |ڕێکەوت=٢٠٠٦|سەردێڕ=The Hellenistic Settlements in Syria, the Red Sea Basin, and North Africa |بڵاوکەرەوە=[[University of California Press]] |شوێن=[[بێرکلی، کالیفۆرنیا|بێرکلی]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٢٤١٤٨-٠|jstor=10.1525/j.ctt1pnd22 |پەڕە=٤٠٣}}&lt;/ref&gt;

گرنگیی شوێنەکە لە پەیوەندییەکەی بە دەروازە سوورییە ناوبراوەکانەوە دێت، کە ئاسانترین ڕێگایە بۆ زەوییە کراوەکانی پارێزگای خەتای و [[حەلەب]].&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;/&gt; بەھۆی دەوروبەری گرد و ناڕێک، شارەکە بە ناوی «ئەلێکساندریا سکابیۆسا» («ئەلێکساندریا شاخاوی»)یش دەگوترا.&lt;ref name=&quot;cath&quot;&gt;''[[Catholic Encyclopedia]]'', 1908, ''s.v.'' [[wikisource:Catholic Encyclopedia (1913)/Cambysopolis|Cambysopolis]]&lt;/ref&gt;

=== کۆماری خەتای ===
{{سەرەکی|دەوڵەتی خەتای}}
بەدوای ڕووخانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لە کۆتاییی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا، زۆربەی خەتای بە ئەسکەندەروونیشەوە لەلایەن سەربازانی فەڕەنسییەوە داگیر کرا.

لە تەممووزی ١٩٢٠دا، [[کۆنفرانسی سان ڕیمۆ]] سەنجەقی ئەسکەندەرێتای بۆ [[تورکیا]] دیاری نەکرد.&lt;ref name=&quot;doi_10.1093/ia/iix118&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=[[I. William Zartman]]|ناونیشان=https://academic.oup.com/ia/article/93/4/937/3897516?searchresult=1|سەردێڕ=States, boundaries and sovereignty in the Middle East: unsteady but unchanging|journal=International Affairs|بەرگ=٩٣|issue =4|ڕێکەوت= ١ی تەممووزی ٢٠١٧|پەڕەکان= ٩٣٧–٩٤٨|doi=10.1093/ia/iix118|issn= 0020-5850|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠٢١|oclc=	١٠٠٥٥٠٦٠٤٨|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; لە نێوان ١٩٢١–١٩٣٧دا، شارەکە بەشێک بوو لە [[سەنجەقی ئەسکەندەرێتا]]ی خۆبەڕێوەبەر لە چوارچێوەی [[سووریا]]ی ژێر دەسەڵاتی فەڕەنسادا، لەژێر [[ژێرفەرمانی فەڕەنسی بۆ سووریا و لوبنان]]ی سەر بە [[کۆمەڵەی نەتەوەکان|کۆمەڵەی گەلان]].&lt;ref&gt;Sarah Shields, ''Fezzes in the River'' Oxford University Press, 2011&lt;/ref&gt;

[[کۆماری خەتای]] لە ساڵی ١٩٣٨دا دامەزرا و، لە ١٩٣٩دا، دوای ڕێفراندۆمێک چووە پاڵ کۆماری [[تورکیا]]. [[گشتپرسی]]یەکە وەک ناڕەوا سەیر دەکرا و تا ئێستاش دەکرێت، چونکە حکوومەتی تورکیا لایەنگرانی بۆ ناو شارەکە گواستەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/voices/commentators/fisk/robert-fisk-syria-is-used-to-the-slings-and-arrows-of-friends-and-enemies-6297648.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20220507/https://www.independent.co.uk/voices/commentators/fisk/robert-fisk-syria-is-used-to-the-slings-and-arrows-of-friends-and-enemies-6297648.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئایاری ٢٠٢٢|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|سەردێڕ=Robert Fisk: Syria is used to the slings and arrows of friends and enemies|دوایین=Fisk|یەکەم=Robert|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٢|ئیش=[[The Independent]]|شوێن=London|وتەگێڕانەوە=French handed it over to Turkey after a fraudulent referendum|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/a-land-in-the-shadow-of-death-1283939.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20220507/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/a-land-in-the-shadow-of-death-1283939.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئایاری ٢٠٢٢|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|سەردێڕ=A LAND IN THE SHADOW OF DEATH|دوایین=Fisk|یەکەم=Robert|ئیش=[[The Independent]]|شوێن=London|وتەگێڕانەوە=After engineering a fraudulent referendum in north-west Syria – the Turks trucked their supporters into the city|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; و [[سوپای تورکیا]] «زۆربەی زۆرینەی [[عەرەب]]ی [[عەلەوییەکان (مەزھەب)|عەلەوی]]، [[یۆنانییەکان|یۆنانی]] و [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]]ی پارێزگاکەی دەرکرد» بۆ ئەوەی بڕیار لەسەر ئەنجامی گشتپرسییەکە بدات.&lt;ref name=&quot;JackKalpakian&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=EmlX4Y7PMjgC&amp;pg=PA130|سەردێڕ=Identity, Conflict and Cooperation in International River Systems|نووسەر=Jack Kalpakian|edition=Hardcover|بڵاوکەرەوە=Ashgate Publishing|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٠-٧٥٤٦-٣٣٣٨-١|پەڕە=١٣٠|وتەگێڕانەوە=Turkish army ... expelled most the province's Alawite Arabs and Armenian majority. A rigged referendum followed}}&lt;/ref&gt;

لە ٢٠١٠ەکاندا سووریا ھێشتا دژی تورکیا بانگەشەی سەروەریی خۆی لەسەر ناوچەی ئەسکەندەرێتا دەکرد.&lt;ref name=&quot;doi_10.1093/ia/iix118&quot; /&gt;

=== سەردەمی نوێ ===
لە [[ڕێکخستنەوەی حکوومەتی خۆجێیی تورکیا لە ٢٠١٣|ڕێکخستنەوەی ٢٠١٣]]دا، قەزای ئەسکەندەروون بەشێکی گەورەی خاکی خۆی بۆ [[قەزا]]ی نوێی [[ئارسووز]] لەدەست دا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Law No. 6360|ناونیشان=https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/12/20121206-1.htm |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ئیش=[[Official Gazette of the Republic of Turkey|Official Gazette]]|زمان=tr}}&lt;/ref&gt;

لە شوباتی ٢٠٢٣دا، شارەکە بەھۆی [[بوومەلەرزەی باکوور-ڕۆژاوای کوردستان ٢٠٢٣|بوومەلەرزە بەھێزەکان]] و لافاو و ئاگرکەوتنەوەکانی دوای ئەوە زیانێکی زۆری بەرکەوت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Son dakika... Hatay İskenderun'da depremin ardından 'deniz seviyesi' yükseldi! |ناونیشان=https://www.cumhuriyet.com.tr/turkiye/son-dakika-hatay-iskenderunda-depremin-ardindan-deniz-seviyesi-yukseldi-2049169 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=Cumhuriyet}}&lt;/ref&gt; لە ٨ی شوباتی ٢٠٢٣دا، ئاگری بەندەری ئەسکەندەروون کوژایەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Turkey-Syria earthquake: Fire at Iskenderun port extinguished |زمان=en-GB |بڵاوکەرەوە=BBC News |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-europe-64570458 |ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt; بەڵام ڕۆژی دواتر دیسانەوە ھەڵگیرسایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=WATCH: Plane flies through smoke as port fire reignites |بڵاوکەرەوە=[[BBC News]] |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/live/world-europe-64565412 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{commons category|İskenderun}}
* [https://www.iskenderun.bel.tr/ وێبگەی فەرمی]

{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|مێژوو|تورکیا|سووریا}}

[[پۆل:شارەکانی تورکیا]]
[[پۆل:مێژووی سووریا]]
[[پۆل:مێژووی پارێزگای خەتای]]
[[پۆل:شام]]
[[پۆل:پێگەکانی یۆنانی کۆن لە تورکیا]]
[[پۆل:دامەزرانەکانی ٣٣٠ی پ.ز]]</text>
      <sha1>1q169wmlvmx5tixi0051ut5q1gjqj3n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەمجەد عەلیمورادی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>207862</id>
    <revision>
      <id>1581923</id>
      <parentid>1561764</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T10:55:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8016" sha1="kmdsiqtp1n8g7gpgd3rv7o7jla9sa25" xml:space="preserve">{{کەسایەتی
| ناو                   = ئەمجەد عەلیمۆرادی
| وێنە                  =
| قەبارەی وێنە          =
| ڕێکەوتی لەدایکبوون    = ١٩٥٤
| ڕێکەوتی مردن          = ٢٠١٣
| شوێنی مردن            = [[سەقز]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
| ھۆکاری مردن           =
| شوێنی دۆزینەوەی تەرم  =
| شوێنی لەدایکبوون      = [[سەقز]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
| نەتەوە                = [[کورد]]
| ناوەکانی تر           =
| بنەچە                 = {{ئاڵا|کوردستان}}
| شارومەندێتی           =
| ڕادەی خوێندەواری      =
| دایەن                 =
| پیشە                  = [[شانۆکار]] و [[نووسەر]]
| ساڵانی چالاکی         =
| خاوەنکار              =
| شار                   =
| مووچە                 =
| دارایی                =
| باڵا                  =
| کێش                   =
| ناسراو بەھۆی         =
| سەرناو                =باوکی شانۆی سەقز
| وادە                  =
| پێشوو                 =
| جێگر                  =
| حیزب                  =
| بەرامبەرەکان          =
| ئایین                 =
| ھاوسەر                =
| یار                   =
| منداڵەکان             =
| باوک                  =
| خزمەکان               =
| پەیوەندییەکان          =
| خەڵاتەکان             =
|واژوو                  =
| ماڵپەڕ                =
| پەراوێزەکان           =
}}

'''ئەمجەد عەلیمۆرادی''' (لەدایکبووی ١٩٥٤ ھەتا ٢٠١٣، لە [[سەقز]]) ناسراو بە ''باوکی شانۆی سەقز''، [[شانۆکار]] و [[نووسەر]] خەڵکی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]ە کە لە بواری ھونەری [[شانۆ]] و شانۆگەری چالاک بوو.&lt;ref&gt;[https://vakawi.ir/مردی-برای-تمام-فصول/ مردی برای تمام فصول] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220304213141/https://vakawi.ir/%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%81%D8%B5%D9%88%D9%84/ |date= ٤ی ئازاری ٢٠٢٢ }}، هەواڵنێری واکاوی، ٢٠١٧&lt;/ref&gt;

== ژیان ==
ئەمجەد عەلیمۆرادی لە ساڵی ١٩٥٤ لە گەڕەکی ناوقەڵای سەقز لەدایکبوو. ئەو خوێندنی سەرەتایی ھەر لەو شارە تەواو کرد و پاشان بڕوانامەی [[کارزانی]] لە زانستگاە وەرگرد و لە ئیدارەی مۆخابرات بوو بە تەکنیککارێکی [[دوورپەیوەندی]]. لە ساڵی ١٩٦٨ دەستی بە چالاکییە ھونەرییەکانی کرد و یەکەمین گرووپی پرۆفێشناڵی شانۆی دامەزراند. ئەو یەکێک بوو لەدامەزرێنەرانی [[فیستیڤاڵی نێونەتەوەییی شانۆی کوردیی سەقز|فیستیڤاڵی نێونەتەوەیی شانۆی کوردی]]&lt;ref&gt;[https://www.asrekurd.ir/Fa/News/9504/ آغاز چهاردهمین جشنواره تئاتر کُردی سقز] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220304223156/https://www.asrekurd.ir/Fa/News/9504/ |date= ٤ی ئازاری ٢٠٢٢ }}، عصر کرد، ٢٠١٧&lt;/ref&gt; لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. ئەو زیاتر لە ١٠٠ شانۆی لە ماوەی کاری ھونەری خۆیدا پێشکەش بە ھونەردۆستان کرد.&lt;ref&gt;[http://www.sharnews.com/7218/عشق-وجه-تمایز-پدرم-نسبت-به-دیگران-بود/ عشق و علاقه ی واقعی وجه تمایز پدرم با بقیه بود] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220304213141/http://www.sharnews.com/7218/%D8%B9%D8%B4%D9%82-%D9%88%D8%AC%D9%87-%D8%AA%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B2-%D9%BE%D8%AF%D8%B1%D9%85-%D9%86%D8%B3%D8%A8%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%88%D8%AF/ |date= ٤ی ئازاری ٢٠٢٢ }}، هەواڵنێری شارنیوز، ٢٠١٤&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://asoyroj.com/farsi/detail.aspx?=hewal&amp;jmara=2230&amp;Jor=1 درگذشت پدر تئاتر سقز]{{بەستەری مردوو|url=https://asoyroj.com/farsi/detail.aspx?=hewal&amp;jmara=2230&amp;Jor=1 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}، ئاسۆی ڕۆژهەڵات&lt;/ref&gt;

=== بندیخانە ===
کاتێ سرودی «ئەی شەھیدان» لە سەرەتای [[شۆڕشی ئیسلامیی ئێران|شۆرشی ١٩٧٩]]ی ئێران و شۆرشی ڕۆژھەڵاتی کوردستان گەیییە گوێی کوردان کەم کەس دەیانزانی دەنگی ئەمجەد عەلیمۆرادییە و ئەوە بوو بە سەرەتایێ بۆ گۆڕینی ژیانێکی نەخوازراو. لە ھەشتاکان تا سەرەتای نەوەدەکانی زایینی زیندانی کرا و بیست ساڵ لەم بەندیخانە بۆ بەندێکیتر دەیانبرد و دەیانھاورد.
تەنیا شانۆ دەیتوانی لە زەبرو زەنگی زیندان و تێوەگلانی مادەی ھۆشبەر ڕزگاری بکات. ھەرجار لە زیندانێک گرووپێکی شانۆی ساز دەکرد. دوایین شانۆی لە زیندانی سەقز ساز کرد و لە فستیواڵی سەرانسەری زیندانەکانی ئێران خەڵاتی باشترین دەرھێنەری وەرگرت.&lt;ref&gt;[https://www.isna.ir/news/kordestan-7362/ پیر تئاتر سقز در گذشت]، ئیسنا، ٢٠١٣&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.yjc.news/00I2FJ درگذشت پدر تئاتر سقز]{{بەستەری مردوو|url=https://www.yjc.news/00I2FJ |date=ئەیلوولی ٢٠٢٥ }}، هەواڵنێرانی جەوان، ٢٠١٣&lt;/ref&gt;

عەلیمۆرادی لە کۆتایی زستانی ٢٠١٣ لە نەخۆشخانەی شاری سەقز کۆچی دوایی کرد.&lt;ref&gt;[https://kordestan.farhang.gov.ir/fa/news/66221/هنرمند-پیشکسوت-تئاتر-کردستان-دار-فانی-را-وداع-گفت هنرمند پیشکسوت تئاتر کردستان دار فانی ڕا وداع گفت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220304213141/https://kordestan.farhang.gov.ir/fa/news/66221/%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%85%D9%86%D8%AF-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%A9%D8%B3%D9%88%D8%AA-%D8%AA%D8%A6%D8%A7%D8%AA%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%81%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D9%88%D8%AF%D8%A7%D8%B9-%DA%AF%D9%81%D8%AA |date= ٤ی ئازاری ٢٠٢٢ }}، وەزارەتی ئیرشادی ئیسلامی ئێران، ٢٠١٣&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://mehrnews.com/xn72W پیکر استاد امجد علی مرادی پدر تئاتر سقز به خاک سپرده شد]، هەواڵنێری میهر، ٢٠١٣&lt;/ref&gt;

== بەرھەمەکان ==
=== شانۆ ===
ھەندێک لە بەناوبانگترین کارەکانی بریتین لە:
* شانۆی «شەھیدی دووەم» لە دەیەکانی ھەفتای زایینی
* شانۆی «گیانفیدا»
* شانۆی «تاوانبار کێیە»
* شانۆی «لە خزمەت بادا»
* شانۆی «چاو لە پێناو چاو»
* شانۆی «سەی کازم»
* شانۆی «خوازبێنی»
* شانۆی «پاڵەوان کەچەڵ»
* شانۆی «ئەسپی سپی»
* شانۆی «چوار سندوق»
* شانۆی «ھوراتییەکان و کوراتییەکان»
* شانۆی «ماچ و فرمێسک»

=== سروودی نەتەوەیی ===
* سروودی «ئەی شەھیدان»

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
*
{{تووڵی دەروازە|ئێران|ژیاننامە|کوردستان}}

[[پۆل:خەڵکی سەقز]]
[[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]
[[پۆل:ھونەرمەندانی کورد]]
[[پۆل:شانۆکاران]]
[[پۆل:نووسەران]]</text>
      <sha1>kmdsiqtp1n8g7gpgd3rv7o7jla9sa25</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێزە چەکدارەکانی تورکیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>211793</id>
    <revision>
      <id>1581627</id>
      <parentid>1581562</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:03:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5529" sha1="i8pdi5nxhchakrx2o6axhba5634x7r3" xml:space="preserve">{{داتابۆکس|وێنە=Seal of the Turkish Armed Forces.png}}
'''ھێزە چەکدارەکانی تورکیا''' ({{بە تورکی|Türk Silahlı Kuvvetleri}}) [[ھێزی سەربازی]]ی کۆماری [[تورکیا]]یە، کە لە [[بارەگای سەرکردایەتیی ھێزە چەکدارەکانی تورکیا|بارەگای سەرکردایەتی]]، [[ھێزی وشکانیی تورکیا|ھێزی وشکانی]]، [[ھێزی دەریاییی تورکیا|ھێزی دەریایی]] و [[ھێزی ئاسمانیی تورکیا|ھێزی ئاسمانی]] پێکدێت. [[یاشار گوڵەر]]، [[سەرۆکی بارەگای سەرکردایەتیی ھێزە چەکدارەکانی تورکیا|سەرۆک]]ی بارەگای سەرکردایەتیی ھێزە چەکدارەکانی تورکیایە. ھێزە چەکدارەکانی تورکیا لە ساڵی ٢٠٢٢، سێزدەیەمین ھێزی سەربازیی جیھان&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.globalfirepower.com/countries-listing.php|سەردێڕ = 2022 Military Strength Ranking}}&lt;/ref&gt; و پێنجەمین ھێزی سەربازیی [[ناتۆ]] بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.globalfirepower.com/countries-listing-nato-members.php|سەردێڕ = NATO Member States Military Strength (2022) Military Strength}}&lt;/ref&gt; ئەم ھێزە وێڕای دابینکردنی بەرگریی نیشتمانی، لە چوارچێوەی ئەرکە نێونەتەوەیییەکان و بەشدارییەکان لە ئۆپەراسیۆنەکانی ناتۆدا، وەک یەکێک لە گەورەترین و چالاکترین سوپاکانی ھاوپەیمانێتییەکە ناسراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Ochoa Díaz |یەکەم=Siria Yolani |ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Certificación institucional en los procesos educativos del Colegio de Defensa Nacional (CDN) y la Escuela de Comando y Estado Mayor (ECEM) de las fuerzas armadas de la república de Honduras |ناونیشان=https://doi.org/10.56712/latam.v6i2.3898 |journal=LATAM Revista Latinoamericana de Ciencias Sociales y Humanidades |بەرگ=٦|issue=2 |doi=10.56712/latam.v6i2.3898 |issn=2789-3855}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
مێژووی دامەزراندنی ھێزە چەکدارەکانی تورکیا بە شێوەیەکی فەرمی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[شەڕی سەربەخۆییی تورکیا]] (١٩١٩–١٩٢٣) بە سەرکردایەتیی [[مستەفا کەمال ئاتاتورک]]. ئەم ھێزانە لە پاشماوەی یەکە سەربازییەکانی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانییەوە پێکھاتن و لەگەڵ ڕاگەیاندنی کۆماری تورکیا لە ساڵی ١٩٢٣، وەک دامەزراوەیەکی سەربازیی یەکگرتوو بە شێوازێکی مۆدێرن و نوێ ڕێکخرایەوە. لەو کاتەوە ھەتا ئێستا، ئەم ھێزانە بە قۆناغی جیاوازدا تێپەڕیون و پرۆسەی مۆدێرنبوون و گەشەپێدانی بەردەوامیان بەخۆیانەوە بینیوە، ھەتا گەیشتوونەتە شێوازە مۆدێرنەکەی ئەمڕۆی کە لەسەر بنەمای ستانداردە سەربازییە سەردەمەکان بنیاتنراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |دوایین=Chi Man |یەکەم=Kwong |سەردێڕ=Pax Britannica to World War, 1878–1919 |ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠٢٢|ئیش=Hongkongers in the British Armed Forces, 1860-1997 |پەڕەکان=٣١–٥٥|ناونیشان=https://doi.org/10.1093/oso/9780192845740.003.0003 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=Oxford University PressOxford |ژپنک=٠-١٩-٢٨٤٥٧٤-٨}}&lt;/ref&gt;

== پێکھاتە ==
ھێزە چەکدارەکانی تورکیا لە سێ لق پێکھاتووە: [[ھێزی وشکانیی تورکیا|ھێزی وشکانی]]، [[ھێزی دەریاییی تورکیا|ھێزی دەریایی]] و [[ھێزی ئاسمانیی تورکیا|ھێزی ئاسمانی]]، کە ئەرکی سەرەکییان پاراستنی سنوورە وشکانی، ئاوی و ئاسمانییەکانی تورکیایە. ئەم ھێزانە لە چوارچێوەی [[وەزارەتی بەرگریی نیشتمانی (تورکیا)|وەزارەتی بەرگریی نیشتمانی]]دا ڕێک خراون و بەگشتی لە ڕووی پلاندانانی ڕێکخراوەیی و سەربازییەوە لەلایەن سەرۆکایەتیی ئەرکانی گشتییەوە سەرپەرشتیی دەکرێن، ئەمەش سیستەمێکی یەکگرتووی سەربازی بۆ بەرگریی نیشتمانی پێکدەھێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Golan |یەکەم=Oren |دوایین٢=Ben-Ari |یەکەم٢=Eyal |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Armed Forces, Cyberspace, and Global Images |ناونیشان=https://doi.org/10.1177/0095327x16670694 |journal=Armed Forces &amp;amp; Society |بەرگ=٤٤|issue=2 |پەڕەکان=٢٨٠–٣٠٠|doi=10.1177/0095327x16670694 |issn=0095-327X}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Military of Turkey}}

{{تووڵی دەروازە|شەڕ|تورکیا}}
{{تورکیا-کۆلکە}}

[[پۆل:ھێزی سەربازیی تورکیا| ]]</text>
      <sha1>i8pdi5nxhchakrx2o6axhba5634x7r3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581688</id>
      <parentid>1581627</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T17:01:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:مێژوو|مێژوو]]</comment>
      <origin>1581688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5540" sha1="dphe4ziqxkh8x2qkx3gdiui7jxx282o" xml:space="preserve">{{داتابۆکس|وێنە=Seal of the Turkish Armed Forces.png}}
'''ھێزە چەکدارەکانی تورکیا''' ({{بە تورکی|Türk Silahlı Kuvvetleri}}) [[ھێزی سەربازی]]ی کۆماری [[تورکیا]]یە، کە لە [[بارەگای سەرکردایەتیی ھێزە چەکدارەکانی تورکیا|بارەگای سەرکردایەتی]]، [[ھێزی وشکانیی تورکیا|ھێزی وشکانی]]، [[ھێزی دەریاییی تورکیا|ھێزی دەریایی]] و [[ھێزی ئاسمانیی تورکیا|ھێزی ئاسمانی]] پێکدێت. [[یاشار گوڵەر]]، [[سەرۆکی بارەگای سەرکردایەتیی ھێزە چەکدارەکانی تورکیا|سەرۆک]]ی بارەگای سەرکردایەتیی ھێزە چەکدارەکانی تورکیایە. ھێزە چەکدارەکانی تورکیا لە ساڵی ٢٠٢٢، سێزدەیەمین ھێزی سەربازیی جیھان&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.globalfirepower.com/countries-listing.php|سەردێڕ = 2022 Military Strength Ranking}}&lt;/ref&gt; و پێنجەمین ھێزی سەربازیی [[ناتۆ]] بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.globalfirepower.com/countries-listing-nato-members.php|سەردێڕ = NATO Member States Military Strength (2022) Military Strength}}&lt;/ref&gt; ئەم ھێزە وێڕای دابینکردنی بەرگریی نیشتمانی، لە چوارچێوەی ئەرکە نێونەتەوەیییەکان و بەشدارییەکان لە ئۆپەراسیۆنەکانی ناتۆدا، وەک یەکێک لە گەورەترین و چالاکترین سوپاکانی ھاوپەیمانێتییەکە ناسراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Ochoa Díaz |یەکەم=Siria Yolani |ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Certificación institucional en los procesos educativos del Colegio de Defensa Nacional (CDN) y la Escuela de Comando y Estado Mayor (ECEM) de las fuerzas armadas de la república de Honduras |ناونیشان=https://doi.org/10.56712/latam.v6i2.3898 |journal=LATAM Revista Latinoamericana de Ciencias Sociales y Humanidades |بەرگ=٦|issue=2 |doi=10.56712/latam.v6i2.3898 |issn=2789-3855}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
مێژووی دامەزراندنی ھێزە چەکدارەکانی تورکیا بە شێوەیەکی فەرمی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[شەڕی سەربەخۆییی تورکیا]] (١٩١٩–١٩٢٣) بە سەرکردایەتیی [[مستەفا کەمال ئاتاتورک]]. ئەم ھێزانە لە پاشماوەی یەکە سەربازییەکانی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانییەوە پێکھاتن و لەگەڵ ڕاگەیاندنی کۆماری تورکیا لە ساڵی ١٩٢٣، وەک دامەزراوەیەکی سەربازیی یەکگرتوو بە شێوازێکی مۆدێرن و نوێ ڕێکخرایەوە. لەو کاتەوە ھەتا ئێستا، ئەم ھێزانە بە قۆناغی جیاوازدا تێپەڕیون و پرۆسەی مۆدێرنبوون و گەشەپێدانی بەردەوامیان بەخۆیانەوە بینیوە، ھەتا گەیشتوونەتە شێوازە مۆدێرنەکەی ئەمڕۆی کە لەسەر بنەمای ستانداردە سەربازییە سەردەمەکان بنیاتنراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |دوایین=Chi Man |یەکەم=Kwong |سەردێڕ=Pax Britannica to World War, 1878–1919 |ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠٢٢|ئیش=Hongkongers in the British Armed Forces, 1860-1997 |پەڕەکان=٣١–٥٥|ناونیشان=https://doi.org/10.1093/oso/9780192845740.003.0003 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=Oxford University PressOxford |ژپنک=٠-١٩-٢٨٤٥٧٤-٨}}&lt;/ref&gt;

== پێکھاتە ==
ھێزە چەکدارەکانی تورکیا لە سێ لق پێکھاتووە: [[ھێزی وشکانیی تورکیا|ھێزی وشکانی]]، [[ھێزی دەریاییی تورکیا|ھێزی دەریایی]] و [[ھێزی ئاسمانیی تورکیا|ھێزی ئاسمانی]]، کە ئەرکی سەرەکییان پاراستنی سنوورە وشکانی، ئاوی و ئاسمانییەکانی تورکیایە. ئەم ھێزانە لە چوارچێوەی [[وەزارەتی بەرگریی نیشتمانی (تورکیا)|وەزارەتی بەرگریی نیشتمانی]]دا ڕێک خراون و بەگشتی لە ڕووی پلاندانانی ڕێکخراوەیی و سەربازییەوە لەلایەن سەرۆکایەتیی ئەرکانی گشتییەوە سەرپەرشتیی دەکرێن، ئەمەش سیستەمێکی یەکگرتووی سەربازی بۆ بەرگریی نیشتمانی پێکدەھێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Golan |یەکەم=Oren |دوایین٢=Ben-Ari |یەکەم٢=Eyal |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Armed Forces, Cyberspace, and Global Images |ناونیشان=https://doi.org/10.1177/0095327x16670694 |journal=Armed Forces &amp;amp; Society |بەرگ=٤٤|issue=2 |پەڕەکان=٢٨٠–٣٠٠|doi=10.1177/0095327x16670694 |issn=0095-327X}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Military of Turkey}}

{{تووڵی دەروازە|شەڕ|تورکیا|مێژوو}}
{{تورکیا-کۆلکە}}

[[پۆل:ھێزی سەربازیی تورکیا| ]]</text>
      <sha1>dphe4ziqxkh8x2qkx3gdiui7jxx282o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەزموون (فیلم)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>211849</id>
    <revision>
      <id>1581877</id>
      <parentid>1579228</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T09:33:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8916" sha1="kglladlwazhsn6nuhiyhqgqgjg3qter" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی فیلم
| ناو                  =ئەزموون
| وێنە                 =ئەزموون.jpg
| قەبارەی وێنە         =
| لێدوان               =
| سەردێڕ               =
| سەرباس               =
| دەرھێنەر             =[[شەوکەت ئەمین کۆرکی]]
| بەرھەمھێنەر          =مەمەد ئاکتاش
| نووسین               =محەممەدڕەزا گەوھەری {{ھن}} شەوکەت ئەمین کۆرکی
| سەرچاوەی چیڕۆک       =
| چەشن                 =
| کاست                 =
| موزیک                = [[مەحموود بەرازی]]
| وێنەگری سینەمایی     = ئەدیب سوبحانی
| دەستکاری             = ئیبراھیم سەعیدی
| ستۆدیۆ               =
| کۆمپانیای بڵاوکەرەوە  =
| ڕێکەوتی دەرچوون      =
| ماوەی فیلم           =٨٩ خولەک
| وڵات                  =[[کوردستان]]
| زمان                 =[[کوردی]]
| زنجیرە               =
| تێچوون               =
| داھات                =
| خەڵاتەکان             =
| بەشی پێشوو           =
| بەشی دواتر           =
}}

'''ئەزموون''' ({{بە ئینگلیزی|The Exam}}) [[فیلم]]ێکی [[کوردی]]یە لە دەرھێنانی [[شەوکەت ئەمین کۆرکی]] و بەرھەمھێنانی مەمەد ئاکتاش.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=«ئەزموون» لە فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی «بۆسان» لە کۆریای باشوور نمایش دەکرێت|ناونیشان=http://www.faratab.com/news/11821/%C2«Ø¦ÛØ²ÙÙÙÙ%C2»-ÙÛ-ÙÛØ³ØªÛÚ¤Ø§ÚµÛ-ÙÛÙØ¯ÙâÙÚµÙâØªÛ-ÙÛÙÙÛ-%C2«Ø¨ÛØ³Ø§Ù%C2»-ÙÙ-Ú©ÛØ±ÛØ§Û-Ø¨Ø§Ø´ÙÙØ±-ÙÙØ§ÛØ´-Ø¯ÙâÚ©Ø±ÛØª|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=فراتاب|زمان=fa-IR}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.faratab.com/news/11821/%C2%C2%AB%C3%98%C2%A6%C3%9B%C2%95%C3%98%C2%B2%C3%99 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; ھەر یەکە لە [[ئاڤان جەمال]]، ڤانیا سالار، حوسێن حەسەن، [[شوان عەتووف]]، [[محمد وریا]]، ھوشیار زێڕۆ نێروەیی و کۆمەڵێک ئەکتەری کورد لە باشوور، باکوور و ڕۆژھەڵاتی کوردستان ڕۆڵی تێدا دەگێڕن. فیلمەکە لە سەرەتادا لە کۆمەڵێک فێستیڤاڵی سینەمایی ناوخۆ و جیھانیدا نمایش کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فیلمی سینەمایی&quot;ئەزموون&quot; لە یازدەیەمین خولی فێستیڤاڵی فیلمی کوردی &quot;بەرلین&quot; نمایشکرا|ناونیشان=https://www.rachlaken.com/all-detail.aspx?Jimare=28536|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rachlaken.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فیلمی سینەمایی &quot;ئەزموون&quot; ئامادەی نمایشکردنە|ناونیشان=http://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&amp;jmare=119169&amp;Jor=5|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.wishe.net}}&lt;/ref&gt; دواتر لە جێژنی ڕەمەزانی ٢٠٢٢دا لە سینەماکانی باشووری کوردستان نمایش کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فیلمی ئەزموون یەکەمین ڕۆژی جەژن نمایشدەکرێت|ناونیشان=https://pukmedia.com/KS/Details/187595|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=pukmedia.com}}&lt;/ref&gt;

ئەزموون، فیلمی کرانەوە (دەستپێک)ی ھەشتەمین خولی [[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی دھۆک]] بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=ھەشتەمین خولی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی «دھۆک» بە «ئەزموون» ەوە دەستی پێ کرد|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/فەرھەنگی_ھونەری_وەرزشی-i402618|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=SAHAR KURDISH (Sorani)}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%DA%BE%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%DA%BE%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i402618 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢، عێراق فیلمی ئەزموونی هەڵبژارد بۆ ئەوەی وەک نوێنەری خۆی لە ئۆسکاری ٢٠٢٣ لە پۆلینی باشترین فیلمی نێونەتەوەیی کێبڕکێ بکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عێراق فیلمی 'ئەزموون' بۆ نوێنەرایەتیکردنی لە ئۆسکاردا هەڵبژارد|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/culture-style/09102022|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}&lt;/ref&gt;

== ئەکتەرەکان ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ئەکتەرەکانی فیلمی ئەزموون
|-
! ئەکتەر !! ڕۆڵ
|-
| ئاڤان جەمال || شیلان
|-
| ڤانیا سالار || ڕۆژین
|-
| حوسێن حەسەن  عەلی || سەردار
|-
| شوان عەتووف || جەمال
|-
| محمد وریا || قوتابی
|-
| ھوشیار زێڕۆ نێروەیی || ئەندازیار
|-
| نیگار عوسمان || مونیرە
|-
| کاوە قادر || شەماڵ
|-
| عادل عەبدولڕەحمان || کەریم
|-
| حەمەڕەشید ھەرەس || عەزیز
|-
| یانا توانا || سنوور
|-
| سۆلاڤ حەمەغەریب || ڕەیحان
|-
| زەریا سامی || فایەق
|-
| دیدار غەریب || پزیشکی گوێ
|-
| بەھار مەعرووفی || 
|-
| ژیر فەرەیدوون || 
|-
| ئومێد زەندی || 
|-
| مەستان مەریوان || 
|}

== خەڵات و فێستیڤاڵەکان ==
فیلمەکە لە کۆمەڵێک فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی و ناوخۆیی بەشدار بووە و بووە بە براوەی بەشێک لە خەڵاتەکانیش.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!فیستیڤاڵ
!خەڵات
!تێبینی/ژێدەر
|-
|فێستیڤاڵی فیلمی سانتا باربارا - ٢٠٢٢
|باشترین فیلمی نێودەوڵەتی
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hipes|یەکەم=Patrick|دوایین٢=Hipes|یەکەم٢=Patrick|ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Irish Film ‘Róise And Frank’ Wins Santa Barbara Film Festival Audience Award|ناونیشان=https://deadline.com/2022/03/santa-barbara-film-festival-2022-winners-1234976512/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=Deadline|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|چل و سێھەمین فێستیڤاڵی فیلمی نێونەتەوەیی قاھیرە
|سندووقی جەماوەری ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان- UNFPA'
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئەزموون لە فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی قاھیرە خەڵاتکرا.|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/081220211|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=www.rudaw.net}}&lt;/ref&gt;
|-
|نۆزدەھەمین فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی تیرانا
|باشترین سیناریۆ
|&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=فیلمی ئەزموون خەڵاتێکی نێودەوڵەتی بردەوە|ناونیشان=https://rojnews.news/کلتوور-و-ھونەر/فیلمی-ئەزموون-خەڵاتێکی-نێودەوڵەتی-بر/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=کوردی - RojNews.News}}{{بەستەری مردوو|url=https://rojnews.news/%DA%A9%D9%84%D8%AA%D9%88%D9%88%D8%B1-%D9%88-%DA%BE%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B2%D9%85%D9%88%D9%88%D9%86-%D8%AE%DB%95%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8E%DA%A9%DB%8C-%D9%86%DB%8E%D9%88%D8%AF%DB%95%D9%88%DA%B5%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%B1/ |date=ئازاری ٢٠٢٣ }}&lt;/ref&gt;
|}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://www.imdb.com/title/tt14463426/?ref_=nm_knf_i4 ئەزموون] لە [[بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان]]
{{فیلمی کوردی}}
{{تووڵی دەروازە|فیلم}}

[[پۆل:فیلمە کوردییەکان]]
[[پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی]]</text>
      <sha1>kglladlwazhsn6nuhiyhqgqgjg3qter</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھاری ھودینی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216100</id>
    <revision>
      <id>1581669</id>
      <parentid>1474470</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T15:20:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86079" sha1="o0hblbdtwxbmsgufx7kptiqbc9oimkt" xml:space="preserve">{{وەسف|جادووگەر، ھەڵاتنزان، و مەترسیکاری ھەنگاریی ئەمریکی}}
{{ڕەوانەکەر|ھودینی}}
{{Infobox person
| name               = ھاری ھودینی
| image              = HarryHoudini1899.jpg
| caption            = ھودینی لە ١٨٩٩، بە زنجیرەوە بۆ لاساییکردنەوەی نمایشی ھەڵاتنەکانی
| birth_name         = ئێریک وایز
| birth_date         = {{Birth date|١٨٧٤|٠٣|٢٤|mf=y}}
| birth_place        = [[بووداپێست]]، [[ھەرێمەکانی پادشایەتیی سەینت ستیفن |شانشینی ھەنگاریا]]، [[نەمسا-ھەنگاریا]]
| death_date         = {{Death date and age|١٩٢٦|١٠|٣١|١٨٧٤|٠٣|٢٤|mf=y}}
| death_place        = [[دیترۆیت، میشیگەن]]، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
| nationality        = ھەنگاری
| death_cause        = [[ئاوسانی چەرمەچەقاڵتە]]&lt;ref&gt;Schiller, Gerald. (2010). ''It Happened in Hollywood: Remarkable Events That Shaped History''. Globe Pequot Press. p. 34. {{ISBN|978-0762754496}}&lt;/ref&gt;
| height             = ١٦٨ سم
| occupation         = {{hlist|[[تەڕدەستی|چاوبەست]]|[[ھەڵاتنزانی|ھەڵاتنزان]]|[[مەترسیکار]]}}
| years_active       = ١٨٩١–١٩٢٦
| signature          = HoudiniSig.svg
| spouse             = {{marriage|[[بێس ھودینی|ویڵھێڵمینا بیاتریس «بێس» ڕاھنەر]]|١٨٩٤}}&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/272947/Harry-Houdini?source=ONTHISDAY |title=Harry Houdini |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=March 24, 2014}}&lt;/ref&gt;
| relatives          = [[تیۆدۆر ھاردین]] (برا)
}}
'''ھاری ھودینی''' (لەدایکبوو '''ئێریک وایز'''؛ ٢٤ی ئازاری ١٨٧٤ – ٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٦) [[ھەڵاتنزانی|ھەڵاتنزان]]، [[تەڕدەستی|چاوبەست]]، و [[مەترسیکار]]ێکی [[ئەمریکییە ھەنگارییەکان|ھەنگاریی ئەمریکی]] بوو، کە بە [[ھەڵاتنزانی|نمایشی ھەڵاتنەکانی]] ناسرابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Houdini! |ناونیشان=http://americanarchive.org/catalog/cpb-aacip-526-9882j69777 |زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢١ }}{{بەستەری مردوو|url=http://americanarchive.org/catalog/cpb-aacip-526-9882j69777 |date=ئازاری ٢٠٢٥ }}&lt;/ref&gt; ناوە خوازراوەکەی ئاماژەیەکە بە مامۆستا ڕۆحباوەڕەکەی، جادووگەری فەڕەنسی [[ژۆن یووجین ڕۆبێرت ھودین|ڕۆبێرت ھودین]] (١٨٠٥–١٨٧١).

لە سەرەتادا لە [[ڤودڤیل]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بووە مایەی سەرنج و دواتر بە ناوی «ھاری 'ھاندکەف' ھودینی» لە زنجیرە نمایشێکی لە ئەورووپا، کە بەگژی ھێزی پۆلیسدا دەبووەوە تاکوو بە بەندی بیھێڵنەوە. دواتر گەشەی سەند و نمایشەکانی پێکدەھاتن لە زنجیر، پەتی ھەڵواسراو بە [[بینای بڵند]]، [[چاکەتی بەستەرەوە]] لەژێر ئاو، و ھەڵاتن لە و ھەناسەگرتن لەنێو قوتووی شیری کەپسکراو کە ئاوی تێدا بوو.

لە ١٩٠٤دا، ھەزاران کەس بینەری بوون کاتێک ھەوڵی ھەڵاتنی دا لە [[کەلەپچە]]ی تایبەت کە لەلایەن ''[[دەیڵی میرەر]]''ی لەندەنەوە دروستکرابوون، و بۆ کاتژمێرێک بینەرانی لە دڵەڕاوکەدا ھێشتەوە. نمایشێکی تری بریتی بوو لە [[زیندەبەچاڵکردن]]ی و بە ئاستەم توانی خۆی ڕزگار بکات، و لە حاڵەتێکی نزیک لە شکستدا ڕزگاری بوو. لەکاتێکدا زۆر کەس پێیان وابوو کە ھەڵاتنەکانی ساختەن، ھودینی بە بەڵایەک ناسرابوو لەلای [[ڕۆحباوەڕ]]ە ساختەکان. وەک بەڕێوەبەری [[کۆمەڵگەی جادووگەرە ئەمریکییەکان]]، سوور بوو لەسەر پاڵپشتیکردنی ستاندارە پیشەگەرییەکان و بەدرۆخستنەوەی جادووگەرە قۆڵبڕەکان. خێراش بوو لە شکاتکردن لەوانەی کە نمایشی ھەڵاتنەکانیانی دووبارە دەکردەوە.

ھودینی چەند فیلمێکی دروست کردووە بەڵام دواتر وازی لە نواندن ھێناوە چونکە پارەی پەیدا نەکردووە. ھەروەھا فڕۆکەوانێکی بە تامەزرۆش بوو و ئامانجی ئەوە بوو کە ببێتە یەکەم پیاو کە فڕۆکە لە ئوسترالیا لێ بخوڕێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Maksel|یەکەم=Rebecca|سەردێڕ=The Hunt for Houdini's Airplane|ناونیشان=https://www.airspacemag.com/history-of-flight/the-hunt-for-houdinis-airplane-8082655/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Air &amp; Space Magazine|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرەتای ژیان ==
ئێریک وایس لە شاری [[بووداپێست]] لە [[شانشینی ھەنگاریا]] لەنێو خێزانێکی [[جوو]]دا لەدایکبووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.wildabouthoudini.com/2011/03/137-years-ago-in-budapest.html |سەردێڕ=137 years ago in Budapest... |بڵاوکەرەوە=Wild About Harry |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠١١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Harry Houdini {{!}} Biography &amp; Facts {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Harry-Houdini|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt; دایک و باوکی [[ڕابی]] مایەر ساموێل وایس (١٨٢٩–١٨٩٢) و سێسیلیا ستاینەر (١٨٤١–١٩١٣) بوون. ھودینی یەکێک بوو لە حەوت منداڵ: ھێرمان ئێم. (١٨٦٣–١٨٨٥)، کە زڕبرای ھودینی بوو لەڕێی یەکەم ھاوسەرگیریی ڕابی وایسەوە؛ نەیتەن جەی. (١٨٧٠–١٩٢٧)؛ گۆتفرید ویلیام (١٨٧٢–١٩٢٥)؛ [[تیۆدۆر ھاردین|تیۆدۆر]] (١٨٧٦–١٩٤٥)؛&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Hardeen Dead, 69. Houdini's Brother. Illusionist, Escape Artist, a Founder of Magician's Guild. Gave Last Show May&amp;nbsp;29 |وتەگێڕانەوە=Theodore Hardeen, a brother of the late Harry Houdini, illusionist and a prominent magician in his own right, died yesterday in the Doctors Hospital. His age was 69. |ئیش=[[The New York Times]] |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ١٩٤٥|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1945/06/13/archives/hardeen-dead-69-houdinis-brother-illusionist-escape-artist-a.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٠|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}&lt;/ref&gt; لیۆپۆڵد دی. (١٨٧٩–١٩٦٢)؛ و کاری گڵادیس (١٨٨٢-١٩٥٩)،&lt;ref&gt;Meyer, Bernard C. (1976), ''Houdini: A Mind in Chains'', [[E. P. Dutton|E.P. Dutton &amp; Co.]], [https://archive.org/details/houdinimindincha0000meye &lt;!-- quote=1959. --&gt; Chapter 1, p. 5], {{ISBN|0841504482}}.&lt;/ref&gt; کە دوای ڕووداوێکی منداڵی خەریک بوو کوێر ببێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.wildabouthoudini.com/2011/09/mystery-of-carrie-gladys-weiss.html |سەردێڕ=The mystery of Carrie Gladys Weiss |بڵاوکەرەوە=Wild About Harry |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١١}}&lt;/ref&gt;

وایس لە ٣ی تەممووزی ١٨٧٨دا بە کەشتیی ئێس. ئێس. ''فرێسیا'' لەگەڵ دایکی (کە دووگیان بوو) و چوار براکەی گەیشتنە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]].&lt;ref&gt;US National Archives Microfilm serial: M237; Microfilm roll: 413; Line: 38; List number: 684.&lt;/ref&gt; خێزانەکە ناوەکەیان گۆڕی بۆ ڕێنووسی ئەڵمانیی «Weiss»، و «Erik» بوو بە «Ehrich». خێزانەکە لە شاری [[ئاپڵتن]] لە [[ویلایەتی ویسکۆنسن]] نیشتەجێ بوون، باوکی لەوێ وەک ڕابی لە کۆبوونەوەی چاکسازی زایۆنی جویی کاری دەکرد.

بەپێی [[سەرژمێریی ١٨٨٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سەرژمێریی ساڵی ١٨٨٠]]، خێزانەکە لە شەقامی ئاپڵتن لە ناوچەیەکدا دەژیان کە ئێستا بە ھودینی پلازا ناسراوە.&lt;ref&gt;[[1880 US Census]] with Samuel M. Weiss, Cecelia (wife), Armin M.&lt;!-- Is this supposed to be Herman? --&gt;, Nathan J., Ehrich, Theodore, and Leopold.&lt;/ref&gt; لە ٦ی حوزەیرانی ١٨٨٢دا، ڕابی وایس بوویە ھاووڵاتییەکی ئەمریکی. بەھۆی لەدەستدانی کارەکەی لە زایۆن لە ١٨٨٢، ڕابی وایس و خێزانەکەی ڕوویان کردە [[میڵواکی]] و کەوتنە ھەژارییەکی زۆرەوە.&lt;ref&gt;[http://www.houdinifile.com/2014/02/houdinis-forgotten-years.html Houdini's Forgotten Years] The Houdini File.&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٨٨٧دا، ڕابی وایس لەگەڵ ئێریکدا چوونە شاری [[نیویۆرک]]، و لەوێ لە خانوویەکی کاتیدا دەژیان لە [[شەقامی ٧٩یەم (مانھاتن)|شەقامی ٧٩یەمی ڕۆژھەڵات]]. دواتر تەواوی خێزانەکەش لەگەڵیان نیشتەجێ بوون کاتێک ڕابی وایس خانووییەکی ھەمیشەییی دۆزییەوە. لە منداڵیدا، ئێریک چەند کارێکی کردووە، یەکەم دەرکەوتنی گشتیی بریتی بوو لە بوون بە [[ھونەرمەندی جۆلانێ|ھونەرمەندێکی جۆلانێ]] لە تەمەنی نۆ ساڵیدا، و خۆی بە «ئێریک، شازادەی ھەوا» ناو دەبرد. ھەروەھا لە گەنجیدا پاڵەوانی [[پێشبڕکێی ڕاکردنی سەر وشکانی|ڕاکردنی سەر وشکانی]] بووە.

== پیشەی جادووگەری ==
کاتێک وایس بوو بە [[جادووگەر]]ێکی پیشەیی بە «ھاری ھودینی» خۆی بانگ دەکرد، بیرۆکەی ناوەکەی دوای خوێندنەوەی [[خۆژیاننامە]]ی جادووگەری فەڕەنسیی [[ژان یووجین ڕۆبێرت ھودین]] بۆ ھات لە ساڵی ١٨٩٠. وایس بە ھەڵە پێی وابوو کە ''i'' لە کۆتاییی ناوێکدا بە مانای «وەک» دێت لە فەڕەنسیدا. دواتر لە ژیانیدا، ھودینی وتی کە بەشی یەکەمی ناوە نوێیەکەی، ھاری، ڕێزلێنانێک بووە بۆ جادووگەری ئەمریکی [[ھاری کێڵەر]]، کە پێی سەرسام بووە، ھەرچەندە پێدەچێت کە لە «ئێری»یەوە وەرگیرابێت، کە نازناوی «ئێریک»ە، و لە خێزانەکەیدا بەو شێوەیە بانگ دەکرا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://taramarion.vpweb.com/upload/Harry%20Houdini.pdf|سەردێڕ=Harry Houdini|بڵاوکەرەوە=American Decades|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٨|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161109085403/http://taramarion.vpweb.com/upload/Harry%20Houdini.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} ھەروەھا لە [http://ic.galegroup.com/ic/bic1/ReferenceDetailsPage/ReferenceDetailsWindow?zid=2a3b8a0573f3c6eeab667966408317da&amp;action=2&amp;catId=&amp;documentId=GALE%7CK1602000557&amp;userGroupName=tlc199095657&amp;jsid=8d70ce38fc654bb5c3842e043b6782b7 بایۆگرافی ئین کۆنتێکست].&lt;/ref&gt;

ھودینی لەلایەن جادووگەر [[جۆزێف ڕین]]ەوە ڕاھێنانی پێ دەکرا کاتێک کە ھەرزەکار بوو لە یانەی وەرزشیی پاستایم.&lt;ref name=&quot;Loxton 2013&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Loxton|یەکەم=Daniel|بەستەری نووسەر=Daniel Loxton|سەردێڕ=The Remarkable Mr. Rinn| ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشان=http://www.skeptic.com/eskeptic/13-01-30/#feature |ئیش=[[Skeptic (U.S. magazine)|Skeptic Magazine]] | ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:Harry Houdini-sitting.jpg|وێنۆک|right|upright|ھودینی، {{circa}} ١٩٠٠]]
ھودینی لە ١٨٩١ دەستی کرد بە پیشەی جادووگەری، بەڵام سەرکەوتنێکی وای نەبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| دوایین=Rocha| یەکەم=Guy| سەردێڕ=MYTH No. 56 – No Disappearing Act for Harry Houdini at Piper's Opera House| ناونیشان=http://nsla.nevadaculture.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=728&amp;Itemid=418| بڵاوکەرەوە=Nevada State Library and Archives| ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠١١| ڕەوشی ناونیشان=مردوو| ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110722132236/http://nsla.nevadaculture.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=728&amp;Itemid=418| ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠١١| df=mdy-all}}&lt;/ref&gt; دواتر لە نمایشێکی ژێر چادردا دەرکەوت لەگەڵ پیاوی بەھێز [[ئێمیل جارۆ]].&lt;ref&gt;Immerso, Michael. (2002). ''Coney Island: The People's Playground''. Rutgers University Press. p. 114. {{ISBN|978-0813531380}}&lt;/ref&gt; لە مۆزەخانە دە سەنتییەکان و نواندنە ناسەرەکییەکاندا دەردەکەوت، تەنانەت چەند ڕۆڵێکیشی دەگێڕا وەک «دە وایڵد مان» لە سێرکێکدا. ھودینی لە سەرەتادا سەرنجی لەسەر فێڵی پەڕەی باو بوو. لەکاتێکدا، بە «کینگ ئۆف کاردس» (پاشای پەڕەکان) خۆی ناو دەبرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.houdini.org/houdinimagic.html|سەردێڕ=Harry Houdini: Famous magician, master of escapes, Houdini metamorphosis|بڵاوکەرەوە=Houdini Magic|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505113735/https://www.houdini.org/houdinimagic.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ھەندێک جادووگەری پیشەگەر – بەڵام ھەموویان نا – ھودینییان بە تەڕدەستێکی بەتوانا ناو برد کە تەواوی شارەزایییەکەی نەبووە، و ئەوەندە زیرەک نەبووە تێیدا کە شارەزایی پەیدا بکات لە ھونەرەکەدا.&lt;ref&gt;[http://www.houdinifile.com/2014/04/houdini-king-of-cards.html Houdini, King of Cards] The Houdini Files.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Johnson2005&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین = Johnson| یەکەم = Karl| سەردێڕ = The Magician and the Cardsharp| ناونیشان = https://archive.org/details/magiciancardshar00karl
|دەستپێگەیشتنی ناونیشان = registration| ساڵ = ٢٠٠٥}}&lt;/ref&gt; دوای ماوەیەکی کەم، دەستی کرد بە تاقیکردنەوەی [[ھەڵاتنزانی|نمایشی ھەڵاتن]].{{citation needed |date=January 2020}}

لە ١٨٩٤دا، کاتێک لەگەڵ براکەیدا «[[تیۆدۆر ھاردین|داش]]» (تیۆدۆر) نمایشیان دەکرد لە [[دوورگەی کۆنی]] لەژێر ناوی «برایانی ھودینی»، ھودینی نمایشکارێکی بینی بە ناوی [[بێس ھودینی|ویڵھێڵمینا بیاتریس «بێس» ڕاھنەر]]. لە سەرەتادا داش حەزی لە بێس بوو، بەڵام بێس ھاوسەرگیریی لەگەڵ ھودینی کرد، و جێگەی داشی گرتەوە لە نمایشەکانیاندا، و بە «ھودینییەکان» ناسران. بۆ تەواوی پیشەی نمایشی ھودینی، بێس وەک یاریدەدەری دەردەکەوت.

ھودینی لە ١٨٩٩دا ناوبانگێکی زۆری پەیدا کرد کاتێک بەڕێوەبەر [[ماڕتن بێک]]ی بینی لە سەینت پۆڵ، مینەسۆتا. بێک بە نمایشی [[کەلەپچە]]ی ھودینی سەرسام بووبوو، بۆیە پێشنیاری ئەوەی کرد کە سەرنج بخاتە سەر نمایشی ھەڵاتنەکانی و لە گۆڕەپانی [[ڤودڤیل]]ی [[ئۆرفیەم]] جێی بۆ دابین کرد. دوای تێپەڕبوونی چەند مانگێک، لە گەورەترین ھۆڵەکانی [[ڤودڤیل]]دا نمایشی دەکرد. لە ١٩٠٠دا، بێک زنجیرە نمایشێکی بۆ ھودینی ڕێکخست لە ئەورووپا. دوای چەند ڕۆژێک بە چاوپێکەوتنی سەرنەکوتوو، بریکاری بەڕیتانیی ھودینی [[ھاری دەی (سیاسەتوان)|ھاری دەی]] یارمەتیی دا تاکوو چاوپێکەوتنێک لەگەڵ [[سی. دەنداس سلەیتەر]] ببەستێت، بەڕێوەبەری ئەو کاتەی [[شانۆی ئاڵھامبرا]]. ھودینی بە [[ویلیام مێلڤیڵ]] شاد بوو و ڕوونکردنەوەیەکی لەسەر ھەڵاتن لە کەلەپچەی دا لە [[سکۆتلەند یارد]].&lt;ref&gt;[[William Lindsay Gresham|Gresham, William Lindsay]]. (1959). ''Houdini: The Man Who Walked Through Walls''. Holt. pp. 82–83&lt;/ref&gt; ھودینی ئەوەندە سەرکەوتوو بوو لە ھەڵخەڵەتاندنی پۆلیسەکاندا کە توانی بۆ شەش مانگ جێی خۆی بکاتەوە لە شانۆی ئالھامبرادا. نمایشەکانی سەرکەوتنێکی گەورەیان ھەبوو و مووچەکەشی زیادی کرد بۆ ٣٠٠ دۆلار لە ھەفتەیەکدا ({{Inflation|US|300|1900|fmt=eq}}).&lt;ref&gt;Price, David. (1985). ''Magic: A Pictorial History of Conjurers in the Theater''. Cornwall Books. p. 191. {{ISBN|0845347381}}&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:Weiss with mother and wife (cropped).jpg|thumb|«دوو خۆشەویستەکەم»—ھودینی لەگەڵ دایک و ھاوسەرەکەیدا، {{circa}} ١٩٠٧]]
لە نێوان ١٩٠٠ و ١٩٢٠دا، ھودینی لە شانۆکانی سەرتاسەری بەڕیتانیای مەزندا دەردەکەوت و نمایشی ھەڵاتن، چاوبەستی، فێڵی پەڕە و مەترسیکاریی دەکرد، کە بەھۆیەوە بووبووە یەکێک لە نمایشکارە خاوەن زۆرترین مووچەکانی جیھان.&lt;ref&gt;Tait, Derek. (2017). ''The Great Houdini: His British Tours'' (Kindle Edition). Pen &amp; Sword Books Ltd. Chapter One {{ISBN|978-1473867949}}&lt;/ref&gt; توانیویەتی زنجیرە نمایش لە ھۆڵەندا، ئەڵمانیا، فەڕەنسا، و ڕووسیا بکات و بە زۆری بە «دە ھاندکەف کینگ» (پاشای کەلەپچە) ناسرابوو. لە ھەر شارێکدا، ھودینی زۆری لە پۆلیسی ناوخۆییی ئەوێ دەکرد کە بە [[کپت و زنجیر]] بەندی بکەن لە زیندانەکانیاندا و نەھێڵن ھەڵبێت. لەم ھەڵاتنانەیدا، زۆرینەی جار سەرەتا [[گەڕانی ڕووت|ڕووت دەکرایەوە و پشکنینی دەکرا]]. لە [[مۆسکۆ]]، توانی لە پاسێکی گواستنەوەی زیندانیی [[سیبێریا]]یی ھەڵبێت، وتبووشی کە ئەگەر نەیتوانیایە خۆی ئازاد بکات، پێویست بوو گەشت بکات بۆ سیبێریا، کە تاکە کلیل لەوێ بوو.

لە [[کۆلن]]، ھودینی شکاتی لە ئەفسەرێکی پۆلیس کرد بە ناوی وێرنەر گراف، کە وتبووی ھودینی بە [[بەرتیل]]دان خۆی ڕزگار دەکات لە زیندانەکان.&lt;ref&gt;Silverman, p. 81.&lt;/ref&gt; ھودینی دۆسیەکەی بردەوە بە کردنەوەی قاسەی دادوەرەکە (دواتر وتی کە دادوەرەکە بیری چووە قفڵی بکات). بەم سەرمایەدارییە نوێیەیەوە، ھودینی جلێکی کڕی کە وترابوو بۆ [[ڤیکتۆریا (شاژن)|شاژن ڤیکتۆریا]] دروست کراوە. دواتر پێشوازییەکی گەورەی ڕێکخست کە تێیدا دایکی پیشانی خزمەکانی دا و جلەکانی پۆشیبوو. ھودینی وتوویەتی کە ئەو ڕۆژە خۆشترین ڕۆژی ژیانی بووە. لە ١٩٠٤دا، ھودینی گەڕایەوە بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و خانوویەکی کڕی بە ٢٥،٠٠٠ دۆلار ({{Inflation|US|25000|1904|fmt=eq}})، خانوویەک کە بە [[بەردی قاوەیی]] دروست کرابوو لە ٢٧٨&amp;nbsp;دەبلیو. شەقامی ١١٣یەم لە [[ھارلێم]]، نیویۆرک سیتی.&lt;ref&gt;Silverman, p. 109.&lt;/ref&gt;

لە ماوەی زنجیرە نمایشێکیدا لە ئەورووپا لە ١٩٠٢دا، ھودینی سەردانی [[بلوا]]ی کرد بە مەبەستی بینینی ئێمیل ھودین، کوڕی [[ژان یووجین ڕۆبێرت ھودین]]، بۆ چاوپێکەوتنێک و ڕەزامەندی وەرگرتن بۆ سەردانکردنی گۆڕی ژان یووجین. ھودینی ڕێگەی پێنەدرا کە سەردانی گۆڕەکەی بکات، بەڵام سەرەڕای ئەوە سەردانی کرد.&lt;ref name=&quot;Steinmeyer 152-153&quot;&gt;[[Jim Steinmeyer|Steinmeyer, Jim]]. (2004). ''Hiding The Elephant: How Magicians Invented the Impossible''. Da Capo Press. pp. 152–153. {{ISBN|0786714018}}&lt;/ref&gt; ھودینی پێی وابوو کە نادادپەروەرانە مامەڵەی لەگەڵ کراوە و دواتر باسی یەکتر بینینەکەی کرد بە شێوەیەکی نەرێنیانە لە گۆڤارەکەیدا، وتی کە «زۆر بێئەدەبانە مامەڵەم لەگەڵ کرا لەلایەن مادام دەبلیوو. ئێمیل ڕۆبێرت ھودینەوە».&lt;ref name=&quot;Steinmeyer 152-153&quot;/&gt; لە ١٩٠٦دا، پەیامێکی نارد بۆ گۆڤاری فەڕەنسیی ''L'Illusionniste'' و وتی: «بە دڵنیایییەوە چێژ لە وتارەکەم دەبینن کە لەسەر ڕۆبێرت ھودین نووسیومە لە گۆڤارەکەمدا. بەڵێ، ھاوڕێی ئازیزم، دەتوانم لە کۆتاییدا کەسە زۆر خۆشەویستەکەت تێک بشکێنم، کە کە لەمێژە خراوەتە سەر پایەیەک کە شایەنی نەبووە.»&lt;ref&gt;Jones, Graham Matthew. (2007). ''Trades of the Trick: Conjuring Culture in Modern France''. New York University. pp. 96–98&lt;/ref&gt;

لە ١٩٠٦دا، ھودینی گۆڤارێکی تایبەت بە خۆی دروست کرد بە ناوی ''گۆڤاری مانگانەی کۆنجیورەرس'' (جادووگەرەکان).&lt;ref&gt;[[William Lindsay Gresham|Gresham, William Lindsay]] (1959). ''Houdini: The Man Who Walked Through Walls''. Holt. p. 136&lt;/ref&gt; گۆڤارەکە نەیاری ''[[سفینکس: گۆڤارێکی سەربەخۆ بۆ جادووگەرەکان|سفینکس]]'' بوو، بەڵام بۆ ماوەیەکی کەم بەردەوام بوو و تەنیا دوو چاپی لێ بڵاوبوویەوە تاکوو ئابی ١٩٠٨. مێژووناسی جادوو [[جیم ستاینمایەر]] وتوویەتی کە «ھودینی نەیتوانیوە خۆی بگرێت و گۆڤارەکەی بۆ شاڵاوەکانی بەکار دەھێنا، ھێرشی دەکردە سەر ڕکابەرەکانی، بەسەر دەرکەوتنەکانی خۆیدا ھەڵی دەدا، و زیرەکانە دووبارە مێژووی دەنووسییەوە بۆ ئەوەی لایەنگری بیروڕای خۆی بێت لەسەر جادووگەری.»&lt;ref&gt;[[Jim Steinmeyer|Steinmeyer, Jim]]. (2006). ''The Glorious Deception: The Double Life of William Robinson, Aka Chung Ling Soo, the Marvelous Chinese Conjurer''. Da Capo Press. p. 291. {{ISBN|078671770X}}&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:Harry Houdini jumps from Harvard Bridge, Boston, Massachusetts, 1908 - John H. Thurston, stereopticons LCCN2015650990 - restoration.jpg|وێنۆک|250px|right|ھاری ھودینی پێش بازھەڵدان لە [[پردی ھارڤارد]]ەوە لە [[بۆستن]] لە ١٩٠٨]]
لە ١٩٠٧ەوە ھەتاوەکوو ١٩١٠یەکان، ھودینی بە سەرکەوتنێکی زۆرەوە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا نمایشی دەکرد. خۆی لە زیندان، کەلەپچە، زنجیر، پەت، و [[چاکەتی بەستەرەوە]] ڕزگار دەکرد، کە زۆرینەی کات بە پەتێکەوە ھەڵواسرابوو لەبەرچاوی بینەرانی سەر شەقامدا. لەبەر لاساییکەرەوەکانی، ھودینی لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ١٩٠٨دا وازی لە «نمایشی کەلەپچە»کەی ھێنا، و دەستی کرد بە ھەڵاتن لە قتووی شیری پڕ لە ئاوی داخراو. ئەگەری شکستھێنان و مەرگ بینەرانی دەورووژاند. ھودینی نمایشی ھەڵاتنەکەشی فراوانتر کرد، و تێیدا ڕێی بە خەڵک دەدا کە ئامێری سەیروسەمەرەی بۆ جێ بھێڵن تاکوو بیبەستێتەوە. ئەم ئامێرانە بریتی بوون لە سندووقی بزماراوی (کە ھەندێک جار دەخرایە ژێر ئاوەوە)، کوڵێنەری کەپسکراو، چەرچەفی تەڕ، [[جانتای پۆستە]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=m_-UQ8pUg_4C&amp;q=Houdini+Mailbag+escape&amp;pg=PA39 |یەکەم١=J. C. |دوایین١=Cannell |سەردێڕ=The Secrets of Houdini |پەڕەکان=٣٦–٤١|شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Dover Publications |ساڵ=١٩٧٣| ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-٠٤٨٦٢٢٩١٣٣}}&lt;/ref&gt; و تەنانەت گەدەی [[نەھەنگ]]ێک کە کەوتبووە سەر کەناری بۆستن. بیرەسازەکانی [[سکرانتن، پێنسڵڤەینیا]]، و شارەکانی تر بەگژ ھودینیدا چوونەوە تاکوو لە بەرمیلێکی پڕ لە [[بیرە]] ھەڵبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Houdini's escapes and magic – Houdini's unique challenges in Scranton, PA. during the vaudeville era |ناونیشان=http://www.houdini.org/challeng.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130820063500/http://houdini.org/challeng.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

زۆرینەی ئەم نمایشانە لەگەڵ بازرگانی ناوخۆیی ڕێکخرابوون کە یەکێکە لە سەرەتاترین بەکارھێنانەکانی بازاڕدۆزیی ھاوبەش. لەجیاتیی بانگەشەکردن بۆ ئەو بیرۆکەیەی کە لەلایەن ڕۆحیانەتەوە یارمەتیی دەدرێت، وەک [[برایانی دەیڤنپۆرت]] و زۆری تر دەیانکرد، بانگەشەکانی ھودینی پیشانی دەدا کە لەڕێی ڕاگوێزیی سەرووسروشتییەوە ھەڵاتنەکانی ئەنجام دەدات، ھەرچۆنێک بێت ھودینی ھەرگیز دانی بەوەدا نەناوە کە ھێزی [[سەرووسروشتی]]ی ھەبووبێت.&lt;ref name=&quot;secret&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Kalush |یەکەم١=William |یەکەم٢=Larry |دوایین٢=Sloman |ساڵ= ٢٠٠٦|سەردێڕ=The Secret Life of Houdini: The Making of America's First Superhero |بڵاوکەرەوە=[[Simon &amp; Schuster]] |ژپنک=٩٧٨-٠٧٤٣٢٧٢٠٧٠|ناونیشان=https://archive.org/details/secretlifeofhoud00kalu |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;

دوای بەدواداچوونێکی زۆر، ھودینی  کۆمەڵەوتارێکی نووسی لەسەر مێژووی جاووگەری، کە پەرەی پێ درا و بوویە ''دەرخستنی ڕۆبێرت ھودین'' کە لە ١٩٠٨ بڵاوبوویەوە. لەم کتێبەدا ھێرشی کردە سەر کەسە زۆر خۆشەویستەکەی پێشووی، ڕۆبێرت ھودین، و بە درۆزن و قۆڵبڕ ناوی برد لەبەر ئەوەی کە وتبووی کە ئەو ماشێنی خۆکار و کاریگەرییەکانی وەک [[خۆڕاگرتنی ئاسمانی]]ی داھێناوە، کە چەندەھا ساڵ لەوەپێش بوونیان ھەبووە.&lt;ref&gt;[[Jim Steinmeyer|Steinmeyer, Jim]]. (2004). ''Hiding The Elephant: How Magicians Invented the Impossible''. Da Capo Press. pp. 154–155. {{ISBN|0786714018}} &quot;He decided to portray Robert-Houdin as a liar and thief who was completely incompetent as a magician. Houdini had developed a hatred for his spiritual father. In 1908 his collection of articles was gathered together, expanded and sold to a London publisher. By comparing the original articles with the finished book, it's clear that Houdini employed a ghost writer to polish the language and clarify his points. Other surviving manuscripts from Houdini demonstrate that most of Houdini's writing depended on ghostwriters. The theme of his book on Robert-Houdin was sharpened to a razor's edge, and was now titled ''The Unmasking of Robert-Houdin''.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Goto-Jones, Chris. (2016). ''Conjuring Asia''. Cambridge University Press. p. 193. {{ISBN|978-1107076594}}&lt;/ref&gt; زۆرینەی تاوانبارکردنەکانی لە کتێبەکەدا باسکرابوون ڕەتکرانەوە لەلایەن جادووگەران و توێژەرەوان کە لایەنگری ڕۆبێرت ھودین بوون. جادووگەر [[جان ھوگارد]] دواتر کتێبێکی نووسی کە کتێبەکەی ھودینیی بەدرۆخستەوە.&lt;ref&gt;Inge, M. Thomas; Hall, Dennis. (2002). ''The Greenwood Guide to American Popular Culture, Volume 3''. Greenwood Press. p. 1037. {{ISBN|978-0313323690}} &quot;Stung by the refusal of the widow of Robert-Houdin's son Emile to receive him in 1901, Houdini launched a literary vendetta against his former hero in the form of a book, ''The Unmasking of Robert-Houdin'', published seven years later. While the book did not achieve its aim, it remains of considerable historical interest as the first sustained attempt to mine Houdini's large and growing collection for historical information. Its errors and oversights became the subject of two extensive rebuttals. The first was Maurice Sardina's ''Les Erreurs de Harry Houdini'', translated and edited by Victor Farelli as ''Where Houdini Was Wrong''. The second was Jean Hugard's ''Houdini's &quot;Unmasking&quot;: Fact vs Fiction''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Jim Steinmeyer|Steinmeyer, Jim]]. (2004). ''Hiding The Elephant: How Magicians Invented the Impossible''. Da Capo Press. p. 156. {{ISBN|0786714018}} &quot;A number of researchers and authors have dismissed his claims and defended Robert-Houdin's reputation.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jones, Graham M. (2011). ''Trade of the Tricks: Inside the Magician's Craft''. University of California Press. p. 208. {{ISBN|978-0520270466}} &quot;The publication ultimately did more to tarnish Houdini's reputation than to refute Robert-Houdin's claims to originality and distinction especially in France, where magicians rallied to defend their spiritual progenitor against aspersions cast by an American parvenu.&quot;&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:Houdini challenge.jpg|وێنۆک|upright|پۆستەرێک کە بانگەشە بۆ ھەڵاتنی ھودینی لە «سەبەتەیەکی گەشتی زۆر پتەو و گەورە» دەکات]]
ھودینی لە سێرکەس بوش لە [[بەرلین]] لە [[ئەڵمانیا]] لە ٢١ی ئەیلوولی ١٩١٢دا، [[خانەی ئەشکەنجەدانی ئاویی چینی]]ی ناساند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mastronet.com/index.cfm?action=DisplayContent&amp;ContentName=Lot%20Information&amp;LotIndex=78310 |سەردێڕ=1912 Harry Houdini 'Water Torture Cell' Presentation Piece from Circus Busch Containing the Original Concept Art for the Performance's Famous Poster |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071220050429/http://www.mastronet.com/index.cfm?action=DisplayContent&amp;ContentName=Lot%20Information&amp;LotIndex=78310 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بە سەرەوژێری لە ژوورۆچکەیەکی شووشە و ئاسنین بەسترابووەوە کە پڕ بوو لە ئاو، و توانی بۆ زیاتر لە سێ خولەک ھەناسەی خۆی بگرێت لەژێر ئاودا. ھودینی بەردەوام بوو لە ئەنجامدانی ئەم نمایشە بۆ تەواوی ژیانی.

لە ماوەی پیشەکەیدا، ھودینی ھەندێک لە فێڵەکانی ڕوونکردبووەوە لە کتێبەکانیدا کە بۆ کۆڕی جادووگەران نووسیبووی. لە ''نھێنییەکانی کەلەپچە'' (١٩٠٩)دا، دەری خست کە چەند قفڵ و کەلەپچە دەکرێنەوە بە ھێزی تەواو، ئەوانی تریش بە قەیتانی پێڵاو. کاتەکانی تر، [[قفڵ شکاندن|قفڵشکێن]] و کلیلی شاراوەی لەگەڵ خۆی ھەڵدەگرت. کاتێک بە پەت و [[چاکەتی بەسترەوە]]وە دەبەسترایەوە، بۆشاییی جووڵاندنی بە گەورەکردنی شان و سنگی بەدەست دەھێنا، بە دوورخستنەوەی قۆڵی لە [[لەشی مرۆڤ|لەش]]ی.&lt;ref name=&quot;secret&quot;/&gt;

[[پەڕگە:Houdini-Elephant.jpg|thumb|right|ھودینی و جێنی، فیلە لەوبنووھاتووەکە، ٧ی کانوونی دووەمی ١٩١٨]]
ھەڵاتنی چاکەتی بەستەرەوەکانی سەرەتا لە پشت پەردەوە دەکران، و لە کۆتایییدا بە ئازادی دەھاتە دەرەوە. براکەی ھودینی (کە ھەڵاتنزانێک بوو، و بە [[تیۆدۆر ھاردین]] ناوی خۆی دەبرد) بۆی دەرکەوت کە بینەران زیاتر تامەزرۆن کاتێک پەردەکانی لێ نەبێت و تێکۆشانەکەی ببینن لەکاتی خۆڕزگارکردنی. چەند جارێک پێکەوە نمایشی ھەڵاتنیان کردووە لە چاکەتی بەستەرەوە کاتێک بە سەرەوژێری لە بیناوە ھەڵواسراون.&lt;ref name=&quot;secret&quot;/&gt;

بۆ زۆرینەی ژیانی پیشەیی، ھودینی نمایشەکانی زۆر گەورە بوون لە [[ڤودڤیل]]. بۆ چەندان ساڵ، خاوەنی زۆرترین مووچە بوو لە ڤودڤیلی ئەمریکیدا. یەکێک لە ناسراوترین جادووە ناھەڵاتنەکانی ھودینی لە [[نیویۆرک ھیپۆدرۆم]] نمایش کرا، و لە نمایشەکەدا فیلێکی تەواو پێگەیشتووی ونکرد.&lt;ref&gt;[http://www.thegreatharryhoudini.com/vanishingelephant.html &quot;The Vanishing Elephant&quot;]. Retrieved June 30, 2016.&lt;/ref&gt; ئەم فێڵەی لە جادووگەر [[چاڕڵس مۆریت]] کڕی بووەوە.&lt;ref&gt;[[Milbourne Christopher|Christopher, Milbourne]]. (1990 edition, originally published in 1962). ''Magic: A Picture History''. Dover Publications. p. 160. {{ISBN|0486263738}} &quot;Morritt invented a 'Disappearing Donkey'. When he expanded the idea so that an elephant could be whisked away in a box, Houdini bought the full rights to the spectacular illusion.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Silverman, p. 224.&lt;/ref&gt; لە ١٩٢٣دا، ھودینی بوویە سەرپرشتیاری [[مارتینکا (کۆمپانیا)|مارتینکا]]، کۆنترین کۆمپانیای جادووی ئەمریکا. کۆمپانیاکە لە ئێستاشدا ھەر بەردەوامن.

ھەروەھا وەک سەرپەرشتیاری [[کۆمەڵەی جادووگەرە ئەمریکییەکانیش]] ڕۆڵی ھەبووە لە ١٩١٧ەوە تاکوو مردنی لە ١٩٢٦. کۆمەڵەکە لە ژووری پشتەوەی فرۆشگەی جادووی ماترینکاوە دروستبوون لە نیویۆرک، و پەرەی سەند لەژێر سەرپەرشتیی ھاری ھودینی لەنێوان ١٩١٧ بۆ ١٩٢٦. ھودینی باشترین خەیاڵی جادووگەری بوو. ئەنجامی دروستکردنی تۆڕێکی نێودەوڵەتیی گەورە و یەکگرتوو بوو لە جادووگەری پیشەگەر و تازەکار. بچوویایە بۆ ھەر شوێنێک، ناونیشانێکی دوورودرێژی فەرمیی دەدایە یانەی جادووگەرییە ناوخۆیییەکان، لێدوانی دەدا، و ئەندامەکانی بانگێشت دەکرد لەسەر گیرفانی خۆی. وتوویەتی کە «یانەی جادووگەرییەکان بچووکن: بێھێزن ... بەڵام ئەگەر یەک بکەوین کۆمەڵەکە بەھێزتر دەبێت، و ئەوە دەگەیەنێت کە یانە بچووکەکان بەھێز و بەبایەخ دەبن. ئەندامان بەخێرھاتنیان لێ دەکرێت لە ھەر کوێیەک بن و، بە پێچەوانەوە، پشتیوانی ھێڵێکی شار بۆ شار بۆ دۆزینەوەی دەرخەرەکان و ناپەسەندەکان».

[[پەڕگە:Houdini in Handcuffs, 1918.JPG|وێنۆک|upright|ھودینی بە کەلەپچەوە، ١٩١٨]]
بۆ زۆرینەی ١٩١٦، کاتێک لە زنجیرە نمایشێکدا بوو لە ڤودڤیل، ھودینی لەسەر گیرفانی خۆی یانە جادووگەرییە ناوخۆیییەکانی کۆدەکردەوە تاکوو بەشداری لە کۆمەڵەی جادووگەرانی ئەمریکا بکەن وەک ھەوڵێک بۆ بووژاندنەوەی ئەو ڕێکخراوانەی کە پێی بێھێز بوو. گرووپی لە بەفەڵۆ، دیترۆیت، پیتسبێرگ، و کانسەس سیتی ڕازی کرد تاکوو بەشداری بکەن. لە لەندەنیش بە ھەمان شێوە، جادووگەری ڕازی کرد تاکوو بەشدار بن. یانەی بەفەڵۆ وەک لقی یەکەم (کە دواتر بوویە ئەنجومەن)ی کۆمەڵەکە بەشدار بوون. ئەنجومەنی ژمارەی ٣ی شیکاگۆ، وەک ناوەکە دەری دەخات، سێیەم یانەی ناوچەیی بوو کە لەلایەن کۆمەڵەی جادووگەرانی ئەمریکییەوە دابمەزرێت، و ئێستا ژمارەی ئەنجومەنەکانی لە سەدەکاندایە. لە ١٩١٧دا، ھودینی دەستوورنامەی ئەنجومەنی ژمارە سێی واژوو کرد و ھێناییە بوون، و ئەو دەستوورنامەیە و ئەم یانەیە بەردەوامن لە بەردەستختنی پەیوەندی بۆ جادووگەرانی شیکاگۆ. ھودینی لە یانەی ھاوشێوەوە لە دیترۆیت، پیتسبێرگ، کانسەس سیتی، سینسیناتی و شوێنی ترەوە بەڵێننامەی پێ گەیشت. ئەمە گەورەترین جووڵانەوە بوو لە مێژووی جادووگەریدا. لەو شوێنانەی کە ھیچ یانەیەک بوونی نەبوو، ھودینی جادووگەری کۆکردەوە، بە یەکی ناساندن، و لە کۆمەڵەکدا جێی کردنەوە.

لە کۆتاییی ١٩١٦دا، یانەی جادووگەری لە سان فرانسیسکۆ کە ھودینی سەردانی نەکردبوون پێشنیاری ئەوەیان دەکرد کە ببنە ئەنجومەن. ھودینی دەوڵەمندترین ڕێکخراوی جادووگەرانی دروست کرد کە توانیویەتی بۆ ماوەیەکی زۆر بمێنێتەوە. لە ئێستادا زیاتر لە ٦،٠٠٠ ئەندام و ٣٠٠ ئەنجومەنی ھەیە لە سەرتاسەری جیھاندا. لە تەممووزی ١٩٢٦دا، ھودینی بۆ نۆیەم جار وەک سەرپەرشتیار ھەڵبژێردرا و وەک ساڵانی پێشوو براوە بوو. ھەموو سەرۆەرشتیارەکانی تر تەنیا بۆ یەک ساڵ لەو پلەیەدا ماونەتەوە. ھودینی سەرپەرشتیاری یانەی جادووگەرانی لەندەنیش بوو.&lt;ref name=&quot;Houdini!&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Kenneth |دوایین=Silverman |سەردێڕ=Houdini! The Career of Ehrich Weiss: American Self-Liberator, Europe's Eclipsing Sensation, World's Handcuff King &amp; Prison Breaker |ساڵ=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=HarperCollins |ژپنک=٩٧٨-٠٠٦٠١٦٩٧٨٧|پەڕە=[https://archive.org/details/houdinicareerofe٠٠silv/page/٥٤٤ ٥٤٤]|ناونیشان=https://archive.org/details/houdinicareerofe00silv/page/544}}&lt;/ref&gt;

لە کۆتا ساڵەکانی ژیانیدا (١٩٢٥/٢٦)، ھودینی نمایشێکی پڕاوپڕی تایبەت بە خۆی دەستپێکرد، کە ناوی نا «سێ نمایش لە یەکدا: جادوو، ھەڵاتن، و دەرخستنی ڕێگا قۆڵبڕەکان».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Houdini: A Biography |ئیش=Wild About Harry |ناونیشان=http://www.wildabouthoudini.com/p/houdini-biography.html |نووسەر=John Cox |ساڵ=٢٠١٧|orig-year=2011 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٧}}&lt;/ref&gt;

== ھەڵاتنە دیارەکانی ==
[[پەڕگە:HandCuffHarryHoudini.jpg|وێنۆک|right|upright|«ھاندکەف» ھاری ھودینی، {{circa}} ١٩٠٥]]
=== پێشبڕکێی ''دەیڵی میرەر'' ===
لە ١٩٠٤دا، ڕۆژنامەی لەندەنیی ''[[دەیڵی میرەر]]'' پێشبڕکێیەکیان بۆ ھودینی ئامادە کرد تاکوو لە چەند کەلەپچەیەکی تایبەت خۆی ڕزگار بکات کە دەوترا نەتانیەڵ ھاڕت، کلیلسازێک لە [[بێرمینگام]]، پێنج ساڵی پێچووە بۆ دروستکردنیان. ھودینی ڕازی بوو لە ١٧ی ئازاردا لە نمایشێکی دوانیوەڕۆییی لە ھۆڵی ھیپۆدرۆم لە لەندەن. دەوترا کە ٤٠٠٠ کەس و زیاتر لە ١٠٠ ڕۆژنامەوان ئامادە بوون بۆ نمایشەکە. نمایشەکە بۆ ماوەی زیاتر لە کاتژمێرێک بەردەوام بوو، و تێیدا ھودینی چەند جارێک لە «خانووی تارمایی»یەکەیەوە ھاتە دەرەوە (پەردەیەک کە بەکار دەھات بۆ شاردنەوەی شێوازی ھەڵاتنەکەی). لەکاتێکدا داوای کرد کە کەلەپچەکانی لێ بکەنەوە تاکوو بتوانێت چاکەتەکەی دابنێت. نوێنەری ''دەیڵی میرەر''، فڕانک پاڕکەر، ڕەتی کردەوە و وتی کە سوودی لێ دەبینێت ئەگەر ببینێت کە چۆن کەلەپچەکان دەکرێنەوە. ھودینی کتوپڕ [[چەقۆی گیرفانی|چەقۆیەکی گیرفانیی]] دەرھێنا و، کە بە دانی گرتبووی، بەکاری ھێنا تاکوو چاکەتەکی بدڕێنێت. دوای نزیکەی ٥٦ خولەک، ژنەکەی ھودینی ھاتە سەر ستەیج و ماچێکی کرد. زۆر کەس پێیان وابوو کە ژنەکەی کلیلی کەلەپچەکانی لە دەمیدا شاردبووەوە و لەڕێی ماچکردنی ھودینییەوە پێی دابوو. ھەرچۆنێک بێت، وتراوە کە بێس ھەرگیز نەچووەتە سەر ستەیج، ئەم بیردۆزەش ڕێی تێناچێت چونکە کلیلەکە شەش ئینچ بووە.&lt;ref&gt;''The Secret Life of Houdini'', Kaulush &amp; Sloman, 2006.&lt;/ref&gt; ھودینی دواتر چووە پشت پەردەکەوە. دوای کاتژمێرێک و دە خولەک، ھودینی بە ئازادی ھاتەوە دەرەوە. بینەران ھودینیان خستە سەر شانیان و خۆشحاڵیی خۆیان دەربڕی، دواتر ھودینی لە خۆشیدا دەستی کرد بە گریان. لەو کاتەدا، ھودینی وتی کە ئەم ھەڵاتنەی قورستین ھەڵاتنی ژیانی بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Houdini's Great Victory |ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ١٩٠٤|ناونیشان=http://www.handcuffs.org/mirror/ |بڵاوکەرەوە=Daily Illustrated Mirror}}&lt;/ref&gt;
refname
دوای مردنی ھودینی، ھاوڕێکەی، ماڕتن بێک، لە کتێبی ''چیرۆکە سەرسووڕھێنەرەکانی پیاوە نھێنییەکان''ی [[ویڵ گۆڵدستن]]دا ناوی ھێندرابوو، کە دانی بەوەدا نابوو کە ھودینی ئەو ڕۆژە لە بارودۆخێکی دژواردا بووە و داوای یارمەتیی کردووە لە ژنەکەی. گۆڵدستن بەردەوام بووە و وتوویەتی کە بێس پاڕاوەتەوە لە نوێنەری ''دەیڵی میرەر'' تا کلیلەکەی بداتێ، دواتر داویەتی بە ھودینی لەڕێی پەرداخێک ئاوەوە. لە کتێبەکەدا وتراوە کە کلیلەکە شەش ئینچ بووە و لە پەرداخێک ئاودا جێی نەبووەتەوە. گۆڵدستن لەلای خۆیەوە ھیچ بەڵگەیەکی نەبەخشیوە، و چەندەھا ژیاننامەنووسی ھاوچەرخ بەڵگەیان دۆزیوەتەوە (بە تایبەتی لە شێوەی داڕشتنە تایبەتەکەی کەلەپچەکاندا) کە لەوانەیە ھودینی خۆی پێشبڕکێی ''دەیڵی میرەر''ی ڕێک خستبێت و تێکۆشانە زۆرەکەی بۆ ڕزگاربوونی تەنیا نواندن بووبێت.&lt;ref&gt;Silverman, pp.&amp;nbsp;59–62.&lt;/ref&gt;

ئەم ھەڵاتنە بە قووڵی باس کراوە لە ''[[نھێنییەکان لە مۆزەخانە]]'' لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ شارەزای ھودینی، جادووگەر و ھەڵاتنزان دۆرۆتی دیتریچی مۆزەخانەی ھودینی لە سکرانتن.&lt;ref name=mysteries&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Keys To Houdini's Secrets |بڵاوکەرەوە=[[Travel Channel]]|زنجیرە=[[Mysteries at the Museum]] |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.travelchannel.com/shows/mysteries-at-the-museum/video/the-secret-to-houdini-s-tricks}}&lt;/ref&gt;

دروستکراوەیەکی تەواوی کەلەپچەکانی دەیڵی میرەر و دروستکراوەیەکی کلیلە [[قفڵی براماھ|شێوە براماھ]]ەکەی لە [[مۆزەخانەی ھودینی]] لە سکرانتن، پێنسڵڤەینیا بەردەستن.&lt;ref name=Genii&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.geniimagazine.com/magicpedia/Mirror_Cuffs |سەردێڕ=Mirror Cuffs|ئیش=Genii Magazine |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١١}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=ZUNaBSfO3p4|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220518050817/https://www.youtube.com/watch?v=ZUNaBSfO3p4|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown|سەردێڕ=Travel Channel Dorothy Dietrich Promo Houdini Mirror Cuffs|بڵاوکەرەوە=Travel Channel|زنجیرە=Mysteries at the Museum|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١١}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt; ئەم کۆمەڵە قفڵانە دەوترێت کە تەنیا شەش دانەیان ھەیە لە جیھاندا، و ھەندێکیشیان پیشان نادرێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.wildabouthoudini.com/2013/03/guest-blog-replica-mirror-cuffs.html |سەردێڕ=The Replica Mirror Cuffs |یەکەم=Mick |دوایین=Hanzlik |بڵاوکەرەوە=Wild About Harry |ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;

=== ھەڵاتن لە قتووی شیر ===
[[پەڕگە:Harry Houdini performs the great milk can escape.jpg|thumb|ھاری ھودینی لە ئەنجامدانی نمایشی ھەڵاتن لە قتووی شیردا، {{circa}} ١٩٠٨]]
لە ١٩٠٨دا، ھودینی نمایشێکی ڕەسەنی خۆی ناساند، ھەڵاتنی لە قتووی شیر.&lt;ref&gt;Randi, pp. 175–178.&lt;/ref&gt; لەم نمایشەدا، ھودینی بە کەلەپچە دەبەسترایەوە و دەخرایە نێو قتوویەکی شیری زۆر گەورەوە کە پڕ کرابوو لە شیر و لە پشت پەردەیەکەوە ھەڵاتنەکەی ئەنجام دەدا. تاکوو کاریگەریی زیاتر بێت، ھودینی داوای لە بینەرانیش دەکرد کە ھەناسەی خۆیان بگرن لەگەڵی لەکاتێکدا لە نێو قتووەکەدا بوو. نمایشەکە بە پۆستەری ھەستبزوێن بانگەشەی بۆ دەکرا کە دەیوت «شکستھێنان واتە مردنێک بە نقوومبوون»، و ھەڵاتنەکە سەرکەوتنێکی گەورەی ھەبوو.&lt;ref&gt;Randi, Milk Can poster on page&amp;nbsp;177.&lt;/ref&gt; ھودینی دوای ماوەیەک نمایشەکەی گۆڕی تاکوو قتووەکە لەنێو سندووقێکی تەختەدا قفڵ بکرێت، و لەنێو قتووەکەدا بە زنجیر یان بە قفڵ دەبەسترایەوە. ھودینی ئەم نمایشەی تەنیا بۆ ماوەی چوار ساڵ ئەنجام دا وەک بەشێکی ئاسایی لە نمایشەکانیدا، بەڵام یەکێکە لەو نمایشانەی کە زۆر پێی ناسراوە. براکەی ھودینی، [[تیۆدۆر ھاردین]]، بەردەوامبوو لە ئەنجامدانی نمایشی قتووی شیر و جۆرە تەختەیییەکەشی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب| دوایین=Christopher| یەکەم=Milbourne| سەردێڕ=Houdini: A Pictorial Life| ساڵ= ١٩٧٦| ژپنک=٩٧٨-٠٦٩٠٠١١٥٢٤| پەڕە=[https://archive.org/details/houdini٠٠milb/page/٥٤ ٥٤]| بڵاوکەرەوە=Ty Crowell Co.| ناونیشان=https://archive.org/details/houdini00milb/page/54}}&lt;/ref&gt; لە ١٩٤٠ەکاندا.

[[مۆزەخانەی ئەمریکیی جادوو]] قتووی شیر و سندووقەکەی ھێشتووەتەوە کە لەلایەن ھودینییەوە بەکار دەھاتن.&lt;ref name=&quot;MACC-comment&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.marshallmi.org/attractions.taf?_function=detail&amp;id=107| سەردێڕ=American Museum of Magic| ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٠٨| بڵاوکەرەوە=Marshall area Chamber of Commerce| ڕەوشی ناونیشان=مردوو| ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071011055130/http://www.marshallmi.org/attractions.taf?_function=detail&amp;id=107| ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧| df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;

دوای ئەوەی زۆرێک لە جادووگەران نمایشی ھاوشێوەی تایبەت بە خۆیان دروست کرد، ھودینی وتی کە نمایشەکە لەلاین مافی لەبەرگرتنەوەوە پارێزراوە و کە ١٩٠٦دا، شکاتی لە [[جۆن کلێمپێرت]] کرد، یەکێک لە لاساییکەرەوە وازنەھێنەرەکان. کێشەکە لە دەرەوەی دادگا چارەسەر کرا و جۆن کلێمپێرت ڕازی بوو کە پۆزشتنامەیەک بڵاو بکاتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tait |یەکەم=Derek| ڕێکەوت=٢٠١٨|سەردێڕ=The Great Illusionists|شوێن=Barnsley South, Yorkshire |بڵاوکەرەوە=Pen and Sword History |پەڕەکان=٢٦٠–٢٧٤|ژپنک=٩٧٨-١٤٧٣٨٩٠٧٦٣}}&lt;/ref&gt;

=== خانەی ئەشکەنجەی ئاویی چینی ===
{{سەرەکی|خانەی ئەشکەنجەی ئاویی چینی}}
[[پەڕگە:Houdini performing Water Torture Cell.jpg|thumb|right|upright|ھودینی لە ئەنجامدانی نمایشی خانەی ئەشکەنجەی ئاویی چینی]]

لە دەوروبەری ١٩١٢دا، زۆریی ژمارەی لاساییکەرەوەکان وای لە ھودینی کرد کە نمایشی قتووی شیرەکەی بگۆڕێت بۆ خانەی ئەشکەنجەی ئاویی چینی. لەم نمایشەدا، قاچەکانی ھودینی بە [[داربەست]] دەبەسترانەوە، و بە سەرەوژێری نزم دەکرایەوە نێو تانکییەکی شووشەییی پڕ لە ئاو. خانەکەی کە لە [[داری ماھوون]] و ئاسن دروست کرابوو پێشێکی شووشەییی ھەبوو، لەڕێیەوە بینەران دەیانتوانی بە جوانی ھودینی ببینن. داربەستەکە لەسەر خانەکەدا قفڵ دەکرا، و پەردەیەکیش ھەڵاتنەکەی دادەپۆشی. لە سەرەتاترین وەشانەکانی ئەم نمایشەدا، قەفەزێکی ئاسنین دەخرایە نێو خانەکەوە و ھودینیش لەنێو قەفەزەکدا دەبەسترایەوە. لەکاتێکدا کە ھەڵاتنەکەی قورستر کردبوو - قەفەزەکە ڕێگری لە جووڵەکردن دەکرد - قەفەزەکە وەک پارێزگارییەک وابوو لە حاڵەتی شکانی شووشەکەدا.

خانە ڕەسەنەکە لە ئینگلتەرا دروست کرا، و لەوێ ھودینی بۆ یەکەم جار ھەڵاتنەکەی ئەنجام دا بۆ ئامادەبووانێک کە لە یەک کەس پێکھاتبوو وەک بەشێک لە شانۆیەکی یەک نمایشی دا بە ناوی «ھودینیی سەرەوژێر». ئەم نمایشە بۆ بەدەستھێنانی [[مافی لەبەرگرتنەوە]] ئەنجام درا، تاکوو ھودینی بتوانێت شکات لە لاساییکەرەوەکانی بکات - کە کردی. نمایشەکە بە سەرناوی «خانەی ئەشکەنجەی ئاویی چینی» یان «خانەی ئەشکەنجەی ئاوی» بانگەشەی بۆ دەکرا، بەڵام ھودینی ھەمیشە بە «سەرەوژێر» یان «یوو ئێس دی» (کورتکراوەی Upside down) ئاماژەی پێ دەکرد. یەکەم نمایشی گشتی لە سێرکەس بوش بوو لە [[بەرلین]]، لە ٢١ی ئەیلوولی ١٩١٢. ھودینی تا کۆتاییی ژیانی بەردەوام بوو لەم نمایشە.&lt;ref name=&quot;secret&quot;/&gt;

=== ھەڵاتنی چاکەتی بەستەرەوە ===
یەکێک لە نمایشە بەناوبانگەکانی ھودینی بریتی بوو لە بەستنەوەی بە [[چاکەتی بەستەرەوە|چاکەتێکی بەستەرەوە]] و بەستنەوەی قولەپێی لە بینایەکی بەرزەوە یان بەرزکەرەوەیەکەوە. ھودینی دواتر [[چاکەتی بەستەرەوە#شێوازەکانی ھەڵاتن|ھەڵاتنەکەی]] ئەنجام دەدا لەبەرچاوی بینەرەکانی کە کۆبووبوونەوە. لە زۆر حاڵەتدا، ھودینی دەیان و ھەزاران بینەری کۆدەکردەوە کە ھاتوچۆی شارەکەی ڕادەوەستاند. ھودینی ھەندێک جار سەرنجی دەزگا ھەواڵگرییەکانی ڕادەکێشا بە ئەنجامدانی نمایشەکە لە بیناکانی دەزگا ناوخۆیییەکانەوە. لە نیویۆرک سیتی، ھودینی نمایشەکەی لە بەرزکەرەوەیەکەوە ئەنجامدا کە بەکار دەھێندرا بۆ دروستکردنی [[مێترۆی نیویۆرک سیتی]]. دوای جووڵاندنی لەشی لە ھەوادا، لە چاکەتەکە خۆی ڕزگار کرد. لە ساتی بەرزکردنەوەی لەلایەن بەرزکەرەوەکەوە بۆ ساتی داکەندنی چاکەتەکە بە تەواوی، دوو خولەک و سی و حەوت چرکەی پێچوو. تۆماری فیلمیی ئەم نمایشە لە [[کتێبخانەی کۆنگرە]] بەردەستە.&lt;ref&gt;&quot;[http://lccn.loc.gov/94505242 Thousands see Harry Houdini escape from a straitjacket while hanging in mid-air, Chicago, Ill.]&quot;, International news [1923 or 1924?]&lt;/ref&gt; تۆماری ھەڵاتنەکانی لە مۆزەخانەی ھودینیش نمایش دەکرێن لە سکرانتن، پێنسڵڤەینیا.

دوای کێشانی بە بینایەکدا بەھۆی ڕەشەباوە لە کاتی یەکێک لە نمایشەکانیدا، وایەرێکی سەلامەتی بە قولەپێی ھودینییەوە دیار بوو، وایەرەکە بۆ ئەوە بوو کە لە بیناکەوە ڕابکێشرێت ئەگەر پێویست بوو. بیرۆکەی ھەڵاتنە سەرەوژێرەکە لەلایەن کوڕێکی لاوەوە بە ناوی [[ ڕاندۆڵف ئۆزبۆرن دەگڵەس]]ەوە (٣١ی ئازاری ١٨٩٥ - ٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٦) درابوویە ھودینی، کاتێک لە نمایشێک لە ھۆڵێ شانۆیی [[شێفیڵد]] یەکتریان بینی.&lt;ref name=&quot;secret&quot;/&gt;

=== ھەڵاتنی سندووقی سەر ئاو ===
[[پەڕگە:HoudiniSubmergedCrate.jpg|thumb|left|ھودینی لە خۆئامادەکردنی بۆ نمایشی ھەڵاتن لە سندووق {{circa}} ١٩١٢]]
یەکێک لە نمایشە بەناوبانگەکانی تری ھودینی بریتی بوو لە ھەڵاتن لە سندووقێک کە بە بزمار کەپس کرابوو و بە پەتیش بەسترابووەوە و خرابووە نێو ئاوەوە. ھودینی یەکەم جار لە [[ئیست ڕیڤەر]]ی نیویۆرک ئەم نمایشەی ئەنجام دا لە ٧ی تەممووزی ١٩١٢. پۆلیس ڕێیان پێ نەدا کە یەکێک لە لەنگەرگاکانی ئەوان بەکار بھێنێت، بۆیە [[بەلەمی ڕاکێشان|بەلەمێکی ڕاکێشان]]ی بە کرێ گرت و ڕۆژنامەوانانی بانگێشت کرد کە لەگەڵی بن لەسەر بەلەمەکە. ھودینی بە کەلەپچە و قاچبەست بەسترایەوە، دواتر خرایە نێو سندووقێکەوە و سندووقەکە بە بزمار کەپس کرا، دواتر بە ٩٠ کیلۆ قورقوشم بەسترایەوە. سندووقەکە دواتر خرایە نێو ئاوەوە. ھودینی توانی لە ماوەی ٥٧ چرکەدا ھەڵبێت. سندووقە ڕاکێشرایە سەر وشکانی و وەک خۆی مابووەوە، و کەلەپچەکانیشی تێدا مابوو.

ھودینی چەند جارێک ئەم نمایشەی ئەنجام داوە، و تەنانەت دوو جاریش لەسەر ستەیج، یەکەم جار لە ھامەرستینز ڕوف گاردن کە تانکێکی ٢١،٠٠٠ لیتریی تایبەت دروست کرابوو، و دواتر لە [[ھیپۆدرۆمی نیویۆرک]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب| سەردێڕ=Houdini His Legend and His Magic| دوایین=Henning| یەکەم=Doug| بەستەری نووسەر=Doug Henning| ساڵ= ١٩٧٧| بڵاوکەرەوە=[[Times Books]]| ناونیشان=https://books.google.com/books?id=qtMTAQAAIAAJ&amp;q=hamerstein%27s+roof | ژپنک=٩٧٨-٠٨١٢٩٠٦٨٦٨}}&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:Master mystifier, Houdini the greatest necromancer of the age - perhaps of all times-The literary digest. LCCN2014637413.jpg|وێنۆک|right|کۆتا پۆستەر کە بانگەشە بۆ نمایشی زیندەبەچاڵکردنی ھودینی دەکات]]
=== نمایشی زیندەبەچاڵکردن ===
ھودینی بە لایەنی کەمەوە بە سێ شێواز نمایشی [[زیندەبەچاڵکردن]]ی ئەنجام داوە لە ژیانیدا. یەکەم دانەیان لە نزیک سانتا ئانا، کالیفۆرنیا بوو لە ١٩١٥، کە خەریک بوو بەھۆیەوە بمرێت. ھودینی زیندەبەچاڵ کرا، بەبێ [[تابووت]]، لە چاڵێکی دوو مەتریدا. ھودینی ھیلاک بوو و شڵەژا لەکاتی ھەوڵدان بۆ خۆڕزگارکردنی و داوای یارمەتیی کرد. کاتێک دەستی گەیشتە دەرەوەی چاڵەکە، بوورایەوە و لەلایەن یارمەتیدەرەکانییەوە دەرھێندرا لە چاڵەکە. ھودینی لە یادنامەکەیدا لەسەر ئەم نمایشەی نووسیویەتی کە «زۆر مەترسیدار بووە» و کە «کێشی زەوی کوشندەیە».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب| دوایین=Christopher| یەکەم=Milbourne| سەردێڕ=Houdini: The Untold Story| ناونیشان=https://archive.org/details/houdiniuntoldsto00chri| دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration| ڕێکەوت=١٩٦٩| ژپنک=٩٧٨-٠٨٩١٩٠٩٨١١| پەڕە=[https://archive.org/details/houdiniuntoldsto٠٠chri/page/١٤٠ ١٤٠]| بڵاوکەرەوە=Ty Crowell Co.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.wildabouthoudini.com/2011/01/digging-into-buried-alive.html |سەردێڕ=Digging into Houdini's Buried Alive |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١١}}&lt;/ref&gt;

دووەم شێوازی ئەم نمایشەی ھودینی تاقیکارییەکی خۆڕاگرتن بوو کە دروست کرابوو تاکوو نمایشکاری میسڕی ڕەحمان بێی بە درۆ بخاتەوە، کە دەیوت کە ھێزی سەرووسروشتی بەکار دەھێنێت تاکوو لە تابووتێکی کەپسکراودا بمێنێتەوە بۆ ماوەی کاتژمێرێک. ھودینی توانی تۆمارەکەی ڕەحمان بشکێنێت لە ٥ی ئابی ١٩٢٦دا، بە مانەوەی لە تابووتێکی کەپسکراودا کە لە مەلەوانگەی ھۆتێلی شێڵتنی نیویۆرکدا نوقم کرابوو بۆ ماوەی کاتژمێر و نیوێک. ھودینی وتی کە ھیچ فێڵ و ھێزی سەرووسروشتیی بەکار نەھێناوە بۆ ئەنجامدانی ئەم کارە، و تەنیا ھەناسەی خۆی کۆنتڕۆڵ کردووە.&lt;ref&gt;Silverman, pp.&amp;nbsp;397–403.&lt;/ref&gt; ھودینی ئەم نمایشەی لە وای ئێم سی ئەی لە وۆرکێستەر، ماسەچوسێتس دووبارە کردەوە لە ٢٨ی ئەیلوولی ١٩٢٦، ئەم جارەیان بۆ کاتژمێرێک و یازدە خولەک مایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.wildabouthoudini.com/2010/01/uncovering-houdinis-forgotten-second.html |سەردێڕ=Uncovering Houdini's second underwater test |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt;

کۆتا شێوازی ئەم نمایشە نمایشێکی دوورودرێژی سەر ستەیج بوو کە لە نمایشە پڕاوپڕەکەی ئێوارەیدا بوو. ھودینی ھەڵدەھات دوای بەستنەوەی بە چاکەتێکی بەستەرەوە، بەندیکردنی لە تابووتێکدا، و دواتر ناشتنی لە تانکێکی گەورەی پڕ لە لم. لەکاتێکدا پۆستەر کە بانگەشە بۆ نمایشەکە دەکەن بوونیان ھەیە (کە باسی بەرەنگاربوونەوەکەی دژی ڕەحمان بێی تێدایە بە وتنی «دەروێشە میسڕییەکان بە درۆ خرانەوە!»)، نەزانراوە کە ھودینی ئەم نمایشەی ئەنجام دابێت. نمایشەکە واداندرابوو کە گەورەترین نمایشی وەرزی ١٩٢٧ی بێت، بەڵام ھودینی لە ٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٦دا کۆچی دواییی کرد. تابووتە بڕۆنزەکەی بۆ نمایشەکە دروست کرابوو بەکار ھێندرا بۆ گواستنەوەی لاشەی ھودینی لە دیترۆیتەوە بۆ نیویۆرک دوای مردنی لە [[ھاڵۆوین]]دا.&lt;ref&gt;Silverman, p. 406.&lt;/ref&gt;

== ڕۆڵبینین لە فیلمدا ==
{{multiple image
 | direction = vertical
 | width     = 200
 | image1    = Mastermystery-1919poster.jpg
 | alt1      = پۆستەری فیلمی ''زنجیرەکەی ھودینی''، ١٩١٩
 | caption1  = پۆستەری فیلمی ''زنجیرەکەی ھودینی''، ١٩١٩
 | image2    = Grim game.jpg
 | alt2      = پۆستەری فیلمی ''[[یارییە ناخۆشەکە]]''، ١٩١٩
 | caption2  = پۆستەری فیلمی ''[[یارییە ناخۆشەکە]]''، ١٩١٩
}}
[[پەڕگە:The Master Mystery (trailer) - Burton King - 1919, B.A. Rolfe Photoplays - EYE FLM41533 - OB 685697.webm|thumb|فیلمی بێدەنگی ''نھێنییە مەزنەکە'' (١٩١٩). ماوەی فیلم: ٠٩:٣٩. ئەڵقەی زنجیرەیەکی پازدە ئەڵقەیی کە تێیدا جادووگەر و ھەڵاتنزان ھودینی ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕێت]]
لە ١٩٠٦دا، ھودینی دەستی کرد بە پەخشکردنی فیلمی ھەڵاتنەکانی وەک بەشێک لە نمایشەکانی لە ڤودڤیل. لە بۆستن، کورتەفیلمێکی پەخش کرد بە ناوی ''ھودینی ھاکنشمیت دەبەزێنێت''. [[جۆرج ھاکنشمیت]] زۆرانبازێکی بەناوبانگی ئەو سەردەمە بوو، بەڵام شێوەی ڕووبەڕووبوونەوەکەیان نەزانراوە چونکە فیلمەکە ونبووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.wildabouthoudini.com/2010/01/houdini-defeats-hackenschmidt-and-other.html| سەردێڕ=Houdini Defeats Hackenschmidt and other revelations from Disappearing Tricks| ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}}&lt;/ref&gt; لە ١٩٠٩دا، ھودینی فیلمێکی دروست کرد لە پاریس بۆ سینەما لوکس بە ناوی ''قارەمانێتییە سەرسووڕھێنەرەکانی ھودینیی بەناوبانگ لە پاریس''.&lt;ref&gt;''Disappearing Tricks'' by Matthew Solomon, 2010, p. 95.&lt;/ref&gt; فیلمەکە چیرۆکێکی بێسەروبەرەی ھەبوو بۆ دەرخستنی ھەندێک لە ھەڵاتنە بەناوبانگەکانی ھودینی، لەوانە ھەڵاتنی چاکەتی بەستەرەوە و کەلەپچەکردن لەژێر ئاودا. لە ھەمان ساڵدا، ھودینی پێشنیاری ڕۆڵگێڕانی [[کاپتن نیمۆ]]ی بۆ کرا لە وەشانێکی بێدەنگی ''[[٢٠،٠٠٠ کۆمەڵە لەژێر دەریادا]]''، بەڵام پڕۆژەکە نەگەیشتە قۆناغی بەرھەمھێنان.&lt;ref&gt;Silverman, p. 205.&lt;/ref&gt;

زۆربەی کات بە ھەڵە وتراوە کە ھودینی وەک ڕاوێژکاری [[کاریگەریی تایبەت]] کاری کردووە لە زنجیرەی ھەژێنەری وارتن/ئینتەرناشناڵی ''نھێنییەکانی میرا''، کە لە ئیتاکا و نیویۆرک وێنەی گیراوە، چونکە ھاری گرۆسمەنیش، دەرھێنەری ''نھێنییە مەزنەکە''، وێنەگرتنی زنجیرەیەکی لە ئیتاکا ئەنجام داوە لە نزیک ھەمان کاتدا. ڕاوێژکارەکانی پێکھاتبوون لە [[ھێروارد کارینگتن]] و [[ئالیستەر کرۆوڵی]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Stedman |یەکەم١=Eric |سەردێڕ=The Mysteries of Myra |ساڵ=٢٠١٠|پەڕە=٨}}&lt;/ref&gt;

لە ١٩١٨دا، ھودینی ڕێکەوتننامەیەکی لەگەڵ [[بی. ئەی. ڕۆڵف]]دا واژوو کرد تاکوو لە [[زنجیرە (فیلم)|زنجیرەیەکی]] ١٥ بەشیدا ڕۆڵ بگێڕێت بە ناوی ''[[نھێنییە مەزنەکە]]'' (کە لە تشرینی دووەمی ١٩١٨ بڵاوکراوەتەوە). لەبەر ئەوەی لەو کاتەدا باو بوو، زنجیرە فیلمەکە ھاوکات لەگەڵ بڵاوبوونەوەیدا ڕۆمانێکیشی لەگەڵدا بڵاوبوویەوە. بەھۆی گرفتی دارایییەوە، [[ڕۆڵف فۆتۆپلەیس ئینک|بی. ئەی. پڕۆدەکشنز]] داخرا، بەڵام بەھۆی ''نھێنییە مەزنەکە''و ھودینی ڕێکەوتننامەیەکی لەگەڵ [[فەیمەس پەلەیرس-لاسکی کۆرپەرەیشن]]/[[پاراماونت پیکچەرز]] واژوو کرد، و دوو فیلمی بۆ دروستکردن، ''[[یارییە ناخۆشەکە]]'' (١٩١٩) و ''[[دوورگەی ترس]]'' (١٩٢٠).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.wildabouthoudini.com/2010/12/adroit-harry-and-ancient-hokum.html |سەردێڕ=Adroit Harry and ancient hokum |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;

''یارییە ناخۆشەکە'' یەکەم فیلمی دوورودرێژی ھودینی بوو و بە باشترینی ناسراوە. بەھۆی سروشتە گڕکێشەکەی [[نایترۆسێلۆلۆز#فیلم|فیلمی نایترەیت]] و ڕێژە کەمەکەی مانەوەیان، مێژووناسانی فیلم فیلمەکەیان بە ونبوو دانا. فیلمەکە یەک دانەی مابووەوە و لە کۆکراوەی کۆکەرەوەیەکی نھێنی کە تەنیا چەند جادووگەرێک کە پێی ئاشنا بووبوون دەیناسن. دیک بڕوکز و دۆرۆتی دیێتریچی مۆزەخانەی ھودینی لە [[سکارنتن، پێنسڵڤەینیا]]، دوو جار فیلمەکەیان بینیبوو لەڕێی بانگێشتکردنیانەوە لەلایەن کۆکەرەوەکەوە. دوای چەندین ساڵ لە ھەوڵدان، توانیان کە ڕازی بکەن کە فیلمەکە بفرۆشێت بە [[تێرنەر کلاسیک موڤیس]]&lt;ref&gt;{{cite press release |url=https://www.turner.com/pressroom/tcm-fest-present-lost-houdini-film |title=Turner Classic Movies to Host World Premiere Screening of Long Lost Harry Houdini Classic The Grim Game at 2015 TCM Classic Film Festival |date=January 23, 2015 |publisher=TCM |access-date=November 9, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160102051055/https://www.turner.com/pressroom/tcm-fest-present-lost-houdini-film|archive-date=2 January 2016}}&lt;/ref&gt; کە توانی تەواوی فیلمە ٧١ خولەکییەکە نوێ بکاتەوە. فیلمەکە بۆ ماوەی ٩٦ ساڵ لەلایەن خەڵکەوە نەبینرابوو، دواتر لەلایەن تێرنەر کلاسیک موڤیسەوە لە ٢٩ی ئازاری ٢٠١٥دا پەخش کرا، وەک گرنگترین بەرھەمی فێستیڤاڵە چوار ڕۆژییە ساڵانەکەیان لە ھۆڵیوود.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://houdini.org/houdinigrimgameuncoveredbyhoudinimuseum.html |سەردێڕ=Houdini Museum in Scranton PA Reveals the Secrets of Uncovering Houdini's 1919 Lost Silent Film The Grim Game |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230322032900/https://houdini.org/houdinigrimgameuncoveredbyhoudinimuseum.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

[[پەڕگە:Houdini swims river in scene from The man from beyond (cropped).JPG|وێنۆک|upright|ھودینی بەسەر [[تاڤگەکانی نیاگارا]]دا مەلە دەکات لە دیمەنێک لە فیلمی ''[[پیاوەکەی سەروو]]'' (١٩٢٢)]]
لە کاتی وێنەگرتنی دیمەنێکی ئاسمانیی ''یارییە ناخۆشەکە''، دوو فڕۆکە بە ئاسمانەوە خۆیان بە یەکدا کێشا و [[مەترسیکار]]ێک کە جێگرەوەی ھودینی بوو بە پەتێک لە یەکێک لە فڕۆکەکانەوە شۆڕ بووبووەوە. بانگەشەیەکی زۆر دەکرا بۆ ئەم دیمەنە &quot;لەسەر فیلم گیراوە&quot; درامییە، و دەوترا کە ھودینی خۆی لە فڕۆکەوە شۆڕبووەتەوە. لەکاتی وێنەگرتنی ئەم فیلمانە لە لۆس ئانجلس، ھودینی خانوویەکی بە کرێ گرت لە [[لاورێڵ کانیەن، کالیفۆرنیا|لاورێڵ کانیەن]]. دوای تەواوکردنی دوو فیلمەکەی بۆ ھۆڵیوود، ھودینی گەڕایەوە بۆ نیویۆرک و کۆمپانیایەکی بەرھەمھێنانی فیلمی دروست کرد بە ناوی «کۆمپانیای فیلمی ھودینی». بەرھەمھێنانی بۆ دوو فیلم کرد و ڕۆڵی سەرەکییشی تێدا گێڕان، ''[[پیاوەکەی سەروو]]'' (١٩٢١) و ''[[ھاڵدەینی وەزارەتی ئاسایش]]'' (١٩٢٣). دواتر تاقیگەیەکی فیلمی دامەزراند بە ناوی «کۆمپانیای پەرسەندنی فیلم»، و قوماری لەسەر پڕۆسەیەکی نوێی بەرھەمھێنانی فیلمی وێنەی جووڵاو دەکرد. براکەی ھودینی، [[تیۆدۆر ھاردین]]، وازی لە پیشەکەی ھێنا وەک جادووگەر و ھەڵاتنزانێک تاکوو کۆمپانیاکە بەڕێوە ببات. جادووگەر [[ھاری کێڵار]] سەرمایەنەرەوەیەکی سەرەکی بوو.&lt;ref&gt;Silverman, pp. 226–249.&lt;/ref&gt; لە ١٩١٩دا، ھودینی چوو بۆ لۆس ئانجلس بۆ وێنەگرتن. لە ٢٤٣٥ لۆرێڵ کانیەن بوڵیڤارد نیشتەجێ بوو، نیشنگەیەک کە لەلایەن ڕاڵف ئێم. واڵکەرەوە خاوەندارێتیی دەکرێت. دە ھودینی ئیستەیت، دەکەوێتە ٢٤٠٠ لۆرێڵ کانیەن بوڵیڤارد، و وەک ڕێزلێنانێک بۆ ھودینی دروست کراوە.&lt;ref name=&quot;John Cox and Patrick Culliton&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان= https://www.wildabouthoudini.com/2012/03/inside-houdini-estate.html?m=1 | سەردێڕ= The true story of the Laurel Canyon Houdini Estate | بڵاوکەرەوە=John Cox and Patrick Culliton | ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt;

پیشەی نواندنی ھودینی و کۆمپانیای پەرەسەندنی فیلم سەرکەوتوو نەبوون، و بەھۆیەوە لە ١٩٢٣ وازی لە کاری نواندن ھێنا، و گلەییی ئەوەی دەکرد کە «پارەکەی لێوەی پەیدا کردووە بەشی ھیچی نەکردووە».

لە نیسانی ٢٠٠٨دا، کینۆ ئینتەرناشنەڵ دیڤیدییەکی بڵاوکردەوە و تێیدا فیلمە بێدەنگەکانی ھودینیی تێدا بوو کە مابوونەوە، لەوانە ''نھێنییە مەزنەکە''، ''دوورگەی ترس''، ''پیاوەکەی سەروو''، ''ھاڵدەینی وەزارەتی ئاسایش''، و پێنج خولەک لە ''یارییە ناخۆشەکە''. دیڤیدییەکە وێنەھەواڵی نمایشەکانی ھودینییشی تێدا بوو لە ١٩٠٧ەوە بۆ ١٩٢٣، و بەشێکی ''قارەمانێتییە سەرسووڕھێنەرەکانی ھودینیی بەناوبانگ لە پاریس''، ھەرچۆنێک بێت دەوترێت کە ئەو فیلمە نییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.wildabouthoudini.com/2008/04/houdini-movie-star-dvd-collection.html| سەردێڕ=Houdini The Movie Star DVD collection released| ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٠٨}}&lt;/ref&gt;

== فڕۆکەوانی ==

[[پەڕگە:Houdini_airborne_in_his_Voisin_at_Diggers_Rest,_1910,_by_Marcel_Poupe.jpg|وێنۆک|ھودینی لە ڤۆیسنەکەیدا، ١٩١٠]]
لە ١٩٠٩دا، ھودینی حەزی چووە سەر فڕۆکەوانی. [[فڕۆکەی دووباڵی ڤۆیسن ١٩٠٧|فڕۆکەیەکی دووباڵی ڤۆیسن]]&lt;nowiki/&gt;ی فەڕەنسیی بە ٥ ھەزار دۆلار کڕی ( {{Inflation|US|5000|1907}} ) لە فڕۆکەوانانی چیلی {{Interlanguage link|خۆزێ لویز سانچێز بێسا|fr|José Luis Sánchez Besa}} و ئیمیلیۆ ئێدواردۆ بێلۆ،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=José Sanchez Besa |ناونیشان=http://www.thefirstairraces.net/pilots/sanchezbesa.php|سەردێڕ=The First Air Races - José Sanchez Besa |وێبگە=www.thefirstairraces.net}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Emilio Edwards |ناونیشان=http://www.thefirstairraces.net/pilots/edwards.php|سەردێڕ=The First Air Races - Emilio Edwards |وێبگە=www.thefirstairraces.net}}&lt;/ref&gt; و میکانیکێکی تەواووەختی گرت، کە ناوی ئەنتۆنیۆ براساک بوو. دوای جارێک کەوتنەخوارەوە، یەکەم گەشتی سەرکەوتووی لە ٢٦ی تشرینی دووەم لە [[ھامبورگ]] لە ئەڵمانیا ئەنجامدا.

ساڵی دواتر، ھودینی گەشتێکی بۆ ئوسترالیا کرد و دوو فڕۆکە ڤۆیسینەکەی لەگەڵ خۆیدا ھێنا بە مەبەستی ئەوەی ببێتە یەکەم کەس کە لە ئوسترالیا بفڕێت.

:: خەڵکی [[مێلبۆرن]] بەمزووانە دەرفەتێکیان دەبێت بۆ ئەوەی گەواھیدەری سەرکەوتنی ئامێرێکی فڕین بن، چونکە ھودینی، کە دوو فڕۆکەی ڤۆیسنەکەی گەیشتووە، بڕیاری داوە پێش داخستنی وەرزەکەی لە [[شانۆی تیڤۆلی، مێلبۆرن|ئۆپێراخانە[ی نوێ]]] [لە مێلبۆرن، لە کۆتایی مانگی ئازاردا] گەشتێک ئەنجام بدات. ماتۆڕی خاوەن ٦٠ بۆ ٨٠ وزەی ئەسپەکەی بەکاردەھێنرێت لە نەخشی ئی ئێن ڤییە. ئامێرەکە لە شوێنی پشوودانی دیگەرز دانراوە. ''تەیبڵ تۆک'', ٣ی ئازاری ١٩١٠.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://trove.nla.gov.au/newspaper/page/17393122|سەردێڕ=Table Talk (Melbourne, Vic. : 1885 - 1939) - 3 Mar 1910 - p25 |وێبگە=Trove |پەڕە=٢٥}}&lt;/ref&gt;

=== گەشتەکانی ئوسترالیا ===

==== ١٨ی ئازاری ١٩١٠ ====
لە ڕۆژی ھەینی، ١٨ی ئازاری ١٩١٠، دوای زیاتر لە مانگێک دواکەوتن بەھۆی نالەباریی کەشوھەواوە، ھودینی یەکێک لە یەکەم گەشتەکانی فڕۆکەی تەواو کرد کە لە ئوسترالیا ئەنجامدرابێت. سێ گەشتی بە فڕۆکە دووباڵە ڤۆیسینەکەی ئەنجامدا، لە ئۆڵد پلومپتن پادۆک لە [[دیگەرز ڕێست، ڤیکتۆریا]]، کە لە نێوان ١ خولەک بۆ 31⁄2 خولەک بوو{{Spaced ndash}}و گەیشتە بەرزیی ١٠٠&amp;nbsp;پێ لە یەکێک لە گەشتەکانیدا، و لە گەشتێکی تریدا زیاتر لە دوو میل گەشتی کرد. لە کۆی ٣٠ بینەر کە لەو ڕۆژەدا ئامادەبوون، نۆ بینەریان بڕونامەیەکیان واژوو کرد کە ئەم دەستکەوتەی ھودینیی پشتڕاستکردەوە.  

==== ٢٠ی ئازاری ١٩١٠ ====
بەھۆی خراپیی کەشوھەوا و ھەبوونی باوە لە ڕۆژی شەممەدا، و توانای نەبوونی فڕین بە شێوەیەکی سەلامەت، لە بەرەبەیانی ڕۆژی یەکشەممە، ٢٠ی ئازاری ١٩١٠، ھودینی گەشتێکی تری ئەنجامدا:

:: دوای فڕینێکی سەرەتاییی کورت، کە ٢٦ چرکەی خایاند، ھودینی جارێکی تر باڵی گرتەوە، و، لە میانەی چەپڵەڕێزانی بەرزی سەد بینەر یان زیاتر، کە لەسەر زەوی بوون، سێ بازنەی لە بەرزاییەکاندا باسکرد، کە لە ٢٠ پێ بۆ زیاتر لە ١٠٠ پێ جیاواز بوون، کە مەودای نێوان سێ بۆ چوار میلیان لە ماوەی ٣ خولەک و ٤٥١⁄٢ چرکەدا گرتەوە. د''ە ئارگوس'' ، ٢١ی ئازاری ١٩١٠. 

==== ٢١ی ئازاری ١٩١٠ ====
بەیانیی دووشەممە، ٢١ی ئازاری ١٩١٠، نزیکەی ٣٠ بینەر بینیان کە ھودینی گەشتێکی درێژخایەنی لە دیگەرز ڕێست ئەنجامدا کە ٧ خولەک و ٢٧ چرکە بوو، کە لانیکەم ٦ میلی گرتەوە، لە بەرزاییەکانی لە نێوان ٢٠&amp;nbsp;پێ بۆ ١٠٠&amp;nbsp;پێ. باوک، دایک، و ڤینۆرای خوشکە بچووکەکەی فڕۆکەوانی ئوسترالی [[باسیل جۆرج واتسن|باسیل واتسن]] بەشێک بوون لە بینەران؛ و ناویان لە لیستی واژووی ئەو ١٦ بینەرەدا ھاتبوو لەسەر ئەو بڕوانامەیەی کە دەستکەوتەکەی ھودینئی پشتڕاستکردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ١٩١٠|ناونیشان=http://nla.gov.au/nla.news-article10843511|سەردێڕ=AUSTRALIAN FLIGHTS. |via=Trove}}&lt;/ref&gt;

=== دوای ئوسترالیا ===
دوای تەواوکردنی گەشتەکەی بۆ ئوسترالیا، ھودینی فڕۆکە ڤۆیسینەکەی لە کۆگایەکی ئینگلتەرا دانا. ھودینی ڕای گەیاند کە لە گەشتی داھاتووی ھۆڵی مۆسیقادا بۆ فڕین لە شارێکەوە بۆ شارێکی تر بەکاری دەھێنێت و تەنانەت بەڵێنی ئەوەشی دا کە بە دەستبەستییەوە بازی لێوە بدات، بەڵام ھەرگیز نەفڕییەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرکییەکان ==
{{sisterlinks|d=Q131545|s=نووسەر:ھاری ھودینی|m=no|mw=no|wikt=no|species=no|n=no|b=no|v=no}}
* {{Gutenberg author | id=Houdini,+Harry | name=ھاری ھودینی}}
* {{Internet Archive author |sname=ھاری ھودینی}}
* {{Librivox author |id=4549}}
* [http://norman.hrc.utexas.edu/fasearch/findingAid.cfm?eadid=01275 پەڕەکانی ھاری ھودینی] لە [[ھاری ڕانسەم سەنتەر]]
* [http://norman.hrc.utexas.edu/fasearch/findingAid.cfm?eadid=01276 کۆکراوەکانی ھاری ھودینی] لە [[ھاری ڕانسەم سەنتەر]]
* [https://www.pbs.org/wgbh/amex/houdini/timeline/index.html کاتھێڵی ژیانی ھودینی]
* [http://www.houdini.org/ مۆزەخانەی ھودینی لە سکرانتن پێنسڵڤەینیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100724162429/http://www.houdini.org/ |date=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٠ }}
* [http://archives.ulrls.lon.ac.uk/dispatcher.aspx?action=search&amp;database=ChoiceArchive&amp;search=priref=110003387 ئەرشیفەکانی ھودینی لە ڕۆژنامەکانی ھاری پڕایسدا]
* [http://siarchives.si.edu/blog/houdini-escapes-smithsonian ھودینی لە سمیتسۆنیان ھەڵدێت]
* [https://www.loc.gov/rr/rarebook/coll/122.html کۆکراوەکەی ھاری ھودینی] لە بەشی کتێبە دەگمەنەکان و کۆکراوە تایبەتەکانی [[کتێبخانەی کۆنگرە]]
* {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.loc.gov/loc/lcib/970224/houdini.html |سەردێڕ=ھەڵاتنە مەزنەکان |ئیش=ماڵپەڕی ئەمێریکەن مێمۆری، کۆکراوەی ھودینی پێشکەش دەکات |یەکەم١=جۆوان |دوایین١=ھیگبی |بڵاوکەرەوە=[[کتێبخانەی کۆنگرە]]}}
* [https://digitalcollections.nypl.org/search/index?utf8=%E2%9C%93&amp;keywords=houdini وێنە و پۆستەرەکانی ھاری ھودینی] کە لەلایەن [[کتێبخانەی گشتیی نیو یۆرک بۆ ھونەرەکانی نواندن]] ھێڵدراونەتەوە
* {{IMDb name|0396378}}

{{ڕۆحباوەڕی و سپیریچواڵیزم}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Harry Houdini}}
{{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|فەلسەفە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە}}

[[پۆل:ھاری ھودینی]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٤]]
[[پۆل:جادووگەرە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:گومانباوەڕە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٢٦]]
[[پۆل:فڕۆکەوانانی ئەمریکی]]
[[پۆل:جووە مەجارییەکان]]
[[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ھەنگاری-جولەکە]]
[[پۆل:ستەنتکارە ئەمریکییەکان]]</text>
      <sha1>o0hblbdtwxbmsgufx7kptiqbc9oimkt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەسپی کێوی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216460</id>
    <revision>
      <id>1581921</id>
      <parentid>1488351</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T10:16:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1581921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8350" sha1="g60fc1dqiafgt16h7z6ypsirygeozb6" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ئەسپی کێوی''' [[دەوار]]ێکی کێوییە و لە خێزانی ئەسپەکانە. بەلگەکان وا پیشان دەدەن کە ئەسپی کێوی زیاتر لە ملیۆنیک و سەد ھەزار ساڵ پێش ئێستا پەرەسەندووە لە [[ئەمریکای باکوور]]. بەھۆی گۆڕانی کەشوھەوا و ماڵیکردنییان مەترسی ناوچوونیان لەسەرە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=History of the Wild Horse - Black Hills Wild Horse Sanctuary|ناونیشان=https://www.wildmustangs.com/history-of-the-wild-horse|وێبگە=wildhorses|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== بڵاوبوونەوە ==
ئەسپە کێوییەکان پێشتر بە شێوەیەکی بەربڵاو لە [[جیھانی کۆن]]دا لە ماوەی [[پلایستۆسینی کۆتایی]] و سەرەتای [[ھۆلۆسین]]دا ھەبوون، لە [[ئەورووپای ڕۆژاوا|ڕۆژاوای ئەورووپا]] و [[باکووری ئەفریقا]] (کە پاشماوەکانیان وەک «Equus algericus» ئاماژەیان پێ دەدرێت)، تاوەکو دوورەدەستی باکووری سیبریا (کە وەک [[ئێکووس لێنێنسیس]] ئاماژەیان پێ دەدرێت) تاوەکو ڕۆژھەڵاتی [[ئاسیا]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Cirilli |first1=Omar |last2=Machado |first2=Helena |last3=Arroyo-Cabrales |first3=Joaquin |last4=Barrón-Ortiz |first4=Christina I. |last5=Davis |first5=Edward |last6=Jass |first6=Christopher N. |last7=Jukar |first7=Advait M. |last8=Landry |first8=Zoe |last9=Marín-Leyva |first9=Alejandro H. |last10=Pandolfi |first10=Luca |last11=Pushkina |first11=Diana |last12=Rook |first12=Lorenzo |last13=Saarinen |first13=Juha |last14=Scott |first14=Eric |last15=Semprebon |first15=Gina |display-authors=3 |date=2022-08-24 |title=Evolution of the Family Equidae, Subfamily Equinae, in North, Central and South America, Eurasia and Africa during the Plio-Pleistocene |journal=Biology |language=en |volume=11 |issue=9 |page=1258 |doi=10.3390/biology11091258 |doi-access=free |issn=2079-7737 |pmc=9495906 |pmid=36138737}}&lt;/ref&gt; ئەمڕۆ تەنھا ژێرچەشنێکی زیندووی ئەسپی کێوی، [[ئەسپی پەرزیواڵسکی]]، کە پێشتر لە کێودا لەناوچووبوو، دووبارە گەڕێندراوەتەوە بۆ ناوچە بچووکەکان کە لە بڵاوبوونەوەی پێشووی لە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[چین]]، [[مەنگۆلیا]]&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Ji |first1=Shengnan |last2=Zhu |first2=Yanpeng |last3=Cui |first3=Shaopeng |last4=Deng |first4=Huaiqing |last5=Li |first5=Chunwang |display-authors=3 |date=September 2022 |title=The road home for Przewalski's horse in China |journal=Oryx |language=en |volume=56 |issue=5 |page=652 |doi=10.1017/S0030605322000758 |issn=0030-6053|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; و [[کازاخستان]]،&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 June 2024 |title=Przewalski's horses return to central Kazakhstan after nearly 200-year absence |url=https://fzs.org/en/news/przewalskis-horses-return-to-kazakhstan/ |website=Frankfurt Zoological Society}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ناوچەکانی دەرەوەی بڵاوبوونەوەی مێژوویی خۆی، لەوانە [[ئیسپانیا]] دەگرێتەوە.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-30 |title=La renaturalización trae al Alto Tajo los únicos caballos Przewalski que pastarán en libertad en Europa Occidental |url=https://rewilding-spain.com/en/news/rewilding-brings-to-the-iberian-highlands-the-first-free-roaming-przewalskis-horses-in-western-europe/ |access-date=2024-05-05 |website=Rewilding Spain |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== وەسف ==
لە کات و شوێنی جیاوازدا، ئەسپە کێوییەکان گۆڕانکارییەکی بەرچاو لە قەبارەی جەستە و ڕەھەندەکانی پەلەکاندا نیشان دەدەن، کە پێدەچێت وەک گونجاندنێک بێت بۆ بارودۆخی ژینگەیی و کەشوھەوای ناوخۆیی.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=van Asperen |first=Eline Naomi |date=November 2010 |title=Ecomorphological adaptations to climate and substrate in late Middle Pleistocene caballoid horses |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0031018210005572 |journal=Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology |language=en |volume=297 |issue=3–4 |pages=584–596 |doi=10.1016/j.palaeo.2010.09.007|bibcode=2010PPP...297..584V |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Saarinen |first1=Juha |last2=Cirilli |first2=Omar |last3=Strani |first3=Flavia |last4=Meshida |first4=Keiko |last5=Bernor |first5=Raymond L. |display-authors=3 |date=2021-02-26 |title=Testing Equid Body Mass Estimate Equations on Modern Zebras—With Implications to Understanding the Relationship of Body Size, Diet, and Habitats of Equus in the Pleistocene of Europe |journal=Frontiers in Ecology and Evolution |volume=9 |article-number=622412 |doi=10.3389/fevo.2021.622412 |doi-access=free |bibcode=2021FrEEv...922412S |issn=2296-701X|hdl=11573/1505920 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; ئەسپی پەرزیواڵسکی زیندوو کێشی جەستەی بە نزیکەی ٢٥٠–٣٦٠ کیلۆگرام دەخەمڵێنرێت،&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Przewalski's horse |url=https://nationalzoo.si.edu/animals/przewalskis-horse |access-date=2024-12-09 |website=Smithsonian's National Zoo and Conservation Biology Institute |language=en}}&lt;/ref&gt; ھەرچەندە کێشی جەستەی ئەسپی پەرزیواڵسکی بەپێی خولە ساڵانە ڕیتمیکەکان گۆڕانکارییەکی زۆری بەسەردا دێت.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Scheibe |first1=Klaus M. |last2=Streich |first2=Wolf J. |date=October 2003 |title=Annual Rhythm of Body Weight in Przewalski Horses (Equus ferus przewalskii) |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1076/brhm.34.4.383.26227 |journal=Biological Rhythm Research |language=en |volume=34 |issue=4 |pages=383–395 |doi=10.1076/brhm.34.4.383.26227 |bibcode=2003BioRR..34..383S |issn=0929-1016|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; وا بیردەکرێتەوە کە ھەندێک لە کۆمەڵە ئەسپە کێوییە لەناوچووەکان بە شێوەیەکی بەرچاو گەورەتر بووبێتن، بەجۆرێک پێشنیار کراوە کە ھەندێک ئەسپی کێوی ئەورووپی سەردەمی پلایستۆسین (لەوانە ئەوانەی بۆ «Equus (ferus) mosbachensis» و «Equus (ferus) latipes» گەڕێندراونەتەوە) کێشی جەستەیان نزیکەی ٥٠٠–٦٠٧ کیلۆگرام بووبێت.&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Cite journal |last=Pushkina |first=Diana |date=2024-11-19 |title=Paleoecology and body mass distribution of horses in northern Eurasia during the Pleistocene |url=https://bioone.org/journals/annales-zoologici-fennici/volume-61/issue-1/086.061.0118/Paleoecology-and-body-mass-distribution-of-horses-in-northern-Eurasia/10.5735/086.061.0118.full |journal=Annales Zoologici Fennici |volume=61 |issue=1 |doi=10.5735/086.061.0118 |issn=0003-455X|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Nacarino-Meneses |first1=Carmen |last2=Orlandi-Oliveras |first2=Guillem |date=2021-05-04 |title=The life history of European Middle Pleistocene equids: first insights from bone histology |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/08912963.2019.1655011 |journal=Historical Biology |language=en |volume=33 |issue=5 |pages=672–682 |doi=10.1080/08912963.2019.1655011 |bibcode=2021HBio...33..672N |issn=0891-2963}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; ئەسپەکانی پێشووتر لە سەردەمی پلایستۆسینی ناوەڕاست (وەک ئەوانەی بۆ «E. (ferus) mosbachensis» گەڕێندراونەتەوە) لە ھەندێک لایەنی توێکاریی پەلەکان و دانەکاندا لە ئەسپەکانی دواتر جیاوازن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|گیانلەبەران}}

{{گیانلەبەر-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Equus ferus}}

[[پۆل:ئاژەڵەکان]]
[[پۆل:ئەسپەکان]]
[[پۆل:کەرەکان]]
[[پۆل:جۆرەکانی ئەسپ]]
[[پۆل:جۆرە مەترسیدارەکانی پێڕستی سووری ئای یوو سی ئێن]]</text>
      <sha1>g60fc1dqiafgt16h7z6ypsirygeozb6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581922</id>
      <parentid>1581921</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T10:16:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1581922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8317" sha1="awgszia2klj87jaofc7v3esu74zq4b6" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ئەسپی کێوی''' [[دەوار]]ێکی کێوییە و لە خێزانی ئەسپەکانە. بەلگەکان وا پیشان دەدەن کە ئەسپی کێوی زیاتر لە ملیۆنیک و سەد ھەزار ساڵ پێش ئێستا پەرەسەندووە لە [[ئەمریکای باکوور]]. بەھۆی گۆڕانی کەشوھەوا و ماڵیکردنییان مەترسی ناوچوونیان لەسەرە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=History of the Wild Horse - Black Hills Wild Horse Sanctuary|ناونیشان=https://www.wildmustangs.com/history-of-the-wild-horse|وێبگە=wildhorses|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== بڵاوبوونەوە ==
ئەسپە کێوییەکان پێشتر بە شێوەیەکی بەربڵاو لە [[جیھانی کۆن]]دا لە ماوەی [[پلایستۆسینی کۆتایی]] و سەرەتای [[ھۆلۆسین]]دا ھەبوون، لە [[ئەورووپای ڕۆژاوا|ڕۆژاوای ئەورووپا]] و [[باکووری ئەفریقا]] (کە پاشماوەکانیان وەک «Equus algericus» ئاماژەیان پێ دەدرێت)، تاوەکو دوورەدەستی باکووری سیبریا (کە وەک [[ئێکووس لێنێنسیس]] ئاماژەیان پێ دەدرێت) تاوەکو ڕۆژھەڵاتی [[ئاسیا]].&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Cirilli |first1=Omar |last2=Machado |first2=Helena |last3=Arroyo-Cabrales |first3=Joaquin |last4=Barrón-Ortiz |first4=Christina I. |last5=Davis |first5=Edward |last6=Jass |first6=Christopher N. |last7=Jukar |first7=Advait M. |last8=Landry |first8=Zoe |last9=Marín-Leyva |first9=Alejandro H. |last10=Pandolfi |first10=Luca |last11=Pushkina |first11=Diana |last12=Rook |first12=Lorenzo |last13=Saarinen |first13=Juha |last14=Scott |first14=Eric |last15=Semprebon |first15=Gina |display-authors=3 |date=2022-08-24 |title=Evolution of the Family Equidae, Subfamily Equinae, in North, Central and South America, Eurasia and Africa during the Plio-Pleistocene |journal=Biology |language=en |volume=11 |issue=9 |page=1258 |doi=10.3390/biology11091258 |doi-access=free |issn=2079-7737 |pmc=9495906 |pmid=36138737}}&lt;/ref&gt; ئەمڕۆ تەنھا ژێرچەشنێکی زیندووی ئەسپی کێوی، [[ئەسپی پەرزیواڵسکی]]، کە پێشتر لە کێودا لەناوچووبوو، دووبارە گەڕێندراوەتەوە بۆ ناوچە بچووکەکان کە لە بڵاوبوونەوەی پێشووی لە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[چین]]، [[مەنگۆلیا]]&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Ji |first1=Shengnan |last2=Zhu |first2=Yanpeng |last3=Cui |first3=Shaopeng |last4=Deng |first4=Huaiqing |last5=Li |first5=Chunwang |display-authors=3 |date=September 2022 |title=The road home for Przewalski's horse in China |journal=Oryx |language=en |volume=56 |issue=5 |page=652 |doi=10.1017/S0030605322000758 |issn=0030-6053|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; و [[کازاخستان]]،&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 June 2024 |title=Przewalski's horses return to central Kazakhstan after nearly 200-year absence |url=https://fzs.org/en/news/przewalskis-horses-return-to-kazakhstan/ |website=Frankfurt Zoological Society}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ناوچەکانی دەرەوەی بڵاوبوونەوەی مێژوویی خۆی، لەوانە [[ئیسپانیا]] دەگرێتەوە.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-30 |title=La renaturalización trae al Alto Tajo los únicos caballos Przewalski que pastarán en libertad en Europa Occidental |url=https://rewilding-spain.com/en/news/rewilding-brings-to-the-iberian-highlands-the-first-free-roaming-przewalskis-horses-in-western-europe/ |access-date=2024-05-05 |website=Rewilding Spain |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== وەسف ==
لە کات و شوێنی جیاوازدا، ئەسپە کێوییەکان گۆڕانکارییەکی بەرچاو لە قەبارەی جەستە و ڕەھەندەکانی پەلەکاندا نیشان دەدەن، کە پێدەچێت وەک گونجاندنێک بێت بۆ بارودۆخی ژینگەیی و کەشوھەوای ناوخۆیی.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=van Asperen |first=Eline Naomi |date=November 2010 |title=Ecomorphological adaptations to climate and substrate in late Middle Pleistocene caballoid horses |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0031018210005572 |journal=Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology |language=en |volume=297 |issue=3–4 |pages=584–596 |doi=10.1016/j.palaeo.2010.09.007|bibcode=2010PPP...297..584V |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Saarinen |first1=Juha |last2=Cirilli |first2=Omar |last3=Strani |first3=Flavia |last4=Meshida |first4=Keiko |last5=Bernor |first5=Raymond L. |display-authors=3 |date=2021-02-26 |title=Testing Equid Body Mass Estimate Equations on Modern Zebras—With Implications to Understanding the Relationship of Body Size, Diet, and Habitats of Equus in the Pleistocene of Europe |journal=Frontiers in Ecology and Evolution |volume=9 |article-number=622412 |doi=10.3389/fevo.2021.622412 |doi-access=free |bibcode=2021FrEEv...922412S |issn=2296-701X|hdl=11573/1505920 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; ئەسپی پەرزیواڵسکی زیندوو کێشی جەستەی بە نزیکەی ٢٥٠–٣٦٠ کیلۆگرام دەخەمڵێنرێت،&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Przewalski's horse |url=https://nationalzoo.si.edu/animals/przewalskis-horse |access-date=2024-12-09 |website=Smithsonian's National Zoo and Conservation Biology Institute |language=en}}&lt;/ref&gt; ھەرچەندە کێشی جەستەی ئەسپی پەرزیواڵسکی بەپێی خولە ساڵانە ڕیتمیکەکان گۆڕانکارییەکی زۆری بەسەردا دێت.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Scheibe |first1=Klaus M. |last2=Streich |first2=Wolf J. |date=October 2003 |title=Annual Rhythm of Body Weight in Przewalski Horses (Equus ferus przewalskii) |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1076/brhm.34.4.383.26227 |journal=Biological Rhythm Research |language=en |volume=34 |issue=4 |pages=383–395 |doi=10.1076/brhm.34.4.383.26227 |bibcode=2003BioRR..34..383S |issn=0929-1016|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; وا بیردەکرێتەوە کە ھەندێک لە کۆمەڵە ئەسپە کێوییە لەناوچووەکان بە شێوەیەکی بەرچاو گەورەتر بووبێتن، بەجۆرێک پێشنیار کراوە کە ھەندێک ئەسپی کێوی ئەورووپی سەردەمی پلایستۆسین (لەوانە ئەوانەی بۆ «Equus (ferus) mosbachensis» و «Equus (ferus) latipes» گەڕێندراونەتەوە) کێشی جەستەیان نزیکەی ٥٠٠–٦٠٧ کیلۆگرام بووبێت.&lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Cite journal |last=Pushkina |first=Diana |date=2024-11-19 |title=Paleoecology and body mass distribution of horses in northern Eurasia during the Pleistocene |url=https://bioone.org/journals/annales-zoologici-fennici/volume-61/issue-1/086.061.0118/Paleoecology-and-body-mass-distribution-of-horses-in-northern-Eurasia/10.5735/086.061.0118.full |journal=Annales Zoologici Fennici |volume=61 |issue=1 |doi=10.5735/086.061.0118 |issn=0003-455X|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Nacarino-Meneses |first1=Carmen |last2=Orlandi-Oliveras |first2=Guillem |date=2021-05-04 |title=The life history of European Middle Pleistocene equids: first insights from bone histology |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/08912963.2019.1655011 |journal=Historical Biology |language=en |volume=33 |issue=5 |pages=672–682 |doi=10.1080/08912963.2019.1655011 |bibcode=2021HBio...33..672N |issn=0891-2963}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; ئەسپەکانی پێشووتر لە سەردەمی پلایستۆسینی ناوەڕاست (وەک ئەوانەی بۆ «E. (ferus) mosbachensis» گەڕێندراونەتەوە) لە ھەندێک لایەنی توێکاریی پەلەکان و دانەکاندا لە ئەسپەکانی دواتر جیاوازن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|گیانلەبەران}}

{{پۆلی کۆمنز|Equus ferus}}

[[پۆل:ئاژەڵەکان]]
[[پۆل:ئەسپەکان]]
[[پۆل:کەرەکان]]
[[پۆل:جۆرەکانی ئەسپ]]
[[پۆل:جۆرە مەترسیدارەکانی پێڕستی سووری ئای یوو سی ئێن]]</text>
      <sha1>awgszia2klj87jaofc7v3esu74zq4b6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕێنان لۆدی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216499</id>
    <revision>
      <id>1581646</id>
      <parentid>1581476</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:07:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18246" sha1="god78tzq3xsgmzn29xysh4htcccpv58" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{| class=&quot;infobox vcard&quot;
| colspan=&quot;4&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[پەڕگە:ATL-Madrid-Lokomotiv001-Lodi.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ATL-Madrid-Lokomotiv001-Lodi.jpg|بێچوارچێوە]]&lt;div class=&quot;infobox-caption&quot;&gt;لۆدی لەگەڵ ئەتلەتیکۆ مەدرید لە ٢٠١٩&lt;/div&gt;
|-
! colspan=&quot;4&quot; class=&quot;infobox-header&quot; |زانیاری کەسی
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |ناوی تەواو
| colspan=&quot;3&quot; class=&quot;infobox-data nickname&quot; |ڕێنان ئەگوستۆ لۆدی دۆس سانتۆس
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |ڕێکەوتی لەدایکبوون
| colspan=&quot;3&quot; class=&quot;infobox-data&quot; |٨ نیسانی ١٩٩٨
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |جێگای لەدایکبوون
| colspan=&quot;3&quot; class=&quot;infobox-data birthplace&quot; |سێرانا، بەڕازیل
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |باڵا
| colspan=&quot;3&quot; class=&quot;infobox-data&quot; |١٫٧٣ مەتر
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |جێگای یاریکردن
| colspan=&quot;3&quot; class=&quot;infobox-data role&quot; |بەرگریکاری باڵی چەپ
|-
! colspan=&quot;4&quot; class=&quot;infobox-header&quot; |زانیاری یانە
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |تیمی ئێستا
| colspan=&quot;3&quot; class=&quot;infobox-data org&quot; |نۆتینگھام فۆرێست (بە خواستن لە ئەتلەتیکۆوە)
|-
! colspan=&quot;4&quot; class=&quot;infobox-header&quot; |کاروانی لاوێتی
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |٢٠١٢–٢٠١٧
| colspan=&quot;3&quot; class=&quot;infobox-data&quot; |ئەتلەتیکۆ پارانسێ
|-
! colspan=&quot;4&quot; class=&quot;infobox-header&quot; |کاروانی پیشەگەری
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |ساڵەکان
| class=&quot;infobox-data infobox-data-a&quot; |'''تیم'''
| class=&quot;infobox-data infobox-data-b&quot; |یارییەکان
| class=&quot;infobox-data infobox-data-c&quot; |گۆڵەکان
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |٢٠١٦–٢٠١٩
| class=&quot;infobox-data infobox-data-a&quot; |ئەتلەتیکۆ پارانسێ
| class=&quot;infobox-data infobox-data-b&quot; |٤٨
| class=&quot;infobox-data infobox-data-c&quot; |(١)
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |٢٠١٩
| class=&quot;infobox-data infobox-data-a&quot; |ئەتلەتیکۆ مەدرید
| class=&quot;infobox-data infobox-data-b&quot; |٨٤
| class=&quot;infobox-data infobox-data-c&quot; |(٤)
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |٢٠٢٢-
| class=&quot;infobox-data infobox-data-a&quot; |نۆتیگھام فۆرێست (خواستن)
| class=&quot;infobox-data infobox-data-b&quot; |٠
| class=&quot;infobox-data infobox-data-c&quot; |(٠)
|-
! colspan=&quot;4&quot; class=&quot;infobox-header&quot; |ھەڵبژاردە
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |٢٠١٩-
| class=&quot;infobox-data infobox-data-a&quot; |بەڕازیل
| class=&quot;infobox-data infobox-data-b&quot; |١٥
| class=&quot;infobox-data infobox-data-c&quot; |(٠)
|}
'''ڕێنان ئەگوستۆ لۆدی دۆس سانتۆس''' (لەدایکبووی ٨ی نیسانی ١٩٩٨)، ناسراوە بە '''ڕێنان لۆدی،''' [[تۆپی پێ|یاریزانێکی]] پیشەگەری تۆپی پێی بەڕازیلییە کە یاری دەکات وەک بەرگریکاری باڵی چەپ لە [[پرێمیەرلیگ|خولی نایابی ئینگلیزی (پرێمییەرلیگ)]]بۆ یانەی نۆتینگام فۆرێست، بە خواستن لە یانەی لالیگا [[ئەتلەتیکۆ مەدرید|ئەتلێتیکۆ مەدرید]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل]].

== کاروانی یانە ==
=== ئەتلەتیکۆ پارانسێ ===
لە سێرانا، ساو پاولۆ لەدایکبووە، لۆدی لە ساڵی ٢٠١٢ چووە ناو تیمی لاوانی ئەتلەتیکۆ پارانێسێ. لە ١٤ی [[تشرینی یەکەم]]ی ٢٠١٦ یەکەمین یاری خۆی بۆ یانەکە لە خولی پلە یەکی بەڕازیل ئەنجامدا، لە دۆڕاندنی ١–٠ بەرامبەر گرێمیۆ لە دەرەوەی یاریگای خۆیان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Após estreia como profissional, Renan Lodi projeta continuidade do trabalho no Furacão|trans-title=After debut as a professional, Renan Lodi predicts continuity of work at the ''Furacão''|ناونیشان=http://www.atleticoparanaense.com/site/noticias/detalhe/41880/Aps-estreia-como-profissional-Renan-Lodi-projeta-continuidade-do-trabalho-no-Furaco|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Atlético Paranaense|زمان=pt|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181107010339/http://www.atleticoparanaense.com/site/noticias/detalhe/41880/Aps-estreia-como-profissional-Renan-Lodi-projeta-continuidade-do-trabalho-no-Furaco|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

لۆدی دواتر بەشداری کرد لەگەڵ تیمی خوار ٢٣ ساڵان لە جامی پاراناێس، و یەکەم گۆڵی پیشەگەری تۆمارکرد لە ٢٥ی ئازاری ٢٠١٨، کە لە یارییەکدا ٥–٠ بردیانەوە لە یاریگای خۆیان بەرامبەر مارینگا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Atlético-PR goleia o Maringá e garante vaga na final da Taça Caio Júnior|trans-title=Atlético-PR trash Maringá and assure qualification for the final of the Taça Caio Júnior|ناونیشان=https://www.gazetaesportiva.com/times/atletico-paranaense/atletico-pr-goleia-o-maringa-e-garante-vaga-na-final-da-taca-caio-junior/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Gazeta Esportiva|زمان=pt}}&lt;/ref&gt; دوای سێ ڕۆژ گرێبەستەکەی درێژکردەوە تا ئازاری ٢٠٢١.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Atlético Paranaense prorroga o contrato do lateral-esquerdo Renan Lodi|trans-title=Atlético Paranaense extend the contract of left-back Renan Lodi|ناونیشان=http://www.atleticoparanaense.com/site/noticias/detalhe/45797/Atltico-Paranaense-prorroga-o-contrato-do-lateral-esquerdo-Renan-Lodi|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Atlético Paranaense|زمان=pt|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181107010455/http://www.atleticoparanaense.com/site/noticias/detalhe/45797/Atltico-Paranaense-prorroga-o-contrato-do-lateral-esquerdo-Renan-Lodi|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

لۆدی بوو بە یاریزانێکی سەرەکی لەژێر سەرپەرشتی ڕاھێنەری نوێ تایاگۆ نونێس و گرێبەستەکەی نوێکردەوە تا ساڵی ٢٠٢٢ لە ١٠ی ئابی ٢٠١٨.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=Mais tempo: Atlético-PR renova contrato de Renan Lodi até 2022|trans-title=More time: Atlético-PR renew contract of Renan Lodi until 2022|ناونیشان=https://globoesporte.globo.com/pr/futebol/times/atletico-pr/noticia/mais-tempo-atletico-pr-renova-contrato-de-renan-lodi-ate-2022.ghtml|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[Globo Esporte]]|زمان=pt}}&lt;/ref&gt;

=== ئەتلەتیکۆ مەدرید ===
[[پەڕگە:Renan_Lodi_2019.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/87/Renan_Lodi_2019.jpg/130px-Renan_Lodi_2019.jpg|ڕاست|وێنۆک|211x211پیکسڵ|لۆدی لەگەڵ ئەتلەتیکۆ مەدرید لە ٢٠١٩]]
لە ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٩، یانەی خولی پلە یەکی ئیسپانی - لالیگا [[ئەتلەتیکۆ مەدرید]] گەیشتە ڕێکەوتنێک لە بنەڕەتدا لەگەڵ ئەتلەتیکۆ پارانسێ بۆ گواستنەوەی لۆدی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Principio de acuerdo con el Athlético Paranaense para el traspaso de Lodi|trans-title=Agreement in principle with Athletico Paranaense for the transfer of Lodi|ناونیشان=https://www.atleticodemadrid.com/noticias/principio-de-acuerdo-por-renan-lodi|ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Atlético Madrid|زمان=es}}&lt;/ref&gt; گرێبەستەکە لە ٧ی تەممووزی ٢٠١٩ تەواو بوو و لۆدی گرێبەستێکی بۆ ماوەی شەش ساڵ لەگەڵ یانەکە واژوو کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=Renan Lodi, new Atlético de Madrid player|ناونیشان=https://en.atleticodemadrid.com/noticias/renan-lodi-new-atletico-de-madrid-player|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Atlético Madrid}}&lt;/ref&gt;
لە ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩، لۆدی یەکەم گۆڵی بۆ ئەتلەتیکۆ تۆمارکرد لە یارییەکدا کە ١–١ بەرامبەر بوون لەگەڵ [[یانەی گرانادا|گرانادا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Atletico slip behind Barca with yet another draw|ناونیشان=https://www.espn.co.uk/football/report?gameId=550476|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=ESPN}}&lt;/ref&gt; لە ١٦ی ئایاری ٢٠٢١، لۆدی وەک یەدەگ ھاتە یاریگا و گۆڵی یەکسانکردنی تۆمارکرد لە بردنەوەی ٢–١ لە یاریگای خۆیان بەرامبەر [[یانەی ئۆساسونا|ئۆساونا]] کە یانەکەی لە پێشبڕکێی بە پاڵەوان بوون ھێشتەوە بەرامبەر ڕیال [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|مەدرید]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Atlético de Madrid vs CA Osasuna - LaLiga Santander|ناونیشان=https://www.laliga.com/en-GB/match/temporada-2020-2021-laliga-santander-atletico-de-madrid-c-a-osasuna-37|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210512102257/https://www.laliga.com/en-GB/match/temporada-2020-2021-laliga-santander-atletico-de-madrid-c-a-osasuna-37|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ھەفتەی دواتر، کاتێک ئەتلەتیکۆ دوا یاریی پاڵەوانێتییەکەی بردەوە، لۆدی بوو بە پاڵەوانی لا لیگا لە وەرزی ٢٠٢٠–٢١ وەک بەشێک لە تیمەکە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Real Valladolid CF vs Atlético de Madrid - LaLiga Santander|ناونیشان=https://www.laliga.com/en-GB/match/temporada-2020-2021-laliga-santander-real-valladolid-cf-atletico-de-madrid-38|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200924031709/https://www.laliga.com/en-GB/match/temporada-2020-2021-laliga-santander-real-valladolid-cf-atletico-de-madrid-38|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

لە ١٥ی ئازاری ٢٠٢٢، لۆدی یەکەم گۆڵی خۆی لە [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] تۆمارکرد بۆ یارمەتیدانی [[ئەتلەتیکۆ مەدرید]] لە [[ئۆڵدترافۆرد|ئۆڵد ترافۆرد]] بۆ بردنەوە لە [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد|مانچستەر یونایتد]] و گەیشتنە چارەکی کۆتایی پاڵەوانێتییەکە بە ئەنجامی گشتی بردنەوەی ٢–١ بە ھەردوو یاری.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Manchester United 0-1 Atletico Madrid (agg. 1–2)|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/60740334}}&lt;/ref&gt;

==== نۆتینگھام فۆرێست (خواستن) ====
لە ٢٩ی ئابی ٢٠٢٢، لۆدی گواسترایەوە بۆ [[پرێمیەرلیگ]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لۆدی بوو بە هەژدەیەمین گرێبەستی نۆتینگهام فۆرێست لەم وەرزەدا|ناونیشان=https://kurd.bet/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=kurdbet|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220814085709/https://kurd.bet/}}&lt;/ref&gt; و لەگەڵ یانەی نۆتینگام فۆرێست گرێبەستێکی بە خواستن بۆ ماوەی یەک وەرز واژوو کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Reds sign Renan Lodi from Atlético Madrid|ناونیشان=https://www.nottinghamforest.co.uk/news/2022/august/29/reds-sign-renan-lodi-from-atletico/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=www.nottinghamforest.co.uk}}&lt;/ref&gt;

== کاروانی نێودەوڵەتی ==
لۆدی یەکەمین یاری خۆی بۆ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل]] ئەنجامدا لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩، بە شێوەی یەدەگ لە جێگای ئەلێکس ساندرۆ ھاتە یاریگاوە لە یارییەکدا کە ١–١ بەرامبەر بوون لەگەڵ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سینیگال|سێنگال]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Brazil vs. Senegal|ناونیشان=https://int.soccerway.com/matches/2019/10/10/world/friendlies/senegal/brazil/3173224/?ICID=PL_MS_109|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Soccerway}}&lt;/ref&gt;

== ئاماری کاروانی وەرزشی ==
=== یانە ===
{{Updated|١١ ئایاری ٢٠٢٢}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://int.soccerway.com/players/renan-augusto-lodi-dos-santos/460277/|سەردێڕ=R. Lodi|وێبگە=Soccerway|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|+دەرکەوتنی یانەکان و گۆڵەکان لەلایەن یانەکان، وەرزەکان و پێشبڕکێکان
! rowspan=&quot;2&quot; |یانە
! rowspan=&quot;2&quot; |وەرز
! colspan=&quot;3&quot; |خول
! colspan=&quot;2&quot; |خولی ستەیت
! colspan=&quot;2&quot; |جامی نیشتیمانی[Lower-alpha 1]
! colspan=&quot;2&quot; |کیشوەرەکان
! colspan=&quot;2&quot; |ئەوانی تر
! colspan=&quot;2&quot; |کۆی گشتی
|-
!ئاست
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
!یارییەکان
!گۆڵەکان
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |ئەتلەتیکۆ پارانسێ
|٢٠١٦
|خولی پلە یەکی بەڕازیل
|٣
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٣
|٠
|-
|٢٠١٧
|خولی پلە یەکی بەڕازیل
|٠
|٠
|٧
|٠
|٠
|٠
|٠
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٧
|٠
|-
|٢٠١٨
|خولی پلە یەکی بەڕازیل
|٢٤
|٠
|١١
|١
|١
|٠
|١٢
|٢
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٤٨
|٣
|-
|٢٠١٩
|خولی پلە یەکی بەڕازیل
|٣
|٠
|٠
|٠
|١
|٠
|٦
|٢
|٢
|٠
|١٢
|٢
|-
! colspan=&quot;2&quot; |کۆی گشتی
!٣٠
!٠
!١٨
!١
!٢
!٠
!١٨
!٤
!٢
!٠
!٧٠
!٥
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[ئەتلەتیکۆ مەدرید]]
|٢٠١٩ ٢٠
|لا[[لا لیگا|لیگا]]
|٣٢
|١
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٠
|٠
|٠
|٠
|٢
|٠
|٤٣
|١
|-
|٢٠٢٠–٢١
|لالیگا
|٢٣
|١
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٢
|٠
|٨
|٠
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٣٣
|١
|-
|٢٠٢١–٢٢
|لالیگا
|٢٩
|٢
| colspan=&quot;2&quot; | -
|٢
|١
|١٠
|١
|١
|٠
|٤٢
|٤
|-
! colspan=&quot;2&quot; |کۆی گشتی
!٨٤
!٤
! colspan=&quot;2&quot; |-
!٤
!١
!٢٧
!١
!٣
!٠
!١١٨
!٦
|-
! colspan=&quot;3&quot; |تەواوی کاروانی وەرزشی
!١١٤
!٤
!١٨
!١
!٦
!١
!٤٥
!٥
!٥
!٠
!١٨٨
!١١
|}
{{تێبینییەکان}}

=== نێودەوڵەتی ===
{{Updated|match played 10 July 2021}}&lt;ref&gt;{{NFT player|id=75778|access-date=20 November 2020}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|+دەرکەوتنی و گۆڵەکانی تیمی نیشتیمانی و ساڵ
!تیمی نیشتیمانی
!ساڵ
!یارییەکان
!گۆڵەکان
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|بەڕازیل]]
|-
|٢٠١٩
|٤
|٠
|-
|٢٠٢٠
|٤
|٠
|-
|٢٠٢١
|٧
|٠
|-
! colspan=&quot;2&quot; |کۆی گشتی
!١٥
!٠
|}

== خەڵاتەکان ==
'''ئەتلەتیکۆ پارانسێ'''
* جامی ئەمریکای باشوور: ٢٠١٨
* پاڵەوانییەتی پارانسێ: ٢٠١٨

'''ئەتلەتیکۆ مەدرید'''
* [[لا لیگا|لالیگا]]: ٢٠٢٠–٢١&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Atletico Madrid beat Real Madrid to La Liga title in final day drama|ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/atletico-madrid-espatletico_madrid/story/4387143/atletico-madrid-beat-real-madrid-to-la-liga-title-in-final-day-drama|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=ESPN}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وەرزش|تۆپی پێ|بەڕازیل}}
{{پۆلی کۆمنز|Renan Lodi}}

[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی بەڕازیلی]]
[[پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل]]
[[پۆل:یاریزانانی لا لیگا]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی بەڕازیلی]]
[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٨]]
[[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئەتلەتیکۆ مەدرید]]
[[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]]
[[پۆل:یاریزانانی لیگ ١]]</text>
      <sha1>god78tzq3xsgmzn29xysh4htcccpv58</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:ھاری ھودینی</title>
    <ns>1</ns>
    <id>218665</id>
    <revision>
      <id>1581670</id>
      <parentid>1333299</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T15:20:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10919" sha1="cp79j3wqprc97rk2ro6m3abg599zabw" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ھاری ھودینی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=996227 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161109085403/http://taramarion.vpweb.com/upload/Harry%20Houdini.pdf بۆ http://taramarion.vpweb.com/upload/Harry%20Houdini.pdf زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110722132236/http://nsla.nevadaculture.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=728&amp;Itemid=418 بۆ http://nsla.nevadaculture.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=728&amp;Itemid=418 زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20071011055130/http://www.marshallmi.org/attractions.taf?_function=detail&amp;id=107 بۆ http://www.marshallmi.org/attractions.taf?_function=detail&amp;id=107 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١٧:١٦، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== ئامادەکردن ==

سڵاو @[[بەکارھێنەر:Halbast1|Halbast1]] بینیم بەڕێزت کار لەسەر ئەم وتارە دەکەی، ویستم ئاگادارت بکەمەوە کە داڕێژەی {{دا|ئامادەکردن}} لەسەر وتارەکە لابرا 
چونکە ماوەیەکی زۆرە کار لەسەر وتارەکە نەکراوە {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٤٠، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ھاری ھودینی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1126119 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230505113735/https://www.houdini.org/houdinimagic.html بۆ http://www.houdini.org/houdinimagic.html زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130820063500/http://houdini.org/challeng.html بۆ http://www.houdini.org/challeng.html زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230322032900/https://houdini.org/houdinigrimgameuncoveredbyhoudinimuseum.html بۆ http://houdini.org/houdinigrimgameuncoveredbyhoudinimuseum.html زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١١:٣٩، ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھاری ھودینی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1217663 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20071220050429/http://www.mastronet.com/index.cfm?action=DisplayContent&amp;ContentName=Lot%20Information&amp;LotIndex=78310 بۆ http://www.mastronet.com/index.cfm?action=DisplayContent&amp;ContentName=Lot%20Information&amp;LotIndex=78310 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٦:٠٤، ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٧ بەستەری دەرەکیی [[ھاری ھودینی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1331510 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://taramarion.vpweb.com/upload/Harry%20Houdini.pdf
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://nsla.nevadaculture.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=728&amp;Itemid=418
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230505113735/https://www.houdini.org/houdinimagic.html بۆ http://www.houdini.org/houdinimagic.html زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130820063500/http://houdini.org/challeng.html بۆ http://www.houdini.org/challeng.html زیاد کرا
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.mastronet.com/index.cfm?action=DisplayContent&amp;ContentName=Lot%20Information&amp;LotIndex=78310
*شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.marshallmi.org/attractions.taf?_function=detail&amp;id=107
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230322032900/https://houdini.org/houdinigrimgameuncoveredbyhoudinimuseum.html بۆ http://houdini.org/houdinigrimgameuncoveredbyhoudinimuseum.html زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١١:٠١، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھاری ھودینی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1333298 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*بەستەری ئەرشیڤ https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/ZUNaBSfO3p4 گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20220518050817/https://www.youtube.com/watch?v=ZUNaBSfO3p4 لە https://www.youtube.com/watch?v=ZUNaBSfO3p4

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١٠:٤١، ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھاری ھودینی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1581669 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100724162429/http://www.houdini.org/ بۆ http://www.houdini.org/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ١٥:٢٠، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>cp79j3wqprc97rk2ro6m3abg599zabw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕەخنە لە ئیسلام</title>
    <ns>0</ns>
    <id>225964</id>
    <revision>
      <id>1581645</id>
      <parentid>1581492</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:07:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32168" sha1="5csti5re8xxth0f9tlftzwte6p6h8sk" xml:space="preserve">'''ڕەخنەگرتن لە ئیسلام''' بە شێوەیەکی بەرفراوان بە ڕەخنە لە ئایینی [[ئیسلام]]ی لە بیروباوەڕ و بنەما و/یان ھەر بیرۆکەیەکی تر کە دەگەڕێتەوە بۆ ئیسلام پێناسە دەکرێت.

ڕەخنە لە ئیسلام لە قۆناغەکانی دروستبوونی ئیسلامەوە بوونی ھەبووە. ناڕەزایی نووسراوی سەرەتایی لەلایەن [[مەسیحی|مەسیحییەکان]] و [[جوو|جولەکەکانەوە]] و ھەروەھا لە ھەندێک لە موسڵمانانی پێشووی وەک ئیبن ئەلڕاوەندییەوە ھاتووە.&lt;ref name=&quot;John of Damascus2&quot;&gt;De Haeresibus by [[John of Damascus]]. See [[Migne]]. ''[[Patrologia Graeca]]'', vol. 94, 1864, cols 763–73. An English translation by the Reverend John W Voorhis appeared in ''The Moslem World'' for October 1954, pp. 392–98.&lt;/ref&gt; دواتر [[جیھانی ئیسلامی|جیھانی موسڵمانان]] خۆی ڕەخنەی لێ گیرا.&lt;ref name=&quot;WarraqPoetry&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Warraq|یەکەم=Ibn|ناونیشان=https://archive.org/details/leavingislamapos00warr|سەردێڕ=Leaving Islam: Apostates Speak Out|بڵاوکەرەوە=Prometheus Books|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=١-٥٩١٠٢-٠٦٨-٩|پەڕە=[https://archive.org/details/leavingislamapos٠٠warr/page/n١١ ٦٧]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ibn Kammuna&quot;&gt;Ibn Kammuna, ''Examination of the Three Faiths'', trans. [[Moshe Perlmann]] (Berkeley and Los Angeles, 1971), pp. 148–49&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Oussani&quot;&gt;[http://www.newadvent.org/cathen/10424a.htm Mohammed and Mohammedanism], by Gabriel Oussani, ''Catholic Encyclopedia''. Retrieved 16 April 2006.&lt;/ref&gt; [[جیھانی ڕۆژاوایی|ڕەخنەکانی ڕۆژاوا]] لە [[ئیسلام]] دوای [[ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول]] و [[تیرۆریزمی ئیسلامی|ڕووداوە تیرۆریستییەکانی]] دیکە زیاتر بوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Islam's Problem With Blasphemy|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2015/01/14/opinion/islams-problem-with-blasphemy.html|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|یەکەم=Mustafa|دوایین=Akyol|ئیش=[[The New York Times]]|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fried1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Friedmann|یەکەم=Yohanan|ناونیشان=https://archive.org/details/tolerancecoercio00frie|سەردێڕ=Tolerance and Coercion in Islam: Interfaith Relations in the Muslim Tradition|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٠٢٦٩٩-٤|پەڕە=[https://archive.org/details/tolerancecoercio٠٠frie/page/n٣١ ١٨], ٣٥|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited}}&lt;/ref&gt;

بابەتەکانی ڕەخنە بریتین لە ئەخلاقی ژیانی [[محەممەد]]، دامەزرێنەری ئیسلام، لە ھەردوو ژیانی گشتی و کەسیدا.&lt;ref name=&quot;Oussani&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;WarraqQuest&quot;&gt;Ibn Warraq, The Quest for Historical Muhammad (Amherst, Mass. :Prometheus, 2000), 103.&lt;/ref&gt; ھەروەھا پرسەکانی پەیوەست بە دروستی و ئەخلاقی [[کتێبە پیرۆزەکان لە ئیسلامدا|کتێبە پیرۆزەکانی ئیسلام]]، واتە [[قورئان]] و [[فەرموودە|فەرموودەکان]]، لەلایەن ڕەخنەگرانەوە باس دەکرێن.&lt;ref name=&quot;BibleInQuran&quot;&gt;[http://jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=1032&amp;letter=B#3068 Bible in Mohammedian Literature.], by Kaufmann Kohler Duncan B. McDonald, ''Jewish Encyclopedia''. Retrieved 22 April 2006.&lt;/ref&gt; ھەروەھا ئیسلام وەک جۆرێک لە [[عەرەباندن|ئیمپریالیزمی عەرەبی]] تەماشا کراوە و لەلایەن کەسایەتییەکانی [[ئەفریقا]] و [[ھیندستان|ھیندستانەوە]] ڕەخنەی لێ گیراوە بەھۆی لەناوبردنی کولتوورە ڕەسەنەکان.&lt;ref name=&quot;Islamic-Imperialism&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Karsh|یەکەم=Ephraim|ناونیشان=https://yalebooks.yale.edu/book/9780300198171/islamic-imperialism|سەردێڕ=Islamic Imperialism: A History|بڵاوکەرەوە=Yale University Press|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨٠٣٠٠١٩٨١٧١}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا ڕووانینی ئیسلام بۆ پرسی کۆیلایەتی ڕەخنەی لێگیراوە،&lt;ref name=&quot;eois&quot;&gt;Brunschvig. 'Abd; ''[[Encyclopedia of Islam]]''&lt;/ref&gt; کە بووە ھۆی ئەوەی بازرگانانی موسڵمان ١٧ ملیۆن کۆیلە ھەناردە بکەن بۆ کەنارەکانی [[ئۆقیانووسی ھیند|زەریای ھیندی]] و [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] و [[باکووری ئەفریقا]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20170525101036/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1523100.stm Focus on the slave trade], in [[BBC News]].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.economist.com/international/2015/08/22/the-persistence-of-history The persistence of history], in [[The Economist]]&lt;/ref&gt; مەزھەبی [[شافعی|شافیعی]] ڕەخنەی زۆری لێ گیراوە بەھۆی بانگەشەکردن بۆ خەتەنەکردنی مێینە و ناساندنی ئەم کارە بە [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]]، کە پێشتر بوونی نەبووە. {{Sfn|Rispler-Chaim|1993}} {{Sfn|Roald|2003}} {{Sfn|Asmani|Abdi|2008}}&lt;ref name=&quot;aflm&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Feillard|یەکەم=Andree|دوایین٢=Morcoes|یەکەم٢=Lies|ساڵ=١٩٩٨|سەردێڕ=Female Circumcision in Indonesia: To Islamize in Ceremony or Secrecy|journal=Archipel|بەرگ=٥٦|پەڕەکان=٣٣٧–٣٦٧|doi=10.3406/arch.1998.3495}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ali, Kecia (2006). ''Sexual Ethics And Islam: Feminist Reflections on Qur'an, Hadith, and Jurisprudence''. Oxford: Oneworld Publications, p. 100.&lt;/ref&gt; لەم دواییانەدا، [[فەلسەفەی ئیسلامی|بیروباوەڕە ئیسلامییەکان]] سەبارەت بە بنەچەی مرۆڤ, قەدەری پێشوەختە، [[ھەبوونی خودا|بوونی خودا]] و سروشتی، ڕەخنەیان لێ گیراوە بەھۆی ناتەبایییەکانی لەگەڵ فەلسەفە و زانست.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Fitzgerald|یەکەم=Timothy|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=R7A1f6Evy84C|سەردێڕ=The Ideology of Religious Studies|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٩٧٨٠١٩٥٣٤٧١٥٩|شوێن=New York|ڕێکەوتی بڵاوکردنەوە=2003|پەڕە=٢٣٥|وتەگێڕانەوە=[...] this book consists mainly of a critique of the concept of religion [...].|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠١٩}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ruthven&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ruthven|یەکەم=Malise|سەردێڕ=Voltaire's Fanaticism, or Mahomet the Prophet:A New Translation; Preface: Voltaire and Islam|ناونیشان=http://litwinbooks.com/mahomet-preface.php|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠١٥}}&lt;/ref&gt;

ڕەخنەیەکی دیکە لەسەر پرسی مافەکانی مرۆڤ لە جیھانی ئیسلامیدا، چ لە ڕووی مێژوویییەوە و چ لە نەتەوە ئیسلامییە مۆدێرنەکاندا، لەوانەش [[ژن لە ئیسلامدا|مامەڵەکردن لەگەڵ ژنان]]، کەسانی [[ھاوڕەگەزخوازی لە ئیسلام|ھاوڕەگەزخواز]]، و کەمینە ئایینی و نەتەوەیییەکان، وەک لە [[شەریعەتی ئیسلامی|یاسا و پراکتیکی ئیسلامیدا]] دەردەکەوێت. تا ساڵی ٢٠١٤ نزیکەی چارەکێکی وڵات و ناوچەکانی جیھان (٢٦٪)یاسا یان سیاسەتی دژە کوفر و (١٣٪)یان ھەبووە.&lt;ref&gt;[http://www.pewresearch.org/fact-tank/2016/07/29/which-countries-still-outlaw-apostasy-and-blasphemy/ Which countries still outlaw apostasy and blasphemy?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191219222737/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2016/07/29/which-countries-still-outlaw-apostasy-and-blasphemy/ |date=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ }}, [[Pew Research Center]], 29 July 2016.&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٧دا، ١٣ نەتەوە کە ھەموویان نەتەوەی زۆرینەی موسڵمان بوون، سزای لەسێدارەدانیان جێبەجێ کردووە بەھۆی لادان یان کوفر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.indy100.com/article/the-countries-where-apostasy-is-punishable-by-death--Z110j2Uwxb|سەردێڕ=The countries where apostasy is punishable by death|یەکەم=Louis|دوایین=Doré|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٨|ئیش=[[The Independent]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Saudi Arabia|ناونیشان=http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&amp;year=2005&amp;country=6825|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111109034847/http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&amp;year=2005&amp;country=6825|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦}}&lt;/ref&gt; لە دوای ڕەوتی فرە کولتوری ئەم دوایییە، کاریگەری ئیسلام لەسەر بە ئیسلامبوونی وڵاتی میوانداردا ڕەخنەی لێ گیراوە.&lt;ref name=&quot;Modood&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tariq Modood|ناونیشان=https://archive.org/details/multiculturalism00modo|سەردێڕ=Multiculturalism, Muslims and Citizenship: A European Approach|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٣٥٥١٥-٥|edition=1st|پەڕە=[https://archive.org/details/multiculturalism٠٠modo/page/n٤٣ ٢٩]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا لە وڵاتانی دیکەدا کە موسڵمانان کەمینەیەکی بەرچاون، وەک [[چین]]، [[ھیندستان]]&lt;ref&gt;&quot;Indian Nepalis: Issues and Perspectives&quot;, pp. 355–56, Tanka Bahadur Subba, Concept Publishing Company, 2009, 9788180694462&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Niticentral&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Illegal immigration from Bangladesh has turned Assam explosive|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Niticentral|ناونیشان=http://www.niticentral.com/2012/10/31/illegal-immigration-from-bangladesh-has-turned-assam-explosive-16664.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131215022553/http://www.niticentral.com/2012/10/31/illegal-immigration-from-bangladesh-has-turned-assam-explosive-16664.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; و [[ڕووسیا]]، مشتوومڕەکانی بە ئیسلامبوون خراونەتەڕوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠١٣|سەردێڕ=Tatarstan: The Battle over Islam in Russia's Heartland|ناونیشان=http://www.worldpolicy.org/journal/summer2013/tatarstan-battle-islam-russias-heartland|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131225014733/http://www.worldpolicy.org/journal/summer2013/tatarstan-battle-islam-russias-heartland|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Russia and Islam: State, Society and Radicalism|بڵاوکەرەوە=Taylor &amp; Francis|ساڵ=٢٠١٠|پەڕە=٩٤}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
=== سەرەتای ئیسلام ===
[[پەڕگە:John_Damascus_(arabic_icon).gif|وێنۆک| یوحەنای دیمەشق ڕاھیب و پەرستیارێکی سوری، ئایکۆنی سەدەی نۆزدەھەمی عەرەبی]]
سەرەتاییترین ڕەخنە نووسراوەکانی ئیسلام کە لە ئێستادا بەردەست بێت، لە نووسینەکانی [[مەسیحی|مەسیحییەکاندا]] دەبینرێن کە کەوتوونەتە ژێر دەسەڵاتی سەرەتایی [[خەلافەت]]ی ئیسلامییەوە. یەکێک لەو مەسیحیانە یوحەننای دیمەشق بوو (نزیکەی ٦٧٦–٧٤٨ ز)، کە ئاشنای ئیسلام و زمانی [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] بوو. بەشی دووەمی کتێبەکەی بە ناوی ''کانیاوی حیکمەت'' بە ناوی «سەبارەت بە بیدعەی ئایینی» زنجیرەیەک گفتوگۆی نێوان مەسیحییەکان و موسڵمانان دەخاتە ڕوو. یوحەننا ئیدیعای کرد کە ڕاھیبێکی ئاریایی (کە نەیدەزانی باھیرە) کاریگەری لەسەر محەممەد ھەبووە و عەقیدەکانی ئیسلامی وەک شتێکی زیاتر لە چەقۆکێشێک سەیر دەکرد کە لە کتێبی پیرۆزەوە کۆکراونەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Writings by St John of Damascus|بڵاوکەرەوە=Catholic University of America Press|ساڵ=١٩٥٨|زنجیرە=The Fathers of the Church|بەرگ=٣٧|شوێن=Washington, DC|پەڕەکان=١٥٣–١٦٠|chapter=St. John of Damascus's Critique of Islam|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠١٩|chapter-url=http://www.orthodoxinfo.com/general/stjohn_islam.aspx}}&lt;/ref&gt; یۆحەنا لە نووسینێکدا لەسەر ئیدیعای ئیسلام بۆ ڕەچەڵەکی ئیبراھیمی، ڕوونیکردەوە کە [[عەرەب|عەرەبەکان]] پێیان دەگوترا &quot; ساراسین &quot; (بە یۆنانی Σαρακενοί، ساراکێنۆی) چونکە &quot;بەتاڵ&quot; (κενός، kenos، بە یۆنانی) &quot;لە سارا &quot;. ئەوان پێیان دەگوترا &quot; ھاگارنێس &quot; چونکە &quot;نەوەی کۆیلە کچە ھاجەر &quot; بوون.&lt;ref&gt;John McManners, The Oxford History of Christianity, Oxford University Press, p. 185&lt;/ref&gt; لە قۆناغی سەرەتای فۆرماتیڤدا، ڕەخنە لەسەر ئیسلام بە گشتی شاراوە بوو، چونکە بە ئاشکرا لێپرسینەوە لە محمد یان قورئان نەک تەنھا بۆ ڕەخنەگر بەڵکو بۆ ھەموو کۆمەڵگەی ڕەخنەگر سزای ھەبوو. بۆ نموونە جوولەکەکان بە نەریتی زارەکی ڕەخنەیان لە محەممەد گواستەوە. ھەرچەندە پشتڕاستکردنەوەی نەریتە زارەکییەکان قورسە، بەڵام دەکرا ھەندێک چیرۆک و لێدوان لەبارەی کۆمەڵگە سەربەخۆکانەوە بدۆزرێتەوە. بەپێی یەکێک لە گێڕانەوەکان، ھەندێک لە جوولەکەکان پەیامی شاراوەیان لە قورئاندا داناوە، وەک ''[[پیتە پچڕاوەکان|موقەتاعەت]]'' (نامە نھێنییەکان)، کە گوایە ئاماژەیە بۆ ھەندێک بەش لە [[کتێبی پیرۆزی عیبری|تەناخ]] سەبارەت بە زاراوەیەکی عیبری کە ئاماژەیە بۆ پێغەمبەرێکی ساختە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Firestone|یەکەم=Reuven|ساڵ=٢٠١٩|سەردێڕ=Muhammad, the Jews, and the Composition of the Qur'an: Sacred History and Counter-History|journal=Religions|بەرگ=١٠|پەڕە=٦٣|doi=10.3390/rel10010063|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

ڕەخنەگرانی دیکەی بەرچاوی سەرەتایی ئیسلام بریتی بوون لە:
* ئەبو عیسا ئەلوەرەق، زانای سەدەی نۆیەم و ڕەخنەگری ئیسلام.&lt;ref name=&quot;Doubt&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hecht|یەکەم=Jennifer Michael|ناونیشان=https://archive.org/details/doubthistory00jenn|سەردێڕ=Doubt: A History: The Great Doubters and Their Legacy of Innovation from Socrates and Jesus to Thomas Jefferson and Emily Dickinson|بڵاوکەرەوە=Harper San Francisco|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٠-٠٦-٠٠٩٧٩٥-٧|بەستەری نووسەر=Jennifer Michael Hecht}}&lt;/ref&gt; {{Rp|224}}
* ئیبن ئەلراوەندی، بێدینێکی سەدەی نۆیەم، کە ئیسلامی ڕەتکردەوە و ڕەخنەی لە ئایین بە گشتی گرت.&lt;ref name=&quot;Doubt&quot;/&gt;
* [[ئەبووعەلا مەعەری|ئەلمەعری]]، شاعیر و ڕەخنەگری عەرەبی سەدەی یازدەھەم لە ئیسلام و ھەموو ئایینەکانی تر. ھەروەھا بە [[ڤیگنیزم]] و دژە وەچەخستنەوە ناسرا بوو.&lt;ref name=&quot;Nicholson319&quot;&gt;Reynold Alleyne Nicholson, 1962, ''A Literary History of the Arabs'', p. 319.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Abu-L-Ala al-Maarri Facts|ناونیشان=http://biography.yourdictionary.com/abu-l-ala-al-maarri|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٥|وێبگە=biography.yourdictionary.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160112100111/http://biography.yourdictionary.com/abu-l-ala-al-maarri|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
* [[ئەبووبەکر ڕازی|ئەبوبەکر ڕازی]] پزیشک و [[فەلسەفەی ئیسلامی|فەیلەسوف]] و کیمیازانێکی فارس کە لە [[سەردەمی زێڕینی ئیسلام|سەردەمی زێڕینی ئیسلامیدا]] ژیاوە. ڕەخنەی لە چەمکەکانی [[پێغەمبەرەکان لە ئیسلامدا|پێغەمبەرایەتی]] و وەحی لە ئیسلامدا گرت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠١٠|سەردێڕ=When Islamic atheism thrived &amp;#124; Amira Nowaira|ناونیشان=http://www.theguardian.com/commentisfree/belief/2010/may/10/islam-freedom-expression|وێبگە=the Guardian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Adamson|یەکەم=Peter|ناونیشان=https://plato.stanford.edu/archives/sum2021/entries/abu-bakr-al-razi/|سەردێڕ=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Metaphysics Research Lab, Stanford University|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|via=Stanford Encyclopedia of Philosophy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠١٥|سەردێڕ=Is Islam Hostile to Science?|ناونیشان=https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/150301-aristotle-archimedes-einstein-darwin-ptolemy-razi-ngbooktalk|وێبگە=Adventure}}&lt;/ref&gt;

=== سەدەی ناوەڕاست ===
==== جیھانی ئیسلامی لە سەدەی ناوەڕاست ====
[[پەڕگە:Al-Maʿarri_by_Khalil_Gibran_(cropped).png|وێنۆک| ڕەخنەگری ئیسلامی سەدەی دەیەم و یازدەھەم، شاعیری نابینا [[ئەبووعەلا مەعەری|ئەلمەعری]]]]
لە سەدەکانی سەرەتای [[خەلافەت]]ی [[شەریعەتی ئیسلامی|ئیسلامیدا، یاسای ئیسلامی]] ڕێگەی بە ھاووڵاتیان دەدا بە ئازادی بۆچوونەکانیان دەرببڕن، لەوانەش ڕەخنە لە ئیسلام و دەسەڵاتدارانی ئایینی، بەبێ ترس لە سزا و گرتن.&lt;ref name=&quot;Boisard&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Boisard|یەکەم=Marcel A.|سەردێڕ=On the Probable Influence of Islam on Western Public and International Law|journal=International Journal of Middle East Studies|بەرگ=١١|issue=4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ronald Bontekoe|یەکەم=Mariėtta Tigranovna Stepaniants|سەردێڕ=Justice and Democracy|بڵاوکەرەوە=[[University of Hawaii Press]]|ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٠-٨٢٤٨-١٩٢٦-٨|پەڕە=٢٥١}}&lt;/ref&gt; بەم پێیە چەندین ڕەخنەگر و گوماناوی بەرچاو لە ئیسلامدا ھەبوون کە لە ناو خودی جیھانی ئیسلامییەوە سەریان ھەڵداوە. یەکێک لە ڕەخنەگرانی دیار، کە لە سەدەی دەیەم و یازدەھەمدا لە [[سووریا|سوریا]] دەژیا، شاعیری کوێر [[ئەبووعەلا مەعەری]] بوو. ئەو بە شیعرێک ناسرا کە کاریگەری «ڕەشبینییەکی گشتگیر»ی لەسەر بوو. بە گشتی ئایینەکانی بە «گژوگیا زیانبەخش» ناوزەد کردووە و دەڵێت ئیسلام قۆرخکاری لەسەر حەقیقەت نییە. ئەو سووکایەتییەکی تایبەتی بە ''زانایان'' ھەبووە.

لە ساڵی ١٢٨٠، فەیلەسوفی جوولەکە [[ئیبن کامونا]] لە کتێبی ''تاقیکردنەوەی سێ'' باوەڕەکەدا ڕەخنەی لە ئیسلام گرت. ئەو ھۆکاری ئەوە بوو کە [[شەریعەتی ئیسلامی|شەریعەت]] لەگەڵ بنەماکانی دادپەروەریدا ناگونجێت و ئەمەش چەمکی محەممەد مرۆڤی کامڵ بوون دەخاتە ژێر پرسیارەوە: «ھیچ بەڵگەیەک نییە کە محەمەد گەیشتووەتە کامڵبوون و توانای کامڵکردنی ئەوانی دیکە وەک ئەوەی بانگەشەی بۆ دەکرێت».&lt;ref&gt;Ibn Warraq.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Norman A. Stillman.&lt;/ref&gt; بەم شێوەیە فەیلەسوف ئیدیعای کرد کە مرۆڤەکان لە پاڵنەرێکی شارەوەوە موسڵمان بوون

==== مەسیحییەتی سەدەی ناوەڕاست ====
سەرەتای ڕەخنەکانی ئەم سەردەمە لەلایەن نووسەرانی مەسیحییەوە دەستیپێکرد، کە زۆرێکیان ئیسلامیان وەک بیدعەیەکی مەسیحی یان جۆرێک لە بتپەرستی سەیر دەکرد و زۆرجار بە ھەڕەشەیەکی گەورە وەسفیان کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Erwin Fahlbusch|ناونیشان={{google books |plainurl=y |id=yaecVMhMWaEC|پەڕە=٧٥٩}}|سەردێڕ=The Encyclopedia of Christianity, Volume 2|بڵاوکەرەوە=Wm. B. Eerdmans Publishing|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨٩٠٠٤١١٦٩٥٥}}&lt;/ref&gt; گەشبینی ڕزگاری ئیسلامی و جەستەییبوونی لەلایەن نووسەرانی مەسیحییەوە ڕەخنەی لێگیرا. وەسفە ھەستیارەکانی ئیسلام بۆ بەھەشت وای کرد زۆرێک لە مەسیحییەکان بگەنە ئەو ئەنجامەی کە ئیسلام ئایینێکی ڕۆحی نییە، بەڵکو ئایینێکی ماددییە. ھەرچەندە چێژی ھەستیاری لە ئایینی مەسیحی سەرەتاییشدا ھەبووە، وەک لە نووسینەکانی ئیرێنیئوسدا دەبینرێت، بەڵام دواتر ڕووانینەکانی [[ئۆگەستین|ئابین]] بووە ھۆی ڕەتکردنەوەی بەرفراوانی چێژی جەستەیی لە ھەردوو ژیانی ئێستا و ژیانی دوای مردن. [[ئیبن ڕەببەن تەبەری|عەلی کوڕی سەھل ڕەبان ئەلتەباری]] بەرگری لە وەسفی قورئان بۆ بەھەشت کرد و جەختی لەوە کردەوە کە کتێبی پیرۆز ئاماژە بەو جۆرە بیرۆکانەش دەکات، وەک خواردنەوەی شەراب لە ئینجیلی مەتادا.&lt;ref&gt;Christian Lange ''Paradise and Hell in Islamic Traditions'' Cambridge University Press, 2015 {{ISBN|9780521506373}} pp. 18–20&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Dante_Domenico_di_Michelino_Duomo_Florence.jpg|وێنۆک| [[دانتێ ئەلیگیێری|دانتێ]] نیشان دراوە کە کۆپییەکی ''کۆمیدیای یەزدانیی'' بەدەستەوەیە، لە تەنیشت دەرگای چوونە ژوورەوەی دۆزەخ، حەوت تەراسەکەی چیای پورگاتۆری و شاری فلۆرانس، لەگەڵ گۆیەکانی بەھەشت لە سەرەوە.]]
ناوزڕاندنی وێنەیی پەیامبەری ئیسلام کە لە وێناکردنی سەرەتای سەدەی حەوتەمی کەنیسەی بیزەنتین دەستیپێکرد،&lt;ref name=&quot;ReferenceH&quot;&gt;Minou Reeves, P. J. Stewart ''Muhammad in Europe: A Thousand Years of Western Myth-Making'' NYU Press, 2003 {{ISBN|9780814775646}} p. 93–96&lt;/ref&gt; سەرەتا لە [[ھەڵبەستی پاڵەوانی|شیعری داستانی]] سەدەی ١٤ی [[کۆمێدیای یەزدانی|کۆمیدیای ئیلاھی]] لە نووسینی [[دانتێ ئەلیگیێری|دانتێ ئەلگیێری]] دەرکەوت.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;G. Stone ''Dante's Pluralism and the Islamic Philosophy of Religion'' Springer, 12 May 2006 {{ISBN|9781403983091}} p. 132&lt;/ref&gt; لێرەدا محەممەد لە بازنەی ھەشتەمی دۆزەخدا دەردەکەوێت، لەگەڵ عەلی. لێرەدا دانتێ بە گشتی لۆمەی ئیسلام ناکات، بەڵکوو محەممەد تۆمەتبار دەکات بە جیابوونەوە، بە دامەزراندنی ئایینێکی تر دوای ئایینی مەسیحی.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; ھەندێک لە نووسەرانی سەدەی ناوەڕاستی کەنیسەکان محەممەدیان وەک بووکەڵەی [[شەیتان]] نیشان دا، کە بۆ دژایەتی مەسیح ھاتبێت.&lt;ref name=&quot;Oussani&quot;/&gt; نامیلکەی ژیاننامەیی محەممەد بە لاتینی کە لە ژێر ناوی (''Tultusceptru de libro domni Metobii)'' بڵاوکراوەتەوە، دەستنووسێکی ئەندەلوسییە و مێژووەکەی نادیارە، نیشان دەدات کە چۆن محەممەد (لە کتێبەکە ناوی محەممەد بە ئۆزیم ھاتووە، لە ھاشمەوە) لەلایەن [[شەیتان|شەیتانەوە]] فێڵی لێکرا و [[خیانەت]]ی لە پەیامی پاکی خودا کردووە. چیرۆکەکە باس لەوە دەکات کە خودا خەمی چارەنووسی ڕۆحی عەرەبەکانی بووە و ویستویەتی لادانەکەیان لە باوەڕ بۆ ڕاست بکاتەوە. پاشان فریشتەیەک دەنێرێت بۆ ئۆسیۆس کە فەرمانی پێدەکات بانگەواز بۆ عەرەبەکان بکات؛ بەڵام ئۆسیۆس نەخۆشە و فەرمان بە شوێنکەوتووێکی گەنج دەکات بە ناوی ئۆزیم کە لەبری ئەوە فەرمانەکانی فریشتەکە جێبەجێ بکات. ئۆزیم دەست دەکات بە جێبەجێکردنی فەرمانەکانی، بەڵام لە ڕێگادا لەلایەن فریشتەیەکی خراپەوە دەوەستێت. ئۆزیمی نەزان پێی وایە ھەمان ئەو فریشتەیە کە پێشتر لەگەڵ ئۆسیۆس قسەی کردووە. فریشتە خراپەکە دەستکاری و گەندەڵی ئەو پەیامە ڕەسەنە دەکات کە لەلایەن ئۆسیۆسەوە بە ئۆزیم دراوە، و ناوی ئۆزیم بە محەممەد دەگۆڕێت. لەمەوە بنەما ھەڵەکانی ئیسلام بەدوای خۆیدا دێت، بەپێی ئەو نامیلکەیە.&lt;ref&gt;J. Tolan, ''Medieval Christian Perceptions of Islam'' (1996) pp. 100–01&lt;/ref&gt; بەپێی دەروێشەکە بێدە محەممەد لە [[سەرەتای بەدیھێنان|سەرەتای ژیان]] ١٦:١٢ پێشبینی کراوە، کە [[ئیسماعیل]] بە «پیاوێکی کێوی» وەسف دەکات کە «دەستی دژی ھەموو پیاوێک دەبێت».

لە ساڵی ١٣٩١دا پێدەچێت گفتوگۆیەک لە نێوان ئیمپراتۆری بیزەنتین مانوێلی دووەم و زانایەکی فارسیدا ڕوویدابێت کە تێیدا ئیمپراتۆر ڕای گەیاندووە:

{{وتە١|تەنھا ئەوەم پیشان بدە کە محەممەد چی ھێناوە کە تازە بووبێت و لەوێ شتەکان تەنھا خراپە و نامرۆڤانە دەبینیتەوە، وەک فەرمانەکەی ئەو بۆ بڵاوکردنەوەی ئایینەکەی بە شمشێر. خودا بە خوێن ڕشتن دڵخۆش نییە – و مامەڵە نەکردن بە شێوەیەکی مەنتقی پێچەوانەی سروشتی خودایە. ئیمان لە ڕۆحەوە لەدایک دەبێت نەک لە جەستە. ھەرکەسێک کەسێک بەرەو ئیمان ببات پێویستی بە توانای قسەکردنی باش و عەقڵکردنی دروست ھەیە، بەبێ توندوتیژی و ھەڕەشە… بۆ قەناعەتپێکردنی ڕۆحێکی عەقڵانی، مرۆڤ پێویستی بە قۆڵێکی بەھێز نییە، یان چەکێکی بەھیچ جۆرێک، یان ھەر ئامرازێکی تری ھەڕەشەکردن بۆ کوشتن.&lt;ref&gt;Dialogue 7 of Twenty-six Dialogues with a Persian (1399), for the Greek text see Trapp, E. , ed. 1966. Manuel II. Palaiologos: Dialoge mit einem &quot;Perser.&quot; Wiener Byzantinische Studien 2. Vienna, for a Greek text with accompanying French translation see Th. Khoury &quot;Manuel II Paléologue, Entretiens avec un Musulman. 7e Controverse&quot;, Sources Chrétiennes n. 115, Paris 1966, for an English translation see Manuel Paleologus, Dialogues with a Learned Moslem. Dialogue 7 (2009), chapters 1–18 (of 37), translated by Roger Pearse available at the [[Christian Classics Ethereal Library]] [http://www.ccel.org/ccel/pearse/morefathers/files/manuel_paleologus_dialogue7_trans.htm here], at [http://www.tertullian.org/ The Tertullian Project] [http://www.tertullian.org/fathers/manuel_paleologus_dialogue7_trans.htm here], and also [https://www.scribd.com/doc/40389472/Manuel-Paleologus-Dialogue-with-a-Learned-Muslim-Scholar-Dialogue-7-15th-century here]. A somewhat more complete translation into French is found [http://www.cypress.fr/UserFiles/File/manuel-paleologue.html here] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303210137/http://www.cypress.fr/UserFiles/File/manuel-paleologue.html |date=2016-03-03}}&lt;/ref&gt;}}
لە بەرامبەردا [[پۆڵسی تەڕسووسی|پۆڵسی]] ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی، پاولی ئەنتیۆک محەممەدی وەک پێغەمبەر قبوڵ کردووە، بەڵام نەک ئەوەی کە ئەرکەکەی گشتگیر بووبێت بۆ گشت جیھان. بەو پێیەی یاسای مەسیح لە شەریعەتی ئیسلام باڵاترە، محەممەد تەنھا فەرمانی بۆ عەرەبەکان کراوە، بەوەی پێشتر پێغەمبەریان بۆ نەچوو بوو.&lt;ref&gt;Hugh Goddard ''A History of Christian-Muslim Relations'' New Amsterdam Books, 5 September 2000 {{ISBN|9781461636212}} p. 65.&lt;/ref&gt; دێنیس کارتۆزی دوو وتاری نووسی بۆ ڕەتکردنەوەی ئیسلام، ئەمەش لەسەر داوای فەیلەسووف و کاتۆلیکی ئەڵمانی [[نیکۆلاسی کوزا]] بوو.&lt;ref&gt;both in vol. 36 of the Tournai edition, pp. 231–42 and 443–500.&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{تووڵی دەروازە|ئیسلام|ئایین|فەلسەفە}}
{{پۆلی کۆمنز|Criticism of Islam}}

[[پۆل:ڕەخنە لە ئایین]]
[[پۆل:ڕەخنە لە ئیسلام]]
[[پۆل:ئیسلام]]
[[پۆل:تیرۆریزمی ئیسلامی]]
[[پۆل:قورئان]]
[[پۆل:محەممەد]]
[[پۆل:ڕەخنەگرانی ئیسلام]]
[[پۆل:ڕەخنە لە دین]]</text>
      <sha1>5csti5re8xxth0f9tlftzwte6p6h8sk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەحمەدڕەزا ڕادان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>226247</id>
    <revision>
      <id>1581867</id>
      <parentid>1453958</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T08:53:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3794" sha1="758wd665mlgdvmuoddibore4fb1080i" xml:space="preserve">{{Infobox military person
| honorific_prefix = [[سەردار]]
| name          = ئەحمەدڕەزا ڕادان
| image         = Ahmad-Reza Radan press conference, 19 February 2017 (1395120113094845510050934).jpg
| image_size    = 
| caption       = ڕادان لە شوباتی ٢٠١٧
| birth_date    = ١٩٦٣
| birth_place   = [[ئەسفەھان]]، [[ئێران]]
| nickname      = 
| allegiance    = {{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێران]]
| branch        = [[پەڕگە:Seal of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg|20px]] [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سپای پاسداران]]{{ھن}}[[پەڕگە:NAJA.svg|16px]] [[فەرماندەییی جێبەجێکردنی یاسای کۆماری ئیسلامیی ئێران|فەرماندەییی جێبەجێکردنی یاسا]]
| serviceyears  = 
| rank          = [[سەرتیپ|سەرتیپی پاسدار]]
| unit          = 
| commands      = 
| battles       = [[شەڕی ئێران و عێراق]]{{WIA}}
| awards        = 
| relations     = 
}}

'''ئەحمەدڕەزا ڕادان''' ({{بە فارسی|احمدرضا رادان}}؛ لەدایکبووی ١٩٦٣ لە [[ئەسفەھان]]) ئەفسەرێکی سەربازیی ئێرانییە، کە لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ەوە وەکوو فەرماندەی گشتیی [[فەرماندەییی جێبەجێکردنی یاسای کۆماری ئیسلامیی ئێران|جێبەجێکردنی یاسای کۆماری ئیسلامیی ئێران]] کار دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D8%A6%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-i414191|سەردێڕ=مەراسیمی ناساندنی سەردار «ڕادان» وەک فەرماندەی «سەرکردایەتیی ئینتیزامیی کۆماری ئیسلامی»|ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=سەحەری کوردی}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D8%A6%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-i414191 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; ئەو جێگری فەرماندەی [[فەرماندەییی جێبەجێکردنی یاسای کۆماری ئیسلامیی ئێران|پۆلیسی ئێران]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=رادان از جانشینی فرمانده پلیس &quot;کنار گذاشته شد&quot; - فردا |بڵاوکەرەوە=رادیو فردا |ناونیشان=http://www.radiofarda.com/content/f10-radan-deputy-chief-police-replaced-ashtari-ahmadi-moghaddam/25399339.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt; و سەرۆکی پۆلیسی [[تاران]] بووە کە بە سەرکوتکردنی قژ و شێوازی جلوبەرگی «نائیسلامی» ناوبانگی بە خراپی دەرکردبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.news.com.au/story/0,23599,22078454-23109,00.html |سەردێڕ=Iran cracks down on 'unIslamic' dress |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070718075429/http://www.news.com.au/story/0%2C23599%2C22078454-23109%2C00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠٠٧ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{commons category|Ahmad-Reza Radan}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|شەڕ|ئێران}}
{{ژیاننامە-کۆلکە}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣]]
[[پۆل:خەڵکی ئەسفەھان]]</text>
      <sha1>758wd665mlgdvmuoddibore4fb1080i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کۆمەڵەی کۆمۆنیست</title>
    <ns>0</ns>
    <id>226477</id>
    <revision>
      <id>1581700</id>
      <parentid>1581554</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T17:03:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]]، [[دەروازە:سۆشیالیزم|سۆشیالیزم]]، [[دەروازە:مێژوو|مێژوو]]، [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:زانستی سیاسەت|زانستی سیاسەت]]</comment>
      <origin>1581700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7540" sha1="t5ffgmgf3hx68k4bphp2lvtb7qfb7fg" xml:space="preserve">'''کۆمەڵەی کۆمۆنیست''' (بە &lt;small&gt;[[زمانی ئەڵمانی|ئەڵمانی]] :&lt;/small&gt; ''Bund der Kommunisten )'' [[حیزب|پارتێکی سیاسی]] نێودەوڵەتی بوو کە لە ١ی حوزەیرانی ١٨٤٧ لە [[لەندەن]]، [[ئینگلتەرا]] دامەزرا. کۆمەڵەکە لە ئەنجامی یەکگرتنی کۆمەڵەی دادپەروەران کە [[کارل شاپەر]] سەرۆکایەتی دەکرد و کۆمیتەی نووسەرانی کۆمۆنیست لە [[بروکسێل|برۆکسل]]، [[بەلجیکا]] پێکهێنرا، کە تیایدا [[کارڵ مارکس|کارل مارکس]] و [[فریدریش ئێنگڵس|فریدریش ئەنگڵس]] کەسایەتی باڵادەست بوون. کۆمەڵەی کۆمۆنیست وەک یەکەمین حیزبی [[مارکسیزم|مارکسیستی]] دادەنرێت و هەر بە ناوی ئەم گرووپە بوو کە مارکس و ئەنگڵس ''[[مانیفێستی کۆمۆنیست|مانیفێستی کۆمۆنیستیان]]'' لە کۆتایی ساڵی ١٨٤٧ نووسی. کۆمەڵەی کۆمۆنیستەکان لە تشرینی دووەمی ١٨٥٢ بە فەرمی هەڵوەشایەوە، دوای دادگاییکردنی کۆمۆنیستەکانی کۆڵن.

== مێژوو ==
=== پاشخان ===
لە ماوەی دەیەی ساڵانی ١٨٤٠دا، وشەی &quot;[[کۆمۆنیزم|کۆمۆنیست]]&quot; بە شێوەیەکی گشتی بەکارهێنرا بۆ وەسفکردنی ئەو کەسانەی کە گوایە لە باڵی چەپی یانەی جاکۆبینەکانی [[شۆڕشی فەڕەنسا|شۆڕشی فەرەنسا]] هاتوون.&lt;ref name=&quot;Fern23&quot;&gt;David Fernbach, &quot;Introduction&quot; to Karl Marx, ''The Revolutions of 1848.'' New York: Random House, 1973; pg. 23.&lt;/ref&gt; ئەم مەیلە سیاسییە خۆی وەک میراتگری بیردۆزی یەکسانیخوازیی ساڵی ١٧٩٥ بە سەرۆکایەتی گراکوس بابیوف دەبینی.&lt;ref name=&quot;Fern23&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Fern24&quot;&gt;Fernbach, &quot;Introduction&quot; to ''The Revolutions of 1848,'' pg. 24.&lt;/ref&gt;

بیرمەندی فەرەنسی ئیتیان کابێت ئیلهامبەخش بوو بۆ خەیاڵ بە ڕۆمانێک سەبارەت بە کۆمەڵگایەکی یۆتۆپیایی کە لەسەر بنەمای بەرهەمهێنانی هاوبەش دامەزراوە بە ناوی ''Voyage en Icarie'' (١٨٣٩). &lt;ref name=&quot;Fern24&quot;&gt;Fernbach, &quot;Introduction&quot; to ''The Revolutions of 1848,'' pg. 24.&lt;/ref&gt; لویس ئۆگست بلانکیی [[شۆڕش|شۆڕشگێڕ]] مشتوومڕی ئەوەی هێنایە باس کە زۆرینەی خەڵک کۆبکاتەوە لە دژی &quot;دەوڵەمەندەکان&quot;، دەست بەسەر حکومەتدا بگرێت لە [[کوودەتا|کودەتایەکدا]] و دواتر سیستمێکی ئابووریی یەکسانیخوازی نوێ دابمەزرێنێت. &lt;ref name=&quot;Fern24&quot; /&gt;

کۆمەڵێک لە [[ئەڵمانییەکان]] لە پاریس بە سەرۆکایەتی [[کارل شاپەر]], خۆیان لە شێوەی کۆمەڵگەیەکی نهێنیدا ڕێکخست کە بە [[کۆمەڵەی دادپەروەران]] ''(Bund der Gerechten)'' ناسراو بوو و بەشدارییان لە یاخیبوونێکی ئایاری ١٨٣٩ لە پاریس کرد لە هەوڵێکدا بۆ دامەزراندنی کۆمارێکی کۆمەڵایەتی.&lt;ref&gt;Bernard Moss, [http://socialistregister.com/index.php/srv/article/view/5704 &quot;Marx and the Permanent Revolution in France: Background to the Communist Manifesto,&quot;] in Leo Panitch and Colin Leys (eds.), ''The Communist Manifesto Now: The Socialist Register, 1998.'' New York: [[Monthly Review Press]], 1998; pg. 10.&lt;/ref&gt; دوای شکستەکەی ڕێکخراوەکە ناوەندەکەی گواستەوە بۆ لەندەن، لە هەمان کاتدا ڕێکخراوە ناوخۆییەکانی لە زیوریخ و [[پاریس]] پاراست. &lt;ref&gt;[[Franz Mehring]], ''[[Karl Marx: The Story of His Life]].'' Edward Fitzgerald, trans. London: George Allen and Unwin, 1936; pg. 138.&lt;/ref&gt;

شۆڕش لە ئاسمانی زۆرێک لە دەسەڵاتە پاشایەتییەکانی ئەوروپادا بوو.

== ئەندامە دیارەکان ==
&lt;div class=&quot;div-col&quot; style=&quot;column-width: 22em;&quot;&gt;
* [[ماتیڵد فرانزیسکا ئانێکێ]]
* [[هاینریچ باوەر]]
* [[یۆهان بایر]]
* [[هێرمان هاینریچ بێکەر]]
* [[یۆهان فیلیپ بێکەر]]
* [[ئەدۆلف بێرمباخ]]
* [[فریدریش هاینریچ کارل بۆبزین]]
* [[کارل هاینریچ برۆگەرمان]]
* [[کارل ڤۆن بروهن]]
* [[هاینریچ بێرگەرز]]
* [[ڕۆلاند دانیێڵز]]
* [[ئۆسڤاڵد دیتز]]
* [[کۆلێت دۆبسۆن کۆلێت]]
* [[Ernst Dronke|ئێرنست درۆنکە]]
* [[Johann Eccarius|یۆهان ئێکاریۆس]]
* [[فریدریش ئێنگڵس]]
* [[Karl Ludwig Johann D'Ester|کارل لودویگ یۆهان دی ئیستەر]]
* [[August Herman Ewerbeck|ئاگۆست هێرمان ئیڤەربێک]]
* [[Ferdinand Freiligrath|فێردیناند فرێیلیگرات]]
* [[August Gebert|ئاگۆست گێبێرت]]
* [[Andreas Gottschalk|ئەندرێاس گۆتشاڵک]]
* [[Karl Theodor Ferdinand Grün|کارل تیۆدۆر فێردیناند گرون]]
* [[Theodor Hagen (music critic)|تیۆدۆر هاگن]]
* [[Hermann Wilhelm Haupt|هێرمان ویلهێلم هاوپت]]
* [[Johann Joseph Jansen|یۆهان جۆزێف یانسن]]
* [[Albert Lehmann|ئەلبێرت لیمان]]
* [[Wilhelm Liebknecht|ویلهێلم لیبکنێخت]]
* [[کارڵ مارکس|کارل مارکس]]
* [[Friedrich Wilhelm German Mauer|فریدریش ویلهێلم ئەڵمانی ماوەر]]
* [[Joseph Moll|جۆزێف مۆڵ]]
* [[Peter Nothjung|پیتەر نۆثونگ]]
* [[Karl Pfänder|کارل پفاندەر]]
* [[Jakob Lukas Schabelitz|جاکۆب لوکاس شابێلیتز]]
* [[کارل شاپەر]]
* [[Alexander Schimmelpfennig|ئەلێکساندەر شیمێلپفێنیگ]]
* [[کۆنراد شرام]]
* [[سێباستیان سیلەر]]
* [[Georg Weerth|جۆرج وێرس]]
* [[Wilhelm Weitling|ویلهێلم کریستیان وایتلینگ]]
* [[Joseph Weydemeyer|جۆزێف وایدێمایەر]]
* [[Edgar von Westphalen|ئێدگار ڤۆن وێستفالین]]
* [[August Willich|ئاگۆست ویلچ]]
* [[Ferdinand Wolff|فێردیناند وۆڵف]]
* [[ویلهێلم وۆڵف]]
&lt;/div&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەری دەرەکی ==
* [http://www.marxists.org/history/international/index.htm کۆمەڵەی کۆمۆنیست، ١٨٤٧ - ١٨٥٠] ، بەڵگەنامەکانی کۆمەڵەکە لە ماڵپەڕی Marxists.org .
* [http://www.marxists.org/archive/marx/works/1853/revelations/index.htm ئاشکراکردنەکان سەبارەت بە دادگاییکردنی کۆمۆنیستەکان لە کۆڵن لە] نووسینی کارل مارکس.
* [http://www.trend.infopartisan.net/trd0805/t170805.html Bund der Geächteten] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121025121121/http://www.trend.infopartisan.net/trd0805/t170805.html |date=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ }} {{In lang|de}}

{{کارڵ مارکس}}
{{شریتی دەروازە|ئەڵمانیا|سۆشیالیزم|مێژوو|سیاسەت|زانستی سیاسەت}}

[[پۆل:مارکسیزم]]
[[پۆل:رێکخراوە سۆسیالیستە نێودەوڵەتییەکان]]</text>
      <sha1>t5ffgmgf3hx68k4bphp2lvtb7qfb7fg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئیڤان گۆڵدبێرگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>236776</id>
    <revision>
      <id>1581809</id>
      <parentid>1409573</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T06:32:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3597" sha1="0kzl0macx4ohcza88znm41sgasqh0cb" xml:space="preserve">{{داتابۆکس
|وێنە = Evan Goldberg by Gage Skidmore.jpg
}}
'''ئیڤان گۆڵدبێرگ''' ({{بە ئینگلیزی|Evan Goldberg}})  تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە وە تاقیکردنەوە لە ١٥ی ئەیلوولی ١٩٨٢ لە دایکبووە، سینەماکار و ئەکتەری کۆمیدیاوانێکی کەنەدییە. لەگەڵ هاوڕێی منداڵیدا [[سێت ڕۆگن]] هاوکاری کردووە لە فیلمەکانی ''گەورەخراپ'' و ''پینئەپڵ ئێکسپرێس'' و ''ئەمە کۆتایییە'', ''چاوپێکەوتنەکە''  و ''[[کوڕە باشەکان (فیلم)|کوڕە باشەکان]]'' .

== ژیانی تایبەت ==
ئیڤان گۆڵدبێرگ لە ١٥ی ئەیلوولی ١٩٨٢ لە [[ڤانکۆڤەر|شاری ڤانکۆڤەر]] لە [[بریتش کۆلۆمبیا|ویلایەتی کۆڵۆمبیاى بەریتانی]] لە خێزانێکى [[جوو|جولەکە]] لەدایکبووە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pfefferman|یەکەم=Naomi|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣|سەردێڕ=Evan Goldberg and Seth Rogen: Friends for the end of the world|ناونیشان=http://jewishjournal.com/mobile_20111212/118128/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٨|وێبگە=Jewish Journal}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Seth Rogen, Evan Goldberg: Friends Till 'The End'|ناونیشان=http://ijpr.org/post/seth-rogen-evan-goldberg-friends-till-end|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٨|وێبگە=[[Jefferson Public Radio]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190328215016/https://www.ijpr.org/post/seth-rogen-evan-goldberg-friends-till-end|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە مارپۆل گەورە بووە . &lt;ref&gt;Rachel Fox, [http://heebmagazine.com/evan-goldberg-talks-goon/34629 ''Goon'' Writer Evan Goldberg talks Vancouver, Hockey and his Bar Mitzvah] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201031002607/http://heebmagazine.com/evan-goldberg-talks-goon/34629 |date=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ }}, ''[[Heeb]]'', March 30, 2012.&lt;/ref&gt; لە قوتابخانەی ناوەندی پوینت گرای (کە لەوێ سێت ڕۆگنی ناسی و هاوڕێیەتی کردووە) و [[زانکۆی مەکگیل]] خوێندوویەتی، و هاوسەرگیری لەگەڵ لیزا (یاداڤایا) گۆڵدبێرگ کردووە.  &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Lisa Yadavaia Goldberg|ناونیشان=http://newhouse.syr.edu/featured-alumni/lisa-yadavaia-goldberg|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180626220527/http://newhouse.syr.edu/featured-alumni/lisa-yadavaia-goldberg|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=Newhouse School - Syracuse University}}&lt;/ref&gt;
==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کۆمەڵگا|فیلم|ھۆڵیوود|کەنەدا|تەلەڤیزیۆن}}
{{پۆلی کۆمنز|Evan Goldberg}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی مکگێل]]
[[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی کۆمیدی]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢]]</text>
      <sha1>0kzl0macx4ohcza88znm41sgasqh0cb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581868</id>
      <parentid>1581809</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T09:02:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1581868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3743" sha1="bkx76ldfjvip0ranyldd6j9g60561o8" xml:space="preserve">{{داتابۆکس
|وێنە = Evan Goldberg by Gage Skidmore.jpg
}}
'''ئیڤان گۆڵدبێرگ''' ({{بە ئینگلیزی|Evan Goldberg}})  تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە وە تاقیکردنەوە لە ١٥ی ئەیلوولی ١٩٨٢ لە دایکبووە، سینەماکار و ئەکتەری کۆمیدیاوانێکی کەنەدییە. لەگەڵ هاوڕێی منداڵیدا [[سێت ڕۆگن]] هاوکاری کردووە لە فیلمەکانی ''گەورەخراپ'' و ''پینئەپڵ ئێکسپرێس'' و ''ئەمە کۆتایییە'', ''چاوپێکەوتنەکە''  و ''[[کوڕە باشەکان (فیلم)|کوڕە باشەکان]]'' .

== ژیانی تایبەت ==
ئیڤان گۆڵدبێرگ لە ١٥ی ئەیلوولی ١٩٨٢ لە [[ڤانکۆڤەر|شاری ڤانکۆڤەر]] لە [[بریتش کۆلۆمبیا|ویلایەتی کۆڵۆمبیاى بەریتانی]] لە خێزانێکى [[جوو|جولەکە]] لەدایکبووە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pfefferman|یەکەم=Naomi|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣|سەردێڕ=Evan Goldberg and Seth Rogen: Friends for the end of the world|ناونیشان=http://jewishjournal.com/mobile_20111212/118128/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٨|وێبگە=Jewish Journal}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Seth Rogen, Evan Goldberg: Friends Till 'The End'|ناونیشان=http://ijpr.org/post/seth-rogen-evan-goldberg-friends-till-end|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٨|وێبگە=[[Jefferson Public Radio]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190328215016/https://www.ijpr.org/post/seth-rogen-evan-goldberg-friends-till-end|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە مارپۆل گەورە بووە . &lt;ref&gt;Rachel Fox, [http://heebmagazine.com/evan-goldberg-talks-goon/34629 ''Goon'' Writer Evan Goldberg talks Vancouver, Hockey and his Bar Mitzvah] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201031002607/http://heebmagazine.com/evan-goldberg-talks-goon/34629 |date=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ }}, ''[[Heeb]]'', March 30, 2012.&lt;/ref&gt; لە قوتابخانەی ناوەندی پوینت گرای (کە لەوێ سێت ڕۆگنی ناسی و هاوڕێیەتی کردووە) و [[زانکۆی مەکگیل]] خوێندوویەتی، و هاوسەرگیری لەگەڵ لیزا (یاداڤایا) گۆڵدبێرگ کردووە.  &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Lisa Yadavaia Goldberg|ناونیشان=http://newhouse.syr.edu/featured-alumni/lisa-yadavaia-goldberg|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180626220527/http://newhouse.syr.edu/featured-alumni/lisa-yadavaia-goldberg|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=Newhouse School - Syracuse University}}&lt;/ref&gt;
==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کۆمەڵگا|فیلم|ھۆڵیوود|کەنەدا|تەلەڤیزیۆن}}
{{پۆلی کۆمنز|Evan Goldberg}}

[[پۆل:زیندووان]]
[[پۆل:دەرچووانی زانکۆی مکگێل]]
[[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی کۆمیدی]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گیڵد ئۆف ئەمریکا]]
[[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم]]</text>
      <sha1>bkx76ldfjvip0ranyldd6j9g60561o8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:ئیڤان گۆڵدبێرگ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>237069</id>
    <revision>
      <id>1581810</id>
      <parentid>1406487</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T06:32:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4273" sha1="5m20nf13yelv4va8t63qyoivf4phq6h" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئیڤان گۆڵدبێرگ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1081688 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180626220527/http://newhouse.syr.edu/featured-alumni/lisa-yadavaia-goldberg بۆ http://newhouse.syr.edu/featured-alumni/lisa-yadavaia-goldberg زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٣:٢٥، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئیڤان گۆڵدبێرگ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1406486 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190328215016/https://www.ijpr.org/post/seth-rogen-evan-goldberg-friends-till-end بۆ http://ijpr.org/post/seth-rogen-evan-goldberg-friends-till-end زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٠٠:٥٨، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئیڤان گۆڵدبێرگ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1581809 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20201031002607/http://heebmagazine.com/evan-goldberg-talks-goon/34629 بۆ http://heebmagazine.com/evan-goldberg-talks-goon/34629 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٠٦:٣٢، ٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>5m20nf13yelv4va8t63qyoivf4phq6h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە چالاکەکان</title>
    <ns>4</ns>
    <id>241625</id>
    <revision>
      <id>1581745</id>
      <parentid>1581328</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T21:00:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: نوێکردنەوە</comment>
      <origin>1581745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2026" sha1="61bg0q6mxgty615s2s5gja1f8kvio0l" xml:space="preserve">{{ئەمانەش ببینە|ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە ناچالاکەکان}}
{{چینی ناوەند}}
پێرستی [[وپ:بۆت|بۆت]]ە چالاکەکانی ویکیپیدیا{{ھن}}
بۆتی چالاک بە بۆتێک دەڵێن کە لە ٣٠ ڕۆژی ڕابردوو لانی کەم [[تایبەت:بەشدارییەکان|بەشدارییەکی]] ھەبووە.{{ھن}}
لە ئێستادا ئەم ئامارە ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.{{ھن}}
'''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ''٢١:٠٠، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)''
{{کۆتایی}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin: auto;&quot;
|+ بۆتە چالاکەکان
|-
! # !! بەکارھێنەر !! دوایین دەستکاری !! ژمارەی دەستکارییەکان !! مافەکان !! ڕێکەوتی خۆتۆمارکردن
|-
| ١ || [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/AramBot|٦ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٣٥٤٩٥٦ || bot,botadmin || ٤ی نیسانی ٢٠٢٠
|-
| ٢ || [[بەکارھێنەر:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/InternetArchiveBot|٦ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٨٦٤٧٦ || bot || ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧
|-
| ٣ || [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/MediaWiki message delivery|٤ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٣٤٦٦ || bot || ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣
|-
| ٤ || [[بەکارھێنەر:Xqbot|Xqbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Xqbot|٣ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٢١١٩٠ || bot || ٣١ی ئابی ٢٠٠٩
|-
| ٥ || [[بەکارھێنەر:Dexbot|Dexbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Dexbot|١ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٨٣٩٧ || bot || ٢ی ئایاری ٢٠١٢
|}

[[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]]</text>
      <sha1>61bg0q6mxgty615s2s5gja1f8kvio0l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>246506</id>
    <revision>
      <id>1581707</id>
      <parentid>1560271</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T19:57:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77656" sha1="kxwlq832hs1oijhe4a69kc2miqukm4s" xml:space="preserve">[[پەڕگە:DFBWomen.svg.png|وێنۆک|150px]]
{{داتابۆکس}}
'''ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا''' ({{بە ئینگلیزی |Germany women's national football team}}) نوێنەرایەتی [[ژن|ژنانی]] [[ئەڵمانیا]] دەکات لەسەر ئاستی نیشتمانی. ئەم تیپە لەژێر چاودێری فیدراسیۆنی تۆپی پێی ئەڵمانیا دایە (کە پێشتر بە ''ئەڵمانیای ڕۆژاوا'' ناسرابوو). ئەم تیپە یەکەم یاری نێودەوڵەتی خۆی لە ساڵی ١٩٨٢ ئەنجامدا. دوای یەکگرتنەوەی ھەردوو ئەڵمانیا لە ساڵی ١٩٩٠، ئەندامانی ئەم تیمە وەک «تیمی نیشتمانی کۆماری فیدراڵی ئەڵمانیا» مانەوە. تیپی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا بە یەکێک لە سەرکەوتووترین تیپەکانی تۆپی پێی ژنان دادەنرێت. ئەم تیپە دوو پاڵەوانێتی جیھانی ھەیە لە ساڵانی ٢٠٠٣ و ٢٠٠٧. ئەڵمانیا تاکە وڵاتە کە پاڵەوانی جیھانی لە ھەردوو بەشی پیاوان و ژنان بەدەستھێناوە. ھەڵبژاردەی ئەڵمانیا لە کۆی یازدە پاڵەوانێتی تۆپی پێی ژنانی ئەورووپا ھەشت بردنەوەی بەدەستھێناوە، لەنێویاندا شەش پاڵەوانێتیی کۆتایی لەسەریەک. ھەروەھا ئەڵمانیا تاکە وڵاتە کە لە ھەردوو بەشی پیاوان و ژنان لە [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا]] گەیشتووەتە پلەی پاڵەوانێتی. ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا خاوەنی سێ میدالیای برۆنزی و یەک میدالیای زێڕە لە ئۆڵۆمپیاد، کە بە ڕێککەوت لە ساڵانی ٢٠٠٠، ٢٠٠٤، ٢٠٠٨ و ٢٠١٦ بەدەست ھێنراوە. بیرگیت پرینتس خاوەنی ژمارەی پێوانەیی زۆرترین یاری و زۆرترین گۆڵی لەم تیپەدایە. ھەروەھا سێ جار خەڵاتی [[خەڵاتی باشترین یاریزانی ساڵ|باشترین یاریزانی تۆپی پێی جیھانی]] بەدەستھێناوە و دووەم باشترین گۆڵکاری مۆندیالی ژنانی جیھانە.

تۆپی پێی ژنان لە [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] پەیوەست بووە بە گومانێکی زۆرەوە و پێشبڕکێ نێودەوڵەتییە فەرمییەکان لەلایەن فیدراسیۆنی ئەم وڵاتە تا ساڵی ١٩٧٠ قەدەغە کران. لە [[ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات]] ھەڵبژاردەی نیشتمانی ژنان بە کردەوە بوونی نەبووە و لە ساڵی ١٩٩٠ تەنھا یەک یاری ئەنجامداوە. ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا دوای بردنەوەی پاڵەوانێتییەکە لە ساڵی ٢٠٠٣ زۆر بەناوبانگ بوو. ئەم تیپە وەک باشترین تیپی وەرزشی ساڵ لە ئەڵمانیا ناسێندرا. زیلڤیا ناید لە ساڵی ٢٠٠٥ەوە سەرۆکی ڕاھێنەری ئەم تیپە بووە. دوای ناید و لە مانگی ئابی ٢٠١٦ ستیفی جۆنز ئەم پۆستەی وەرگرت. تا مانگی ئازاری ٢٠٢٢، ھەڵبژاردەی ئەڵمانی لە پلەی چوارەمی ڕیزبەندی جیھانی فیفادایە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=FIFA.com|سەردێڕ=The FIFA Women's World Ranking - Ranking Table - FIFA.com|ناونیشان=https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/women|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150115034643/https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/women/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=www.fifa.com|زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
=== ڕێکەوتی زوو ===
لە ساڵی ١٩٥٥ دی ئێف بی تۆپی پێی ژنانی لە ھەموو یانەکانی ئەڵمانیای ڕۆژاوا قەدەغە کرد. ئەم فیدراسیۆنە لە ڕوونکردنەوەکەیدا ڕای گەیاندووە کە «ئەم وەرزشە جەنگییە لە بنەڕەتدا نامۆیە بە سروشتی ژنان» و «ڕۆح و جەستەی ژنان بە ناچاری ئازار دەچێژێت». جگە لەوەش «نمایشکردنی جەستە پێشێلکردنی ڕەوشتە».&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١١|سەردێڕ=Women's World Cup kicks off in Germany|ناونیشان=http://www.csmonitor.com/World/Europe/2011/0626/Women-s-World-Cup-kicks-off-in-Germany|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١١|سەردێڕ=Women's World Cup likely to boost female football|ناونیشان=http://www.bbc.com/news/business-13908339|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

سەرەڕای ئەم قەدەغەکردنە، زیاتر لە ١٥٠ یاری نێودەوڵەتی نافەرمی لە نێوان ساڵانی ١٩٥٠ بۆ ١٩٦٠ ئەنجامدراون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥|سەردێڕ=The Week in Germany|ناونیشان=http://www.germany.info/Vertretung/usa/en/newsletter/The__Week__in__Germany/TWIG-150625.html?archive=2055094|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161028083703/http://www.germany.info/Vertretung/usa/en/newsletter/The__Week__in__Germany/TWIG-150625.html?archive=2055094|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٠ لە کۆبوونەوەی ساڵانەی DFF قەدەغەکردنی تۆپی پێی ژنان ھەڵگیرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١١|سەردێڕ=Once banned for 15 years, women's game alive, kicking in Germany|ناونیشان=http://usatoday30.usatoday.com/SPORTS/usaedition/2011-06-24-Soccer-notebook_ST_U.htm|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

فیدراسیۆنەکانی تۆپی پێی وڵاتانی تر پێش ئەڵمانیا تیپی فەرمی ژنانیان پێکھێنابوو و فیدراسیۆنی ئەڵمانیا بۆ چەندین ساڵ لە بەشی تۆپی پێی ژنان ئامادەنەبوو. لە ساڵی ١٩٨١، لە ھۆرست ئاڕ شمیت بەرپرسی دی ئێف بی بانگھێشت کرا بۆ ناردنی تیمێک بۆ پاڵەوانێتی بانگھێشتنامەی جیھانی ژنان. شمیت داواکارییەکەی قبوڵ کرد، بەڵام ئەو ڕاستییەی شاردەوە کە [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] لەو کاتەدا تیپێکی فەرمی نەبوو. بۆ ئەوەی ئەنجامە زەلیلکەرەکان نەمێنێت، یانەی (DFB SV Bergisch Gladbach 09) پاڵەوانی یانەکانی ئەڵمانیای ڕۆژاوای نارد بۆ ئەوەی نازناوەکە بەدەستبھێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Frauenfußball in Deutschland|ناونیشان=http://www.bpb.de/gesellschaft/sport/fussball-wm-2006/73598/frauenfussball-in-deutschland?p=2|زمان=de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٠٦|سەردێڕ=Geschichte des Frauenfußballs|ناونیشان=http://duisburg.de/vv/ob_3/medien/11_Geschichte_des_Frauenfussballs.pdf|زمان=de|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20130903224446/http://www.duisburg.de/vv/ob_3/medien/11_Geschichte_des_Frauenfussballs.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; بەھۆی پێویستی ھەبوونی تیپی ژنان، فیدراسیۆنی تۆپی پێی ئەڵمانیا لە ساڵی ١٩٨٢ ھەڵبژاردەی نیشتمانی ژنانی ئەڵمانیای ڕۆژاوای دامەزراند. ھێرمان نۆبێرگەر سەرۆکی فیدراسیۆنی ئەڵمانیا جیرۆ بیزانتس مامۆستای کۆلێژی وەرزشی [[کۆلن|کۆڵن]] بۆ دەستپێکردنی تیمەکە دەستنیشانکرد.&lt;ref name=&quot;welt&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Aus einer Peinlichkeit wurden Weltmeisterinnen|ناونیشان=https://www.welt.de/sport/article1125689/Aus-einer-Peinlichkeit-wurden-Weltmeisterinnen.html|زمان=de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Gero Bisanz ist tot|ناونیشان=http://www.taz.de/Erster-Trainer-der-Frauen-Nationalelf/!5030699/|زمان=de}}&lt;/ref&gt;

=== ١٩٨٢–١٩٩٤: سەرەتای سەخت و یەکەم نازناوی ئەورووپا ===
لە مانگی ئەیلوولی ساڵی ١٩٨٢ بیزەنتس دوو خولی ڕاھێنانی ڕێکخست و ئەندامانی تیمە ١٦ کەسییەکەیان لەوان ھەڵبژارد. تیمەکە یەکەم یاری نێودەوڵەتی خۆی لە ١٠ی تشرینی دووەمی ١٩٨٢ لە شاری کۆبلێنز ئەنجامدا. بەپێی نەریتی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پیاوانی ئەڵمانیا]]، سویسرا وەک یەکەم ڕکابەری ئەم تیپە ھەڵبژێردرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Prehistoric Women’s Soccer In Photos|ناونیشان=http://pitchinvasion.net/prehistoric-womens-soccer-in-photos/|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161029120623/http://pitchinvasion.net/prehistoric-womens-soccer-in-photos/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ٢٥ خولەکی یەکەمی یارییەکەدا دۆریس کرێس ئایمان گۆڵی یەکەمی ئەم تیپەی تۆمارکرد. لە گێمی دووەمدا زیلڤیا ناید تەمەن ١٨ ساڵ لە کۆی پێنج گۆڵ دوو گۆڵی تۆمارکرد و بە ئەنجامی ٥–١ سەرکەوتنی بەدەستھێنا. ناید لە ساڵی ١٩٩٦ بووە یاریدەدەری ڕاھێنەری ئەم تیپە و لە ساڵی ٢٠٠٥ پۆستی سەرۆکی ڕاھێنەری ئەم تیپەی وەرگرتووە.&lt;ref name=&quot;welt&quot;/&gt;

ئەڵمانیای ڕۆژاوا بە پێنج یەکسانبوون و یەک دۆڕان نەیتوانی سەرکەوێت بۆ یەکەم پاڵەوانێتی تۆپی پێی ژنانی ئەورووپا و پلەی سێیەمی کۆمەڵەکەی بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠١٣|سەردێڕ=1982-84 UEFA Women's EURO|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=1984/teams/team=500047/matches/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ئامانجی سەرەتایی بیزەنتین کەمکردنەوەی جیاوازی بوو لە نێوان ئەم تیپە و وڵاتانی [[سکاندیناڤیا]] و ئیتاڵیا، و ئامانجی درێژخایەنی بیزەنتین بوو بە بەھێزترین تیپی ئەورووپا. جەختی لەسەر کارامەیی سەرەتایی و پێویستی بەرنامەیەکی کاریگەر بوو بۆ گەنجان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tore, Titel, Träume|ناونیشان=http://www.dfb.de/uploads/media/25_Frauen_Lsp_Heft_Teil1_01.pdf|زمان=de}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٨٥ەوە یانەی بیزەنتین زیاتر یاریزانە گەنجەکانی بانگھێشت دەکرد، بەڵام سەرەتا سەرکەوتنێکی کەمی بەدەستھێنا لە گەیشتن بەم ئامانجانە، ئەڵمانیای ڕۆژاوا جارێکی دیکە نەیتوانی سەرکەوێت بۆ یاری کۆتایی پاڵەوانێتی تۆپی پێی ژنانی ئەورووپا لە ساڵی ١٩٨٧.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٣|سەردێڕ=1984-87 UEFA Women's EURO|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=1987/matches/all/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

ھەڵبژاردەی ئەڵمانیای ڕۆژاوا بۆ یەکەمجار بەبێ شکست و بەبێ لێدانی گۆڵ سەرکەوت بۆ پاڵەوانێتی تۆپی پێی ژنانی ئەورووپا لە ساڵی 1989.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=1987-89 UEFA Women's EURO|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=1989/matches/round=690/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ئەم یارییانە لە نێوخۆ و لەسەر خاکی ئەڵمانیای ڕۆژاوا ئەنجام دەدرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣|سەردێڕ=Women's Football Competition and Player Development: A comparison of South Africa and Germany|ناونیشان=http://www.cies.ch/fileadmin/documents/Education/University_Network/_WINNER__NMMU_womens_football_a_comparison_of_south_africa_and_germany.pdf|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161104012759/http://www.cies.ch/fileadmin/documents/Education/University_Network/_WINNER__NMMU_womens_football_a_comparison_of_south_africa_and_germany.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; یاری پێش کۆتایی بەرامبەر ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ئیتاڵیا یەکەم یاری نێودەوڵەتی تۆپی پێی ژنان بوو کە ڕاستەوخۆ لە تەلەڤیزیۆنی ئەڵمانیا پەخشکرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tore, Titel, Träume|ناونیشان=http://www.dfb.de/fileadmin/user_upload/2007-08/25_Frauen_Lsp_Heft_Teil2.pdf|زمان=de}}&lt;/ref&gt; ئەنجامی ئەم یارییە بە [[لێدانەکانی یەکلاکەرەوە (تۆپی پێ)|لێدانی سزا]] دیاریکرا. گۆڵپارێزەکە ماریون ئیسبێرت سێ لێدانی سزای ڕزگارکرد و لە لێدانی سزا گۆڵی بردنەوەی تۆمارکرد. لە ٢ی تەممووزی ١٩٨٩ ئەڵمانیای ڕۆژاوا لە یاری کۆتایی لە [[ئۆسنابرووک]] ڕووبەڕووی نەرویج بووەوە و لەبەردەم ٢٢ ھەزار بینەردا بە ئەنجامی ٤–١ لە تیپی نەرویجی بردەوە، بە گۆڵەکانی ئۆزۆلا لۆن و ھایدی مۆر و ئەنجێلیکا فێرمان. ئەم سەرکەوتنە یەکەم نازناوی نێودەوڵەتیی تیپەکە بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ١٩٨٩|سەردێڕ=1989: Germany arrive in style|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=1989/overview/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

دوای یەکگرتنەوەی ئەڵمانیا لە ساڵی ١٩٩٠، یەکێتی تۆپی پێی [[ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات]] پەیوەندی بە دی ئێف بی (کۆمەڵەی ئەڵمانیای ڕۆژاوا)ەوە کرد. ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات تەنھا یەک یاری فەرمی نێودەوڵەتی ئەنجامدا، لە یارییەکی دۆستانەدا بەرامبەر ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی چیکۆسلۆڤاکیا لە ٩ی ئایاری ١٩٩٠ لەبەردەم ٨٠٠ بینەر لە شاری [[پۆتسدام]]، یارییەکەی بە ئەنجامی ٣–٠ بردەوە تیپی یەکگرتووی ھەردوو ئەڵمانیا لە پاڵەوانێتی تۆپی پێی ژنانی ئەورووپا لە ساڵی ١٩٩١ بەرگری لە نازناوەکەیان کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Germany's Silvia Neid looks to sign off with gold|ناونیشان=http://www.uefa.com/womensworldcup/news/newsid=2396727.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; دوای بردنەوەی سەرجەم یارییەکانی کۆمەڵەکان لە قۆناغی پاڵاوتنەکاندا، ئەڵمانیا جارێکی دیکە لە قۆناغی پێش کۆتاییدا ڕووبەڕووی ئیتاڵیا بووەوە و ئەمجارەیان بە ئەنجامی ٣–٠ سەرکەوتنی بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=UEFA Women's EURO – Semi-finals|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=1991/matches/round=693/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە ١٤ی تەممووزی ساڵی ١٩٩١ ھەڵبژاردەی ئەڵمانی جارێکی دیکە لە یاری کۆتاییدا ڕووبەڕووی ھەڵبژاردەی نەرویجی بووەوە. یارییەکە بۆ کاتی زیادکراو ڕۆیشت کاتێک ھایدی مۆر و زیلڤیا ناید گۆڵەکانی ھەڵبژاردەی ئەڵمانییان تۆمارکرد و جارێکی دیکەش تیپەکە بە ئەنجامی ٣–١ سەرکەوتنی بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=1989-91 UEFA Women's EURO – Final|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=1991/matches/round=695/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە مانگی تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٩١ ھەڵبژاردەی ئەڵمانیا بەشداری لە یەکەمین جامی جیھانی ژنان کرد کە لە [[چین]] بەڕێوەچوو. ئەم تیپە بە بردنەوەی سێ یاری بەرامبەر نەیجیریا و تایوان و ئیتاڵیا بەبێ ئەوەی یەک گۆڵی لێبکات گەیشتە قۆناغی چارەکی کۆتایی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup China PR 1991: Germany–Nigeria|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=1930/match=21985/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup China PR 1991: Chinese Taipei–Germany|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=1930/match=21969/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup China PR 1991: Italy–Germany|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=1930/match=21972/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; زیلڤیا ناید یەکەم گۆڵی ھەڵبژاردەی ئەڵمانی لە جامی جیھانی لە ١٧ی تشرینی دووەمی ١٩٩١ بەرامبەر ھەڵبژاردەی نەیجیریا تۆمارکرد. ئەڵمانیا دوای کاتی زیادکراو توانی بە دوو گۆڵ بەرامبەر بە گۆڵێک لە دانیمارک بباتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup China PR 1991: Denmark–Germany|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=1934/match=9986/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; بەڵام لە قۆناغی پێش کۆتاییدا بە ئەنجامی ٥–٢ بە ئەمریکا دۆڕا. دواجار ھەڵبژاردەی ئەمریکی توانی پاڵەوانێتییەکە بەدەستبھێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup China PR 1991: Germany–USA|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=1935/match=9989/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup China PR 1991: Norway–USA|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=1937/match=9991/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ھەڵبژاردەی ئەڵمانی دوای ئەوەی لە یاریی ڕیزبەندییەکەدا بە ئەنجامی ٤–٠ لە سوید دۆڕا، پلەی چوارەمی بەدەستھێنا.&lt;ref name=&quot;wc1991&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup China PR 1991|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/chinapr1991/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا لە پاڵەوانێتی ئەورووپای ژنانی ساڵی ١٩٩٣ نەیتوانی بەرگری لە نازناوەکەی بکات، دوای ئەوەی بە لێدانی سزا بە ئیتاڵیا دۆڕا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=1991-93 UEFA Women's EURO – Semi-finals|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=1993/matches/round=699/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; پلەی چوارەمی بەدەستھێنا و لە یاری پاڵاوتنەکاندا بە ئەنجامی ٣–١ بە دانیمارک دۆڕا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=1991-93 UEFA Women's EURO – Third place|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=1993/matches/round=700/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; سەرەڕای ئەنجامە نائومێدکەرەکان، بەھرەمەندە نوێیەکانی وەک ستیفی جۆنز و مارێن ماینارت و زیلکە ڕۆتنبێرگ یەکەم جار لەم پاڵەوانێتیانەدا بەشدارییان کرد و دواتر بوونە یاریزانی سەرەکی ھەڵبژاردەی ئەڵمانیا.

=== ١٩٩٥–٢٠٠٢: شکستھێنان لە پاڵەوانێتی ئۆڵۆمپیاد و جامی جیھانی ===
لە پاڵەوانێتی تۆپی پێی ژنانی ئەورووپا لە ساڵی ١٩٩٥، دوای بردنەوەی سەرجەم یارییەکانی پاڵاوتن و تۆمارکردنی ٥٥ گۆڵ،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=1993-95 UEFA Women's EURO – Qualifying group stage|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=1995/matches/round=707/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ھەڵبژاردەی ئەڵمانی لە قۆناغی پێش کۆتاییدا بە ئەنجامی ٢–٦ لە ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای بردەوە (بەرامبەر ئەنجامی گەشتی گەڕانەوە)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=1993-95 UEFA Women's EURO – Semi-finals|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=1995/matches/round=705/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; و بیرگیت پرینز بۆ یەکەمجار، توانی لە ساڵی ١٩٩٥ لە پاڵەوانێتییەکی بەناوبانگدا گۆڵ تۆمار بکات. ھەر لەو ساڵەدا ئەڵمانیا سێیەم پاڵەوانێتی تۆپی پێی ژنانی ئەورووپای بەدەستھێنا. ھەڵبژاردەی ئەڵمانی لە یاری کۆتاییدا ڕووبەڕووی ھەڵبژاردەی سویدی بووەوە. ئەم یارییە لە یاریگای فریتز واڵتەر لە شاری کایزەرسلاوتەرن لە ئەڵمانیا لە ٢٦ی ئازاری ١٩٩٥ ئەنجامدرا. ھەڵبژاردەی سویدی لە خولەکی یەکەمی یارییەکەدا توانی گۆڵ تۆمار بکات؛ بەڵام ھەڵبژاردەی ئەڵمانی توانی بە گۆڵەکانی مێرن ماینارت و بیرگیت پرینز و بێتینا ڤیگمان بگەڕێتەوە یارییەکە و یارییەکەی بە ئەنجامی ٣–٢ کۆتایی پێھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ١٩٩٥|سەردێڕ=1995: Germany establish upper hand|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=1995/overview/index.html#1995+germany+establish+upper+hand|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە جامی جیھانی ژنان لە ساڵی ١٩٩٥ لە [[سوێد|سوید]]، ھەڵبژاردەی ئەڵمانی بە میوانداری سکاندیناڤیای دۆڕا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup Sweden 1995|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=4655/match=21904/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; بەڵام لە گرووپەکەیدا سەرکەوتوو بوو بە بردنەوەی ژاپۆن و بەرازیل.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Women's World Cup 1995 (Sweden)|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesw/wwc95f.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ھەڵبژاردەی ئەڵمانی لە قۆناغی چارەکی کۆتاییدا بە ئەنجامی ٣–٠ لە ئینگلتەرا بردەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup Sweden 1995|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=4659/match=21920/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; و لە قۆناغی پێش کۆتاییدا بە گۆڵێکی درەنگ لەلایەن بێتینا ڤیگمانەوە بە ئەنجامی ١–٠ لە چین بردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup Sweden 1995|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=4660/match=21924/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە ١٨ی حوزەیرانی ١٩٩٥ لە [[ستۆکھۆڵم]]، ھەڵبژاردەی ژنانی ئەڵمانیا بۆ یەکەمجار لە یاری کۆتایی مۆندیالدا دەرکەوت و لەم یارییەدا بە ئەنجامی ٢–٠ بە ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی نەرویج دۆڕا و گەیشتە ڕاکەر -up position، کە باشترین ئەنجامی مۆندیالە. ئەوان تا ئەو کاتە…&lt;ref name=&quot;wc1995&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup Sweden 1995|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/sweden1995/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

تۆپی پێی ژنان بۆ یەکەمجار لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ساڵی ١٩٩٦ لە ئەتلەنتا وەک یەکێک لە وەرزشە ئۆڵۆمپییەکان ناسێندرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=USA's Olympic History in Women's Football|ناونیشان=https://www.olympic.org/videos/usa-s-olympic-history-in-women-s-football|زمان=en}}&lt;/ref&gt; بێتینا ڤیگمان یەکەم گۆڵی ئۆڵۆمپیادی ئەڵمانیای لە یەکەم یاری بەرامبەر ژاپۆن تۆمارکرد، کە ئەڵمانیا بە سێ گۆڵ بەرامبەر بە دوو گۆڵ سەرکەوتنی بەدەستھێنا. دوای ئەوەی لە یاری دووەمی کۆمەڵەدا بە ئەنجامی ٢–٣ لە نەرویج دۆڕا و بە ئەنجامی ١–١ بەرامبەر ھەڵبژاردەی نیشتمانی تۆپی پێی ژنانی بەرازیل یەکسان بوو، ئەڵمانیا تەنھا بە ٤ خاڵ لە ڕکابەرییەکان دوورخرایەوە و پلەی سێیەمی بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠٠٤|سەردێڕ=Games of the XXVI. Olympiad – Women Football Tournament|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tableso/ol1996f-women.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;olymp1996&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Women's Olympic Football Tournament Atlanta 1996|ناونیشان=http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/atlanta1996/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; سەرۆکی ڕاھێنەری ئەم تیپە، جیرۆ بیزانتێس، دوای کۆتایی ھاتنی ئەم پێشبڕکێیە دەستی لەکارکێشایەوە، یاریدەدەرەکەی، تینا توین، وەک سەرۆکی ڕاھێنەری ئەم تیپە دەستبەکاربوو. زیلڤیا ناید کە لە کۆتایی کاری نواندندا بوو، وەک یاریدەدەری نوێی ئەم تیپە دەستنیشانکرا.&lt;ref name=&quot;ToolAutoGenRef4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥|سەردێڕ=Ära Theune-Meyer geht mit EM zu Ende|ناونیشان=http://www.fussball24.de/fussball/115/132/189/10147-Ära-Theune-geht-mit-em-zu-ende|زمان=de}}&lt;/ref&gt;

پاڵەوانێتی تۆپی پێی ژنانی ئەورووپا لە ساڵی ١٩٩٧ کە لەلایەن [[نەرویژ]] و [[سوێد|سویدەوە]] میوانداری کرابوو، یەکەم تاقیکردنەوە بوو بۆ تینا توین ڕاھێنەری نوێ. ھەڵبژاردەی ئەڵمانی بە ئەنجامی ٣–٠ لە ھەڵبژاردەی فینلەندی بردەوە و دواتر بە ئەنجامی ٢–٠ بەربەستی سلۆڤاکیا تێپەڕاند. دوای ئەوەش بە دۆڕانی ٣–١ بە ھەڵبژاردەی نەرویجی، کارەکانی ئەم تیپە بەرەو قۆناغی پلەی ئۆف ڕاکێشا، ئەڵمانیاش توانی وەک ھەڵبژاردەی دووەم لە کۆمەڵەکەی پێشبکەوێت بە بردنەوەی ئایسلەندا بە ئەنجامی ٣–٠ لە یاری پلەی ئۆفدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤|سەردێڕ=European Women Championship 1995-97|ناونیشان=http://rsssf.com/tablese/eur-women97.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە پێشبڕکێکانی ئەورووپای ئەم قۆناغەدا، ھەڵبژاردەی ئەڵمانی توانی دوای یەکسانبوون بەرامبەر ھەڵبژاردەکانی ئیتاڵیا و نەرویج و سەرکەوتنێک بەرامبەر دانیمارک لە دوایین یاری کۆمەڵەکەیدا سەرکەوتن بۆ قۆناغی کۆتایی ئەم پاڵەوانێتییە بەدەستبھێنێت. لە ١٢ی تەممووزی ١٩٩٧ لە قۆناغی پێش کۆتاییدا بە ئەنجامی ١–٠ لە سویدیان بردەوە و چوارەم نازناوی خۆیان بەدەستھێنا بە بردنەوەی لە ئیتاڵیا بە ئەنجامی ٢–٠ بە گۆڵەکانی بیرگیت پرینز و ساندرا ماینەر.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=European Women Championship 1993-95|ناونیشان=http://rsssf.com/tablese/eur-women95.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

ھەڵبژاردەی ئەڵمانی نەیتوانی ڕاستەوخۆ سەرکەوێت بۆ جامی جیھانی ژنان لە ساڵی ١٩٩٩ لە ئەمریکا؛ بەڵام لە قۆناغی کۆتایی (پلەی ئۆف) بە بردنەوەی ئوکراینا، سەرکەوتنیان بۆ مۆندیال.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣|سەردێڕ=European Qualifying for Women's World Cup 1999|ناونیشان=http://rsssf.com/tablese/eur-women-qual99.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ئەڵمانیا بە یەکسانبوون بەرامبەر ئیتاڵیا و بە ئەنجامی ٦–٠ لە مەکسیک دەستی بە مۆندیال کرد. لە دوایین یاری کۆمەڵەکانی بەرامبەر بەڕازیل، ھەڵبژاردەی ژنانی ئەڵمانیا بە ئەنجامی ٣–٣ یارییەکەی کۆتایی پێھێنا دوای ئەوەی لە کۆتا خولەکەکانی یارییەکەدا یەکسانبوونیان بەدەستھێنا و نەیانتوانی وەک تیپی یەکەم پێشبکەون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup USA 1999: USA–Germany|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=4650/match=22178/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wc1999&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٥|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup USA 1999: USA–China PR|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/usa1999/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Lilly's Legendary Moments|ناونیشان=http://www.ussoccer.com/stories/2014/03/17/12/40/lilly-legendary-moments|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

تیپی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا بەشداری لە ئۆڵۆمپیادی سیدنی ساڵی ٢٠٠٠ کرد و ھەر سێ یارییەکەی بەرامبەر ئوسترالیا و بەرازیل و سوید سەرکەوتنی بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{cite wev|date=9 May 2004|title=Games of the XXVIII. Olympiad|url=http://www.rsssf.com/tableso/ol2000f-women.html|language=en}}&lt;/ref&gt; لە یاریی قۆناغی پێش کۆتاییدا ئەڵمانیا بەرامبەر نەرویج بەھێز دەرکەوت، بەڵام لە خولەکی ٨٠دا تینا ڤۆندێرلیچ گۆڵی خۆی تۆمارکرد و بە ئەنجامی ٠–١ دەستبەرداری ئەنجامەکە بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٠|سەردێڕ=Eigentor verhindert Traum-Finale gegen USA|ناونیشان=http://www.spiegel.de/sport/sonst/frauen-fussball-eigentor-verhindert-traum-finale-gegen-usa-a-95108.html|زمان=de}}&lt;/ref&gt; لە یاریی ڕیزبەندییەکەدا بە گۆڵەکانی ڕێنات لینگۆر و بیرگیت پرینز بە دوو گۆڵی بێوەڵام لە بەڕازیلیان بردەوە و میدالیای برۆنزی بەدەستھێنا.&lt;ref name=&quot;olymp2000&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Norwegian Gold|ناونیشان=http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/sydney2000/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ئەمە یەکەم میدالیای ئۆڵۆمپی بوو بۆ تۆپی پێی ئەڵمانیا لە ساڵی ١٩٨٨ ەوە، کاتێک ھەڵبژاردەی پیاوان میدالیای برۆنزی بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Seoul, 1988|ناونیشان=http://www.fifa.com/tournaments/archive/mensolympic/seoul1988/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ٢٠٠١ ئەڵمانیا میوانداری پاڵەوانێتی تۆپی پێی ژنانی ئەورووپای کرد.&lt;ref name=&quot;uefa2001&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠٠١|سەردێڕ=2001: Müller magic seals success|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=2001/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; تیمەکە بە سەرکەوتن بەسەر سوید و ڕووسیا و ئینگلتەرا لە قۆناغی کۆمەڵەکاندا سەرکەوتنی بەدەستھێنا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٠١|سەردێڕ=Germany sweep through to last four|ناونیشان=http://www.uefa.com/woco/news/index.asp?Page=2&amp;News=10233|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٠١|سەردێڕ=Germany continue their supremacy over old rivals England|ناونیشان=http://www.uefa.com/woco/news/index.asp?Page=2&amp;News=10246|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٠١|سەردێڕ=Germany come from behind to win curtain-raiser|ناونیشان=http://www.uefa.com/WOCO/news/index.asp?Page=3&amp;News=10171|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا لە قۆناغی پێش کۆتاییدا بە لێدانی سەری زاندرا سمیزێک بە ئەنجامی ١–٠ لە نەرویجیان بردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٠١|سەردێڕ=Smisek heads Germany into the final|ناونیشان=http://www.uefa.com/woco/news/index.asp?Page=1&amp;News=10279|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە ٧ی تەممووزی ٢٠٠١ ھەڵبژاردەی ئەڵمانی لە [[ئولم|شاری ئولم]] ڕووبەڕووی سوید بووەوە و ئەم یارییە دوای ٩٠ خولەک لە کەشوھەوای باراناویدا بەبێ گۆڵ کۆتایی ھات و یارییەکەش درێژکرایەوە بۆ کاتی زیادکراو. کلاودیا مۆلەر گۆڵی زێڕینی ئەم یارییە بۆ ئەڵمانیا تۆمارکرد و ئەم تیپە پێنجەمین نازناوی پاڵەوانێتی بەدەستھێنا.&lt;ref name=&quot;uefa2001&quot;/&gt;

=== ٢٠٠٣ تا ئێستا: دوو پاڵەوانێتی لەسەریەک لە جامی جیھانی و یەکەم پاڵەوانێتی ئۆڵۆمپیاد ===
[[پەڕگە:FIFA_Women's_World_Cup_2003_-_Germany_vs_Sweden.jpg|وێنۆک| ھەڵبژاردەی ئەڵمانی کە لەگەڵ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی سوید لە یاری کۆتایی مۆندیالی ٢٠٠٣ی ژنان یاری دەکات .]]
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا لە مۆندیالی ژنان لە ساڵی ٢٠٠٣ لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لەگەڵ کەنەدا و ژاپۆن و ئەرجەنتین گرووپ کرا و دوای بردنەوەی ھەر سێ یاریی کۆمەڵەکەیان&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Germany - Canada|ناونیشان=http://fifaworldcup.yahoo.com/03/en/t/match/3/mr.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Germany - Japan|ناونیشان=http://fifaworldcup.yahoo.com/03/en/t/match/11/mr.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Argentina - Germany|ناونیشان=http://fifaworldcup.yahoo.com/03/en/t/match/20/mr.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; توانیان لە یاریزانە ڕووسییەکە ببەنەوە تیمەکە لە قۆناغی چارەکی کۆتاییدا لەگەڵ ھی بە ئەنجامی ٧–١ دۆڕا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Germany - Russia|ناونیشان=http://fifaworldcup.yahoo.com/03/en/t/match/27/mr.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ئەڵمانیا جارێکی تر ڕووبەڕووی ھەڵبژاردەی ئەمریکا بووەوە. دوای ١٥ خولەک کیرستن گێرفریکس گۆڵی تۆمارکرد و زیلکێ ڕۆتنبێرگ گۆڵپارێزی ئەڵمانی چەندین ھەلی گۆڵکردنی لە یانەی بەرامبەر وەرگرت. لە کاتی وەستانی یارییەکەدا مێرن ماینارت و بیرگیت پرینز گۆڵی دووەمیان بۆ ئەڵمانیا تۆمارکرد و بە سێ گۆڵی بێ وەڵام یارییەکەیان بردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=United States - Germany|ناونیشان=http://fifaworldcup.yahoo.com/03/en/t/match/29/mr.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ئەڵمانیا لە یاری کۆتایی مۆندیال لە ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣ لە [[لۆس ئانجلەس]] ڕووبەڕووی سوید بووەوە. سویدییەکان لە سەرەتای یارییەکەدا لە پێش ڕکابەرەکەیانەوە بوون؛ بەڵام دوای ماوەیەکی کورت لە سەرەتای گێمی دووەمەوە، مێرن ماینارت ئەنجامەکەی یەکسانکردەوە و یارییەکە درێژکرایەوە بۆ [[کاتی زۆرکراو (تۆپی پێ)|کاتی زیادکراو]]. لە کۆتاییدا نیا کانزەر لە خولەکی ٩٨ بە لێدانی سەر گۆڵی زێڕینی بردنەوەی ئەڵمانیای تۆمارکرد و بۆ یەکەمجار تیپی ژنانی ئەڵمانیا گەیاندە پاڵەوانێتی جیھانی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Germany - Sweden|ناونیشان=http://fifaworldcup.yahoo.com/03/en/t/match/32/mr.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ToolAutoGenRef7&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup USA 2003|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/usa2003/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; بیرگیت پرینتێز وەک باشترین یاریزان و باشترین گۆڵکاری ئەم پێشبڕکێیانە ناسێندرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup USA 2003 – Awards|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/usa2003/awards/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە ئۆڵۆمپیادی ئەسینای ساڵی ٢٠٠٤، ھەڵبژاردەی ئەڵمانی کارەکانی لە قۆناغی کۆمەڵەکاندا وەک پێشەنگ بە سەرکەوتنەکانی بەرامبەر چین و مەکسیک تەواو کرد. لە قۆناغی چارەکی کۆتاییدا بە ئەنجامی ٢–١ لە نەیجیریایان بردەوە، بەڵام لە قۆناغی پێش کۆتاییدا لە کاتی زیادکراودا بە ئەنجامی ٢–١ بە ئەمریکا دۆڕا. لە یاریی ڕیزبەندییەکەدا، ئەڵمانیا توانی بە گۆڵەکەی ڕێنات لینگۆر دووەم میدالیای برۆنزی ئۆڵۆمپیاد بەدەستبھێنێت و ژیانی وەرزشی خۆی وەک تیپی سێیەم کۆتایی پێبھێنێت.&lt;ref name=&quot;ToolAutoGenRef1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=US vets hold youth at bay one last time|ناونیشان=http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/athens2004/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە پاڵەوانێتی تۆپی پێی ژنانی ئەورووپا لە ساڵی ٢٠٠٥ کە لە [[ئینگلتەرا]] بەڕێوەچوو، ئەڵمانیا توانی سەرکەوێت بۆ قۆناغی پێش کۆتایی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٥|سەردێڕ=Pohlers gets Germany going|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=2005/matches/round=1929/match=80078/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٥|سەردێڕ=Prinz leads Germany procession|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=2005/matches/round=1929/match=80080/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٥|سەردێڕ=German goals end French dreams|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=2005/matches/round=1929/match=80082/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; بە بردنەوە لە تیپەکانی نەرویج و ئیتاڵیا و فەرەنسا لە قۆناغی یەکەمدا، و لە قۆناغی پێش کۆتاییدا بە ئەنجامی ٤–١ لە فینلاندیان بردەوە و شکستیان ھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٥|سەردێڕ=Grings sparks German joy|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=2005/matches/round=2196/match=81139/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٥ ئەڵمانیا بۆ سێیەمجار لە یاری کۆتایی پاڵەوانێتی تۆپی پێی ژنانی ئەورووپا ڕووبەڕووی نەرویج بووەوە و توانی بە گۆڵەکانی ئینکا گرینگس و ڕێنات لینگەر و بیرگیت پرینز بە ئەنجامی ٣–١ یارییەکە بباتەوە و شەشەم نازناوی ئەورووپی بەدەستبھێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٥|سەردێڕ=Germany's Women Crowned Euro Champs|ناونیشان=http://www.dw.com/en/germanys-women-crowned-euro-champs/a-1621088|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٥|سەردێڕ=Germany continue to reign supreme|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=2005/matches/round=2197/match=81146/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; دوای ئەم پاڵەوانێتییە، تینا توین، سەرۆکی ڕاھێنەری ئەم تیپە، ڕۆیشت، و یاریدەدەرەکەی زیلڤیا ناید وەک سەرۆکی ڕاھێنەری ئەم تیپە دەستبەکاربوو.&lt;ref name=&quot;ToolAutoGenRef4&quot;/&gt;
[[پەڕگە:Nadine_Angerer_01.jpg|وێنۆک| نادین ئونگەرێر لە یاری کۆتایی جامی جیھانی ژنانی ٢٠٠٧ دا لێدانی سزای ڕزگارکرد. (وێنەکە پەیوەندی بە بلۆککردنی لێدانی سزاوە ھەیە)]]
بە دەستھێنانی نازناوی جیھانی، ئەڵمانیا یاریی یەکەمی جامی جیھانی ژنانی ساڵی ٢٠٠٧ی [[چین]]ی بەرامبەر ئەرجەنتین ئەنجامدا، کە ئەڵمانیا بە ئەنجامی ١١–٠ کۆتایی ھات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Soccer: Germany 11, Argentina 0, at women's World Cup|ناونیشان=http://www.nytimes.com/2007/09/10/sports/10iht-10socw.7450825.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; دوای یەکسانبوون بە بێ گۆڵ بەرامبەر ئینگلتەرا و بردنەوەی دوو گۆڵ بەرامبەر بە ژاپۆن، ھەڵبژاردەی ئەڵمانی لە قۆناغی چارەکی کۆتاییدا بە ئەنجامی ٣–٠ لە کۆریای باکووری بردەوە و لە یاری پێش کۆتاییدا بەرامبەر نەرویج بە ھەمان ئەنجام بردەوە. مارتینا مۆلەر و گۆڵێکی تایبەت گۆڵەکەی لەلایەن یاریزانە نەرویجییەکانەوە تۆمارکراوە. لە ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧ لە [[شانگھای|شاری شەنگەھای]] لە ئەڵمانیا ڕووبەڕووی ھەڵبژاردەی بەڕازیلی بووەوە. لە خولەکی یەکەمی گێمی دووەمدا بیرگیت پرینز ھەڵبژاردەی ئەڵمانی لە پێش ڕکابەرەکەیانەوە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١١|سەردێڕ=Star bio: Germany's Birgit Prinz|ناونیشان=http://www.cbc.ca/sports/soccer/star-bio-germany-s-birgit-prinz-1.992368|زمان=en}}&lt;/ref&gt; و نادین ئونگەرێری گۆڵپارێزیش ڕێگری لە لێدانی سزای [[مارتا]] کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Nadine Angerer: The pressure was on Marta|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/videos/y=2015/m=6/video=nadine-angerer-the-pressure-was-on-marta-2620529.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە خولەکی ٨٦دا سیمۆن لاودەر گۆڵێکی بۆ ئەڵمانیا تۆمارکرد و ئەڵمانیای بە دوو گۆڵ بەرامبەر بە گۆڵێک بردەوە. ھەڵبژاردەی ژنانی ئەڵمانیا یەکەم ھەڵبژاردە بوو لە مێژووی [[جامی جیھانیی فیفا|مۆندیالدا]] لە ھەردوو بەشی ژنان و پیاوان کە بەبێ لێدانی ھیچ گۆڵێک نازناوی مۆندیال بەدەستبھێنێت، ھاوکات یەکەم ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانیش بوو کە بەرگری لە نازناوەکەی کرد. کۆمپانیای بیرگیت پرینتس بە تۆمارکردنی ١٤ گۆڵ وەک گۆڵکاری ئەم پاڵەوانێتییە ناسێندرا.&lt;ref name=&quot;ToolAutoGenRef6&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup|ناونیشان=http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/wcwwc/ip-202_02e_wwc_24474.pdf|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە یاریی یەکەمی ئۆڵۆمپیادی پەکین ساڵی ٢٠٠٨، ھاوشێوەی یاریی کۆتایی جامی جیھانی ٢٠٠٧، ئەڵمانیا ڕووبەڕووی بەڕازیل بووەوە و بە ئەنجامی ٠–٠ یەکسان بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Olympic Football Tournaments Beijing 2008 - Women – Germany 0:0 Brazil|ناونیشان=http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round=250027/match=300051827/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; پاشان ئەڵمانیا لە نەیجیریا و کۆریای باکووری بردەوە و سەرکەوت بۆ قۆناغی چارەکی کۆتایی&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Olympic Football Tournaments Beijing 2008 - Women – Korea DPR 0:1 (0:0) Germany|ناونیشان=http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round=250027/match=300051823/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Olympic Football Tournaments Beijing 2008 - Women – Nigeria 0:1 (0:0) Germany|ناونیشان=http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round=250027/match=300051825/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; کە لە کاتی زیادکراودا بە ئەنجامی ٢–٠ لە سویدیان بردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Olympic Football Tournaments Beijing 2008 - Women – Nigeria 0:2 a.e.t. Germany|ناونیشان=http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round=250032/match=300051835/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە قۆناغی پێش کۆتاییدا جارێکی تر ھەڵبژاردەی ژنانی ئەڵمانیا ڕووبەڕووی بەڕازیل بووەوە. لە خولەکی ١٠ی ئەم یارییەدا بیرگیت پرینز توانی گۆڵ تۆمار بکات، بەڵام ھەڵبژاردەی ئەڵمانی ئەم یارییەی دۆڕاند، دوای سێ ھێرشی پێچەوانە لەلایەن بەڕازیلەوە لە گێمی دووەمدا بە ئەنجامی ١–٤. لە یاریی ڕیزبەندییەکەدا ئەڵمانیا بە دوو گۆڵی بێ وەڵام لە ژاپۆنی بردەوە و میدالیای برۆنزی بەدەستھێنا. ھەردوو گۆڵی ئەم یارییە [[فاتمیر عەلوشی|لەلایەن فاتمیر بایرامای]] تۆمارکران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Bajramaj double as Germany edges Japan 2-0 to win Olympic women's soccer bronze|ناونیشان=http://news.xinhuanet.com/english/2008-08/21/content_9583231.htm|زمان=en}}&lt;/ref&gt; سێیەم دۆڕانی لەسەریەک کە ئەڵمانیا لە قۆناغی پێش کۆتاییدا لە ڕوانگەی یاریزانە ئەڵمانییەکان و میدیاکانەوە نائومێدکەر بوو&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Deutsche Fußballerinnen: &quot;Bei uns war der Knoten drin&quot;|ناونیشان=http://www.spiegel.de/sport/sonst/deutsche-fussballerinnen-bei-uns-war-der-knoten-drin-a-573543.html|زمان=de}}&lt;/ref&gt; و ئاستی تیپەکە و سەرۆکی ڕاھێنەرەکەی زیلڤیا نید لە میدیاکانەوە ڕەخنەی زۆری لێگیرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Neid? Bundestrainerin schlechte Verliererin|ناونیشان=http://www.bild.de/BILD/sport/olympia2008/2008/08/19/siliva-neid/frauen-fussball-bundestrainerin-nach-dem-brasilien-spiel-schlechte-verliererin.html|زمان=de|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090914160221/http://www.bild.de/BILD/sport/olympia2008/2008/08/19/siliva-neid/frauen-fussball-bundestrainerin-nach-dem-brasilien-spiel-schlechte-verliererin.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

ھەڵبژاردەی ئەڵمانیا بۆ پاڵەوانێتی تۆپی پێی ئەورووپای ژنان لە ساڵی ٢٠٠٩ لە [[فینلاند|فینلەندا]] ھەڵبژێردرا و سەرجەم یارییەکانی بە سەرکەوتنێک کۆتایی پێھێنا و ٣٨ گۆڵی تۆمارکرد. لە قۆناغی کۆمەڵەکاندا لە تیپەکانی نەرویج و فەرەنسا و ئایسلەندایان بردەوە و سەرکەوتنیان بۆ قۆناغی چارەکی کۆتایی بەدەستھێنا. لە یاری قۆناغی چارەکی کۆتاییدا بە دوو گۆڵ بەرامبەر بە گۆڵێک لە ئیتاڵیایان بردەوە و لە یاریی پێش کۆتاییشدا بە سێ گۆڵ بەرامبەر بە گۆڵێک لە نەرویجیان بردەوە. لە ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٩، ئەڵمانیا بە ئەنجامی ٦–٢ لە ئینگلتەرا بردەوە و حەوتەمین پاڵەوانێتی ئەورووپای بەدەستھێنا. ھەریەکە لە بیرگیت پرینز و ئینکا گرینگس دوو گۆڵیان تۆمارکرد و میلانیا بیرینگەر و کیم کولیگ ھەریەکەیان گۆڵێکیان تۆمارکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Six-goal Germany reign supreme|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=2009/matches/round=15050/match=2001423/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; گرینگس توانی لە ساڵی ٢٠٠٥ەوە نازناوی گۆڵکاری گۆڵکار بپارێزێت و دووبارەی بکاتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=2009: Inka Grings|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=2009/golden-player/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ئەمەش لەکاتێکدا بوو کە ھەڵبژاردەی ئەڵمانی لە ساڵی ١٩٩٧ەوە ڕیزبەندی سەرکەوتنەکانی لە پاڵەوانێتی تۆپی پێی ژنانی ئەورووپا بۆ ١٩ یاری بەرزکردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UEFA Women's EURO 2017 finals: Netherlands|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=2017/finals/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:FIFA_Women's_World_Cup_Canada_2015_-_Edmonton_(18821505113).jpg|ڕاست|وێنۆک| فەرەح ویلیامز بە ھێمنی لێدانی سزای لە نادین ئونگەرێر دوورخستەوە و یەکەم دۆڕانی ئەڵمانیای بە ئینگلتەرا لە مۆندیالی ژنانی ٢٠١٥ بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٠٥|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup: England takes bronze over Germany|ناونیشان=http://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-women-s-world-cup-england-takes-bronze-over-germany-1.3138501|زمان=en}}&lt;/ref&gt;]]
لە ساڵی ٢٠١١ ئەڵمانیا میوانداری جامی جیھانی کرد. ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا لە ٣ یاری خۆی لە قۆناغی کۆمەڵەکاندا بەرامبەر تیپەکانی کەنەدا و فەرەنسا و نەیجیریا سەرکەوتنی بەدەستھێنا. لە قۆناغی چارەکی کۆتاییدا، ژاپۆن بە گۆڵەکەی کاری نا مارویاما لە ھەڵبژاردەی ئەڵمانی بردەوە و بەم شێوەیەش کۆتایی بە ١٦ یاری لەسەریەک ھێنا بەبێ ئەوەی لە مۆندیالدا دۆڕان.&lt;ref name=&quot;ToolAutoGenRef10&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Germany stunned by tenacious Japan|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=255995/match=300144431/summary.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە ئەنجامدا ئەڵمانیا لە دوو ھەڵبژاردەی سەرەکی [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا|یەکێتی ئەورووپا]] نەبوو و نەیتوانی سەرکەوتن بۆ ئۆڵۆمپیادی ٢٠١٢ بەدەستبھێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠١١|سەردێڕ=German women's football squad eliminated from London 2012 Games after shock defeat|ناونیشان=http://www.insidethegames.biz/articles/13566/german-womens-football-squad-eliminated-from-london-2012-games-after-shock-defeat|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە پاڵەوانێتی تۆپی پێی ژنانی ئەورووپا لە ساڵی ٢٠١٣ لە [[سوێد|سوید]]، ئەڵمانیا شەشەم نازناوی کیشوەری لەسەریەک لە ساڵی ١٩٩٣ەوە بەدەستھێنا و بە ئەنجامی ١–٠ لە نەرویج بردەوە. نادین ئەنگەرێری گۆڵپارێز، کە توانی دوو لێدانی سزا لە یاری کۆتاییدا ڕزگار بکات، وەک باشترین یاریزانی ئەم پاڵەوانێتییە ناسێندرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٣|سەردێڕ=Germany win sixth-straight women's European Championship|ناونیشان=http://www.dw.com/en/germany-win-sixth-straight-womens-european-championship/a-16980996?maca=en-rss-en-top-1022-rdf|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠١٣|سەردێڕ=2013: Nadine Angerer|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=2013/golden-player/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە مۆندیالی ژنانی ٢٠١٥ لە [[کەنەدا]]، ئەڵمانیا دیسانەوە لەنێو چوار ھەڵبژاردەی سەرەکیدا بوو. لە ساڵی ٢٠١٥ ھەڵبژاردەی ئەڵمانی لە ھەمان کۆمەڵەی نەرویج و [[تایلەند]] و [[کۆتدیڤوار|کەناری عاج]] لە قۆناغی کۆمەڵەکانی جامی جیھانی ژنان بوو. یەکەم یاری ئەم تیپە لە ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٥ بەرامبەر تیپی کەناری عاج بوو، ژنانی ئەڵمانی بە ئەنجامی ١٠–٠ یارییەکەیان بردەوە. دووەم یارییان لە ١١ی حوزەیران بوو، کاتێک ڕووبەڕووی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی نەرویج بووەوە. یارییەکە بە یەکسانبوون بە گۆڵێک کۆتایی ھات. سێیەم یاری ئەم تیپە لە ١٥ی حوزەیران بوو، کاتێک توانیان بە ئەنجامی ٤–٠ لە تیپی تایلەند ببەنەوە. لە کۆتایی یارییەکانی کۆمەڵەکاندا ھەڵبژاردەی ئەڵمانی بە سێ بردنەوە و ٧ خاڵ و جیاوازی گۆڵ +١٤ وەک تیپی پێشەنگ سەرکەوت بۆ قۆناغی کۆتایی پێشبڕکێکە. لە قۆناغی چارەکی کۆتاییدا ڕووبەڕووی ھەڵبژاردەی فەرەنسا بوونەتەوە، لە خولەکی ٦٤ی یارییەکەدا لویزا نەسیب گۆڵی یەکەمی یارییەکەی بۆ فەرەنسا تۆمارکرد. دوای ئەوە زیلیا سێسیچ لە خولەکی ٨٤ی تیپی فەرەنسادا گۆڵی یەکسانبوونەوەی تۆمارکرد، بەجۆرێک یارییەکە بۆ کاتی زیادکراو درێژکرایەوە. لەکۆتایی کاتی زیادکراودا ھەردوو یانە بە ئەنجامی ١–١ یارییەکەیان یەکسان کردەوە، بەجۆرێک لێدانی سزا ئەنجامی یارییەکە یەکلایی بکاتەوە. لە لێدانی سزادا ھەڵبژاردەی ئەڵمانی توانی بەربەستی فەرەنسی تێپەڕێنێت بە ئەنجامی 5-4.&lt;ref name=&quot;FIFA.com 2015&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠١٧|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup Canada 2015™|بڵاوکەرەوە=FIFA.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە قۆناغی پێش کۆتاییدا ڕووبەڕووی ئەمریکا بووەوە و زیلیا سێسیچ کە باشترین یاریزانی پاڵەوانێتییەکە بوو، لێدانی سزای لەدەستدا. پاشان [[کارلی لۆید]] و کێلی ئۆھارا گۆڵیان تۆمارکرد و ئەمریکا یارییەکەیان بردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The USA will play in their fourth Women's World Cup final after beating two-time winners Germany at the Olympic Stadium in Montreal.|ناونیشان=http://www.bbc.com/sport/football/33085942|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە یاری ڕیزبەندی ئەڵمانییەکان دوای ٢١ یاری بۆ یەکەمجار بە ھەڵبژاردەی ئینگلتەرا دۆڕا. فەرەح ویلیامز لە کاتی زیادکراودا بە لێدانی سزا گۆڵی بردنەوەی ئینگلتەرای تۆمارکرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠١٥|سەردێڕ=Fara Williams's extra-time penalty ensured England beat Germany for the first time in 31 years to finish third at the Women's World Cup.|ناونیشان=http://www.bbc.com/sport/football/33085963|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ھەڵبژاردەی ئەڵمانی لەم پاڵەوانێتییەدا کۆتایی بە ژیانی وەرزشی خۆی ھێنا بە جێگیرکردنی پلەی چوارەم.

ھەڵبژاردەی ژنانی ئەڵمانیا لە ئۆڵۆمپیادی ڕیۆ ٢٠١٦ لە یەکەم یاری قۆناغی کۆمەڵەکاندا ڕووبەڕووی زیمبابۆی بووەوە، کە توانیان بە ئەنجامی ٦–١ سەرکەوتن بەدەستبھێنن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=ZIM - GER|ناونیشان=https://www.rio2016.com/en/football-womens-first-round-group-f-fb-2|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160927215103/https://www.rio2016.com/en/football-womens-first-round-group-f-fb-2|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە دووەم یاری قۆناغی کۆمەڵەکاندا بەرامبەر ھەڵبژاردەی ژنانی ئوسترالیا یارییان کرد، کە بە ئەنجامی ٢–٢ یەکسانبوون کۆتایی ھات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=GER - AUS|ناونیشان=https://www.rio2016.com/en/football-womens-first-round-group-f-fb-4|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160921223350/https://www.rio2016.com/en/football-womens-first-round-group-f-fb-4|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; یاری داھاتوویان بەرامبەر تیپی کەنەدی بوو، کە بە ئەنجامی 1-2&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=GER - CAN|ناونیشان=https://www.rio2016.com/en/football-womens-first-round-group-f-fb-6|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161220070446/https://www.rio2016.com/en/football-womens-first-round-group-f-fb-6|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; بەم تیپە دۆڕا بەجۆرێک تیپی ئەڵمانی بە کۆی گشتی چوار خاڵ و جیاوازی +٤ گۆڵ وەک دووەم چووە قۆناغی داھاتوو تیمێک لە گرووپەکەیان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Women - Standings|ناونیشان=https://www.rio2016.com/en/football-standings-fb-women|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160927214958/https://www.rio2016.com/en/football-standings-fb-women|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە ١٢ی ئابی ٢٠١٦، ھەڵبژاردەی ئەڵمانی لە قۆناغی ١–٨ بوو و لە یاری چارەکی کۆتاییدا بەرامبەر چین، و توانی بە یەک گۆڵی میلانیا بێھرینگەر لە خولەکی ٧٦ی یارییەکەدا بە ئەنجامی ١–٢٠١٦ ئەم تیپە بباتەوە. ٠، و بەم شێوەیە چووە قۆناغی پێش کۆتایی ئەم پاڵەوانێتییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=CHN - GER|ناونیشان=https://www.rio2016.com/en/football-womens-quarterfinal-fb-5|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161220072421/https://www.rio2016.com/en/football-womens-quarterfinal-fb-5|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Rio_2016,_Women's_Football_Final,_Sweden_vs._Germany_(28).jpg|وێنۆک| یاریزانانی ئەڵمانی لە یاری کۆتایی ئۆڵۆمپیادی ٢٠١٦ بە ئاڵای ئەڵمانیا.]]
لە یاریی قۆناغی پێش کۆتاییدا، ئەڵمانیا جارێکی دیکە ڕووبەڕووی ھەڵبژاردەی کەنەدی بووەوە و توانی بە گۆڵەکانی میلانیا بیرینگەر لە خولەکی ٢١ و سارا دیبریتز لە خولەکی ٦٠ بە ئەنجامی ٢–٠ لە ئەم تیپە بباتەوە و بگاتە قۆناغی کۆتایی لەم پێشبڕکێیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Women's Semifinal: CAN - GER|ناونیشان=https://www.rio2016.com/en/football-womens-semifinal-fb-3|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161220064926/https://www.rio2016.com/en/football-womens-semifinal-fb-3|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; لە یاری کۆتایی ١٩ی ئابی ٢٠١٦، ھەڵبژاردەی ژنانی ئەڵمانیا بەرامبەر سوید یاریی کرد. سەرەتا ئەڵمانیا توانی لە خولەکی ٤٨ گۆڵی یەکەمی یارییەکە لەلایەن جێنیفر مەرۆشسان تۆمار بکات. دوای ئەوە گۆڵی دووەمی ئەڵمانیا لە خولەکی ٦٢ لەلایەن یاریزانی سوید لیندا سێمبرانتەوە تۆمارکرا. ستینا بلاکستینیۆس تاکە گۆڵی ھەڵبژاردەی سویدی لە خولەکی ٦٧ی گۆڵەکەی ئەڵمانی تۆمارکرد، بەجۆرێک ھەڵبژاردەی ئەڵمانی بە ئەنجامی ٢–١ کۆتایی بە یارییەکە ھێنا و بووە پاڵەوانی ئۆڵۆمپیادی ٢٠١٦.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Women's Gold Medal Match: SWE - GER|ناونیشان=https://www.rio2016.com/en/football-womens-gold-medal-match-fb-2|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160922184223/https://www.rio2016.com/en/football-womens-gold-medal-match-fb-2|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ئەمە یەکەم پاڵەوانێتی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا بوو لە پێشبڕکێکانی ئۆڵۆمپیاد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Germany holds on, defeats Sweden for first Olympics women's soccer gold medal|ناونیشان=http://www.si.com/olympics/2016/08/19/sweden-germany-womens-soccer-olympics-gold-medal-game|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە جامی جیھانی ژنانی ٢٠١٩، ئەڵمانیا لە کۆمەڵەکەدا بەرامبەر چین و ئەفریقای باشوور و ئیسپانیا یەکسان بوو. بە بردنەوەی ھەر سێ یاریی کۆمەڵەکان، وەک پێشەنگ چوونە قۆناغی کۆتایی جامی پاڵەوانێتییەکە و لە قۆناغی ١٦دا لە نەیجیریایان بردەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/live/2019/jun/17/china-v-spain-south-africa-v-germany-womens-world-cup-clockwatch-live|سەردێڕ=South Africa 0–4 Germany, China 0–0 Spain: Women's World Cup clockwatch – live!|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190617181828/https://www.theguardian.com/football/live/2019/jun/17/china-v-spain-south-africa-v-germany-womens-world-cup-clockwatch-live|دوایین=McVeigh|یەکەم=Niall}}&lt;/ref&gt; لە قۆناغی چارەکی کۆتاییدا لەلایەن سویدەوە کرایە دەرەوە، کە یەکەم شکستی بوو بەرامبەر سوید لە ماوەی ٢٤ ساڵدا، تاکە گۆڵی خۆی لە پاڵەوانێتییەکەدا لێدا. بە دوورکەوتنەوە لەم قۆناغەدا، ڕێگری لە سەرکەوتنی ئەڵمانیا بۆ پاڵەوانێتی تۆپی پێی ئۆڵۆمپیادی تۆکیۆ ٢٠٢٠ کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Edwards|یەکەم=Luke|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Sweden come from behind to knock out Germany and reach World Cup semi-final|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/world-cup/2019/06/29/germany-vs-sweden-womens-world-cup-2019-live-score-latest-updates/|ئیش=The Telegraph|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190709022605/https://www.telegraph.co.uk/world-cup/2019/06/29/germany-vs-sweden-womens-world-cup-2019-live-score-latest-updates/}}&lt;/ref&gt;

== مێژووی پێشبڕکێکان و ڕیزبەندی جیھانی ==
=== جامی جیھانی ===
ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا یەکێکە لە ھەڵبژاردە سەرکەوتووەکانی مۆندیالی تۆپی پێی ژنان، کە دووجار نازناوی پاڵەوانێتی ئەم پێشبڕکێیەی بەدەستھێناوە و جارێکیش پلەی دووەمی ئەم پێشبڕکێیە بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Tournaments – Awards|ناونیشان=http://www.fifa.com/fifa-tournaments/awards/index.html#tslider_103|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ھەڵبژاردەی ئەڵمانیا لە ساڵانی ٢٠٠٣ و ٢٠٠٧ پاڵەوانێتی خۆی بەدەستھێنا.&lt;ref name=&quot;ToolAutoGenRef7&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ToolAutoGenRef3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup China 2007|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/china2007/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە یەکەم دەرکەوتنی لە جامی جیھانی ١٩٩١ ئەم تیپە پلەی چوارەمی ئەم پاڵەوانێتییە بەدەست ھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup China PR 1991|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/chinapr1991/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٩٩٥ گەیشتە یاری کۆتایی مۆندیال، بەڵام بە نەرویج دۆڕا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup Sweden 1995|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/sweden1995/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; خراپترین ئەنجامەکانیان لە مۆندیالدا لە ساڵی ١٩٩٩ بەرامبەر تیمی ئەمریکا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup USA 1999|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/usa1999/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; و ساڵی ٢٠١١ بەرامبەر ژاپۆن&lt;ref name=&quot;ToolAutoGenRef10&quot;/&gt; بوو، ھەردووکیان ئەڵمانیایان لە قۆناغی چارەکی کۆتاییدا دۆڕاند. بەگشتی ھەڵبژاردەی ئەڵمانی توانیویەتی سێ جار لە یاری کۆتاییدا بەشداری بکات و پێنج جاریش لە قۆناغی پێش کۆتایی مۆندیالی ژنان بەشداری بکات. لە سەرجەم جامی جیھانی ژنان بەشدارییان کردووە و ژمارەی پێوانەیی ٢٦-٥-٨ (بردنەوە-یەکسانبوون-دۆڕان)یان ھەیە.&lt;ref name=&quot;ToolAutoGenRef6&quot;/&gt;

=== یارییەکەنی ئۆڵۆمپیاد ===
[[پەڕگە:German_football_team_2016_Olympics_women.jpg|وێنۆک| ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا پێش یارییەکەی بەرامبەر زیمبابۆی لە ئۆڵۆمپیادی ٢٠١٦.]]
پاڵەوانێتی ئۆڵۆمپیاد تاکە نازناوی نێودەوڵەتی بوو کە ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا تا ساڵی ٢٠١٦ نەیتوانی بەدەستی بھێنێت. تۆپی پێی ژنان لە ساڵی ١٩٩٦ یەکەم جار لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاددا دەرکەوت و بێتینا ڤیگمان یەکەم گۆڵی ئۆڵۆمپی تیپی ژنانی ئەڵمانیا لە یەکەم یاری پاڵەوانێتییەکەدا بەرامبەر ھەڵبژاردەی ژاپۆنی لە خولەکی ٥ی یارییەکەدا تۆمارکرد؛&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Olympic Football Tournaments Atlanta 1996 - Women – Germany 3:2 (2:2) Japan|ناونیشان=http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/atlanta1996/matches/round=4716/match=22085/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; سەرەڕای ئەمەش ھەڵبژاردەی ئەڵمانی نەیتوانی سەرکەوێت بۆ قۆناغی دەرچوون و لە قۆناغی کۆمەڵەکاندا لە ڕکابەرییەکان کشایەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Women's Olympic Football Tournament Atlanta 1996|ناونیشان=http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/atlanta1996/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; دوای چوار ساڵ، ھەڵبژاردەی ئەڵمانی میدالیای برۆنزی تۆپی پێ لە یارییەکانی [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠|ئۆڵۆمپیادی ٢٠٠٠]] دا بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Norwegian Gold|ناونیشان=http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/sydney2000/index.html|زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە ئۆڵۆمپیادی ٢٠٠٤ و ٢٠٠٨ ئەم نازناوەیان دووبارە کردەوە.&lt;ref name=&quot;ToolAutoGenRef1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=US golden girls do it again|ناونیشان=http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

تا ساڵی ٢٠٠٨ تیپی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا توانیبووی بەشداری لە ھەموو قۆناغەکانی ئۆڵۆمپیاددا بکات؛ بەڵام نەیانتوانی بەشداری ئۆڵۆمپیادی ٢٠١٢ بکەن بەھۆی کەڵک وەرگرتن لە ئەنجامی مۆندیالی ٢٠١١ لەلایەن یەکێتی تۆپی پێی ئەورووپا بۆ پێشکەوتن، ھەروەھا بەھۆی ئەوەی ئەڵمانیا پلەی نزمتری لە ھەڵبژاردەکانی فەرەنسا و سوید لەو پێشبڕکێیانە دابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠١١|سەردێڕ=Women's World Cup semifinal losers get consolation prizes|ناونیشان=http://articles.latimes.com/2011/jul/14/sports/la-sp-jones-world-cup-20110715|زمان=en}}&lt;/ref&gt; ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا لە یاری کۆتایی ئۆڵۆمپیادی ڕیۆی ٢٠١٦ لە سوید بردەوە و یەکەم میدالیای زێڕی ئۆڵۆمپیادی بەدەستھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Germany beat Sweden in Olympic final to win their first women's football gold|ناونیشان=https://www.theguardian.com/sport/2016/aug/19/germany-sweden-olympics-football-final-rio-2016|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
* {{بیرخستنەوەی ویکیی فارسی | سەردان = ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}
{{سەرچاوەکان|٢}}
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|ئەورووپا|فیفا|وەرزش|ژن|مێژوو|تۆپی پێ}}
{{پۆلی کۆمنز|Germany women's national association football team}}

[[پۆل:تۆپی پێ لە ئەڵمانیا]]</text>
      <sha1>kxwlq832hs1oijhe4a69kc2miqukm4s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا</title>
    <ns>1</ns>
    <id>246692</id>
    <revision>
      <id>1581708</id>
      <parentid>1560261</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T19:57:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9321" sha1="n1x6e88uyjviv7gehqf9is3cchf3rrm" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ٨ بەستەری دەرەکیی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1182316 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20090914160221/http://www.bild.de/BILD/sport/olympia2008/2008/08/19/siliva-neid/frauen-fussball-bundestrainerin-nach-dem-brasilien-spiel-schlechte-verliererin.html بۆ http://www.bild.de/BILD/sport/olympia2008/2008/08/19/siliva-neid/frauen-fussball-bundestrainerin-nach-dem-brasilien-spiel-schlechte-verliererin.html زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160927215103/https://www.rio2016.com/en/football-womens-first-round-group-f-fb-2 بۆ https://www.rio2016.com/en/football-womens-first-round-group-f-fb-2 زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160921223350/https://www.rio2016.com/en/football-womens-first-round-group-f-fb-4 بۆ https://www.rio2016.com/en/football-womens-first-round-group-f-fb-4 زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161220070446/https://www.rio2016.com/en/football-womens-first-round-group-f-fb-6 بۆ https://www.rio2016.com/en/football-womens-first-round-group-f-fb-6 زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160927214958/https://www.rio2016.com/en/football-standings-fb-women بۆ https://www.rio2016.com/en/football-standings-fb-women زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161220072421/https://www.rio2016.com/en/football-womens-quarterfinal-fb-5 بۆ https://www.rio2016.com/en/football-womens-quarterfinal-fb-5 زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161220064926/https://www.rio2016.com/en/football-womens-semifinal-fb-3 بۆ https://www.rio2016.com/en/football-womens-semifinal-fb-3 زیاد کرا
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160922184223/https://www.rio2016.com/en/football-womens-gold-medal-match-fb-2 بۆ https://www.rio2016.com/en/football-womens-gold-medal-match-fb-2 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١٩:٥١، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1342819 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161028083703/http://www.germany.info/Vertretung/usa/en/newsletter/The__Week__in__Germany/TWIG-150625.html?archive=2055094 بۆ http://www.germany.info/Vertretung/usa/en/newsletter/The__Week__in__Germany/TWIG-150625.html?archive=2055094 زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏١٧:٠١، ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1377207 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161104012759/http://www.cies.ch/fileadmin/documents/Education/University_Network/_WINNER__NMMU_womens_football_a_comparison_of_south_africa_and_germany.pdf بۆ http://www.cies.ch/fileadmin/documents/Education/University_Network/_WINNER__NMMU_womens_football_a_comparison_of_south_africa_and_germany.pdf زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ‏٠٤:١٦، ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1560260 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161029120623/http://pitchinvasion.net/prehistoric-womens-soccer-in-photos/ بۆ http://pitchinvasion.net/prehistoric-womens-soccer-in-photos/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ٠٨:٤٤، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC)

== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1581707 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130903224446/http://www.duisburg.de/vv/ob_3/medien/11_Geschichte_des_Frauenfussballs.pdf بۆ http://duisburg.de/vv/ob_3/medien/11_Geschichte_des_Frauenfussballs.pdf زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ١٩:٥٧، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>n1x6e88uyjviv7gehqf9is3cchf3rrm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەبراھام مینتچن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>247142</id>
    <revision>
      <id>1581861</id>
      <parentid>1487921</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T07:50:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6094" sha1="md8mpb0er6n5zeb1yf5p9d2tp1d06e3" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{زانیاریدانی ھونەرمەند|name=ئەبرەھام مینتچن|nationality=فەڕەنسی|style=دەربڕینگەرایی (دەروون دەربڕین لە ھونەردا)، [[کوبیزم]]|movement=قوتابخانەی پاریس|birth_date=٤ی نیسانی ١٨٩٨|death_date=٢٥ی نیسانی ١٩٣١|image=Abraham Mintchine - Portrait of the Artist as a Harlequin 1931.jpg|caption=|death_place=[[پاریس]]|education=کولێژی ھونەریی کیێڤ|known_for=پیرۆ و ھارلیکوین لە تابلۆکانیدا}}

'''ئەبراھام مینتچن''' (٤ی نیسانی ١٨٩٨ &amp;#x2013; ٢٥ی نیسانی ١٩٣١)یەکێک بوو لە نیگارکێشە سەرەکییەکانی پەیوەست بە «دەربڕینی دەروونی ھونەرمەندان» کە بە قوتابخانەی پاریس ناسراوە.&lt;ref name=&quot;Roditi 1968 pp. 13–20&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Roditi|یەکەم=Eduard|ساڵ=١٩٦٨|سەردێڕ=The School of Paris|journal=European Judaism: A Journal for the New Europe|بڵاوکەرەوە=Berghahn Books|بەرگ=٣|issue=2|پەڕەکان=١٣–٢٠|issn=0014-3006|jstor=41442238|oclc=٦٧٣٣٥٨٠٦٩٣}}&lt;/ref&gt; نیگارکێشێکی جوولەکە بوو، لە [[کیێڤ|شاری کیێڤ]] لەدایکبووە، لە ساڵی ١٩٢٥ ڕۆیشتووە بۆ پاریس،&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mintchine Chagall Soutine, Peinture Montparnasse|ناونیشان=http://mintchine.com/|وێبگە=mintchine.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240221142926/http://mintchine.com/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; کارە ھونەرییە ناسراوەکانی زیاتر لەکاتێکدا بەرھەم ھێنراون کە لە پاریس و لا گاردێ بووە، لە نێوان ساڵانی ١٩٢٦ بۆ ١٩٣١.

بەناوبانگە بە تابلۆی زیندوو کە زۆرجار پەندیشی تێدا دەردەکەوێت. کارەکانی دەتوانرێت پەیوەندییان بە دەربڕینگەرایییەوە ھەبێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mintchine, Abraham, 1898–1931 {{!}} Art UK|ناونیشان=https://artuk.org/discover/artists/mintchine-abraham-18981931|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=artuk.org|زمان=en}}{{بەستەری مردوو|url=https://artuk.org/discover/artists/mintchine-abraham-18981931 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Abraham Mintchine - Overview|ناونیشان=https://benuri.org/artists/349-abraham-mintchine/overview/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Ben Uri Gallery and Museum|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرەتای ژیان ==
[[پەڕگە:FilleLouiseManteau.jpg|alt=|وێنۆک| ''فیل دی لویس مانتۆ'' (زەیتی کانڤاس) ئەمە، چڕی کارە ھونەرییەکانی مینچن نیشان دەدات.]]
مینتچن لە [[کیێڤ|شاری کیێڤ]] لەدایکبووە و لە تەمەنی ١٣ ساڵیدا شاگردی زێڕینگەرێک بووە. لە تەمەنی ١٦ ساڵییەوە دەستی بە نیگارکێشان کردووە و لە کۆلێژی ھونەری کیێڤ خوێندوویەتی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Abraham MINTCHINE|ناونیشان=https://ecoledeparis.org/abraham-mintchine/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Bureau d’art Ecole de Paris|زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; دواتر لە ساڵی ١٩٢٣ [[ئوکراینا]]ی بەجێھێشت و بەرەو [[بەرلین]] دەڕوات. لە بەرلین دیزاینی سێت و جلوبەرگی بۆ شانۆی جوولەکەکان کردووە. لە کاتی یەکەم پێشانگایدا لە بەرلین کارە ھونەرییەکانی بە شێوازێکی نزیک لە کوبیزم نمایش کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Abraham Mintchine - Artisti|ناونیشان=https://www.galleriamichelangelo.it/en/artista/595/abraham-mintchine/bio|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Galleria Michelangelo|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Abraham Mintchine - Artists - Beloosesky Gallery|ناونیشان=https://www.beloosesky.com/artists/abraham-mintchine|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.beloosesky.com|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Two Elegant Ladies - Abraham Mintchine (1898 - 1931) {{!}} Stern Pissarro Gallery|ناونیشان=https://www.pissarro.art/artworksdetails/809109/0/two-elegant-ladies|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.pissarro.art|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231229111441/https://www.pissarro.art/artworksdetails/809109/0/two-elegant-ladies|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [http://www.wikigallery.org/wiki/artist58144/Abraham-Mintchine/page-1 ئەبراھام مینتچین – WikiGallery.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920050134/https://www.wikigallery.org/wiki/artist58144/Abraham-Mintchine/page-1 |date=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ }}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھونەر}}
{{پۆلی کۆمنز|Abraham Mintchine}}

[[پۆل:مردووانی ١٩٣١]]
[[پۆل:وێنەکێشانی پیاوی ڕووسی]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٨]]</text>
      <sha1>md8mpb0er6n5zeb1yf5p9d2tp1d06e3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:ئایا زانیوتە/دراوەکان</title>
    <ns>10</ns>
    <id>249114</id>
    <revision>
      <id>1581874</id>
      <parentid>1423013</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T09:31:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1581874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15677" sha1="qjgzhfuvrurgivb2os6yc5vc7xf9xf9" xml:space="preserve">&lt;!--
تکایە دانە نوێیەکان بە ڕێزبەندی لەخوارەوە زیاد بکە و بە زنجیرە و یەک لە دوای یەک درێژەیان پێ بدە.
دەبێ ژمارەی مۆدەکە یەکسان بێ بە بە ژمارەی کۆتا دێڕ. تکایە نوێکردنەوەی مۆدەکەت لەبیر نەچێت.
--&gt;{{#switch: {{#expr: {{FORMATNUM:{{#time:Ymd000000}}|R}} mod 61}}
 | 0 = * … کە '''[[ئۆتۆمۆبیل]]ێکی''' ئاسایی لە ٣٠،٠٠٠ پارچەی بچووک و گەورە پێکدێت؟
 | 1 = * … کە یەکەمین [[مانگی دەستکرد]]ی سازکراوی مرۆڤ ناوی '''[[سپوتنیک-١]]''' بوو کە لە لایەن [[یەکێتیی سۆڤیەت]]ەوە نێردرا بۆ [[بۆشایی]]؟
 | 2 = * … کە دوورترین شتێک لە زەوییەوە کە لەلایەن مرۆڤەوە سازکراوە '''[[ڤۆیجر ١|ڤۆیجری یەک]]ە''' کە لە ساڵی ٢٠١٣ەوە [[کۆمەڵەی خۆر]]ی بەجێھێشتووە؟
 | 3 = * … کە '''[[فەرھەنگی نەوبەھار|نەوبەھار]]''' یەکەمین فەرھەنگی کوردییە و لە ساڵی ١٦٨٣ی زایینی لەلایەن [[ئەحمەدی خانی]]یەوە نووسراوە.
 | 4 = * … کە لە ناوەڕاستەکانی سەدەی نۆزدەھەم، [[ئادۆڵف زیزینگ]]، دەروونناسێک کە زۆر ھۆگری بیرکاری و فەلسەفە بوو، توانی لە دەمارەکانی ناو گەڵای گیاکان و پەلکێشیی لقەکانیاندا '''[[ڕێژەی زێڕین]]''' بەدی بکا؟
 | 5 = * … کە '''[[مەزندەی گۆڵدباخ]]''' یەکێک لە کۆنترین کێشەکانی [[بیرکاری]]یە کە تا ئێستاش شی نەکراوەتەوە و نەسەلمێندراوە؟
 | 6 = * … کە گەورەترین '''[[باخچەی ئاژەڵان]]''' لە شاری [[بەرلین]]ی پایتەختی [[ئەڵمانیا]]یە؟
 | 7 = * … کە درێژترین شەقام لە جیھاندا بە ناوی '''[[شەقامی یانگ]]''' لە شاری [[تۆرۆنتۆ]] لە [[کەنەدا]] ھەڵکەوتووە؟
  | 8 = * … کە ڕۆمانی '''[[جیھانی سۆفیا]]''' بووبە پڕفرۆشترین ڕۆمانی [[نەرویژ]] و لە ساڵی ١٩٩٤ '''[[خەڵاتی وێژەی لاوانی ئەڵمانی]]ی''' پێبەخشرا، بە ٥٣ زمان وەڕگێڕاوە و زیاتر لە سی میلیۆن کۆپی لێی چاپکراوە. وەرگێڕانە [[ئینگلیزی]]یەکە لە ساڵی ١٩٩٥دا بڵاوکراوەتەوە و بووەتە پڕفرۆشترین کتێبی جیھان لەو ساڵەدا؟
 | 9 = * … کە شاری '''[[نەشڤیل]]''' لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بەھۆی ڕێژەی بەرچاوی دانیشتووانی [[کوردانی ئەمریکا|کورد]] بە ''کوردستانی بچووک'' ناسراوە؟
 | 10 = * … کە '''[[پاپا بێنێدیکتی شازدەیەم]]''' یەکەمین [[پاپا]]یەک بووە دەستلەکارکێشانەوەی پێشکەش کرد؟
 | 11 = * … کە بە پێچەوانەی [[جەنگی جیھانی یەکەم]] کە تەنیا ٥٪ی قوربانییەکان لە خەڵکی مەدەنی پێکدەھاتن، لە '''[[جەنگی جیھانی دووەم]]''' نزیکەی ٦٦٪ی قوربانییەکان خەڵکی مەدەنی بوون؟
 | 12 = * … کە '''[[ڕێکیاڤیک]]'''، پایتەختی وڵاتی [[ئایسلەند]] باکووریترین [[پایتەخت]]ی جیھانە؟
 | 13 = * … کە '''[[وێڵینگتن]]'''، پایتەختی وڵاتی [[نیوزیلاند]] باشووریترین [[پایتەخت]]ی جیھانە؟
 | 14 = * … کە '''[[جۆ بایدن]]''' بەتەمەنترین [[سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بووە؟
 | 15 = … کە '''[[فرانکلین ڕۆزڤێڵت]]''' تەنیا کەسێک بووە بۆ چوار جاران لەسەر یەک ببێتە [[سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان]]؟
 | 16 = * … کە ھەتا پێش '''[[دەرکردنی ئێران لە کۆمیسیۆنی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ دۆخی ژنان]]''' لە ساڵی ٢٠٢٢، ھیچ وڵاتێک لەو [[کۆمیسیۆنی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ دۆخی ژنان|کۆمیسیۆنە]] دەرنەکرابوو؟
 | 17 = * … کە زۆرترین دانیشتووی '''[[شیعە]]''' لە جیھاندا لە [[ئێران]] دەژین؟
 | 18 = * … کە کۆنترین نیشانەی '''[[شەراب]]''' لە [[ئێران]] بە ٧٠٠٠ لەمەوبەر دەگەڕێتەوە؟
 | 19 = * … کە '''[[ناسرەدین شا]]''' چوارەمین پاشای بنەماڵەی [[قاجاڕەکان|قاجاڕ]]، ٨٣ گرێبەستی لەگەڵ وڵاتان بەست و لە ھەموواندا [[ئێرانی قاجاڕی|ئێران]] زیانی بینی؟
 | 20 = * … کە '''[[ناسرەدین شا]]''' ١٨٣ ھاوسەری ھێنا و ئەو کاتەی کە کوژرا ٨٥ ھاوسەری ھەبوو؟
 | 21 = …کە لە ساڵی ٢٠١٥دا [[عەلی خامنەیی]]، [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری ئێران]] وتی کە '''[[ئیسرائیل ٢٥ ساڵی داھاتوو نابینێت]]'''؟
 | 22 = * … کە [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]]، سەرۆکی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] و بیردۆزدانەری [[ژنۆلۆژی]]، دروشمی '''[[ژن، ژیان، ئازادی]]''' بە دژایەتیی دروشمی «سێکس، مەرگ، کۆیلەتی» وەسف کردووە؟
 | 23 = * … کە '''[[دیمەشق]]''' کۆنترین پایتەختی ئاوەدان لە مێژوویە؟
 | 24 = * … کە '''[[حەلەب]]''' کۆنترین شاری ئاوەدان لە جیھانە؟
 | 25 = * … کە ئەشکەوتی زیتا لە '''[[حومس]]''' کۆنترین ئەشکەوتی جیھانە کە مێژوویەکی زیاتر لە ٧٠ ملیۆن ساڵی ھەیە؟
  | 26 = * … کە '''[[زمانی ئازەریی کۆن|ئازەریی کۆن]]''' زمانی مێژوییی ھەرێمی [[ئازەربایجان (ھەرێم)|ئازەربایجان]] و زمانێک لە بنەماڵەی [[زمانە ھیند و ئێرانییەکان]]ە و پەیوەندییەکی بە [[زمانی ئازەربایجانی]]یەوە نییە؟
  | 27 = * … کە دوای ئەوەی [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی لەگەڵ ڕژێمی '''[[عیدی ئەمین]]'''، دیکتاتۆری سەربازیی [[ئووگاندا]] پچڕاند، ئەو وتی کە بەریتانیای شکست داوە و بووەتە خاوەنی خاکی [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی]]؟
 | 28 = * … کە '''[[واشینگتن دی سی]]''' بەشێک لە سنووری ھیچ کام لە [[ویلایەتەکانی ئەمریکا]] نییە؟
 | 29 = * … کە '''[[ئالاسکا]]''' گەورەترین و یەکێک لە دەوڵەمەندترین ویلایەتەکانی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] لە ساڵی ١٨٦٧ بە نرخی ٧،٢ ملیۆن [[دۆلاری ئەمریکی|دۆلار]] لە [[ڕووسیا]] کڕایەوە؟
  | 30 = * … کە زیاتر لە دوو ملیۆن کەس لە شارەکانی ناسراو بە '''[[شاری داخراو]]''' لە ڕووسیا دەژین و سنووری ئەو شارانە بەھۆی بوونی [[ھێزی سەربازی]] و [[تەکنۆلۆژیای ناوکی]] بە ڕووی خەڵکانی دەرەوەی وڵات داخراوە؟
  | 31 = * … کە '''[[بۆلشێڤیک]]ەکان''' گرووپێک لە حیزبی سۆسیال دیموکراتی کرێکاری ڕووسیا بوون کە لە دووەمین کۆنگرەی حیزب لە ساڵی ١٩٠٣ بە ڕێبەری [[ڤلادیمیر لێنین]] لە لقی [[مێنشێڤیک]]ەکان جیا بوونەوە و لە ئاخردا [[حیزبی کۆمۆنیستی یەکێتیی سۆڤیەت]]یان پێکھێنا؟
 | 32 = * … کە [[لیختنشتاین]] و [[ئۆزبەکستان]] دوو '''[[دەوڵەتی دەورەدراو|وڵاتی دەورەدراو]]''' لە جیھانن، کە نەتەنیا خۆیان بەڵکوو تەواوی وڵاتانی ھاوسنووریشیان ڕێگای بە دەریا ئازادەکانەوە نییە؟
 | 33 = * … کە '''[[پردی چاناققەلعە ١٩١٥]]''' درێژترین [[پردی ھەڵواسراو]]ی جیھانە؟
 | 34 = * … کە [[کازاخستان]] گەورەترین و [[ئیتیۆپیا]] پڕ دانیشتووترین '''[[دەوڵەتی دەورەدراو|دەوڵەتانی دەورەدراو]]''' لە جیھانن؟
 | 35 = * … کە لە کاتێکدا [[بۆلیڤیا]] وڵاتێکی [[دەوڵەتی دەورەدراو|دەورەدراو]]ە و ڕێگای بە [[دەریا]]وە نییە، بەڵام '''[[ھێزی دەریاییی بۆلیڤیا|ھێزی دەریاییی خۆی]]''' ھەیە؟
 | 36 = * … کە '''[[ئاڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان]]''' لە ماوەی ١٤٦ ساڵان، ٢٧ جار گۆڕاوە؟
 | 37 = * … کە '''[[سان سیمۆن]]'''، فەیلەسووف و سۆسیالیستی فەڕەنسی، لە [[شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکا]]دا بریندار بوو و دواتر شەش فیشەکی لە سەریدا تەقاند و ھەوڵی دا خۆی بکوژێت، بەڵام ھەر دوو جاران گیانی ڕزگار بوو؟
 | 38 = * … کە '''[[ماریۆن کۆتیار]]'''، خانمەکتەری فەڕەنسی، ھەموو ئەو فیلمانەی کە بە [[زمانی ئینگلیزی]] ڕۆڵی تێدا گێڕاون، بەسەر [[زمانی فەڕەنسی]]دا دۆبلاژی کردوونەوە؟
 | 39 = * … کە '''[[لەیلا زانا]]''' بەھۆی سوێندخواردن بە [[زمانی کوردی]] و نیشاندانی ڕەنگەکانی [[ئاڵای کوردستان]] لە پەرلەمانی تورکیا، بە ١٤ ساڵان بەندکردن سزا درا؟
 | 40 = * … کە '''[[پیرەمێرد]]''' خاوەنی نزیکەی ٤،٨٠٠ پەندە کە زۆربەیان لە [[ڕۆژنامەی ژین]]دا بڵاو دەکرانەوە؟
 | 41 = * … کە [[وینستن چێرچڵ]] '''[[جەنگی حەوت ساڵە]]ی''' بە [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] دەزانی؟
 | 42 = * … کە '''[[شەمشەمەکوێرەی خوێنمژ]]''' لە خواردنەکەی بە شەمشەمەکوێرە لاواز و نەخۆشەکان دەدات؟
 | 43 = * … کە '''[[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان]]''' تەنیا جارێک لە ساڵی ٢٠١٣، بەمەبەستی دانپێدان وشەی [[کوردستان]]ی بەکارھێناوە و دواتر ھەموو کاتێک ھەبوونی کوردستانی بەتایبەت لە [[تورکیا]] ڕەت کردووەتە؟
 | 44 = * … کە '''[[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان]]''' لە ساڵی ٢٠١٣، ناوی [[قازی محەممەد]]ی ھێنا و وەکوو ''[[موسڵمان]]ێکی ڕاستەقینە'' وەسفی کرد؟
 | 45 = * … کە '''[[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان]]''' وتوویەتی لە [[تورکیا]] شتێکمان بەناوی [[کوردستان]] نییە و ئەگەر کەسێک کوردستانی دەوێت دەبێت لێرە ونبێت و بچێتە [[ھەرێمی کوردستان|باکووری عێراق]]؟
 | 46 = * … کە '''[[سەلاحەدین دەمیرتاش]]''' لەدوای دەسبەسەرکردنی لە ساڵی ٢٠١٦، سزای ١٤٢ ساڵ بەندکرانی بەسەردا سەپێنرا؟
 | 47 = * … کە تەمەنی '''[[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]''' گەیشتە زیاتر لە ٦٠٠ ساڵ؟
 | 48 = * … کە '''[[کوردانی ئەڵمانیا]]''' ژمارەیان زیاتر لە یەک ملیۆن کەسە و وەکوو گەورەترین [[دانیشتووانی کورد]] لە دەرەوەی [[کوردستان]] دادەنرێن؟
 | 49 = * … کە ژمارەیەکی بەرچاو لە سەرچاوەکان پێیان وایە کە کۆنترین ئاماژە بەناوی [[کوردستان]] دەگرێتەوە بۆ ھەرێمی '''[[کاردۆخ]]''' لە سەردەمی [[پێش زایین]]؟
 | 50 = * … کە '''[[زمانی کوردی]]''' لەدوای زمانەکانی [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]، [[زمانی تورکی|تورکی]] و [[زمانی فارسی|فارسی]] چوارەمین زمانی پڕئاخێوەری [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]]ە؟
 | 51 = * … کە [[بەیت]]بێژ و [[حەیران]]بێژی کورد، '''[[خلە دەرزی]]''' لەدایکبووی ساڵی ١٩١٦یە و تەمەنی نزیکەی ١١٠ ساڵە؟
 | 52 = * … کە فیلمی سینەماییی [[ئەڤەتار (فیلمی ٢٠٠٩)|ئەڤەتار]] (٢٠٠٩) ھەتا ئێستا زۆرترین داھاتی فیلمی ھەیە؟
 | 53 = * … کە [[بیرکار]]ی کورد، '''[[کۆچەر بیرکار]]''' لە ساڵی ٢٠١٨دا [[خەڵاتی فیڵدز]]ی بردەوە و بەھۆیەوە بووە یەکەمین [[کورد]]ێک کە ھەتا ئێستا ئەم خەڵاتەی بردبێتەوە؟
 | 54 = * … کە ١٠ چەکداری پێشمەرگە بە سەرکردایەتیی [[مامە ڕیشە]] لە '''[[شەڕی حەمک]]''' لە ساڵی ١٩٨٢دا توانیان شکست بە ٢،٨٠٠ سەربازی [[عێراقی بەعس]] بھێنن؟
 | 55 = * … کە '''[[کوردستان (ڕۆژنامە)|ڕۆژنامەی کوردستان]]''' کۆنترین ڕۆژنامەی کوردییە و یەکەمین ژمارەی لە ٢٢ی نیسانی ١٨٩٨ لە [[قاھیرە]] چاپ کرا؟
 | 56 = * … کە '''[[یەحیا عەیاش]]'''، سازکەری باڵای بۆمبی [[حەماس]] و فەرماندەی [[کەتیبەکانی شەھید عیزەدین قەسام|کەتیبەکانی قەسام]]، لەلایەن [[مۆبایل]]ێکی بۆمبڕێژکراوەوە تیرۆر کرا؟
 | 57 = * … کە [[ستارباکس]] گەورەترین زنجیرە قاوەخانەیە لە جیھاندا و ١٩،٩٧٢ لقی لە ٦٠ وڵاتدا ھەیە؟
 | 58 = * … کە '''[[ئەسپیرین]]''' یەکێکە لە دەرمانە بەناوبانگەکانی جیھان و ساڵانە ٥٠ ملیارد ژمارەی لە جیھاندا بەکاردەھێنرێت؟
 | 59 = * … کە [[سووریا]] و [[میسر]] لە نێوان ساڵەکانی ١٩٥٨ ھەتا ١٩٧١ وڵاتێکی یەکگرتوویان بە ناوی '''[[کۆماری یەکگرتووی عەرەبی]]''' پێکھێنا؟
 | 60 = * … کە '''[[شارستانیەتیی مایا|مایاکان]]''' یەکەمین گەلێک بوون لە جیھاندا کە شەشسەد ساڵ پێش ھیندییەکان و نزیکەی ٣٦ ساڵ پێش زایین، توانییان ژمارەی [[٠ (ژمارە)|سفر]] بدۆزنەوە؟
| 61 = * … کە '''[[ئێران مۆڵ]]''' لە [[تاران]] بە ڕووبەری ١٫٩٥ کیلۆمەتری چوارگۆشەەوە گەورەترین [[مۆڵ]]ی جیھانە؟
 |#default='''{{ھەڵە|ھەڵەیەک ڕووی دا لە پیشاندانی ئەم بەشە. تکایە بە زووترین کات بەڕێوەبەرێکی لێ ئاگادار بکەوە.}}'''
}}</text>
      <sha1>qjgzhfuvrurgivb2os6yc5vc7xf9xf9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێڵی ئاسمانیی ئیماراتی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>254634</id>
    <revision>
      <id>1581732</id>
      <parentid>1581329</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T20:04:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1581732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6263" sha1="aaznwbuepexrhtc9q9bdfqbgqah64cu" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کۆمپانیای ئاسمانی|airline=هێڵی ئاسمانی ئیماراتی|logo=Emirates logo.svg|logo_size=160|IATA=EK|ICAO=UAE|callsign=EMIRATES|parent=[[گروپی ئیماراتی]]|founded={{start date and age|١٩٨٥|٠٣|٢٥|df=yes}}|commenced={{start date and age|١٩٨٥|١٠|٢٥|df=yes}}|headquarters=[[دوبەی]], [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]|key_people={{bulleted list|
  | تیم کلارک ([[سەرۆک (corporate title)|سەرۆک]])
  | بەڕێز شێخ ئەحمەد بن سەعید ئەل مەختوم ([[Chairman]] &amp; [[Chief executive officer|CEO]])}}|hubs=[[فرۆکەخانەی نێونەتەوەیی دوبەی]]|fleet_size=[[Emirates fleet|٢٥٠]]|destinations=[[List of Emirates destinations|١٤٤]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Emirates on ch-aviation |ناونیشان=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/EK |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=ch-aviation |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131020194839/http://www.ch-aviation.ch/portal/airline.php?cha=EK |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;|num_employees=١٠٨,٩٩٦ (٣٠ سێپتەمبەری ٢٠٢٣)&lt;ref name=&quot;cdn.ek.aero2020&quot;/&gt;|revenue={{increase}} [[دۆلاری ئەمریکی|US$]] ٣٣ ملیار (مانگی ٣ی ٢٠٢٤)&lt;ref name=&quot;cdn.ek.aero2020&quot; /&gt;|net_income={{increase}} [[دۆلاری ئەمریکی|US$]] ٤.٦٨ ملیار (مانگی ٣ی ٢٠٢٤)&lt;ref name=&quot;cdn.ek.aero2020&quot; /&gt;|website={{url|https://www.emirates.com/|emirates.com}}|aoc=}}

'''فڕۆکەوانی ئیمارات''' ( {{بە عەرەبی|طَيَران الإمارات}}  &lt;/link&gt; DMG : ''Ṭayarān Al-Imārāt'' ) یەکێکە لە دوو هەڵگری ئاڵای [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی]] (ئەوەی دیکە هێڵی ئاسمانی ئیتیحادە). هێڵی ئاسمانییەکە بنکەکەی دەکەوێتە شاری گەرهوود لە [[دوبەی]] و لقێکی کۆمپانیای ئیمارات گرووپە کە خاوەندارێتی حکوومەتی کۆمپانیای وەبەرهێنانی دوبەی لە دوبەی دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Emirates and Dnata now under ICD {{!}} Aviation|ئیش=[[Gulf News]]|ناونیشان=https://gulfnews.com/business/aviation/emirates-and-dnata-now-under-icd-1.47280|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130103040416/http://www.gulfnews.com/business/Aviation/10271373.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}&lt;/ref&gt; گەورەترین هێڵی ئاسمانییە لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست]]،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Emirates Flight Information|ناونیشان=https://www.seatguru.com/airlines/Emirates_Airlines/information.php|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231015130115/https://seatguru.com/airlines/Emirates_Airlines/information.php|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.seatguru.com}}&lt;/ref&gt; هەفتانە زیاتر لە ٣،٦٠٠ گەشت لە ناوەندەکەیەوە لە تێرمیناڵی ٣ی فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی دوبەی ئەنجام دەدات. لە زیاتر لە ١٥٠ شار لە ٨٠ وڵات لە سەرانسەری شەش کیشوەردا بە بەلەمەکانی نزیکەی ٣٠٠ فڕۆکە کاردەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٦|سەردێڕ=Emirates aircraft cover 432 million kilometres across the globe in six months|ناونیشان=http://www.emirates.com/media-centre/emirates-aircraft-cover-432-million-kilometres-across-the-globe-in-six-months|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170930222610/https://www.emirates.com/media-centre/emirates-aircraft-cover-432-million-kilometres-across-the-globe-in-six-months|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Emirates.com}}&lt;/ref&gt; چالاکییەکانی بارهەڵگر لەلایەن ئیمارات سکایکارگۆوە ئەنجام دەدرێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Emirates SkyCargo|ناونیشان=http://www.theemiratesgroup.com/english/our-brands/air-transportation/emirates-skycargo.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120915051147/http://www.theemiratesgroup.com/english/our-brands/air-transportation/emirates-skycargo.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=The Emirates Group}}&lt;/ref&gt;

ئیمارات چوارەم گەورەترین هێڵی ئاسمانیی جیهانە بەپێی داهاتی بەرنامە بۆ داڕێژراوی سەرنشین-کیلۆمەترەکانی فڕین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2016 Infographic|ناونیشان=http://www.iata.org/docx/WATS_2016-infographic.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160705112926/http://www.iata.org/docx/WATS_2016-infographic.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠١٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها دووەم گەورەترینە لە ڕووی فڕینی تۆن-کیلۆمەتری بارهەڵگرەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Emirates (airline)}}
{{تووڵی دەروازە|کۆمپانیا|فڕین}}
[[پۆل:میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]</text>
      <sha1>aaznwbuepexrhtc9q9bdfqbgqah64cu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>هێڵی ئاسمانی ئیماراتی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>254639</id>
    <redirect title="ھێڵی ئاسمانیی ئیماراتی" />
    <revision>
      <id>1581826</id>
      <parentid>1222211</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T06:47:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[ھێڵی ئاسمانیی ئیماراتی]]</comment>
      <origin>1581826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66" sha1="9tyr8r5ttynejahfzqmd2835cp79jrn" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[ھێڵی ئاسمانیی ئیماراتی]]</text>
      <sha1>9tyr8r5ttynejahfzqmd2835cp79jrn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئادەم دیڤاین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>255105</id>
    <revision>
      <id>1581733</id>
      <parentid>1484228</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T20:06:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1581733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8621" sha1="c55neytjyalsqronzm91ecgrmcwmnao" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ئادەم دیڤاین''' ({{بە ئینگلیزی|Adam DeVine}}؛ لەدایکبووی ٧ی تشرینی دووەمی ١٩٨٣ لە [[واتەرو، ئایۆوا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ٢٠٠٦ دەستی بە چالاکی کردووە. بەشداریی لە فیلمەکانی [[ئاوازی دەنگی تەواو ٢]] و [[ئاوازی دەنگی تەواو]]دا کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

==ژیانی سەرەتایی==
دیڤاین لە [[واتەرلوو، ئایۆوا]] لەدایکبووە،&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Steffen |first=Amie |date=January 23, 2012 |title=Waterloo Native Becomes a 'Workaholic' |url=http://wcfcourier.com/entertainment/waterloo-native-becomes-a-workaholic/article_6a50362c-45ec-11e1-8f4f-0019bb2963f4.html |url-access=subscription |access-date=September 5, 2015 |website=Waterloo Cedar Falls Courier}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Omaha&quot;&gt;{{Cite news |last=Fishbach |first=Bob |date=August 9, 2013 |title=Adam DeVine, Omaha native, scores recurring role in 'Modern Family' |work=[[Omaha World-Herald]] |url=http://www.omaha.com/article/20130809/GO/308099869 |url-status=dead |access-date=May 26, 2015 |archive-url=https://archive.today/20131016111731/http://www.omaha.com/article/20130809/GO/308099869 |archive-date=October 16, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Devine |first=Adam |date=November 7, 2013 |title=Watch HoUse PaRty tonight as a bday present to me! Ill give u the gift of @RonFunches @BrentMorin and @DrennonDavis. |url=https://www.twitter.com/ADAMDevine/status/398611948704522241 |access-date=May 12, 2014 |publisher=[[Twitter]]}}&lt;/ref&gt; کوڕی دێنیس و پێنی دیڤاینە.&lt;ref name=&quot;Omaha&quot; /&gt; ئەو لە [[ئۆماھا، نیبراسکا]] گەورە بووە،&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Reist |first=Margaret Reist |date=October 16, 2019 |title=Nebraska native Adam Devine defines his home state's slang |url=https://journalstar.com/news/local/nebraska-native-adam-Devine-defines-his-home-state-s-slang/article_693352e7-e8de-5ffc-b207-b3371b4c8253.html |url-access=subscription |access-date=March 4, 2020 |newspaper=[[Lincoln Journal Star]]}}&lt;/ref&gt; و لە ساڵی ٢٠٠٢ لە [[خوێندنگەی ئامادەیی میلارد ساوس]] دەرچووە.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Fry |first=Melissa |date=October 23, 2013 |title=Omaha actor to appear on episode of 'Modern Family' |work=KETV NewsWatch 7 |url=https://www.ketv.com/article/omaha-actor-to-appear-on-episode-of-modern-family/7642590 |access-date=August 10, 2021 |quote=Adam Devine grew up in Omaha and graduated from Millard South High School in 2002.}}&lt;/ref&gt; ئەو چووەتە [[کۆلێژی ئۆرەنج کۆست]]؛ ھاوڕێ و نواندنکاری ھاوکاری داھاتووی [[بلەیک ئاندەرسن]] لەوێ ھاوپۆلی بووە.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=HuffPost Live |date=Feb 27, 2013 |title='Workaholics' Cast Tells Origins Of 'Get Weird' |url= |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211107/gt9VaUl_G8E |archive-date=2021-11-07 |access-date=December 31, 2013 |publisher=[[YouTube]]}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;

لە حوزەیرانی ١٩٩٥، کاتێک دیڤاین تەمەنی ١١ ساڵ بوو، بە پاسکیلەکەیەوە بە شەقامێکی ئۆماھادا دەڕۆیشت. دوای ئەوەی چاوەڕێی سێ بارھەڵگری چیمەنتۆی کرد تێپەڕن، بارھەڵگرێکی چوارەم، کە بەھۆی ھاتووچۆی ئاراستەی پێچەوانەوە نەیبینیبوو، کاتێک لە شەقامەکەدا بوو لێیدا. دوو تایەی یەکەمی بارھەڵگرە ٤٢ تۆنییەکە بەسەریدا ڕۆیشتن و ٥٠٠ پێ (١٥٠ مەتر) خلیسکا. بێھۆش بوو، تووشی [[شۆکی توند]] بوو، و کەوتە [[کۆما]]وە. بەپەلە گەیەنرایە [[چاودێریی ورد]]، لەوێ دوای دوو ھەفتە بەئاگا ھاتەوە. ھەموو [[ئێسک]]ەکانی ھەردوو قاچی شکا بوون، و قاچەکانی لە خوار ئەژنۆیەوە پان ببوونەوە. پێستی قاچەکانی داڕما بوو، [[سستبوونی سییەکان|سییەکی داڕماو]]، چەند [[پەراسوو]]یەکی شکاوی ھەبوو، و تووشی چەندین ھەوکردن بوو. لەو کاتەدا نەدەزانرا کە ئایا جارێکی تر دەتوانێت ڕێ بکات یان نا، و لە ماوەی چەند ساڵی دواتردا ٢٦ نەشتەرگەریی بۆ ئەنجامدرا و زۆربەی کاتەکانی لەسەر کورسیی کەمئەندامان بەسەر دەبرد.

بەھۆی سەختیی برینەکانیەوە، دیڤاین لە ژێر مەترسییەکی زۆری بڕینەوەی قاچەکانیدا بوو، و تووشی [[سستبوونی فرەئەندامەکان]] ببوو. ئەوە دەرکەوت کە ھۆکاری ئەوەی نەکوژرا ئەوە بوو کە پاسکیلەکەی تەواوی ھێزی بارھەڵگرەکەی بەرکەوتبوو.&lt;ref name=&quot;ketv.com&quot; /&gt; دیڤاین جووڵەی تەواوەتی بۆ گەڕایەوە بەڵام تا ئێستاش شوێنەواری برینی زۆر لەسەر قاچەکانی ماوە.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Adam DeVine Biography |url=https://www.tvguide.com/celebrities/adam-Devine/bio/324819 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130115183122/http://www.tvguide.com/celebrities/adam-Devine/bio/324819 |archive-date=January 15, 2013 |website=[[TV Guide]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Franich |first=Darren |date=July 8, 2016 |title=Adam Devine's origin story: Getting hit by a cement truck |url=https://ew.com/article/2016/07/08/adam-Devine-origin-story-getting-hit-cement-truck/ |access-date=March 4, 2020 |magazine=[[Entertainment Weekly]]}}&lt;/ref&gt; ئەو وتی، «بەڕاستی سەخت بوو چونکە دەبوو دووبارە فێری ڕۆیشتن، وەستان، دانیشتن و ھەموو شتێک ببمەوە. قاچەکانم بە تەواوی تێکچووبوون. پێم وایە ئەو ئەزموونە یارمەتیدام تێبگەم کە ھەموو شتێک ئەگەری ھەیە.»&lt;ref name=&quot;ketv.com&quot;&gt;{{Cite web |last=Fry |first=Melissa |date=April 30, 2016 |title=Adam Devine visits UNL to promote new movie |url=http://www.ketv.com/article/adam-Devine-visits-unl-to-promote-new-movie-1/7659841 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726151633/https://www.ketv.com/article/adam-devine-visits-unl-to-promote-new-movie-1/7659841 |archive-date=Jul 26, 2020 |access-date=March 4, 2020 |publisher=[[KETV]]}}&lt;/ref&gt; بۆ بەسەربردنی کاتەکانی پەیوەندی بە ڕادیۆ ناوخۆییەکەیانەوە دەکرد و لاسایی کەسایەتییە ناودارەکانی دەکردەوە بۆ ئەوەی خۆی و کەسانی تری پێ کاتبەسەر ببات.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Shepard, D. (Host). (2019). ''[https://web.archive.org/web/20191008093217/https://armchairexpertpod.com/pods/adam-devine Armchair Expert]'' [Audio podcast].&lt;/ref&gt; دوای گەڕانەوەی بۆ خوێندنگە، تووشی چەوساندنەوە دەبوو، بەڵام وەک ڕێگەیەک بۆ دوورخستنەوەی سەرنج لە برینەکانی، نوکتەی دەگێڕایەوە. دواتر وتی کە ئەزموونەکانی بوونەتە ھۆی ئەوەی کۆمیدیا وەک ڕێگەیەک بۆ کۆکردنەوەی خەڵک ببینێت.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{IMDb name|2796745}}

{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}}
{{ئەکتەر-کۆلکە}}
{{ژیاننامە-کۆلکە}}
{{پۆلی کۆمنز|Adam DeVine}}


[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣]]
[[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:زیندووان]]</text>
      <sha1>c55neytjyalsqronzm91ecgrmcwmnao</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581736</id>
      <parentid>1581733</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T20:06:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* بەستەرە دەرەکییەکان */</comment>
      <origin>1581736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8561" sha1="7ksr2mwupzalu8cilbcq8fea679zufc" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{داتابۆکس}}
'''ئادەم دیڤاین''' ({{بە ئینگلیزی|Adam DeVine}}؛ لەدایکبووی ٧ی تشرینی دووەمی ١٩٨٣ لە [[واتەرو، ئایۆوا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ٢٠٠٦ دەستی بە چالاکی کردووە. بەشداریی لە فیلمەکانی [[ئاوازی دەنگی تەواو ٢]] و [[ئاوازی دەنگی تەواو]]دا کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

==ژیانی سەرەتایی==
دیڤاین لە [[واتەرلوو، ئایۆوا]] لەدایکبووە،&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Steffen |first=Amie |date=January 23, 2012 |title=Waterloo Native Becomes a 'Workaholic' |url=http://wcfcourier.com/entertainment/waterloo-native-becomes-a-workaholic/article_6a50362c-45ec-11e1-8f4f-0019bb2963f4.html |url-access=subscription |access-date=September 5, 2015 |website=Waterloo Cedar Falls Courier}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Omaha&quot;&gt;{{Cite news |last=Fishbach |first=Bob |date=August 9, 2013 |title=Adam DeVine, Omaha native, scores recurring role in 'Modern Family' |work=[[Omaha World-Herald]] |url=http://www.omaha.com/article/20130809/GO/308099869 |url-status=dead |access-date=May 26, 2015 |archive-url=https://archive.today/20131016111731/http://www.omaha.com/article/20130809/GO/308099869 |archive-date=October 16, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Devine |first=Adam |date=November 7, 2013 |title=Watch HoUse PaRty tonight as a bday present to me! Ill give u the gift of @RonFunches @BrentMorin and @DrennonDavis. |url=https://www.twitter.com/ADAMDevine/status/398611948704522241 |access-date=May 12, 2014 |publisher=[[Twitter]]}}&lt;/ref&gt; کوڕی دێنیس و پێنی دیڤاینە.&lt;ref name=&quot;Omaha&quot; /&gt; ئەو لە [[ئۆماھا، نیبراسکا]] گەورە بووە،&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Reist |first=Margaret Reist |date=October 16, 2019 |title=Nebraska native Adam Devine defines his home state's slang |url=https://journalstar.com/news/local/nebraska-native-adam-Devine-defines-his-home-state-s-slang/article_693352e7-e8de-5ffc-b207-b3371b4c8253.html |url-access=subscription |access-date=March 4, 2020 |newspaper=[[Lincoln Journal Star]]}}&lt;/ref&gt; و لە ساڵی ٢٠٠٢ لە [[خوێندنگەی ئامادەیی میلارد ساوس]] دەرچووە.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Fry |first=Melissa |date=October 23, 2013 |title=Omaha actor to appear on episode of 'Modern Family' |work=KETV NewsWatch 7 |url=https://www.ketv.com/article/omaha-actor-to-appear-on-episode-of-modern-family/7642590 |access-date=August 10, 2021 |quote=Adam Devine grew up in Omaha and graduated from Millard South High School in 2002.}}&lt;/ref&gt; ئەو چووەتە [[کۆلێژی ئۆرەنج کۆست]]؛ ھاوڕێ و نواندنکاری ھاوکاری داھاتووی [[بلەیک ئاندەرسن]] لەوێ ھاوپۆلی بووە.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=HuffPost Live |date=Feb 27, 2013 |title='Workaholics' Cast Tells Origins Of 'Get Weird' |url= |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211107/gt9VaUl_G8E |archive-date=2021-11-07 |access-date=December 31, 2013 |publisher=[[YouTube]]}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;

لە حوزەیرانی ١٩٩٥، کاتێک دیڤاین تەمەنی ١١ ساڵ بوو، بە پاسکیلەکەیەوە بە شەقامێکی ئۆماھادا دەڕۆیشت. دوای ئەوەی چاوەڕێی سێ بارھەڵگری چیمەنتۆی کرد تێپەڕن، بارھەڵگرێکی چوارەم، کە بەھۆی ھاتووچۆی ئاراستەی پێچەوانەوە نەیبینیبوو، کاتێک لە شەقامەکەدا بوو لێیدا. دوو تایەی یەکەمی بارھەڵگرە ٤٢ تۆنییەکە بەسەریدا ڕۆیشتن و ٥٠٠ پێ (١٥٠ مەتر) خلیسکا. بێھۆش بوو، تووشی [[شۆکی توند]] بوو، و کەوتە [[کۆما]]وە. بەپەلە گەیەنرایە [[چاودێریی ورد]]، لەوێ دوای دوو ھەفتە بەئاگا ھاتەوە. ھەموو [[ئێسک]]ەکانی ھەردوو قاچی شکا بوون، و قاچەکانی لە خوار ئەژنۆیەوە پان ببوونەوە. پێستی قاچەکانی داڕما بوو، [[سستبوونی سییەکان|سییەکی داڕماو]]، چەند [[پەراسوو]]یەکی شکاوی ھەبوو، و تووشی چەندین ھەوکردن بوو. لەو کاتەدا نەدەزانرا کە ئایا جارێکی تر دەتوانێت ڕێ بکات یان نا، و لە ماوەی چەند ساڵی دواتردا ٢٦ نەشتەرگەریی بۆ ئەنجامدرا و زۆربەی کاتەکانی لەسەر کورسیی کەمئەندامان بەسەر دەبرد.

بەھۆی سەختیی برینەکانیەوە، دیڤاین لە ژێر مەترسییەکی زۆری بڕینەوەی قاچەکانیدا بوو، و تووشی [[سستبوونی فرەئەندامەکان]] ببوو. ئەوە دەرکەوت کە ھۆکاری ئەوەی نەکوژرا ئەوە بوو کە پاسکیلەکەی تەواوی ھێزی بارھەڵگرەکەی بەرکەوتبوو.&lt;ref name=&quot;ketv.com&quot; /&gt; دیڤاین جووڵەی تەواوەتی بۆ گەڕایەوە بەڵام تا ئێستاش شوێنەواری برینی زۆر لەسەر قاچەکانی ماوە.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Adam DeVine Biography |url=https://www.tvguide.com/celebrities/adam-Devine/bio/324819 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130115183122/http://www.tvguide.com/celebrities/adam-Devine/bio/324819 |archive-date=January 15, 2013 |website=[[TV Guide]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Franich |first=Darren |date=July 8, 2016 |title=Adam Devine's origin story: Getting hit by a cement truck |url=https://ew.com/article/2016/07/08/adam-Devine-origin-story-getting-hit-cement-truck/ |access-date=March 4, 2020 |magazine=[[Entertainment Weekly]]}}&lt;/ref&gt; ئەو وتی، «بەڕاستی سەخت بوو چونکە دەبوو دووبارە فێری ڕۆیشتن، وەستان، دانیشتن و ھەموو شتێک ببمەوە. قاچەکانم بە تەواوی تێکچووبوون. پێم وایە ئەو ئەزموونە یارمەتیدام تێبگەم کە ھەموو شتێک ئەگەری ھەیە.»&lt;ref name=&quot;ketv.com&quot;&gt;{{Cite web |last=Fry |first=Melissa |date=April 30, 2016 |title=Adam Devine visits UNL to promote new movie |url=http://www.ketv.com/article/adam-Devine-visits-unl-to-promote-new-movie-1/7659841 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726151633/https://www.ketv.com/article/adam-devine-visits-unl-to-promote-new-movie-1/7659841 |archive-date=Jul 26, 2020 |access-date=March 4, 2020 |publisher=[[KETV]]}}&lt;/ref&gt; بۆ بەسەربردنی کاتەکانی پەیوەندی بە ڕادیۆ ناوخۆییەکەیانەوە دەکرد و لاسایی کەسایەتییە ناودارەکانی دەکردەوە بۆ ئەوەی خۆی و کەسانی تری پێ کاتبەسەر ببات.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Shepard, D. (Host). (2019). ''[https://web.archive.org/web/20191008093217/https://armchairexpertpod.com/pods/adam-devine Armchair Expert]'' [Audio podcast].&lt;/ref&gt; دوای گەڕانەوەی بۆ خوێندنگە، تووشی چەوساندنەوە دەبوو، بەڵام وەک ڕێگەیەک بۆ دوورخستنەوەی سەرنج لە برینەکانی، نوکتەی دەگێڕایەوە. دواتر وتی کە ئەزموونەکانی بوونەتە ھۆی ئەوەی کۆمیدیا وەک ڕێگەیەک بۆ کۆکردنەوەی خەڵک ببینێت.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* {{IMDb name|2796745}}

{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}}
{{پۆلی کۆمنز|Adam DeVine}}


[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣]]
[[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]]
[[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:زیندووان]]</text>
      <sha1>7ksr2mwupzalu8cilbcq8fea679zufc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ناحیەی شەمامک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>272735</id>
    <revision>
      <id>1581800</id>
      <parentid>1578423</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T05:50:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <comment>/* ناو */</comment>
      <origin>1581800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9919" sha1="5pztaxhe1hbiyh2ld6km3vk44ja4cut" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ناحیەی شەمامک
| ناوی_فەرمی	           =  
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=   
| جۆری_نیشتنگە		=     [[ناحیە]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  Hawler Governorate.png
| شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=   
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| دەرزیی_نەخشە١	=  
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[ھەرێم]]  
| ناوی_دابەشکراو١	= [[ھەرێمی کوردستان]]  
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]] 
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]] 
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای ھەولێر|ھەولێر]] 
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[پایتەخت|ناوەند]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[شەمامک]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[ناحیە]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	=  ٢٠٠٥
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		=
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= ١
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=           
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  
| دانیشتووان_لە			= 
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}
'''ناحیەی شەمامک''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة شمامك''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Shamamk SubDistrict '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای ھەولێر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[شەمامک]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور   |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان  | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[شەمامک]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;
* ناوی شارەدێی شەمامک لە دەشتی پڕپیت و بەرەکەتی شەمامک وەرگیراوە کەئەم دەشتە زۆر بەناوبانگە بە چاندنی [[شەمامە]] واتە گندۆرە ھەربۆیە ئەم ناوەی لێندراوە.

== مێژوو ==


== جوگرافیا ==
سنوری ناحیەی شەمامک:
* لە باکوورەوە [[ھەولێر]] و [[ناحیەی ڕزگاری، ھەولێر|ناحیەی ڕزگاری]].
* لە باشوورەوە [[ناحیەی کەندێناوە]]. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]].
* لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی گوێڕ]].&lt;ref&gt;hhttps://www.openstreetmap.org/relation/11077981#map=11/36.0741/43.9985&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
ژمارەی دانیشتووانی (١٣٥٥١٢) ھەزار کەسە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== کشتووکاڵ ==

== شوێنەوار ==

== کارگێڕی ==

{{div col|colwidth=14em}}
* [[ئاودەلۆک، شەمامک]]
* [[ئەسحابە لەک]]
* [[باترتۆق]]
* [[باقرتە، شەمامک]]
* [[بنبێرز]]
* [[بێریات]]
* [[ترپەسپیان]]
* [[تەندورە]]
* [[تووڕەق]]
* [[تۆپزاوەی ئەحمەد]]
* [[تیماری بچووک]]
* [[تیماری گەورە]]
* [[جمکە]]
* [[جەدیدە لەک]]
* [[چیمەن]]
* [[خەزنە]]
* [[داڵداغان]]
* [[دھێمات]]
* [[دەلوگوڵی خواروو]]
* [[دەلوگوڵی سەروو]]
* [[دووزتەپە]]
* [[دووسەرە جەبار]]
* [[دۆغان]]
* [[ڕەختاوە]]
* [[سەعداوە]]
* [[سورێژە، شەمامک]]
* [[سوێری، شەمامک]]
* [[سۆربەش حەوێز]]
* [[سۆربەش کاکەڵا]]
* [[سیاو]]
* [[سیراوە]]
* [[شێخ شێروان]]
* [[شێراوە، شەمامک]]
* [[عارەب کەند]]
* [[عەزە]]
* [[عەلیاوەی شێخان]]
* [[قشلە]]
* [[قەتەوی]]
* [[قەرێتاغ]]
* [[قونیان]]
* [[قۆریتانی جوکل]]
* [[قۆریتانی عەلی مەحمود]]
* [[کلێسە]]
* [[کەسنەزان، شەمامک]]
* [[گردعازەبان]]
* [[لاجان ھەرکی]]
* [[ماستاوە]]
* [[مزە ئەحمەد]]
* [[منارە، شەمامک]]
* [[ھێلەوە]]
* [[یارمجە محەمەد باوە]]
* [[یارمجە ھەرکی]]
* [[یەدی قزلەر]]
{{Div col end}}

==ئەمانەش ببینە==
* [[قەزای ھەولێر]]
* [[ناحیەی بەحرکە]]


== سەرچاوەکان ==

{{قەزای ھەولێر}}
{{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}}
{{پارێزگای دھۆک}}
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق}}

[[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]</text>
      <sha1>5pztaxhe1hbiyh2ld6km3vk44ja4cut</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581801</id>
      <parentid>1581800</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T05:59:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <comment>/* جوگرافیا */</comment>
      <origin>1581801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10130" sha1="rosgpztrno1g2dcl1dm0f9s2kdn6fj7" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ناحیەی شەمامک
| ناوی_فەرمی	           =  
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=   
| جۆری_نیشتنگە		=     [[ناحیە]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  Hawler Governorate.png
| شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=   
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| دەرزیی_نەخشە١	=  
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو	= [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو	= {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١	= [[ھەرێم]]  
| ناوی_دابەشکراو١	= [[ھەرێمی کوردستان]]  
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]] 
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]] 
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای ھەولێر|ھەولێر]] 
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[پایتەخت|ناوەند]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[شەمامک]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[ناحیە]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	=  ٢٠٠٥
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= 
| ناوی_سەرۆک		=
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= ١
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=           
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= 
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= 
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  
| دانیشتووان_لە			= 
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= 
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= 
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی	= 
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]]([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٣٠
| کاتناوچە١_DST		= [[ھاوین]]
| جیاوازی١_لە_DST	= +٤:٣٠
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}
'''ناحیەی شەمامک''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة شمامك''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Shamamk SubDistrict '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای ھەولێر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[شەمامک]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور   |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان  | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[شەمامک]]ە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;
* ناوی شارەدێی شەمامک لە دەشتی پڕپیت و بەرەکەتی شەمامک وەرگیراوە کەئەم دەشتە زۆر بەناوبانگە بە چاندنی [[شەمامە]] واتە گندۆرە ھەربۆیە ئەم ناوەی لێندراوە.

== مێژوو ==


== جوگرافیا ==
سنوری ناحیەی شەمامک:
* لە باکوورەوە [[ھەولێر]] و [[ناحیەی ڕزگاری، ھەولێر|ناحیەی ڕزگاری]].
* لە باشوورەوە [[ناحیەی کەندێناوە]]. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای قوشتەپە]].
* لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی گوێڕ]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی شەمامک | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11077981 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
ژمارەی دانیشتووانی (١٣٥٥١٢) ھەزار کەسە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== کشتووکاڵ ==

== شوێنەوار ==

== کارگێڕی ==

{{div col|colwidth=14em}}
* [[ئاودەلۆک، شەمامک]]
* [[ئەسحابە لەک]]
* [[باترتۆق]]
* [[باقرتە، شەمامک]]
* [[بنبێرز]]
* [[بێریات]]
* [[ترپەسپیان]]
* [[تەندورە]]
* [[تووڕەق]]
* [[تۆپزاوەی ئەحمەد]]
* [[تیماری بچووک]]
* [[تیماری گەورە]]
* [[جمکە]]
* [[جەدیدە لەک]]
* [[چیمەن]]
* [[خەزنە]]
* [[داڵداغان]]
* [[دھێمات]]
* [[دەلوگوڵی خواروو]]
* [[دەلوگوڵی سەروو]]
* [[دووزتەپە]]
* [[دووسەرە جەبار]]
* [[دۆغان]]
* [[ڕەختاوە]]
* [[سەعداوە]]
* [[سورێژە، شەمامک]]
* [[سوێری، شەمامک]]
* [[سۆربەش حەوێز]]
* [[سۆربەش کاکەڵا]]
* [[سیاو]]
* [[سیراوە]]
* [[شێخ شێروان]]
* [[شێراوە، شەمامک]]
* [[عارەب کەند]]
* [[عەزە]]
* [[عەلیاوەی شێخان]]
* [[قشلە]]
* [[قەتەوی]]
* [[قەرێتاغ]]
* [[قونیان]]
* [[قۆریتانی جوکل]]
* [[قۆریتانی عەلی مەحمود]]
* [[کلێسە]]
* [[کەسنەزان، شەمامک]]
* [[گردعازەبان]]
* [[لاجان ھەرکی]]
* [[ماستاوە]]
* [[مزە ئەحمەد]]
* [[منارە، شەمامک]]
* [[ھێلەوە]]
* [[یارمجە محەمەد باوە]]
* [[یارمجە ھەرکی]]
* [[یەدی قزلەر]]
{{Div col end}}

==ئەمانەش ببینە==
* [[قەزای ھەولێر]]
* [[ناحیەی بەحرکە]]


== سەرچاوەکان ==

{{قەزای ھەولێر}}
{{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}}
{{پارێزگای دھۆک}}
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق}}

[[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]</text>
      <sha1>rosgpztrno1g2dcl1dm0f9s2kdn6fj7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ناحیەی مەزنێ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>274341</id>
    <revision>
      <id>1581679</id>
      <parentid>1581363</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T15:59:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <comment>/* top */</comment>
      <origin>1581679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12230" sha1="9l20xe8mojsl696g001qasi8qaewxox" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ناحیەی مەزنێ
| ناوی_فەرمی	           =  
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=   
| جۆری_نیشتنگە		=     [[ناحیە]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  Hawler Governorate.png
| شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=   
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| دەرزیی_نەخشە١	=  
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;  
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]] 
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]] 
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] 
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[پایتەخت|ناوەند]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[مەزنێ]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[ناحیە]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	=  ١٩٩٨
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= بەڕێوبەری ناحیە
| ناوی_سەرۆک		=   سەردار ڕەشید
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= ١٧٢٫٥ 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= ١
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=  ٦٦٢         
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= ٢٠٤٣
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= ٥٧١
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  ٦٢٧١ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٢٤]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= ٣٦٫٣٥
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= ٣٤٦٨
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی   	= ٢٨٠٣
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی(بادینانی)]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٠٠ 
| کاتناوچە١_DST		= 
| جیاوازی١_لە_DST	= 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}
'''ناحیەی مەزنێ''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة مزني''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Mazne Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[مەزنێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور   |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان  | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[مەزنێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
ئەم ناحیەیە لە ساڵی ١٩٩٨دا ھاتەکایەوە، بە دابڕانی ۳۳ گوند لە ناحیەی ناوەندی قەزای مێرگەسۆر، گوندی [[مەزنێ]] بووە ناوەندی ئەم ناحیەیە.&lt;ref&gt;https://www.erbil.gov.krd/app/node/427&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
سنوری ناحیەی مەزنێ:
* لە باکوورەوە [[ناحیەی پیران]] و [[ناحیەی گۆڕەتوو]].
* لە باشوورەوە [[ناحیەی دیانا]]. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]].
* لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی سرێشمە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گۆڕەتوو | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11078840  |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
* ژمارەی دانیشتووانی (٦٢٧١) ھەزار کەسە، بەپێی ئاماری ساڵی (٢٠٢٤). کە پێکھاتووە لە ١٢٤٥ [[خێزان]] و ٣١٤٢ [[نێر]] و ٣١٢٩ [[مێ]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
* بەرێژەی (١٠٠٪) دانیشتوانی لە نەتەوەی [[کورد]]ن وە بەرێژەی (١٠٠٪) بە ئایین [[ئیسلام]] ([[سوننە]])ن ھەروەھا بەرێژەی (١٠٠٪) ھۆزی [[دۆلەمەری]]ن ، لەم ریژەیەش (٥٠٪) [[مێ]] و (٥٠٪)ی [[نێر]]ن.

== کشتووکاڵ ==
لە سنووری ئەم ناحیەیەدا لە ڕووی کشتوکاڵەوە [[گەنم]] و [[جۆ]] و باخداری وەک [[ترێ]] و [[ھەنجیر]] و [[ھەرمێ]]، لەگەڵ سپیداردا دەکرێت.

== شوێنەوار ==
* ئاسەواری ئاشی کۆنی مەزنێ کە پێی دەوترێت (کۆنە ئاش).
* قشڵەی مەزنێ کە یەکێکە لەو سێ قشڵەی کە لە ساڵی (١٩٤٨)ی زاینی لە لایەن حکومەتی عێڕاقەوە دروست کراون.

== کارگێڕی ==
ئەم ناحیەیە لە (۳۲) گوند پێکھاتووە:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =  یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;
{{div col|colwidth=14em}}
* [[ئەشکەوتوان]]
* [[ئیسقێل]]
* [[بێدولێ]]
* [[چەمەھەرمێ]]
* [[خیشکەل]]
* [[دارە]]
* [[دەری، مێرگەسۆر|دەری]]
* [[دێرانە]]
* [[زێرکان]]
* [[زێرین زەوی]]
* [[سارداو، مێرگەسۆر|سارداو]]
* [[سەدەر]]
* [[سێرستا]]
* [[سێرمان]]
* [[شێتنە]]
* [[شێخان، مێرگەسۆر|شێخان]]
* [[شێروکیان]]
* [[فەقیانێ]]
* [[قسنجار]]
* [[کانی سپی، مێرگەسۆر|کانی سپی]]
* [[کانی شەکرە]]
* [[کونەمار]]
* [[کەنگرینە]]
* [[کەونەگوند]]
* [[کەوێت]]
* [[گوڵان، مێرگەسۆر|گوڵان]]
* [[گۆڕە]]
* [[گەلەک]]
* [[لێرسماق]]
* [[موسەکاوە]]
* [[نێرگزین]]
* [[ھەرماوە]]
{{Div col end}}

==ئەمانەش ببینە==
* [[قەزای مێرگەسۆر]]
* [[ناحیەی پیران]]
* [[ناحیەی گۆڕەتوو]]
* [[ناحیەی بارزان]]
* [[ناحیەی شێروان مەزن]]


== سەرچاوەکان ==
{{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}}
{{گوندەکانی مێرگەسۆر}}

{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق}}

[[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]</text>
      <sha1>9l20xe8mojsl696g001qasi8qaewxox</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581744</id>
      <parentid>1581679</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T21:00:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <comment>/* جوگرافیا */</comment>
      <origin>1581744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12239" sha1="j5l2ldzcmvbtprleuyqz0pu8yzi3stf" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی نیشتنگە
| ناو			=  ناحیەی مەزنێ
| ناوی_فەرمی	           =  
| ناوی_خۆماڵی		=  
| زمانی_ناوی_خۆماڵی	=  
| ناوەکانی_تر		=   
| جۆری_نیشتنگە		=     [[ناحیە]]
&lt;!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---&gt;
| وێنە		     =  Hawler Governorate.png
| شرۆڤەی_وێنە		= نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا
| وێنەی_ئاڵا		= 
| قەبارەی_ئاڵا	    =  300px
| وێنەی_مۆر		= 
| قەبارەی_مۆر		= 
| وێنەی_نیشان		= 
| قەبارەی_نیشان		= 
| ناسناو		= 
| دروشم			= 
&lt;!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------&gt;
| وێنەی_نەخشە  =
| قەبارەی_نەخشە  = 70px
| شرۆڤەی_نەخشە		= 
| دەرزیی_نەخشە		=   
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە	= 
| دەرزیی_نەخشە١	=  
| شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١	= 
| قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١	= 300px
| شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١	= جێگەی لە [[ئێران]]دا
| پۆتانەکان             = 
| دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان	= 
&lt;!-- شوێن ------------------&gt;
| جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]]
| ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}}
| جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]]
| ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}&lt;/ref&gt;  
| جۆری_دابەشکراو٢	= [[پارێزگا]]  
| ناوی_دابەشکراو٢	= [[پارێزگای ھەولێر]] 
| جۆری_دابەشکراو٣	= [[قەزا]] 
| ناوی_دابەشکراو٣	= [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] 
| جۆری_دابەشکراو٤	= [[پایتەخت|ناوەند]] 
| ناوی_دابەشکراو٤	= [[مەزنێ]]  
&lt;!-- دامەزران ---------------&gt;
| سەردێڕی_دامەزران	= بوون بە [[ناحیە]]
| ڕێکەوتی_دامەزران	=  ١٩٩٨
| سەردێڕی_دامەزران١	= 
| ڕێکەوتی_دامەزران١	= 
| سەردێڕی_لەناوچوون	= 
| ڕێکەوتی_لەناوچوون	= 
| دامەزرێنەر		= 
| ھۆکاری_ناونران	= 
&lt;!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---&gt;
| پەراوێزەکانی_دەسەڵات	= 
| جۆری_دەسەڵات		= 
| حیزبی_سەرۆک		= 
| سەرناوی_سەرۆک		= بەڕێوبەری ناحیە
| ناوی_سەرۆک		=   سەردار ڕەشید
| سەرناوی_سەرۆک١        = 
| ناوی_سەرۆک١	   = 
| سەرناوی_سەرۆک٢        = 
| ناوی_سەرۆک٢	   = 

&lt;!-- ڕووبەر ----------------------&gt;
| سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢	= ١٧٢٫٥ 
| ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢	= 
| ڕووبەری_ئاو_لەسەددا	= ١
| ڕووبەری_شاری_بە_کم٢	=       
| ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢	= 
&lt;!-- بەرزایی ---------------------&gt;
| بەرزایی_بە_م			=  ٦٦٢         
| بەرزترین_بەرزایی_بە_م		= ٢٠٤٣
| نزمترین_بەرزایی_بە_م		= ٥٧١
&lt;!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------&gt;
| ژمارەی_دانیشتووان		=  ٦٢٧١ کەس&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
| دانیشتووان_لە			= [[٢٠٢٤]]
| چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢		= ٣٦٫٣٥
| مەزندەی_دانیشتووان		= 
| مەزندەی_دانیشتووان_لە	= 
| دانیشتووانی_شاری		= ٣٤٦٨
| چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢	= 
| دانیشتووانی_لادێیی   	= ٢٨٠٣
| چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢	= 
| سەرناوی_دانیشتووان		= 
| ئاگاداریی_دانیشتووان		= 
&lt;!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------&gt; 
| جۆری_دانیشتووانناسی١          = [[زمان]] و [[ئایین]]
| سەرناوی١_دانیشتووانناسی١      = [[زمان]]
| زانیاریی١_دانیشتووانناسی١     = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی(بادینانی)]])
| سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١      = [[ئایین]]
| زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١     = [[ئیسلام]] ([[سوننە]])
| سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١      = 
| زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١     =  
&lt;!-- کاتناوچە --------------&gt;
| کاتناوچە١		= [[ناوچەی کاتی]]
| جیاوازی١_لە_utc	= +٣:٠٠ 
| کاتناوچە١_DST		= 
| جیاوازی١_لە_DST	= 
&lt;!-- کۆدی_پۆستە،  کۆدی_ناوچە ---&gt;
| جۆری_کۆدی_پۆستە	= 
| کۆدی_پۆستە		= 
| جۆری_کۆدی_پۆستە٢	= 
| کۆدی_پۆستە٢		= 
| جۆری_کۆدی_ناوچە	= [[تەلەفۆن]]
| کۆدی_ناوچە		= ٠٠٩٦٤
&lt;!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------&gt;
| وێبگە		= 
| پەراوێزەکان		=
}}
'''ناحیەی مەزنێ''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة مزني''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Mazne Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[مەزنێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا  | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000  | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور   |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان  | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = کوردی}}&lt;/ref&gt;

== ناو ==
* ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[مەزنێ]]یە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب  | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە  | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/  | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی  | زمان = کوردی  }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}&lt;/ref&gt;

== مێژوو ==
ئەم ناحیەیە لە ساڵی ١٩٩٨دا ھاتەکایەوە، بە دابڕانی ۳۳ گوند لە ناحیەی ناوەندی قەزای مێرگەسۆر، گوندی [[مەزنێ]] بووە ناوەندی ئەم ناحیەیە.&lt;ref&gt;https://www.erbil.gov.krd/app/node/427&lt;/ref&gt;

== جوگرافیا ==
سنوری ناحیەی مەزنێ:
* لە باکوورەوە [[ناحیەی پیران]] و [[ناحیەی گۆڕەتوو]].
* لە باشوورەوە [[ناحیەی دیانا]]. 
* لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]].
* لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی سرێشمە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی مەزنێ | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11078840  |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;

== دانیشتوان ==
* ژمارەی دانیشتووانی (٦٢٧١) ھەزار کەسە، بەپێی ئاماری ساڵی (٢٠٢٤). کە پێکھاتووە لە ١٢٤٥ [[خێزان]] و ٣١٤٢ [[نێر]] و ٣١٢٩ [[مێ]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&amp;view=article&amp;layout=edit&amp;id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}&lt;/ref&gt;
* بەرێژەی (١٠٠٪) دانیشتوانی لە نەتەوەی [[کورد]]ن وە بەرێژەی (١٠٠٪) بە ئایین [[ئیسلام]] ([[سوننە]])ن ھەروەھا بەرێژەی (١٠٠٪) ھۆزی [[دۆلەمەری]]ن ، لەم ریژەیەش (٥٠٪) [[مێ]] و (٥٠٪)ی [[نێر]]ن.

== کشتووکاڵ ==
لە سنووری ئەم ناحیەیەدا لە ڕووی کشتوکاڵەوە [[گەنم]] و [[جۆ]] و باخداری وەک [[ترێ]] و [[ھەنجیر]] و [[ھەرمێ]]، لەگەڵ سپیداردا دەکرێت.

== شوێنەوار ==
* ئاسەواری ئاشی کۆنی مەزنێ کە پێی دەوترێت (کۆنە ئاش).
* قشڵەی مەزنێ کە یەکێکە لەو سێ قشڵەی کە لە ساڵی (١٩٤٨)ی زاینی لە لایەن حکومەتی عێڕاقەوە دروست کراون.

== کارگێڕی ==
ئەم ناحیەیە لە (۳۲) گوند پێکھاتووە:&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =  یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان  |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}&lt;/ref&gt;
{{div col|colwidth=14em}}
* [[ئەشکەوتوان]]
* [[ئیسقێل]]
* [[بێدولێ]]
* [[چەمەھەرمێ]]
* [[خیشکەل]]
* [[دارە]]
* [[دەری، مێرگەسۆر|دەری]]
* [[دێرانە]]
* [[زێرکان]]
* [[زێرین زەوی]]
* [[سارداو، مێرگەسۆر|سارداو]]
* [[سەدەر]]
* [[سێرستا]]
* [[سێرمان]]
* [[شێتنە]]
* [[شێخان، مێرگەسۆر|شێخان]]
* [[شێروکیان]]
* [[فەقیانێ]]
* [[قسنجار]]
* [[کانی سپی، مێرگەسۆر|کانی سپی]]
* [[کانی شەکرە]]
* [[کونەمار]]
* [[کەنگرینە]]
* [[کەونەگوند]]
* [[کەوێت]]
* [[گوڵان، مێرگەسۆر|گوڵان]]
* [[گۆڕە]]
* [[گەلەک]]
* [[لێرسماق]]
* [[موسەکاوە]]
* [[نێرگزین]]
* [[ھەرماوە]]
{{Div col end}}

==ئەمانەش ببینە==
* [[قەزای مێرگەسۆر]]
* [[ناحیەی پیران]]
* [[ناحیەی گۆڕەتوو]]
* [[ناحیەی بارزان]]
* [[ناحیەی شێروان مەزن]]


== سەرچاوەکان ==
{{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}}
{{گوندەکانی مێرگەسۆر}}

{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|عێراق}}

[[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]]
[[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]]</text>
      <sha1>j5l2ldzcmvbtprleuyqz0pu8yzi3stf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێرشی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>275793</id>
    <revision>
      <id>1581731</id>
      <parentid>1581467</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T20:04:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1581731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28390" sha1="bjuh36ashaaupnge1hmszcxlyncdp0p" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی پێکدادانی سەربازی
| پێکدادان    = ھێرشی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان
| بەشێک_لە      = [[پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا (٢٠٢٣–ئێستا)]]
| وێنە       = [[پەڕگە:Israel-Lebanon-Syria-border-Conflict-2023.svg|وێنۆک]]
| سەرنووس     =
{{rightlegend|#0038b8ff|ئیسرائیل}}{{rightlegend|#f7e117ff|ئەو ناوچانەی لوبنان کە حیزبوڵڵای لێیە}}{{rightlegend|#800080ff|داگیرکارییە ناسراوەکانی ئیسرائیل لە لوبنان}}{{rightlegend|#ce1126ff|سووریا}}{{rightlegend|#13e7dbff|[[بەرزایییەکانی جۆلان|جۆلان]] و [[غەجار]]ی داگیرکراو لەلایەن ئیسرائیل}}{{left|1={{legend-line|blue dashed 2px|ئەو ناوچانەی کە لەلایەن ئیسرائیلەوە فەرمانی چۆڵکردنیان پێدراوە}}}}
| ڕێکەوت        = ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ – ئێستا
| شوێن       = [[باشووری لوبنان]]
| تەوەرەکان = 
| جۆری_نەخشە    = 
| پشووی_نەخشە  = 
| latitude    = 
| longitude   = 
| قەبارەی_نەخشە    = 
| هێماقەبارەی_نەخشە = 
| سەرنووسی_نەخشە = 
| ڕووی_نەخشە   = 
| هەرێمی   = 
| ئەنجام      = 
| دۆخ      = بەردەوامە
| سەرەی_جەنگاوەران = 
| جەنگاوەر١  = {{ئاڵا|ئیسرائیل}}
| جەنگاوەر٢  = {{ئاڵا|Hezbollah}}
----
[[سوپای لوبنان|ھێزە چەکدارەکانی لوبنان]] {{ئاڵا|لوبنان}}
| جەنگاوەر٣  = 
| فەرماندە١  = 
| فەرماندە٢  = 
| فەرماندە٣  = 
| یەکەکان١      = 
| یەکەکان٢      = 
| یەکەکان٣      = 
| هێز١   = [[File:Flag of the Israel Defense Forces.svg|20px|alt=Flag]] ١٢٫٠٠٠–١٤٫٠٠٠
| هێز٢   = {{ھێمای ئاڵا|Hezbollah}} ٢٠٫٠٠٠–١٠٠٫٠٠٠
| هێز٣   = 
| زیانەکان١ = '''بە گوتەی ئیسرائیل''':{{ھن}}کوژرانی ٩ سەرباز، برینداربوونی ١٨{{ھن}}'''بە گوتەی حیزبوڵڵا''':{{ھن}}٢٦ سەرباز کوژراوە، ٣ تانکی [[مێرکاوە]] تێکشکێنراوە
| زیانەکان٢ = '''بە گوتەی ئیسرائیل''':{{ھن}}٢٥٠ چەکداری حیزبوڵڵا کوژراون، ٢ سەربازی لوبنانیش کوژراوە
| زیانەکان٣ = کوژرانی ٢٨ پزیشکی لوبنانی{{ھن}}کوژرانی ٤٠ کارمەندی گەڕان و فریاگوزاری{{ھن}}١.٢ ملیۆن ئاوارە بوون
| تێبینییەکان       = 
| campaignbox = 
}}

لە ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤، [[ئیسرائیل]] دەستی بە داگیرکردنی [[باشووری لوبنان]] کرد لە پەرەسەندنی [[پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی بەردەوامی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا]]، کە لە ئەنجامی پەرەسەندنی شەڕی ئیسرائیل و حەماس ڕوویدا، ھەندێک سەرچاوەی ئیسرائیلی ئەم شەڕە بە '''سێیەمین شەڕی لوبنان''' دەناسێنن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Events in North amount to 'Third Lebanon War,' security official says |ناونیشان=https://www.jpost.com/breaking-news/article-821325 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |زمان=en}}&lt;/ref&gt; دوابەدوای زنجیرەیەک ھێرشی گەورە بۆ سەر [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵا]] لە مانگی ئەیلوولدا کە تواناکانی ئەو ڕێکخراوەی دابەزاند&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=After the decapitation of Hizbullah, Iran could race for a nuclear bomb|ناونیشان=https://www.economist.com/briefing/2024/09/30/iran-could-race-for-the-bomb-after-the-decapitation-of-hizbullah|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ئیش=The Economist|issn=0013-0613|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241001001703/https://www.economist.com/briefing/2024/09/30/iran-could-race-for-the-bomb-after-the-decapitation-of-hizbullah}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ibish |یەکەم=Hussein |ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.theatlantic.com/international/archive/2024/09/hezbollah-got-caught-its-own-trap/680076/|سەردێڕ=Hezbollah Got Caught in Its Own Trap |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241001002041/https://www.theatlantic.com/international/archive/2024/09/hezbollah-got-caught-its-own-trap/680076/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=The Atlantic |زمان=en}}&lt;/ref&gt; و سەرکردایەتییەکەی وێران کرد؛&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Mackenzie|یەکەم=James|دوایین٢=Gebeily|یەکەم٢=Maya|دوایین٣=Lubell|یەکەم٣=Maayan|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Israel says it's raiding Hezbollah strongholds in Lebanon, group fires at Israel|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-has-begun-limited-raids-against-hezbollah-targets-border-area-2024-09-30/|ئیش=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Nakhoul|یەکەم=Samia|دوایین٢=Hafezi|یەکەم٢=Parisa|دوایین٣=Lubell|یەکەم٣=Maayan|ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Nasrallah's killing reveals depth of Israel's penetration of Hezbollah|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/nasrallahs-killing-reveals-depth-israels-penetration-hezbollah-2024-09-28/|ئیش=Reuters}}&lt;/ref&gt; ئەمەش بە [[تەقینەوەی پەیجەرەکانی ٢٠٢٤ی لوبنان|تەقینەوەی ئامێری پەیوەندییەکانی]] دەستی پێکرد،&lt;ref name=&quot;AP-News-2024b22&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lidman |یەکەم=Melanie |دوایین٢=Mroue |یەکەم٢=Bassem |دوایین٣=Hatoum |یەکەم٣=Bassam |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://apnews.com/article/israel-palestinians-hamas-war-news-lebanon-hezbollah-e3ca9c83642056f962fdf76319e3b8de|سەردێڕ=Israeli strikes kill 492 in Lebanon's deadliest day of conflict since 2006 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240924060908/https://apnews.com/article/israel-palestinians-hamas-war-news-lebanon-hezbollah-e3ca9c83642056f962fdf76319e3b8de |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=Associated Press}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=El Deeb |یەکەم=Sarah |ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://apnews.com/article/lebanon-hezbollah-israel-mideast-tensions-attack-8ec89de2b117b52e2c09b19155e35d13|سەردێڕ=Hezbollah commander killed in Israeli airstrike was top military official on US wanted list |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240929181149/https://apnews.com/article/lebanon-hezbollah-israel-mideast-tensions-attack-8ec89de2b117b52e2c09b19155e35d13 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=Associated Press |زمان=en}}&lt;/ref&gt; دواتر [[ھێرشەکانی ئەیلوولی ٢٠٢٤ بۆ سەر لوبنان|ھەڵمەتێکی بۆردومانی ئاسمانی ئیسرائیل]] کە حیزبوڵڵای لە سەرانسەری لوبنان کردە ئامانج،&lt;ref name=&quot;:132&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Stroul|یەکەم=Dana|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Israel and Hezbollah Are Escalating Toward Catastrophe|ناونیشان=https://www.foreignaffairs.com/israel/israel-and-hezbollah-are-escalating-toward-catastrophe|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ئیش=Foreign Affairs|زمان=en-US|issn=0015-7120|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241005002526/https://www.foreignaffairs.com/israel/israel-and-hezbollah-are-escalating-toward-catastrophe}}&lt;/ref&gt; و بە [[تیرۆرکردنی حەسەن نەسروڵڵا|تیرۆرکردنی]] [[حەسەن نەسروڵڵا]]ی سەرۆکی حیزبوڵڵا لە ٢٧ی ئەیلوولدا گەیشتە لووتکە.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://apnews.com/article/lebanon-israel-hezbollah-airstrikes-28-september-2024-c4751957433ff944c4eb06027885a973|سەردێڕ=Hezbollah confirms its leader Hassan Nasrallah was killed in an Israeli airstrike |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240928081831/https://apnews.com/article/lebanon-israel-hezbollah-airstrikes-28-september-2024-c4751957433ff944c4eb06027885a973 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=Associated Press |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Mroue|یەکەم=Bassem|دوایین٢=Lidman|یەکەم٢=Melanie|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Hezbollah confirms its leader Hassan Nasrallah was killed in an Israeli airstrike|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/2024/09/28/lebanon-israel-hezbollah-airstrikes-28-september-2024/c19a099a-7d69-11ef-980d-341a84fdff8f_story.html|ئیش=The Washington Post|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241003161108/https://www.washingtonpost.com/world/2024/09/28/lebanon-israel-hezbollah-airstrikes-28-september-2024/c19a099a-7d69-11ef-980d-341a84fdff8f_story.html}}&lt;/ref&gt;

لە ٣٠ی ئەیلوولدا، [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل|سوپای ئیسرائیل]] بەشێک لە سنوورەکانی باکووری ئیسرائیلی وەک ناوچەی سەربازی داخراو ناساند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Chao-Fong|یەکەم=Léonie|دوایین٢=Belam|یەکەم٢=Martin|دوایین٣=Gecsoyler|یەکەم٣=Sammy|دوایین٤=Yerushalmy|یەکەم٤=Jonathan|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Middle East crisis live: Israel launches small raids across border amid reports Lebanese army is pulling back|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/live/2024/sep/30/israel-attacks-live-blog-lebanon-yemen-hamas-hezbollah-news-updates-middle-east-crisis|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ئیش=The Guardian|issn=0261-3077|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241004224448/https://www.theguardian.com/world/live/2024/sep/30/israel-attacks-live-blog-lebanon-yemen-hamas-hezbollah-news-updates-middle-east-crisis}}&lt;/ref&gt; لە سەرەتای داگیرکارییەکەدا [[سوپای لوبنان|ھێزە چەکدارەکانی لوبنان]] لە [[ھێڵی شین (لوبنان)|ھێڵی شین]] کشانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Gebeily|یەکەم=Maya|دوایین٢=Azhari|یەکەم٢=Timour|دوایین٣=Stewart|یەکەم٣=Phil|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Lebanese troops pull back from border as Israeli ground invasion looms|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/apartment-building-beirut-hit-israel-widens-air-campaign-2024-09-29/|ئیش=[[Reuters]]}}&lt;/ref&gt;

بە گوتەی ئیسرائیل، ئەو داگیرکارییە ھەوڵدەدات ھێز و ژێرخانی حیزبوڵڵا لە ڕیشەدا بڕوخێنێت کە دەکرێ مەترسی لەسەر پێکھاتە سڤیلییەکانی باکووری ئیسرائیل دروست بکات.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://apnews.com/live/israel-lebanon-ground-operation-updates#00000192-47ee-d98b-abf7-5fefba2f0000|سەردێڕ=As it happened: Israel carries out airstrikes in southern Beirut cutting off key border crossing into Syria |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241001013502/https://apnews.com/live/israel-lebanon-ground-operation-updates#00000192-47ee-d98b-abf7-5fefba2f0000 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Associated Press |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;jpost 1oct&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jeremy Bob |یەکەم=Yonah |ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.jpost.com/israel-hamas-war/article-822764|سەردێڕ=IDF invasion of southern Lebanon meets no Hezbollah resistance |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241001124446/https://www.jpost.com/israel-hamas-war/article-822764 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[The Jerusalem Post]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Livni|یەکەم=Ephrat|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Why Did Israel Send Troops Into Lebanon?|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2024/10/01/world/middleeast/why-israel-lebanon-invasion.html|ئیش=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241001105352/https://www.nytimes.com/2024/10/01/world/middleeast/why-israel-lebanon-invasion.html}}&lt;/ref&gt; حیزبوڵڵا ئاماژەی بەوە کردوە، ئامانجیان فشارخستنە سەر ئیسرائیلە لەڕێگەی ناچارکردنی ئیسرائیل بە شەڕکردن لە دوو بەرەدا.&lt;ref name=&quot;:132&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Stroul|یەکەم=Dana|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Israel and Hezbollah Are Escalating Toward Catastrophe|ناونیشان=https://www.foreignaffairs.com/israel/israel-and-hezbollah-are-escalating-toward-catastrophe|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ئیش=Foreign Affairs|زمان=en-US|issn=0015-7120|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241005002526/https://www.foreignaffairs.com/israel/israel-and-hezbollah-are-escalating-toward-catastrophe}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFStroul2024&quot;&gt;Stroul, Dana (23 September 2024). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== پشت ڕووداوەکان ==
دوایین جار کە ئیسرائیل ھێرشی کردە سەر باشووری لوبنان و شەڕی وشکانی لەگەڵ حزبوڵڵادا کرد، لە [[شەڕی لوبنان (٢٠٠٦)|شەڕی لوبنان]] بوو لە ٢٠٠٦ و ماوەی مانگێکی خایاند.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Federman |یەکەم=Josef |دوایین٢=Lee |یەکەم٢=Matthew |دوایین٣=Sewell |یەکەم٣=Abby |ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://apnews.com/article/israel-lebanon-hezbollah-gaza-news-09-30-2024-83ea5f243688f309754ec74850de4238|سەردێڕ=Israel begins ground offensive against Hezbollah in southern Lebanon |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241005002529/https://apnews.com/article/israel-lebanon-hezbollah-gaza-news-09-30-2024-83ea5f243688f309754ec74850de4238 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Associated Press |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

دوای ماوەیەکی کەم لە دەستپێکردنی [[شەڕی ئیسرائیل و حەماس]] لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣، حیزبوڵڵا پەیوەندی بە ململانێکانەوە کرد و بە ئاماژەدان بە ھاودەنگی لەگەڵ فەلەستینییەکان،&lt;ref name=&quot;aj&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Hezbollah fires on Israel after several members killed in shelling|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/9/hezbollah-fires-on-israel-after-several-members-killed-in-shelling|ئیش=Al Jazeera|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240615150157/https://www.aljazeera.com/news/2023/10/9/hezbollah-fires-on-israel-after-several-members-killed-in-shelling}}&lt;/ref&gt; کە بە خێرایی پەرەی سەند و بووە ھۆی ئاڵوگۆڕی سەربازی ئاسایی سنووربەزاندن کە کاریگەری لەسەر باکووری ئیسرائیل و [[باشووری لوبنان]] و [[بەرزایییەکانی جۆلان]] ھەبوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://apnews.com/article/lebanon-israel-chebaa-farms-gaza-rocket-attack-cd7b26f890bf4cae32491721506ec0a1|سەردێڕ=Hezbollah bombards Israeli positions in disputed area along border with Syria's Golan Heights |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241003022755/https://apnews.com/article/lebanon-israel-chebaa-farms-gaza-rocket-attack-cd7b26f890bf4cae32491721506ec0a1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=Associated Press |زمان=en}}&lt;/ref&gt; حیزبوڵڵا پێشنیاری ئاگربەستی دەستبەجێی کرد ئەگەر ئاگربەست لە غەززەش ڕووبدات.&lt;ref name=&quot;Hezbollah warns&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Guerin|یەکەم=Orla|ڕێکەوت=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Hezbollah warns of regional war if Gaza bombing goes on|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-67349605|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ئیش=BBC|زمان=en-GB|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240926030130/https://www.bbc.com/news/world-67349605}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/12/10/violence-escalates-between-israel-and-lebanons-hezbollah-amid-gaza-assault|سەردێڕ=Violence escalates between Israel and Lebanon’s Hezbollah amid Gaza assault |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240926023936/https://www.aljazeera.com/news/2023/12/10/violence-escalates-between-israel-and-lebanons-hezbollah-amid-gaza-assault |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ تا ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤، حیزبوڵڵا ھەزار و ٩٠٠ ھێرشی سنووربەزێنی ئەنجامداوە، ئیسرائیلیش ٨٣٠٠ ھێرشی دیکەی ئەنجامداوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hussein |یەکەم=Mohammed |ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/25/mapping-10000-cross-border-attacks-between-israel-and-lebanon|سەردێڕ=Mapping 10,000 cross-border attacks between Israel and Lebanon |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240926023941/https://www.aljazeera.com/news/2024/9/25/mapping-10000-cross-border-attacks-between-israel-and-lebanon |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}&lt;/ref&gt; شەڕەکە بووە ھۆی کوژرانی ٥٦٤ کەس لە لوبنان (لەوانەش ١٣٣ ھاووڵاتی)،&lt;ref name=&quot;leb-displace&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://reliefweb.int/report/lebanon/lebanon-flash-update-25-escalation-hostilities-south-lebanon-23-august-2024|سەردێڕ=Lebanon: Flash Update #25 - Escalation of hostilities in South Lebanon, as of 23 August 2024 - Lebanon {{!}} ReliefWeb |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240923020751/https://reliefweb.int/report/lebanon/lebanon-flash-update-25-escalation-hostilities-south-lebanon-23-august-2024 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=[[United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt; و ٥٢ لە ئیسرائیل (لەوانە ٢٧ ھاووڵاتی)، ئاوارەبوونی تەواوی کۆمەڵگاکان لە ئیسرائیل و لوبنان،&lt;ref name=&quot;leb-displace&quot;/&gt; لەگەڵ زیانێکی بەرچاوی ژێرخانی خەڵکی ئاسایی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nour |یەکەم=Ahmed |دوایین٢=Ball |یەکەم٢=Peter |ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cv2gj544x65o|سەردێڕ=Israel-Hezbollah: Mapping the scale of damage of cross-border attacks |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240726225348/https://www.bbc.com/news/articles/cv2gj544x65o |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=BBC |زمان=en-GB}}&lt;/ref&gt;

=== پێکدادانەکان لە ئەیلوولی ٢٠٢٤ ===
ململانێکان لە مانگی ئەیلوولی ٢٠٢٤ پەرەیان سەند، لە ١٧ و ١٨ی ئەیلوولدا ھەزاران پەیجەری دەستیی حیزبوڵڵا لە [[تەقینەوەی پەیجەرەکانی ٢٠٢٤ی لوبنان|زنجیرەیەک ھێرشی]] ھاوئاھەنگدا تەقینەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Edwards |یەکەم=Jeremy Diamond, Lauren Kent, Rob Picheta, Christian |ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Israel behind deadly pager explosions that targeted Hezbollah and injured thousands in Lebanon |ناونیشان=https://edition.cnn.com/2024/09/17/middleeast/lebanon-hezbollah-pagers-explosions-intl/index.html |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=CNN |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە تەقینەوەکاندا ٤٢ کەس گیانیان لەدەستدا و ٣٥٠٠ کەسیش برینداربوون کە ھاووڵاتی ئاساییشیان تێدابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=‘We are isolated, tired, scared’: pager attack leaves Lebanon in shock|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2024/sep/20/we-are-isolated-tired-scared-pager-attack-leaves-lebanon-in-shock|newspaper=The Guardian|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|issn=0261-3077|زمان=en-GB|یەکەم=William|دوایین=Christou}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=News |یەکەم=A. B. C. |سەردێڕ=20 more dead, 450 injured as new round of explosions rocks Lebanon: Health officials |ناونیشان=https://abcnews.go.com/International/hezbollah-vows-reckoning-after-thousands-lebanon-injured-exploding/story?id=113798347 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=ABC News |زمان=en}}&lt;/ref&gt; [[ڕۆیتەرز|ئاژانسی ڕۆیتەرز]] بڵاویکردەوە، بەپێی وتەی بەرپرسێکی حیزبوڵڵا کە ناوی نەھێنراوە، ١٫٥٠٠ چەکداری حیزبوڵڵا بەھۆی برینەکانیان لە چالاکی دەرھێنراون و ژمارەیەکی زۆریان کوێربوون یان دەستیان لەدەستداوە.&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollahs-tunnels-flexible-command-weather-israels-deadly-blows-2024-09-25/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; لە بەرامبەردا حیزبوڵڵا کە ھێرشەکەی بە ئەگەریی [[ڕاگەیاندنی شەڕ]] لە لایەن ئیسرائیلەوە پێناسە کرد، دوای چەند ڕۆژێک ھێرشی مووشەکی بۆ سەر باکووری ئیسرائیل دەستپێکرد.&lt;ref&gt;https://www.reuters.com/world/middle-east/dozens-hezbollah-members-wounded-lebanon-when-pagers-exploded-sources-witnesses-2024-09-17/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.haaretz.com/israel-news/2024-09-19/ty-article-live/netanyahu-slams-misguided-starmer-accuses-u-k-of-sending-mixed-messages/00000192-07f9-d543-ab9f-2ffbf5790000&lt;/ref&gt;

=== ھەڵمەتەکانی پێشووی ئیسرائیل ===
لە ١ی تشرینی یەکەمدا، سوپای ئیسرائیل ئاشکرای کرد کە ھێزە تایبەتەکانی لە مانگی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ەوە زیاتر لە ٧٠ ھێرشی شاراوەی بچووکیان بۆ باشووری لوبنان ئەنجامداوە، بەڵام لەم ھەڵمەتانەدا لەگەڵ چەکدارانی حیزبوڵڵا پێکدادانیان نەبووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Watch: Israel destroys Hezbollah tunnels and infrastructure in southern Lebanon|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/10/01/watch-israel-destroys-hezbollah-tunnels-inside-lebanon/|newspaper=The Telegraph|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|issn=0307-1235|زمان=en-GB|یەکەم=Paul|دوایین=Nuki}}&lt;/ref&gt; ئیسرائیل ڕایگەیاندووە، تونێل و چەک و پلانی داگیرکاریی حزبوڵڵایان لە گوندەکانی نزیک سنوور ئاشکرا کردووە، لەوانە ئەتا  ئەشەب، مەیس جەبەل و کفرکەللا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=IDF invasion of southern Lebanon meets no Hezbollah resistance |ناونیشان=https://www.jpost.com/israel-hamas-war/article-822764 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |زمان=en}}&lt;/ref&gt; [[دانیاڵ ھاگاری]] وتەبێژی سوپای ئیسرائیل ڕایگەیاند، بۆیان دەرکەوتووە کە حیزبوڵڵا پلانی دەستپێکردنی ھێرشێکی ھاوشێوەی [[ھێرشی ٢٠٢٣ی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل|ھێرشەکانی ٧ی تشرینی یەکەمی حەماس]] ھەبووە، کە بووەتە ھۆی دروستبوونی ململانێیەکان.&lt;ref&gt;https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-has-begun-limited-raids-against-hezbollah-targets-border-area-2024-09-30/&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[شەڕی لوبنان (٢٠٠٦)|شەڕی ٢٠٠٦ی لوبنان]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|2024 Israeli invasion of Lebanon}}

{{تووڵی دەروازە|لوبنان|ئیسرائیل|ئێران|ڕۆژھەڵاتی ناوین|شەڕ|سیاسەت|فەلەستین|سووریا|دەیەی ٢٠٢٠}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]
[[پۆل:ململانێیەکان]]
[[پۆل:شەڕەکان]]
[[پۆل:سنوورەکان]]</text>
      <sha1>bjuh36ashaaupnge1hmszcxlyncdp0p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داگیرکاری ٢٠٢٤ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>275979</id>
    <redirect title="ھێرشی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان" />
    <revision>
      <id>1581825</id>
      <parentid>1343219</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T06:47:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[ھێرشی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان]]</comment>
      <origin>1581825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87" sha1="o8x6jxpnl1kd8cfxkayb259lywiu5r0" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[ھێرشی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان]]</text>
      <sha1>o8x6jxpnl1kd8cfxkayb259lywiu5r0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھێرشەکانی ٢٠٢٤ی ئۆپۆزیسیۆنی سووریا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278475</id>
    <revision>
      <id>1581702</id>
      <parentid>1554383</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T17:33:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21141" sha1="jmo1jrfyhsph8pdeb38gh4hvq7jtvks" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی پێکدادانی سەربازی
| پێکدادان    = ھێرشەکانی ٢٠٢٤ی ئۆپۆزیسیۆنی سووریا
| بەشێک_لە      = [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]]
| وێنە       = {{Switcher
| [[File:Northwestern Syria offensive (2024).jpg|upright=1.15|frameless]]
| نەخشەی ھێرشەکە لە باکووری ڕۆژاوای سووریا
| نەخشەی ھێرشەکە لە سووریا|[[File:Northwestern Syria offensive (2024), Aleppo.svg|upright=1.15|frameless]]
| نەخشەی ھێرشەکە لە ئیدلیب و دەوروبەری}}
| سەرنووس     = {{legend|#ebc0b3|{{گەورە|کۆنترۆڵکراوی [[سووریای بەعس|ڕژێمی ئەسەد]]}}}}
{{legend|#cae7c4|کۆنترۆڵکراوی [[ئۆپۆزیسیۆنی سووریا]]}}
{{legend|#FFFF00|کۆنترۆڵکراوی [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات]]}}
| ڕێکەوت        = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤{{snd}}٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (١١ ڕۆژ)
| شوێن       = [[سووریا]]
| تەوەرەکان = 
| جۆری_نەخشە    = 
| پشووی_نەخشە  = 
| latitude    = 
| longitude   = 
| قەبارەی_نەخشە    = 
| هێماقەبارەی_نەخشە = 
| سەرنووسی_نەخشە = 
| ڕووی_نەخشە   = 
| هەرێمی   =
| ئەنجام      = * کۆنترۆڵی تەواوی سووریا کەوتە ژێر دەستی [[ئۆپۆزیسیۆنی سووریا]] و [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا]]
* [[پارێزگای قونەیترە]] لەلایەن [[ئیسرائیل]]ەوە داگیر کرا
* [[کەوتنی ڕژێمی ئەسەد]]
* پێکھێنانی [[حکوومەتی ڕاگوێزراوی سووریا]]
| دۆخ      = 
| سەرەی_جەنگاوەران = 
| جەنگاوەر١  = {{flagicon|Syrian opposition}} [[ئۆپۆزیسیۆنی سووریا]]
* {{flagicon image|InfoboxHTS.svg}} [[ھەییەی تەحریر شام]]
* {{flagicon|Syrian opposition}} [[ژووری ئۆپەراسیۆنەکانی باشوور]]
* {{flagicon|Syrian opposition}} [[سوپای نیشتیمانیی سووریا]]
| جەنگاوەر٢  = {{ئاڵا|سووریا}}{{ھن}}{{ئاڵا|ڕووسیا}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}}{{ھن}}[[حیزبوڵڵای لوبنان]]
| جەنگاوەر٣  = {{flagicon image|De facto SA-NES Flag.svg}} [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا]]{{تێبینی|لە ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ەوە}}
* {{flagicon image|Flag of Syrian Democratic Forces.svg}} [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات]]
| فەرماندە١  = {{flagicon|Syrian opposition}} [[ئەبوو محەممەد جۆلانی]]
| فەرماندە٢  = {{ھێمای ئاڵا|سووریا}} [[سوھەیل حەسەن]]{{ھێڵی نوێ}}{{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[کیوومەرس پوورھاشمی]] {{KIA}}
| فەرماندە٣  = {{flagicon image|Flag of Syrian Democratic Forces.svg}} [[مەزڵووم کۆبانی]]
| یەکەکان١      = 
| یەکەکان٢      = 
| یەکەکان٣      = 
| هێز١   = 
| هێز٢   = 
| هێز٣   = 
| زیانەکان١ = {{flagicon|Syrian opposition}} ٢١٩ کوژراو، یان ٣٠٠ کوژراو (بەوتەی ڕووسیا)
| زیانەکان٢ = {{ھێمای ئاڵا|سووریا}} ١٣٦ کوژراو، ٢١ گیراو{{ھن}}{{ھێمای ئاڵا|ئێران}} ١ کوژراو{{ھن}}{{ھێمای ئاڵا|ڕووسیا}} +١ کوژراو
| زیانەکان٣ = {{flagicon image|Flag of Syrian Democratic Forces.svg}} ٣ کوژراو و چەند کەس گیراو{{ھن}}سەدان ھەزار [[کورد]] لە ناوچەکانی ڕۆژاوای [[فورات]] ئاوارە بوون
| تێبینییەکان       = 
| campaignbox = 
}}
لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ ھاوپەیمانییەک لە فەرماندەیی گرووپە [[ئۆپۆزیسیۆنی سووریا|ئۆپۆزیسیۆنەکانی سووریا]] و ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی ئۆپۆزیسیۆن&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Eyad|دوایین=Kourdi|یەکەم٢=Mostafa|دوایین٢=Salem|یەکەم٣=Christian|دوایین٣=Edwards|یەکەم٤=Allegra|دوایین٤=Goodwin|یەکەم٥=Christian|دوایین٥=Edwards|یەکەم٦=Annoa|دوایین٦=Abekah-Mensah|یەکەم٧=Lauren|دوایین٧=Kent|یەکەم٨=Avery|دوایین٨=Schmitz|سەردێڕ=Syrian rebels enter Aleppo for first time in eight years during shock offensive|ناونیشان=https://edition.cnn.com/2024/11/29/world/syria-rebels-aleppo-war-intl/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ئیش=CNN|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|زمان=en}}&lt;/ref&gt; و بە سەرۆکایەتی [[ھەییەی تەحریر شام]] (HTS) و گرووپە ھاوپەیمانەکانی سەر بە [[تورکیا]]&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/czr7rkzz2gmo|سەردێڕ=More Russian strikes as Syrian rebels advance after taking Aleppo |وێبگە=BBC News |وتەگێڕانەوە=The latest offensive has been led by an Islamist militant group known at Hayat Tahrir al-Sham (HTS) and allied factions backed by Turkey.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/aleppo-airport-closed-sources-say-syrian-rebels-reach-heart-city-2024-11-29/ |وێبگە=Reuters |وتەگێڕانەوە=With Assad backed by Russia and Iran, and Turkey supporting some of the rebels in the northwest where it maintains troops, the offensive has brought into focus the conflict's knotted geopolitics.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://news.sky.com/story/aleppo-airport-and-major-roads-closed-as-syrian-rebel-fighters-step-up-attacks-reports-13263439|سەردێڕ=Aleppo: Rebels 'take control' of airport as thousands of fighters seize most of Syria's second-biggest city |وێبگە=Sky |وتەگێڕانەوە=The insurgents, led by the Islamist militant group Hayat Tahrir al Sham and including Turkey-backed fighters, also claim to be in control of all of Idlib province after launching their offensive on Wednesday.}}&lt;/ref&gt; و [[سوپای نیشتیمانیی سووریا]] بەسترا، تێیدا سوپای نیشتیمانیی سووریا (SNA) ھێرشێکی بۆ سەر ھێزەکانی سوپای سووریای عەرەبیی لایەنگری حکوومەت لە [[پارێزگای ئیدلیب|ئیدلیب]] دەستپێکرد، بەرەو [[پارێزگای حەما|حەما]] و [[پارێزگای حەلەب|حەلەب]] لە [[سووریا]]. ھێرشەکە بە دروشمی '''ڕێگریکردن لە دەستدرێژیکاری'''{{تێبینی|{{بە عەرەبی|ردع العدوان}}}} لەلایەن ھەیییەی تەحریر ناسێنرا، و ڕاگەیەندرا کە وەک تۆڵەسەندنەوەیەک لە تۆپبارانەکانی حکوومەتی بەشار ئەسەد بووە بۆسەر ھاووڵاتیانی مەدەنی لە گوندەکانی ڕۆژاوای حەلەب.&lt;ref name=&quot;g008&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kourdi |یەکەم=Eyad |دوایین٢=Edwards |یەکەم٢=Christian |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ |ناونیشان=https://www.aol.com/syrian-rebels-launch-major-attack-183728627.html |سەردێڕ=Syrian rebels launch major attack on regime forces in Aleppo province |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |وێبگە=AOL.com }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.aol.com/syrian-rebels-launch-major-attack-183728627.html |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt; ئەمە یەکەم ھێرشیی سەربازیی ئۆپۆزیسیۆنە لەوەتەی پەیمانی ئاگربەستی ئیدلیب لە ئازاری ٢٠٢٠.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Syrian rebels launch surprise offensive in northwest as regime retaliates with airstrikes|ناونیشان=https://www.newarab.com/news/syrian-rebels-launch-shock-offensive-against-regime-northwest|ئیش=[[The New Arab]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cnn 27-11&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kourdi |یەکەم=Eyad |دوایین٢=Edwards |یەکەم٢=Christian |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://edition.cnn.com/2024/11/27/middleeast/syria-rebel-attack-aleppo-assad-intl-latam/index.html|سەردێڕ=Syrian rebels launch major attack on regime forces in Aleppo province |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[CNN]] |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

لە ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤، ھەیییەی تەحریر شام و [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات]] چوونە ناو [[حەلەب|شاری حەلەب]] و [[شەڕی حەلەب (٢٠٢٤)|زۆربەی شارەکەیان گرتەوە]]، ئەمەش لەنێوان داڕمانی ھێزەکانی لایەنگری حکوومەتدا بوو. ڕۆژی دواتر ھێزەکانی ئۆپۆزیسیۆن پێشڕەوی خێرایان کرد و دەیان شارۆچکە و گوندیان گرت لەگەڵ ھەڵوەشاندنەوەی ھێزەکانی لایەنگری حکوومەت، و بەرەو [[حەما]] لە ناوەڕاستی سووریا پێشڕەوییان کرد، دواتر لە ٥ی کانوونی دووەمدا دەستیان بەسەر شارەکەدا گرت.&lt;ref name=&quot;collapse30&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=&quot;The Authority&quot; controls Aleppo International Airport and many cities and towns in the northern Hama countryside amid a complete collapse of the regime forces|ناونیشان=https://www.syriahr.com/الهـ-ـيـ-ـئة-تسيطر-على-مطار-حلب-الدولي/738447/|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=SOHR|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|زمان=Arabic}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hamafall&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Syrian rebels capture second major city as army withdraws from Hama|ناونیشان=https://edition.cnn.com/2024/12/05/middleeast/syria-rebels-hama-government-intl/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=CNN|ڕێکەوت=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤}}&lt;/ref&gt;

== پشت ڕووداوەکان ==
لە دوای ڕێککەوتنی ئاگربەستی ئیدلیب لە ئازاری ٢٠٢٠، ئۆپەراسیۆنە بەرفراوانەکانی نێوان ھێزەکانی ئۆپۆزیسیۆن و لایەنگری حکوومەت لە باکووری ڕۆژاوای سووریا وەستان.&lt;ref name=&quot;cnn 28-11&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Salem |یەکەم=Mostafa |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://edition.cnn.com/2024/11/28/europe/syria-rebels-government-iran-analysis-intl/index.html|سەردێڕ=Syria’s rebels exploit weaknesses in Iran’s proxies to launch surprise offensive |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=CNN |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lister&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lister |یەکەم=Charles |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.spectator.co.uk/article/syrias-conflict-is-heating-up-once-more/|سەردێڕ=Syria's conflict is heating up once more |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Spectator |زمان=en}}&lt;/ref&gt; بەڵام گرووپە ئۆپۆزیسیۆنەکان کە بنکەکانیان لە باکووری ڕۆژاوای سووریایە، خۆیان بۆ دەستپێکردنەوەی شەڕ و پێکدادانەکان ئامادەکرد، بەتایبەتی ھەیییەی تەحریر شام توانا سەربازییەکانی بەھێزتر کرد بە چاکسازی لە پێکھاتەکانیدا بۆ «ھێزێکی چەکداریی پەرەپێدراو»، باشترکردنی مەشق و ڕاھێنان و دامەزراندنی ھێزی تایبەتمەند لە ھەڵکوتانەسەر و ئۆپەراسیۆنی شەوانە.&lt;ref name=&quot;lister&quot;/&gt; ھاوکات حکوومەتی سووریا بەدەست پەرەسەندنی گەندەڵییەوە دەیناڵاند.&lt;ref name=&quot;lister&quot;/&gt; لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٢ەوە، ھێزەکانی ھەیییەی تەحریر شام زنجیرەیەک ھێرشی دزەکردن و نیشانەشکێن بەدەستەکانیان بۆ سەر ھێزەکانی حکوومەت دەستپێکرد، کە بووە ھۆی ھێرشەکە. [[حەلەب]] لە دوای ھێرشی ٢٠١٦ی حەلەبەوە لەلایەن حکوومەتی [[بەشار ئەسەد]] و میلیشیاکانی سەر بە ئێرانەوە کۆنترۆڵکرابوو.&lt;ref name=&quot;cnn 28-11&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;lister&quot;/&gt;

لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤دا، کۆکردنەوەیەکی گەورە لەلایەن ھەیییەی تەحریر و ھێزەکانی حکوومەتەوە لە گوندەکانی حەلەب دەستیپێکرد، لەکاتێکدا یاخیبووانی سووریا ڕایان گەیاندبوو کە چەند مانگێکە خۆیان بۆ ھێرشێکی بەرفراوان دژی ھێزەکانی حکوومەت لە شاری حەلەب ئامادە دەکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Abdulrahim|یەکەم=Raja|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Syrian Rebels Reach Outskirts of Major City in Escalating Offensive|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2024/11/29/world/middleeast/syria-war-aleppo-rebels-government.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ئیش=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt; لە ٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤، تۆپخانەی ھێزەکانی حکوومەت شارۆچکەی [[ئەریحا]] کە لەژێر دەستی ئۆپۆزیسیۆندا بوو تۆپباران کرد، و بەھۆیەوە ١٦ ھاووڵاتی مەدەنی کوژران و برینداربوون.&lt;ref name=&quot;casusbelli&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Most of them are children. 16 citizens were killed and injured in regime forces' shelling of the city of Ariha|ناونیشان=https://www.syriahr.com/جلهم-من-الأطفال-استشهاد-وإصابة-16-مواطن/737978/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=[[Syrian Observatory for Human Rights]]|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|زمان=Arabic}}&lt;/ref&gt;

== ھێرش ==
لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤، ھەیییەی تەحریر شام ڕای گەیاند کە ھێرشێکی بە ناوی «ڕێگریکردن لە دەستدرێژیکاری» دژی ھێزەکانی لایەنگری حکوومەت لە ڕۆژاوای [[پارێزگای حەلەب]] دەستپێکردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Syrian opposition launches &quot;Deterrence of Aggression&quot; operation in the north of the country|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/news/2024/11/27/المعارضة-السورية-تطلق-عملية-ردع|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=[[Al Jazeera Arabic]]|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|زمان=Arabic}}&lt;/ref&gt; ھێرشەکە وەڵامێک بوو بۆ تۆپبارانەکانی ئەم دوایییەی حکوومەتی [[بەشار ئەسەد]]ی سووریا بۆ سەر [[ئیدلیب]]ی ژێردەستی یاخیبووان کە بەھۆیەوە لانیکەم ٣٠ ھاووڵاتی مەدەنی تێیدا کوژران.&lt;ref name=&quot;cnn 27-11&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;cnn 28-11&quot;/&gt;

=== شەڕی حەلەب ===
{{وتاری سەرەکی|شەڕی حەلەب (٢٠٢٤)}}
ڕۆژی ٢٩ی تشرینی دووەم، ھێزەکانی ئۆپۆزیسیۆن چوونە ناو حەمدانییە و حەلەبی نوێی سەر بە شاری [[حەلەب]]، دوای ئەوەی بە دوو ئۆتۆمبێلی بۆمبڕێژکراو دوو جار ھێرشی خۆکوژییان ئەنجامدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=السوري |یەکەم=المرصد |ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=بعد تفجير سيارتين مفخختين.. فصائل عملية “ردع العدوان” تدخل أجزاء من أحياء في مدينة حلب {{!}} المرصد السوري لحقوق الإنسان |ناونیشان=https://www.syriahr.com/%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%AA%D9%81%D8%AC%D9%8A%D8%B1-%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%8A%D9%86-%D9%85%D9%81%D8%AE%D8%AE%D8%AA%D9%8A%D9%86-%D9%81%D8%B5%D8%A7%D8%A6%D9%84-%D8%B9%D9%85%D9%84%D9%8A%D8%A9/738253/ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=ar}}&lt;/ref&gt; لە نیوەی کۆتایی ڕۆژەکەدا ھێزەکانی ئۆپۆزیسیۆن دەستیان بەسەر ٥ شارۆچکەی شاری حەلەبدا گرت، ئەوانیش حەمدانییە، حەلەبی نوێ، ٣٠٠٠ باڵەخانە، ئەلجەمیلییە و سەڵاحەدین. لە شوێنەکانی دیکەی شارەکەدا، لەنێویاندا ناوەندەکەی، شەڕ و پێکدادان ڕوویدا. ٢٠ شارۆچکە و گوندی دیکە لەلایەن ھێزەکانی ئۆپۆزیسیۆنەوە دەستی بەسەردا گیرا، لەوانە شاری ستراتیژیی سەراقیب، لە نێوان ھێڵە داڕماوەکانی بەرگریی ھێزەکانی لایەنگری حکوومەت. شارۆچکەکانی دیکە کە لەلایەن ھێزەکانی ئۆپۆزیسیۆنەوە دەستی بەسەردا گیرا بریتین لە خان ئەلسەبیل، تەحیە، تەرنەبا، و جوباس لە گوندەکانی ئیدلیب و شارۆچکەکانی خان تومەن، شاغیدەلە، خەلاسە، ئەلحەدیر، ئەلقەرەسی، بەرنە، ئەلعیس، تەلحادیە، زیتان، ئەلمەنسوورە و ئەلباوابیە لە گوندەکانی حەلەب.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Amid failure of regime forces to counter attacks {{!}} HTS and factions take control of five neighborhoods in Aleppo city and 20 villages and towns in Idlib and Aleppo countryside - The Syrian Observatory For Human Rights |ناونیشان=https://www.syriahr.com/en/350160/ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=en-CA}}&lt;/ref&gt;

لە کاتژمێرەکانی سەرەتای ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤، ھێزەکانی یاخیبووان [[قەڵای حەلەب]]یان گرت کە بارەگای حکوومەتی لێیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=المعارضة السورية تدخل حلب وتسيطر على مقارها الحكومية وقلعتها |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/news/2024/11/29/%D8%B9%D8%A7%D8%AC%D9%84-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D8%B6%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D9%82%D9%88%D8%A7%D8%AA%D9%86%D8%A7-%D8%B3%D9%8A%D8%B7%D8%B1%D8%AA |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=الجزيرة نت |زمان=ar}}&lt;/ref&gt; تا بەیانی ھێزەکانی یاخیبووان دەستیان بەسەر زۆربەی حەلەبدا گرت و سەربازانی لایەنگری حکوومەتیان ناچارکرد پاشەکشە بکەن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=السوري |یەکەم=المرصد |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=بعد غياب لنحو 8 سنوات.. الطيران الحربي يستهدف أحياء حلب.. وقوات “ردع العدوان” تتوغل في غالبية أحياء مدينة حلب {{!}} المرصد السوري لحقوق الإنسان |ناونیشان=https://www.syriahr.com/%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%BA%D9%8A%D8%A7%D8%A8-%D9%84%D9%86%D8%AD%D9%88-8-%D8%B3%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%A8%D9%8A-%D9%8A%D8%B3/738353/ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=ar}}&lt;/ref&gt;

== تێبینییەکان ==
{{تێبینییەکان}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{شەڕی ناوخۆییی سووریا}}
{{تووڵی دەروازە|شەڕ|سووریا|شەڕی نێوخۆیی|ئێران|ڕووسیا|تورکیا|کوردستان|دەیەی ٢٠٢٠}}

[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]]
[[پۆل:سووریا]]
[[پۆل:گرووپە چەکدارە عەرەبییەکان]]
[[پۆل:سەربازی]]
[[پۆل:شەڕ]]
[[پۆل:شەڕەکان]]
[[پۆل:شەڕە ناوخۆیییەکان]]</text>
      <sha1>jmo1jrfyhsph8pdeb38gh4hvq7jtvks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئەکشن لەگەڵ وەلید</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283777</id>
    <redirect title="عەرەبستانی سعوودی" />
    <revision>
      <id>1581796</id>
      <parentid>1581545</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T04:33:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27751-15</username>
        <id>76183</id>
      </contributor>
      <comment>ڕەوانە کرا بۆ [[عەرەبستانی سعوودی]]</comment>
      <origin>1581796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="1ysc9s2ctk48f3l6umitf0qxkq2u4af" xml:space="preserve">#redirect:[[عەرەبستانی سعوودی]]</text>
      <sha1>1ysc9s2ctk48f3l6umitf0qxkq2u4af</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئادەم دی ئانجێڵۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283901</id>
    <revision>
      <id>1581762</id>
      <parentid>1432358</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T23:42:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3522" sha1="1pddm967xee7torive63da5ksl110ee" xml:space="preserve">{{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=ئادەم دی ئانجیڵۆ{{ھن}}Adam D'Angelo|وێنە=20111014230016!Adam D'Angelo.jpg|ڕێکەوتی لەدایکبوون=١٤ی ئابی ١٩٨٤|نیشتەجێ=ئەمریکا|نەتەوە=[[ئەمریکی]]|شارۆمەندێتی={{flagicon image|Flag of the United States.svg}} [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]|پیشە=[[خاوەن کارەکان|خاوەن کار]]، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری [[کوۆرا]]|خاوەنکار=|ئۆفیس=[[کوۆرا]]}}

'''ئادەم دی ئانجێڵۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Adam D'Angelo}}؛ لەدایکبووی ١٤ی ئابی ١٩٨٤) [[خاوەن کارەکان|خاوەنکارێکی]] [[ئەمریکییەکان|ئەمریکییە]]، [[بەڕێوەبەری جێبەجێکار]] و دامەزرێنەری کۆمپانیای [[کوۆرا|کوۆرایە]] کە بنکەکەی لە [[ماونتن ڤیو، کالیفۆرنیا|ماونتن ڤیو]] لە [[کالیفۆڕنیا|کالیفۆرنیایە]]. بەڕێوەبەری تەکنۆلۆژیای [[فەیسبووک]] بووە، بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٨ کۆمپانیاکەی جێھێشتووە، دوای ساڵێک لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٠٩ لەگەڵ [[چاڕڵی شێفر]] کە پێشتر کارمەندی فەیسبووک بووە کوۆرایان دامەزراند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|سەردێڕ=Facebook CTO Adam D'Angelo to leave the company {{!}} VentureBeat {{!}} {{!}} by Eric Eldon|ناونیشان=https://venturebeat.com/2008/05/11/facebook-cto-adam-dangelo-to-leave-or-at-least-take-an-extended-vacation/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170602045414/https://venturebeat.com/2008/05/11/facebook-cto-adam-dangelo-to-leave-or-at-least-take-an-extended-vacation/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Does Quora Really Have All the Answers? {{!}} Wired Magazine {{!}} Wired.com|ناونیشان=http://www.wired.com/magazine/2011/04/ff_quora/all/1/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140325221610/http://www.wired.com/magazine/2011/04/ff_quora/all/1/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ئادەم دی ئانجێڵۆ |ناونیشان=https://golden.com/wiki/Adam_D'Angelo-9G4PVE |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= |وێبگە=گۆڵدن }}{{بەستەری مردوو|url=https://golden.com/wiki/Adam_D%27Angelo-9G4PVE |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمپانیا|کالیفۆڕنیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Adam D'Angelo}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤]]
[[پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]]
[[پۆل:بەڕێوەبەرانی جێبەجێکاریی تەکنەلۆژیای ئەمریکی]]
[[پۆل:زیندووان]]</text>
      <sha1>1pddm967xee7torive63da5ksl110ee</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دابەشکردنی ئیرلەندا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285678</id>
    <revision>
      <id>1581859</id>
      <parentid>1501357</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T07:47:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1581859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4864" sha1="o8bnm2kxd2r8dqbdx6xlgkj7wfx5j77" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}
}}
{{Databox|وێنە=Map_of_Ireland's_capitals.png}}
'''دابەشکردنی ئیرلەندا''' (بە [[زمانی ئیری|ئیری]]: ''críochdheighilt na hÉireann'') ئەو پرۆسەیە بوو کە [[حکوومەتی شانشینی یەکگرتوو|حکوومەتی شانشینی یەکگرتووی (ئەوکات)]] بەریتانیا و ئێرلەندا دوورگەکەی بەسەر دوو سیاسەتی جیاوازدا دابەشکرد. دابەشکردنەکە لە ٣ی ئایاری ١٩٢١ بەپێی یاسای حکوومەتی ئێرلەندا ساڵی ١٩٢٠ ڕوویدا. بچووکترنیان، [[ئیرلەندی باکوور]]، بەپێی پێویست بە ئیدارەیەکی وەرگیراو دامەزراوە و ئێستا بەشێکە لە شانشینی یەکگرتوو، لە کاتێکدا سیستەمی سیاسی گەورەتر، [[ئیرلەندای باشوور (١٩٢١–١٩٢٢)|ئیرلەندای باشوور]] کە بڕیارە دەسەڵاتی دادوەری سەربەخۆی ھەبێت، نەیتوانی ڕەزامەندی بەدەستبھێنێت. ناوچەکە لەبری ئەوە سەربەخۆ بوو و ئێستا دەوڵەتێکی سەروەرە کە پێی دەوترێت ئێرلەندا و بە [[کۆماری ئیرلەند]] وەسف دەکرێت.

یاسای ساڵی ١٩٢٠ بە مەبەستی دروستکردنی دوو خاکی خۆبەڕێوەبەر بوو لە ناو [[ئیرلەند|ئێرلەندا]]، کە ھەردووکیان وەک بەشێک لە شانشینی یەکگرتوو دەمێننەوە. ھەروەھا یاساکە بڕگەیەکی سەبارەت بە ھاوکاری نێوان ھەردوو ھەرێم و یەکگرتنەوەی ئێرلەندا لە کۆتاییدا لەخۆگرتبوو. بەڵام لە ساڵی ١٩٢٢ و دوای جەنگی سەربەخۆیی (١٩١٩–١٩٢١) و پەیماننامەی ئینگلیز و ئێرلەندا، بەشی باشوور و ڕۆژاوا بوونە دەوڵەتی ئازادی ئێرلەندا، لە کاتێکدا ئێرلەندای باکوور بژاردەی خۆی بۆ مانەوە لە بەریتانیا بەکارھێنا.

لە دوای دابەشبوونی ئێرلەندا، یەکێک لە خواستە سەرەکییەکانی ناسیۆنالیستە ئێرلەندیەکان یەکگرتنەوەی ئێرلەندا بووە، کە تەواوی دوورگەکە یەک دەوڵەتی سەربەخۆی پێکبھێنن. ئەم ئامانجە لەگەڵ ئامانجی یەکێتییەکان لە ئیرلەندای باکووردا ناکۆکە بوو، کە دەیانویست ناوچەکە وەک بەشێک لە شانشینی یەکگرتوو بمێنێتەوە. بەپێی ڕێککەوتنی بێلفاست لە ساڵی ١٩٩٨، حکوومەتی ئێرلەندا و بەریتانیا ڕێککەوتن لەسەر ئەوەی کە دۆخی ئێرلەندای باکوور بەبێ ڕەزامەندی زۆرینەی دانیشتووانەکەی ناگۆڕێت. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Smith |یەکەم=Evan |ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.historyandpolicy.org/policy-papers/papers/brexit-and-the-history-of-policing-the-irish-border|سەردێڕ=Brexit and the history of policing the Irish border |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201108091613/http://www.historyandpolicy.org/policy-papers/papers/brexit-and-the-history-of-policing-the-irish-border |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠١٦|وێبگە=History &amp; Policy}}&lt;/ref&gt; لە وتارە سپییەکەیدا سەبارەت بە کشانەوەی بەریتانیا لە [[یەکێتیی ئەورووپا|یەکێتی ئەوروپا]]، حکوومەتی بەریتانیا پابەندبوونی خۆی بە ڕێککەوتنی بێلفاست دووپاتکردەوە. سەبارەت بە پێگەی ئێرلەندای باکوور، گوتی: «ئەولەویەتی ڕوونی حکوومەتی بەریتانیا ئەوەیە کە پێگەی دەستووری ئێستای ئێرلەندای باکوور وەک بەشێک لە شانشینی یەکگرتوو بھێڵێتەوە، بەڵام پەیوەندییەکی بەھێزی لەگەڵ [[کۆماری ئیرلەند|ئێرلەندا]] ھەیە.»

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Partition of Ireland}}
{{شریتی دەروازە|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</text>
      <sha1>o8bnm2kxd2r8dqbdx6xlgkj7wfx5j77</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئیرلەندای باشوور (١٩٢١–١٩٢٢)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285689</id>
    <revision>
      <id>1581860</id>
      <parentid>1448060</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T07:47:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1581860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6154" sha1="f2sc735s4j06fl6drxqr94vcg27sltr" xml:space="preserve">{{Databox|وێنە=Southern_Ireland_in_the_UK_and_Europe.svg
}}'''ئیرلەندای باشوور''' (بە [[زمانی ئیری|ئیری]]: Deisceart Éireann) گەورەتر بوو لە نێوان ئەو دوو بەشەی کە [[ئیرلەند|ئێرلەندای]] پێکھێنابوو پێش ئەوەی بە یاسای حکوومەتی ئێرلەندا ساڵی ١٩٢٠ دابەش بکرێت. ئێرلەندای باشوور لە کۆی ٣٢ پارێزگای ئێرلەندا ٢٦ پارێزگای پێکدێت، و نزیکەی پێنج لەسەر شەشی ڕووبەری دوورگەکە دەگرێتەوە، لە کاتێکدا شەش پارێزگای دیکە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی دوورگەکە [[ئیرلەندی باکوور]] پێکدەھێنن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jackson|یەکەم=Alvin|ناونیشان=https://archive.org/details/homeruleirishhis00alvi|سەردێڕ=Home Rule: An Irish History, 1800–2000|ڕێکەوت=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٠١٩٥٢٢٠٤٨X|پەڕەکان=[https://archive.org/details/homeruleirishhis٠٠alvi/page/١٩٨ ١٩٨]–٩|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211015235808/https://archive.org/details/homeruleirishhis00alvi|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١}}&lt;/ref&gt; ئێرلەندای باشوور کاونتی دۆنیگالی لەخۆگرتبوو، سەرەڕای ئەوەی گەورەترین پارێزگای ئۆلستەرە و باکووریترین پارێزگای ئێرلەندا بوو.

یاسای حکوومەتی ئێرلەندا ساڵی ١٩٢٠ کە لە ٣ی ئایاری ١٩٢١ کەوتە بواری جێبەجێکردنەوە، ئامانجی دروستکردنی دوو خاکی خۆبەڕێوەبەر بوو لە ناو ئێرلەندا، کە ھەریەکەیان پەرلەمان و دامەزراوەی حکوومەتی تایبەتی خۆیان ھەبێت و لە چوارچێوەی [[شانشینی یەکگرتوو|شانشینی یەکگرتووی]] [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] و [[ئیرلەند|ئێرلەندا]] بمێننەوە. بڕگەکانی ھاوکاری نێوان ھەردوو ھەرێم و یەکگرتنەوەی ئێرلەندا لە کۆتاییدا لەخۆگرتبوو. بەڵام لە ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ١٩٢١ بۆ ئەنجومەنی کۆمۆنەکان لە ئیرلەندای باشوور، کاندیدەکانی [[شین فین]] لە کۆی ١٢٨ کورسی ١٢٤ کورسییان بەدەستھێنا (ھەموو کاندیدەکان دژایەتی نەبوون و ھیچ دەنگدانێکی ڕاستەقینە ئەنجام نەدرا)، پەرلەمانیان پشتگوێ خست و لەبری ئەوە کۆبوونەوە و دایلی دووەمیان پێکھێنا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rubinstein|یەکەم=William D.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8M0cBQAAQBAJ&amp;pg=PA120|سەردێڕ=Twentieth-Century Britain: A Political History|ڕێکەوت=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan|ژپنک=٠٢٣٠٦٢٩١٣X|پەڕە=١٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230127101554/https://books.google.com/books?id=8M0cBQAAQBAJ&amp;pg=PA120|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}{{بەستەری مردوو}}&lt;/ref&gt; پەرلەمانی ئێرلەندای باشوور کە چوار ئەندامی یەکێتیی ھەیە، تەنیا جارێک کۆبووەتەوە. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ward|یەکەم=Alan J|سەردێڕ=The Irish Constitutional Tradition. Responsible Government and Modern Ireland 1782–1922|بڵاوکەرەوە=Catholic University Press of America|ساڵ=١٩٩٤|ژپنک=٠-٨١٣٢-٠٧٩٣-٢|پەڕەکان=١٠٣–١١٠}}&lt;/ref&gt; بەردەوامی نائارامی بووە ھۆی پەیماننامەی ئینگلیز و ئێرلەندا و حکوومەتی کاتی کە لە ١٦ی کانوونی دووەمی ١٩٢٢ تا ٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٢ ئیرلەندای باشووری بەڕێوەبرد و وەک ئیدارەیەکی ئینتقالی کاریگەر بۆ ماوەی نێوان پەسەندکردنی پەیماننامەی ئینگلیز و ئێرلەندا و دامەزراندنی دەوڵەتی ئازادی ئێرلەندا کاری کرد. نوێنەرانی دژە پەیماننامەکە بە سکاڵایەک لە پەرلەمانی دایل ئێریان تەحەدای شەرعییەتی ئەو پەیماننامەیەیان کرد.

دەوڵەتی ئازادی ئێرلەندا لە ٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٢٢ جێگەی ئیرلەندای باشووری گرتەوە وەک قەوارەیەکی سیاسی (دواتر لە ساڵی ١٩٣٧ەوە بە پەسەندکردنی دەستووری خۆی بوو بە دەوڵەتێکی سەربەخۆی تەواو).&lt;ref&gt;Keane, Ronan, &quot;Ireland&quot;, in {{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=WJ7FAgAAQBAJ&amp;pg=PA299|سەردێڕ=The Judicial House of Lords: 1876–2009|یەکەم٣=Gavin|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠١٩١٠٢٩٥٣٠|editor-last=Blom-Cooper|شوێن=Oxford|پەڕەکان=٢٩٨–٩|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٥|editor-last2=Dickson|editor-last3=Drewry|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220322154938/https://books.google.com/books?id=WJ7FAgAAQBAJ&amp;pg=PA299|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٢}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|مێژوو|سیاسەت}}
[[پۆل:مێژووی کۆمۆنوێڵسی نەتەوەکان]]
[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٢٢]]
[[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢١]]</text>
      <sha1>f2sc735s4j06fl6drxqr94vcg27sltr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھاییاکا (مانگ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289232</id>
    <redirect title="ھئیەکە (مانگ)" />
    <revision>
      <id>1581828</id>
      <parentid>1472318</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T06:48:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[ھئیەکە (مانگ)]]</comment>
      <origin>1581828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="nly0myxtdb9rwumho60os3x2w4zegg2" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[ھئیەکە (مانگ)]]</text>
      <sha1>nly0myxtdb9rwumho60os3x2w4zegg2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھئیەکە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289235</id>
    <redirect title="ھئیەکە (مانگ)" />
    <revision>
      <id>1581827</id>
      <parentid>1472327</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T06:47:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>1914</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[ھئیەکە (مانگ)]]</comment>
      <origin>1581827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="nly0myxtdb9rwumho60os3x2w4zegg2" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[ھئیەکە (مانگ)]]</text>
      <sha1>nly0myxtdb9rwumho60os3x2w4zegg2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کلاسیکی جیھانیی بەیسبۆڵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293354</id>
    <revision>
      <id>1581638</id>
      <parentid>1581518</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:06:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4228" sha1="p3cdch8kjpa9omxupdoi9rh2ozuj7hr" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''کلاسیکی جیھانیی بەیسبۆڵ''' ('''دەبلیو بی سی''')، کە ھەروەھا بە '''کلاسیکەکە''' ئاماژەی پێ دەکرێت، پاڵەوانێتییەکی نێودەوڵەتیی [[بەیسبۆڵ|بەیسبۆڵە]] کە سێ ساڵ جارێک (واتە ھەر سێ ساڵ جارێک ڕوودەدات) ئەنجام دەدرێت و لەلایەن کۆنفیدراسیۆنی جیھانیی بەیسبۆڵ و سۆفتبۆڵ (دەبلیو بی ئێس سی)ەوە مۆڵەتی پێدراوە، کە دەستەی بەڕێوەبەری جیھانیی وەرزشەکەیە، و لەلایەن کۆمپانیای وێرد بەیسبۆڵ کلاسیک ئینکۆوە ڕێک دەخرێت، کە ھاوبەشییەکی دەبلیو بی ئێس سی و مەیجر لیگ بەیسبۆڵ (ئێم ئێڵ بی) لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و کۆمەڵەی یاریزانانی مەیجر لیگ بەیسبۆڵ (ئێم ئێڵ بی پی ئەی)ە، ئەویش لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. تیمی براوە جامی پاڵەوانێتیی کلاسیکی جیھانیی بەیسبۆڵی پێ دەبەخشرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://auctions.mlb.com/japan-2023-world-baseball-classic-championship-trophy/isynmv1/aucd/4457970|سەردێڕ=Japan 2023 World Baseball Classic Championship Trophy Pano Framed LE #1 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230531231728/https://auctions.mlb.com/japan-2023-world-baseball-classic-championship-trophy/isynmv1/aucd/4457970 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=MLB Auctions |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Suvanto |یەکەم=Lyndon |ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.sportskeeda.com/baseball/news-world-baseball-classic-trophy-unveiled-compare-past-designs|سەردێڕ=World Baseball Classic Trophy unveiled, how does it compare to past designs? |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=Sportskeeda}}&lt;/ref&gt; ئەمە یەکێکە لە دوو پاڵەوانێتییە سەرەکییەکەی بەیسبۆڵی گەوران کە لەلایەن دەبلیو بی ئێس سییەوە مۆڵەتی پێدراوە، لەگەڵ دەبلیو بی ئێس سی پریمیەر ١٢، بەڵام تاقە پاڵەوانێتییە کە نازناوی «پاڵەوانی جیھان» دەبەخشێتە براوەکە.&lt;ref name=&quot;International Baseball Federation&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ibaf.org/en/infopage-detail.aspx?id=72ac735a-33d5-45b6-a99d-23e44243f427 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150725113405/http://www.ibaf.org/en/infopage-detail.aspx?id=72ac735a-33d5-45b6-a99d-23e44243f427 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wbsc.org&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.wbsc.org/en/news/japan-win-world-baseball-classic-confirm-their-domination|سەردێڕ=Japan win World Baseball Classic to add to Premier12 and Olympic titles |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=World Baseball Softball Confederation}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.mlbplayers.com/post/venues-announced-for-2026-world-baseball-classic|سەردێڕ=VENUES ANNOUNCED FOR 2026 WORLD BASEBALL CLASSIC |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=MLBPA Players |زمان=en |وتەگێڕانەوە=The World Baseball Classic is sanctioned by the World Baseball Softball Confederation (WBSC) as the sport’s official National Team World Championship.}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.mlbplayers.com/post/venues-announced-for-2026-world-baseball-classic |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>p3cdch8kjpa9omxupdoi9rh2ozuj7hr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581686</id>
      <parentid>1581638</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T17:00:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:وەرزش|وەرزش]] و [[دەروازە:دەیەی ٢٠٠٠|دەیەی ٢٠٠٠]]</comment>
      <origin>1581686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4289" sha1="ben7y1gfbwejbsk3edzviy8ffgiyhev" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''کلاسیکی جیھانیی بەیسبۆڵ''' ('''دەبلیو بی سی''')، کە ھەروەھا بە '''کلاسیکەکە''' ئاماژەی پێ دەکرێت، پاڵەوانێتییەکی نێودەوڵەتیی [[بەیسبۆڵ|بەیسبۆڵە]] کە سێ ساڵ جارێک (واتە ھەر سێ ساڵ جارێک ڕوودەدات) ئەنجام دەدرێت و لەلایەن کۆنفیدراسیۆنی جیھانیی بەیسبۆڵ و سۆفتبۆڵ (دەبلیو بی ئێس سی)ەوە مۆڵەتی پێدراوە، کە دەستەی بەڕێوەبەری جیھانیی وەرزشەکەیە، و لەلایەن کۆمپانیای وێرد بەیسبۆڵ کلاسیک ئینکۆوە ڕێک دەخرێت، کە ھاوبەشییەکی دەبلیو بی ئێس سی و مەیجر لیگ بەیسبۆڵ (ئێم ئێڵ بی) لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و کۆمەڵەی یاریزانانی مەیجر لیگ بەیسبۆڵ (ئێم ئێڵ بی پی ئەی)ە، ئەویش لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. تیمی براوە جامی پاڵەوانێتیی کلاسیکی جیھانیی بەیسبۆڵی پێ دەبەخشرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://auctions.mlb.com/japan-2023-world-baseball-classic-championship-trophy/isynmv1/aucd/4457970|سەردێڕ=Japan 2023 World Baseball Classic Championship Trophy Pano Framed LE #1 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230531231728/https://auctions.mlb.com/japan-2023-world-baseball-classic-championship-trophy/isynmv1/aucd/4457970 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=MLB Auctions |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Suvanto |یەکەم=Lyndon |ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.sportskeeda.com/baseball/news-world-baseball-classic-trophy-unveiled-compare-past-designs|سەردێڕ=World Baseball Classic Trophy unveiled, how does it compare to past designs? |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=Sportskeeda}}&lt;/ref&gt; ئەمە یەکێکە لە دوو پاڵەوانێتییە سەرەکییەکەی بەیسبۆڵی گەوران کە لەلایەن دەبلیو بی ئێس سییەوە مۆڵەتی پێدراوە، لەگەڵ دەبلیو بی ئێس سی پریمیەر ١٢، بەڵام تاقە پاڵەوانێتییە کە نازناوی «پاڵەوانی جیھان» دەبەخشێتە براوەکە.&lt;ref name=&quot;International Baseball Federation&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ibaf.org/en/infopage-detail.aspx?id=72ac735a-33d5-45b6-a99d-23e44243f427 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150725113405/http://www.ibaf.org/en/infopage-detail.aspx?id=72ac735a-33d5-45b6-a99d-23e44243f427 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wbsc.org&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.wbsc.org/en/news/japan-win-world-baseball-classic-confirm-their-domination|سەردێڕ=Japan win World Baseball Classic to add to Premier12 and Olympic titles |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=World Baseball Softball Confederation}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.mlbplayers.com/post/venues-announced-for-2026-world-baseball-classic|سەردێڕ=VENUES ANNOUNCED FOR 2026 WORLD BASEBALL CLASSIC |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=MLBPA Players |زمان=en |وتەگێڕانەوە=The World Baseball Classic is sanctioned by the World Baseball Softball Confederation (WBSC) as the sport’s official National Team World Championship.}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.mlbplayers.com/post/venues-announced-for-2026-world-baseball-classic |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|وەرزش|دەیەی ٢٠٠٠}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>ben7y1gfbwejbsk3edzviy8ffgiyhev</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581723</id>
      <parentid>1581686</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T20:02:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1581723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4339" sha1="acgsqfwbhnnfnpm2aydni5cu70hid0q" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''کلاسیکی جیھانیی بەیسبۆڵ''' ('''دەبلیو بی سی''')، کە ھەروەھا بە '''کلاسیکەکە''' ئاماژەی پێ دەکرێت، پاڵەوانێتییەکی نێودەوڵەتیی [[بەیسبۆڵ|بەیسبۆڵە]] کە سێ ساڵ جارێک (واتە ھەر سێ ساڵ جارێک ڕوودەدات) ئەنجام دەدرێت و لەلایەن کۆنفیدراسیۆنی جیھانیی بەیسبۆڵ و سۆفتبۆڵ (دەبلیو بی ئێس سی)ەوە مۆڵەتی پێدراوە، کە دەستەی بەڕێوەبەری جیھانیی وەرزشەکەیە، و لەلایەن کۆمپانیای وێرد بەیسبۆڵ کلاسیک ئینکۆوە ڕێک دەخرێت، کە ھاوبەشییەکی دەبلیو بی ئێس سی و مەیجر لیگ بەیسبۆڵ (ئێم ئێڵ بی) لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و کۆمەڵەی یاریزانانی مەیجر لیگ بەیسبۆڵ (ئێم ئێڵ بی پی ئەی)ە، ئەویش لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. تیمی براوە جامی پاڵەوانێتیی کلاسیکی جیھانیی بەیسبۆڵی پێ دەبەخشرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://auctions.mlb.com/japan-2023-world-baseball-classic-championship-trophy/isynmv1/aucd/4457970|سەردێڕ=Japan 2023 World Baseball Classic Championship Trophy Pano Framed LE #1 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230531231728/https://auctions.mlb.com/japan-2023-world-baseball-classic-championship-trophy/isynmv1/aucd/4457970 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=MLB Auctions |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Suvanto |یەکەم=Lyndon |ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.sportskeeda.com/baseball/news-world-baseball-classic-trophy-unveiled-compare-past-designs|سەردێڕ=World Baseball Classic Trophy unveiled, how does it compare to past designs? |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=Sportskeeda}}&lt;/ref&gt; ئەمە یەکێکە لە دوو پاڵەوانێتییە سەرەکییەکەی بەیسبۆڵی گەوران کە لەلایەن دەبلیو بی ئێس سییەوە مۆڵەتی پێدراوە، لەگەڵ دەبلیو بی ئێس سی پریمیەر ١٢، بەڵام تاقە پاڵەوانێتییە کە نازناوی «پاڵەوانی جیھان» دەبەخشێتە براوەکە.&lt;ref name=&quot;International Baseball Federation&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ibaf.org/en/infopage-detail.aspx?id=72ac735a-33d5-45b6-a99d-23e44243f427 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150725113405/http://www.ibaf.org/en/infopage-detail.aspx?id=72ac735a-33d5-45b6-a99d-23e44243f427 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wbsc.org&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.wbsc.org/en/news/japan-win-world-baseball-classic-confirm-their-domination|سەردێڕ=Japan win World Baseball Classic to add to Premier12 and Olympic titles |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=World Baseball Softball Confederation}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.mlbplayers.com/post/venues-announced-for-2026-world-baseball-classic|سەردێڕ=VENUES ANNOUNCED FOR 2026 WORLD BASEBALL CLASSIC |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=MLBPA Players |زمان=en |وتەگێڕانەوە=The World Baseball Classic is sanctioned by the World Baseball Softball Confederation (WBSC) as the sport’s official National Team World Championship.}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.mlbplayers.com/post/venues-announced-for-2026-world-baseball-classic |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|وەرزش|دەیەی ٢٠٠٠}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>acgsqfwbhnnfnpm2aydni5cu70hid0q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کۆمەڵەی یاریزانانی بەیسبۆڵی خولی گەورە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293357</id>
    <revision>
      <id>1581629</id>
      <parentid>1581556</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:04:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3095" sha1="nekgla5mezbdlpgfi2x5it5kob7wbvu" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''کۆمەڵەی یاریزانانی مەیجر لیگ بەیسبۆڵ''' ('''ئێم ئێڵ بی پی ئەی''') (بەیسبۆڵی خولی گەورە) سەندیکایەکی کرێکارانە کە نوێنەرایەتی ھەموو یاریزانانی ئێستای [[بەیسبۆڵی خولی گەورە|مەیجر لیگ بەیسبۆڵ]] (ئێم ئێڵ بی) و ماینەر لیگ بەیسبۆڵ (ئێم ئای ئێڵ بی) دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.mlbplayers.com/|سەردێڕ=Home |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=MLBPA Players |زمان=en}}&lt;/ref&gt; ھەموو یاریزانان، بەڕێوەبەران، ڕاھێنەران، و ڕاھێنەرانی وەرزشی کە گرێبەستێکی واژووکراویان لەگەڵ یانەیەکی مەیجر لیگدا ھەیە یان ھەبووە، مافی ئەندامێتییان لە کۆمەڵەکەدا ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mlbplayers.com/faq|سەردێڕ=FAQ|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=Major League Baseball|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221125064622/https://www.mlbplayers.com/faq|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt; ئێم ئێڵ بی پی ئەی خاوەنی سێ بەشی سەرەکییە: سەندیکایەکی کرێکاران، کارێک (پڕۆگرامی مۆڵەتدانی گرووپی ھەڵبژاردەی یاریزانان)، و [[ڕێکخراوەی خێرخوازی|دامەزراوەیەکی خێرخوازی]] (تڕەستی یاریزانانی مەیجر لیگ بەیسبۆڵ).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mlbplayers.com/faq|سەردێڕ=FAQ|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=Major League Baseball|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221125064622/https://www.mlbplayers.com/faq|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}&lt;/ref&gt;

لە ٢٨ی ئابی ٢٠٢٢، ئێم ئێڵ بی پی ئەی بە ئاشکرا ھەڵمەتێکی بۆ یارمەتیدانی یاریزانانی ئێم ئای ئێڵ بی دەستپێکرد بۆ ئەوەی ببنە خاوەن سەندیکا. لە ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢، ئێم ئێڵ بی بە ئارەزووی خۆی دانی نا بە ئێم ئێڵ بی پی ئەی وەک سەندیکای زیاتر لە ٥٬٥٠٠ یاریزانی ئێم ئای ئێڵ بی کە لە ئاستی یاریزانی نوێوە تا تریپڵ-ئەی یاری دەکەن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٥٣ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>nekgla5mezbdlpgfi2x5it5kob7wbvu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئێلیێزەر یوودکۆوسکی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293656</id>
    <revision>
      <id>1581854</id>
      <parentid>1569171</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T07:20:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٤ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6331" sha1="ih6qd5lven3wm31kcyixjmeswai7q9u" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}}
{{زانیاریدانی ڕێکخراو
| ناو = ئێلیێزەر یوودکۆوسکی
| ناوی ڕەسەن = Eliezer Yudkowsky
| وێنە =
| وەسفی وێنە = یودکۆوسکی لە وۆرک شۆپێکی عەقڵانییەت لە کالیفۆرنیا
| لەدایکبوون = ١١ی ئەیلوولی ١٩٧٩
| شوێنی لەدایکبوون = شیکاگۆ، ئیلینۆی، ویلایەتە یەکگرتووەکان
| نیشتەجێبوون = بێرکلی، کالیفۆرنیا
| کار = نووسەر، لێکۆڵەری ژیریی دەستکرد، فەیلەسوف
| ناسراوە بە = سەلامەتیی ژیریی دەستکرد، عەقڵانییەت، بزووتنەوەی کەمکردنەوەی مەترسیی بوونگەرایی
| ماڵپەڕ = {{URL|http://yudkowsky.net}}
}}

'''ئێلیێزەر یوودکۆوسکی''' Eliezer Yudkowsky (لەدایکبووی ١١ی ئەیلوولی ١٩٧٩) بیرمەند، نووسەر و لێکۆڵەرێکی ئەمریکییە کە بە کارەکانی لە بواری [[ژیریی دەستکرد]] (AI) و دامەزراندنی [[بزووتنەوەی عەقڵانییەتی مۆدێرن]] ناسراوە &lt;ref&gt;https://www.theguardian.com/technology/2016/may/22/the-ai-apocalypse-is-it-already-here&lt;/ref&gt;. ئەو بە یەکێک لە پێشەنگەکانی تیۆریی &quot;[[سەلامەتیی ژیریی دەستکرد]]&quot; (AI Safety) دادەنرێت &lt;ref&gt;https://time.com/6266923/ai-eliezer-yudkowsky-open-letter-not-enough/&lt;/ref&gt;.

== ژیانی پێشوەختە و خوێندن ==
یودکۆوسکی لە خێزانێکی [[جوولەکەی ئۆرسۆدۆکس]]، گەورە بووە و بە شێوەی &quot;[[خۆفێر]]&quot; ([[Autodidact]]) فێری زانست بووە، بەبێ ئەوەی هیچ بڕوانامەیەکی ئەکادیمی ڕەسمی هەبێت، ئەمەش بە سوود وەرگرتن لە [[سەرچاوەکراوەکان]]ی [[ئینتەرنێت]]، وە لە ئێستادا خۆی بە [[بێ ئاین]] دادەنێ وە باوەڕی بە بوونی [[بەدیهێنەر]]ێک نییە. &lt;ref&gt;https://www.newyorker.com/magazine/2012/11/19/know-it-all-2{{بەستەری مردوو|url=https://www.newyorker.com/magazine/2012/11/19/know-it-all-2 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;.

== بیروبۆچوونە کۆمەڵایەتییەکان ==

=== ژنان و مافەکانیان ===
بە پێچەوانەی هەندێک لە ڕەخنەکان، یودکۆوسکی چەندین جار جەختی لەسەر پشتگیریکردنی مافی ژنان و بەشدارییان لە کایە جیاوازەکانی [[کار]] و [[زانست]]دا کردووەتەوە. ئەو لە نووسینەکانیدا ئاماژە بەوە دەدات کە مرۆڤەکان لە ڕووی بایۆلۆژییەوە جیاوازن، هەروەک چۆن  باڵندەکانی [[Crow]] وە باڵندەکانی [[Raven]] جیاوازن، بەڵام هەمان توانایان هەیە وە لەیەک دەچن چونکە دەگەڕینەوە بۆ یەک [[باوان]] بە پێی پشت بەستن بە [[پەرەسەندن]]، ئەم جیاوازییە لە نێوان مرۆڤەکاندا بە واتای ئەوە نایەت کە ڕەگەزێک یان کەسێک لەوی تر &quot;[[باش]]تر&quot; یان &quot;[[باڵا]]تر&quot; بێت &lt;ref&gt;https://www.lesswrong.com/posts/6KeR8vbt9S9Lpx7S7/race-differences-human-capital-and-the-future&lt;/ref&gt;. ئەو پشتگیری لە یەکسانیی دەرفەتەکان دەکات و پێی وایە هەر تاکێک دەبێت بەپێی تواناکانی خۆی هەڵبسەنگێنرێت نەک بەپێی ناسنامەی ڕەگەزییەکەی &lt;ref&gt;https://yudkowsky.net/gender-equality/{{بەستەری مردوو|url=https://yudkowsky.net/gender-equality/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;.

=== زیرەکی و نەتەوەکان ===
یودکۆوسکی دان بە بوونی [[جیاوازیی ئاماری]] لە نێوان [[گرووپە مرۆییەکان]]دا دەنێت لە ڕووی [[بایۆلۆژی]] و [[زیرەکی]]یەوە، بەڵام ئەمە وەک بەڵگەیەک بۆ &quot;[[ڕەگەزپەرستی]]&quot; بەکارناهێنێت. بەڵکو پێی وایە ئەمە ڕاستییەکی زانستییە و ناتوانرێت نکۆڵی لێ بکرێت، لە کاتێکدا داوا دەکات کە لە ڕووی [[سیاسی]] و [[کۆمەڵایەتی]]یەوە هەمووان وەک یەک مامەڵەیان لەگەڵ بکرێت.

== پڕۆژە و دامەزراوەکان ==
* '''[[پەیمانگای لێکۆڵینەوەی ژیریی دەستکرد (MIRI)]]:''' دامەزراوەیەک بۆ لێکۆڵینەوە لە سەلامەتی AI &lt;ref&gt;https://intelligence.org/team/&lt;/ref&gt;.
* '''[[LessWrong]]:''' گەورەترین ماڵپەڕی عەقڵانییەت لە جیهاندا &lt;ref&gt;https://www.lesswrong.com/about&lt;/ref&gt;.
* '''[[Arbital]]:''' سەکۆیەکی فێربوونی ماتماتیک و فیزیک.

== کتێبەکان و بەرهەمەکان ==
* '''[[Harry Potter and the Methods of Rationality (HPMOR)]]:''' ڕۆمانێکی خەیاڵی بۆ فێرکردنی [[بیری ڕەخنەگرانە]]. &lt;ref&gt;http://www.hpmor.com/&lt;/ref&gt;.
* '''[[Rationality: From AI to Zombies]]:''' کۆکراوەی وتارە فەلسەفییەکانی لەسەر [[لۆژیک]].
* '''[[Inadequate Equilibria]]:''' کتێبێک لەسەر شکستی [[سیستەم]]ە گەورەکان. &lt;ref&gt;https://equilibris.yudkowsky.net/{{بەستەری مردوو|url=https://equilibris.yudkowsky.net/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;.

== ژیانی کەسی و تەندروستی ==
یودکۆوسکی تووشبووی &quot;[[تێکچوونی قۆناغی خەوی دواکەوتوو]]&quot; ([[DSPD]])یە &lt;ref&gt;https://yudkowsky.net/obsolete/sleep.html{{بەستەری مردوو|url=https://yudkowsky.net/obsolete/sleep.html |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}&lt;/ref&gt;. ئەو پێشتر هاوسەرگیری کردووە و پاش چەند ساڵێک بە شێوەیەکی ئاشتییانە جیابووەتەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ژیانی کەسایەتییە زیندووەکان]]
[[پۆل:نووسەرانی سەدەی ٢١ەم]]
[[پۆل:ژیریی دەستکرد]]
[[پۆل:بێباوەڕانی ئەمریکا]]</text>
      <sha1>ih6qd5lven3wm31kcyixjmeswai7q9u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>یەحیا ئیبراھیم ئەربیلی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293933</id>
    <revision>
      <id>1581789</id>
      <parentid>1579732</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T03:15:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>Keep, don't delete: He seems to be a significant figure in the contemporary Kurdish art scene.</comment>
      <origin>1581789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8021" sha1="b2lvd08xcr1jt99dl1pxaxt9yqo304v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}{{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=یەحیا ئەربیلی|وێنە=Yahya Arbili Artist.jpg|کار=هونەرمەند , خۆشنووس ، دیزاینەری زێڕ ، یاساناس ، زێڕنگەر|ناسراو بە=داهێنەری تابلۆی زێڕ و ئەڵماس|شوێنی لەدایکبوون=قەڵای هەولێر، عێراق|ناوبانگ=داهێنەری تابلۆی خۆشنووسی بە زێڕ و ئەڵماس}}
'''یەحیا ئیبراهیم عوسمان''' ناسراو بە '''یەحیا ئەربیلی''' (لەدایکبووی [[قەڵای هەولێر]])، هونەرمەندێکی شێوەکار، خۆشنووس ، و زێڕنگرە . ئەو بە یەکەمین هونەرمەند دادەنرێت لەسەر ئاستی جيهان و ناوچەکە کە شێوازێکی نوێی لە هونەری هاوچەرخ داهێناوە بە تێکەڵکردنی پیشەی زێڕنگەری و هونەری خۆشنووسی لە ڕێگەی دروستکردنی تابلۆی هونەری بە بەکارهێنانی زێڕی عەیار ٢١، زیوی ساف و بەردی ئەڵماس.

== خوێندن و ژیانی پیشەیی ==
ئەربیلی خاوەنی بڕوانامەی دبلۆمە لە ژمێریاری (٢٠٠٠-٢٠٠١) و بەکالۆریۆس لە یاسا (٢٠٠٩-٢٠٠٠) لە زانکۆی مووسڵ. لە ژیانی پیشەییدا وەک معاون قضائي و بەڕێوەبەری کارگێڕی لە وەزارەتی داد خزمەتی کردووە، هەروەها لە ساڵانی ٢٠١٠-٢٠١١ وەک پارێزەر کاری کردووە.

== ژیانی زانستی و ئەکادیمی ==

* دبلۆم لە ژمێریاری (٢٠٠١) .

* بکالۆریۆس لە یاسا لە زانکۆی مووسڵ (٢٠١٠).

== کاروانی پیشەیی ==

* وەک کاتب عدل لە عەنکاوە (٢٠١١ - ٢٠١٩) و هەولێر (٢٠٢٢ - ٢٠٢٥) خزمەتی کردووە.

* ئەندامی سەندیکای پارێزەرانی کوردستان و عێراق، و سەندیکای هونەرمەندانی کوردستانە.

== خەڵات و ناسناوەکان ==
یەحیا ئەربیلی لە سۆنگەی کارە هونەرییە دەگمەنەکانی و چالاکییە مرۆییەکانی، چەندین خەڵات و بڕوانامەی ڕێزلێنانی نێودەوڵەتی پێ بەخشراوە:

* '''دکتۆرای فەخری:''' لەلایەن &quot;منظمة الدبلوماسية الدولية&quot; لە ساڵی ٢٠٢٢ وەک ڕێزلێنان بۆ داهێنەرانی جیهان.

* '''دکتۆرای فەخری:''' لەلایەن &quot;جمعية أنامل مبدعة&quot; لە وڵاتی لیبیا (٢٠٢٣) بۆ دەستڕەنگینی لە هونەری خۆشنووسی.

* '''قەڵغانی داهێنان:''' وەرگرتنی قەڵغانی زێڕینی داهێنان لە فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی لە میسر (٢٠١٨).

* '''بڕوانامەی ڕێزلێنان:''' لەلایەن وەزارەتی ڕۆشنبیری و لاوانی حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ بەشدارییە کاریگەرەکانی لە پێشانگا ناوخۆییەکان.

* '''ناسناوی یەکەمین داهێنەر:''' ناساندنی وەک یەکەمین کەس لە جیهان کە توانیویەتی تابلۆی خۆشنووسی بە زێڕی عەیار ٢١ و ئەڵماس دروست بکات.

== پێشانگا نێودەوڵەتییەکان ==
یەحیا ئەربیلی وەک نوێنەری هونەری کوردستانى و عێراقی، لە چەندین فێستیڤاڵ و پێشانگای جیهانیدا بەرهەمەکانی نمایش کردووە:

* '''ئەمریکا (٢٠١٠):''' بەشداری لە پێشانگایەکی هونەری و کلتووری لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.

* '''ئیتاڵیا (٢٠٢٠):''' نمایشکردنی کارە خۆشنووسییەکانی لە شاری ڕۆما وەک بەشێک لە ئاڵوگۆڕی هونەری نێودەوڵەتی.

* '''میسر (٢٠١٨):''' بەشداری لە فێستیڤاڵی داهێنەری عەرەب و وەرگرتنی قەڵغانی داهێنان.

* '''تورکیا:''' بەشداری چەندین خول و پێشانگای تایبەت بە خۆشنووسی ئیسلامی و هونەری هاوچەرخ.

* '''پێشانگای تابلۆ گرانبەهاکان (٢٠٢٤):''' کردنەوەی پێشانگایەکی تایبەت لە شاری هەولێر کە تێیدا بۆ یەکەمجار تابلۆکانی دروستکراو لە زێڕ و ئەڵماس نمایش کران.

== کاروانی هونەری و داهێنان ==
کاروانی هونەری ئەو بۆ ساڵی ١٩٩٣ دەگەڕێتەوە کاتێک وەک خەتات دەستی بە کار کردووە، و لە ساڵی ١٩٩٤ەوە چووەتە نێو جیهانی دیزاینکردنی زێڕ و زیو. لە ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤، پێشانگایەکی تایبەتی لە هەولێر کردەوە بۆ نمایشکردنی تابلۆ گرانبەهاکانی کە لە زێڕ و ئەڵماس دروست کرابوون. لە پاڵ ئەمانەشدا، وەک ئەکتەر بەشداری لە چەندین کاری سینەمایی و درامیدا کردووە، وەک فیلمی &quot;٦ شەش&quot;، فیلمی &quot;مەهسا پێکەنی&quot; و زنجیرەی &quot;سجین ٨٨&quot;.

== پێشانگا ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
پەڕگە:Yahya_Ibrahim_Arbilli_Exhibition_2024.jpg|ھونەرمەند یەحیا ئەربیلی لە کاتی پێشانگا تایبەتەکەی لە هەولێر.
پەڕگە:Allah_Calligraphy_Gold_and_Diamond_Art.jpg|تابلۆیەکی زێڕ و ئەڵماس.
&lt;/gallery&gt;

== کارە هونەرییەکان ==

* نوێنەرایەتی هەولێری کردووە لە پێشانگا نێودەوڵەتییەکانی ئەمریکا، ئیتاڵیا، میسر و تورکیا.

* بەشداری وەک ئەکتەر لە زنجیرە درامای '''سجين (٨٨)''' و فیلمی '''مهسا ضحكت'''.

== بەشدارییە نێودەوڵەتییەکان ==
ناوبراو نوێنەرایەتی هونەری کوردی کردووە لە چەندین وڵات و کێبڕکێی نێودەوڵەتیدا، لەوانە:

* مسابقەی نێودەوڵەتی خەتاتی لە تورکیا (ئەرسیکا) لە ساڵانی ٢٠٠٠، ٢٠٠٤، ٢٠٠٧، ٢٠١٠ و ٢٠١٩.

* مهرجانی واشینگتن لە ئەمریکا (٢٠١٠).

* ملتقای هونەرمەندانی عەرەب لە میسر (٢٠١٨، ٢٠١٩).

* پێشانگای نێودەوڵەتی لە هیندستان (٢٠٢٢، ٢٠٢٦) و لوبنان (٢٠٢٢).

== ئەندامێتییەکان ==

* جێگری سەرۆکی کۆمەڵەی خەتاتانی کوردستان.

* ئەندامی سەندیکای هونەرمەندانی کوردستان.

* ئەندامی سەندیکای پارێزەرانی عێراق و کوردستان.

* ئەندامی فەخری لە کۆمەڵەی خەتاتانی ئوردن.

== سەرچاوەکان ==

* [https://www.erbil.gov.krd/app/en/node/9820 ماڵپەڕی فەرمی پارێزگای هەولێر].

* [https://ina.iq/ar/mix/221741--.html يحيى الإربيلي.. فنان يطوع الذهب والفضة في لوحاته] - ئاژانسی هەواڵی عێراقی (INA).

* [https://alsabaah.iq/106028-.html الخطاط يحيى الإربيلي: الخط الذهب والفضة] - ڕۆژنامەی سەباح.
* سیڤی فەرمی یەحیا ئەربیلی (٢٠٢٦)


&lt;nowiki&gt;[[پۆل:خۆشنووسان]]&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;[[پۆل:خەڵکی هەولێر]]&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;[[پۆل:ئەکتەران]]&lt;/nowiki&gt;
{{ژێدەرەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>b2lvd08xcr1jt99dl1pxaxt9yqo304v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581790</id>
      <parentid>1581789</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T03:16:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Sakura emad پەڕەی [[Yahya Ibrahim Arbilli]]ی بە بێ بەجێھشتنی ڕەوانەکەرێک گواستەوە بۆ [[یەحیا ئیبراھیم ئەربیلی]]: بەکوردیکردن</comment>
      <origin>1581789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8021" sha1="b2lvd08xcr1jt99dl1pxaxt9yqo304v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}{{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=یەحیا ئەربیلی|وێنە=Yahya Arbili Artist.jpg|کار=هونەرمەند , خۆشنووس ، دیزاینەری زێڕ ، یاساناس ، زێڕنگەر|ناسراو بە=داهێنەری تابلۆی زێڕ و ئەڵماس|شوێنی لەدایکبوون=قەڵای هەولێر، عێراق|ناوبانگ=داهێنەری تابلۆی خۆشنووسی بە زێڕ و ئەڵماس}}
'''یەحیا ئیبراهیم عوسمان''' ناسراو بە '''یەحیا ئەربیلی''' (لەدایکبووی [[قەڵای هەولێر]])، هونەرمەندێکی شێوەکار، خۆشنووس ، و زێڕنگرە . ئەو بە یەکەمین هونەرمەند دادەنرێت لەسەر ئاستی جيهان و ناوچەکە کە شێوازێکی نوێی لە هونەری هاوچەرخ داهێناوە بە تێکەڵکردنی پیشەی زێڕنگەری و هونەری خۆشنووسی لە ڕێگەی دروستکردنی تابلۆی هونەری بە بەکارهێنانی زێڕی عەیار ٢١، زیوی ساف و بەردی ئەڵماس.

== خوێندن و ژیانی پیشەیی ==
ئەربیلی خاوەنی بڕوانامەی دبلۆمە لە ژمێریاری (٢٠٠٠-٢٠٠١) و بەکالۆریۆس لە یاسا (٢٠٠٩-٢٠٠٠) لە زانکۆی مووسڵ. لە ژیانی پیشەییدا وەک معاون قضائي و بەڕێوەبەری کارگێڕی لە وەزارەتی داد خزمەتی کردووە، هەروەها لە ساڵانی ٢٠١٠-٢٠١١ وەک پارێزەر کاری کردووە.

== ژیانی زانستی و ئەکادیمی ==

* دبلۆم لە ژمێریاری (٢٠٠١) .

* بکالۆریۆس لە یاسا لە زانکۆی مووسڵ (٢٠١٠).

== کاروانی پیشەیی ==

* وەک کاتب عدل لە عەنکاوە (٢٠١١ - ٢٠١٩) و هەولێر (٢٠٢٢ - ٢٠٢٥) خزمەتی کردووە.

* ئەندامی سەندیکای پارێزەرانی کوردستان و عێراق، و سەندیکای هونەرمەندانی کوردستانە.

== خەڵات و ناسناوەکان ==
یەحیا ئەربیلی لە سۆنگەی کارە هونەرییە دەگمەنەکانی و چالاکییە مرۆییەکانی، چەندین خەڵات و بڕوانامەی ڕێزلێنانی نێودەوڵەتی پێ بەخشراوە:

* '''دکتۆرای فەخری:''' لەلایەن &quot;منظمة الدبلوماسية الدولية&quot; لە ساڵی ٢٠٢٢ وەک ڕێزلێنان بۆ داهێنەرانی جیهان.

* '''دکتۆرای فەخری:''' لەلایەن &quot;جمعية أنامل مبدعة&quot; لە وڵاتی لیبیا (٢٠٢٣) بۆ دەستڕەنگینی لە هونەری خۆشنووسی.

* '''قەڵغانی داهێنان:''' وەرگرتنی قەڵغانی زێڕینی داهێنان لە فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی لە میسر (٢٠١٨).

* '''بڕوانامەی ڕێزلێنان:''' لەلایەن وەزارەتی ڕۆشنبیری و لاوانی حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ بەشدارییە کاریگەرەکانی لە پێشانگا ناوخۆییەکان.

* '''ناسناوی یەکەمین داهێنەر:''' ناساندنی وەک یەکەمین کەس لە جیهان کە توانیویەتی تابلۆی خۆشنووسی بە زێڕی عەیار ٢١ و ئەڵماس دروست بکات.

== پێشانگا نێودەوڵەتییەکان ==
یەحیا ئەربیلی وەک نوێنەری هونەری کوردستانى و عێراقی، لە چەندین فێستیڤاڵ و پێشانگای جیهانیدا بەرهەمەکانی نمایش کردووە:

* '''ئەمریکا (٢٠١٠):''' بەشداری لە پێشانگایەکی هونەری و کلتووری لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.

* '''ئیتاڵیا (٢٠٢٠):''' نمایشکردنی کارە خۆشنووسییەکانی لە شاری ڕۆما وەک بەشێک لە ئاڵوگۆڕی هونەری نێودەوڵەتی.

* '''میسر (٢٠١٨):''' بەشداری لە فێستیڤاڵی داهێنەری عەرەب و وەرگرتنی قەڵغانی داهێنان.

* '''تورکیا:''' بەشداری چەندین خول و پێشانگای تایبەت بە خۆشنووسی ئیسلامی و هونەری هاوچەرخ.

* '''پێشانگای تابلۆ گرانبەهاکان (٢٠٢٤):''' کردنەوەی پێشانگایەکی تایبەت لە شاری هەولێر کە تێیدا بۆ یەکەمجار تابلۆکانی دروستکراو لە زێڕ و ئەڵماس نمایش کران.

== کاروانی هونەری و داهێنان ==
کاروانی هونەری ئەو بۆ ساڵی ١٩٩٣ دەگەڕێتەوە کاتێک وەک خەتات دەستی بە کار کردووە، و لە ساڵی ١٩٩٤ەوە چووەتە نێو جیهانی دیزاینکردنی زێڕ و زیو. لە ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤، پێشانگایەکی تایبەتی لە هەولێر کردەوە بۆ نمایشکردنی تابلۆ گرانبەهاکانی کە لە زێڕ و ئەڵماس دروست کرابوون. لە پاڵ ئەمانەشدا، وەک ئەکتەر بەشداری لە چەندین کاری سینەمایی و درامیدا کردووە، وەک فیلمی &quot;٦ شەش&quot;، فیلمی &quot;مەهسا پێکەنی&quot; و زنجیرەی &quot;سجین ٨٨&quot;.

== پێشانگا ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
پەڕگە:Yahya_Ibrahim_Arbilli_Exhibition_2024.jpg|ھونەرمەند یەحیا ئەربیلی لە کاتی پێشانگا تایبەتەکەی لە هەولێر.
پەڕگە:Allah_Calligraphy_Gold_and_Diamond_Art.jpg|تابلۆیەکی زێڕ و ئەڵماس.
&lt;/gallery&gt;

== کارە هونەرییەکان ==

* نوێنەرایەتی هەولێری کردووە لە پێشانگا نێودەوڵەتییەکانی ئەمریکا، ئیتاڵیا، میسر و تورکیا.

* بەشداری وەک ئەکتەر لە زنجیرە درامای '''سجين (٨٨)''' و فیلمی '''مهسا ضحكت'''.

== بەشدارییە نێودەوڵەتییەکان ==
ناوبراو نوێنەرایەتی هونەری کوردی کردووە لە چەندین وڵات و کێبڕکێی نێودەوڵەتیدا، لەوانە:

* مسابقەی نێودەوڵەتی خەتاتی لە تورکیا (ئەرسیکا) لە ساڵانی ٢٠٠٠، ٢٠٠٤، ٢٠٠٧، ٢٠١٠ و ٢٠١٩.

* مهرجانی واشینگتن لە ئەمریکا (٢٠١٠).

* ملتقای هونەرمەندانی عەرەب لە میسر (٢٠١٨، ٢٠١٩).

* پێشانگای نێودەوڵەتی لە هیندستان (٢٠٢٢، ٢٠٢٦) و لوبنان (٢٠٢٢).

== ئەندامێتییەکان ==

* جێگری سەرۆکی کۆمەڵەی خەتاتانی کوردستان.

* ئەندامی سەندیکای هونەرمەندانی کوردستان.

* ئەندامی سەندیکای پارێزەرانی عێراق و کوردستان.

* ئەندامی فەخری لە کۆمەڵەی خەتاتانی ئوردن.

== سەرچاوەکان ==

* [https://www.erbil.gov.krd/app/en/node/9820 ماڵپەڕی فەرمی پارێزگای هەولێر].

* [https://ina.iq/ar/mix/221741--.html يحيى الإربيلي.. فنان يطوع الذهب والفضة في لوحاته] - ئاژانسی هەواڵی عێراقی (INA).

* [https://alsabaah.iq/106028-.html الخطاط يحيى الإربيلي: الخط الذهب والفضة] - ڕۆژنامەی سەباح.
* سیڤی فەرمی یەحیا ئەربیلی (٢٠٢٦)


&lt;nowiki&gt;[[پۆل:خۆشنووسان]]&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;[[پۆل:خەڵکی هەولێر]]&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;[[پۆل:ئەکتەران]]&lt;/nowiki&gt;
{{ژێدەرەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>b2lvd08xcr1jt99dl1pxaxt9yqo304v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581792</id>
      <parentid>1581790</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T03:17:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */ چاککردنەوەی کێشەی تەکنیکی و شێواز</comment>
      <origin>1581792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7920" sha1="slstj46udjrbqsuwe27s7yr6p2fi0m6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
}}{{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=یەحیا ئەربیلی|وێنە=Yahya Arbili Artist.jpg|کار=هونەرمەند , خۆشنووس ، دیزاینەری زێڕ ، یاساناس ، زێڕنگەر|ناسراو بە=داهێنەری تابلۆی زێڕ و ئەڵماس|شوێنی لەدایکبوون=قەڵای هەولێر، عێراق|ناوبانگ=داهێنەری تابلۆی خۆشنووسی بە زێڕ و ئەڵماس}}
'''یەحیا ئیبراهیم عوسمان''' ناسراو بە '''یەحیا ئەربیلی''' (لەدایکبووی [[قەڵای هەولێر]])، هونەرمەندێکی شێوەکار، خۆشنووس ، و زێڕنگرە . ئەو بە یەکەمین هونەرمەند دادەنرێت لەسەر ئاستی جيهان و ناوچەکە کە شێوازێکی نوێی لە هونەری هاوچەرخ داهێناوە بە تێکەڵکردنی پیشەی زێڕنگەری و هونەری خۆشنووسی لە ڕێگەی دروستکردنی تابلۆی هونەری بە بەکارهێنانی زێڕی عەیار ٢١، زیوی ساف و بەردی ئەڵماس.

== خوێندن و ژیانی پیشەیی ==
ئەربیلی خاوەنی بڕوانامەی دبلۆمە لە ژمێریاری (٢٠٠٠-٢٠٠١) و بەکالۆریۆس لە یاسا (٢٠٠٩-٢٠٠٠) لە زانکۆی مووسڵ. لە ژیانی پیشەییدا وەک معاون قضائي و بەڕێوەبەری کارگێڕی لە وەزارەتی داد خزمەتی کردووە، هەروەها لە ساڵانی ٢٠١٠-٢٠١١ وەک پارێزەر کاری کردووە.

== ژیانی زانستی و ئەکادیمی ==

* دبلۆم لە ژمێریاری (٢٠٠١) .

* بکالۆریۆس لە یاسا لە زانکۆی مووسڵ (٢٠١٠).

== کاروانی پیشەیی ==

* وەک کاتب عدل لە عەنکاوە (٢٠١١ - ٢٠١٩) و هەولێر (٢٠٢٢ - ٢٠٢٥) خزمەتی کردووە.

* ئەندامی سەندیکای پارێزەرانی کوردستان و عێراق، و سەندیکای هونەرمەندانی کوردستانە.

== خەڵات و ناسناوەکان ==
یەحیا ئەربیلی لە سۆنگەی کارە هونەرییە دەگمەنەکانی و چالاکییە مرۆییەکانی، چەندین خەڵات و بڕوانامەی ڕێزلێنانی نێودەوڵەتی پێ بەخشراوە:

* '''دکتۆرای فەخری:''' لەلایەن &quot;منظمة الدبلوماسية الدولية&quot; لە ساڵی ٢٠٢٢ وەک ڕێزلێنان بۆ داهێنەرانی جیهان.

* '''دکتۆرای فەخری:''' لەلایەن &quot;جمعية أنامل مبدعة&quot; لە وڵاتی لیبیا (٢٠٢٣) بۆ دەستڕەنگینی لە هونەری خۆشنووسی.

* '''قەڵغانی داهێنان:''' وەرگرتنی قەڵغانی زێڕینی داهێنان لە فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی لە میسر (٢٠١٨).

* '''بڕوانامەی ڕێزلێنان:''' لەلایەن وەزارەتی ڕۆشنبیری و لاوانی حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ بەشدارییە کاریگەرەکانی لە پێشانگا ناوخۆییەکان.

* '''ناسناوی یەکەمین داهێنەر:''' ناساندنی وەک یەکەمین کەس لە جیهان کە توانیویەتی تابلۆی خۆشنووسی بە زێڕی عەیار ٢١ و ئەڵماس دروست بکات.

== پێشانگا نێودەوڵەتییەکان ==
یەحیا ئەربیلی وەک نوێنەری هونەری کوردستانى و عێراقی، لە چەندین فێستیڤاڵ و پێشانگای جیهانیدا بەرهەمەکانی نمایش کردووە:

* '''ئەمریکا (٢٠١٠):''' بەشداری لە پێشانگایەکی هونەری و کلتووری لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.

* '''ئیتاڵیا (٢٠٢٠):''' نمایشکردنی کارە خۆشنووسییەکانی لە شاری ڕۆما وەک بەشێک لە ئاڵوگۆڕی هونەری نێودەوڵەتی.

* '''میسر (٢٠١٨):''' بەشداری لە فێستیڤاڵی داهێنەری عەرەب و وەرگرتنی قەڵغانی داهێنان.

* '''تورکیا:''' بەشداری چەندین خول و پێشانگای تایبەت بە خۆشنووسی ئیسلامی و هونەری هاوچەرخ.

* '''پێشانگای تابلۆ گرانبەهاکان (٢٠٢٤):''' کردنەوەی پێشانگایەکی تایبەت لە شاری هەولێر کە تێیدا بۆ یەکەمجار تابلۆکانی دروستکراو لە زێڕ و ئەڵماس نمایش کران.

== کاروانی هونەری و داهێنان ==
کاروانی هونەری ئەو بۆ ساڵی ١٩٩٣ دەگەڕێتەوە کاتێک وەک خەتات دەستی بە کار کردووە، و لە ساڵی ١٩٩٤ەوە چووەتە نێو جیهانی دیزاینکردنی زێڕ و زیو. لە ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤، پێشانگایەکی تایبەتی لە هەولێر کردەوە بۆ نمایشکردنی تابلۆ گرانبەهاکانی کە لە زێڕ و ئەڵماس دروست کرابوون. لە پاڵ ئەمانەشدا، وەک ئەکتەر بەشداری لە چەندین کاری سینەمایی و درامیدا کردووە، وەک فیلمی &quot;٦ شەش&quot;، فیلمی &quot;مەهسا پێکەنی&quot; و زنجیرەی &quot;سجین ٨٨&quot;.

== پێشانگا ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
پەڕگە:Yahya_Ibrahim_Arbilli_Exhibition_2024.jpg|ھونەرمەند یەحیا ئەربیلی لە کاتی پێشانگا تایبەتەکەی لە هەولێر.
پەڕگە:Allah_Calligraphy_Gold_and_Diamond_Art.jpg|تابلۆیەکی زێڕ و ئەڵماس.
&lt;/gallery&gt;

== کارە هونەرییەکان ==

* نوێنەرایەتی هەولێری کردووە لە پێشانگا نێودەوڵەتییەکانی ئەمریکا، ئیتاڵیا، میسر و تورکیا.

* بەشداری وەک ئەکتەر لە زنجیرە درامای '''سجين (٨٨)''' و فیلمی '''مهسا ضحكت'''.

== بەشدارییە نێودەوڵەتییەکان ==
ناوبراو نوێنەرایەتی هونەری کوردی کردووە لە چەندین وڵات و کێبڕکێی نێودەوڵەتیدا، لەوانە:

* مسابقەی نێودەوڵەتی خەتاتی لە تورکیا (ئەرسیکا) لە ساڵانی ٢٠٠٠، ٢٠٠٤، ٢٠٠٧، ٢٠١٠ و ٢٠١٩.

* مهرجانی واشینگتن لە ئەمریکا (٢٠١٠).

* ملتقای هونەرمەندانی عەرەب لە میسر (٢٠١٨، ٢٠١٩).

* پێشانگای نێودەوڵەتی لە هیندستان (٢٠٢٢، ٢٠٢٦) و لوبنان (٢٠٢٢).

== ئەندامێتییەکان ==

* جێگری سەرۆکی کۆمەڵەی خەتاتانی کوردستان.

* ئەندامی سەندیکای هونەرمەندانی کوردستان.

* ئەندامی سەندیکای پارێزەرانی عێراق و کوردستان.

* ئەندامی فەخری لە کۆمەڵەی خەتاتانی ئوردن.

== سەرچاوەکان ==

* [https://www.erbil.gov.krd/app/en/node/9820 ماڵپەڕی فەرمی پارێزگای هەولێر].

* [https://ina.iq/ar/mix/221741--.html يحيى الإربيلي.. فنان يطوع الذهب والفضة في لوحاته] - ئاژانسی هەواڵی عێراقی (INA).

* [https://alsabaah.iq/106028-.html الخطاط يحيى الإربيلي: الخط الذهب والفضة] - ڕۆژنامەی سەباح.
* سیڤی فەرمی یەحیا ئەربیلی (٢٠٢٦)


[[پۆل:خۆشنووسان]]

[[پۆل:خەڵکی هەولێر]]

[[پۆل:ئەکتەران]]
{{ژێدەرەکان}}</text>
      <sha1>slstj46udjrbqsuwe27s7yr6p2fi0m6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:یەحیا ئیبراھیم ئەربیلی</title>
    <ns>1</ns>
    <id>293948</id>
    <revision>
      <id>1581791</id>
      <parentid>1570701</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T03:16:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sakura emad</username>
        <id>42467</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Sakura emad پەڕەی [[وتووێژ:Yahya Ibrahim Arbilli]]ی بە بێ بەجێھشتنی ڕەوانەکەرێک گواستەوە بۆ [[وتووێژ:یەحیا ئیبراھیم ئەربیلی]]: بەکوردیکردن</comment>
      <origin>1570701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="573" sha1="9twn86suuci7w3amggd6pnf12smjfot" xml:space="preserve">== دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە ==

ئەم کەسایەتییە هونەرمەندێکی ناسراوە و خاوەنی چەندین سەرچاوەی فەرمییە وەک ئاژانسی هەواڵی عێراقی و ڕۆژنامەی سەباح، تکایە کاتی زیاترم بدەنێ بۆ ڕێکخستنی سەرچاوەکان. [[تایبەت:بەشدارییەکان/&amp;#126;2026-20198-68|&amp;#126;2026-20198-68]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&amp;#126;2026-20198-68|talk]]) ١٦:٢٤، ١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>9twn86suuci7w3amggd6pnf12smjfot</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بیڤەس و بەتھێد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294309</id>
    <revision>
      <id>1581784</id>
      <parentid>1573785</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T00:53:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>تاگی بێبەسەرداچوونەوە</comment>
      <origin>1581784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4891" sha1="4zgu9k0ibvscn26x6bmxs0x3sf4r6ks" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}}
[[پەڕگە:Beavis and Butthead Current Logo.svg|وێنۆک|249x249px|لۆگۆی ۲۰۲۲ بۆ بیڤەس و بەتهێد]]
بیڤەس و بەتھێد سیتکۆمێکی ئەنیمەیشنی ئەمریکییە بۆ هەرزەکاران و گەورەساڵان کە لەلایەن [[مایک جوج|مایک جوجەوە]] بۆ کەناڵی [[میوزیک تیڤی|MTV]] دروستکراوە. زنجیرەکە لەسەر بیڤەس و بەتهێدە کە هەردووکیان دەنگیان لەلایەن جوجەوە ئەنجام دەدرێت، جووتێک هەرزەکار کە بە بێباکی و گەمژەیی دەژین و خۆشەویستی تایبەتییان بۆ ڕۆک و هێڤی مێتاڵ هەیە. زنجیرە ڕەسەنەکە پێکهاتووە لە کورتە بابەتگەلێکی ژیانی ڕۆژانە کە تێیدا کارەکتەرەکان کۆمێنت لەسەر [[ڤیدیۆکلیپ|ڤیدیۆکلیپی]] تەلەڤیزیۆن دەکەن و دەست بە سەرکێشی دەکەن لە شارۆچکە خەیاڵییەکەی هایلاند لە ویلایەتی تەکساس.  {{Infobox television|show_name=بیڤەس و بەتھێد|genre=[[ئەنیمەیشنی گەورەساڵان]]، [[تەنز]]، [[کۆمیدیای ڕەش]]|creator=[[مایک جوج]]|voices=[[تۆبی ھاس]]، مایک جوج، ترەیسی گراندستاف، کریستۆفەر براون.|country=[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]|language=[[ئینگلیزی]]|company=[[پاراماونت تەلەفیژن ستۆدیۆز]]، [[میوزیک تیڤی]]|num_episodes=۳۰۰ ئەڵقە و ۲ دەستپێک|num_seasons=۱۱}}

لە سەرەتادا مایک جوج (بیڤەس و بەتهێدی) لەگەڵ ئەنیمەیشنی کوورتدا بەرهەم دەهێنا بەڵام MTV ڕایسپارد زنجیرەیەکی تەواوی لێ دروستبکرێت، کە لە ماوەی حەوت وەرزیدا، بوو بە بەناوبانگترین بەرنامەی سەر کەناڵەکەی. زنجیرە ڕەسەنەکە لە ساڵی ١٩٩٧دا کۆتایی هات، بەڵام دوو جار دووبارە نوێ کرایەوە. یەکەمجار لە ساڵی ٢٠١١ بۆ MTV و جاری دووەم لە ساڵی ٢٠٢٢ بۆ [[پاراماونت پڵەس]]. لە ساڵی ٢٠٢٥وە، دووەم دووبارەکردنەوەی گواسترایەوە بۆ [[کۆمێدی سێنتراڵ]] کە زنجیرەکەی بۆ وەرزی یازدەهەم نوێکردەوە و بەرنامەکە بۆ وەرزی دوانزەهەمیش نوێ کراوەتەوە.  
== سەرچاوەکان ==
* {{IMDb title|0105950|Beavis and Butt-Head (1993–2011)}}
* {{IMDb title|20859904|Beavis and Butt-Head (2022–)}}
* {{EmmyTVLegends title|beavis-and-butt-head}}
{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|ئەنیمەیشن|دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ٢٠١٠|کارتۆن|کۆمیدیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Beavis and Butt-Head}}
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییە گەورەساڵانە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە تەنزئامێزە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییە گەورەساڵانە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە کۆمیدیا ڕەشەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە تەنزئامێزە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییە گەورەساڵانە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە کۆمیدییە ڕەشە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە تەنزئامێزە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]]
[[پۆل:چاندی ئەمریکی]]
[[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی پاراماونت تەلەڤیژن]]
[[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی ستۆدیۆکانی ڕەف درافت]]
[[پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خۆیان لەگەڵ کۆمیکدا گونجاندووە]]
[[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە وەرگیراون بۆ فیلم]]
[[پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خۆیان لەگەڵ یارییە ڤیدیۆیییەکان گونجاندووە]]</text>
      <sha1>4zgu9k0ibvscn26x6bmxs0x3sf4r6ks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>برژاوی مەکسیکی چیپۆڵێ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294350</id>
    <revision>
      <id>1581850</id>
      <parentid>1574106</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T07:04:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>تاگی بێبەسەرداچوونەوە</comment>
      <origin>1581850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2579" sha1="gldj8froipg4gekxjtu30xxgkqzgzwb" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}}
}}
{{Infobox company|name=برژاوی مەکسیکی چیپۆڵێ|company_type=گشتی|founded=١٣ی تەمموزی ١٩٩٣؛ ٣٢ ساڵ لەمەوبەر|founder=ستیڤ ئێڵز|hq_location=[[نیوپۆرتبیچ، کالیفۆرنیا]]|num_locations=٤۰٤۲ دانە (۲۰۲٥)|revenue=۱۱.۹ ملیار $ (۲۰۲٥)}}[[پەڕگە:Chipotle Mexican Grill (48069356197).jpg|وێنۆک|239x239پیکسڵ|لۆگۆی چیپۆڵێ]]
'''برژاوی مەکسیکی چیپۆڵێ''' کە بە سادەیی بە '''چیپۆڵێ''' ناسراوە (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Chipotle Mexican Grill) زنجیرەیەک چێشتخانەی فرەنەتەوەیی ئەمریکییە لە خواردنی خێرا و تایبەتمەندن بە دروستکردنی تاکۆ، بوریتۆ، و قاپی قوڵ کە بە داواکاری لەبەردەم کڕیاراندا دروستدەکرێن. بە پێی سەرچاوەکان لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥، چیپۆڵێ خاوەنی ٤۰۰۰ ڕیستۆرانت بووە. ناوی چیپۆڵێ لە زمانی [[ناواتل]]ەوە سەر دەگرێت کە بە مانای بیبەرێکی وشککراوەی برژاو دێت.

ئەم کۆمپانیایە یەکێک بوو لە یەکەم زنجیرە چێشتخانە خێراکان. لەلایەن ستیڤ ئێڵزەوە لە ١٣ی تەمموزی ١٩٩٣ دامەزراوە، و ئێڵز دامەزرێنەر و سەرۆک و بەڕێوەبەری جێبەجێکاری هەموو کۆمپانیای چیپۆڵێ بووە.  

== سەرچاوەکان ==

* {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Inside Chipotle's Contamination Crisis: Smugness and happy talk about sustainability aren't working anymore|یەکەم=Susan|دوایین=Berfield|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ئیش=[[Bloomberg Businessweek]]|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/features/2015-chipotle-food-safety-crisis/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}
{{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|خۆراک|کۆمپانیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Chipotle Mexican Grill}}

[[پۆل:قاپە پڕکراوەکان (خۆراک)]]
[[پۆل:ئەو کۆمپانیانەی لە بۆرسەی نیویۆرکدا ناویان ھاتووە]]</text>
      <sha1>gldj8froipg4gekxjtu30xxgkqzgzwb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گرووپی ئەلشایع</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294369</id>
    <revision>
      <id>1581851</id>
      <parentid>1574101</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T07:05:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <origin>1581851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2188" sha1="561vvvpddkt3jni25zesg6vpv38t4jj" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە|}}
}}
[[پەڕگە:AlshayaGroup-700X700.85278f1c.jpg|وێنۆک|لۆگۆی کۆمپانیای گروپی ئەلشایع]]
گروپی ئەلشایع (کە پێی دەوترێت کۆمپانیای M. H. Alshaya Co.) کۆمپانیایەکی فرەنەتەوەیی فرەنچایزی فرۆشتنی تاکەکەسییە و بارەگا سەرەکییەکەی لە [[کووەیت]]ە. نزیکەی ٥٠ براندی فرۆشتنی تاکەکەسی بەکاربەر لە سەرانسەری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا، تورکیا و ئەوروپا بەڕێوەدەبات. جگە لە کارەکانی فرۆشتنی تاکەکەسی، گروپی ئەلشایع پشکەکانی لە بواری خانووبەرە، بیناسازی، هۆتێل، ئۆتۆمبێل و بازرگانی گشتیدا هەیە، کە تاڕادەیەکی زۆر سەنتەری لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدایە.

==مێژوو== 
پێدەچێت کۆمپانیای ئەلشایع کۆنترین کۆمپانیای کووەیت بێت. کۆمپانیاکە لە ساڵی ١٨٩٠ تۆمارکراوە و سەرەتا پەیوەندی بازرگانی لە نێوان کووەیت و سعودیە و هیندستان دامەزراندووە و هەر لە هەمان ساڵیشدا وەک بارەگای کەشتیوانی لە کووەیت دامەزراوە و سەرەتا بازرگانی لەگەڵ هیندستانی بەریتانی کردووە. لە ساڵی ١٩٦٥ش کۆمپانیاکە هەمەچەشنی لە کارەکانیدا کرد بە کردنەوەی هۆتێلێکی شیراتۆن لە شاری کووەیت، کە یەکەم [[شیراتۆن]] بوو لە دەرەوەی ئەمریکای باکوور بکرێتەوە. 

== سەرچاوەکان ==
https://en.wikipedia.org/wiki/Alshaya_Group
{{تووڵی دەروازە|کووەیت|کۆمپانیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Alshaya Group}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>561vvvpddkt3jni25zesg6vpv38t4jj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581856</id>
      <parentid>1581851</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T07:30:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Hivja پەڕەی [[گروپی ئەلشایع]]ی گواستەوە بۆ [[گرووپی ئەلشایع]]</comment>
      <origin>1581851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2188" sha1="561vvvpddkt3jni25zesg6vpv38t4jj" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە|}}
}}
[[پەڕگە:AlshayaGroup-700X700.85278f1c.jpg|وێنۆک|لۆگۆی کۆمپانیای گروپی ئەلشایع]]
گروپی ئەلشایع (کە پێی دەوترێت کۆمپانیای M. H. Alshaya Co.) کۆمپانیایەکی فرەنەتەوەیی فرەنچایزی فرۆشتنی تاکەکەسییە و بارەگا سەرەکییەکەی لە [[کووەیت]]ە. نزیکەی ٥٠ براندی فرۆشتنی تاکەکەسی بەکاربەر لە سەرانسەری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا، تورکیا و ئەوروپا بەڕێوەدەبات. جگە لە کارەکانی فرۆشتنی تاکەکەسی، گروپی ئەلشایع پشکەکانی لە بواری خانووبەرە، بیناسازی، هۆتێل، ئۆتۆمبێل و بازرگانی گشتیدا هەیە، کە تاڕادەیەکی زۆر سەنتەری لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدایە.

==مێژوو== 
پێدەچێت کۆمپانیای ئەلشایع کۆنترین کۆمپانیای کووەیت بێت. کۆمپانیاکە لە ساڵی ١٨٩٠ تۆمارکراوە و سەرەتا پەیوەندی بازرگانی لە نێوان کووەیت و سعودیە و هیندستان دامەزراندووە و هەر لە هەمان ساڵیشدا وەک بارەگای کەشتیوانی لە کووەیت دامەزراوە و سەرەتا بازرگانی لەگەڵ هیندستانی بەریتانی کردووە. لە ساڵی ١٩٦٥ش کۆمپانیاکە هەمەچەشنی لە کارەکانیدا کرد بە کردنەوەی هۆتێلێکی شیراتۆن لە شاری کووەیت، کە یەکەم [[شیراتۆن]] بوو لە دەرەوەی ئەمریکای باکوور بکرێتەوە. 

== سەرچاوەکان ==
https://en.wikipedia.org/wiki/Alshaya_Group
{{تووڵی دەروازە|کووەیت|کۆمپانیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Alshaya Group}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>561vvvpddkt3jni25zesg6vpv38t4jj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581862</id>
      <parentid>1581856</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T07:53:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <origin>1581862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2794" sha1="1humjjt5j0zdqmpo6rxotwlmf05xstu" xml:space="preserve">{{داتابۆکس|وێنە=AlshayaGroup-700X700.85278f1c.jpg}}
'''گرووپی ئەلشایع''' (کە پێی دەوترێت کۆمپانیای M. H. Alshaya Co.) کۆمپانیایەکی فرەنەتەوەیی فرەنچایزی وردەفرۆشییە کە بارەگا سەرەکییەکەی لە [[کووەیت]]ە.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/0f99ec1c-a8ae-11e1-a747-00144feabdc0.html#axzz3ia0lKtwk|title=Master of eastern retail turns westward|agency=Nikkei|newspaper=The Financial Times}}&lt;/ref&gt; ئەم کۆمپانیایە نزیکەی ٥٠ براندی فرۆشتنی بەکارھێنەری لە سەرانسەری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا، تورکیا و ئەورووپا بەڕێوە دەبات.&lt;ref name=&quot;bethkowitt&quot;&gt;{{cite web|url=http://fortune.com/2013/02/12/m-h-alshaya-the-mystery-company-importing-americana-to-the-mideast/|title=M. H. Alshaya: The mystery company importing Americana to the Mideast|author=Beth Kowitt|date=12 February 2013|work=Fortune}}&lt;/ref&gt; بێجگە لە کارەکانی وردەفرۆشی، گرووپی ئەلشایع پشکەکانی لە بوارەکانی خانووبەرە، بیناسازی، ھۆتێل، ئۆتۆمۆبیل و بازرگانی گشتیدا ھەیە، کە ژمارەیەکی زۆر ناوەندی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدایە.&lt;ref name=&quot;bethkowitt&quot;/&gt;

== مێژوو == 
پێدەچێت کۆمپانیای ئەلشایع کۆنترین کۆمپانیای کووەیت بێت. کۆمپانیاکە لە ساڵی ١٨٩٠ تۆمار کراوە و سەرەتا پەیوەندیی بازرگانی لە نێوان کووەیت و سعوودیە و ھیندستان دامەزراندووە، ھەر لە ھەمان ساڵیشدا وەک بارەگای کەشتیوانی لە کووەیت دامەزراوە و سەرەتا بازرگانیی لەگەڵ ھیندستانی بەریتانی کردووە. کۆمپانیاکە لە ساڵی ١٩٦٥ ھەمەچەشنی لە کارەکانیدا کرد، ئەمەش بە کردنەوەی ھۆتێلێکی شێراتۆن لە شاری کووەیت، کە یەکەم [[شێراتۆن]] بوو لە دەرەوەی ئەمریکای باکوور کرایەوە.&lt;ref name=&quot;ft.com&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/b3695906-3817-11dd-aabb-0000779fd2ac.html#axzz3gWkTXPC0|title=Alshaya Group spreads web of familiar brands through eastern Europe|agency=Nikkei|newspaper=The Financial Times}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Alshaya Group}}

{{تووڵی دەروازە|کۆمپانیا|ئابووری|کووەیت}}
{{کۆمپانیا-کۆلکە}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>1humjjt5j0zdqmpo6rxotwlmf05xstu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماڵی دارایی کووەیت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294378</id>
    <revision>
      <id>1581852</id>
      <parentid>1574075</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T07:05:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>تاگی بێبەسەرداچوونەوە</comment>
      <origin>1581852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1389" sha1="nd0fb539watmomekx3b3mii1l24ufku" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}
{{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}}
}}
ماڵی دارایی کووەیت (بە [[عەرەبی]]: بيت التمويل الكويتي) (KFH) لە ساڵی ١٩٧٧ لە وڵاتی کووەیت دامەزرا، وەک یەکەم بانک کە بەپێی بڕیارەکانی شەرعی ئیسلامی کاردەکات.

==مێژوو==
ماڵی دارایی کووەیت لە ساڵی ١٩٧٧ وەک یەکەم بانکی ئیسلامی کووەیت دامەزراوە. لە یەکەم ڕۆژی کارکردنی لە ٣١ی ئابی ١٩٧٨دا ١٧٠ داواکاری بۆ کردنەوەی ئەکاونتی نوێ وەرگرت. کۆمپانیای KFH لە بارەگای کاتی لە شەقامی ئەحمەد ئەلجابر کردەوە، پێش ئەوەی لە ساڵی ١٩٨٣ بچێتە ناوەندی بازرگانی عیماد و دواتر شوێنی ئێستای لە شەقامی عەبدوڵڵا ئەلموبارەک لە ساڵی ١٩٨٦.

==سەرچاوەکان== 
* [http://www.kfh.com Official website]
* https://en.wikipedia.org/wiki/Kuwait_Finance_House
{{تووڵی دەروازە|کووەیت|کۆمپانیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Kuwait Finance House}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>nd0fb539watmomekx3b3mii1l24ufku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھەڵمەتی میر محەممەد دژی ئاشوورییەکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294395</id>
    <revision>
      <id>1581853</id>
      <parentid>1581610</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T07:14:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان</comment>
      <origin>1581853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24580" sha1="cef2wmz8585duplk9ixm67p57kqo8i9" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict|conflict=ھەڵمەتی سۆران دژ بە ئاشوورییەکان|width=|partof=|image=Sack of Jebbel Makloub.jpg|caption=جەبەل مەقلووب (چیای مەقلووب) پێش گرتن و بەتاڵانبردنی لەلایەن ھێزەکانی سۆران|date=سەرەتای سەدەی نۆزدەھەم؛ دەیەکانی ١٨٢٠ و ١٨٣٠ و ١٨٤٠|place=[[مێزۆپۆتامیای سەروو|باکووری مێزۆپۆتامیا]] (ئەلقۆش، حەکاری و چەند ناوچەیەکی تر)|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=|result=فراوانبوونی کاریگەری و دەسەڵاتی سۆران و کورد لە باکووری میزۆپۆتامیا
* وێرانکاری لە چەندین شوێنی نیشتەجێبووندا ڕاپۆرت دراوە لەوانە ئەلقۆش و دێری ڕەبان ھورمزد|status=|combatants_header=|combatant1={{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میرنشینی سۆران]]|combatant2={{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} [[ئاشوورییەکان]]|combatant3=|commander1={{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میر محەممەد]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[ڕەسووڵ بەگ]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} مووسا بەگ|commander2={{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} [[مارشەمعوون ئیبراھیم]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} گابرێل دامبۆ{{KIA}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} قەشە ئابۆت{{KIA}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} دیکۆن عابد ئیشۆ{{KIA}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} دیکۆن موڕاد{{KIA}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} دیکۆن بەھنام{{KIA}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} دیکۆن عەربۆ{{KIA}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} ئێلیا عابدۆکا{{Executed}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} قەشە ئۆگستین{{KIA}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} قەشە ئیشۆ{{KIA}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} قەشە جەینی بێرسێبە{{KIA}}|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=|strength2=|strength3=|casualties1=نەزانراو|casualties2=وێرانکاری و کوشتار لە چەندین شوێنی نیشتەجێبووندا ڕاپۆرت دراوە لەوانە ئەلقۆش و بیت زابدا و دێری ڕەبان ھورمزد|casualties3=|notes=|campaignbox=}}

'''ھێرش بۆ سەر پێکھاتە ئاشوورییەکان لەلایەن میر محەممەد پاشای ڕەواندز''' یان '''ھەڵمەتی سۆران بۆ سەر ئاشوورییەکان''' ئاماژەیە بۆ زنجیرەیەک چالاکیی سەربازی و ھەڵکوتانە سەر کە لەلایەن ھێزەکانی [[میرنشینی سۆران]] لە سەردەمی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] لە سەرەتای سەدەی نۆزدەھەمدا لە [[مێزۆپۆتامیای سەروو|باکووری میزۆپۆتامیا]] ئەنجامدراون.

ئەم ڕووداوانە کە لە سەرچاوە جۆراوجۆرە ھاوچەرخەکان و دواتر مێژوویییەکان تۆمارکراون، بریتی بوون لە ھێرشکردنە سەر [[دێ|گوندە]] مەسیحییە [[ئاشوورییەکان]] و [[دێر]] و دامەزراوە ئاینییەکان لە ناوچەکانی وەک [[ئەلقۆش]] و دێری ڕەبەن ھورمزد و بەشێک لە [[حەکاری (ناوچەی مێژوویی)|حەکاری]].

== پێشینە ==
ھەڵمەتی میر محەممەد دژی ئاشوورییەکان زنجیرەیەک ھێرش بوو کە ھێزە کوردییەکان لە باکووری میزۆپۆتامیا لە سەرەتای سەدەی نۆزدەھەمدا ئەنجامیان دا. ئەو ھەڵمەتە لە چوارچێوەی ھەوڵەکانی [[میرنشینی سۆران]] و [[ڕەواندز]] بوو بۆ یەکخستنەوەی [[میرنشینە کوردییەکان]] و خاکی [[کوردستان]]. لە ساڵی ١٨٠٨دا گابرێل دامبۆ (١٧٧٥-١٨٣٢) دێرە جێھێڵدراوە وێرانەکەی ئاوەدان و زیندوو کردەوە و ژمارەیەک قوتابیی کۆکردەوە کە سوێندیان بە ھەژاری و شوونەکردن خواردبوو و مەدرەسەیەکی لەوێ دانا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hann|یەکەم=Geoff|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=-9RNCgAAQBAJ|سەردێڕ=Iraq: The Ancient Sites and Iraqi Kurdistan|دوایین٢=Dabrowska|یەکەم٢=Karen|دوایین٣=Townsend-Greaves|یەکەم٣=Tina|بڵاوکەرەوە=Bradt Travel Guides|ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-١٨٤١٦٢٤٨٨٤|پەڕە=٢٢٨|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; سەرەتا ئەم دەستپێشخەرییە لەلایەن [[یۆحەنانی ھەشتەمی ھورمزد]] کە قەشە سەرەکییەکەی ئەوکاتی مووسڵ بوو، دژایەتیی کرا، گەرچی لەلایەن بەڕێوەبەری پاتڕیارکی، ئۆگستین ھندیشەوە پشتیوانی لێکرا. پاتریارک یووسف ئەودۆ، پێش ئەوەی بکرێتە قەشەی [[مووسڵ]]، خۆی دەروێشێکی دێر ڕەبەن ھورمزد بوو.

لە ساڵی ١٨٣٢ [[کورد|کوردەکانی]] [[میرنشینی سۆران|سۆران]] ھێرشیان کردە سەر [[دێری ڕەبان ھورمزد|دێری ڕەبەن ھورمزد]] و [[ئەلقۆش]]، وادیارە وایانزانیوە گوندنشینەکان ئێزیدی بوون و بەرپرسیار بوون لە کوشتنی کورد و سەرۆک عەشیرەتێکی کورد، و زیاتر لە ٣٠٠ کاتۆلیکی کلدانییان کوشت، لەوانە گابرێل دامبۆ، دامەزرێنەری دێرەکە، و دەروێشەکانی دیکەش.{{sfn|Wilmshurst|2000|p=32, 253}} وە لە ساڵی ١٨٤٣ کوردەکان دەستیان کرد بە کۆکردنەوەی پارە لە گوندە مەسیحییەکان، ئەوانەی کە ڕەتیانکردەوە کوژران؛ زیاتر لە دە ھەزار مەسیحی کوژران و ئایکۆنەکانی دێری ڕەبەن ھورمزد تێکچوون.&lt;ref name=&quot;Frazee&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Frazee|یەکەم=Charles A.|سەردێڕ=Catholics and Sultans: The Church and the Ottoman Empire 1453-1923|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٠-٥٢١-٠٢٧٠٠-٤|پەڕە=٢٩٨}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٨٢٧دا، کە شەست لە ھەشتا قەشە کاسۆلیک و کلدانییە سوورییەکەی ناوچەکە گیانیان لەدەستدا و ھەزاران مەسیحی دیکەش لەناوچوون. مێژوونووسان مەزەندە دەکەن مەسیحییەکان لە ناوچە فراوانەکەدا کوژراون، و لە ساڵی ١٨٥١دا دێری ڕەبەن ھورمزد لەلایەن کوردەکانەوە ھەڵیکوترایە سەری لە کاتێکدا دەروێشەکان ھەڵھاتن و خۆیان ڕزگارکرد، ڕەنگە ١٠٠٠ لە دەستنووسەکانی دێری ڕەبەن ھورمزد لەناوچووبن.&lt;ref name=&quot;Wilmhurst&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wilmhurst|یەکەم=David|سەردێڕ=The Ecclesiastical Organization of the Church of the East, 1318–1913|ساڵ=٢٠٠٠|پەڕەکان=٢٠٥}}&lt;/ref&gt;

== ھەڵمەت دژی ئاشوورییەکان ==
[[بەتاڵانبردنی چیای مەقلووب]] ھەڵکوتانە سەرێکی کوردەکان بوو بە سەرۆکایەتیی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] لە ساڵی ١٨٢٠. کۆمەڵگە ئاشوورییەکانی دژ بە کورد و میرنشینی سۆرانی کردە ئامانج و لە ئەنجامدا وێرانکارییەکی بەرفراوان و مردن و ئاوارەبوونی زۆرێک لە ئاشوورییەکانی لە گوندەکانی باوباپیرانیان ڕوویدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Laurie|یەکەم=Thomas|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=p1QBAAAAQAAJ|سەردێڕ=Dr. [A.] Grant and the Mountain Nestorians|ڕێکەوت=١٨٥٥|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Badger|یەکەم١=George Percy|ناونیشان=https://archive.org/details/nestorianstheirr01badg/page/96/mode/1up?view=theater|سەردێڕ=The Nestorians and their rituals: with the narrative of a mission to Mesopotamia and Coordistan|دوایین٢=Neale|یەکەم٢=J. M.|ڕێکەوت=١٨٥٢|بڵاوکەرەوە=London: Joseph Masters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Layard109&quot;&gt;Layard, Austen Henry. ''Notes from Nineveh, and Travels in Mesopotamia, Assyria, and Syria'', Volume 1, p. 109.&lt;/ref&gt; موڵکی کڵێساکەش تاڵان کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Badger|یەکەم١=George Percy|ناونیشان=https://archive.org/details/nestorianstheirr01badg/page/96/mode/1up?view=theater|سەردێڕ=The Nestorians and their rituals : with the narrative of a mission to Mesopotamia and Coordistan in 1842-1844, and of a late visit to those countries in 1850 ; also, researches into the present condition of the Syrian Jacobites, papal Syrians, and Chaldeans, and an inquiry into the religious tenets of the Yezeedees|دوایین٢=Neale|یەکەم٢=J. M. (John Mason)|ڕێکەوت=١٨٥٢|بڵاوکەرەوە=London : Joseph Masters|ئەوانی تر=Princeton Theological Seminary Library}}&lt;/ref&gt;

لە ماوەی سەدەی نۆزدەھەمدا ئەلقۆش بووە ئامانجی چەندین ھەڵمەتی سەربازی. بە تایبەتی لە ساڵانی ١٨٢٨ و ١٨٣٢ شارۆچکەکە لەلایەن میر محەممەد پاشای ڕەواندزەوە تاڵان کرا پەڕەچاپێکی سریانی لەو سەردەمەدا تۆماری کردووە کە گوایە ھێرشەکەی ساڵی ١٨٣٢ بووە ھۆی کوژرانی ١٧٢ پیاوی ناوخۆیی کە ژمارەیەک لە ژنان و منداڵان و دانیشتووانی دەربەدەر کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Badger|یەکەم=George Percy|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=bwLdCQAAQBAJ&amp;pg=PT179|سەردێڕ=The Nestorians and Their Rituals|بڵاوکەرەوە=Joseph Masters|ساڵ=١٨٥٢|پەڕە=١٧٩|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

لە تشرینی یەکەمی ساڵی ١٨٢٩دا ھێزەکانی میر محەممەد پاشای ڕەواندز دوای بەزاندنی ڕووباری دیجلە ھێرشیان کردە سەر چەند پێکھاتەیەکی ئاشووری. بەگوێرەی سەرچاوە سریانییەکان، ژمارەیەک کەنیسە و گوند کراونەتە ئامانج، لەوانە بیت زابدا و ئەسفاس و ٢٠٠ پیاو لە بیت زابدا کوژراون. ئەندامانی ڕۆحانیی وەک ڕێبەر شەمعوون، دیکۆن عەبد ئیشۆ، دیکۆن موڕاد، دیکۆن بەھنام و دیکۆن ڕەئیس عەربۆ لەو کەسانە بوون کە لە کاتی ھێرشەکاندا کوژراون. ھەمان سەرچاوە باس لەوە دەکەن کە گوایە خەڵکی سڤیلیش زیانیان بەرکەوتووە، لەنێویاندا گوندنشینەکان کە لە کاتی توندوتیژییەکان ناوچەکەیان بەجێھێشتووە. دواتر ھەڵمەتەکە بەرەو ناوچەی نسێبین درێژبووەوە، لەوێ ھێرشی زیاتر بۆ سەر شوێنە نیشتەجێبوونەکان کرا.&lt;ref&gt;Gorgis, Deacon Asman Alkass, Jirah Fi Tarikh Al-syrian, Trans. Subhi Younan. 1980. pp. 14.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.aina.org/martyr.html#1832 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Assyrian International News Agency (AINA) |سەردێڕ=Assyrian Martyrs |بڵاوکەرەوە=Assyrian International News Agency}}&lt;/ref&gt;

لەسەر گۆڕی «ساندا ئیلیا»؛ کە پیاوێکی دەوڵەتمەدار بووە کە دوای ئەوەی دەستبەرداری دینەکەی بوو، جارێکی دیکە ھاتەوە سەر دینەکەی خۆی و لە ئەیلوولی ١٨٣١ لەلایەن سۆرانەوە لە سێدارە درا. ناوی «ئیلیا عابدۆکا» بوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=iw8mGRnQN5MC|سەردێڕ=Echoes of Eternity: Studies Presented to Gaballa Ali Gaballa|بڵاوکەرەوە=Otto Harrassowitz Verlag|ساڵ=٢٠١٠|editor1=Ola El-Aguizy|پەڕە=٤٠١|editor2=Mohamed Sherif Ali}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Fiey|یەکەم=Jean Maurice|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=98xiAAAAMAAJ|سەردێڕ=Assyrie chrétienne: Contribution à l'étude de l'histoire et de la géographie ecclésiastiques et monastiques du nord de l'Iraq|بڵاوکەرەوە=Imprimerie catholique|ساڵ=١٩٦٥|بەرگ=٢|شوێن=Beirut|پەڕە=١٧٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

گێڕانەوەیەکی سریانی کە لە گۆڤاری Revue de l’Orient Chrétien بڵاوکراوەتەوە تۆماری دەکات کە لە ساڵی ١٨٣٢ ھێزەکانی سۆران بەرەو ئەلقۆش پێشڕەوییان کردووە، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی دانیشتووانەکەی ھەڵبێن بۆ شاخەکانی دەوروبەری و چەند پیاوێکی ئایینی، بە ناوەکانی گابرێل باوکە ئۆگستین، ئیشۆ و جینیی بێرسێبە لە کاتی ھێرشەکەدا کوژران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ساڵ=١٩١١|editor-last=Graffin |editor-first=René |editor2-last=Nau |editor2-first=François |سەردێڕ=Notice sur le couvent de Rabban Hormizd |ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=fwpnXzVisBEC&amp;pg=PA353 |journal=Revue de l'Orient chrétien |بەرگ=١٦|پەڕەکان=٣٥٣–٣٥٤|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

لە ساڵی ١٨٣٤ میرنشینی سۆران ھەوڵیدا مەسیحییە ئاشوورییەکانی [[تیاری|تیاریی خواروو]] ملکەچ بکات بەڵام وا دیارە لە نزیک گوندی لێزان ھێزەکان سۆران ڕووبەڕووی شکستێک ببوونەوە و گوایە ئەم شکستە کاریگەریی لەسەر تێڕوانینەکانی عوسمانییەکان ھەبووە بۆ میرنشینەکە و وای لێکردوونە ھەڵسەنگاندن بکەنەوە و پلانی نوێ دابڕێژن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Aboona|یەکەم=Hirmis|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Zd9ynQAACAAJ|سەردێڕ=Assyrians, Kurds, and Ottomans|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Cambria Press|ژپنک=٩٧٨-١-٦١٣٣٦-٤٧١-٠|پەڕەکان=١٧٣|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ross, Mosul, 19 November 1847. From Ross to Layard, 61,63,79&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ross|یەکەم=Henry James|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=zY8LAQAAIAAJ|سەردێڕ=Letters from the East|ڕێکەوت=١٩٠٢|بڵاوکەرەوە=J. M. Dent &amp; Company|پەڕەکان=٦٢–٦٣|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nestorians1853Ref&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Laurie|یەکەم=Thomas|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=qWedPP1eakYC|سەردێڕ=Dr. Grant and the Mountain Nestorians|بڵاوکەرەوە=Gould and Lincoln|ساڵ=١٩٩٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٩٠٥-٥١٠٣-٦|پەڕەکان=٢٦٢|زمان=en|orig-date=1853}}&lt;/ref&gt;

گابرێل دامبۆ لە ساڵی ١٨٣٢ لەلایەن سەربازانی سۆرانەوە کوژرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.aina.org/martyr.html#1832 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Assyrian International News Agency (AINA) |سەردێڕ=Assyrian Martyrs}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=George Percy Badger|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=r3POAAAAMAAJ&amp;pg=PA479|سەردێڕ=The Nestorians and Their Rituals|ساڵ=١٨٥٢|پەڕە=٤٧٩}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٨٣٨ [[میرنشینی سۆران]] ھێرشی کردە سەر [[دێری ڕەبان ھورمزد|دێری ڕەبەن ھورمزد]] و [[ئەلقۆش]] و سەدان کلدانیی ئاشووری کوژران.&lt;ref name=&quot;Wilm&quot;&gt;David Wilmshurst, ''The Ecclesiastical Organisation of the Church of the East, 1318-1913'', Peeters Publishers, 2000, p.32&lt;/ref&gt; لە ساڵی ١٨٤٣ ھێزە کوردییەکان داوای باج و پارەیان لە گوندە مەسیحییەکان کردووە؛ گوایە ئەوانەی باجەکەیان ڕەتکردووەتەوە کوژراون و ئایکۆنەکانی دێرەکەش شێوێندراون.&lt;ref name=&quot;Frazee2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Frazee|یەکەم=Charles A.|سەردێڕ=Catholics and Sultans: The Church and the Ottoman Empire 1453-1923|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٠-٥٢١-٠٢٧٠٠-٤|پەڕە=٢٩٨}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jwaideh, Wadie (2006). The Kurdish National Movement: Its Origins and Development. Syracuse University Press. pp. 56–62. ISBN 978-0-8156-3093-7.&lt;/ref&gt; شارۆچکەی ئەلقۆش تاڵانکرا، ژمارەیەکی زۆر لە دانیشتووانەکەی دەربەدەر و کۆمەڵکوژکراون و دێری ڕەبەن ھورمزد تاڵانکرا و دەروێشەکانی گابرێل دامبۆ، لە سێدارەدراون. بڕێکی زۆر لە دەستنووسە کۆنەکان لەناوچوون یان لەدەستچوون. [[دێری مارمەتی|دێری مارمەتیش]] تووشی ھەمان چارەنووس بووەوە.{{sfn|Jwaideh|2006|pp=56–62}} دوای ئەوەی کوردەکانی ڕەواندز [[مووسڵ|مووسڵیان]] گرت، [[مەسیحی]] و [[جوو|جوولەکەکانی]] ناوچەکە کۆمەڵکوژکران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schneider|یەکەم=Caroline|ناونیشان=https://books.google.com/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=FJ3UDwAAQBAJ&amp;oi=fnd&amp;pg=PA400&amp;dq=info:Ctj5WLLqNEQJ:scholar.google.com/&amp;ots=L9r10ee6-H&amp;sig=XYqeXc43jByVXvowq3ttUcoktWE&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|سەردێڕ=Collective and State Violence in Turkey: The Construction of a National Identity from Empire to Nation-State|ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=[[Berghahn Books]]|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٩٢٠-٤٥١-٣|editor1-last=Astourian|editor1-first=Stephan|پەڕەکان=٤٠٦|زمان=en|chapter=The Yazidis: Resilience in Times of Violence|editor2-last=Kévorkian|editor2-first=Raymond}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tyler|یەکەم=W. S.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=jki7Ig1WFHQC&amp;pg=PA271|سەردێڕ=Memoir of Rev. Henry Lobdell, M.D., Late Missionary of the American Board at Mosul: Including the Early History of the Assyrian Mission|بڵاوکەرەوە=American Tract Society|ساڵ=١٨٥٩|شوێن=Boston|پەڕە=٢٧١|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

لە ١٨٤٣ دێری کلدانەکانی ڕەبان ھورمزد لە نزیک مووسڵ دووجار لەلایەن ھێزە کوردییەکانەوە تاڵانکرا. لە دوای ئەم ھێرشانەدا کەنیسەکان وێران بوونە، و کەلوپەلە بەنرخەکان تاڵانکراون و چەندین دەروێش کوژراون و زۆرێک لە دەستنووسە سریانییەکانی کە مابوونەوە لەناوچوون یان سووتێنران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/BadgerGPTheNestoriansTheirRitualsVol11852/page/n148/mode/1up?view=theater|سەردێڕ=Badger G P The Nestorians &amp; Their Rituals Vol 1 1852|زمان=English}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Badger|یەکەم=George Percy|ناونیشان=https://archive.org/details/nestorianstheirr0001badg?q=Rawandooz|سەردێڕ=The Nestorians and their rituals : with the narrative of a mission to Mesopotamia and Coordistan in 1842-1844, and of a late visit to those countries in 1850; also, researches into the present condition of the Syrian Jacobites, papal Syrians, and Chaldeans, and an inquiry into the religious tenets of the Yezeedees|ڕێکەوت=١٨٥٢|بڵاوکەرەوە=London : J. Masters|ئەوانی تر=Internet Archive}}&lt;/ref&gt;

* ١٨٢٨ – مووسا پاشا، والیی [[ئامێدی]]، ھێرشی کردە سەر ئەلقۆش و ئاگری لە [[دێری ڕەبان ھورمزد]] بەردا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Badger|یەکەم=George Percy|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=r3POAAAAMAAJ&amp;pg=PA479|سەردێڕ=The Nestorians and Their Rituals|بڵاوکەرەوە=Joseph Masters|ساڵ=١٨٥٢|بەرگ=١|شوێن=London|پەڕە=٤٧٩}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hannetc&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Geoff Hann|سەردێڕ=Iraq: The ancient sites and Iraqi Kurdistan|نووسەر٢=Karen Dabrowska|نووسەر٣=Tina Townsend-Greaves|ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-١٨٤١٦٢٤٨٨٤}}&lt;/ref&gt;
* ١٨٣١ – ھێزەکانی میرنشینی سۆران ھێرشیان کردە سەر ئەلقۆش و نزیکەی ٣٠٠ گوندنشین کوژران.&lt;ref name=&quot;Wilmhurst2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wilmhurst|یەکەم=David|سەردێڕ=The Ecclesiastical Organization of the Church of the East, 1318–1913|ساڵ=٢٠٠٠|پەڕەکان=٢٠٥}}&lt;/ref&gt;
* ١٨٣٢ – ھێزەکانی سۆران ھێرشیان کردە سەر ئەلقۆش و زیاتر لە ٦٠٠ دانیشتووان کوژران.&lt;ref name=&quot;hannetc2&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Geoff Hann|سەردێڕ=Iraq: The ancient sites and Iraqi Kurdistan|نووسەر٢=Karen Dabrowska|نووسەر٣=Tina Townsend-Greaves|ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-١٨٤١٦٢٤٨٨٤}}&lt;/ref&gt;
* ١٨٤٠– [[ڕەسووڵ بەگ]]، ھێرشەکانی دووبارە کردەوە.&lt;ref name=&quot;hannetc3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Geoff Hann|سەردێڕ=Iraq: The ancient sites and Iraqi Kurdistan|نووسەر٢=Karen Dabrowska|نووسەر٣=Tina Townsend-Greaves|ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-١٨٤١٦٢٤٨٨٤}}&lt;/ref&gt;
* ١٨٤٣ – ھێزە کوردییەکان باجیان لە گوندە مەسیحییەکان وەرگرتبوو؛ گوایە ئەوانەیشی ڕەتیان کردبووەوە کوژراون، دێری ڕەبان ھۆرمیزدیش زیانی پێگەیشت.&lt;ref name=&quot;Frazee3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Frazee|یەکەم=Charles A.|سەردێڕ=Catholics and Sultans: The Church and the Ottoman Empire 1453-1923|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٠-٥٢١-٠٢٧٠٠-٤|پەڕە=٢٩٨}}&lt;/ref&gt;

== ئەمانەش ببینە ==
* [[بەتاڵانبردنی چیای مەقلووب]]
* [[شەڕی لێزان (١٨٣٤)]]
* [[کۆمەڵکوژیی ئەلقۆش]]

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

{{شریتی دەروازە|مێژوو|شەڕ|کوردستان|مەسیحییەت}}

[[پۆل:Harv and Sfn no-target errors]]
[[پۆل:مێژووی کورد]]
[[پۆل:مێژووی کوردستان]]
[[پۆل:کۆمەڵکوژییەکان]]
[[پۆل:کۆمەڵکوژییەکان لە باشووری کوردستان]]
[[پۆل:١٨٢٨]]
[[پۆل:١٨٣١]]
[[پۆل:١٨٣٢]]
[[پۆل:١٨٤٠]]
[[پۆل:دەیەی ١٨٢٠]]
[[پۆل:دەیەی ١٨٣٠]]
[[پۆل:دەیەی ١٨٤٠]]
[[پۆل:کۆمەڵکوژیی گرووپە ڕەگەزییەکان]]
[[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی سۆران]]
[[پۆل:مێژووی ئاشوورییەکان]]</text>
      <sha1>cef2wmz8585duplk9ixm67p57kqo8i9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کۆلێژی ئەرکان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294531</id>
    <revision>
      <id>1581649</id>
      <parentid>1581612</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:08:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <origin>1581649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24215" sha1="63tzulvhfvwg62h0egjezfn7lmzjppl" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|[[کۆلێژی ئەرکان]]|267x267پیکسڵ]]'''&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]]&lt;/big&gt; دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری [[سلێمانی]] پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری [[بەغدا]]&lt;nowiki/&gt;ی پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی واتا قیادە ببەخشن بە ئەفسەرانی خوێندکار.''' &lt;ref name=&quot;system2003&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

= &lt;big&gt;مێژووی دامەزراندن&lt;/big&gt; =
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام [[جەلال تاڵەبانی]]، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک  ئەفسەر لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

===  &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt;  ===

[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|243x243پیکسڵ|بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا ]]ھەیە. &lt;/big&gt;

=== &lt;big&gt;پێکهاتەی پەیکەری کۆلێژ&lt;/big&gt; ===
&lt;big&gt;'''کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:'''&lt;/big&gt;
# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی سەرجەم  کاروبارەکانی ڕۆژانەی  ناوخۆیی و،ڕێکخستن و  پاراستنی و کۆلێژ لە ئەستۆدەگرێت  و چاودێری کاروباری ئالیات و بەشە کارگێڕی و بەرگریەکان لە ئەستۆ دەگرێت.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;'''  چەندین خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی  لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی ئەرکان خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەری سەربازی بەدەستدەهێنێت.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  کۆمەڵێک خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی  لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی سەرکردایەتیە (قیادە)خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) بەدەست دەهێنێت.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی سەرچاوەی زانستی پەرەپێدانی وانەکان و توێژینەوەکان لەئەستۆ دەگرێت و  کتێب و کەرەستەی وانە خوێندن  ، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی. دەستەبەردەکات بۆ بەشداربوانی سەرجەم خولەکانی کۆلێژەکە

=== &lt;big&gt;'''خولەکان'''&lt;/big&gt; ===
[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی باڵی سەرکردایەتی'''، خولی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەکنەلۆجیای جی پی ئێس  خولی دیاری کردنی فیزیکی شوێن لەسەر نەخشە دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

=== '''&lt;big&gt;سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ&lt;/big&gt;''' ===
بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبداللە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;system2003&quot; /&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی گرینگی لەڕوی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

=== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ===
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی فەرمی کۆلێژی ئەرکان]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی گەلی کورد دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt; شەهید بوون.
# '''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
# '''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک

* [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای فەرمی کۆلیژی ئەرکان]]'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

=== &lt;small&gt;بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن.&lt;/small&gt; ===

=== &lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt; ===
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px| [[شۆڕش ئیسماعیل|وەزیری پێشمەرگە و ڕاگری پێشوو]]]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە لە ناوەڕاستی سەدەی ڕابردوو  دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' &lt;ref name=&quot;farman20033&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (10)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) &lt;ref name=&quot;system20032&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (1)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (1) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' &lt;br /&gt;

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>63tzulvhfvwg62h0egjezfn7lmzjppl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581650</id>
      <parentid>1581649</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:10:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <origin>1581650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24219" sha1="g5blqt29jmsuwqtt37urwos9clqxjcb" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|[[کۆلێژی ئەرکان]]|267x267پیکسڵ]]'''&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]]&lt;/big&gt; دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری [[سلێمانی]] پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری [[بەغدا]]&lt;nowiki/&gt;ی پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی واتا قیادە ببەخشن بە ئەفسەرانی خوێندکار.''' &lt;ref name=&quot;system2003&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

=== &lt;big&gt;مێژووی دامەزراندن&lt;/big&gt; ===
&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام [[جەلال تاڵەبانی]]، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک  ئەفسەر لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

===  &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt;  ===

[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|243x243پیکسڵ|بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا ]]ھەیە. &lt;/big&gt;

=== &lt;big&gt;پێکهاتەی پەیکەری کۆلێژ&lt;/big&gt; ===
&lt;big&gt;'''کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:'''&lt;/big&gt;
# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی سەرجەم  کاروبارەکانی ڕۆژانەی  ناوخۆیی و،ڕێکخستن و  پاراستنی و کۆلێژ لە ئەستۆدەگرێت  و چاودێری کاروباری ئالیات و بەشە کارگێڕی و بەرگریەکان لە ئەستۆ دەگرێت.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;'''  چەندین خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی  لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی ئەرکان خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەری سەربازی بەدەستدەهێنێت.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  کۆمەڵێک خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی  لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی سەرکردایەتیە (قیادە)خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) بەدەست دەهێنێت.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی سەرچاوەی زانستی پەرەپێدانی وانەکان و توێژینەوەکان لەئەستۆ دەگرێت و  کتێب و کەرەستەی وانە خوێندن  ، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی. دەستەبەردەکات بۆ بەشداربوانی سەرجەم خولەکانی کۆلێژەکە

=== &lt;big&gt;'''خولەکان'''&lt;/big&gt; ===
[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی باڵی سەرکردایەتی'''، خولی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەکنەلۆجیای جی پی ئێس  خولی دیاری کردنی فیزیکی شوێن لەسەر نەخشە دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

=== '''&lt;big&gt;سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ&lt;/big&gt;''' ===
بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبداللە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;system2003&quot; /&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی گرینگی لەڕوی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

=== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ===
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی فەرمی کۆلێژی ئەرکان]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی گەلی کورد دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt; شەهید بوون.
# '''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
# '''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک

* [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای فەرمی کۆلیژی ئەرکان]]'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

=== &lt;small&gt;بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن.&lt;/small&gt; ===

=== &lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt; ===
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px| [[شۆڕش ئیسماعیل|وەزیری پێشمەرگە و ڕاگری پێشوو]]]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە لە ناوەڕاستی سەدەی ڕابردوو  دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' &lt;ref name=&quot;farman20033&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (10)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) &lt;ref name=&quot;system20032&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (1)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (1) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' &lt;br /&gt;

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>g5blqt29jmsuwqtt37urwos9clqxjcb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581651</id>
      <parentid>1581650</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:11:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <origin>1581651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24212" sha1="k1lp1wfdq0bhus65di4rcsqvnjtuotu" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|[[کۆلێژی ئەرکان]]|267x267پیکسڵ]]'''&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]]&lt;/big&gt; دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری [[سلێمانی]] پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری [[بەغدا]]&lt;nowiki/&gt;ی پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی واتا قیادە ببەخشن بە ئەفسەرانی خوێندکار.''' &lt;ref name=&quot;system2003&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

&lt;big&gt;مێژووی دامەزراندن&lt;/big&gt;

&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام [[جەلال تاڵەبانی]]، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک  ئەفسەر لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

===  &lt;big&gt;شوێن&lt;/big&gt;  ===

[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|243x243پیکسڵ|بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا ]]ھەیە. &lt;/big&gt;

=== &lt;big&gt;پێکهاتەی پەیکەری کۆلێژ&lt;/big&gt; ===
&lt;big&gt;'''کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:'''&lt;/big&gt;
# '''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی سەرجەم  کاروبارەکانی ڕۆژانەی  ناوخۆیی و،ڕێکخستن و  پاراستنی و کۆلێژ لە ئەستۆدەگرێت  و چاودێری کاروباری ئالیات و بەشە کارگێڕی و بەرگریەکان لە ئەستۆ دەگرێت.
# '''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;'''  چەندین خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی  لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی ئەرکان خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەری سەربازی بەدەستدەهێنێت.
# '''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  کۆمەڵێک خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی  لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی سەرکردایەتیە (قیادە)خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) بەدەست دەهێنێت.
# '''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی سەرچاوەی زانستی پەرەپێدانی وانەکان و توێژینەوەکان لەئەستۆ دەگرێت و  کتێب و کەرەستەی وانە خوێندن  ، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی. دەستەبەردەکات بۆ بەشداربوانی سەرجەم خولەکانی کۆلێژەکە

=== &lt;big&gt;'''خولەکان'''&lt;/big&gt; ===
[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی باڵی سەرکردایەتی'''، خولی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەکنەلۆجیای جی پی ئێس  خولی دیاری کردنی فیزیکی شوێن لەسەر نەخشە دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

=== '''&lt;big&gt;سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ&lt;/big&gt;''' ===
بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبداللە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;system2003&quot; /&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی گرینگی لەڕوی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

=== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ===
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی فەرمی کۆلێژی ئەرکان]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی گەلی کورد دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt; شەهید بوون.
# '''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
# '''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک

* [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای فەرمی کۆلیژی ئەرکان]]'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

=== &lt;small&gt;بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن.&lt;/small&gt; ===

=== &lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt; ===
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px| [[شۆڕش ئیسماعیل|وەزیری پێشمەرگە و ڕاگری پێشوو]]]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە لە ناوەڕاستی سەدەی ڕابردوو  دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' &lt;ref name=&quot;farman20033&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (10)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) &lt;ref name=&quot;system20032&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (1)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (1) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' &lt;br /&gt;

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>k1lp1wfdq0bhus65di4rcsqvnjtuotu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581652</id>
      <parentid>1581651</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:13:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <origin>1581652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24190" sha1="ld76glbob7pggeyyn8i65rn5cep6i3n" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|[[کۆلێژی ئەرکان]]|267x267پیکسڵ]]'''&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]]&lt;/big&gt; دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری [[سلێمانی]] پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری [[بەغدا]]&lt;nowiki/&gt;ی پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی واتا قیادە ببەخشن بە ئەفسەرانی خوێندکار.''' &lt;ref name=&quot;system2003&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

&lt;big&gt;'''مێژووی دامەزراندن'''&lt;/big&gt;

&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام [[جەلال تاڵەبانی]]، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک  ئەفسەر لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

&lt;big&gt;'''شوێن'''&lt;/big&gt;  

[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|243x243پیکسڵ|بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا ]]ھەیە. &lt;/big&gt;


&lt;big&gt;'''پێکهاتەی پەیکەری کۆلێژ'''&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;'''کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:'''&lt;/big&gt;
#'''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی سەرجەم  کاروبارەکانی ڕۆژانەی  ناوخۆیی و،ڕێکخستن و  پاراستنی و کۆلێژ لە ئەستۆدەگرێت  و چاودێری کاروباری ئالیات و بەشە کارگێڕی و بەرگریەکان لە ئەستۆ دەگرێت.
#'''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;'''  چەندین خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی  لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی ئەرکان خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەری سەربازی بەدەستدەهێنێت.
#'''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  کۆمەڵێک خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی  لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی سەرکردایەتیە (قیادە)خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) بەدەست دەهێنێت.
#'''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی سەرچاوەی زانستی پەرەپێدانی وانەکان و توێژینەوەکان لەئەستۆ دەگرێت و  کتێب و کەرەستەی وانە خوێندن  ، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی. دەستەبەردەکات بۆ بەشداربوانی سەرجەم خولەکانی کۆلێژەکە
&lt;big&gt;'''خولەکان'''&lt;/big&gt;[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی باڵی سەرکردایەتی'''، خولی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەکنەلۆجیای جی پی ئێس  خولی دیاری کردنی فیزیکی شوێن لەسەر نەخشە دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

'''&lt;big&gt;سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ&lt;/big&gt;'''

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبداللە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;system2003&quot; /&gt;

&lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی گرینگی لەڕوی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

=== &lt;big&gt;[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;/big&gt; ===
[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی فەرمی کۆلێژی ئەرکان]]
&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''

# '''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی گەلی کورد دەکات.
# '''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]]&lt;nowiki/&gt; شەهید بوون.
# '''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
# '''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
# '''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک

* [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای فەرمی کۆلیژی ئەرکان]]'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

=== &lt;small&gt;بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن.&lt;/small&gt; ===

=== &lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt; ===
[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px| [[شۆڕش ئیسماعیل|وەزیری پێشمەرگە و ڕاگری پێشوو]]]]
&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt; 

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە لە ناوەڕاستی سەدەی ڕابردوو  دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' &lt;ref name=&quot;farman20033&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (10)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) &lt;ref name=&quot;system20032&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (1)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (1) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' &lt;br /&gt;

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>ld76glbob7pggeyyn8i65rn5cep6i3n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581653</id>
      <parentid>1581652</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:14:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <origin>1581653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24158" sha1="chp19jg1ag0baqujyq66zn1jbfrrv7y" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|[[کۆلێژی ئەرکان]]|267x267پیکسڵ]]'''&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]]&lt;/big&gt; دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری [[سلێمانی]] پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری [[بەغدا]]&lt;nowiki/&gt;ی پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی واتا قیادە ببەخشن بە ئەفسەرانی خوێندکار.''' &lt;ref name=&quot;system2003&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

&lt;big&gt;'''مێژووی دامەزراندن'''&lt;/big&gt;

&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام [[جەلال تاڵەبانی]]، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک  ئەفسەر لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

&lt;big&gt;'''شوێن'''&lt;/big&gt;  

[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|243x243پیکسڵ|بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا ]]ھەیە. &lt;/big&gt;


&lt;big&gt;'''پێکهاتەی پەیکەری کۆلێژ'''&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;'''کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:'''&lt;/big&gt;
#'''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی سەرجەم  کاروبارەکانی ڕۆژانەی  ناوخۆیی و،ڕێکخستن و  پاراستنی و کۆلێژ لە ئەستۆدەگرێت  و چاودێری کاروباری ئالیات و بەشە کارگێڕی و بەرگریەکان لە ئەستۆ دەگرێت.
#'''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;'''  چەندین خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی  لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی ئەرکان خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەری سەربازی بەدەستدەهێنێت.
#'''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  کۆمەڵێک خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی  لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی سەرکردایەتیە (قیادە)خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) بەدەست دەهێنێت.
#'''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی سەرچاوەی زانستی پەرەپێدانی وانەکان و توێژینەوەکان لەئەستۆ دەگرێت و  کتێب و کەرەستەی وانە خوێندن  ، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی. دەستەبەردەکات بۆ بەشداربوانی سەرجەم خولەکانی کۆلێژەکە
&lt;big&gt;'''خولەکان'''&lt;/big&gt;[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی باڵی سەرکردایەتی'''، خولی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەکنەلۆجیای جی پی ئێس  خولی دیاری کردنی فیزیکی شوێن لەسەر نەخشە دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

'''&lt;big&gt;سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ&lt;/big&gt;'''

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبداللە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;system2003&quot; /&gt;

&lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی گرینگی لەڕوی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;'''[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]'''&lt;/big&gt;[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی فەرمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''
#'''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی گەلی کورد دەکات.
#'''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]] شەهید بوون.
#'''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
#'''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
#'''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک

* [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای فەرمی کۆلیژی ئەرکان]]'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکان

بەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.

* '''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان

بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

=== &lt;small&gt;بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن.&lt;/small&gt; ===
&lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt;[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px|[[شۆڕش ئیسماعیل|وەزیری پێشمەرگە و ڕاگری پێشوو]]]]&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە لە ناوەڕاستی سەدەی ڕابردوو  دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' &lt;ref name=&quot;farman20033&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (10)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) &lt;ref name=&quot;system20032&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (1)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (1) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' &lt;br /&gt;

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>chp19jg1ag0baqujyq66zn1jbfrrv7y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581654</id>
      <parentid>1581653</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:20:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <origin>1581654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24145" sha1="kj8gavz5rpuvcn6ztkbktd3ps6av55y" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|[[کۆلێژی ئەرکان]]|267x267پیکسڵ]]'''&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]]&lt;/big&gt; دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری [[سلێمانی]] پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری [[بەغدا]]&lt;nowiki/&gt;ی پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی واتا قیادە ببەخشن بە ئەفسەرانی خوێندکار.''' &lt;ref name=&quot;system2003&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

&lt;big&gt;'''مێژووی دامەزراندن'''&lt;/big&gt;

&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام [[جەلال تاڵەبانی]]، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک  ئەفسەر لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

&lt;big&gt;'''شوێن'''&lt;/big&gt;  

[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|243x243پیکسڵ|بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا ]]ھەیە. &lt;/big&gt;


&lt;big&gt;'''پێکهاتەی پەیکەری کۆلێژ'''&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;'''کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:'''&lt;/big&gt;
#'''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی سەرجەم  کاروبارەکانی ڕۆژانەی  ناوخۆیی و،ڕێکخستن و  پاراستنی و کۆلێژ لە ئەستۆدەگرێت  و چاودێری کاروباری ئالیات و بەشە کارگێڕی و بەرگریەکان لە ئەستۆ دەگرێت.
#'''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;'''  چەندین خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی  لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی ئەرکان خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەری سەربازی بەدەستدەهێنێت.
#'''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  کۆمەڵێک خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی  لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی سەرکردایەتیە (قیادە)خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) بەدەست دەهێنێت.
#'''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی سەرچاوەی زانستی پەرەپێدانی وانەکان و توێژینەوەکان لەئەستۆ دەگرێت و  کتێب و کەرەستەی وانە خوێندن  ، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی. دەستەبەردەکات بۆ بەشداربوانی سەرجەم خولەکانی کۆلێژەکە
&lt;big&gt;'''خولەکان'''&lt;/big&gt;[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی باڵی سەرکردایەتی'''، خولی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەکنەلۆجیای جی پی ئێس  خولی دیاری کردنی فیزیکی شوێن لەسەر نەخشە دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

'''&lt;big&gt;سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ&lt;/big&gt;'''

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبداللە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;system2003&quot; /&gt;

&lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی گرینگی لەڕوی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;


&lt;big&gt;'''[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]'''&lt;/big&gt;[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی فەرمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''
#'''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی گەلی کورد دەکات.
#'''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]] شەهید بوون.
#'''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
#'''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
#'''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک
[[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای فەرمی کۆلیژی ئەرکان]]
*'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکانبەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە
'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.
*'''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان
بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

&lt;small&gt;بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن.&lt;/small&gt;

&lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt;[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px|[[شۆڕش ئیسماعیل|وەزیری پێشمەرگە و ڕاگری پێشوو]]]]&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە لە ناوەڕاستی سەدەی ڕابردوو  دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' &lt;ref name=&quot;farman20033&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (10)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) &lt;ref name=&quot;system20032&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (1)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (1) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' &lt;br /&gt;

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>kj8gavz5rpuvcn6ztkbktd3ps6av55y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581655</id>
      <parentid>1581654</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:23:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <origin>1581655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24143" sha1="46hxwbz1h3xo788k62xo7uvqbtste93" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|[[کۆلێژی ئەرکان]]|267x267پیکسڵ]]'''&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]]&lt;/big&gt; دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری [[سلێمانی]] پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری [[بەغدا]]&lt;nowiki/&gt;ی پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی واتا قیادە ببەخشن بە ئەفسەرانی خوێندکار.''' &lt;ref name=&quot;system2003&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

&lt;big&gt;'''مێژووی دامەزراندن'''&lt;/big&gt;

&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام [[جەلال تاڵەبانی]]، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک  ئەفسەر لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

&lt;big&gt;'''شوێن'''&lt;/big&gt;  

[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|243x243پیکسڵ|بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا ]]ھەیە. &lt;/big&gt;


&lt;big&gt;'''پێکهاتەی پەیکەری کۆلێژ'''&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;'''کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:'''&lt;/big&gt;
#'''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی سەرجەم  کاروبارەکانی ڕۆژانەی  ناوخۆیی و،ڕێکخستن و  پاراستنی و کۆلێژ لە ئەستۆدەگرێت  و چاودێری کاروباری ئالیات و بەشە کارگێڕی و بەرگریەکان لە ئەستۆ دەگرێت.
#'''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;'''  چەندین خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی  لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی ئەرکان خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەری سەربازی بەدەستدەهێنێت.
#'''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  کۆمەڵێک خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی  لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی سەرکردایەتیە (قیادە)خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) بەدەست دەهێنێت.
#'''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی سەرچاوەی زانستی پەرەپێدانی وانەکان و توێژینەوەکان لەئەستۆ دەگرێت و  کتێب و کەرەستەی وانە خوێندن  ، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی. دەستەبەردەکات بۆ بەشداربوانی سەرجەم خولەکانی کۆلێژەکە
&lt;big&gt;'''خولەکان'''&lt;/big&gt;[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی باڵی سەرکردایەتی'''، خولی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەکنەلۆجیای جی پی ئێس  خولی دیاری کردنی فیزیکی شوێن لەسەر نەخشە دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

'''&lt;big&gt;سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ&lt;/big&gt;'''

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبداللە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;system2003&quot; /&gt;

&lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی گرینگی لەڕوی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt;[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px|[[شۆڕش ئیسماعیل|وەزیری پێشمەرگە و ڕاگری پێشوو]]]]&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;'''[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]'''&lt;/big&gt;[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی فەرمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''
#'''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی گەلی کورد دەکات.
#'''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]] شەهید بوون.
#'''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
#'''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
#'''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک
[[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای فەرمی کۆلیژی ئەرکان]]
*'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکانبەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە
'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.
*'''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان
بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

&lt;small&gt;بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن&lt;/small&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە لە ناوەڕاستی سەدەی ڕابردوو  دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' &lt;ref name=&quot;farman20033&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (10)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) &lt;ref name=&quot;system20032&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (1)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (1) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' &lt;br /&gt;

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>46hxwbz1h3xo788k62xo7uvqbtste93</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581656</id>
      <parentid>1581655</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:26:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <origin>1581656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24143" sha1="r6plr19zj18wlmwc7j87bd0bc9l1vn2" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|[[کۆلێژی ئەرکان]]|267x267پیکسڵ]]'''&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]]&lt;/big&gt; دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری [[سلێمانی]] پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری [[بەغدا]]&lt;nowiki/&gt;ی پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی واتا قیادە ببەخشن بە ئەفسەرانی خوێندکار.''' &lt;ref name=&quot;system2003&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

&lt;big&gt;'''مێژووی دامەزراندن'''&lt;/big&gt;

&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام [[جەلال تاڵەبانی]]، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک  ئەفسەر لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

&lt;big&gt;'''شوێن'''&lt;/big&gt;  

[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|243x243پیکسڵ|بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا ]]ھەیە. &lt;/big&gt;


&lt;big&gt;'''پێکهاتەی پەیکەری کۆلێژ'''&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;'''کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:'''&lt;/big&gt;
#'''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی سەرجەم  کاروبارەکانی ڕۆژانەی  ناوخۆیی و،ڕێکخستن و  پاراستنی و کۆلێژ لە ئەستۆدەگرێت  و چاودێری کاروباری ئالیات و بەشە کارگێڕی و بەرگریەکان لە ئەستۆ دەگرێت.
#'''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;'''  چەندین خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی  لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی ئەرکان خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەری سەربازی بەدەستدەهێنێت.
#'''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  کۆمەڵێک خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی  لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی سەرکردایەتیە (قیادە)خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) بەدەست دەهێنێت.
#'''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی سەرچاوەی زانستی پەرەپێدانی وانەکان و توێژینەوەکان لەئەستۆ دەگرێت و  کتێب و کەرەستەی وانە خوێندن  ، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی. دەستەبەردەکات بۆ بەشداربوانی سەرجەم خولەکانی کۆلێژەکە
&lt;big&gt;'''خولەکان'''&lt;/big&gt;[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی باڵی سەرکردایەتی'''، خولی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەکنەلۆجیای جی پی ئێس  خولی دیاری کردنی فیزیکی شوێن لەسەر نەخشە دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

'''&lt;big&gt;سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ&lt;/big&gt;'''

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبداللە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;system2003&quot; /&gt;

&lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt;[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px|[[شۆڕش ئیسماعیل|وەزیری پێشمەرگە و ڕاگری پێشوو]]]]&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;'''[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]'''&lt;/big&gt;[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی فەرمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''
#'''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی گەلی کورد دەکات.
#'''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]] شەهید بوون.
#'''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
#'''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
#'''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک
[[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای فەرمی کۆلیژی ئەرکان]]
*'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکانبەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە
'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.
*'''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان
بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

&lt;small&gt;بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن&lt;/small&gt;

== ک&lt;big&gt;تێبخانە:&lt;/big&gt; ==
== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی گرینگی لەڕوی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە لە ناوەڕاستی سەدەی ڕابردوو  دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' &lt;ref name=&quot;farman20033&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (10)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) &lt;ref name=&quot;system20032&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (1)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (1) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' &lt;br /&gt;

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>r6plr19zj18wlmwc7j87bd0bc9l1vn2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581659</id>
      <parentid>1581656</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:29:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <origin>1581659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24108" sha1="cg6a8e32gci4a6jc92tpb6knkcf3gaa" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|[[کۆلێژی ئەرکان]]|267x267پیکسڵ]]'''&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]]&lt;/big&gt; دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری [[سلێمانی]] پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری [[بەغدا]]&lt;nowiki/&gt;ی پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی واتا قیادە ببەخشن بە ئەفسەرانی خوێندکار.''' &lt;ref name=&quot;system2003&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

&lt;big&gt;'''مێژووی دامەزراندن'''&lt;/big&gt;

&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام [[جەلال تاڵەبانی]]، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک  ئەفسەر لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

&lt;big&gt;'''شوێن'''&lt;/big&gt;  

[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|243x243پیکسڵ|بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا ]]ھەیە. &lt;/big&gt;


&lt;big&gt;'''پێکهاتەی پەیکەری کۆلێژ'''&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;'''کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:'''&lt;/big&gt;
#'''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی سەرجەم  کاروبارەکانی ڕۆژانەی  ناوخۆیی و،ڕێکخستن و  پاراستنی و کۆلێژ لە ئەستۆدەگرێت  و چاودێری کاروباری ئالیات و بەشە کارگێڕی و بەرگریەکان لە ئەستۆ دەگرێت.
#'''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;'''  چەندین خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی  لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی ئەرکان خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەری سەربازی بەدەستدەهێنێت.
#'''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  کۆمەڵێک خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی  لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی سەرکردایەتیە (قیادە)خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) بەدەست دەهێنێت.
#'''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی سەرچاوەی زانستی پەرەپێدانی وانەکان و توێژینەوەکان لەئەستۆ دەگرێت و  کتێب و کەرەستەی وانە خوێندن  ، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی. دەستەبەردەکات بۆ بەشداربوانی سەرجەم خولەکانی کۆلێژەکە
&lt;big&gt;'''خولەکان'''&lt;/big&gt;[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی باڵی سەرکردایەتی'''، خولی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەکنەلۆجیای جی پی ئێس  خولی دیاری کردنی فیزیکی شوێن لەسەر نەخشە دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

'''&lt;big&gt;سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ&lt;/big&gt;'''

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبداللە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;system2003&quot; /&gt;

&lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt;[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px|[[شۆڕش ئیسماعیل|وەزیری پێشمەرگە و ڕاگری پێشوو]]]]&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;'''[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]'''&lt;/big&gt;[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی فەرمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''
#'''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی گەلی کورد دەکات.
#'''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]] شەهید بوون.
#'''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
#'''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
#'''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک
[[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای فەرمی کۆلیژی ئەرکان]]
*'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکانبەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە
'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.
*'''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان
بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

&lt;small&gt;بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن&lt;/small&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی گرینگی لەڕوی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە لە ناوەڕاستی سەدەی ڕابردوو  دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' &lt;ref name=&quot;farman20033&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (10)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) &lt;ref name=&quot;system20032&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (1)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (1) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' &lt;br /&gt;

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>cg6a8e32gci4a6jc92tpb6knkcf3gaa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581660</id>
      <parentid>1581659</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:53:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Staff.college.2003</username>
        <id>67646</id>
      </contributor>
      <origin>1581660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24898" sha1="euzwoq9g49yxe17pj5bbxbjx0l3e6fz" xml:space="preserve">[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|[[کۆلێژی ئەرکان]]|267x267پیکسڵ]]'''&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]]&lt;/big&gt; دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری [[سلێمانی]] پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری [[بەغدا]]&lt;nowiki/&gt;ی پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی واتا قیادە ببەخشن بە ئەفسەرانی خوێندکار.''' &lt;ref name=&quot;system2003&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

&lt;big&gt;'''مێژووی دامەزراندن'''&lt;/big&gt;

&lt;big&gt; کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر  ڕاسپاردەی مام [[جەلال تاڵەبانی]]، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .&lt;ref name=&quot;خولی-حەوتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک  ئەفسەر لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. 

&lt;big&gt;'''شوێن'''&lt;/big&gt;  

[[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|243x243پیکسڵ|بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا ]]ھەیە. &lt;/big&gt;


&lt;big&gt;'''پێکهاتەی پەیکەری کۆلێژ'''&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;'''کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:'''&lt;/big&gt;
#'''&lt;big&gt;باڵی کارگێڕی&lt;/big&gt;'''  بەڕێوەبردنی سەرجەم  کاروبارەکانی ڕۆژانەی  ناوخۆیی و،ڕێکخستن و  پاراستنی و کۆلێژ لە ئەستۆدەگرێت  و چاودێری کاروباری ئالیات و بەشە کارگێڕی و بەرگریەکان لە ئەستۆ دەگرێت.
#'''&lt;big&gt;باڵی ئەرکان&lt;/big&gt;'''  چەندین خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی  لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی ئەرکان خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەری سەربازی بەدەستدەهێنێت.
#'''ب&lt;big&gt;اڵی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;'''  کۆمەڵێک خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی  لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی سەرکردایەتیە (قیادە)خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) بەدەست دەهێنێت.
#'''&lt;big&gt;باڵی مەشق و ھەماھەنگی&lt;/big&gt;''' دابینکردنی سەرچاوەی زانستی پەرەپێدانی وانەکان و توێژینەوەکان لەئەستۆ دەگرێت و  کتێب و کەرەستەی وانە خوێندن  ، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری  زەمینی. دەستەبەردەکات بۆ بەشداربوانی سەرجەم خولەکانی کۆلێژەکە
&lt;big&gt;'''خولەکان'''&lt;/big&gt;[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی باڵی سەرکردایەتی'''، خولی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەکنەلۆجیای جی پی ئێس  خولی دیاری کردنی فیزیکی شوێن لەسەر نەخشە دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.&lt;ref name=&quot;ئەفسەران-٢٠٢٣&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|

ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.&lt;ref name=&quot;خولی-هەشتەم&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

'''&lt;big&gt;سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ&lt;/big&gt;'''

بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی  '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبداللە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی  سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. &lt;ref name=&quot;system2003&quot; /&gt;

&lt;big&gt;سیستەمی خوێندن&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''&lt;/big&gt;[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px|[[شۆڕش ئیسماعیل|وەزیری پێشمەرگە و ڕاگری پێشوو]]]]&lt;big&gt;هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;'''[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]'''&lt;/big&gt;[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی فەرمی کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.&lt;/big&gt;

'''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:'''
#'''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی گەلی کورد دەکات.
#'''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]] شەهید بوون.
#'''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]])
#'''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]]
#'''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک
[[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای فەرمی کۆلیژی ئەرکان]]
*'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکانبەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی     دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە
'''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا.
*'''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]&lt;nowiki/&gt;دەکان
بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە

'''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]&lt;nowiki/&gt;ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە.

&lt;small&gt;بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]&lt;nowiki/&gt;ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن&lt;/small&gt;

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی سەرکردایەتی&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' ==
ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە

== مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''&lt;big&gt;خولی ئەرکان&lt;/big&gt;''' ==
پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت

== ماوەی خولی ئەرکان ==
2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی

== &lt;big&gt;پەیوەندییەکانی دەرەوە&lt;/big&gt; ==
[[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان بەهۆی گرینگی لەڕوی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و  هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی  ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و  مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.&lt;ref name=&quot;پێشوازی-٢٠٢٤&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.&lt;ref name=&quot;فەرماندەی-نوێ&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== کتێبخانە ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانست سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسە پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆن کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;سیستەمی ئایتی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;مۆزەخانە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی دەوڵەمەندە بە ئەرشیفی ڕاگرە یەک لەدوای یەکەکان و مامۆستایان و میوانە بەڕێزەکان و ئەوکەسانەی کە خزمەتیان بە کۆلێژەکە کردووە.&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی مەشق&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;گۆڕەپانی تەقەکردن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت&lt;/big&gt;

== &lt;big&gt;بەراوردی مێژوویی&lt;/big&gt; ==
&lt;big&gt;بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]]  و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە لە ناوەڕاستی سەدەی ڕابردوو  دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.&lt;/big&gt;

'''سەرچاوەکان و پۆلەکان:'''

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

=== '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' ===
# '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' &lt;ref name=&quot;farman20033&quot;&gt;فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (10)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;
# '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان'''  یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) &lt;ref name=&quot;system20032&quot;&gt;سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (1)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (1) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)&lt;/ref&gt;

* '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' &lt;br /&gt;

[[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]]
[[پۆل:سلێمانی]]
[[پۆل:قەڵادزێ]]
[[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]]
[[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]]
[[پۆل:زانستی سەربازی]]</text>
      <sha1>euzwoq9g49yxe17pj5bbxbjx0l3e6fz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی ڕووسیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294784</id>
    <revision>
      <id>1581738</id>
      <parentid>1579851</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T20:09:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1581738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3321" sha1="0rck0dyme56xs6bwhvtvpsck4tnnf21" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

[[ئابوور|ئابووریی]] [[ڕووسیا]] ئابوورییەکی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنی]] داھات-بەرز،&lt;ref name=&quot;auto8&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/906519-world-bank-country-and-lending-groups|سەردێڕ=World Bank Country and Lending Groups – World Bank Data Help Desk |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=datahelpdesk.worldbank.org}}&lt;/ref&gt; پیشەسازی کراو،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803100002206|سەردێڕ=industrial countries |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=Oxford Reference |وتەگێڕانەوە=&quot;...and the countries of the former Soviet Union and Central and Eastern Europe, of which several, including Russia and the Czech Republic, are heavily industrialized.&quot;}}&lt;/ref&gt; [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵ]] و بازاڕ-ئاڕاستەکراوە. خاوەنی [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|نۆیەم گەورەترین ئابووریی]] جیھانە بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی (GDP) ڕواڵەتی و چوارەم گەورەترین ئابوورییە بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (پی پی پی). بەھۆی ناجێگیریی نرخی ئاڵوگۆڕی دراوەوە، تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیییەکەی وەک ئەوەی بە نرخە ڕواڵەتییەکان دەپێورێت بە توندی ھەڵبەز و دابەز دەکات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Turak |یەکەم=Batasha |ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.cnbc.com/2022/06/23/russias-ruble-is-at-strongest-level-in-7-years-despite-sanctions.html|سەردێڕ=Russia's ruble hit its strongest level in 7 years despite massive sanctions. Here's why |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230214005448/https://www.cnbc.com/2022/06/23/russias-ruble-is-at-strongest-level-in-7-years-despite-sanctions.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=CNBC}}&lt;/ref&gt; ڕووسیا دوایین ئابووریی گەورە بوو کە پەیوەندی بە [[ڕێکخراوەی دانوستانی جیھانی]] (دەبلیوو تی ئۆ)و کرد، کە لە ساڵی ٢٠١٢دا بووە ئەندام.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ئابووری|مێژوو|سیاسەت|ڕووسیا}}
{{پۆلی کۆمنز|Economy of Russia}}

[[پۆل:ئابووری ڕووسیا]]
[[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]]
[[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]]
[[پۆل:Webarchive template wayback links]]
[[پۆل:CS1 Russian-language sources (ru)]]
[[پۆل:CS1 uses Russian-language script (ru)]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ڕووسی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>0rck0dyme56xs6bwhvtvpsck4tnnf21</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کارل شڤانتسە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295401</id>
    <revision>
      <id>1581783</id>
      <parentid>1580865</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T00:51:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>تاگی بێبەسەرداچوونەوە</comment>
      <origin>1581783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25395" sha1="b5m6avwvymmp7uykpn3ec17yz8hzvxc" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە}}
{{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}}
}}
{{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا|ویکیپیدیای ئینگلیزی}}
کارل شڤانتسە ({{بە ئەڵمانی|Karl Schwanzer}}؛ ٢١ی ئایاری ١٩١٨ – ٢٠ی ئابی ١٩٧٥) تەلارسازێکی نەمساوی بوو. ئەو کەسایەتییەکی گرنگی تەلارسازیی دوای جەنگ بوو.

== ژیان ==
شڤانتسە لە شاری ڤیێنا لەدایکبووە و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کردووە. ھەر لە سەردەمی خوێندنی ئامادەییدا، لە ساڵی ١٩٣٥دا لەگەڵ مامی (کە نجار) بوو خانوویەکی باخیان بۆ خێزانەکەی لە ناوچەی &quot;شافبێرگ&quot; لە ڤیێنا نەخشاند و دروستیان کرد. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی لە قوتابخانەی &quot;Bundesrealgymnasium Wien 7&quot; لە ساڵی ١٩٣٦، خزمەتی سەربازیی زۆرەملێی لە پاسەوانی نیشتمانیی نەمسا تەواو کرد.

=== خوێندن ===
کارل شڤانتسە لە تشرینی یەکەمی ١٩٣٧ەوە دەستی بە خوێندنی تەلارسازی کرد لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا'''. دەستبەجێ دوای دەرچوونی لە دووەم تاقیکردنەوەی دەوڵەت و وەرگرتنی نازناوی ئەندازیاری ڕێپێدراو، لە پاییزی ١٩٤٠دا گواسترایەوە بۆ شاری ڕیبنیک لە ناوچەی «ڕایخسگاو ئۆبەرسلێزییەن». لە شاری زۆراو (زۆری ئێستا) کە تەنیا چەند کیلۆمەترێک دوور بوو، کارل شڤانتسە دوای چەندین ھەوڵی بێسوود دواجار بابەتێکی بۆ تێزی (تیۆری) دکتۆراکەی دۆزییەوە؛ لە ساڵی ١٩٤٢دا پلەی دکتۆرای لە بواری دیزایندا پێبەخشرا بە تێزەکەی لەژێر ناونیشانی «تەلارسازیی نوێ لە ئۆپەرسیلێزیای ڕزگارکراو: بازنەی سۆراو».

ئامانجی ئەم کارە، وەک لە پێشەکییەکەیدا ھاتووە، ئەوە بووە کە جارێکی تر &quot;سیما و ڕوخسارێکی تەواو ئەڵمانی&quot; بەو شارۆچکە بچووکەی پۆڵەندا (١٩٢٠–١٩٣٩) ببەخشێتەوە. ئەو ئەم تێزەی لە کاتی خزمەتی زۆرەملێیدا وەک تەلارسازێکی دیزاینەر لە &quot;Luftgaukommando VIII&quot; نووسیوە. دوای جەنگ، کارل شڤانتسە و خێزانەکەی گواستیانەوە و کارێکی وەک بەڕێوەبەری تەکنیکی لە کۆمپانیای &quot;Allbau&quot; لە بۆدنوێر (ئۆپەر پالاتینایت) دەستکەوت. دواجار لە نیسانی ١٩٤٦دا گەڕایەوە بۆ نەمسا.

=== چالاکییە تەلارسازییەکان ===
لە ساڵی ١٩٤٧دا، شڤانتسە ستۆدیۆیەکی تایبەت بە خۆی کردەوە. لە سەرەتای کارکردنیدا وەک تەلارسازێکی سەربەخۆ، کاری لەسەر پڕۆژەی بچووک دەکرد، وەک ھۆڵی چوونەژوورەوە و پێشانگاکان، کە لە ساڵانی دواتردا بوونە ھۆی وەرگرتنی گرێبەستی نوێ. گرنگ نەبوو ئەرکەکە چەند بچووک بێت، شڤانتسە بە وزە و داھێنانێکی ناوازەوە کارەکەی تەواو دەکرد. سەرکەوتن لە پێشبڕکێ نیشتمانی و نێودەوڵەتییەکاندا یارمەتیی گەشەکردنی ستۆدیۆکەی دا و ناوبانگێکی جیھانی پەیدا کرد، ئەویش بە پەیڕەوکردنی ئەو بنەمایەی کە دەیگوت: &quot;کواڵێتی گرنگترە لە ناوبانگ&quot;. شڤانتسە ھەمیشە لە ھەوڵی گەیشتن بە لووتکەی بێخەوشیدا بوو، پەرەی بە بیرۆکە بنەڕەتییەکان دەدا لە ڕووی تەلارسازی و کارایییەوە. &quot;کاتژمێر دوای کاتژمێر، ڕۆژ دوای ڕۆژ، و تا درەنگانی شەو، چەندین شێواز و نەخشە دادەنران، وتووێژیان لەسەر دەکرا، دەستکاری دەکران، ڕەتدەکرانەوە و دووبارە دەخرانەوە گەڕ.&quot;

لە ماوەی داھێنانی نێوان ساڵانی ١٩٤٧ بۆ ١٩٧٥، شڤانتسە کۆمەڵێک باڵەخانەی جیاوازی پەرەپێدا، کە دیزاینی باڵەخانەکانی بە توندی بەستبووەوە بە کارکردن و پێکھاتەکەیەوە، و زۆرجار بەدوای شێوازی نوێی تەلارسازیدا دەگەڕا. ھەروەھا دیزاینی مۆبایل و کەلوپەلی ناوماڵیشی دەکرد و «پەیمانگای نەمساوی بۆ دیزاین»ی (Österreichische Institut für Formgebung) دامەزراند. لە ساڵی ١٩٦٧دا، دووەم ستۆدیۆی خۆی لە شاری میونشن کردەوە.

=== وانەوتنەوە ===
لە ساڵی ١٩٤٧ تا ١٩٥١، شڤانتسە مامۆستا بوو لە '''ئەکادیمیای ھونەرە کارەکییەکان''' لە ڤیێنا. لە ساڵی ١٩٥٩ بوو بە پرۆفیسۆری ھەمیشەیی لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا''' و سەرۆکی پەیمانگای تەلارسازی و دیزاین. بۆ ماوەی زیاتر لە ١٥ ساڵ، ژمارەیەکی زۆر لە تەلارسازانی پێگەیاند کە زۆربەیان ناوبانگی جیھانییان پەیدا کرد. لە ساڵانی ١٩٦٥ تا ١٩٦٦، وەک ڕاگری کۆلێژی ئەندازیاری شارستانی و تەلارسازی کاری کردووە.

شڤانتسە وەک پرۆفیسۆری میوان لە چەندین زانکۆ داواکراو بوو، لەوانە: '''زانکۆی تەکنیکیی دارمشتات''' (١٩٦٤–١٩٦٥)، '''زانکۆی تەکنیکیی بووداپێست''' (١٩٦٧)، و '''زانکۆی مەلیک سعود''' لە ڕیاز لە عەرەبستانی سعوودی (١٩٧٢).

== باڵەخانە و پڕۆژەکان ==
=== ١٩٥٩–١٩٦٠: فراوانکردنی گۆڕستانی شاھانە (Imperial Crypt) لە ڤیێنا ===
لە ساڵانی شەستەکاندا، بڕیار درا دوو کێشەی سەرەکیی گۆڕستانی شاھانە کە بریتیبوون لە قەرەباڵغی زۆر و ناجێگیری باری کەشوھەوا، لە ڕێگەی فراوانکردنێکی کۆتایییەوە چارەسەر بکرێن. دەبوو شتێکی نوێ و سەربەخۆ بۆ پێکھاتە مێژوویییەکە زیاد بکرێت کە لە ھەمان کاتدا بەھای کەلەپووریی پارێزراو بێت. کراوەیی کارل شڤانتسە وەک تەلارسازێک، تەواو گونجاو بوو لەگەڵ ئەو ڕاسپاردە و مەرجانەی کە لەلایەن '''کۆماری نەمسا''' و '''ڕێبازی کاپوچینییەکانەوە''' دیاری کرابوون.

=== فراوانکردنی کەپری نوێی گۆڕستانی شاھانە لە ڤیێنا ===
ئەوەی پێی دەوترێت &quot;کەپری نوێ&quot; (New Vault) لە ساڵی ١٩٦٠ بە شێوازێک دروست کرا کە ھەستی گۆڕێکی ھەڵکەندراو ببەخشێت، کە بە بەکارھێنانی '''تەلارسازیی سەردەم''' وێنا کرابوو. پێکھاتەکە لە سێ توخمی سەرەکی پێکدێت: سەقفەکەی بە پێکھاتەیەکی چرچولۆچی کاریگەر (folded structure) دروست کراوە کە لە '''کۆنکرێتی ڕووت''' (exposed concrete) و قاڵبی زۆر ورد و ناوازە پێکھاتووە. دیوارەکان بە چینێکی تەنک لە بەردی شێوە شەپۆلاوی داپۆشراون کە وەک بەردی ناو ڕووبار دەردەکەون و قەبارەی وردەبەردەکانیان جیاوازە. بۆ زەوییەکە و بنکەی گۆڕەکانیش، '''بەردی دەستکردی''' سادە بەکارھێنراوە.{{ژێدەر پێویستە}}

=== ١٩٦٢: خانووی ڤیێنا ===
خانووەکە لەسەر لێژایییەک بە دوو نھۆم دروست کراوە، کە تێیدا نھۆمی سەرەکی بە باخچەکەوە بەستراوەتەوە. ئەم خانووە چەندین توخمی خلیسکانەی گۆڕاو لەخۆدەگرێت کە ڕێگە بە گرووپبەندی و دابەشکاریی جیاوازی بۆشایییەکان دەدەن. بە دوورکەوتنەوە لە دابەشکاریی چەسپاوی زەوی (floor plan)، شڤانتسە کەشێکی فراوانی بۆ شوێنی نیشتەجێبوونەکە خوڵقاندووە. ھەڵبژاردنی کەرەستەی نایاب و وردیش، زیاتر ھەستی ئارامی و تایبەتمەندی بە شوێنەکە بەخشیوە.

=== ١٩٦٤: مۆزەخانەی سەدەی بیستەم، ڤیێنا ===
ئەم باڵەخانەیە کە بە پەیکەرێکی پۆڵایین دروست کراوە، لە بنەڕەتدا وەک «پاوێلیۆنی نەمسا» بۆ '''پێشانگای جیھانیی برۆکسل لە ساڵی ١٩٥٨''' دیزاین کرابوو. پێکھاتە لاکێشەیییەکە حەوشەیەک لە نێوان کۆڵەکە زەبەلاحەکاندا (pylons) لەخۆدەگرێت، و نھۆمی زەوییەکەشی وەک فەزایەکی داپۆشراو دروست کرابوو.

لە سەرەتادا باڵەخانەکە وەک پێکھاتەیەکی کاتی دیزاین کرابوو، بەڵام دواتر گوازرایەوە بۆ «باخچەی سویسری» لە ڤیێنا و لەوێ گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن. چوارچێوەی پاوێلیۆنی زانیارییەکان بەکارھێنرا بۆ دروستکردنی ھۆڵی چوونەژوورەوە، ئۆفیس، ژووری کارمەندان، ھۆڵێکی بچووکی پێشانگا و ھۆڵێکی وانەوتنەوە. حەوشە ناوەندییەکە داپۆشرا و نھۆمی زەوییەکەش پەنجەرەی شووشەیی بۆ دانرا. ئەمەش سێ ڕووبەری جیاوازی ڕەخساند، بە شێوەیەک کە جگە لە بەشی مۆزەخانەکە، شوێن بۆ مەبەستی تریش ھەبێت. دیزاینە سادە و پوختەکەی (Purist design) ئەم باڵەخانەیە تەواو گونجاو بوو لەگەڵ پێوەرە نێودەوڵەتییەکانی تەلارسازیی مۆدێرن.

=== ١٩٦٧: پێشانگای جیھانی لە مۆنتریال - باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا ===
باڵەخانەی '''باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا''' لە پێشانگای &quot;ئێکسپۆ مۆنتریال&quot; بە شێوازێک دیزاین کرا کە ڕووکارەکەی جیھانی منداڵان وێنا بکات. ئەمەش لە ڕێگەی بەکارھێنانی سیستمێکی مۆدیولار (پێکھاتەی لێکدراو) ئەنجام درا. بە سوودوەرگرتن لە توخمە ناسراوەکانی یاریی &quot;لێگۆ&quot; و تەلاری منداڵان، دیزاینەکە بە ئامانجی ئەوە بوو کە گونجانی منداڵان لەگەڵ کەشی باخچەکەدا ئاسانتر بکات، ئەویش لە ڕێگەی دروستکردنی پەیوەندییەکی سۆزداری و نزیک لەگەڵ باڵەخانەکەدا. مەبەستەکە ئەوە بوو منداڵان بە ڕاستی چێژ لە '''باڵەخانەکەیان''' وەربگرن، بە خۆشییەوە ڕووی تێبکەن و ئارەزووی گەڕانەوەیان ھەبێت، تەنیا بەھۆی یادەوەرییان لەگەڵ خشتە ڕەنگاوڕەنگەکاندا.

بە پێچەوانەی ڕووکارە دەرەکییە ڕەنگاوڕەنگەکەی، ناوەوەی باڵەخانەکە بە سادەیی ھێڵدرایەوە؛ ئەمەش بۆ ئەوەی دەرفەت بۆ خەیاڵی منداڵەکان بڕەخسێنرێت تاوەکو جیھانێک دروست بکەن کە تێیدا تەنیا خۆیان ڕەنگ و چالاکی تێدا بنەخشێنن.

تێکەڵکردنی نەخشە سەرکەوتووەکانی باخچەی منداڵانی ڤیێنا، بووە ھۆی دروستبوونی ژوورێکی چاوەڕوانی و چالاکیی ھاوبەش، ژووری گۆڕینی جلوبەرگ و تەوالێت کە بە شێوەیەکی دەوڵەمەند ڕێکخرابوون. ھەروەھا چەندین ناوچەی جیاوازی بۆ چالاکییەکانی وەک کاری ناوماڵ، یاری بە بووکەڵە، بیناسازی و وێنەکێشان لەخۆگرتبوو. فەزای ناوەوە لە چەقی باخچەکەوە بۆ دەرەوە دەردەچێت، بەمەش ناوەوە و دەرەوە لە ژینگەیەکی ھاوبەشدا بۆ منداڵان یەکدەگرنەوە.

=== ١٩٦٧: پاوێلیۆنی نەمسا لە مۆنتریال ===
بۆ دەربڕینی فرەچەشنیی وڵاتی نەمسا، شڤانتسە باڵەخانەیەکی سەرنجڕاکێشی لە شێوەی پێکھاتەی کریستاڵی دیزاین کرد. دیزاینی باڵەخانەکە پشتی بە کەمکردنەوەی پێکھاتەکان بۆ توخمە سەرەکییەکان دەبەست، کە بیری مرۆڤیان دەخستەوە بۆ وردکاریی ئەندازەیی پێکھاتەی گەردیلەیی کریستاڵەکان لە چوارچێوەی سێگۆشە و شەشپاڵەکاندا. دیزاینەکە ئاماژەی بۆ چیاکان، بەردە بەنرخەکان و دیمەنە سروشتییەکان دەکرد، لە ھەمان کاتدا چەمکەکانی وردی، ئەندازە، تەکنەلۆژیا و سیستمیشی تێدا ڕەنگدابووەوە.

یەکە پێشوەختە دروستکراوەکان (Prefabricated units) کە چوارچێوەی ئەلەمنیۆمیان تێدا بەکارھاتبوو، وەک پێکھاتەیەکی خۆبژێو و سەربەخۆ دیزاین کرابوون. دیواری دەرەوە و ناوەوە وەک یەک پارچە دروستکرابوون. کۆکردنەوەی بەشەکانی باڵەخانەکە لە ڕێگەی توخمی ڕوکاری سێگۆشەیییەوە ئەنجام دەدرا، کە دەکرا ھەمیشە وەک فۆرمی مۆدیولاری شەشپاڵەیی دەربکەون. ئەم پڕۆژەیە چەندین نموونەی جیاوازی گۆڕانکاری نیشان دەدا؛ باڵەخانەکە وەک بوونەوەرێکی زیندوو دەھاتە بەرچاو، چونکە گەشەکردن و گۆڕانکاری تێدا ڕێگەپێدراو بوو. پاوێلیۆنی نەمسا ھەوڵیدا لەوە تێپەڕێت کە باڵەخانە تەنیا وەک تەنێکی نیشتەجێبوون بێت، لەبری ئەوە داکۆکی لە بیرۆکەی «پەیکەری تەلارسازی» و «تەلارسازیی ھێرشبەر» دەکرد کە لە پارچەی پیشەسازیی پێشوەختە دروستکراو پێکھاتبێت.

=== ١٩٦٨: پڕۆژەی ناوەندی شاری ڤیێنا ===
ئامانجی ئەم پڕۆژەیە داپۆشینی بەشێکی «کەناڵی دانوب» بوو، بۆ ئەوەی نھۆمی خوارەوەی وەک گەراجی ئۆتۆمبێل و نھۆمی سەرەوەی بۆ پیادە بەکاربھێنرێت، کە لە ڕێگەی پردی پیادەوە بە شۆستەکانی تەنیشت شەقامەکان دەبەسترانەوە. '''ناوەندی شارەکە'''، کە بڕیار بوو بە تۆڕی شەمەندەفەر و میترۆوە ببەسترێتەوە، وەک فەزایەکی کراوەی ناوەندی دیزاین کرابوو، کە تێیدا گەشتیاران دەتوانن ڕاستەوخۆ سواری پاسەکانی گەشتیاری شار و پاسەکانی فڕۆکەخانە بن. ھەروەھا چەندین بوتیک و فرۆشگای جیاواز کە لەسەر چەند ئاستێک (نھۆمێک) دابەش ببوون، دەکرای وەک کۆمەڵگەیەکی بازرگانیی گەورەی کراوە بە کەشێکی شارستانیی مۆدێرنەوە کار بکەن.

=== ١٩٦٨–١٩٧٢: باڵەخانەکانی بی ئێم دەبلیوو لە میونشن ===
;باڵەخانەی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو
تەلار یان بورجی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨ بۆ ١٩٧٢ دروست کرا، ڕێک لە کاتی خۆیدا بۆ '''ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢'''. ئەم باڵەخانەیە کە بەرزییەکەی ١٠١ مەترە، لە نزیک گوندی ئۆڵۆمپییەوە ھەڵکەوتووە و زۆرجار وەک یەکێک لە دیارترین نموونەکانی تەلارسازی لە شاری میونشن ئاماژەی پێ دەدرێت. شێوەی دەرەوەی باڵەخانەکە بە مەبەستی لاساییکردنەوەی شێوەی '''تایەی ئۆتۆمبێلێکی پێشبڕکێ''' دیزاین کراوە، و بەشە گەراجەکەش گوزارشت لە '''سەری سلیندەر''' (Cylinder head) دەکات.

بورجە سەرەکییەکە لە چوار لولەک (سلیندەر)ی ستوونی پێکدێت کە لە تەنیشت و بەرامبەر یەک وەستاون. ھەر لولەکێک لە ناوەڕاستدا بە ئاسۆیی لە ڕێگەی قوپانێک یان کەنارێکەوە لەسەر ڕووکارەکەی دابەش کراوە. ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە کە ئەم لولەکانە لەسەر زەوی نەچەقێنراون، بەڵکو بە بورجێکی پشتیوانی ناوەندییەوە '''ھەڵواسراون'''. لە کاتی دروستکردنیدا، نھۆمەکان بە جیا لەسەر زەوی کۆدەکرانەوە و پاشان بەرز دەکرانەوە، ئەمەش ڕێگەی دەدا کە کارەکانی چوارچێوەی باڵەخانەکە و کارە کۆتایییەکان لە یەک کاتدا ئەنجام بدرێن. تیرەی بورجەکە ٥٢٫٣٠ مەترە و ٢٢ نھۆمی بەکارھاتووی ھەیە، کە دووانیان ژێرزەمینن و ١٨ نھۆمیشیان وەک فەزای ئۆفیس بەکاردێن. نەخشەی ناوەوەی ڕێگە دەدات بە کۆکردنەوەی کارەکانی ھەموو نھۆمەکە، لەکاتێکدا تایبەتمەندیی گرووپەکان لەناو فەزایەکی سێ چارەکە بازنەییدا دەپارێزێت.

;مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو
مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو لە تەنیشت باڵەخانە کارگێڕییەکە ھەڵکەوتووە و لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە. ئەم باڵەخانە ئاییندەیییە (Futuristic) بە ناوی «قاپە زەڵاتەکە»یان «مەنجەڵە سپییەکە» ناسراوە. بنکە بازنەیییەکەی تەنیا ٢٠ مەتر تیرەکەیەتی، لەکاتێکدا سەقفە تەختەکەی نزیکەی ٤٠ مەتر دادەپۆشێت. قادرمەیەکی کارەبایی (Escalator) سەردانکەران بۆ نھۆمی سەرەوە دەبات و لەوێوە دەتوانن لە سەرەوە سەیری پێشانگاکە بکەن.

=== ١٩٧٢: پەیمانگای پەرەپێدانی ئابووری (وایفای) لە سانکت پۆڵتێن ===
ھاوتەریب لەگەڵ کارکردی دیاریکراوی ناوەندە پەروەردەیییەکە، شڤانتسە باڵەخانەیەکی ڕوون و ئاسان بۆ ڕێکخستنی دیزاین کرد، کە تێیدا فەزاکانی ناوەوە و شوێنی کارکردن ھەموو ئەو نەرمی و گونجاندنەیان تێدابوو کە پێویست بوون بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێداویستییە نوێیەکاندا.

=== ١٩٧٥: باڵیۆزخانەی نەمسا لە بەرازیلیا ===
دیزاینی ئەم تەلارە بەو ئارەزووە دەناسرێتەوە کە دەیەوێت کاریگەرییەکی گشتیی ھاوسەنگ بەدەستبھێنێت. لە ڕوکارە دەرەکییەکەیدا، تەلارەکە گوزارشت لە وڵاتێک دەکات کە خاوەنی میراتێکی کولتووریی دەوڵەمەندە، لەکاتێکدا ناوەوەی تەلارەکە کەشێکی دۆستانە و پڕ لە میواندۆستی و جوانی دەبەخشێت.

تەلارە سپییە درەوشاوەکە، کە لە پارچە کۆنکرێتییە سووکە پێشوەختە دروستکراوەکانی ناوخۆ پێکھاتووە، جیاوازییەکی ڕەنگاڵەیی بەھێز لە نێوان ئاسمانی شینی ساماڵ و خاکی سووری بەرازیل دروست دەکات. لەبری بەکارھێنانی پەرژین یان دەوەن، جۆگەیەکی ئاوی تەنک و تەسک سنووری نێوان باڵیۆزخانەکە و شەقامەکە دیاری دەکات.

ژوورەکانی پێشوازیکردن لە نھۆمی زەویدا، نزیکەی تەواوی ڕووبەری زەوییەکە دادەپۆشن. شوێنی نیشتەجێبوون و نووسینگەکان کە لە نھۆمی سەرەوەی ھەڵواسراو (کۆنتێلێڤەر) جێگیرکراون، لە تیشکی بەھێزی خۆر پارێزراون؛ سەرەڕای ئەوەش، دیمەنێکی جوانی باخچە «بارۆکەکان»، دەوروبەرە سەوزە ناوازەکەی باڵیۆزخانەکە و سروشتی کراوەی دەوروبەری دەخەنە ڕوو.

== خەڵات و نازناوەکانی ==
* '''١٩٥٤:''' خەڵاتی یۆزێف ھۆفمان لەلایەن کۆمەڵەی (Viennese Secession).
* '''١٩٥٨:''' مەدالیای زیوینی شایستەیی بۆ کۆماری نەمسا.
* '''١٩٥٨:''' خەڵاتی گەورە (Grand Prix) بۆ تەلارسازی لە پێشانگای جیھانیی برۆکسل.
* '''١٩٥٩:''' خەڵاتی شاری ڤیێنا بۆ تەلارسازی.
* '''١٩٦٣:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیدار لە پەیمانگای شاھانەی تەلارسازانی بەریتانیا (RIBA).
* '''١٩٦٥:''' نیشانی ئەفسەری شایستەیی گەشتیاری، فەڕەنسا.
* '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیمانگای تەلارسازانی ئەمریکا (AIA).
* '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیداری یەکێتیی تەلارسازانی ئەڵمانیا (BDA).
* '''١٩٦٩:''' نیشانی گەورەی شانازی بۆ خزمەتگوزارییەکانی کۆماری نەمسا.
* '''١٩٧٣:''' خەڵاتی BDA باڤاریا.
* '''١٩٧٤:''' خەڵاتی تەلارسازیی کۆنکرێتی لەلایەن فیدراسیۆنی نیشتمانیی پیشەسازی چیمەنتۆی ئەڵمانیا.
* '''١٩٧٥:''' خەڵاتی گەورەی دەوڵەتی نەمسا بۆ تەلارسازی (دوای کۆچی دوایی پێبەخشرا).
* '''٢٠٠٨:''' ناونانی شەقامێک لە ناوچەی فابۆریتنی ڤیێنا بەناوی (کارل شڤانتسە).

== سەرچاوەکان ==
١. فرانز جەی گانگل مایەر، مێژوونووسی ھاوچەرخی ڤیێنا، لە توێژینەوەکەیدا بە ناونیشانی '''&quot;کارل شڤانتسە - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی&quot;''' (وەشانخانەی Müry Salzmann ٢٠٢٠)، بە وردی تیشک دەخاتە سەر ژیانی گەنجێتی کارل شڤانتسە. ا

٢. بوشینگەر، کارنەر، شایتز، تێلیسکۆ (ئامادەکردن)، ٢٠٢١. '''کاپوچینییەکان لە نەمسا: مێژوو، ھونەر، ڕۆحییەت.''' (بە زمانی ئەڵمانی). پیتەرزبێرگ: کۆمپانیای مایکل ئیمھۆف فێرلاگ، لاپەڕە ٢٣٤. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-3-7319-0980-4&lt;/nowiki&gt;.

٣. «پێشانگای برۆکسل ١٩٥٨ | نەمسا | پاوێلیۆنە نێودەوڵەتییەکان». ماڵپەڕی en.worldfairs.info. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣.

٤. «پاوێلیۆنی نەمسا بۆ پێشانگای جیھانی لە برۆکسل». ماڵپەڕی www.mumok.at. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣.

٥. کارل شڤانتسە لە بنکەدراوەی '''archINFORM'''.
* ئەلێکساندەر کراوس: '''شڤانتسە، کارل'''. لە: ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (NDB). بەرگی ٢٣، بەرلین ٢٠٠٧، لاپەڕە ٧٩٦.
* ئەلێکساندەر کراوس (٢٠٠٧). '''&quot;شڤانتسە، کارل&quot;'''. ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (بە زمانی ئەڵمانی). بەرگی ٢٣. بەرلین: Duncker &amp; Humblot. لاپەڕەکانی ٧٩٦–٧٩٧.
{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>b5m6avwvymmp7uykpn3ec17yz8hzvxc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581806</id>
      <parentid>1581783</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T06:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Helya Yaqub</username>
        <id>75522</id>
      </contributor>
      <comment>/* ژیان */</comment>
      <origin>1581806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25395" sha1="qb689pmmu4tyffgxgxvjsu8zyt2zgn2" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە}}
{{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}}
}}
{{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا|ویکیپیدیای ئینگلیزی}}
کارل شڤانتسە ({{بە ئەڵمانی|Karl Schwanzer}}؛ ٢١ی ئایاری ١٩١٨ – ٢٠ی ئابی ١٩٧٥) تەلارسازێکی نەمساوی بوو. ئەو کەسایەتییەکی گرنگی تەلارسازیی دوای جەنگ بوو.

== ژیان ==
شڤانزەر لە شاری ڤیێنا لەدایکبووە و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کردووە. ھەر لە سەردەمی خوێندنی ئامادەییدا، لە ساڵی ١٩٣٥دا لەگەڵ مامی (کە نجار) بوو خانوویەکی باخیان بۆ خێزانەکەی لە ناوچەی &quot;شافبێرگ&quot; لە ڤیێنا نەخشاند و دروستیان کرد. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی لە قوتابخانەی &quot;Bundesrealgymnasium Wien 7&quot; لە ساڵی ١٩٣٦، خزمەتی سەربازیی زۆرەملێی لە پاسەوانی نیشتمانیی نەمسا تەواو کرد.

=== خوێندن ===
کارل شڤانزەر لە تشرینی یەکەمی ١٩٣٧ەوە دەستی بە خوێندنی تەلارسازی کرد لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا'''. دەستبەجێ دوای دەرچوونی لە دووەم تاقیکردنەوەی دەوڵەت و وەرگرتنی نازناوی ئەندازیاری ڕێپێدراو، لە پاییزی ١٩٤٠دا گواسترایەوە بۆ شاری ڕیبنیک لە ناوچەی «ڕایخسگاو ئۆبەرسلێزییەن». لە شاری زۆراو (زۆری ئێستا) کە تەنیا چەند کیلۆمەترێک دوور بوو، کارل شڤانزەر دوای چەندین ھەوڵی بێسوود دواجار بابەتێکی بۆ تێزی (تیۆری) دکتۆراکەی دۆزییەوە؛ لە ساڵی ١٩٤٢دا پلەی دکتۆرای لە بواری دیزایندا پێبەخشرا بە تێزەکەی لەژێر ناونیشانی «تەلارسازیی نوێ لە ئۆپەرسیلێزیای ڕزگارکراو: بازنەی سۆراو».

ئامانجی ئەم کارە، وەک لە پێشەکییەکەیدا ھاتووە، ئەوە بووە کە جارێکی تر &quot;سیما و ڕوخسارێکی تەواو ئەڵمانی&quot; بەو شارۆچکە بچووکەی پۆڵەندا (١٩٢٠–١٩٣٩) ببەخشێتەوە. ئەو ئەم تێزەی لە کاتی خزمەتی زۆرەملێیدا وەک تەلارسازێکی دیزاینەر لە &quot;Luftgaukommando VIII&quot; نووسیوە. دوای جەنگ، کارل شڤانزەر و خێزانەکەی گواستیانەوە و کارێکی وەک بەڕێوەبەری تەکنیکی لە کۆمپانیای &quot;Allbau&quot; لە بۆدنوێر (ئۆپەر پالاتینایت) دەستکەوت. دواجار لە نیسانی ١٩٤٦دا گەڕایەوە بۆ نەمسا.

=== چالاکییە تەلارسازییەکان ===
لە ساڵی ١٩٤٧دا، شڤانزەر ستۆدیۆیەکی تایبەت بە خۆی کردەوە. لە سەرەتای کارکردنیدا وەک تەلارسازێکی سەربەخۆ، کاری لەسەر پڕۆژەی بچووک دەکرد، وەک ھۆڵی چوونەژوورەوە و پێشانگاکان، کە لە ساڵانی دواتردا بوونە ھۆی وەرگرتنی گرێبەستی نوێ. گرنگ نەبوو ئەرکەکە چەند بچووک بێت، شڤانزەر بە وزە و داھێنانێکی ناوازەوە کارەکەی تەواو دەکرد. سەرکەوتن لە پێشبڕکێ نیشتمانی و نێودەوڵەتییەکاندا یارمەتیی گەشەکردنی ستۆدیۆکەی دا و ناوبانگێکی جیھانی پەیدا کرد، ئەویش بە پەیڕەوکردنی ئەو بنەمایەی کە دەیگوت: &quot;کواڵێتی گرنگترە لە ناوبانگ&quot;. شڤانزەر ھەمیشە لە ھەوڵی گەیشتن بە لووتکەی بێخەوشیدا بوو، پەرەی بە بیرۆکە بنەڕەتییەکان دەدا لە ڕووی تەلارسازی و کارایییەوە. &quot;کاتژمێر دوای کاتژمێر، ڕۆژ دوای ڕۆژ، و تا درەنگانی شەو، چەندین شێواز و نەخشە دادەنران، وتووێژیان لەسەر دەکرا، دەستکاری دەکران، ڕەتدەکرانەوە و دووبارە دەخرانەوە گەڕ.&quot;

لە ماوەی داھێنانی نێوان ساڵانی ١٩٤٧ بۆ ١٩٧٥، شڤانزەر کۆمەڵێک باڵەخانەی جیاوازی پەرەپێدا، کە دیزاینی باڵەخانەکانی بە توندی بەستبووەوە بە کارکردن و پێکھاتەکەیەوە، و زۆرجار بەدوای شێوازی نوێی تەلارسازیدا دەگەڕا. ھەروەھا دیزاینی مۆبایل و کەلوپەلی ناوماڵیشی دەکرد و «پەیمانگای نەمساوی بۆ دیزاین»ی (Österreichische Institut für Formgebung) دامەزراند. لە ساڵی ١٩٦٧دا، دووەم ستۆدیۆی خۆی لە شاری میونشن کردەوە.

=== وانەوتنەوە ===
لە ساڵی ١٩٤٧ تا ١٩٥١، شڤانزەر مامۆستا بوو لە '''ئەکادیمیای ھونەرە کارەکییەکان''' لە ڤیێنا. لە ساڵی ١٩٥٩ بوو بە پرۆفیسۆری ھەمیشەیی لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا''' و سەرۆکی پەیمانگای تەلارسازی و دیزاین. بۆ ماوەی زیاتر لە ١٥ ساڵ، ژمارەیەکی زۆر لە تەلارسازانی پێگەیاند کە زۆربەیان ناوبانگی جیھانییان پەیدا کرد. لە ساڵانی ١٩٦٥ تا ١٩٦٦، وەک ڕاگری کۆلێژی ئەندازیاری شارستانی و تەلارسازی کاری کردووە.

شڤانزەر وەک پرۆفیسۆری میوان لە چەندین زانکۆ داواکراو بوو، لەوانە: '''زانکۆی تەکنیکیی دارمشتات''' (١٩٦٤–١٩٦٥)، '''زانکۆی تەکنیکیی بووداپێست''' (١٩٦٧)، و '''زانکۆی مەلیک سعود''' لە ڕیاز لە عەرەبستانی سعوودی (١٩٧٢).

== باڵەخانە و پڕۆژەکان ==
=== ١٩٥٩–١٩٦٠: فراوانکردنی گۆڕستانی شاھانە (Imperial Crypt) لە ڤیێنا ===
لە ساڵانی شەستەکاندا، بڕیار درا دوو کێشەی سەرەکیی گۆڕستانی شاھانە کە بریتیبوون لە قەرەباڵغی زۆر و ناجێگیری باری کەشوھەوا، لە ڕێگەی فراوانکردنێکی کۆتایییەوە چارەسەر بکرێن. دەبوو شتێکی نوێ و سەربەخۆ بۆ پێکھاتە مێژوویییەکە زیاد بکرێت کە لە ھەمان کاتدا بەھای کەلەپووریی پارێزراو بێت. کراوەیی کارل شڤانتسە وەک تەلارسازێک، تەواو گونجاو بوو لەگەڵ ئەو ڕاسپاردە و مەرجانەی کە لەلایەن '''کۆماری نەمسا''' و '''ڕێبازی کاپوچینییەکانەوە''' دیاری کرابوون.

=== فراوانکردنی کەپری نوێی گۆڕستانی شاھانە لە ڤیێنا ===
ئەوەی پێی دەوترێت &quot;کەپری نوێ&quot; (New Vault) لە ساڵی ١٩٦٠ بە شێوازێک دروست کرا کە ھەستی گۆڕێکی ھەڵکەندراو ببەخشێت، کە بە بەکارھێنانی '''تەلارسازیی سەردەم''' وێنا کرابوو. پێکھاتەکە لە سێ توخمی سەرەکی پێکدێت: سەقفەکەی بە پێکھاتەیەکی چرچولۆچی کاریگەر (folded structure) دروست کراوە کە لە '''کۆنکرێتی ڕووت''' (exposed concrete) و قاڵبی زۆر ورد و ناوازە پێکھاتووە. دیوارەکان بە چینێکی تەنک لە بەردی شێوە شەپۆلاوی داپۆشراون کە وەک بەردی ناو ڕووبار دەردەکەون و قەبارەی وردەبەردەکانیان جیاوازە. بۆ زەوییەکە و بنکەی گۆڕەکانیش، '''بەردی دەستکردی''' سادە بەکارھێنراوە.{{ژێدەر پێویستە}}

=== ١٩٦٢: خانووی ڤیێنا ===
خانووەکە لەسەر لێژایییەک بە دوو نھۆم دروست کراوە، کە تێیدا نھۆمی سەرەکی بە باخچەکەوە بەستراوەتەوە. ئەم خانووە چەندین توخمی خلیسکانەی گۆڕاو لەخۆدەگرێت کە ڕێگە بە گرووپبەندی و دابەشکاریی جیاوازی بۆشایییەکان دەدەن. بە دوورکەوتنەوە لە دابەشکاریی چەسپاوی زەوی (floor plan)، شڤانتسە کەشێکی فراوانی بۆ شوێنی نیشتەجێبوونەکە خوڵقاندووە. ھەڵبژاردنی کەرەستەی نایاب و وردیش، زیاتر ھەستی ئارامی و تایبەتمەندی بە شوێنەکە بەخشیوە.

=== ١٩٦٤: مۆزەخانەی سەدەی بیستەم، ڤیێنا ===
ئەم باڵەخانەیە کە بە پەیکەرێکی پۆڵایین دروست کراوە، لە بنەڕەتدا وەک «پاوێلیۆنی نەمسا» بۆ '''پێشانگای جیھانیی برۆکسل لە ساڵی ١٩٥٨''' دیزاین کرابوو. پێکھاتە لاکێشەیییەکە حەوشەیەک لە نێوان کۆڵەکە زەبەلاحەکاندا (pylons) لەخۆدەگرێت، و نھۆمی زەوییەکەشی وەک فەزایەکی داپۆشراو دروست کرابوو.

لە سەرەتادا باڵەخانەکە وەک پێکھاتەیەکی کاتی دیزاین کرابوو، بەڵام دواتر گوازرایەوە بۆ «باخچەی سویسری» لە ڤیێنا و لەوێ گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن. چوارچێوەی پاوێلیۆنی زانیارییەکان بەکارھێنرا بۆ دروستکردنی ھۆڵی چوونەژوورەوە، ئۆفیس، ژووری کارمەندان، ھۆڵێکی بچووکی پێشانگا و ھۆڵێکی وانەوتنەوە. حەوشە ناوەندییەکە داپۆشرا و نھۆمی زەوییەکەش پەنجەرەی شووشەیی بۆ دانرا. ئەمەش سێ ڕووبەری جیاوازی ڕەخساند، بە شێوەیەک کە جگە لە بەشی مۆزەخانەکە، شوێن بۆ مەبەستی تریش ھەبێت. دیزاینە سادە و پوختەکەی (Purist design) ئەم باڵەخانەیە تەواو گونجاو بوو لەگەڵ پێوەرە نێودەوڵەتییەکانی تەلارسازیی مۆدێرن.

=== ١٩٦٧: پێشانگای جیھانی لە مۆنتریال - باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا ===
باڵەخانەی '''باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا''' لە پێشانگای &quot;ئێکسپۆ مۆنتریال&quot; بە شێوازێک دیزاین کرا کە ڕووکارەکەی جیھانی منداڵان وێنا بکات. ئەمەش لە ڕێگەی بەکارھێنانی سیستمێکی مۆدیولار (پێکھاتەی لێکدراو) ئەنجام درا. بە سوودوەرگرتن لە توخمە ناسراوەکانی یاریی &quot;لێگۆ&quot; و تەلاری منداڵان، دیزاینەکە بە ئامانجی ئەوە بوو کە گونجانی منداڵان لەگەڵ کەشی باخچەکەدا ئاسانتر بکات، ئەویش لە ڕێگەی دروستکردنی پەیوەندییەکی سۆزداری و نزیک لەگەڵ باڵەخانەکەدا. مەبەستەکە ئەوە بوو منداڵان بە ڕاستی چێژ لە '''باڵەخانەکەیان''' وەربگرن، بە خۆشییەوە ڕووی تێبکەن و ئارەزووی گەڕانەوەیان ھەبێت، تەنیا بەھۆی یادەوەرییان لەگەڵ خشتە ڕەنگاوڕەنگەکاندا.

بە پێچەوانەی ڕووکارە دەرەکییە ڕەنگاوڕەنگەکەی، ناوەوەی باڵەخانەکە بە سادەیی ھێڵدرایەوە؛ ئەمەش بۆ ئەوەی دەرفەت بۆ خەیاڵی منداڵەکان بڕەخسێنرێت تاوەکو جیھانێک دروست بکەن کە تێیدا تەنیا خۆیان ڕەنگ و چالاکی تێدا بنەخشێنن.

تێکەڵکردنی نەخشە سەرکەوتووەکانی باخچەی منداڵانی ڤیێنا، بووە ھۆی دروستبوونی ژوورێکی چاوەڕوانی و چالاکیی ھاوبەش، ژووری گۆڕینی جلوبەرگ و تەوالێت کە بە شێوەیەکی دەوڵەمەند ڕێکخرابوون. ھەروەھا چەندین ناوچەی جیاوازی بۆ چالاکییەکانی وەک کاری ناوماڵ، یاری بە بووکەڵە، بیناسازی و وێنەکێشان لەخۆگرتبوو. فەزای ناوەوە لە چەقی باخچەکەوە بۆ دەرەوە دەردەچێت، بەمەش ناوەوە و دەرەوە لە ژینگەیەکی ھاوبەشدا بۆ منداڵان یەکدەگرنەوە.

=== ١٩٦٧: پاوێلیۆنی نەمسا لە مۆنتریال ===
بۆ دەربڕینی فرەچەشنیی وڵاتی نەمسا، شڤانتسە باڵەخانەیەکی سەرنجڕاکێشی لە شێوەی پێکھاتەی کریستاڵی دیزاین کرد. دیزاینی باڵەخانەکە پشتی بە کەمکردنەوەی پێکھاتەکان بۆ توخمە سەرەکییەکان دەبەست، کە بیری مرۆڤیان دەخستەوە بۆ وردکاریی ئەندازەیی پێکھاتەی گەردیلەیی کریستاڵەکان لە چوارچێوەی سێگۆشە و شەشپاڵەکاندا. دیزاینەکە ئاماژەی بۆ چیاکان، بەردە بەنرخەکان و دیمەنە سروشتییەکان دەکرد، لە ھەمان کاتدا چەمکەکانی وردی، ئەندازە، تەکنەلۆژیا و سیستمیشی تێدا ڕەنگدابووەوە.

یەکە پێشوەختە دروستکراوەکان (Prefabricated units) کە چوارچێوەی ئەلەمنیۆمیان تێدا بەکارھاتبوو، وەک پێکھاتەیەکی خۆبژێو و سەربەخۆ دیزاین کرابوون. دیواری دەرەوە و ناوەوە وەک یەک پارچە دروستکرابوون. کۆکردنەوەی بەشەکانی باڵەخانەکە لە ڕێگەی توخمی ڕوکاری سێگۆشەیییەوە ئەنجام دەدرا، کە دەکرا ھەمیشە وەک فۆرمی مۆدیولاری شەشپاڵەیی دەربکەون. ئەم پڕۆژەیە چەندین نموونەی جیاوازی گۆڕانکاری نیشان دەدا؛ باڵەخانەکە وەک بوونەوەرێکی زیندوو دەھاتە بەرچاو، چونکە گەشەکردن و گۆڕانکاری تێدا ڕێگەپێدراو بوو. پاوێلیۆنی نەمسا ھەوڵیدا لەوە تێپەڕێت کە باڵەخانە تەنیا وەک تەنێکی نیشتەجێبوون بێت، لەبری ئەوە داکۆکی لە بیرۆکەی «پەیکەری تەلارسازی» و «تەلارسازیی ھێرشبەر» دەکرد کە لە پارچەی پیشەسازیی پێشوەختە دروستکراو پێکھاتبێت.

=== ١٩٦٨: پڕۆژەی ناوەندی شاری ڤیێنا ===
ئامانجی ئەم پڕۆژەیە داپۆشینی بەشێکی «کەناڵی دانوب» بوو، بۆ ئەوەی نھۆمی خوارەوەی وەک گەراجی ئۆتۆمبێل و نھۆمی سەرەوەی بۆ پیادە بەکاربھێنرێت، کە لە ڕێگەی پردی پیادەوە بە شۆستەکانی تەنیشت شەقامەکان دەبەسترانەوە. '''ناوەندی شارەکە'''، کە بڕیار بوو بە تۆڕی شەمەندەفەر و میترۆوە ببەسترێتەوە، وەک فەزایەکی کراوەی ناوەندی دیزاین کرابوو، کە تێیدا گەشتیاران دەتوانن ڕاستەوخۆ سواری پاسەکانی گەشتیاری شار و پاسەکانی فڕۆکەخانە بن. ھەروەھا چەندین بوتیک و فرۆشگای جیاواز کە لەسەر چەند ئاستێک (نھۆمێک) دابەش ببوون، دەکرای وەک کۆمەڵگەیەکی بازرگانیی گەورەی کراوە بە کەشێکی شارستانیی مۆدێرنەوە کار بکەن.

=== ١٩٦٨–١٩٧٢: باڵەخانەکانی بی ئێم دەبلیوو لە میونشن ===
;باڵەخانەی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو
تەلار یان بورجی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨ بۆ ١٩٧٢ دروست کرا، ڕێک لە کاتی خۆیدا بۆ '''ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢'''. ئەم باڵەخانەیە کە بەرزییەکەی ١٠١ مەترە، لە نزیک گوندی ئۆڵۆمپییەوە ھەڵکەوتووە و زۆرجار وەک یەکێک لە دیارترین نموونەکانی تەلارسازی لە شاری میونشن ئاماژەی پێ دەدرێت. شێوەی دەرەوەی باڵەخانەکە بە مەبەستی لاساییکردنەوەی شێوەی '''تایەی ئۆتۆمبێلێکی پێشبڕکێ''' دیزاین کراوە، و بەشە گەراجەکەش گوزارشت لە '''سەری سلیندەر''' (Cylinder head) دەکات.

بورجە سەرەکییەکە لە چوار لولەک (سلیندەر)ی ستوونی پێکدێت کە لە تەنیشت و بەرامبەر یەک وەستاون. ھەر لولەکێک لە ناوەڕاستدا بە ئاسۆیی لە ڕێگەی قوپانێک یان کەنارێکەوە لەسەر ڕووکارەکەی دابەش کراوە. ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە کە ئەم لولەکانە لەسەر زەوی نەچەقێنراون، بەڵکو بە بورجێکی پشتیوانی ناوەندییەوە '''ھەڵواسراون'''. لە کاتی دروستکردنیدا، نھۆمەکان بە جیا لەسەر زەوی کۆدەکرانەوە و پاشان بەرز دەکرانەوە، ئەمەش ڕێگەی دەدا کە کارەکانی چوارچێوەی باڵەخانەکە و کارە کۆتایییەکان لە یەک کاتدا ئەنجام بدرێن. تیرەی بورجەکە ٥٢٫٣٠ مەترە و ٢٢ نھۆمی بەکارھاتووی ھەیە، کە دووانیان ژێرزەمینن و ١٨ نھۆمیشیان وەک فەزای ئۆفیس بەکاردێن. نەخشەی ناوەوەی ڕێگە دەدات بە کۆکردنەوەی کارەکانی ھەموو نھۆمەکە، لەکاتێکدا تایبەتمەندیی گرووپەکان لەناو فەزایەکی سێ چارەکە بازنەییدا دەپارێزێت.

;مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو
مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو لە تەنیشت باڵەخانە کارگێڕییەکە ھەڵکەوتووە و لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە. ئەم باڵەخانە ئاییندەیییە (Futuristic) بە ناوی «قاپە زەڵاتەکە»یان «مەنجەڵە سپییەکە» ناسراوە. بنکە بازنەیییەکەی تەنیا ٢٠ مەتر تیرەکەیەتی، لەکاتێکدا سەقفە تەختەکەی نزیکەی ٤٠ مەتر دادەپۆشێت. قادرمەیەکی کارەبایی (Escalator) سەردانکەران بۆ نھۆمی سەرەوە دەبات و لەوێوە دەتوانن لە سەرەوە سەیری پێشانگاکە بکەن.

=== ١٩٧٢: پەیمانگای پەرەپێدانی ئابووری (وایفای) لە سانکت پۆڵتێن ===
ھاوتەریب لەگەڵ کارکردی دیاریکراوی ناوەندە پەروەردەیییەکە، شڤانتسە باڵەخانەیەکی ڕوون و ئاسان بۆ ڕێکخستنی دیزاین کرد، کە تێیدا فەزاکانی ناوەوە و شوێنی کارکردن ھەموو ئەو نەرمی و گونجاندنەیان تێدابوو کە پێویست بوون بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێداویستییە نوێیەکاندا.

=== ١٩٧٥: باڵیۆزخانەی نەمسا لە بەرازیلیا ===
دیزاینی ئەم تەلارە بەو ئارەزووە دەناسرێتەوە کە دەیەوێت کاریگەرییەکی گشتیی ھاوسەنگ بەدەستبھێنێت. لە ڕوکارە دەرەکییەکەیدا، تەلارەکە گوزارشت لە وڵاتێک دەکات کە خاوەنی میراتێکی کولتووریی دەوڵەمەندە، لەکاتێکدا ناوەوەی تەلارەکە کەشێکی دۆستانە و پڕ لە میواندۆستی و جوانی دەبەخشێت.

تەلارە سپییە درەوشاوەکە، کە لە پارچە کۆنکرێتییە سووکە پێشوەختە دروستکراوەکانی ناوخۆ پێکھاتووە، جیاوازییەکی ڕەنگاڵەیی بەھێز لە نێوان ئاسمانی شینی ساماڵ و خاکی سووری بەرازیل دروست دەکات. لەبری بەکارھێنانی پەرژین یان دەوەن، جۆگەیەکی ئاوی تەنک و تەسک سنووری نێوان باڵیۆزخانەکە و شەقامەکە دیاری دەکات.

ژوورەکانی پێشوازیکردن لە نھۆمی زەویدا، نزیکەی تەواوی ڕووبەری زەوییەکە دادەپۆشن. شوێنی نیشتەجێبوون و نووسینگەکان کە لە نھۆمی سەرەوەی ھەڵواسراو (کۆنتێلێڤەر) جێگیرکراون، لە تیشکی بەھێزی خۆر پارێزراون؛ سەرەڕای ئەوەش، دیمەنێکی جوانی باخچە «بارۆکەکان»، دەوروبەرە سەوزە ناوازەکەی باڵیۆزخانەکە و سروشتی کراوەی دەوروبەری دەخەنە ڕوو.

== خەڵات و نازناوەکانی ==
* '''١٩٥٤:''' خەڵاتی یۆزێف ھۆفمان لەلایەن کۆمەڵەی (Viennese Secession).
* '''١٩٥٨:''' مەدالیای زیوینی شایستەیی بۆ کۆماری نەمسا.
* '''١٩٥٨:''' خەڵاتی گەورە (Grand Prix) بۆ تەلارسازی لە پێشانگای جیھانیی برۆکسل.
* '''١٩٥٩:''' خەڵاتی شاری ڤیێنا بۆ تەلارسازی.
* '''١٩٦٣:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیدار لە پەیمانگای شاھانەی تەلارسازانی بەریتانیا (RIBA).
* '''١٩٦٥:''' نیشانی ئەفسەری شایستەیی گەشتیاری، فەڕەنسا.
* '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیمانگای تەلارسازانی ئەمریکا (AIA).
* '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیداری یەکێتیی تەلارسازانی ئەڵمانیا (BDA).
* '''١٩٦٩:''' نیشانی گەورەی شانازی بۆ خزمەتگوزارییەکانی کۆماری نەمسا.
* '''١٩٧٣:''' خەڵاتی BDA باڤاریا.
* '''١٩٧٤:''' خەڵاتی تەلارسازیی کۆنکرێتی لەلایەن فیدراسیۆنی نیشتمانیی پیشەسازی چیمەنتۆی ئەڵمانیا.
* '''١٩٧٥:''' خەڵاتی گەورەی دەوڵەتی نەمسا بۆ تەلارسازی (دوای کۆچی دوایی پێبەخشرا).
* '''٢٠٠٨:''' ناونانی شەقامێک لە ناوچەی فابۆریتنی ڤیێنا بەناوی (کارل شڤانتسە).

== سەرچاوەکان ==
١. فرانز جەی گانگل مایەر، مێژوونووسی ھاوچەرخی ڤیێنا، لە توێژینەوەکەیدا بە ناونیشانی '''&quot;کارل شڤانتسە - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی&quot;''' (وەشانخانەی Müry Salzmann ٢٠٢٠)، بە وردی تیشک دەخاتە سەر ژیانی گەنجێتی کارل شڤانتسە. ا

٢. بوشینگەر، کارنەر، شایتز، تێلیسکۆ (ئامادەکردن)، ٢٠٢١. '''کاپوچینییەکان لە نەمسا: مێژوو، ھونەر، ڕۆحییەت.''' (بە زمانی ئەڵمانی). پیتەرزبێرگ: کۆمپانیای مایکل ئیمھۆف فێرلاگ، لاپەڕە ٢٣٤. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-3-7319-0980-4&lt;/nowiki&gt;.

٣. «پێشانگای برۆکسل ١٩٥٨ | نەمسا | پاوێلیۆنە نێودەوڵەتییەکان». ماڵپەڕی en.worldfairs.info. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣.

٤. «پاوێلیۆنی نەمسا بۆ پێشانگای جیھانی لە برۆکسل». ماڵپەڕی www.mumok.at. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣.

٥. کارل شڤانتسە لە بنکەدراوەی '''archINFORM'''.
* ئەلێکساندەر کراوس: '''شڤانتسە، کارل'''. لە: ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (NDB). بەرگی ٢٣، بەرلین ٢٠٠٧، لاپەڕە ٧٩٦.
* ئەلێکساندەر کراوس (٢٠٠٧). '''&quot;شڤانتسە، کارل&quot;'''. ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (بە زمانی ئەڵمانی). بەرگی ٢٣. بەرلین: Duncker &amp; Humblot. لاپەڕەکانی ٧٩٦–٧٩٧.
{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>qb689pmmu4tyffgxgxvjsu8zyt2zgn2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581807</id>
      <parentid>1581806</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T06:27:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Helya Yaqub</username>
        <id>75522</id>
      </contributor>
      <comment>/* ژیان */</comment>
      <origin>1581807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25396" sha1="1vm1rf913db1wauaknmbw1czp9krlg5" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە}}
{{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}}
}}
{{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا|ویکیپیدیای ئینگلیزی}}
کارل شڤانتسە ({{بە ئەڵمانی|Karl Schwanzer}}؛ ٢١ی ئایاری ١٩١٨ – ٢٠ی ئابی ١٩٧٥) تەلارسازێکی نەمساوی بوو. ئەو کەسایەتییەکی گرنگی تەلارسازیی دوای جەنگ بوو.

 == ژیان ==
شوانزەر لە شاری ڤیێنا لەدایکبووە و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کردووە. ھەر لە سەردەمی خوێندنی ئامادەییدا، لە ساڵی ١٩٣٥دا لەگەڵ مامی (کە نجار) بوو خانوویەکی باخیان بۆ خێزانەکەی لە ناوچەی &quot;شافبێرگ&quot; لە ڤیێنا نەخشاند و دروستیان کرد. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی لە قوتابخانەی &quot;Bundesrealgymnasium Wien 7&quot; لە ساڵی ١٩٣٦، خزمەتی سەربازیی زۆرەملێی لە پاسەوانی نیشتمانیی نەمسا تەواو کرد.

=== خوێندن ===
کارل شوانزەر لە تشرینی یەکەمی ١٩٣٧ەوە دەستی بە خوێندنی تەلارسازی کرد لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا'''. دەستبەجێ دوای دەرچوونی لە دووەم تاقیکردنەوەی دەوڵەت و وەرگرتنی نازناوی ئەندازیاری ڕێپێدراو، لە پاییزی ١٩٤٠دا گواسترایەوە بۆ شاری ڕیبنیک لە ناوچەی «ڕایخسگاو ئۆبەرسلێزییەن». لە شاری زۆراو (زۆری ئێستا) کە تەنیا چەند کیلۆمەترێک دوور بوو، کارل شوانزەر دوای چەندین ھەوڵی بێسوود دواجار بابەتێکی بۆ تێزی (تیۆری) دکتۆراکەی دۆزییەوە؛ لە ساڵی ١٩٤٢دا پلەی دکتۆرای لە بواری دیزایندا پێبەخشرا بە تێزەکەی لەژێر ناونیشانی «تەلارسازیی نوێ لە ئۆپەرسیلێزیای ڕزگارکراو: بازنەی سۆراو».

ئامانجی ئەم کارە، وەک لە پێشەکییەکەیدا ھاتووە، ئەوە بووە کە جارێکی تر &quot;سیما و ڕوخسارێکی تەواو ئەڵمانی&quot; بەو شارۆچکە بچووکەی پۆڵەندا (١٩٢٠–١٩٣٩) ببەخشێتەوە. ئەو ئەم تێزەی لە کاتی خزمەتی زۆرەملێیدا وەک تەلارسازێکی دیزاینەر لە &quot;Luftgaukommando VIII&quot; نووسیوە. دوای جەنگ، کارل شڤانزەر و خێزانەکەی گواستیانەوە و کارێکی وەک بەڕێوەبەری تەکنیکی لە کۆمپانیای &quot;Allbau&quot; لە بۆدنوێر (ئۆپەر پالاتینایت) دەستکەوت. دواجار لە نیسانی ١٩٤٦دا گەڕایەوە بۆ نەمسا.

=== چالاکییە تەلارسازییەکان ===
لە ساڵی ١٩٤٧دا، شوانزەر ستۆدیۆیەکی تایبەت بە خۆی کردەوە. لە سەرەتای کارکردنیدا وەک تەلارسازێکی سەربەخۆ، کاری لەسەر پڕۆژەی بچووک دەکرد، وەک ھۆڵی چوونەژوورەوە و پێشانگاکان، کە لە ساڵانی دواتردا بوونە ھۆی وەرگرتنی گرێبەستی نوێ. گرنگ نەبوو ئەرکەکە چەند بچووک بێت، شوانزەر بە وزە و داھێنانێکی ناوازەوە کارەکەی تەواو دەکرد. سەرکەوتن لە پێشبڕکێ نیشتمانی و نێودەوڵەتییەکاندا یارمەتیی گەشەکردنی ستۆدیۆکەی دا و ناوبانگێکی جیھانی پەیدا کرد، ئەویش بە پەیڕەوکردنی ئەو بنەمایەی کە دەیگوت: &quot;کواڵێتی گرنگترە لە ناوبانگ&quot;. شوانزەر ھەمیشە لە ھەوڵی گەیشتن بە لووتکەی بێخەوشیدا بوو، پەرەی بە بیرۆکە بنەڕەتییەکان دەدا لە ڕووی تەلارسازی و کارایییەوە. &quot;کاتژمێر دوای کاتژمێر، ڕۆژ دوای ڕۆژ، و تا درەنگانی شەو، چەندین شێواز و نەخشە دادەنران، وتووێژیان لەسەر دەکرا، دەستکاری دەکران، ڕەتدەکرانەوە و دووبارە دەخرانەوە گەڕ.&quot;

لە ماوەی داھێنانی نێوان ساڵانی ١٩٤٧ بۆ ١٩٧٥، شڤانزەر کۆمەڵێک باڵەخانەی جیاوازی پەرەپێدا، کە دیزاینی باڵەخانەکانی بە توندی بەستبووەوە بە کارکردن و پێکھاتەکەیەوە، و زۆرجار بەدوای شێوازی نوێی تەلارسازیدا دەگەڕا. ھەروەھا دیزاینی مۆبایل و کەلوپەلی ناوماڵیشی دەکرد و «پەیمانگای نەمساوی بۆ دیزاین»ی (Österreichische Institut für Formgebung) دامەزراند. لە ساڵی ١٩٦٧دا، دووەم ستۆدیۆی خۆی لە شاری میونشن کردەوە.

=== وانەوتنەوە ===
لە ساڵی ١٩٤٧ تا ١٩٥١، شوانزەر مامۆستا بوو لە '''ئەکادیمیای ھونەرە کارەکییەکان''' لە ڤیێنا. لە ساڵی ١٩٥٩ بوو بە پرۆفیسۆری ھەمیشەیی لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا''' و سەرۆکی پەیمانگای تەلارسازی و دیزاین. بۆ ماوەی زیاتر لە ١٥ ساڵ، ژمارەیەکی زۆر لە تەلارسازانی پێگەیاند کە زۆربەیان ناوبانگی جیھانییان پەیدا کرد. لە ساڵانی ١٩٦٥ تا ١٩٦٦، وەک ڕاگری کۆلێژی ئەندازیاری شارستانی و تەلارسازی کاری کردووە.

شوانزەر وەک پرۆفیسۆری میوان لە چەندین زانکۆ داواکراو بوو، لەوانە: '''زانکۆی تەکنیکیی دارمشتات''' (١٩٦٤–١٩٦٥)، '''زانکۆی تەکنیکیی بووداپێست''' (١٩٦٧)، و '''زانکۆی مەلیک سعود''' لە ڕیاز لە عەرەبستانی سعوودی (١٩٧٢).

== باڵەخانە و پڕۆژەکان ==
=== ١٩٥٩–١٩٦٠: فراوانکردنی گۆڕستانی شاھانە (Imperial Crypt) لە ڤیێنا ===
لە ساڵانی شەستەکاندا، بڕیار درا دوو کێشەی سەرەکیی گۆڕستانی شاھانە کە بریتیبوون لە قەرەباڵغی زۆر و ناجێگیری باری کەشوھەوا، لە ڕێگەی فراوانکردنێکی کۆتایییەوە چارەسەر بکرێن. دەبوو شتێکی نوێ و سەربەخۆ بۆ پێکھاتە مێژوویییەکە زیاد بکرێت کە لە ھەمان کاتدا بەھای کەلەپووریی پارێزراو بێت. کراوەیی کارل شڤانتسە وەک تەلارسازێک، تەواو گونجاو بوو لەگەڵ ئەو ڕاسپاردە و مەرجانەی کە لەلایەن '''کۆماری نەمسا''' و '''ڕێبازی کاپوچینییەکانەوە''' دیاری کرابوون.

=== فراوانکردنی کەپری نوێی گۆڕستانی شاھانە لە ڤیێنا ===
ئەوەی پێی دەوترێت &quot;کەپری نوێ&quot; (New Vault) لە ساڵی ١٩٦٠ بە شێوازێک دروست کرا کە ھەستی گۆڕێکی ھەڵکەندراو ببەخشێت، کە بە بەکارھێنانی '''تەلارسازیی سەردەم''' وێنا کرابوو. پێکھاتەکە لە سێ توخمی سەرەکی پێکدێت: سەقفەکەی بە پێکھاتەیەکی چرچولۆچی کاریگەر (folded structure) دروست کراوە کە لە '''کۆنکرێتی ڕووت''' (exposed concrete) و قاڵبی زۆر ورد و ناوازە پێکھاتووە. دیوارەکان بە چینێکی تەنک لە بەردی شێوە شەپۆلاوی داپۆشراون کە وەک بەردی ناو ڕووبار دەردەکەون و قەبارەی وردەبەردەکانیان جیاوازە. بۆ زەوییەکە و بنکەی گۆڕەکانیش، '''بەردی دەستکردی''' سادە بەکارھێنراوە.{{ژێدەر پێویستە}}

=== ١٩٦٢: خانووی ڤیێنا ===
خانووەکە لەسەر لێژایییەک بە دوو نھۆم دروست کراوە، کە تێیدا نھۆمی سەرەکی بە باخچەکەوە بەستراوەتەوە. ئەم خانووە چەندین توخمی خلیسکانەی گۆڕاو لەخۆدەگرێت کە ڕێگە بە گرووپبەندی و دابەشکاریی جیاوازی بۆشایییەکان دەدەن. بە دوورکەوتنەوە لە دابەشکاریی چەسپاوی زەوی (floor plan)، شڤانتسە کەشێکی فراوانی بۆ شوێنی نیشتەجێبوونەکە خوڵقاندووە. ھەڵبژاردنی کەرەستەی نایاب و وردیش، زیاتر ھەستی ئارامی و تایبەتمەندی بە شوێنەکە بەخشیوە.

=== ١٩٦٤: مۆزەخانەی سەدەی بیستەم، ڤیێنا ===
ئەم باڵەخانەیە کە بە پەیکەرێکی پۆڵایین دروست کراوە، لە بنەڕەتدا وەک «پاوێلیۆنی نەمسا» بۆ '''پێشانگای جیھانیی برۆکسل لە ساڵی ١٩٥٨''' دیزاین کرابوو. پێکھاتە لاکێشەیییەکە حەوشەیەک لە نێوان کۆڵەکە زەبەلاحەکاندا (pylons) لەخۆدەگرێت، و نھۆمی زەوییەکەشی وەک فەزایەکی داپۆشراو دروست کرابوو.

لە سەرەتادا باڵەخانەکە وەک پێکھاتەیەکی کاتی دیزاین کرابوو، بەڵام دواتر گوازرایەوە بۆ «باخچەی سویسری» لە ڤیێنا و لەوێ گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن. چوارچێوەی پاوێلیۆنی زانیارییەکان بەکارھێنرا بۆ دروستکردنی ھۆڵی چوونەژوورەوە، ئۆفیس، ژووری کارمەندان، ھۆڵێکی بچووکی پێشانگا و ھۆڵێکی وانەوتنەوە. حەوشە ناوەندییەکە داپۆشرا و نھۆمی زەوییەکەش پەنجەرەی شووشەیی بۆ دانرا. ئەمەش سێ ڕووبەری جیاوازی ڕەخساند، بە شێوەیەک کە جگە لە بەشی مۆزەخانەکە، شوێن بۆ مەبەستی تریش ھەبێت. دیزاینە سادە و پوختەکەی (Purist design) ئەم باڵەخانەیە تەواو گونجاو بوو لەگەڵ پێوەرە نێودەوڵەتییەکانی تەلارسازیی مۆدێرن.

=== ١٩٦٧: پێشانگای جیھانی لە مۆنتریال - باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا ===
باڵەخانەی '''باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا''' لە پێشانگای &quot;ئێکسپۆ مۆنتریال&quot; بە شێوازێک دیزاین کرا کە ڕووکارەکەی جیھانی منداڵان وێنا بکات. ئەمەش لە ڕێگەی بەکارھێنانی سیستمێکی مۆدیولار (پێکھاتەی لێکدراو) ئەنجام درا. بە سوودوەرگرتن لە توخمە ناسراوەکانی یاریی &quot;لێگۆ&quot; و تەلاری منداڵان، دیزاینەکە بە ئامانجی ئەوە بوو کە گونجانی منداڵان لەگەڵ کەشی باخچەکەدا ئاسانتر بکات، ئەویش لە ڕێگەی دروستکردنی پەیوەندییەکی سۆزداری و نزیک لەگەڵ باڵەخانەکەدا. مەبەستەکە ئەوە بوو منداڵان بە ڕاستی چێژ لە '''باڵەخانەکەیان''' وەربگرن، بە خۆشییەوە ڕووی تێبکەن و ئارەزووی گەڕانەوەیان ھەبێت، تەنیا بەھۆی یادەوەرییان لەگەڵ خشتە ڕەنگاوڕەنگەکاندا.

بە پێچەوانەی ڕووکارە دەرەکییە ڕەنگاوڕەنگەکەی، ناوەوەی باڵەخانەکە بە سادەیی ھێڵدرایەوە؛ ئەمەش بۆ ئەوەی دەرفەت بۆ خەیاڵی منداڵەکان بڕەخسێنرێت تاوەکو جیھانێک دروست بکەن کە تێیدا تەنیا خۆیان ڕەنگ و چالاکی تێدا بنەخشێنن.

تێکەڵکردنی نەخشە سەرکەوتووەکانی باخچەی منداڵانی ڤیێنا، بووە ھۆی دروستبوونی ژوورێکی چاوەڕوانی و چالاکیی ھاوبەش، ژووری گۆڕینی جلوبەرگ و تەوالێت کە بە شێوەیەکی دەوڵەمەند ڕێکخرابوون. ھەروەھا چەندین ناوچەی جیاوازی بۆ چالاکییەکانی وەک کاری ناوماڵ، یاری بە بووکەڵە، بیناسازی و وێنەکێشان لەخۆگرتبوو. فەزای ناوەوە لە چەقی باخچەکەوە بۆ دەرەوە دەردەچێت، بەمەش ناوەوە و دەرەوە لە ژینگەیەکی ھاوبەشدا بۆ منداڵان یەکدەگرنەوە.

=== ١٩٦٧: پاوێلیۆنی نەمسا لە مۆنتریال ===
بۆ دەربڕینی فرەچەشنیی وڵاتی نەمسا، شڤانتسە باڵەخانەیەکی سەرنجڕاکێشی لە شێوەی پێکھاتەی کریستاڵی دیزاین کرد. دیزاینی باڵەخانەکە پشتی بە کەمکردنەوەی پێکھاتەکان بۆ توخمە سەرەکییەکان دەبەست، کە بیری مرۆڤیان دەخستەوە بۆ وردکاریی ئەندازەیی پێکھاتەی گەردیلەیی کریستاڵەکان لە چوارچێوەی سێگۆشە و شەشپاڵەکاندا. دیزاینەکە ئاماژەی بۆ چیاکان، بەردە بەنرخەکان و دیمەنە سروشتییەکان دەکرد، لە ھەمان کاتدا چەمکەکانی وردی، ئەندازە، تەکنەلۆژیا و سیستمیشی تێدا ڕەنگدابووەوە.

یەکە پێشوەختە دروستکراوەکان (Prefabricated units) کە چوارچێوەی ئەلەمنیۆمیان تێدا بەکارھاتبوو، وەک پێکھاتەیەکی خۆبژێو و سەربەخۆ دیزاین کرابوون. دیواری دەرەوە و ناوەوە وەک یەک پارچە دروستکرابوون. کۆکردنەوەی بەشەکانی باڵەخانەکە لە ڕێگەی توخمی ڕوکاری سێگۆشەیییەوە ئەنجام دەدرا، کە دەکرا ھەمیشە وەک فۆرمی مۆدیولاری شەشپاڵەیی دەربکەون. ئەم پڕۆژەیە چەندین نموونەی جیاوازی گۆڕانکاری نیشان دەدا؛ باڵەخانەکە وەک بوونەوەرێکی زیندوو دەھاتە بەرچاو، چونکە گەشەکردن و گۆڕانکاری تێدا ڕێگەپێدراو بوو. پاوێلیۆنی نەمسا ھەوڵیدا لەوە تێپەڕێت کە باڵەخانە تەنیا وەک تەنێکی نیشتەجێبوون بێت، لەبری ئەوە داکۆکی لە بیرۆکەی «پەیکەری تەلارسازی» و «تەلارسازیی ھێرشبەر» دەکرد کە لە پارچەی پیشەسازیی پێشوەختە دروستکراو پێکھاتبێت.

=== ١٩٦٨: پڕۆژەی ناوەندی شاری ڤیێنا ===
ئامانجی ئەم پڕۆژەیە داپۆشینی بەشێکی «کەناڵی دانوب» بوو، بۆ ئەوەی نھۆمی خوارەوەی وەک گەراجی ئۆتۆمبێل و نھۆمی سەرەوەی بۆ پیادە بەکاربھێنرێت، کە لە ڕێگەی پردی پیادەوە بە شۆستەکانی تەنیشت شەقامەکان دەبەسترانەوە. '''ناوەندی شارەکە'''، کە بڕیار بوو بە تۆڕی شەمەندەفەر و میترۆوە ببەسترێتەوە، وەک فەزایەکی کراوەی ناوەندی دیزاین کرابوو، کە تێیدا گەشتیاران دەتوانن ڕاستەوخۆ سواری پاسەکانی گەشتیاری شار و پاسەکانی فڕۆکەخانە بن. ھەروەھا چەندین بوتیک و فرۆشگای جیاواز کە لەسەر چەند ئاستێک (نھۆمێک) دابەش ببوون، دەکرای وەک کۆمەڵگەیەکی بازرگانیی گەورەی کراوە بە کەشێکی شارستانیی مۆدێرنەوە کار بکەن.

=== ١٩٦٨–١٩٧٢: باڵەخانەکانی بی ئێم دەبلیوو لە میونشن ===
;باڵەخانەی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو
تەلار یان بورجی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨ بۆ ١٩٧٢ دروست کرا، ڕێک لە کاتی خۆیدا بۆ '''ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢'''. ئەم باڵەخانەیە کە بەرزییەکەی ١٠١ مەترە، لە نزیک گوندی ئۆڵۆمپییەوە ھەڵکەوتووە و زۆرجار وەک یەکێک لە دیارترین نموونەکانی تەلارسازی لە شاری میونشن ئاماژەی پێ دەدرێت. شێوەی دەرەوەی باڵەخانەکە بە مەبەستی لاساییکردنەوەی شێوەی '''تایەی ئۆتۆمبێلێکی پێشبڕکێ''' دیزاین کراوە، و بەشە گەراجەکەش گوزارشت لە '''سەری سلیندەر''' (Cylinder head) دەکات.

بورجە سەرەکییەکە لە چوار لولەک (سلیندەر)ی ستوونی پێکدێت کە لە تەنیشت و بەرامبەر یەک وەستاون. ھەر لولەکێک لە ناوەڕاستدا بە ئاسۆیی لە ڕێگەی قوپانێک یان کەنارێکەوە لەسەر ڕووکارەکەی دابەش کراوە. ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە کە ئەم لولەکانە لەسەر زەوی نەچەقێنراون، بەڵکو بە بورجێکی پشتیوانی ناوەندییەوە '''ھەڵواسراون'''. لە کاتی دروستکردنیدا، نھۆمەکان بە جیا لەسەر زەوی کۆدەکرانەوە و پاشان بەرز دەکرانەوە، ئەمەش ڕێگەی دەدا کە کارەکانی چوارچێوەی باڵەخانەکە و کارە کۆتایییەکان لە یەک کاتدا ئەنجام بدرێن. تیرەی بورجەکە ٥٢٫٣٠ مەترە و ٢٢ نھۆمی بەکارھاتووی ھەیە، کە دووانیان ژێرزەمینن و ١٨ نھۆمیشیان وەک فەزای ئۆفیس بەکاردێن. نەخشەی ناوەوەی ڕێگە دەدات بە کۆکردنەوەی کارەکانی ھەموو نھۆمەکە، لەکاتێکدا تایبەتمەندیی گرووپەکان لەناو فەزایەکی سێ چارەکە بازنەییدا دەپارێزێت.

;مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو
مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو لە تەنیشت باڵەخانە کارگێڕییەکە ھەڵکەوتووە و لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە. ئەم باڵەخانە ئاییندەیییە (Futuristic) بە ناوی «قاپە زەڵاتەکە»یان «مەنجەڵە سپییەکە» ناسراوە. بنکە بازنەیییەکەی تەنیا ٢٠ مەتر تیرەکەیەتی، لەکاتێکدا سەقفە تەختەکەی نزیکەی ٤٠ مەتر دادەپۆشێت. قادرمەیەکی کارەبایی (Escalator) سەردانکەران بۆ نھۆمی سەرەوە دەبات و لەوێوە دەتوانن لە سەرەوە سەیری پێشانگاکە بکەن.

=== ١٩٧٢: پەیمانگای پەرەپێدانی ئابووری (وایفای) لە سانکت پۆڵتێن ===
ھاوتەریب لەگەڵ کارکردی دیاریکراوی ناوەندە پەروەردەیییەکە، شڤانتسە باڵەخانەیەکی ڕوون و ئاسان بۆ ڕێکخستنی دیزاین کرد، کە تێیدا فەزاکانی ناوەوە و شوێنی کارکردن ھەموو ئەو نەرمی و گونجاندنەیان تێدابوو کە پێویست بوون بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێداویستییە نوێیەکاندا.

=== ١٩٧٥: باڵیۆزخانەی نەمسا لە بەرازیلیا ===
دیزاینی ئەم تەلارە بەو ئارەزووە دەناسرێتەوە کە دەیەوێت کاریگەرییەکی گشتیی ھاوسەنگ بەدەستبھێنێت. لە ڕوکارە دەرەکییەکەیدا، تەلارەکە گوزارشت لە وڵاتێک دەکات کە خاوەنی میراتێکی کولتووریی دەوڵەمەندە، لەکاتێکدا ناوەوەی تەلارەکە کەشێکی دۆستانە و پڕ لە میواندۆستی و جوانی دەبەخشێت.

تەلارە سپییە درەوشاوەکە، کە لە پارچە کۆنکرێتییە سووکە پێشوەختە دروستکراوەکانی ناوخۆ پێکھاتووە، جیاوازییەکی ڕەنگاڵەیی بەھێز لە نێوان ئاسمانی شینی ساماڵ و خاکی سووری بەرازیل دروست دەکات. لەبری بەکارھێنانی پەرژین یان دەوەن، جۆگەیەکی ئاوی تەنک و تەسک سنووری نێوان باڵیۆزخانەکە و شەقامەکە دیاری دەکات.

ژوورەکانی پێشوازیکردن لە نھۆمی زەویدا، نزیکەی تەواوی ڕووبەری زەوییەکە دادەپۆشن. شوێنی نیشتەجێبوون و نووسینگەکان کە لە نھۆمی سەرەوەی ھەڵواسراو (کۆنتێلێڤەر) جێگیرکراون، لە تیشکی بەھێزی خۆر پارێزراون؛ سەرەڕای ئەوەش، دیمەنێکی جوانی باخچە «بارۆکەکان»، دەوروبەرە سەوزە ناوازەکەی باڵیۆزخانەکە و سروشتی کراوەی دەوروبەری دەخەنە ڕوو.

== خەڵات و نازناوەکانی ==
* '''١٩٥٤:''' خەڵاتی یۆزێف ھۆفمان لەلایەن کۆمەڵەی (Viennese Secession).
* '''١٩٥٨:''' مەدالیای زیوینی شایستەیی بۆ کۆماری نەمسا.
* '''١٩٥٨:''' خەڵاتی گەورە (Grand Prix) بۆ تەلارسازی لە پێشانگای جیھانیی برۆکسل.
* '''١٩٥٩:''' خەڵاتی شاری ڤیێنا بۆ تەلارسازی.
* '''١٩٦٣:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیدار لە پەیمانگای شاھانەی تەلارسازانی بەریتانیا (RIBA).
* '''١٩٦٥:''' نیشانی ئەفسەری شایستەیی گەشتیاری، فەڕەنسا.
* '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیمانگای تەلارسازانی ئەمریکا (AIA).
* '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیداری یەکێتیی تەلارسازانی ئەڵمانیا (BDA).
* '''١٩٦٩:''' نیشانی گەورەی شانازی بۆ خزمەتگوزارییەکانی کۆماری نەمسا.
* '''١٩٧٣:''' خەڵاتی BDA باڤاریا.
* '''١٩٧٤:''' خەڵاتی تەلارسازیی کۆنکرێتی لەلایەن فیدراسیۆنی نیشتمانیی پیشەسازی چیمەنتۆی ئەڵمانیا.
* '''١٩٧٥:''' خەڵاتی گەورەی دەوڵەتی نەمسا بۆ تەلارسازی (دوای کۆچی دوایی پێبەخشرا).
* '''٢٠٠٨:''' ناونانی شەقامێک لە ناوچەی فابۆریتنی ڤیێنا بەناوی (کارل شڤانتسە).

== سەرچاوەکان ==
١. فرانز جەی گانگل مایەر، مێژوونووسی ھاوچەرخی ڤیێنا، لە توێژینەوەکەیدا بە ناونیشانی '''&quot;کارل شڤانتسە - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی&quot;''' (وەشانخانەی Müry Salzmann ٢٠٢٠)، بە وردی تیشک دەخاتە سەر ژیانی گەنجێتی کارل شڤانتسە. ا

٢. بوشینگەر، کارنەر، شایتز، تێلیسکۆ (ئامادەکردن)، ٢٠٢١. '''کاپوچینییەکان لە نەمسا: مێژوو، ھونەر، ڕۆحییەت.''' (بە زمانی ئەڵمانی). پیتەرزبێرگ: کۆمپانیای مایکل ئیمھۆف فێرلاگ، لاپەڕە ٢٣٤. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-3-7319-0980-4&lt;/nowiki&gt;.

٣. «پێشانگای برۆکسل ١٩٥٨ | نەمسا | پاوێلیۆنە نێودەوڵەتییەکان». ماڵپەڕی en.worldfairs.info. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣.

٤. «پاوێلیۆنی نەمسا بۆ پێشانگای جیھانی لە برۆکسل». ماڵپەڕی www.mumok.at. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣.

٥. کارل شڤانتسە لە بنکەدراوەی '''archINFORM'''.
* ئەلێکساندەر کراوس: '''شڤانتسە، کارل'''. لە: ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (NDB). بەرگی ٢٣، بەرلین ٢٠٠٧، لاپەڕە ٧٩٦.
* ئەلێکساندەر کراوس (٢٠٠٧). '''&quot;شڤانتسە، کارل&quot;'''. ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (بە زمانی ئەڵمانی). بەرگی ٢٣. بەرلین: Duncker &amp; Humblot. لاپەڕەکانی ٧٩٦–٧٩٧.
{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>1vm1rf913db1wauaknmbw1czp9krlg5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581869</id>
      <parentid>1581807</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T09:02:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان</comment>
      <origin>1581869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25478" sha1="hsasp4xwhpwd1e1z0rx46b22cjq2bgk" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{بێسەرچاوە}}
{{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}}
}}
{{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا|ویکیپیدیای ئینگلیزی}}
کارل شڤانتسە ({{بە ئەڵمانی|Karl Schwanzer}}؛ ٢١ی ئایاری ١٩١٨ – ٢٠ی ئابی ١٩٧٥) تەلارسازێکی نەمساوی بوو. ئەو کەسایەتییەکی گرنگی تەلارسازیی دوای جەنگ بوو.

 == ژیان ==
شوانزەر لە شاری ڤیێنا لەدایکبووە و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کردووە. ھەر لە سەردەمی خوێندنی ئامادەییدا، لە ساڵی ١٩٣٥دا لەگەڵ مامی (کە نجار) بوو خانوویەکی باخیان بۆ خێزانەکەی لە ناوچەی &quot;شافبێرگ&quot; لە ڤیێنا نەخشاند و دروستیان کرد. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی لە قوتابخانەی &quot;Bundesrealgymnasium Wien 7&quot; لە ساڵی ١٩٣٦، خزمەتی سەربازیی زۆرەملێی لە پاسەوانی نیشتمانیی نەمسا تەواو کرد.

=== خوێندن ===
کارل شوانزەر لە تشرینی یەکەمی ١٩٣٧ەوە دەستی بە خوێندنی تەلارسازی کرد لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا'''. دەستبەجێ دوای دەرچوونی لە دووەم تاقیکردنەوەی دەوڵەت و وەرگرتنی نازناوی ئەندازیاری ڕێپێدراو، لە پاییزی ١٩٤٠دا گواسترایەوە بۆ شاری ڕیبنیک لە ناوچەی «ڕایخسگاو ئۆبەرسلێزییەن». لە شاری زۆراو (زۆری ئێستا) کە تەنیا چەند کیلۆمەترێک دوور بوو، کارل شوانزەر دوای چەندین ھەوڵی بێسوود دواجار بابەتێکی بۆ تێزی (تیۆری) دکتۆراکەی دۆزییەوە؛ لە ساڵی ١٩٤٢دا پلەی دکتۆرای لە بواری دیزایندا پێبەخشرا بە تێزەکەی لەژێر ناونیشانی «تەلارسازیی نوێ لە ئۆپەرسیلێزیای ڕزگارکراو: بازنەی سۆراو».

ئامانجی ئەم کارە، وەک لە پێشەکییەکەیدا ھاتووە، ئەوە بووە کە جارێکی تر &quot;سیما و ڕوخسارێکی تەواو ئەڵمانی&quot; بەو شارۆچکە بچووکەی پۆڵەندا (١٩٢٠–١٩٣٩) ببەخشێتەوە. ئەو ئەم تێزەی لە کاتی خزمەتی زۆرەملێیدا وەک تەلارسازێکی دیزاینەر لە &quot;Luftgaukommando VIII&quot; نووسیوە. دوای جەنگ، کارل شڤانزەر و خێزانەکەی گواستیانەوە و کارێکی وەک بەڕێوەبەری تەکنیکی لە کۆمپانیای &quot;Allbau&quot; لە بۆدنوێر (ئۆپەر پالاتینایت) دەستکەوت. دواجار لە نیسانی ١٩٤٦دا گەڕایەوە بۆ نەمسا.

=== چالاکییە تەلارسازییەکان ===
لە ساڵی ١٩٤٧دا، شوانزەر ستۆدیۆیەکی تایبەت بە خۆی کردەوە. لە سەرەتای کارکردنیدا وەک تەلارسازێکی سەربەخۆ، کاری لەسەر پڕۆژەی بچووک دەکرد، وەک ھۆڵی چوونەژوورەوە و پێشانگاکان، کە لە ساڵانی دواتردا بوونە ھۆی وەرگرتنی گرێبەستی نوێ. گرنگ نەبوو ئەرکەکە چەند بچووک بێت، شوانزەر بە وزە و داھێنانێکی ناوازەوە کارەکەی تەواو دەکرد. سەرکەوتن لە پێشبڕکێ نیشتمانی و نێودەوڵەتییەکاندا یارمەتیی گەشەکردنی ستۆدیۆکەی دا و ناوبانگێکی جیھانی پەیدا کرد، ئەویش بە پەیڕەوکردنی ئەو بنەمایەی کە دەیگوت: &quot;کواڵێتی گرنگترە لە ناوبانگ&quot;. شوانزەر ھەمیشە لە ھەوڵی گەیشتن بە لووتکەی بێخەوشیدا بوو، پەرەی بە بیرۆکە بنەڕەتییەکان دەدا لە ڕووی تەلارسازی و کارایییەوە. &quot;کاتژمێر دوای کاتژمێر، ڕۆژ دوای ڕۆژ، و تا درەنگانی شەو، چەندین شێواز و نەخشە دادەنران، وتووێژیان لەسەر دەکرا، دەستکاری دەکران، ڕەتدەکرانەوە و دووبارە دەخرانەوە گەڕ.&quot;

لە ماوەی داھێنانی نێوان ساڵانی ١٩٤٧ بۆ ١٩٧٥، شڤانزەر کۆمەڵێک باڵەخانەی جیاوازی پەرەپێدا، کە دیزاینی باڵەخانەکانی بە توندی بەستبووەوە بە کارکردن و پێکھاتەکەیەوە، و زۆرجار بەدوای شێوازی نوێی تەلارسازیدا دەگەڕا. ھەروەھا دیزاینی مۆبایل و کەلوپەلی ناوماڵیشی دەکرد و «پەیمانگای نەمساوی بۆ دیزاین»ی (Österreichische Institut für Formgebung) دامەزراند. لە ساڵی ١٩٦٧دا، دووەم ستۆدیۆی خۆی لە شاری میونشن کردەوە.

=== وانەوتنەوە ===
لە ساڵی ١٩٤٧ تا ١٩٥١، شوانزەر مامۆستا بوو لە '''ئەکادیمیای ھونەرە کارەکییەکان''' لە ڤیێنا. لە ساڵی ١٩٥٩ بوو بە پرۆفیسۆری ھەمیشەیی لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا''' و سەرۆکی پەیمانگای تەلارسازی و دیزاین. بۆ ماوەی زیاتر لە ١٥ ساڵ، ژمارەیەکی زۆر لە تەلارسازانی پێگەیاند کە زۆربەیان ناوبانگی جیھانییان پەیدا کرد. لە ساڵانی ١٩٦٥ تا ١٩٦٦، وەک ڕاگری کۆلێژی ئەندازیاری شارستانی و تەلارسازی کاری کردووە.

شوانزەر وەک پرۆفیسۆری میوان لە چەندین زانکۆ داواکراو بوو، لەوانە: '''زانکۆی تەکنیکیی دارمشتات''' (١٩٦٤–١٩٦٥)، '''زانکۆی تەکنیکیی بووداپێست''' (١٩٦٧)، و '''زانکۆی مەلیک سعود''' لە ڕیاز لە عەرەبستانی سعوودی (١٩٧٢).

== باڵەخانە و پڕۆژەکان ==
=== ١٩٥٩–١٩٦٠: فراوانکردنی گۆڕستانی شاھانە (Imperial Crypt) لە ڤیێنا ===
لە ساڵانی شەستەکاندا، بڕیار درا دوو کێشەی سەرەکیی گۆڕستانی شاھانە کە بریتیبوون لە قەرەباڵغی زۆر و ناجێگیری باری کەشوھەوا، لە ڕێگەی فراوانکردنێکی کۆتایییەوە چارەسەر بکرێن. دەبوو شتێکی نوێ و سەربەخۆ بۆ پێکھاتە مێژوویییەکە زیاد بکرێت کە لە ھەمان کاتدا بەھای کەلەپووریی پارێزراو بێت. کراوەیی کارل شڤانتسە وەک تەلارسازێک، تەواو گونجاو بوو لەگەڵ ئەو ڕاسپاردە و مەرجانەی کە لەلایەن '''کۆماری نەمسا''' و '''ڕێبازی کاپوچینییەکانەوە''' دیاری کرابوون.

=== فراوانکردنی کەپری نوێی گۆڕستانی شاھانە لە ڤیێنا ===
ئەوەی پێی دەوترێت &quot;کەپری نوێ&quot; (New Vault) لە ساڵی ١٩٦٠ بە شێوازێک دروست کرا کە ھەستی گۆڕێکی ھەڵکەندراو ببەخشێت، کە بە بەکارھێنانی '''تەلارسازیی سەردەم''' وێنا کرابوو. پێکھاتەکە لە سێ توخمی سەرەکی پێکدێت: سەقفەکەی بە پێکھاتەیەکی چرچولۆچی کاریگەر (folded structure) دروست کراوە کە لە '''کۆنکرێتی ڕووت''' (exposed concrete) و قاڵبی زۆر ورد و ناوازە پێکھاتووە. دیوارەکان بە چینێکی تەنک لە بەردی شێوە شەپۆلاوی داپۆشراون کە وەک بەردی ناو ڕووبار دەردەکەون و قەبارەی وردەبەردەکانیان جیاوازە. بۆ زەوییەکە و بنکەی گۆڕەکانیش، '''بەردی دەستکردی''' سادە بەکارھێنراوە.{{ژێدەر پێویستە}}

=== ١٩٦٢: خانووی ڤیێنا ===
خانووەکە لەسەر لێژایییەک بە دوو نھۆم دروست کراوە، کە تێیدا نھۆمی سەرەکی بە باخچەکەوە بەستراوەتەوە. ئەم خانووە چەندین توخمی خلیسکانەی گۆڕاو لەخۆدەگرێت کە ڕێگە بە گرووپبەندی و دابەشکاریی جیاوازی بۆشایییەکان دەدەن. بە دوورکەوتنەوە لە دابەشکاریی چەسپاوی زەوی (floor plan)، شڤانتسە کەشێکی فراوانی بۆ شوێنی نیشتەجێبوونەکە خوڵقاندووە. ھەڵبژاردنی کەرەستەی نایاب و وردیش، زیاتر ھەستی ئارامی و تایبەتمەندی بە شوێنەکە بەخشیوە.

=== ١٩٦٤: مۆزەخانەی سەدەی بیستەم، ڤیێنا ===
ئەم باڵەخانەیە کە بە پەیکەرێکی پۆڵایین دروست کراوە، لە بنەڕەتدا وەک «پاوێلیۆنی نەمسا» بۆ '''پێشانگای جیھانیی برۆکسل لە ساڵی ١٩٥٨''' دیزاین کرابوو. پێکھاتە لاکێشەیییەکە حەوشەیەک لە نێوان کۆڵەکە زەبەلاحەکاندا (pylons) لەخۆدەگرێت، و نھۆمی زەوییەکەشی وەک فەزایەکی داپۆشراو دروست کرابوو.

لە سەرەتادا باڵەخانەکە وەک پێکھاتەیەکی کاتی دیزاین کرابوو، بەڵام دواتر گوازرایەوە بۆ «باخچەی سویسری» لە ڤیێنا و لەوێ گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن. چوارچێوەی پاوێلیۆنی زانیارییەکان بەکارھێنرا بۆ دروستکردنی ھۆڵی چوونەژوورەوە، ئۆفیس، ژووری کارمەندان، ھۆڵێکی بچووکی پێشانگا و ھۆڵێکی وانەوتنەوە. حەوشە ناوەندییەکە داپۆشرا و نھۆمی زەوییەکەش پەنجەرەی شووشەیی بۆ دانرا. ئەمەش سێ ڕووبەری جیاوازی ڕەخساند، بە شێوەیەک کە جگە لە بەشی مۆزەخانەکە، شوێن بۆ مەبەستی تریش ھەبێت. دیزاینە سادە و پوختەکەی (Purist design) ئەم باڵەخانەیە تەواو گونجاو بوو لەگەڵ پێوەرە نێودەوڵەتییەکانی تەلارسازیی مۆدێرن.

=== ١٩٦٧: پێشانگای جیھانی لە مۆنتریال - باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا ===
باڵەخانەی '''باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا''' لە پێشانگای &quot;ئێکسپۆ مۆنتریال&quot; بە شێوازێک دیزاین کرا کە ڕووکارەکەی جیھانی منداڵان وێنا بکات. ئەمەش لە ڕێگەی بەکارھێنانی سیستمێکی مۆدیولار (پێکھاتەی لێکدراو) ئەنجام درا. بە سوودوەرگرتن لە توخمە ناسراوەکانی یاریی &quot;لێگۆ&quot; و تەلاری منداڵان، دیزاینەکە بە ئامانجی ئەوە بوو کە گونجانی منداڵان لەگەڵ کەشی باخچەکەدا ئاسانتر بکات، ئەویش لە ڕێگەی دروستکردنی پەیوەندییەکی سۆزداری و نزیک لەگەڵ باڵەخانەکەدا. مەبەستەکە ئەوە بوو منداڵان بە ڕاستی چێژ لە '''باڵەخانەکەیان''' وەربگرن، بە خۆشییەوە ڕووی تێبکەن و ئارەزووی گەڕانەوەیان ھەبێت، تەنیا بەھۆی یادەوەرییان لەگەڵ خشتە ڕەنگاوڕەنگەکاندا.

بە پێچەوانەی ڕووکارە دەرەکییە ڕەنگاوڕەنگەکەی، ناوەوەی باڵەخانەکە بە سادەیی ھێڵدرایەوە؛ ئەمەش بۆ ئەوەی دەرفەت بۆ خەیاڵی منداڵەکان بڕەخسێنرێت تاوەکو جیھانێک دروست بکەن کە تێیدا تەنیا خۆیان ڕەنگ و چالاکی تێدا بنەخشێنن.

تێکەڵکردنی نەخشە سەرکەوتووەکانی باخچەی منداڵانی ڤیێنا، بووە ھۆی دروستبوونی ژوورێکی چاوەڕوانی و چالاکیی ھاوبەش، ژووری گۆڕینی جلوبەرگ و تەوالێت کە بە شێوەیەکی دەوڵەمەند ڕێکخرابوون. ھەروەھا چەندین ناوچەی جیاوازی بۆ چالاکییەکانی وەک کاری ناوماڵ، یاری بە بووکەڵە، بیناسازی و وێنەکێشان لەخۆگرتبوو. فەزای ناوەوە لە چەقی باخچەکەوە بۆ دەرەوە دەردەچێت، بەمەش ناوەوە و دەرەوە لە ژینگەیەکی ھاوبەشدا بۆ منداڵان یەکدەگرنەوە.

=== ١٩٦٧: پاوێلیۆنی نەمسا لە مۆنتریال ===
بۆ دەربڕینی فرەچەشنیی وڵاتی نەمسا، شڤانتسە باڵەخانەیەکی سەرنجڕاکێشی لە شێوەی پێکھاتەی کریستاڵی دیزاین کرد. دیزاینی باڵەخانەکە پشتی بە کەمکردنەوەی پێکھاتەکان بۆ توخمە سەرەکییەکان دەبەست، کە بیری مرۆڤیان دەخستەوە بۆ وردکاریی ئەندازەیی پێکھاتەی گەردیلەیی کریستاڵەکان لە چوارچێوەی سێگۆشە و شەشپاڵەکاندا. دیزاینەکە ئاماژەی بۆ چیاکان، بەردە بەنرخەکان و دیمەنە سروشتییەکان دەکرد، لە ھەمان کاتدا چەمکەکانی وردی، ئەندازە، تەکنەلۆژیا و سیستمیشی تێدا ڕەنگدابووەوە.

یەکە پێشوەختە دروستکراوەکان (Prefabricated units) کە چوارچێوەی ئەلەمنیۆمیان تێدا بەکارھاتبوو، وەک پێکھاتەیەکی خۆبژێو و سەربەخۆ دیزاین کرابوون. دیواری دەرەوە و ناوەوە وەک یەک پارچە دروستکرابوون. کۆکردنەوەی بەشەکانی باڵەخانەکە لە ڕێگەی توخمی ڕوکاری سێگۆشەیییەوە ئەنجام دەدرا، کە دەکرا ھەمیشە وەک فۆرمی مۆدیولاری شەشپاڵەیی دەربکەون. ئەم پڕۆژەیە چەندین نموونەی جیاوازی گۆڕانکاری نیشان دەدا؛ باڵەخانەکە وەک بوونەوەرێکی زیندوو دەھاتە بەرچاو، چونکە گەشەکردن و گۆڕانکاری تێدا ڕێگەپێدراو بوو. پاوێلیۆنی نەمسا ھەوڵیدا لەوە تێپەڕێت کە باڵەخانە تەنیا وەک تەنێکی نیشتەجێبوون بێت، لەبری ئەوە داکۆکی لە بیرۆکەی «پەیکەری تەلارسازی» و «تەلارسازیی ھێرشبەر» دەکرد کە لە پارچەی پیشەسازیی پێشوەختە دروستکراو پێکھاتبێت.

=== ١٩٦٨: پڕۆژەی ناوەندی شاری ڤیێنا ===
ئامانجی ئەم پڕۆژەیە داپۆشینی بەشێکی «کەناڵی دانوب» بوو، بۆ ئەوەی نھۆمی خوارەوەی وەک گەراجی ئۆتۆمبێل و نھۆمی سەرەوەی بۆ پیادە بەکاربھێنرێت، کە لە ڕێگەی پردی پیادەوە بە شۆستەکانی تەنیشت شەقامەکان دەبەسترانەوە. '''ناوەندی شارەکە'''، کە بڕیار بوو بە تۆڕی شەمەندەفەر و میترۆوە ببەسترێتەوە، وەک فەزایەکی کراوەی ناوەندی دیزاین کرابوو، کە تێیدا گەشتیاران دەتوانن ڕاستەوخۆ سواری پاسەکانی گەشتیاری شار و پاسەکانی فڕۆکەخانە بن. ھەروەھا چەندین بوتیک و فرۆشگای جیاواز کە لەسەر چەند ئاستێک (نھۆمێک) دابەش ببوون، دەکرای وەک کۆمەڵگەیەکی بازرگانیی گەورەی کراوە بە کەشێکی شارستانیی مۆدێرنەوە کار بکەن.

=== ١٩٦٨–١٩٧٢: باڵەخانەکانی بی ئێم دەبلیوو لە میونشن ===
;باڵەخانەی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو
تەلار یان بورجی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨ بۆ ١٩٧٢ دروست کرا، ڕێک لە کاتی خۆیدا بۆ '''ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢'''. ئەم باڵەخانەیە کە بەرزییەکەی ١٠١ مەترە، لە نزیک گوندی ئۆڵۆمپییەوە ھەڵکەوتووە و زۆرجار وەک یەکێک لە دیارترین نموونەکانی تەلارسازی لە شاری میونشن ئاماژەی پێ دەدرێت. شێوەی دەرەوەی باڵەخانەکە بە مەبەستی لاساییکردنەوەی شێوەی '''تایەی ئۆتۆمبێلێکی پێشبڕکێ''' دیزاین کراوە، و بەشە گەراجەکەش گوزارشت لە '''سەری سلیندەر''' (Cylinder head) دەکات.

بورجە سەرەکییەکە لە چوار لولەک (سلیندەر)ی ستوونی پێکدێت کە لە تەنیشت و بەرامبەر یەک وەستاون. ھەر لولەکێک لە ناوەڕاستدا بە ئاسۆیی لە ڕێگەی قوپانێک یان کەنارێکەوە لەسەر ڕووکارەکەی دابەش کراوە. ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە کە ئەم لولەکانە لەسەر زەوی نەچەقێنراون، بەڵکو بە بورجێکی پشتیوانی ناوەندییەوە '''ھەڵواسراون'''. لە کاتی دروستکردنیدا، نھۆمەکان بە جیا لەسەر زەوی کۆدەکرانەوە و پاشان بەرز دەکرانەوە، ئەمەش ڕێگەی دەدا کە کارەکانی چوارچێوەی باڵەخانەکە و کارە کۆتایییەکان لە یەک کاتدا ئەنجام بدرێن. تیرەی بورجەکە ٥٢٫٣٠ مەترە و ٢٢ نھۆمی بەکارھاتووی ھەیە، کە دووانیان ژێرزەمینن و ١٨ نھۆمیشیان وەک فەزای ئۆفیس بەکاردێن. نەخشەی ناوەوەی ڕێگە دەدات بە کۆکردنەوەی کارەکانی ھەموو نھۆمەکە، لەکاتێکدا تایبەتمەندیی گرووپەکان لەناو فەزایەکی سێ چارەکە بازنەییدا دەپارێزێت.

;مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو
مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو لە تەنیشت باڵەخانە کارگێڕییەکە ھەڵکەوتووە و لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە. ئەم باڵەخانە ئاییندەیییە (Futuristic) بە ناوی «قاپە زەڵاتەکە»یان «مەنجەڵە سپییەکە» ناسراوە. بنکە بازنەیییەکەی تەنیا ٢٠ مەتر تیرەکەیەتی، لەکاتێکدا سەقفە تەختەکەی نزیکەی ٤٠ مەتر دادەپۆشێت. قادرمەیەکی کارەبایی (Escalator) سەردانکەران بۆ نھۆمی سەرەوە دەبات و لەوێوە دەتوانن لە سەرەوە سەیری پێشانگاکە بکەن.

=== ١٩٧٢: پەیمانگای پەرەپێدانی ئابووری (وایفای) لە سانکت پۆڵتێن ===
ھاوتەریب لەگەڵ کارکردی دیاریکراوی ناوەندە پەروەردەیییەکە، شڤانتسە باڵەخانەیەکی ڕوون و ئاسان بۆ ڕێکخستنی دیزاین کرد، کە تێیدا فەزاکانی ناوەوە و شوێنی کارکردن ھەموو ئەو نەرمی و گونجاندنەیان تێدابوو کە پێویست بوون بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێداویستییە نوێیەکاندا.

=== ١٩٧٥: باڵیۆزخانەی نەمسا لە بەرازیلیا ===
دیزاینی ئەم تەلارە بەو ئارەزووە دەناسرێتەوە کە دەیەوێت کاریگەرییەکی گشتیی ھاوسەنگ بەدەستبھێنێت. لە ڕوکارە دەرەکییەکەیدا، تەلارەکە گوزارشت لە وڵاتێک دەکات کە خاوەنی میراتێکی کولتووریی دەوڵەمەندە، لەکاتێکدا ناوەوەی تەلارەکە کەشێکی دۆستانە و پڕ لە میواندۆستی و جوانی دەبەخشێت.

تەلارە سپییە درەوشاوەکە، کە لە پارچە کۆنکرێتییە سووکە پێشوەختە دروستکراوەکانی ناوخۆ پێکھاتووە، جیاوازییەکی ڕەنگاڵەیی بەھێز لە نێوان ئاسمانی شینی ساماڵ و خاکی سووری بەرازیل دروست دەکات. لەبری بەکارھێنانی پەرژین یان دەوەن، جۆگەیەکی ئاوی تەنک و تەسک سنووری نێوان باڵیۆزخانەکە و شەقامەکە دیاری دەکات.

ژوورەکانی پێشوازیکردن لە نھۆمی زەویدا، نزیکەی تەواوی ڕووبەری زەوییەکە دادەپۆشن. شوێنی نیشتەجێبوون و نووسینگەکان کە لە نھۆمی سەرەوەی ھەڵواسراو (کۆنتێلێڤەر) جێگیرکراون، لە تیشکی بەھێزی خۆر پارێزراون؛ سەرەڕای ئەوەش، دیمەنێکی جوانی باخچە «بارۆکەکان»، دەوروبەرە سەوزە ناوازەکەی باڵیۆزخانەکە و سروشتی کراوەی دەوروبەری دەخەنە ڕوو.

== خەڵات و نازناوەکانی ==
* '''١٩٥٤:''' خەڵاتی یۆزێف ھۆفمان لەلایەن کۆمەڵەی (Viennese Secession).
* '''١٩٥٨:''' مەدالیای زیوینی شایستەیی بۆ کۆماری نەمسا.
* '''١٩٥٨:''' خەڵاتی گەورە (Grand Prix) بۆ تەلارسازی لە پێشانگای جیھانیی برۆکسل.
* '''١٩٥٩:''' خەڵاتی شاری ڤیێنا بۆ تەلارسازی.
* '''١٩٦٣:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیدار لە پەیمانگای شاھانەی تەلارسازانی بەریتانیا (RIBA).
* '''١٩٦٥:''' نیشانی ئەفسەری شایستەیی گەشتیاری، فەڕەنسا.
* '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیمانگای تەلارسازانی ئەمریکا (AIA).
* '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیداری یەکێتیی تەلارسازانی ئەڵمانیا (BDA).
* '''١٩٦٩:''' نیشانی گەورەی شانازی بۆ خزمەتگوزارییەکانی کۆماری نەمسا.
* '''١٩٧٣:''' خەڵاتی BDA باڤاریا.
* '''١٩٧٤:''' خەڵاتی تەلارسازیی کۆنکرێتی لەلایەن فیدراسیۆنی نیشتمانیی پیشەسازی چیمەنتۆی ئەڵمانیا.
* '''١٩٧٥:''' خەڵاتی گەورەی دەوڵەتی نەمسا بۆ تەلارسازی (دوای کۆچی دوایی پێبەخشرا).
* '''٢٠٠٨:''' ناونانی شەقامێک لە ناوچەی فابۆریتنی ڤیێنا بەناوی (کارل شڤانتسە).

== سەرچاوەکان ==
١. فرانز جەی گانگل مایەر، مێژوونووسی ھاوچەرخی ڤیێنا، لە توێژینەوەکەیدا بە ناونیشانی '''&quot;کارل شڤانتسە - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی&quot;''' (وەشانخانەی Müry Salzmann ٢٠٢٠)، بە وردی تیشک دەخاتە سەر ژیانی گەنجێتی کارل شڤانتسە. ا

٢. بوشینگەر، کارنەر، شایتز، تێلیسکۆ (ئامادەکردن)، ٢٠٢١. '''کاپوچینییەکان لە نەمسا: مێژوو، ھونەر، ڕۆحییەت.''' (بە زمانی ئەڵمانی). پیتەرزبێرگ: کۆمپانیای مایکل ئیمھۆف فێرلاگ، لاپەڕە ٢٣٤. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-3-7319-0980-4&lt;/nowiki&gt;.

٣. «پێشانگای برۆکسل ١٩٥٨ | نەمسا | پاوێلیۆنە نێودەوڵەتییەکان». ماڵپەڕی en.worldfairs.info. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣.

٤. «پاوێلیۆنی نەمسا بۆ پێشانگای جیھانی لە برۆکسل». ماڵپەڕی www.mumok.at. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣.

٥. کارل شڤانتسە لە بنکەدراوەی '''archINFORM'''.
* ئەلێکساندەر کراوس: '''شڤانتسە، کارل'''. لە: ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (NDB). بەرگی ٢٣، بەرلین ٢٠٠٧، لاپەڕە ٧٩٦.
* ئەلێکساندەر کراوس (٢٠٠٧). '''&quot;شڤانتسە، کارل&quot;'''. ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (بە زمانی ئەڵمانی). بەرگی ٢٣. بەرلین: Duncker &amp; Humblot. لاپەڕەکانی ٧٩٦–٧٩٧.
{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٧٥]]</text>
      <sha1>hsasp4xwhpwd1e1z0rx46b22cjq2bgk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی نەرویژ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295417</id>
    <revision>
      <id>1581648</id>
      <parentid>1580868</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:07:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2552" sha1="coskud3hhfm5flxn6xlmf77xpq7opm1" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
ئابووریی [[نەرویژ]] ئابوورییەکی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵی]] [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]] کە خاوەندارێتیی دەوڵەتی لە بوارە ستراتیژییەکاندا تێدایە. ئەگەرچی ھەستیارە بەرامبەر بە خولە بازرگانییە جیھانییەکان، بەڵام ئابووریی [[نەرویژ]] گەشەیەکی بەھێزی نیشان داوە لە سەرەتای [[شۆڕشی پیشەسازانە|سەردەمی پیشەسازییەوە]]. وڵاتەکە خاوەنی ئاستێکی زۆر بەرزی ستانداردی بژێوییە لە بەراورد لەگەڵ وڵاتانی تری ئەورووپادا. سیستمی بەرھەمھێنان و خۆشبژیویی مۆدێرنی نەرویژ پشت بە یەدەگێکی دارایی دەبەستێت کە لە ڕێگەی بەکارھێنانی سەرچاوە سروشتییەکانەوە بەرھەم ھێنراوە، بەتایبەتی نەوتی دەریای باکوور.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.sv.uio.no/tik/forskning/publikasjoner/tik-artikkelserie/Ryggvik.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130620044025/http://www.sv.uio.no/tik/forskning/publikasjoner/tik-artikkelserie/Ryggvik.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}}&lt;/ref&gt; لە نێوان نەتەوەکانی ئۆ ئی سی دیدا، نەرویژ خاوەنی سیستمێکی دڵنیایی کۆمەڵایەتیی تا ڕادەیەک کارا و بەھێزە؛ خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان لە ساڵی ٢٠٢٢دا لە خوار تێکڕای ئۆ ئی سی دی بووە و [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢٠٫٧٪ی جی دی پی]] بووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm|سەردێڕ=Social Expenditure Database (SOCX) - OECD |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development|ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری]]}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{پۆلی کۆمنز|Economy of Norway}}
{{شریتی دەروازە|ئابووری}}

[[پۆل:ئابووری نەرویژ]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>coskud3hhfm5flxn6xlmf77xpq7opm1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئامۆن گۆت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295442</id>
    <revision>
      <id>1581701</id>
      <parentid>1581522</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T17:03:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]]، [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:پۆڵەندا|پۆڵەندا]]</comment>
      <origin>1581701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4940" sha1="h7fqo45yhx83zwxjbhacq24gnungh7e" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
'''ئامۆن گۆت''' ({{بە ئەڵمانی|Amon Göth}}؛ ١١ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٨ لە [[ڤیێنا]] – ١٣ی ئەیلوولی ١٩٤٦ لە [[کڕاکۆف]]) ئەفسەرێکی پلە بەرزی ئەڵمانیی نازی بوو. ئەو زیاتر بەوە ناسراوە کە فەرماندەی [[کەمپی کۆکردنەوەی پلاشۆڤ]] لە ناوچەی کڕاکۆفی [[پۆڵەندا]] بوو لە سەردەمی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]دا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Amon Göth |ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=Wikipedia |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Amon_G%C3%B6th&amp;oldid=1351624398 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== ژیاننامە ==
ئامۆن گۆت لە ١١ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٨ لە شاری [[ڤیێنا]]، پایتەختی [[نەمسا]] لەدایک بوو. ئەو لە تەمەنی لاویەتیدا پەیوەندیی بە پارتی نازیی نەمساوە کرد و پاشان بووە ئەندامی ھێزەکانی [[ئێس ئێس]]. لە دەیەی ١٩٣٠یەکاندا پلەی سەربازیی بەرز بووە و دەستی بە کارکردن لە دامەزراوەکانی [[ئەڵمانیای نازی]]دا کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Amon Göth |ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=Wikipedia |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Amon_G%C3%B6th&amp;oldid=1351624398 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== چالاکییەکان لە کەمپی پلاشۆڤ ==
[[پەڕگە:PLASZOW-German concentration camp near Krakow PL.jpg|alt=وێنەی مێژوویی کەمپی پلاسۆڤ لە پۆڵەندا.|وێنۆک|دیمەنێکی کەمپی کۆکردنەوەی پلاشۆڤ لە سەردەمی بەکارھێنانی وەک کەمپێکی زۆرەملێ لە پۆڵەندا]]
لە ساڵی ١٩٤٣دا، ئامۆن گۆت بۆ دروستکردن و سەرپەرشتیکردنی [[کەمپی کۆکردنەوەی پلاشۆڤ]] لە نزیک شاری [[کڕاکۆف]] لە باشووری [[پۆڵەندا]] دەستنیشان کرا. ئەو بەرپرسیار بوو لە بەڕێوەبردنی کەمپەکە، پرۆسەی ڕاگواستن و تێکدانی [[گیتۆی کڕاکۆف]]. بەپێی بەڵگەنامە مێژووییەکان و شایەتحاڵانی ڕزگاربوو لە کەمپەکە، گۆت لە ماوەی فەرماندەییی خۆیدا بەھۆی توندوتیژی بەرامبەر بە بەندکراوان و سەپاندنی کاری زۆرەملێ لەناو کەمپەکەدا ناسرابوو.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Płaszów |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ئیش=Wikipedia |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=P%C5%82asz%C3%B3w&amp;oldid=1334419532 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== دادگاییکردن و لەسێدارەدان ==
[[پەڕگە:Amon goeth 1946.jpg|alt=وێنەی ئامۆن گۆت لە ساڵی ١٩٤٦.|وێنۆک|ئامۆن گۆت لە ساڵی ١٩٤٦، دوای دەستبەسەرکردنی لەلایەن ھێزەکانی ھاوپەیمانان]]
دوای کۆتاییھاتنی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]، ئامۆن گۆت لەلایەن ھێزەکانی [[ھاوپەیمانانی جەنگی جیھانیی دووەم|ھاوپەیمانان]]ەوە دەستبەسەر کرا. ئەو لە ساڵی ١٩٤٦دا، ڕادەستی پۆڵەندا کرایەوە و لەلایەن دادگای نیشتمانیی باڵای پۆڵەنداوە دادگایی کرا. گۆت بە تۆمەتی ئەنجامدانی تاوانی جەنگ و تاوانی دژی مرۆڤایەتی تاوانبار کرا. لە ئەنجامی دادگاییکردنەکەدا، سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپێنرا و لە ١٣ی ئەیلوولی ١٩٤٦دا لە [[بەندیخانەی مۆنتێلوپیچ]] لە شاری [[کڕاکۆف]] لەسێدارە درا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Amon Göth |ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=Wikipedia |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Amon_G%C3%B6th&amp;oldid=1351624398 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|Amon Göth}}

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|مافەکانی مرۆڤ|مێژوو|جەنگی جیھانیی دووەم|ئەڵمانیای نازی|ئەڵمانیا|سیاسەت|پۆڵەندا}}

[[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٨]]
[[پۆل:مردووانی ١٩٤٦]]</text>
      <sha1>h7fqo45yhx83zwxjbhacq24gnungh7e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295462</id>
    <revision>
      <id>1581630</id>
      <parentid>1581553</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:04:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9063" sha1="4hh9vo3e0rgdjwaznj84g2jvnv2a9xs" xml:space="preserve">{{خاوێنکردن}}
{{شێواز}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}

[[پەڕگە:Flag of the Bergkaukasien Legion.svg|alt=نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز لە سەردەمی جەنگی جیھانیی دووەمدا|وێنۆک|نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز]]
'''لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز''' (بە ئەڵمانی: ''Kaukasische-Mohammedanische Legion'')یەکەیەکی سەربازیی وێرماخت بوو لە سوپای ئەڵمانیای نازی، کە لە ساڵی ١٩٤٢ و لە چوارچێوەی ستراتیژی «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» (Ostlegionen) بۆ بەشداریکردن لە جەنگی جیھانیی دووەمدا دامەزرا. ئەم ھێزە لە بنەڕەتدا لە خۆبەخشانی موسڵمانی ناوچەکانی کافکاز و دەوروبەری پێکھاتبوو، کە کۆمەڵێک نەتەوەی جیاوازی لەخۆ دەگرت، لەوانە: ئەبخازییەکان، چەرکەسییەکان، بەلقارییەکان، کاراچاییەکان، چیچانییەکان، ئینگووشییەکان، کوردەکان، تاڵشییەکان، ئۆستییەکان و ھەروەھا نوێنەرانی گەلانی جیاوازی داغستان. ئامانجی سەرەکیی ئەم یەکەیە بەکارھێنانیان بوو لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژھەڵات دژی سوپای سۆڤیەت، لەو کاتەی ئەڵمانیای نازی ھەوڵیدا سوود لە دژایەتیی نێوان گەلانی ئەو ناوچانە و دەسەڵاتی سۆڤیەت لەو سەردەمەدا ببینێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hillinger |یەکەم=Michael G. |دوایین٢=Hoffmann |یەکەم٢=Joachim |ڕێکەوت=1976-12 |سەردێڕ=Die Ostlegionen, 1941-1943: Turkotataren, Kaukasier und Wolgafinnen im deutschen Heer |ناونیشان=https://doi.org/10.2307/1853021 |journal=The American Historical Review |بەرگ=٨١|issue=5 |پەڕەکان=١١٥٥|doi=10.2307/1853021 |issn=0002-8762}}&lt;/ref&gt;

= دروستبوون و ئامانجەکانی دامەزراندن =
دوای دەستپێکردنی «ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا» و ھێرشی ئەڵمانیای نازی بۆ سەر یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٤١، سوپای ئەڵمانیا (وێرماخت) لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژھەڵاتدا ڕووبەڕووی پێویستییەکی زۆری ھێزی مرۆیی بووەوە. بۆ پڕکردنەوەی ئەم کەلێنە، فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا ستراتیژییەکی نوێی لەژێر ناوی «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» (Ostlegionen) پەیڕەو کرد. ئامانجی سەرەکی لەم ستراتیژییە، ڕێکخستنی ئەو سەرباز و دیلانە بوو کە لە نەتەوە غەیرە ڕووسییەکانی ناو یەکێتیی سۆڤیەتەوە ھاتبوون. ئەڵمانییەکان ھەوڵیاندا دژایەتییە مێژوویی و سیاسییەکانی نێوان گەلانی کافکاز و دەسەڵاتی کۆمۆنیستی سۆڤیەت بەکاربھێنن. ئەوان بە بەڵێنی «ئازادیی نەتەوەیی»، ھەوڵیاندا متمانەی گەلانی ناوچەکە بۆ لای خۆیان ڕابکێشن. دروستکردنی ئەم ھێزانە بەشێک بوو لە شەڕی دەروونی بۆ لاوازکردنی ورەی سوپای سووری سۆڤیەت؛ نیشاندانی ئەوەی کە نەتەوەکانی ناو سۆڤیەت پشتگیری لە سیستەمی کۆمۆنیستی ناکەن. پڕۆسەی پەیوەندیکردن بەم لێژیۆنەوە، تێکەڵەیەک بوو لە خۆبەخشین و ناچاری. زۆربەی ئەو کەسانەی پەیوەندییان بەم ھێزەوە کرد، یان لەنێو کەمپی دیلەکانی جەنگدا بوون و بۆ ڕزگاربوون لە بارودۆخی دژواری زیندانەکان پەیوەندییان کرد، یان بە ھیوای ئەوە بوون کە لە ڕێگەی ئەم ھێزەوە بتوانن ماف و ئازادی بۆ نەتەوەکانیان دەستەبەر بکەن. ئەم یەکانە سەرەتا لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی ئەڵمانیا لە پۆڵەندا ڕاھێنانی سەربازییان پێکرا و دواتر ڕەوانەی بەرەکانی جەنگ کران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=7 Shoulder-to-Shoulder with the German Armed Forces, January 1944–December 1944 |ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ئیش=To Walk with the Devil |پەڕەکان=١٤١–١٦٨|ناونیشان=https://doi.org/10.3138/9781442694552-012 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=University of Toronto Press}}&lt;/ref&gt;

= چالاکییە سەربازییەکانی =
چالاکییە سەربازییەکانی «لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز» لە چوارچێوەی بەشداریکردنی بەرفراوانی «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» (Ostlegionen) لە بەرەی ڕۆژھەڵاتدا ڕێکخران، کە بە پلەی یەکەم بۆ پشتیوانیکردنی ھێزەکانی وێرماخت لە ناوچە شاخاوییەکانی کافکاز و پاراستنی ھێڵەکانی گواستنەوە و دابینکردن بەکارھێنران، ھەرچەندە ئەرکی سەرەکییان لە ڕووبەڕووبوونەوەی گرووپە پارتیزانییەکانی سۆڤیەت و ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی ئاسایش لە پشت ھێڵەکانی پێشەوەی شەڕدا بەرجەستە دەبوو. فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا بەھۆی گومانی بەردەوام لە دڵسۆزیی و ئاستی ڕاھێنانی ئەم یەکانە، بە دەگمەن وەک ھێزی ھێرشبەری سەرەکی لە پێشەوەی بەرەکانی شەڕدا پشتی پێ دەبەستن، بەڵکو زیاتر وەک ھێزی پشتیوانی (Auxiliary units) مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا، لەگەڵ پەرەسەندنی شکستییەکانی ئەڵمانیا لە ساڵانی کۆتایی جەنگدا، زۆربەی ئەم یەکانە لە بەرەی ڕۆژھەڵات کشانەوە و بۆ ئەنجامدانی ئەرکەکانی بەرگریی کردن لە کەناراوەکان و پاراستنی ھێڵەکانی ئاسایش لە ناوچەکانی وڵاتانی باڵکان، ئیتاڵیا و فەڕەنسا گواستراونەتەوە، کە ئەمەش ئاماژەیە بۆ گۆڕانکاری لە ستراتیژی سەربازیی ئەڵمانیا بۆ سوودوەرگرتن لەم ھێزانە لە بەرەکانی بەرگریی دا.

= چارەنوسی و کۆتای =
لەگەڵ شکستی یەکلاکەرەوەی ئەڵمانیای نازی لە کۆتایییەکانی ساڵی ١٩٤٥، «لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز» و سەرجەم یەکە ھاوشێوەکانی تری «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» ھەڵوەشانەوە و چارەنووسی ئەندامانی ئەم ھێزە کەوڵتە ژێر کاریگەریی ڕێککەوتننامە نێودەوڵەتییەکانی دوای جەنگ، بەتایبەت «ڕێککەوتنی یاڵتا»؛ لەو چوارچێوەیەدا، زۆربەی ئەو سەربازانەی کە ھەوڵیان دابوو خۆیان ڕادەستی ھێزەکانی ھاوپەیمانان (بەریتانیا و ئەمریکا) بکەن لە ڕۆژاوای ئەورووپا، بە زۆرەملێ بۆ یەکێتیی سۆڤیەت گەڕێنرانەوە، کە لەوێدا وەک «خیانەتکار» و «ھاوکاری نازییەکان» سەیر کران و ڕووبەڕووی لێپرسینەوەی توندی دەزگا ئەمنییەکانی سۆڤیەت بوونەوە، بەجۆرێک دەرەنجامی ئەم لێپرسینەوانە بۆ بەشێکی زۆر لە سەربازەکان بریتی بوو لە سزای لەسێدارەدان، زیندانیکردنی درێژخایەن لە کەمپەکانی کاری زۆرەملێی (گولاگ) لە سیبیریا، یان دوورخستنەوەی زۆرەملێ بۆ ناوچە دوورەدەستەکانی ناوەندی ئاسیا، کە ئەمەش بووە بەشێک لەو مێژووە ئاڵۆزەی کە نەتەوەکانی کافکاز لە سەردەمی ستالیندا بەھۆی ئەم پەیوەندییە سەربازییانەوە دووچاری سزای بەکۆمەڵ و ڕاگواستنی دیموگرافی بوونەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|شەڕ|ئیسلام|مێژوو|جەنگی جیھانیی دووەم}}


[[پۆل:مێژووی قەوقاز لەژێر دەسەڵاتی یەکێتیی سۆڤیەت]]</text>
      <sha1>4hh9vo3e0rgdjwaznj84g2jvnv2a9xs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581687</id>
      <parentid>1581630</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T17:01:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]]</comment>
      <origin>1581687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9080" sha1="nai9w8axvw47wpy24xsiro25nd2r4ii" xml:space="preserve">{{خاوێنکردن}}
{{شێواز}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}

[[پەڕگە:Flag of the Bergkaukasien Legion.svg|alt=نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز لە سەردەمی جەنگی جیھانیی دووەمدا|وێنۆک|نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز]]
'''لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز''' (بە ئەڵمانی: ''Kaukasische-Mohammedanische Legion'')یەکەیەکی سەربازیی وێرماخت بوو لە سوپای ئەڵمانیای نازی، کە لە ساڵی ١٩٤٢ و لە چوارچێوەی ستراتیژی «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» (Ostlegionen) بۆ بەشداریکردن لە جەنگی جیھانیی دووەمدا دامەزرا. ئەم ھێزە لە بنەڕەتدا لە خۆبەخشانی موسڵمانی ناوچەکانی کافکاز و دەوروبەری پێکھاتبوو، کە کۆمەڵێک نەتەوەی جیاوازی لەخۆ دەگرت، لەوانە: ئەبخازییەکان، چەرکەسییەکان، بەلقارییەکان، کاراچاییەکان، چیچانییەکان، ئینگووشییەکان، کوردەکان، تاڵشییەکان، ئۆستییەکان و ھەروەھا نوێنەرانی گەلانی جیاوازی داغستان. ئامانجی سەرەکیی ئەم یەکەیە بەکارھێنانیان بوو لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژھەڵات دژی سوپای سۆڤیەت، لەو کاتەی ئەڵمانیای نازی ھەوڵیدا سوود لە دژایەتیی نێوان گەلانی ئەو ناوچانە و دەسەڵاتی سۆڤیەت لەو سەردەمەدا ببینێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hillinger |یەکەم=Michael G. |دوایین٢=Hoffmann |یەکەم٢=Joachim |ڕێکەوت=1976-12 |سەردێڕ=Die Ostlegionen, 1941-1943: Turkotataren, Kaukasier und Wolgafinnen im deutschen Heer |ناونیشان=https://doi.org/10.2307/1853021 |journal=The American Historical Review |بەرگ=٨١|issue=5 |پەڕەکان=١١٥٥|doi=10.2307/1853021 |issn=0002-8762}}&lt;/ref&gt;

= دروستبوون و ئامانجەکانی دامەزراندن =
دوای دەستپێکردنی «ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا» و ھێرشی ئەڵمانیای نازی بۆ سەر یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٤١، سوپای ئەڵمانیا (وێرماخت) لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژھەڵاتدا ڕووبەڕووی پێویستییەکی زۆری ھێزی مرۆیی بووەوە. بۆ پڕکردنەوەی ئەم کەلێنە، فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا ستراتیژییەکی نوێی لەژێر ناوی «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» (Ostlegionen) پەیڕەو کرد. ئامانجی سەرەکی لەم ستراتیژییە، ڕێکخستنی ئەو سەرباز و دیلانە بوو کە لە نەتەوە غەیرە ڕووسییەکانی ناو یەکێتیی سۆڤیەتەوە ھاتبوون. ئەڵمانییەکان ھەوڵیاندا دژایەتییە مێژوویی و سیاسییەکانی نێوان گەلانی کافکاز و دەسەڵاتی کۆمۆنیستی سۆڤیەت بەکاربھێنن. ئەوان بە بەڵێنی «ئازادیی نەتەوەیی»، ھەوڵیاندا متمانەی گەلانی ناوچەکە بۆ لای خۆیان ڕابکێشن. دروستکردنی ئەم ھێزانە بەشێک بوو لە شەڕی دەروونی بۆ لاوازکردنی ورەی سوپای سووری سۆڤیەت؛ نیشاندانی ئەوەی کە نەتەوەکانی ناو سۆڤیەت پشتگیری لە سیستەمی کۆمۆنیستی ناکەن. پڕۆسەی پەیوەندیکردن بەم لێژیۆنەوە، تێکەڵەیەک بوو لە خۆبەخشین و ناچاری. زۆربەی ئەو کەسانەی پەیوەندییان بەم ھێزەوە کرد، یان لەنێو کەمپی دیلەکانی جەنگدا بوون و بۆ ڕزگاربوون لە بارودۆخی دژواری زیندانەکان پەیوەندییان کرد، یان بە ھیوای ئەوە بوون کە لە ڕێگەی ئەم ھێزەوە بتوانن ماف و ئازادی بۆ نەتەوەکانیان دەستەبەر بکەن. ئەم یەکانە سەرەتا لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی ئەڵمانیا لە پۆڵەندا ڕاھێنانی سەربازییان پێکرا و دواتر ڕەوانەی بەرەکانی جەنگ کران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=7 Shoulder-to-Shoulder with the German Armed Forces, January 1944–December 1944 |ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ئیش=To Walk with the Devil |پەڕەکان=١٤١–١٦٨|ناونیشان=https://doi.org/10.3138/9781442694552-012 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=University of Toronto Press}}&lt;/ref&gt;

= چالاکییە سەربازییەکانی =
چالاکییە سەربازییەکانی «لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز» لە چوارچێوەی بەشداریکردنی بەرفراوانی «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» (Ostlegionen) لە بەرەی ڕۆژھەڵاتدا ڕێکخران، کە بە پلەی یەکەم بۆ پشتیوانیکردنی ھێزەکانی وێرماخت لە ناوچە شاخاوییەکانی کافکاز و پاراستنی ھێڵەکانی گواستنەوە و دابینکردن بەکارھێنران، ھەرچەندە ئەرکی سەرەکییان لە ڕووبەڕووبوونەوەی گرووپە پارتیزانییەکانی سۆڤیەت و ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی ئاسایش لە پشت ھێڵەکانی پێشەوەی شەڕدا بەرجەستە دەبوو. فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا بەھۆی گومانی بەردەوام لە دڵسۆزیی و ئاستی ڕاھێنانی ئەم یەکانە، بە دەگمەن وەک ھێزی ھێرشبەری سەرەکی لە پێشەوەی بەرەکانی شەڕدا پشتی پێ دەبەستن، بەڵکو زیاتر وەک ھێزی پشتیوانی (Auxiliary units) مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا، لەگەڵ پەرەسەندنی شکستییەکانی ئەڵمانیا لە ساڵانی کۆتایی جەنگدا، زۆربەی ئەم یەکانە لە بەرەی ڕۆژھەڵات کشانەوە و بۆ ئەنجامدانی ئەرکەکانی بەرگریی کردن لە کەناراوەکان و پاراستنی ھێڵەکانی ئاسایش لە ناوچەکانی وڵاتانی باڵکان، ئیتاڵیا و فەڕەنسا گواستراونەتەوە، کە ئەمەش ئاماژەیە بۆ گۆڕانکاری لە ستراتیژی سەربازیی ئەڵمانیا بۆ سوودوەرگرتن لەم ھێزانە لە بەرەکانی بەرگریی دا.

= چارەنوسی و کۆتای =
لەگەڵ شکستی یەکلاکەرەوەی ئەڵمانیای نازی لە کۆتایییەکانی ساڵی ١٩٤٥، «لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز» و سەرجەم یەکە ھاوشێوەکانی تری «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» ھەڵوەشانەوە و چارەنووسی ئەندامانی ئەم ھێزە کەوڵتە ژێر کاریگەریی ڕێککەوتننامە نێودەوڵەتییەکانی دوای جەنگ، بەتایبەت «ڕێککەوتنی یاڵتا»؛ لەو چوارچێوەیەدا، زۆربەی ئەو سەربازانەی کە ھەوڵیان دابوو خۆیان ڕادەستی ھێزەکانی ھاوپەیمانان (بەریتانیا و ئەمریکا) بکەن لە ڕۆژاوای ئەورووپا، بە زۆرەملێ بۆ یەکێتیی سۆڤیەت گەڕێنرانەوە، کە لەوێدا وەک «خیانەتکار» و «ھاوکاری نازییەکان» سەیر کران و ڕووبەڕووی لێپرسینەوەی توندی دەزگا ئەمنییەکانی سۆڤیەت بوونەوە، بەجۆرێک دەرەنجامی ئەم لێپرسینەوانە بۆ بەشێکی زۆر لە سەربازەکان بریتی بوو لە سزای لەسێدارەدان، زیندانیکردنی درێژخایەن لە کەمپەکانی کاری زۆرەملێی (گولاگ) لە سیبیریا، یان دوورخستنەوەی زۆرەملێ بۆ ناوچە دوورەدەستەکانی ناوەندی ئاسیا، کە ئەمەش بووە بەشێک لەو مێژووە ئاڵۆزەی کە نەتەوەکانی کافکاز لە سەردەمی ستالیندا بەھۆی ئەم پەیوەندییە سەربازییانەوە دووچاری سزای بەکۆمەڵ و ڕاگواستنی دیموگرافی بوونەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|شەڕ|ئیسلام|مێژوو|جەنگی جیھانیی دووەم|ئەڵمانیا}}


[[پۆل:مێژووی قەوقاز لەژێر دەسەڵاتی یەکێتیی سۆڤیەت]]</text>
      <sha1>nai9w8axvw47wpy24xsiro25nd2r4ii</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581782</id>
      <parentid>1581687</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T00:49:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>تاگی بێبەسەرداچوونەوە</comment>
      <origin>1581782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9117" sha1="bffxguqtftcdsmz4atwo5g3lktf24ec" xml:space="preserve">{{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}}
{{شێواز}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}

[[پەڕگە:Flag of the Bergkaukasien Legion.svg|alt=نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز لە سەردەمی جەنگی جیھانیی دووەمدا|وێنۆک|نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز]]
'''لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز''' (بە ئەڵمانی: ''Kaukasische-Mohammedanische Legion'')یەکەیەکی سەربازیی وێرماخت بوو لە سوپای ئەڵمانیای نازی، کە لە ساڵی ١٩٤٢ و لە چوارچێوەی ستراتیژی «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» (Ostlegionen) بۆ بەشداریکردن لە جەنگی جیھانیی دووەمدا دامەزرا. ئەم ھێزە لە بنەڕەتدا لە خۆبەخشانی موسڵمانی ناوچەکانی کافکاز و دەوروبەری پێکھاتبوو، کە کۆمەڵێک نەتەوەی جیاوازی لەخۆ دەگرت، لەوانە: ئەبخازییەکان، چەرکەسییەکان، بەلقارییەکان، کاراچاییەکان، چیچانییەکان، ئینگووشییەکان، کوردەکان، تاڵشییەکان، ئۆستییەکان و ھەروەھا نوێنەرانی گەلانی جیاوازی داغستان. ئامانجی سەرەکیی ئەم یەکەیە بەکارھێنانیان بوو لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژھەڵات دژی سوپای سۆڤیەت، لەو کاتەی ئەڵمانیای نازی ھەوڵیدا سوود لە دژایەتیی نێوان گەلانی ئەو ناوچانە و دەسەڵاتی سۆڤیەت لەو سەردەمەدا ببینێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hillinger |یەکەم=Michael G. |دوایین٢=Hoffmann |یەکەم٢=Joachim |ڕێکەوت=1976-12 |سەردێڕ=Die Ostlegionen, 1941-1943: Turkotataren, Kaukasier und Wolgafinnen im deutschen Heer |ناونیشان=https://doi.org/10.2307/1853021 |journal=The American Historical Review |بەرگ=٨١|issue=5 |پەڕەکان=١١٥٥|doi=10.2307/1853021 |issn=0002-8762}}&lt;/ref&gt;

= دروستبوون و ئامانجەکانی دامەزراندن =
دوای دەستپێکردنی «ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا» و ھێرشی ئەڵمانیای نازی بۆ سەر یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٤١، سوپای ئەڵمانیا (وێرماخت) لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژھەڵاتدا ڕووبەڕووی پێویستییەکی زۆری ھێزی مرۆیی بووەوە. بۆ پڕکردنەوەی ئەم کەلێنە، فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا ستراتیژییەکی نوێی لەژێر ناوی «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» (Ostlegionen) پەیڕەو کرد. ئامانجی سەرەکی لەم ستراتیژییە، ڕێکخستنی ئەو سەرباز و دیلانە بوو کە لە نەتەوە غەیرە ڕووسییەکانی ناو یەکێتیی سۆڤیەتەوە ھاتبوون. ئەڵمانییەکان ھەوڵیاندا دژایەتییە مێژوویی و سیاسییەکانی نێوان گەلانی کافکاز و دەسەڵاتی کۆمۆنیستی سۆڤیەت بەکاربھێنن. ئەوان بە بەڵێنی «ئازادیی نەتەوەیی»، ھەوڵیاندا متمانەی گەلانی ناوچەکە بۆ لای خۆیان ڕابکێشن. دروستکردنی ئەم ھێزانە بەشێک بوو لە شەڕی دەروونی بۆ لاوازکردنی ورەی سوپای سووری سۆڤیەت؛ نیشاندانی ئەوەی کە نەتەوەکانی ناو سۆڤیەت پشتگیری لە سیستەمی کۆمۆنیستی ناکەن. پڕۆسەی پەیوەندیکردن بەم لێژیۆنەوە، تێکەڵەیەک بوو لە خۆبەخشین و ناچاری. زۆربەی ئەو کەسانەی پەیوەندییان بەم ھێزەوە کرد، یان لەنێو کەمپی دیلەکانی جەنگدا بوون و بۆ ڕزگاربوون لە بارودۆخی دژواری زیندانەکان پەیوەندییان کرد، یان بە ھیوای ئەوە بوون کە لە ڕێگەی ئەم ھێزەوە بتوانن ماف و ئازادی بۆ نەتەوەکانیان دەستەبەر بکەن. ئەم یەکانە سەرەتا لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی ئەڵمانیا لە پۆڵەندا ڕاھێنانی سەربازییان پێکرا و دواتر ڕەوانەی بەرەکانی جەنگ کران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=7 Shoulder-to-Shoulder with the German Armed Forces, January 1944–December 1944 |ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ئیش=To Walk with the Devil |پەڕەکان=١٤١–١٦٨|ناونیشان=https://doi.org/10.3138/9781442694552-012 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=University of Toronto Press}}&lt;/ref&gt;

= چالاکییە سەربازییەکانی =
چالاکییە سەربازییەکانی «لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز» لە چوارچێوەی بەشداریکردنی بەرفراوانی «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» (Ostlegionen) لە بەرەی ڕۆژھەڵاتدا ڕێکخران، کە بە پلەی یەکەم بۆ پشتیوانیکردنی ھێزەکانی وێرماخت لە ناوچە شاخاوییەکانی کافکاز و پاراستنی ھێڵەکانی گواستنەوە و دابینکردن بەکارھێنران، ھەرچەندە ئەرکی سەرەکییان لە ڕووبەڕووبوونەوەی گرووپە پارتیزانییەکانی سۆڤیەت و ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی ئاسایش لە پشت ھێڵەکانی پێشەوەی شەڕدا بەرجەستە دەبوو. فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا بەھۆی گومانی بەردەوام لە دڵسۆزیی و ئاستی ڕاھێنانی ئەم یەکانە، بە دەگمەن وەک ھێزی ھێرشبەری سەرەکی لە پێشەوەی بەرەکانی شەڕدا پشتی پێ دەبەستن، بەڵکو زیاتر وەک ھێزی پشتیوانی (Auxiliary units) مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا، لەگەڵ پەرەسەندنی شکستییەکانی ئەڵمانیا لە ساڵانی کۆتایی جەنگدا، زۆربەی ئەم یەکانە لە بەرەی ڕۆژھەڵات کشانەوە و بۆ ئەنجامدانی ئەرکەکانی بەرگریی کردن لە کەناراوەکان و پاراستنی ھێڵەکانی ئاسایش لە ناوچەکانی وڵاتانی باڵکان، ئیتاڵیا و فەڕەنسا گواستراونەتەوە، کە ئەمەش ئاماژەیە بۆ گۆڕانکاری لە ستراتیژی سەربازیی ئەڵمانیا بۆ سوودوەرگرتن لەم ھێزانە لە بەرەکانی بەرگریی دا.

= چارەنوسی و کۆتای =
لەگەڵ شکستی یەکلاکەرەوەی ئەڵمانیای نازی لە کۆتایییەکانی ساڵی ١٩٤٥، «لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز» و سەرجەم یەکە ھاوشێوەکانی تری «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» ھەڵوەشانەوە و چارەنووسی ئەندامانی ئەم ھێزە کەوڵتە ژێر کاریگەریی ڕێککەوتننامە نێودەوڵەتییەکانی دوای جەنگ، بەتایبەت «ڕێککەوتنی یاڵتا»؛ لەو چوارچێوەیەدا، زۆربەی ئەو سەربازانەی کە ھەوڵیان دابوو خۆیان ڕادەستی ھێزەکانی ھاوپەیمانان (بەریتانیا و ئەمریکا) بکەن لە ڕۆژاوای ئەورووپا، بە زۆرەملێ بۆ یەکێتیی سۆڤیەت گەڕێنرانەوە، کە لەوێدا وەک «خیانەتکار» و «ھاوکاری نازییەکان» سەیر کران و ڕووبەڕووی لێپرسینەوەی توندی دەزگا ئەمنییەکانی سۆڤیەت بوونەوە، بەجۆرێک دەرەنجامی ئەم لێپرسینەوانە بۆ بەشێکی زۆر لە سەربازەکان بریتی بوو لە سزای لەسێدارەدان، زیندانیکردنی درێژخایەن لە کەمپەکانی کاری زۆرەملێی (گولاگ) لە سیبیریا، یان دوورخستنەوەی زۆرەملێ بۆ ناوچە دوورەدەستەکانی ناوەندی ئاسیا، کە ئەمەش بووە بەشێک لەو مێژووە ئاڵۆزەی کە نەتەوەکانی کافکاز لە سەردەمی ستالیندا بەھۆی ئەم پەیوەندییە سەربازییانەوە دووچاری سزای بەکۆمەڵ و ڕاگواستنی دیموگرافی بوونەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|شەڕ|ئیسلام|مێژوو|جەنگی جیھانیی دووەم|ئەڵمانیا}}


[[پۆل:مێژووی قەوقاز لەژێر دەسەڵاتی یەکێتیی سۆڤیەت]]</text>
      <sha1>bffxguqtftcdsmz4atwo5g3lktf24ec</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581793</id>
      <parentid>1581782</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T03:41:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SanoKurdishS</username>
        <id>76149</id>
      </contributor>
      <comment>پەرەپێدان و درێژکردنەوەی وتار</comment>
      <origin>1581793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9115" sha1="g9h7g7q88yxgufai9m6fvfu6e7rslg6" xml:space="preserve">{{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}}
{{شێواز}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}

[[پەڕگە:Flag of the Bergkaukasien Legion.svg|alt=نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز لە سەردەمی جەنگی جیھانیی دووەمدا|وێنۆک|نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز]]
'''لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز''' (بە ئەڵمانی: ''Kaukasische-Mohammedanische Legion'')یەکەیەکی سەربازیی وێرماخت بوو لە سوپای ئەڵمانیای نازی، کە لە ساڵی ١٩٤٢ و لە چوارچێوەی ستراتیژی «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» (Ostlegionen) بۆ بەشداریکردن لە جەنگی جیھانیی دووەمدا دامەزرا. ئەم ھێزە لە بنەڕەتدا لە خۆبەخشانی موسڵمانی ناوچەکانی کافکاز و دەوروبەری پێکھاتبوو، کە کۆمەڵێک نەتەوەی جیاوازی لەخۆ دەگرت، لەوانە: ئەبخازییەکان، چەرکەسییەکان، بەلقارییەکان، کاراچاییەکان، چیچانییەکان، ئینگووشییەکان، کوردەکان، تاڵشییەکان، ئۆستییەکان و ھەروەھا نوێنەرانی گەلانی جیاوازی داغستان. ئامانجی سەرەکیی ئەم یەکەیە بەکارھێنانیان بوو لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژھەڵات دژی سوپای سۆڤیەت، لەو کاتەی ئەڵمانیای نازی ھەوڵیدا سوود لە دژایەتیی نێوان گەلانی ئەو ناوچانە و دەسەڵاتی سۆڤیەت لەو سەردەمەدا ببینێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hillinger |یەکەم=Michael G. |دوایین٢=Hoffmann |یەکەم٢=Joachim |ڕێکەوت=1976-12 |سەردێڕ=Die Ostlegionen, 1941-1943: Turkotataren, Kaukasier und Wolgafinnen im deutschen Heer |ناونیشان=https://doi.org/10.2307/1853021 |journal=The American Historical Review |بەرگ=٨١|issue=5 |پەڕەکان=١١٥٥|doi=10.2307/1853021 |issn=0002-8762}}&lt;/ref&gt;

= دروستبوون و ئامانجەکانی دامەزراندن =
دوای دەستپێکردنی «ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا» و ھێرشی ئەڵمانیای نازی بۆ سەر یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٤١، سوپای ئەڵمانیا (وێرماخت) لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژھەڵاتدا ڕووبەڕووی پێویستییەکی زۆری ھێزی مرۆیی بووەوە. بۆ پڕکردنەوەی ئەم کەلێنە، فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا ستراتیژییەکی نوێی لەژێر ناوی «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» (Ostlegionen) پەیڕەو کرد. ئامانجی سەرەکی لەم ستراتیژییە، ڕێکخستنی ئەو سەرباز و دیلانە بوو کە لە نەتەوە غەیرە ڕووسییەکانی ناو یەکێتیی سۆڤیەتەوە ھاتبوون. ئەڵمانییەکان ھەوڵیاندا دژایەتییە مێژوویی و سیاسییەکانی نێوان گەلانی کافکاز و دەسەڵاتی کۆمۆنیستی سۆڤیەت بەکاربھێنن. ئەوان بە بەڵێنی «ئازادیی نەتەوەیی»، ھەوڵیاندا متمانەی گەلانی ناوچەکە بۆ لای خۆیان ڕابکێشن. دروستکردنی ئەم ھێزانە بەشێک بوو لە شەڕی دەروونی بۆ لاوازکردنی ورەی سوپای سووری سۆڤیەت؛ نیشاندانی ئەوەی کە نەتەوەکانی ناو سۆڤیەت پشتگیری لە سیستەمی کۆمۆنیستی ناکەن. پڕۆسەی پەیوەندیکردن بەم لێژیۆنەوە، تێکەڵەیەک بوو لە خۆبەخشین و ناچاری. زۆربەی ئەو کەسانەی پەیوەندییان بەم ھێزەوە کرد، یان لەنێو کەمپی دیلەکانی جەنگدا بوون و بۆ ڕزگاربوون لە بارودۆخی دژواری زیندانەکان پەیوەندییان کرد، یان بە ھیوای ئەوە بوون کە لە ڕێگەی ئەم ھێزەوە بتوانن ماف و ئازادی بۆ نەتەوەکانیان دەستەبەر بکەن. ئەم یەکانە سەرەتا لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی ئەڵمانیا لە پۆڵەندا ڕاھێنانی سەربازییان پێکرا و دواتر ڕەوانەی بەرەکانی جەنگ کران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=7 Shoulder-to-Shoulder with the German Armed Forces, January 1944–December 1944 |ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ئیش=To Walk with the Devil |پەڕەکان=١٤١–١٦٨|ناونیشان=https://doi.org/10.3138/9781442694552-012 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=University of Toronto Press}}&lt;/ref&gt;

= چالاکییە سەربازییەکانی =
چالاکییە سەربازییەکانی «لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز» لە چوارچێوەی بەشداریکردنی بەرفراوانی «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» (Ostlegionen) لە بەرەی ڕۆژھەڵاتدا ڕێکخران، کە بە پلەی یەکەم بۆ پشتیوانیکردنی ھێزەکانی وێرماخت لە ناوچە شاخاوییەکانی کافکاز و پاراستنی ھێڵەکانی گواستنەوە و دابینکردن بەکارھێنران، ھەرچەندە ئەرکی سەرەکییان لە ڕووبەڕووبوونەوەی گرووپە پارتیزانییەکانی سۆڤیەت و ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی ئاسایش لە پشت ھێڵەکانی پێشەوەی شەڕدا بەرجەستە دەبوو. فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا بەھۆی گومانی بەردەوام لە دڵسۆزیی و ئاستی ڕاھێنانی ئەم یەکانە، بە دەگمەن وەک ھێزی ھێرشبەری سەرەکی لە پێشەوەی بەرەکانی شەڕدا پشتی پێ دەبەستن، بەڵکو زیاتر وەک ھێزی پشتیوانی (Auxiliary units) مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا، لەگەڵ پەرەسەندنی شکستییەکانی ئەڵمانیا لە ساڵانی کۆتایی جەنگدا، زۆربەی ئەم یەکانە لە بەرەی ڕۆژھەڵات کشانەوە و بۆ ئەنجامدانی ئەرکەکانی بەرگریی کردن لە کەناراوەکان و پاراستنی ھێڵەکانی ئاسایش لە ناوچەکانی وڵاتانی باڵکان، ئیتاڵیا و فەڕەنسا گواستراونەتەوە، کە ئەمەش ئاماژەیە بۆ گۆڕانکاری لە ستراتیژی سەربازیی ئەڵمانیا بۆ سوودوەرگرتن لەم ھێزانە لە بەرەکانی بەرگریی دا.

= چارەنوسی و کۆتای =
لەگەڵ شکستی یەکلاکەرەوەی ئەڵمانیای نازی لە کۆتایییەکانی ساڵی ١٩٤٥، «لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز» و سەرجەم یەکە ھاوشێوەکانی تری «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» ھەڵوەشانەوە و چارەنووسی ئەندامانی ئەم ھێزە کەوڵتە ژێر کاریگەریی ڕێککەوتننامە نێودەوڵەتییەکانی دوای جەنگ، بەتایبەت «ڕێککەوتنی یاڵتا»؛ لەو چوارچێوەیەدا، زۆربەی ئەو سەربازانەی کە ھەوڵیان دابوو خۆیان ڕادەستی ھێزەکانی ھاوپەیمانان (بەریتانیا و ئەمریکا) بکەن لە ڕۆژاوای ئەورووپا، بە زۆرەملێ بۆ یەکێتیی سۆڤیەت گەڕێنرانەوە، کە لەوێدا وەک «خیانەتکار» و «ھاوکاری نازییەکان» سەیر کران و ڕووبەڕووی لێپرسینەوەی توندی دەزگا ئەمنییەکانی سۆڤیەت بوونەوە، بەجۆرێک دەرەنجامی ئەم لێپرسینەوانە بۆ بەشێکی زۆر لە سەربازەکان بریتی بوو لە سزای لەسێدارەدان، زیندانیکردنی درێژخایەن لە کەمپەکانی کاری زۆرەملێی (گولاگ) لە سیبیریا، یان دوورخستنەوەی زۆرەملێ بۆ ناوچە دوورەدەستەکانی ناوەندی ئاسیا، کە ئەمەش بووە بەشێک لەو مێژووە ئاڵۆزەی کە نەتەوەکانی کافکاز لە سەردەمی ستالیندا بەھۆی ئەم پەیوەندییە سەربازییانەوە دووچاری سزای بەکۆمەڵ و ڕاگواستنی دیموگرافی بوونەوە.

= سەرچاوەکان =
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|شەڕ|ئیسلام|مێژوو|جەنگی جیھانیی دووەم|ئەڵمانیا}}


[[پۆل:مێژووی قەوقاز لەژێر دەسەڵاتی یەکێتیی سۆڤیەت]]</text>
      <sha1>g9h7g7q88yxgufai9m6fvfu6e7rslg6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581803</id>
      <parentid>1581793</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T06:14:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>دەستکاریی [[Special:Contributions/SanoKurdishS|SanoKurdishS]] ([[User talk:SanoKurdishS|لێدوان]]) بۆ دوایین پێداچوونەوەی [[User:-Haryad|-Haryad]] گەڕێندرایەوە</comment>
      <origin>1581782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9117" sha1="bffxguqtftcdsmz4atwo5g3lktf24ec" xml:space="preserve">{{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}}
{{شێواز}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}

[[پەڕگە:Flag of the Bergkaukasien Legion.svg|alt=نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز لە سەردەمی جەنگی جیھانیی دووەمدا|وێنۆک|نیشانەی فەرمیی لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز]]
'''لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز''' (بە ئەڵمانی: ''Kaukasische-Mohammedanische Legion'')یەکەیەکی سەربازیی وێرماخت بوو لە سوپای ئەڵمانیای نازی، کە لە ساڵی ١٩٤٢ و لە چوارچێوەی ستراتیژی «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» (Ostlegionen) بۆ بەشداریکردن لە جەنگی جیھانیی دووەمدا دامەزرا. ئەم ھێزە لە بنەڕەتدا لە خۆبەخشانی موسڵمانی ناوچەکانی کافکاز و دەوروبەری پێکھاتبوو، کە کۆمەڵێک نەتەوەی جیاوازی لەخۆ دەگرت، لەوانە: ئەبخازییەکان، چەرکەسییەکان، بەلقارییەکان، کاراچاییەکان، چیچانییەکان، ئینگووشییەکان، کوردەکان، تاڵشییەکان، ئۆستییەکان و ھەروەھا نوێنەرانی گەلانی جیاوازی داغستان. ئامانجی سەرەکیی ئەم یەکەیە بەکارھێنانیان بوو لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژھەڵات دژی سوپای سۆڤیەت، لەو کاتەی ئەڵمانیای نازی ھەوڵیدا سوود لە دژایەتیی نێوان گەلانی ئەو ناوچانە و دەسەڵاتی سۆڤیەت لەو سەردەمەدا ببینێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hillinger |یەکەم=Michael G. |دوایین٢=Hoffmann |یەکەم٢=Joachim |ڕێکەوت=1976-12 |سەردێڕ=Die Ostlegionen, 1941-1943: Turkotataren, Kaukasier und Wolgafinnen im deutschen Heer |ناونیشان=https://doi.org/10.2307/1853021 |journal=The American Historical Review |بەرگ=٨١|issue=5 |پەڕەکان=١١٥٥|doi=10.2307/1853021 |issn=0002-8762}}&lt;/ref&gt;

= دروستبوون و ئامانجەکانی دامەزراندن =
دوای دەستپێکردنی «ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا» و ھێرشی ئەڵمانیای نازی بۆ سەر یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٤١، سوپای ئەڵمانیا (وێرماخت) لە بەرەکانی جەنگی ڕۆژھەڵاتدا ڕووبەڕووی پێویستییەکی زۆری ھێزی مرۆیی بووەوە. بۆ پڕکردنەوەی ئەم کەلێنە، فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا ستراتیژییەکی نوێی لەژێر ناوی «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» (Ostlegionen) پەیڕەو کرد. ئامانجی سەرەکی لەم ستراتیژییە، ڕێکخستنی ئەو سەرباز و دیلانە بوو کە لە نەتەوە غەیرە ڕووسییەکانی ناو یەکێتیی سۆڤیەتەوە ھاتبوون. ئەڵمانییەکان ھەوڵیاندا دژایەتییە مێژوویی و سیاسییەکانی نێوان گەلانی کافکاز و دەسەڵاتی کۆمۆنیستی سۆڤیەت بەکاربھێنن. ئەوان بە بەڵێنی «ئازادیی نەتەوەیی»، ھەوڵیاندا متمانەی گەلانی ناوچەکە بۆ لای خۆیان ڕابکێشن. دروستکردنی ئەم ھێزانە بەشێک بوو لە شەڕی دەروونی بۆ لاوازکردنی ورەی سوپای سووری سۆڤیەت؛ نیشاندانی ئەوەی کە نەتەوەکانی ناو سۆڤیەت پشتگیری لە سیستەمی کۆمۆنیستی ناکەن. پڕۆسەی پەیوەندیکردن بەم لێژیۆنەوە، تێکەڵەیەک بوو لە خۆبەخشین و ناچاری. زۆربەی ئەو کەسانەی پەیوەندییان بەم ھێزەوە کرد، یان لەنێو کەمپی دیلەکانی جەنگدا بوون و بۆ ڕزگاربوون لە بارودۆخی دژواری زیندانەکان پەیوەندییان کرد، یان بە ھیوای ئەوە بوون کە لە ڕێگەی ئەم ھێزەوە بتوانن ماف و ئازادی بۆ نەتەوەکانیان دەستەبەر بکەن. ئەم یەکانە سەرەتا لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی ئەڵمانیا لە پۆڵەندا ڕاھێنانی سەربازییان پێکرا و دواتر ڕەوانەی بەرەکانی جەنگ کران.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=7 Shoulder-to-Shoulder with the German Armed Forces, January 1944–December 1944 |ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ئیش=To Walk with the Devil |پەڕەکان=١٤١–١٦٨|ناونیشان=https://doi.org/10.3138/9781442694552-012 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=University of Toronto Press}}&lt;/ref&gt;

= چالاکییە سەربازییەکانی =
چالاکییە سەربازییەکانی «لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز» لە چوارچێوەی بەشداریکردنی بەرفراوانی «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» (Ostlegionen) لە بەرەی ڕۆژھەڵاتدا ڕێکخران، کە بە پلەی یەکەم بۆ پشتیوانیکردنی ھێزەکانی وێرماخت لە ناوچە شاخاوییەکانی کافکاز و پاراستنی ھێڵەکانی گواستنەوە و دابینکردن بەکارھێنران، ھەرچەندە ئەرکی سەرەکییان لە ڕووبەڕووبوونەوەی گرووپە پارتیزانییەکانی سۆڤیەت و ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی ئاسایش لە پشت ھێڵەکانی پێشەوەی شەڕدا بەرجەستە دەبوو. فەرماندەیی باڵای ئەڵمانیا بەھۆی گومانی بەردەوام لە دڵسۆزیی و ئاستی ڕاھێنانی ئەم یەکانە، بە دەگمەن وەک ھێزی ھێرشبەری سەرەکی لە پێشەوەی بەرەکانی شەڕدا پشتی پێ دەبەستن، بەڵکو زیاتر وەک ھێزی پشتیوانی (Auxiliary units) مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا، لەگەڵ پەرەسەندنی شکستییەکانی ئەڵمانیا لە ساڵانی کۆتایی جەنگدا، زۆربەی ئەم یەکانە لە بەرەی ڕۆژھەڵات کشانەوە و بۆ ئەنجامدانی ئەرکەکانی بەرگریی کردن لە کەناراوەکان و پاراستنی ھێڵەکانی ئاسایش لە ناوچەکانی وڵاتانی باڵکان، ئیتاڵیا و فەڕەنسا گواستراونەتەوە، کە ئەمەش ئاماژەیە بۆ گۆڕانکاری لە ستراتیژی سەربازیی ئەڵمانیا بۆ سوودوەرگرتن لەم ھێزانە لە بەرەکانی بەرگریی دا.

= چارەنوسی و کۆتای =
لەگەڵ شکستی یەکلاکەرەوەی ئەڵمانیای نازی لە کۆتایییەکانی ساڵی ١٩٤٥، «لێژیۆنی موسڵمانانی کافکاز» و سەرجەم یەکە ھاوشێوەکانی تری «لێژیۆنە ڕۆژھەڵاتییەکان» ھەڵوەشانەوە و چارەنووسی ئەندامانی ئەم ھێزە کەوڵتە ژێر کاریگەریی ڕێککەوتننامە نێودەوڵەتییەکانی دوای جەنگ، بەتایبەت «ڕێککەوتنی یاڵتا»؛ لەو چوارچێوەیەدا، زۆربەی ئەو سەربازانەی کە ھەوڵیان دابوو خۆیان ڕادەستی ھێزەکانی ھاوپەیمانان (بەریتانیا و ئەمریکا) بکەن لە ڕۆژاوای ئەورووپا، بە زۆرەملێ بۆ یەکێتیی سۆڤیەت گەڕێنرانەوە، کە لەوێدا وەک «خیانەتکار» و «ھاوکاری نازییەکان» سەیر کران و ڕووبەڕووی لێپرسینەوەی توندی دەزگا ئەمنییەکانی سۆڤیەت بوونەوە، بەجۆرێک دەرەنجامی ئەم لێپرسینەوانە بۆ بەشێکی زۆر لە سەربازەکان بریتی بوو لە سزای لەسێدارەدان، زیندانیکردنی درێژخایەن لە کەمپەکانی کاری زۆرەملێی (گولاگ) لە سیبیریا، یان دوورخستنەوەی زۆرەملێ بۆ ناوچە دوورەدەستەکانی ناوەندی ئاسیا، کە ئەمەش بووە بەشێک لەو مێژووە ئاڵۆزەی کە نەتەوەکانی کافکاز لە سەردەمی ستالیندا بەھۆی ئەم پەیوەندییە سەربازییانەوە دووچاری سزای بەکۆمەڵ و ڕاگواستنی دیموگرافی بوونەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|شەڕ|ئیسلام|مێژوو|جەنگی جیھانیی دووەم|ئەڵمانیا}}


[[پۆل:مێژووی قەوقاز لەژێر دەسەڵاتی یەکێتیی سۆڤیەت]]</text>
      <sha1>bffxguqtftcdsmz4atwo5g3lktf24ec</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕادیۆی کوردی لە ئەڵمانیای نازی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295463</id>
    <revision>
      <id>1581642</id>
      <parentid>1581508</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:06:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7970" sha1="m0dthp6bhvsb55br56qki25jk93mhbh" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
&lt;nowiki&gt;{{سڕینەوە|داواکاری خاوەن وتار}}&lt;/nowiki&gt;

'''پەخشی ڕادیۆیی کوردی لە ئەڵمانیای نازی'''، کە چالاکییەکانی بە شێوەیەکی فەرمی لە ساڵی ١٩٤١ دەستی پێکرد، بەشێک بوو لە پلانێکی بەرفراوانی حکوومەتی ئەڵمانیای نازی بۆ بەکارھێنانی میدیا وەک ئامرازێکی «شەڕی دەروونی» (Psychological Warfare) لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست. ئەم پەخشانە کە لە ڕێگەی دەزگای پەخشی ئەڵمانییەوە (Deutschlandsender) بەڕێوەدەچوون، ئامانجی سەرەکییان لاوازکردنی پێگەی ھێزەکانی ھاوپەیمانان، بەتایبەت بەریتانیا و یەکێتیی سۆڤیەت بوو لە ناوچەکەدا. لە ڕێگەی بەکارھێنانی گوتاری نەتەوەیی و سیاسییەوە، پەخشەکان ھەوڵیان دەدا سۆزی بەشێک لە نخبەی سیاسی و دانیشتووانی ناوچەکە بۆ لای ئەڵمانیا ڕابکێشن. مێژوونووسان ئاماژە بەوە دەکەن کە سەرەڕای بەشداریی کەسایەتییەکی وەک کامەران بەدرخان لەم پەخشانەدا، ئەم ھەوڵە میدیاییانە زیاتر لە چوارچێوەی ستراتیژی گشتیی ئەڵمانیادا بوون و یاتر وەک ئامرازێکی گوشاری سیاسی لە کاتی جەنگدا بەکارھاتوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Herf |یەکەم=Jeffrey |ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=David MOTADEL, Islam and Nazi Germany’s War , Cambridge (MA), Harvard University Press, 2014, 500 pages |ناونیشان=https://doi.org/10.3917/rhsho.205.0601a |journal=Revue d’Histoire de la Shoah |بەرگ=N° ٢٠٥|issue=2 |پەڕەکان=٦٠١a–٦١٤a|doi=10.3917/rhsho.205.0601a |issn=2111-885X}}&lt;/ref&gt;

= پاشخانی مێژوویی =
لە ساڵی ١٩٤١، لەگەڵ ھەڵگیرسانی جەنگی جیھانیی دووەم و فراوانبوونی شەڕ بۆ بەرەی ڕۆژھەڵات، ئەڵمانیای نازی دەستی بە زنجیرەیەک پەخشی ڕادیۆیی بە زمانە جیاوازەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست کرد. ئەم ھەنگاوە بەشێک بوو لە ستراتیژی «شەڕی سیاسی» بۆ بەکارھێنانی نەتەوە بندەستەکان وەک ھاوپەیمانی ئەگەری دژی بەرژەوەندییەکانی بەریتانیا و یەکێتیی سۆڤیەت لە ناوچەکانی ئێران، عێراق و سووریا. ڕادیۆی کوردی لە بەرلین وەک بەشێکی دانەبڕاو لە دەزگای پروپاگەندەی ئەڵمانیا (Reichsministerium für Volksaufklärung und Propaganda) دامەزرا، بە مەبەستی گەیاندنی پەیامی سیاسی و ھاندانی خەڵکی ناوچەکە بۆ دژایەتیکردنی ھێزەکانی ھاوپەیمانان. لەو قۆناغەدا، ئەڵمانییەکان ھەوڵیان دەدا لە ڕێگەی زمانی کوردییەوە، پەیامەکانی خۆیان بگەیەننە ئەو نەتەوانەی کە لەژێر کاریگەریی ململانێ جیھانییەکاندا بوون، ئەمەش وای کرد پەخشی ڕادیۆیی ببێتە یەکێک لە ئامرازە سەرەکییەکانی شەڕی دەروونی لەو سەردەمەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |دوایین=Kant |یەکەم=Marion |سەردێڕ=The Reich Ministry of Popular Enlightenment and Propaganda |ئیش=Hitler's Dancers |پەڕەکان=٧٨–٨٤|ناونیشان=https://doi.org/10.2307/j.ctt1x76fgm.14 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=Berghahn Books}}&lt;/ref&gt;

= ناوەڕۆکی پەخشەکان و کەسایەتییە چالاکەکان =
ناوەڕۆکی پەخشە ڕادیۆیییەکان بە شێوەیەکی گشتی لەسەر دوو تەوەری سەرەکی دەسوڕایەوە: یەکەمیان، پەرەپێدانی گوتاری دژە-ئیمپریالیزم و دژایەتیکردنی سیاسەتەکانی بەریتانیا و یەکێتیی سۆڤیەت لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست، و دووەمیان، بەکارھێنانی سۆزی ناسیۆنالیستیی کورد بۆ دروستکردنی ھاوپەیمانێتییەکی ناڕاستەوخۆ لەگەڵ ئەڵمانیا. لەم چوارچێوەیەدا، چەند کەسایەتییەکی دیاری ڕۆشنبیری و سیاسیی کورد بەشدارییان لەم پرۆژەیەدا کرد، کە لەنێوانیاندا ناوی «کامەران بەدرخان» وەک یەکێک لە دیارترین ئەو کەسانە دێت کە پەیوەندی لەگەڵ دەزگای پەخشی ئەڵمانی ھەبووە. پەخشەکان جگە لە ھەواڵ و ڕاپۆرتی ڕۆژانە، وتاری سیاسییان لەخۆ دەگرت کە ھەوڵی دەدا دۆزی کوردی بە ھاوکێشە جیھانییەکانی ئەو سەردەمە ببەستێتەوە و وەک ھێزێکی سیاسی لە بەرژەوەندی بەرەی ئەکسیس (Axis) نیشانی بدات. ھەرچەندە ئەم پەخشانە ھەوڵیان دەدا پەیامەکان بە شێوازێکی پڕ لە جۆشوخرۆش و نیشتمانپەروەری پێشکەش بکەن، بەڵام مێژوونووسان پێیان وایە کە ئەمە زیاتر لە ڕوانگەی ئامانجە ستراتیژییەکانی ئەڵمانیاوە سەیر کراوە نەک وەک پڕۆژەیەکی سەربەخۆی نەتەوەیی، ئەمەش کاریگەریی ڕاستەوخۆی پەخشەکانی لەسەر ڕای گشتیی ناوخۆی کوردستان سنووردار کردبوو.

[[پەڕگە:کامیران بەدرخان.jpg|alt=وێنەیەکی ڕەش و سپیی کامەران بەدرخان، کە بە جلوبەرگی فەرمیی سەردەمەکە دەرکەوتووە.|وێنۆک|کامەران بەدرخان؛ ڕۆشنبیر و سیاسەتمەداری کورد.]]

= کۆتایی و میرات =
لەگەڵ کەوتنی بەرلین و تێکشکانی ئەڵمانیای نازی لە ئایاری ١٩٤٥دا، پەخشی ڕادیۆیی کوردی، وەک بەشێک لە دەزگای پروپاگەندەی ئەڵمانیا، بەتەواوی وەستا. مێژوونووسان ئەم ئەزموونە وەک قۆناغێکی کاتی و پڕ لە گرژیی سەردەمی جەنگ دەبینن، کە تێیدا دۆزی کورد وەک کارتی فشار لەلایەن زلھێزەکانەوە بەکارھات. سەرەڕای ئەو ھەوڵانەی کە دران بۆ بەکارھێنانی ئەم ڕادیۆیە وەک ئامرازێک بۆ ھاندانی ڕای گشتی، بەڵام نەبوونی کاریگەرییەکی بەربڵاو لەسەر شەقامی کوردی و نەبوونی پاڵپشتییەکی ڕاستەقینە بۆ سەربەخۆیی کوردستان لەلایەن بەرەی ئەکسیسەوە (Axis powers)، وای کرد کە ئەم پەخشانە نەبنە ھۆی گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی لە ھاوکێشە سیاسییەکانی ئەو سەردەمەدا. ئەمڕۆ، ئەم ڕادیۆیە تەنیا وەک پەرەیەک لە مێژووی «دیپلۆماسی و پروپاگەندەی جەنگ» دەخوێنرێتەوە، کە تێیدا ڕەھەندەکانی پەیوەندیی نێوان بزووتنەوەی کوردی و بەرژەوەندییە نێودەوڵەتییەکان لە کاتی ململانێ جیھانییەکاندا بە ڕوونی دەردەکەوێت.

= سەرچاوەکان =
{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>m0dthp6bhvsb55br56qki25jk93mhbh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581666</id>
      <parentid>1581642</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T15:00:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}}</comment>
      <origin>1581666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7995" sha1="e8q719vmiydxf5375aovtymn5uf3iec" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
&lt;nowiki&gt;{{سڕینەوە|داواکاری خاوەن وتار}}&lt;/nowiki&gt;

'''پەخشی ڕادیۆیی کوردی لە ئەڵمانیای نازی'''، کە چالاکییەکانی بە شێوەیەکی فەرمی لە ساڵی ١٩٤١ دەستی پێکرد، بەشێک بوو لە پلانێکی بەرفراوانی حکوومەتی ئەڵمانیای نازی بۆ بەکارھێنانی میدیا وەک ئامرازێکی «شەڕی دەروونی» (Psychological Warfare) لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست. ئەم پەخشانە کە لە ڕێگەی دەزگای پەخشی ئەڵمانییەوە (Deutschlandsender) بەڕێوەدەچوون، ئامانجی سەرەکییان لاوازکردنی پێگەی ھێزەکانی ھاوپەیمانان، بەتایبەت بەریتانیا و یەکێتیی سۆڤیەت بوو لە ناوچەکەدا. لە ڕێگەی بەکارھێنانی گوتاری نەتەوەیی و سیاسییەوە، پەخشەکان ھەوڵیان دەدا سۆزی بەشێک لە نخبەی سیاسی و دانیشتووانی ناوچەکە بۆ لای ئەڵمانیا ڕابکێشن. مێژوونووسان ئاماژە بەوە دەکەن کە سەرەڕای بەشداریی کەسایەتییەکی وەک کامەران بەدرخان لەم پەخشانەدا، ئەم ھەوڵە میدیاییانە زیاتر لە چوارچێوەی ستراتیژی گشتیی ئەڵمانیادا بوون و یاتر وەک ئامرازێکی گوشاری سیاسی لە کاتی جەنگدا بەکارھاتوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Herf |یەکەم=Jeffrey |ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=David MOTADEL, Islam and Nazi Germany’s War , Cambridge (MA), Harvard University Press, 2014, 500 pages |ناونیشان=https://doi.org/10.3917/rhsho.205.0601a |journal=Revue d’Histoire de la Shoah |بەرگ=N° ٢٠٥|issue=2 |پەڕەکان=٦٠١a–٦١٤a|doi=10.3917/rhsho.205.0601a |issn=2111-885X}}&lt;/ref&gt;

= پاشخانی مێژوویی =
لە ساڵی ١٩٤١، لەگەڵ ھەڵگیرسانی جەنگی جیھانیی دووەم و فراوانبوونی شەڕ بۆ بەرەی ڕۆژھەڵات، ئەڵمانیای نازی دەستی بە زنجیرەیەک پەخشی ڕادیۆیی بە زمانە جیاوازەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست کرد. ئەم ھەنگاوە بەشێک بوو لە ستراتیژی «شەڕی سیاسی» بۆ بەکارھێنانی نەتەوە بندەستەکان وەک ھاوپەیمانی ئەگەری دژی بەرژەوەندییەکانی بەریتانیا و یەکێتیی سۆڤیەت لە ناوچەکانی ئێران، عێراق و سووریا. ڕادیۆی کوردی لە بەرلین وەک بەشێکی دانەبڕاو لە دەزگای پروپاگەندەی ئەڵمانیا (Reichsministerium für Volksaufklärung und Propaganda) دامەزرا، بە مەبەستی گەیاندنی پەیامی سیاسی و ھاندانی خەڵکی ناوچەکە بۆ دژایەتیکردنی ھێزەکانی ھاوپەیمانان. لەو قۆناغەدا، ئەڵمانییەکان ھەوڵیان دەدا لە ڕێگەی زمانی کوردییەوە، پەیامەکانی خۆیان بگەیەننە ئەو نەتەوانەی کە لەژێر کاریگەریی ململانێ جیھانییەکاندا بوون، ئەمەش وای کرد پەخشی ڕادیۆیی ببێتە یەکێک لە ئامرازە سەرەکییەکانی شەڕی دەروونی لەو سەردەمەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |دوایین=Kant |یەکەم=Marion |سەردێڕ=The Reich Ministry of Popular Enlightenment and Propaganda |ئیش=Hitler's Dancers |پەڕەکان=٧٨–٨٤|ناونیشان=https://doi.org/10.2307/j.ctt1x76fgm.14 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=Berghahn Books}}&lt;/ref&gt;

= ناوەڕۆکی پەخشەکان و کەسایەتییە چالاکەکان =
ناوەڕۆکی پەخشە ڕادیۆیییەکان بە شێوەیەکی گشتی لەسەر دوو تەوەری سەرەکی دەسوڕایەوە: یەکەمیان، پەرەپێدانی گوتاری دژە-ئیمپریالیزم و دژایەتیکردنی سیاسەتەکانی بەریتانیا و یەکێتیی سۆڤیەت لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست، و دووەمیان، بەکارھێنانی سۆزی ناسیۆنالیستیی کورد بۆ دروستکردنی ھاوپەیمانێتییەکی ناڕاستەوخۆ لەگەڵ ئەڵمانیا. لەم چوارچێوەیەدا، چەند کەسایەتییەکی دیاری ڕۆشنبیری و سیاسیی کورد بەشدارییان لەم پرۆژەیەدا کرد، کە لەنێوانیاندا ناوی «کامەران بەدرخان» وەک یەکێک لە دیارترین ئەو کەسانە دێت کە پەیوەندی لەگەڵ دەزگای پەخشی ئەڵمانی ھەبووە. پەخشەکان جگە لە ھەواڵ و ڕاپۆرتی ڕۆژانە، وتاری سیاسییان لەخۆ دەگرت کە ھەوڵی دەدا دۆزی کوردی بە ھاوکێشە جیھانییەکانی ئەو سەردەمە ببەستێتەوە و وەک ھێزێکی سیاسی لە بەرژەوەندی بەرەی ئەکسیس (Axis) نیشانی بدات. ھەرچەندە ئەم پەخشانە ھەوڵیان دەدا پەیامەکان بە شێوازێکی پڕ لە جۆشوخرۆش و نیشتمانپەروەری پێشکەش بکەن، بەڵام مێژوونووسان پێیان وایە کە ئەمە زیاتر لە ڕوانگەی ئامانجە ستراتیژییەکانی ئەڵمانیاوە سەیر کراوە نەک وەک پڕۆژەیەکی سەربەخۆی نەتەوەیی، ئەمەش کاریگەریی ڕاستەوخۆی پەخشەکانی لەسەر ڕای گشتیی ناوخۆی کوردستان سنووردار کردبوو.

[[پەڕگە:کامیران بەدرخان.jpg|alt=وێنەیەکی ڕەش و سپیی کامەران بەدرخان، کە بە جلوبەرگی فەرمیی سەردەمەکە دەرکەوتووە.|وێنۆک|کامەران بەدرخان؛ ڕۆشنبیر و سیاسەتمەداری کورد.]]

= کۆتایی و میرات =
لەگەڵ کەوتنی بەرلین و تێکشکانی ئەڵمانیای نازی لە ئایاری ١٩٤٥دا، پەخشی ڕادیۆیی کوردی، وەک بەشێک لە دەزگای پروپاگەندەی ئەڵمانیا، بەتەواوی وەستا. مێژوونووسان ئەم ئەزموونە وەک قۆناغێکی کاتی و پڕ لە گرژیی سەردەمی جەنگ دەبینن، کە تێیدا دۆزی کورد وەک کارتی فشار لەلایەن زلھێزەکانەوە بەکارھات. سەرەڕای ئەو ھەوڵانەی کە دران بۆ بەکارھێنانی ئەم ڕادیۆیە وەک ئامرازێک بۆ ھاندانی ڕای گشتی، بەڵام نەبوونی کاریگەرییەکی بەربڵاو لەسەر شەقامی کوردی و نەبوونی پاڵپشتییەکی ڕاستەقینە بۆ سەربەخۆیی کوردستان لەلایەن بەرەی ئەکسیسەوە (Axis powers)، وای کرد کە ئەم پەخشانە نەبنە ھۆی گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی لە ھاوکێشە سیاسییەکانی ئەو سەردەمەدا. ئەمڕۆ، ئەم ڕادیۆیە تەنیا وەک پەرەیەک لە مێژووی «دیپلۆماسی و پروپاگەندەی جەنگ» دەخوێنرێتەوە، کە تێیدا ڕەھەندەکانی پەیوەندیی نێوان بزووتنەوەی کوردی و بەرژەوەندییە نێودەوڵەتییەکان لە کاتی ململانێ جیھانییەکاندا بە ڕوونی دەردەکەوێت.

= سەرچاوەکان =
{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>e8q719vmiydxf5375aovtymn5uf3iec</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>شەڕی ٢٠٢٦ی لوبنان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295472</id>
    <revision>
      <id>1581637</id>
      <parentid>1581520</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:06:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ پارامەترە واڵاکان لابران (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47560" sha1="2nrtc2tmwkil9vajrlwqcmz8l50umqy" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| conflict          = شەڕی ٢٠٢٦ی لوبنان
| image             = پەڕگە:2026 Lebanon War Map.svg
| caption           = {{rightlegend|#0038b8ff|ئیسرائیل}}
{{rightlegend|#13E7DB|[[بەرزایییەکانی جۆلان]]ی ژێر دەسەڵاتی ئیسرائیل}}
{{rightlegend|#ff7070ff|ناوچە لوبنانییەکانی ژێر ھەژموونی حیزبوڵڵا}}
{{rightlegend|#c653ffff|ناوچە لوبنانییەکانی ژێر کۆنترۆڵی ئیسرائیل}}
{{rightlegend|#11FF11ff|سووریا}}
{{align|right|{{legend-line|blue solid 2px|ڕووباری لیتانی|inline=yes}}&lt;br /&gt;
{{legend-line|yellow dotted 2px|ھێڵی زەرد|inline=yes}}}}&lt;br/&gt;(بۆ بینینی گۆرانکاریی نوێ، نەخشەی نوێکراو و بارودۆخی سەربازیی ئێستا، سەیری [[:en:Template:Israeli-Palestinian conflict detailed map|ئێرە]] بکە.)
| place             = [[لوبنان]] و [[ئیسرائیل]]
| date              = {{start date|٢٠٢٦|٠٣|٠٢|df=yes}} – ئێستا{{ھن}}({{Age in years, months, weeks and days|month1=3|day1=2|year1=2026}})
| partof            = [[پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا (٢٠٢٣–ئێستا)|پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا]] و [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]]
| status            = [[ئاگربەستی ٢٠٢٦ی ئیسرائیل و لوبنان|ئاگربەستی کاتی]]{{ھن}}{{bulletedlist|ئۆپەراسیۆنی وشکانیی ئیسرائیل لە باشووری لوبنان لە ١٨ی ئازاری ٢٠٢٦دا دەستی پێکرد|[[ھەڵبژاردنی گشتیی لوبنان (٢٠٢٨)|ھەڵبژاردنی گشتیی لوبنان]] بۆ ساڵی ٢٠٢٨ دوا خرا}}
| combatant1        = {{tree list}}
* {{flag|Hezbollah}}
* {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} [[بزووتنەوەی ئەمەل]]{{تێبینی|بزووتنەوەی ئەمەل ڕۆڵێکی بەچاوی لە پێکدادانەکاندا گێڕاوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Involvement of the Amal Movement in the Fighting Against Israel Alongside Hezbollah |ناونیشان=https://israel-alma.org/involvement-of-the-amal-movement-in-the-fighting-against-israel-alongside-hezbollah/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Alma Research and Education Center |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jawad Al-Tamimi |یەکەم=Aymenn |ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=The Amal Movement and the New War in Lebanon: Interview |ناونیشان=https://www.meforum.org/mef-online/the-amal-movement-and-the-new-war-in-lebanon-interview |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Middle East Forum |ref=AmalMEF}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا کارمەندانی فریاکەوتنی کۆمەڵەی دۆزەرەوەی ڕیسالەی ئیسلامی کە سەر بە بزووتنەوەی ئەمەلە، لە ھێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیلدا کراونەتە ئامانج.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Younes |یەکەم١=Lylla |سەردێڕ=Israel Killed Over a Dozen Lebanese Paramedics in Three Days, Now Claiming That Ambulances Are “Hezbollah” Targets |ناونیشان=https://www.dropsitenews.com/p/lebanon-medical-workers-paramedics-israel-targeted-ambulances-hezbollah-islamic-health-authority |وێبگە=Drop Site |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=en |ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;}}&lt;hr/&gt;
* '''ھێرشکراو لەلایەن ئیسرائیلەوە:'''
* {{flag|Palestinian Islamic Jihad}}
* {{flag|Hamas}}
* {{flagicon image|Flag of the Muslim Brotherhood.svg}} [[گرووپی ئیسلامی (لوبنان)|گرووپی ئیسلامی]]&lt;ref name=&quot;MuslimBrothers&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/article-888730|سەردێڕ=Lebanon Islamic Group claims headquarters targeted by IDF strikes|ئیش=The Jerusalem Post|نووسەر=Seth J. Frantzman|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|Islamic Revolutionary Guard Corps}}
{{tree list/end}}
| combatant2        = {{flag|Israel}}&lt;hr/&gt;'''ھێرشکراو لەلایەن حیزبوڵڵاوە:'''&lt;!---Israel attacked Syrian targets at around the same time, not as part of the Iran war but rather the [[Druze insurgency in Southern Syria]] ---&gt;&lt;br/&gt;{{flag|Syria}}{{تێبینی|سووریا دوای ھەڵگیرسانی شەڕەکە، پشتگیریی خۆی بۆ [[بێچەککردنی حیزبوڵڵا]] ڕاگەیاند. لە بەرامبەردا، حیزبوڵڵا ھێرشی کردە سەر پێگەکانی سوپای سووریا لە نزیکی دیمەشق.&lt;ref name=&quot;Iwaza-2026&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Iwaza |یەکەم١=Dayana |دوایین٢=Livni |یەکەم٢=Ephrat |شوێن=Beirut, Lebanon |ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Shells Fired From Lebanon Land West of Syrian Capital, Country's Military Says |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2026/03/09/world/middleeast/syria-hezbollah-iran-lebanon.html |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The New York Times |زمان=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; دەسەڵاتدارانی سووریا دەستیان کرد بە داخستنی ئەو ڕێگا قاچاخانەی کە حیزبوڵڵا لەسەر سنووری لوبنان بەکاری دەھێنان.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Syria targets smuggling tunnels to Lebanon amid concerns over Hezbollah weapons |ناونیشان=https://thearabweekly.com/syria-targets-smuggling-tunnels-lebanon-amid-concerns-over-hezbollah-weapons |ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=The Arab Weekly}}&lt;/ref&gt; بۆ زانیاریی زیاتر، بڕوانە [[سووریا لە شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]].}}
| combatant3        = {{flag|Lebanon}}{{تێبینی|سەربازانی لوبنانی لە ھێرشە درۆنییەکانی ئیسرائیلدا کوژراون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Homsi |یەکەم١=uNada |سەردێڕ=Lebanese army thrust into Israel's war on Hezbollah as attacks kill soldiers |ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/03/18/lebanese-army-thrust-into-centre-of-israels-war-on-hezbollah-as-israeli-attacks-kill-soldiers/ |ئیش=The National |زمان=en}}&lt;/ref&gt; سوپای لوبنان ئەندامانی چەکداری حیزبوڵڵای دەستبەسەر کرد.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Fabian |یەکەم=Emanuel |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Lebanese army reportedly arrests 12 armed members of Hezbollah |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/lebanese-army-reportedly-arrests-12-armed-members-of-hezbollah/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |زمان=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br/&gt;{{flagicon|United Nations}} [[ھێزی کاتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە لوبنان|یوونیفیل]]{{efn|ھێزەکانی یوونیفیل لەلایەن ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیلەوە ھێرشیان کراوەتە سەر&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://news.un.org/en/story/2025/11/1166378|سەردێڕ=Lebanon: UN peacekeeping patrol targeted by Israeli tank, IDF blames 'misidentification' &amp;#124; UN News|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=news.un.org}}&lt;/ref&gt; و لەگەڵ حیزبوڵڵا تووشی پێکدادان بوون.&lt;ref name=&quot;DeirQanoun&quot; /&gt;}}
| commander1        = {{flagdeco|Hezbollah}} [[نەعیم قاسم]]{{ھن}}{{flagdeco|Hezbollah}} عەلی ڕەزا عەباس{{تیرۆرکردن|ھێرشەکانی ٨ی نیسانی ٢٠٢٦ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان}}{{ھن}}{{flagdeco|Hezbollah}} حاجی یووسف ئیسماعیل ھاشم{{تیرۆرکردن}}{{ھن}}{{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} داوود عەلیزادە{{تیرۆرکردن}}{{ھن}}{{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} ڕەزا خەزایی{{تیرۆرکردن}}&lt;hr/&gt;{{flag icon|Palestinian Islamic Jihad}} ئەدھەم عەدنان ئەلعوسمان{{تیرۆرکردن}}{{ھن}}{{flag icon|Hamas}} ئەحمەد عەبدوڵڵا{{تیرۆرکردن}}
| commander2        = {{UBL|
| {{flagicon image|Flag of the Prime Minister of Israel.svg}} [[بێنیامین نێتانیاھوو]]
| {{flagicon image|Flag of Israel Minister of Defence.svg}} [[یسرائیل کاتز]]
| {{flagicon image|Flag of IDF Chief of Staff.svg}} [[ئیال زەمیر]]
| {{flagicon|Israel|military}} [[ڕافی میلۆ]]
 }}
| commander3        = {{flagicon|Lebanon}} [[جۆزێف عەون]]{{ھن}}{{flagicon|Lebanon}} [[نەواف سەلام]]{{ھن}}{{flagicon|United Nations}} دیۆداتۆ ئاباگنارا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://www.agenzianova.com/en/news/Lebanon%3A-UNIFIL-Chief-Abagnara-evacuated-only-UN-civilian-personnel-from-the-south/ |سەردێڕ= Lebanon, UNIFIL chief Abagnara: 'Only UN civilian personnel were evacuated from the south.' |ئیش=Nova News |ڕێکەوت= ٦ی ئازاری ٢٠٢٦|شوێن=Beirut |بڵاوکەرەوە=Agenzia Nova |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
| casualties1       = {{UBL|style=nowrap|{{flagicon|Hezbollah}} +١،٠٠٠ چەکدار کوژران (بەپێی سەرچاوە ناوخۆیییەکان)&lt;ref name=&quot;Hezbollah1&quot;&gt;{{#invoke:Cite|news|last1=Astih|first1=Paula|date=17 April 2026|title=Hezbollah Tallies Its Dead from Israel War, Estimates Exceed 1,000|url=https://english.aawsat.com/arab-world/5263615-hezbollah-tallies-its-dead-israel-war-estimates-exceed-1000|work=Asharq Al-Awsat|access-date=19 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260418053239/https://english.aawsat.com/arab-world/5263615-hezbollah-tallies-its-dead-israel-war-estimates-exceed-1000|archive-date=18 April 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
| {{flagicon|Hezbollah}} ١،٩٠٠ چەکدار کوژران (بەوتەی ئیسرائیل)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/idf-soldier-severely-wounded-as-hezbollah-drones-target-troops-in-southern-lebanon/|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=IDF soldier severely wounded as Hezbollah drones target troops in southern Lebanon}}&lt;/ref&gt;
{{ھن}}{{flagicon|Hezbollah}} ٥ چەکدار  بەدیل گیران (بەوتەی ئیسرائیل)&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mtv.com.lb/news/%D9%85%D8%AD%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%AA/1671123/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%88%D8%B1--%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D9%8A%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A3%D8%B3%D8%B1-2-%D9%85%D9%86-%D9%82%D9%88%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B6%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%86%D9%88%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%8A%D8%B7%D8%A7%D9%86%D9%8A|سەردێڕ=بالصور: الجيش الإسرائيلي يعلن أسر 2 من قوة الرضوان جنوب الليطاني|وێبگە=MTV Lebanon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://today.lorientlejour.com/article/1503594/battle-of-bint-jbeil-in-maps-israeli-army-encircles-the-towns-center.html|سەردێڕ=Battle of Bint Jbeil in Maps: Israeli army encircles the town's center|ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=L'Orient Today}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} ٦ کارمەندی فریاکەوتن کوژران&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NNA: Two paramedics from the Islamic Risala Scout Association – Civil Defense and the Islamic Health Authority have been killed in an airstrike on Sawwana |ناونیشان=https://www.mtv.com.lb/en/news/Local/1666035/nna--two-paramedics-from-the-islamic-risala-scout-association---civil-defense-and-the-islamic-health-authority-have-been-killed-in-an-airstrike-on-sawwana |وێبگە=MTV Lebanon |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=en |ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The &quot;Al-Risala Scouts&quot; mourned their five martyred paramedics in the Zawtar raid. |ناونیشان=https://www.nna-leb.gov.lb/ar/news/423125/%D9%83%D8%B4%D8%A7%D9%81%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A9-%D9%86%D8%B9%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%A1%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%81%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%85%D8%B3%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%B2%D9%88%D8%B7%D8%B1-2 |وێبگە=NNA |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=ar |ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon image|flag of Hamas.svg}} ٣ ئەندام کوژران&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.longwarjournal.org/archives/2026/03/israel-eliminates-3-hamas-members-operating-in-lebanon.php|سەردێڕ=Israel eliminates 3 Hamas members operating in Lebanon|یەکەم=Joe|دوایین=Truzman|ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;
| {{flagicon|Islamic Revolutionary Guard Corps}} ٦ ئەفسەر کوژران&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://themedialine.org/headlines/israeli-navy-killed-5-senior-quds-force-irgc-commanders-in-beirut-hotel/|سەردێڕ=Israeli Navy Killed 5 Senior Quds Force IRGC Commanders in Beirut Hotel|ڕێکەوت=٨ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Media Line}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Senior Quds Force commander killed, IDF says |ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/article-888661 |وێبگە=The Jerusalem Post |زمان=en}}&lt;/ref&gt;  
}}
| casualties2       = {{flagicon|Israel|tsahal}} ١٨ سەرباز و ١ کرێکاری ڕووخاندن کوژران{{تێبینی|١٨ سەربازی ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل کوژران،&lt;ref name=&quot;IDFlossesgov&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IDFCas30052026&quot; /&gt; کە یەکیان لە کاتی پشوودا بووە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ynetnews.com/article/hjfc8ywsze|سەردێڕ=Woman killed in Hezbollah rocket attack laid to rest in Golan Heights|ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=Ynetnews}}&lt;/ref&gt; و یەکی تریان بە تەقەی ھەڵەی ھێزەکانی خۆیانەوە کوژرا.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite|web |last=Fabian |first=Emanuel |date=4 April 2026 |title=IDF says soldier killed, another seriously hurt by 'friendly-fire' in southern Lebanon |url=https://www.timesofisrael.com/idf-says-soldier-killed-another-seriously-hurt-by-friendly-fire-in-southern-lebanon/ |access-date=4 April 2026 |website=The Times of Israel}}&lt;/ref&gt; ھەروەھا مەدەنییەک کە بۆ ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل کاری دەکرد کوژرا.&lt;ref name=&quot;IDFcontractor&quot; /&gt; ناوی سەربازانی کوژراوی ئیسرائیل لە ٢٠٢٦ لەو سەرچاوەدا ھاتووە.&lt;ref name=&quot;IDFlossesgov&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gov.il/en/pages/swords-of-iron-idf-casualties |سەردێڕ=Swords of Iron: IDF Casualties |ئیش=Israel Government |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240713065906/https://www.gov.il/en/pages/swords-of-iron-idf-casualties |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br&gt;{{flagicon|Israel|tsahal}} ٧٣٥ سەرباز بریندار بوون{{تێبینی|ھەموو بریندارەکانی ئۆپەراسیۆنی نەڕەی شێر لەو سەرچاوەدا ھاتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=חללי ופצועי צה&quot;ל במלחמה|ناونیشان=https://www.idf.il/160590  |ئیش=IDF Personel Directorate|ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;}}
| casualties3       = {{flagicon|Lebanon|army}} +٢٤ سەرباز کوژران{{تێبینی|&lt;ref name=&quot;Al Jazeera-20260307&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=At least 41 killed in Israeli air attacks on Lebanon's Bekaa |ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=Al Jazeera |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/7/hezbollah-israeli-troops-clash-on-the-ground-in-eastern-lebanons-bekaa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The army mourned three soldiers who were killed in Israeli airstrikes on the Zabdin road and in Qaqaiyat al-Jisr. |ناونیشان=https://www.elnashra.com/news/show/1768475/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D9%86%D8%B9%D9%89-%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%AF%D9%88%D8%A7-%D8%A8%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%B7%D8%B1 |وێبگە=Elnashra News |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=ar |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Lebanese army says soldier killed in Israeli attack in southern Lebanon |ئیش=Reuters |ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanese-army-says-soldier-killed-israeli-attack-southern-lebanon-2026-04-05/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Several people reported killed in fresh Israeli attacks on Lebanon |ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=Al Jazeera |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/9/fresh-israeli-attacks-on-lebanon-threaten-us-iran-ceasefire}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AJ-10042026&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=21 killed in fresh Israeli strikes across Lebanon |ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=Al Jazzera |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/10/israel-strikes-residential-areas-destroys-homes-in-southern-lebanon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;liveblog29apr&quot;/&gt;}} و ٦ کەس بریندار بوون&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The army announced the death of one of its soldiers, who succumbed to his wounds following an Israeli raid in Qaqaiyat al-Jisr. |ناونیشان=https://www.elnashra.com/news/show/1768389/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A3%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D8%A3%D8%AD%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D9%85%D8%AA%D8%A3%D8%AB%D8%B1%D9%8B%D8%A7-%D8%A8%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%AD%D9%87-%D8%A5%D8%AB |وێبگە=Elnashra News |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=ar |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LOrientStrike&quot;/&gt;{{ھن}}٤ ئەندامی [[بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی بەرگریی شارستانی (لوبنان)|بەرگریی شارستانی]] کوژران&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Civil Defense mourned the martyr Fahmi Al-Shami, who was martyred while performing his duty in Sidon. |ناونیشان=https://www.elnashra.com/news/show/1768979/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D8%B4%D9%8A%D9%91%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%87%D9%8A%D8%AF-%D9%81%D9%87%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%8A-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%D9%87%D8%AF- |وێبگە=Elnashra News |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=ar |ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LOrientStrike&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Israeli double-tap strike on Majdal Zoun kills 5 people, including 3 members of Civil Defense, 2 Lebanese Army soldiers injured |ناونیشان=https://today.lorientlejour.com/article/1505097/israel-carries-out-overnight-explosions-in-several-south-lebanon-villages-live.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=L'Orient Today |ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt; و ١١ی تریش بریندار بوون&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Civil Defense: 11 members injured in Israeli airstrike near Nabatieh regional center |ناونیشان=https://www.elnashra.com/news/show/1768591/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AF%D9%86%D9%8A-%D8%A5%D8%B5%D8%A7%D8%A8%D8%A9-%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%8B-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%A1-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A%D8%A9-%D9%82%D8%B1%D8%A8 |وێبگە=Elnashra News |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=ar |ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}١ ئەندامی [[پاسەوانانی کۆماری (لوبنان)|پاسەوانانی کۆماری]] دەستبەسەر کرا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=معلومات عن ان الجيش الإسرائيلي اقدم على اعتقال عنصر في لواء الحرس الجمهوري في بلدة جديدة مرجعيون |ناونیشان=https://www.elnashra.com/news/show/1776274/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84%D9%8A-%D8%A7%D9%82%D8%AF%D9%85-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D9%82%D8%A7%D9%84-%D8%B9%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%8B-%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D8%B3 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=Elnashra News |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢٦|زمان=ar |trans-title=Reports indicate that the Israeli army arrested a member of the Republican Guard Brigade in the town of Jdeidet Marjeyoun}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}
{{flagicon|United Nations}} ٦ پارێزەری ئاشتی کوژران{{تێبینی|پێکھاتوو لە چوار پارێزەری ئاشتیی ئیندۆنیزی و دووی فەڕەنسی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Shofa |یەکەم=Jayanty Nada |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=One Indonesian Peacekeeper Killed Amid Israel-Hezbollah War |ناونیشان=https://jakartaglobe.id/news/one-indonesian-peacekeeper-killed-amid-israelhezbollah-war |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=[[Jakarta Globe]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ID peacekeepers&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/c4gd20evgp0o|سەردێڕ=Two Indonesian UN peacekeepers killed in explosion in Lebanon|دوایین=Lamche|یەکەم=Anna|ئیش=BBC News|ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AP-18042026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ghandourieh&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Attack on UNIFIL in Ghandourieh: French peacekeeper succumbs to injuries |ناونیشان=https://today.lorientlejour.com/article/1504524/attack-on-unifil-in-ghandourieh-french-peacekeeper-succumbs-to-injuries.html |ئیش=L'Orient Today |ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite press release|url=https://unifil.unmissions.org/en/press-releases/unifil-statement-on-the-passing-of-an-indonesian-peacekeeper-injured-last|title=UNIFIL statement on the passing of an Indonesian peacekeeper injured last month|work=United Nations Interim Force in Lebanon|via=United Nations|date=24 April 2026|access-date=25 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260425040541/https://unifil.unmissions.org/en/press-releases/unifil-statement-on-the-passing-of-an-indonesian-peacekeeper-injured-last|archive-date=25 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}} و ١١ی تریش بریندار بوون{{تێبینی|پێکھاتوو لە ٤ی پارێزەری ئاشتیی گانایی،&lt;ref name=&quot;The Times of Israel-20260307&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|agency=AFP |ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Two UN peacekeepers from Ghana critically hurt in Lebanon missile attack |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/two-un-peacekeepers-from-ghana-critically-wounded-in-lebanon-missile-attack/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |زمان=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/4-Ghanaian-soldiers-injured-after-missile-attack-on-UNIFIL-in-stable-condition-2024872|سەردێڕ=Ghanaian soldiers injured after missile attack in stable condition|ئیش=GhanaWeb|ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260428215042/https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/4-Ghanaian-soldiers-injured-after-missile-attack-on-UNIFIL-in-stable-condition-2024872|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; چواری ئیندۆنیزی&lt;ref name=&quot;ID peacekeepers&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.thejakartapost.com/world/2026/04/04/three-peacekeepers-wounded-in-lebanon-are-indonesian-un.html|سەردێڕ=Three peacekeepers wounded in Lebanon are Indonesian: UN|ئیش=The Jakarta Post|ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260428220609/https://www.thejakartapost.com/world/2026/04/04/three-peacekeepers-wounded-in-lebanon-are-indonesian-un.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; و سێی فەڕەنسی.&lt;ref name=&quot;R24032026&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanon-pm-condemns-attack-french-unifil-troops-saturday-2026-04-18/|سەردێڕ=French soldier killed in attack on UN mission in southern Lebanon, officials say|دوایین١=Alashray|یەکەم١=Enas|دوایین٢=Alaa El-Din|یەکەم٢=Menna|دوایین٣=Tolba|یەکەم٣=Ahmed|دوایین٤=Hummel|یەکەم٤=Tassilo|دوایین٥=Le Poivedin|یەکەم٥=Olivia|دوایین٦=Lubell|یەکەم٦=Maayan|دوایین٧=Sithole-Matarise|یەکەم٧=Emelia|دوایین٨=Potter|یەکەم٨=Mark|agency=Reuters|ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260428215826/https://www.reuters.com/world/middle-east/lebanon-pm-condemns-attack-french-unifil-troops-saturday-2026-04-18/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;}}
| casualties4       = ٢،٦١٨ کوژراو، ٨،٠٩٤ بریندار&lt;ref name=&quot;Lebanon1&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Lebanon death toll since March 2 Israeli offensive surpasses 2,600 |ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٦|ئیش=Middle East Monitor |ناونیشان=https://www.middleeastmonitor.com/20260501-lebanon-death-toll-since-march-2-israeli-offensive-surpasses-2600/}}&lt;/ref&gt; و +١،٢٠٠،٠٠٠ ئاوارە لە لوبنان&lt;ref name=&quot;displaced&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dugal |یەکەم=Hanna |سەردێڕ=How Israel's invasion of southern Lebanon created a humanitarian crisis |ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=Al Jazeera |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/7/how-israels-invasion-of-southern-lebanon-created-a-humanitarian-crisis}}&lt;/ref&gt;{{ھن}}٢ مەدەنی لە ئیسرائیل کوژران{{تێبینی|یەکیان بە تەقەی ھەڵەی خۆیانەوە کوژرا.&lt;ref name=&quot;reuters230326&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= First Israeli civilian killed in Lebanon border war was hit by Israeli fire|ناونیشان= https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-military-says-friendly-fire-killed-civilian-near-lebanon-border-2026-03-23/|ئیش=Reuters|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;R24032026&quot; /&gt;}}
| campaignbox       = 
| units1            = ''{{Center|[[ڕیزبەندیی ھێزەکانی شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|بڕوانە ڕیزبەندیی ھێزەکان]]}}''
}}

لە ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ەوە، شەڕێکی بەردەوام لە [[لوبنان]] لە نێوان [[ئیسرائیل]] و گرووپی چەکداری [[شیعەکانی لوبنان|شیعەی لوبنانی]]، [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵا]] لە ئارادایە. ئەو شەڕە وەک دەسپێکردنەوە و پێکدادانە گەورەکانی [[پێکدادانەکانی ئیسرائیل و حیزبوڵڵا (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی حیزبوڵڵا و ئیسرائیل]]ە کە لە کۆتایییەکانی ساڵی ٢٠٢٣ دەستی پێکرد و بەشێکە لە [[قەیرانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێیەکی بەرفراوانتر لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]دا.&lt;ref name=&quot;NPA&quot;&gt;{{#invoke:Cite|web |date=2 March 2026 |title=Beirut, Lebanon, March 2, 2026 (AFP) – Hezbollah says attack on Israel was 'defensive act'|url=https://www.nampa.org/text/22875145|access-date=3 March 2026 |agency=[[ئاژانسی فرانس پرێس|Agence France-Presse]]|website=Namibia Press Agency}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ravid&quot; /&gt; ئەو شەڕە&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Bassam |یەکەم١=Laila |دوایین٢=Gebeily |یەکەم٢=Maya |دوایین٣=Lubell |یەکەم٣=Maayan |ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Hezbollah saw new war with Israel as inevitable and rearmed for months, sources say |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-saw-new-war-with-israel-inevitable-rearmed-months-sources-say-2026-03-06/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=War Intensifies in Lebanon |ناونیشان=https://www.cfr.org/articles/war-intensifies-in-lebanon |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Council on Foreign Relations |زمان=en}}&lt;/ref&gt; بووەتە ھۆی سەرھەڵدانی قەیرانێکی مرۆیی کە ھەتا ئێستاش ڕووی لە پەرەسەندنە، لەوانە:&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times-20260314&quot; /&gt; کوژرانی زیاتر لە ٢،٦٠٠ چەکدار و مەدەنی لە لوبنان،&lt;ref name=&quot;Lebanon1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;toi08apr&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Fabian |یەکەم=Emanuel |ئەوانی تر=Agencies |دوایین٢=Magid |یەکەم٢=Jacob |ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=IDF launches largest airstrikes yet on Hezbollah; Trump: Iran truce doesn't cover Lebanon |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/idf-launches-largest-airstrikes-yet-against-hezbollah-after-truce-with-iran/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |زمان=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt; [[کۆچکردنی زۆرەملێ]]ی پتر لە ١ ملیۆن کەس (کە دەکاتە زۆرتر لە ٢٠٪ی دانیشتووانی وڵاتەکە)،&lt;ref name=&quot;displaced&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Los Angeles Times-20260314&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Chehayeb |یەکەم=Kareem |دوایین٢=Harb |یەکەم٢=Malak |ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=War has already displaced nearly a million Lebanese. Aid groups warn of a humanitarian crisis |ناونیشان=https://www.latimes.com/world-nation/story/2026-03-14/humanitarian-crisis-feared-as-war-displaces-nearly-million-lebanese |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Los Angeles Times |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; و ھەروەھا لەم شەڕەدا کۆمەڵێک تاکتیک و [[کەلوپەلی سەربازی]] بەکارھێنراون کە ئەگەری ھەیە وەک [[تاوانی جەنگی|تاوانە جەنگییەکان]] ھەژمار بکرێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Law |یەکەم=Cecile Akoeley Attiogbe Atayi {{!}} U. Cape Coast Faculty of |دوایین٢=GH |ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=UN warns Israel strikes in Lebanon may constitute war crimes as civilian toll rises |ناونیشان=https://www.jurist.org/news/2026/03/un-warns-israel-strikes-in-lebanon-may-constitute-war-crimes-as-civilian-toll-rises/ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=www.jurist.org |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israeli Officials Signal Stepped-Up Atrocities in Lebanon {{!}} Human Rights Watch |ناونیشان=https://www.hrw.org/news/2026/03/23/israeli-officials-signal-stepped-up-atrocities-in-lebanon |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٦|زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Lebanon: Israeli military’s deliberate destruction of civilian property and land ‘must be investigated as war crimes’ |ناونیشان=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2025/08/lebanon-israeli-militarys-deliberate-destruction-of-civilian-property-and-land-must-be-investigated-as-war-crimes/ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=Amnesty International |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

پێکدادانەکانی نێوان ئیسرائیل و حیزبوڵڵا لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣دا، وەک کاردانەوەیەک بەرامبەر [[شەڕی غەززە]] دەستی پێکرد. ئەمەش بووە ھۆی [[ھێرشی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان|ھێرشی وشکانیی ئیسرائیل بۆ سەر باشووری لوبنان]] لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤. سەرەڕای [[ڕێککەوتنی ئاگربەستی ٢٠٢٤ی ئیسرائیل و لوبنان|ڕێککەوتنی ئاگربەست]] لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٤دا، ئیسرائیل نزیکەی ھەموو ڕۆژێک بەردەوام بوو لە ھێرشە ئاسمانییەکانی بۆ سەر لوبنان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Christou |یەکەم=William |دوایین٢=Tondo |یەکەم٢=Lorenzo |ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israel faces stiff Hezbollah resistance as it attempts to push deeper into Lebanon |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/18/fighting-intensifies-israel-hezbollah-southern-lebanon |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Guardian |زمان=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; کە ھەتا تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ بووە ھۆی کوژرانی ٣٣١ کەس (کە لانیکەم ١٢٧یان مەدەنی بوون).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=At least 331 killed, 945 injured by Israeli fire since ceasefire: Lebanon |ناونیشان=https://www.trtworld.com/article/4d1e35fc0ad5 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=TRT World |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260421222325/https://www.trtworld.com/article/4d1e35fc0ad5 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=At least 127 civilians killed in Israeli strikes on Lebanon since ceasefire, UN says |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2025/nov/25/civilians-killed-israel-strikes-lebanon-ceasefire |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=[[گاردیان|The Guardian]] |ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260421220540/https://www.theguardian.com/world/2025/nov/25/civilians-killed-israel-strikes-lebanon-ceasefire |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}&lt;/ref&gt; دواتر ژمارەی سەرجەم قوربانییەکان گەیشتە ٥٠٠ کەس.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Homes |یەکەم=Hilary |ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Lebanon: Israeli military's overly broad mass evacuation orders sowing panic and fuelling humanitarian suffering |ناونیشان=https://amnesty.ca/human-rights-news/lebanon-israel-mass-evacuation-orders-sowing-panic-fuelling-suffering/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Amnesty International Canada |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt; حیزبوڵڵا بە دووبارە بنیاتنانەوەی ژێرخانە سەربازییەکان و کۆگاکانی چەک و تەقەمەنیی خۆی، ڕێککەوتنی ئاگربەستی پێشێل کرد.&lt;ref name=&quot;hezvio&quot; /&gt;

ئیسرائیل و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦دا، [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕێکیان دژی ئێران]] دەست پێکرد کە پاڵپشتیکاری سەرەکیی حیزبوڵڵایە، و [[عەلی خامنەیی]]، ڕێبەری باڵای ئێرانیان [[تیرۆرکردنی عەلی خامنەیی|تیرۆر کرد]].&lt;ref name=&quot;Bernama-2026&quot;&gt;{{#invoke:Cite|web |date=2 March 2026 |title=Hezbollah Claims Rocket, Drone Strike On Israeli Missile Defence Site Near Haifa|url=https://www.bernama.com/en/news.php/?id=2529362|access-date=3 March 2026 |website=Bernama}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;france24.com&quot;&gt;{{#invoke:Cite|web |date=3 March 2026 |title=Hezbollah says targeted 3 Israeli bases after strikes on Lebanon |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260303-hezbollah-says-targeted-3-israeli-bases-after-strikes-on-lebanon|access-date=3 March 2026 |agency=[[ئاژانسی فرانس پرێس|AFP]]|website=France 24}}&lt;/ref&gt; وەک وەڵامدانەوەیەک، حیزبوڵڵا دەستی کردەوە بە ھێرشە مووشەکییەکانی بۆ سەر ئیسرائیل. ئیسرائیلیش بە ھێرشی ئاسمانی بۆ سەرانسەری لوبنان، بە [[بەیرووت]]ی پایتەختیشەوە وەڵامی دایەوە. [[ھێزی وشکانیی ئیسرائیل|سوپای ئیسرائیل]] ئۆپەراسیۆنە وشکانییەکانی لە [[باشووری لوبنان]] لە ١٦ی ئازاردا دەست پێکرد،&lt;ref name=&quot;The Times of Israel-20260316&quot; /&gt; کە لە کۆتاییدا پێنج فیرقەی سەربازیی جێگیر کرد.&lt;ref name=&quot;AA-07042026&quot; /&gt; حیزبوڵڵا فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و نزیکەی ٢،٠٠٠ مووشەکی ڕەوانەی ئئیسرائیل کرد، ئەمەش لە کاتێکدا ئیسرائیل سەدان ھێرشی ئاسمانیی لە باشووری لوبنان، بەیرووت و [[دۆڵی بیقاع]]دا ئەنجام دا.&lt;ref name=&quot;ForeignPolicy-03042026&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;RTE-10042026&quot; /&gt; پردە سەرەکییەکانی سەر [[ڕووباری لیتانی]] لەلایەن ئیسرائیلەوە بە مەبەستی دابڕاندنی باشوور لە ناوچەکانی تری لوبنان تەقێنرانەوە.&lt;ref name=&quot;ForeignPolicy-03042026&quot; /&gt; شارۆچکەی [[بێنت جوبەیل]] لە باشووردا بووە مەیدانی سەرەکیی پێکدادانە وشکانییەکان و [[شەڕی بێنت جوبەیل (٢٠٢٦)|شەڕێک]]یشی تێدا ئەنجام درا.&lt;ref name=&quot;RTE-10042026&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Town near Irish UN base is 'main battlefield' in south Lebanon – IDF |ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=RTÉ |ناونیشان=https://www.rte.ie/news/primetime/2026/0410/1567622-town-near-irish-base-is-main-battlefield-in-south-lebanon-idf/}}&lt;/ref&gt; لە ٢٤ی ئازاردا، وەزیری بەرگریی ئیسرائیل ڕای گەیاند کە وڵاتەکەی شارۆچکە سنوورییەکانی لوبنان وێران دەکات و باشووری لوبنان تاوەکوو ڕووباری لیتانی داگیر دەکات.&lt;ref name=&quot;France24 occupation&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Lebanon condemns Israel's 'clear intention' to impose new occupation of its territory |ناونیشان=https://www.france24.com/en/middle-east/20260331-lebanon-condemns-israel-s-clear-intention-to-impose-new-occupation-of-its-territory |ئیش=France 24 |ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

حکوومەتی لوبنان بە ئاشکرا سەرکۆنەی ھێرشە نوێیەکانی حیزبوڵڵای بۆ سەر ئیسرائیل کرد، بەھۆی ئەوەیکە دەوڵەتی لوبنان دەخاتە مەترسییەوە و لاوازی دەکات. ھەروەھا بڕیاری قەدەغەکردنی چالاکییە سەربازییەکانی حیزبوڵڵای دا، داوای لە گرووپەکە کرد کە چەکەکانی بخاتە ژێر کۆنترۆڵی حکوومەت و کۆتایی بەو ھێرشە بێ مۆڵەتانە بھێنێت کە لە خاکی لوبنانەوە ئەنجام دەدرێن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Christou |یەکەم=William |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israel strikes Lebanon after Iran ally Hezbollah fires missiles over border |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/02/israel-idf-strikes-hezbollah-beirut-lebanon-iran-war |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Guardian |زمان=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sukarieh |یەکەم=Mayssoun |ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Lebanon's existential war with Israel is being fought from within |ناونیشان=https://mondoweiss.net/2026/03/lebanons-existential-war-against-israel-is-being-fought-from-within/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Mondoweiss |زمان=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Lebanon bans Hezbollah military actions after attack on Israel |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-says-projectiles-were-fired-lebanon-2026-03-01/|ئیش=Reuters}}&lt;/ref&gt; ھاوکات حکوومەتی لوبنان سەرکۆنەی پلانی ئیسرائیلی بۆ داگیرکاری و ھێرشکردنە سەر مەدەنییەکان کرد.&lt;ref name=&quot;France24 occupation&quot;/&gt; [[ئێران]] داوای کۆتاییھێنان بە ھێرشەکانی ئیسرائیلی لە لوبنان کرد وەک مەرجێک بۆ ئاگربەستێکی بەرفراوانتر.&lt;ref name=&quot;Reuters-20260325&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Nakhoul |یەکەم=Samia |دوایین٢=Bassam |یەکەم٢=Laila |دوایین٣=Gebeily |یەکەم٣=Maya |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Iran wants Lebanon included in any ceasefire, sources say |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/iran-wants-lebanon-included-any-ceasefire-sources-say-2026-03-25/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=Reuters}}&lt;/ref&gt; لە مانگی نیساندا، ڕێککەوتنێکی [[ئاگربەستی شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ئاگربەستی کاتی]] لە نێوان ئێران و ئەمریکا–ئیسرائیل ئەنجام درا، حیزبوڵڵاش ڕای گەیاند کە ھێرشەکانی ڕادەگرێت.&lt;ref name=&quot;pauses-reuters&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Hezbollah pauses attacks under US-Iran ceasefire, sources close to group say|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-pauses-attacks-under-us-iran-ceasefire-sources-close-group-say-2026-04-08/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=Reuters |زمان=en}}&lt;/ref&gt; سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، [[بێنیامین نێتانیاھوو]] جەختی لەوە کردەوە کە ئاگربەستەکە لوبنان ناگرێتەوە، ئەمەش پێچەوانەی لێدوانەکانی ئێران و نێوەندگیری پاکستانی، [[شەھباز شەریف]] بوو.&lt;ref name=&quot;doesnotincludelebanon&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Netanyahu says US-Iran ceasefire 'does not include Lebanon' |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/8/netanyahu-says-us-iran-ceasefire-does-not-include-lebanon |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}&lt;/ref&gt; تەنیا چەند کاتژمێر دوای ڕاگەیاندنی ئاگربەستەکە، ئیسرائیل [[ھێرشەکانی ٨ی نیسانی ٢٠٢٦ی ئیسرائیل بۆ سەر لوبنان|گەورەترین ھێرشی ئاسمانیی خۆی لەم شەڕەدا]] ئەنجام دا و تێیدا زیاتر لە ٣٥٠ کەسی لە لوبنان کوشت.&lt;ref name=&quot;Reuters-08042026&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Israel pounds Lebanon with heaviest airstrikes of the war as Hezbollah pauses attacks |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/hezbollah-pauses-attacks-under-us-iran-ceasefire-sources-close-group-say-2026-04-08/ |ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=[[ڕۆیتەرز|Reuters]] |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt; لە ١٦ی نیساندا سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان، [[دۆناڵد ترامپ]] ڕای گەیاند کە ئیسرائیل و لوبنان لەسەر [[ئاگربەستی ٢٠٢٦ی ئیسرائیل و لوبنان|ئاگربەستێکی ١٠ ڕۆژە]] ڕێککەوتوون.&lt;ref&gt;{{#invoke:Cite|web|date=16 April 2026 |title=Trump says Israel and Lebanon agree to temporary ceasefire|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/16/trump-says-israel-and-lebanon-agree-to-temporary-ceasefire |access-date=16 April 2026  |website=[[ئەلجەزیرەی ئینگلیزی|Al Jazeera English]]}}&lt;/ref&gt;

== تێبینییەکان ==
{{تێبینییەکان}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
{{پۆلی کۆمنز|2026 Lebanon war}}

{{تووڵی دەروازە|شەڕ|دەیەی ٢٠٢٠|ڕۆژھەڵاتی ناوین|لوبنان|ئیسرائیل|سووریا|ئێران|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}

[[پۆل:ناکۆکیی ئیسرائیل و لوبنان]]</text>
      <sha1>2nrtc2tmwkil9vajrlwqcmz8l50umqy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی ھەولێر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295484</id>
    <revision>
      <id>1581628</id>
      <parentid>1581559</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:04:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6519" sha1="svz4nkhhfqk0o4j9c8qlyk2y3g5c6nj" xml:space="preserve">'''بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی هەولێر''' ([[زمانی ئینگلیزی|بەئینگلیزی]]: Erbil Asayish Directorate) دەزگایێکی نیشتیمانی فەرمیە سەر بە [[ئەنجومەنی ئاسایشی ھەرێمی کوردستان|ئەنجومەنی ئاسایشی هەرێمی کوردستانە]]، لەساڵی [[١٩٩٢]] پاش [[ڕاپەڕینی ١٩٩١|ڕاپەڕینە گەورەکەی گەلی کوردستان]] و پێکهێنانی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکومەتی هەرێمی کوردستان]] لە عێراق دامەزراوە، بەرپرسیاریەتی و ئەرکی پاراستنی سەقامگیری و ئاسایشی نەتەوەیی و دەستەبەرکردنی ئارامی بۆ هاوڵاتیان و نیشتەجێبووانی پایتەختی هەرێمی کوردستان [[ھەولێر|هەولێر]] لە ئەستۆ دەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=راگەیەنراوێک لە بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی هەولێر. |ناونیشان=https://www.erbil.gov.krd/app/ku/node/2211 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=www.erbil.gov.krd |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=‎ بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی هەولێر داواكارییه‌ك ئاراسته‌ی هاووڵاتییان ده‌كات |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/242622/slug |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=‎ بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی هەولێر داواكارییه‌ك ئاراسته‌ی هاووڵاتییان ده‌كات}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=راگەیێنراوێک لە ئاسایشی هەولێرەوە |ناونیشان=https://gov.krd/news-and-announcements/posts/2019/july/%D8%B1%D8%A7%DA%AF%DB%95%DB%8C%DB%8E%D9%86%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%8E%DA%A9-%D9%84%DB%95-%D8%A6%D8%A7%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DB%8C-%D9%87%DB%95%D9%88%D9%84%DB%8E%D8%B1%DB%95%D9%88%DB%95/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=حکومەتی هەرێمی كوردستان |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

{{Infobox government agency|agency_name=بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی هەولێر|nativename=|nativename_a=|logo=|logo_width=|logo_caption=|seal=Erbil Asaish.jpg|seal_width=200 px|seal_caption=|formed=١٩٩٢|preceding1=|preceding2=|dissolved=|superseding=|jurisdiction=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]|headquarters=[[ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] {{ئاڵای کوردستان}}|employees=|budget=|minister1_name=|minister1_pfo=|minister2_name=|minister2_pfo=|chief1_name=[[بارزان قەساب]]|chief1_position=|chief2_name=|chief2_position=|parent_agency=پاراستن و زانیاری (پێشتر)|child1_agency=|child2_agency=|website=https://www.asayshi-hawler.com|footnotes=}}

بارزان قەساب بەڕێوەبەری فەرمی بەڕێوەبەرایەتیەکەیە لە [[ھەولێر|هەولێر]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=بارزان قەساب: بە سەرپەرشتی راستەوخۆی سەرۆک بارزانی گوێڕ و مەخموور رزگارکرا |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/241330/slug |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=بارزان قەساب: بە سەرپەرشتی راستەوخۆی سەرۆک بارزانی گوێڕ و مەخموور رزگارکرا}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=راگەیەندراوێک لە بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ھەولێرەوە |ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ks/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D9%87-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84/%D8%B1%D8%A7%DA%AF%DB%95%DB%8C%DB%95%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%8E%DA%A9-%D9%84%DB%95-%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95%D8%A8%DB%95%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DB%8C-%DA%BE%DB%95%D9%88%D9%84%DB%8E%D8%B1%DB%95%D9%88%DB%95-/1435570 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=Anadolu |زمان=tr}}&lt;/ref&gt;

== ئەرکە سەرەکیەکان ==

* پاراستنی ئاسایشی گشتی و چاودێریکردن و پوچەڵکردنەوەی هەر هەوڵێک کە بیەوێت ئارامی شاری هەولێر تێکبدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|سەردێڕ=ئاسایشی هەولێر لەبارەی بەخشینەوەی چەک لە بانگەشەی هەڵبژاردن ڕوونکردنەوەیەکی بڵاوکردەوە |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/263869/slug |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=ئاسایشی هەولێر لەبارەی بەخشینەوەی چەک لە بانگەشەی هەڵبژاردن ڕوونکردنەوەیەکی بڵاوکردەوە}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=ئاسایشی هەولێر ده‌ستگیرکردنی بکوژی گه‌نجێکی راگه‌یاند |ناونیشان=https://kurdistantv.net/ku/news/102843 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=کوردستان تیڤی (kurdistantv.net) |زمان=ku}}&lt;/ref&gt;
* بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر.
* بەرەنگاربوونەوەی تاوانی ئەلیکترۆنی.

== بەستەرە پەیوەستەکان ==

* [https://gov.krd/ سایتی فەرمی حکومەتی هەرێمی کوردستان]
* [https://www.asayshi-hawler.com/ سایتی فەرمی بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی هەولێر]
* [[ئەنجومەنی ئاسایشی ھەرێمی کوردستان|ئەنجومەنی ئاسایشی هەرێمی کوردستان]]

== سەرچاوەکان ==


{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|عێراق|کوردستان}}
[[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان]]
[[پۆل:ڕێکخراوە ھەواڵگرییەکانی عێراق]]
[[پۆل:سیاسەتی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:ھێزەکانی ڕێکخستنی عێراقی]]</text>
      <sha1>svz4nkhhfqk0o4j9c8qlyk2y3g5c6nj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581668</id>
      <parentid>1581628</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T15:01:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}}</comment>
      <origin>1581668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6545" sha1="dmb20e3j8v7elewm0njvn0jes091k2l" xml:space="preserve">'''بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی هەولێر''' ([[زمانی ئینگلیزی|بەئینگلیزی]]: Erbil Asayish Directorate) دەزگایێکی نیشتیمانی فەرمیە سەر بە [[ئەنجومەنی ئاسایشی ھەرێمی کوردستان|ئەنجومەنی ئاسایشی هەرێمی کوردستانە]]، لەساڵی [[١٩٩٢]] پاش [[ڕاپەڕینی ١٩٩١|ڕاپەڕینە گەورەکەی گەلی کوردستان]] و پێکهێنانی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکومەتی هەرێمی کوردستان]] لە عێراق دامەزراوە، بەرپرسیاریەتی و ئەرکی پاراستنی سەقامگیری و ئاسایشی نەتەوەیی و دەستەبەرکردنی ئارامی بۆ هاوڵاتیان و نیشتەجێبووانی پایتەختی هەرێمی کوردستان [[ھەولێر|هەولێر]] لە ئەستۆ دەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=راگەیەنراوێک لە بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی هەولێر. |ناونیشان=https://www.erbil.gov.krd/app/ku/node/2211 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=www.erbil.gov.krd |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=‎ بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی هەولێر داواكارییه‌ك ئاراسته‌ی هاووڵاتییان ده‌كات |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/242622/slug |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=‎ بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی هەولێر داواكارییه‌ك ئاراسته‌ی هاووڵاتییان ده‌كات}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=راگەیێنراوێک لە ئاسایشی هەولێرەوە |ناونیشان=https://gov.krd/news-and-announcements/posts/2019/july/%D8%B1%D8%A7%DA%AF%DB%95%DB%8C%DB%8E%D9%86%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%8E%DA%A9-%D9%84%DB%95-%D8%A6%D8%A7%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DB%8C-%D9%87%DB%95%D9%88%D9%84%DB%8E%D8%B1%DB%95%D9%88%DB%95/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=حکومەتی هەرێمی كوردستان |زمان=en}}&lt;/ref&gt;

{{Infobox government agency|agency_name=بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی هەولێر|nativename=|nativename_a=|logo=|logo_width=|logo_caption=|seal=Erbil Asaish.jpg|seal_width=200 px|seal_caption=|formed=١٩٩٢|preceding1=|preceding2=|dissolved=|superseding=|jurisdiction=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]|headquarters=[[ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] {{ئاڵای کوردستان}}|employees=|budget=|minister1_name=|minister1_pfo=|minister2_name=|minister2_pfo=|chief1_name=[[بارزان قەساب]]|chief1_position=|chief2_name=|chief2_position=|parent_agency=پاراستن و زانیاری (پێشتر)|child1_agency=|child2_agency=|website=https://www.asayshi-hawler.com|footnotes=}}

بارزان قەساب بەڕێوەبەری فەرمی بەڕێوەبەرایەتیەکەیە لە [[ھەولێر|هەولێر]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=بارزان قەساب: بە سەرپەرشتی راستەوخۆی سەرۆک بارزانی گوێڕ و مەخموور رزگارکرا |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/241330/slug |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=بارزان قەساب: بە سەرپەرشتی راستەوخۆی سەرۆک بارزانی گوێڕ و مەخموور رزگارکرا}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=راگەیەندراوێک لە بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ھەولێرەوە |ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ks/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D9%87-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84/%D8%B1%D8%A7%DA%AF%DB%95%DB%8C%DB%95%D9%86%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%8E%DA%A9-%D9%84%DB%95-%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95%D8%A8%DB%95%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DB%8C-%DA%BE%DB%95%D9%88%D9%84%DB%8E%D8%B1%DB%95%D9%88%DB%95-/1435570 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=Anadolu |زمان=tr}}&lt;/ref&gt;

== ئەرکە سەرەکیەکان ==

* پاراستنی ئاسایشی گشتی و چاودێریکردن و پوچەڵکردنەوەی هەر هەوڵێک کە بیەوێت ئارامی شاری هەولێر تێکبدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|سەردێڕ=ئاسایشی هەولێر لەبارەی بەخشینەوەی چەک لە بانگەشەی هەڵبژاردن ڕوونکردنەوەیەکی بڵاوکردەوە |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/263869/slug |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=ئاسایشی هەولێر لەبارەی بەخشینەوەی چەک لە بانگەشەی هەڵبژاردن ڕوونکردنەوەیەکی بڵاوکردەوە}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=ئاسایشی هەولێر ده‌ستگیرکردنی بکوژی گه‌نجێکی راگه‌یاند |ناونیشان=https://kurdistantv.net/ku/news/102843 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=کوردستان تیڤی (kurdistantv.net) |زمان=ku}}&lt;/ref&gt;
* بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر.
* بەرەنگاربوونەوەی تاوانی ئەلیکترۆنی.

== بەستەرە پەیوەستەکان ==

* [https://gov.krd/ سایتی فەرمی حکومەتی هەرێمی کوردستان]
* [https://www.asayshi-hawler.com/ سایتی فەرمی بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی هەولێر]
* [[ئەنجومەنی ئاسایشی ھەرێمی کوردستان|ئەنجومەنی ئاسایشی هەرێمی کوردستان]]

== سەرچاوەکان ==


{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|عێراق|کوردستان}}
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان]]
[[پۆل:ڕێکخراوە ھەواڵگرییەکانی عێراق]]
[[پۆل:سیاسەتی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:ھێزەکانی ڕێکخستنی عێراقی]]</text>
      <sha1>dmb20e3j8v7elewm0njvn0jes091k2l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581706</id>
      <parentid>1581668</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T19:56:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز، ڕێکخستنەوەی ڕێزمانی و ڕێنووس -٢ سەرچاوەی دووبارە</comment>
      <origin>1581706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5121" sha1="cqmcqbax7agi3e6g4qwppv4yxgerejm" xml:space="preserve">'''بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ھەولێر''' ({{بە عەرەبی|مدیریة أسایش أربیل}}) دەزگایەکی نیشتیمانیی فەرمییە سەر بە [[ئەنجومەنی ئاسایشی ھەرێمی کوردستان|ئەنجومەنی ئاسایشی ھەرێمی کوردستانە]]، لە ساڵی [[١٩٩٢]] پاش [[ڕاپەڕینی ١٩٩١]] و پێکھێنانی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] لە عێراق دامەزراوە، بەرپرسیاریەتی و ئەرکی پاراستنی سەقامگیری و ئاسایشی نەتەوەیی و دەستەبەرکردنی ئارامی بۆ ھاووڵاتیان و نیشتەجێبووانی پایتەختی ھەرێمی کوردستان لە ئەستۆ دەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=راگەیەنراوێک لە بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ھەولێر. |ناونیشان=https://www.erbil.gov.krd/app/ku/node/2211 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=www.erbil.gov.krd |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=‎ بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ھەولێر داواکارییەک ئاراستەی ھاووڵاتییان دەکات |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/242622/slug |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=‎ بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ھەولێر داواکارییەک ئاراستەی ھاووڵاتییان دەکات}}&lt;/ref&gt;

{{Infobox government agency|agency_name=بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ھەولێر|nativename=|nativename_a=|logo=|logo_width=|logo_caption=|seal=Erbil Asaish.jpg|seal_width=200 px|seal_caption=|formed=١٩٩٢|preceding1=|preceding2=|dissolved=|superseding=|jurisdiction=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]|headquarters=[[ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] {{ئاڵای کوردستان}}|employees=|budget=|minister1_name=|minister1_pfo=|minister2_name=|minister2_pfo=|chief1_name=[[بارزان قەساب]]|chief1_position=|chief2_name=|chief2_position=|parent_agency=پاراستن و زانیاری (پێشتر)|child1_agency=|child2_agency=|website=https://www.asayshi-hawler.com|footnotes=}}

بارزان قەساب بەڕێوەبەری فەرمی بەڕێوەبەرایەتیەکەیە لە [[ھەولێر]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=بارزان قەساب: بە سەرپەرشتی ڕاستەوخۆی سەرۆک بارزانی گوێڕ و مەخموور ڕزگارکرا |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/241330/slug |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=بارزان قەساب: بە سەرپەرشتی ڕاستەوخۆی سەرۆک بارزانی گوێڕ و مەخموور رزگارکرا}}&lt;/ref&gt;

== ئەرکە سەرەکییەکان ==
* پاراستنی ئاسایشی گشتی و چاودێریکردن و پوچەڵکردنەوەی ھەر ھەوڵێک کە بیەوێت ئارامی شاری ھەولێر تێکبدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|سەردێڕ=ئاسایشی ھەولێر لەبارەی بەخشینەوەی چەک لە بانگەشەی ھەڵبژاردن ڕوونکردنەوەیەکی بڵاوکردەوە |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/263869/slug |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=ئاسایشی ھەولێر لەبارەی بەخشینەوەی چەک لە بانگەشەی ھەڵبژاردن ڕوونکردنەوەیەکی بڵاوکردەوە}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=ئاسایشی ھەولێر دەستگیرکردنی بکوژی گەنجێکی راگەیاند |ناونیشان=https://kurdistantv.net/ku/news/102843 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=کوردستان تیڤی (kurdistantv.net) |زمان=ku}}&lt;/ref&gt;
* بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر.
* بەرەنگاربوونەوەی تاوانی ئەلیکترۆنی.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە پەیوەستەکان ==
* [https://gov.krd/ سایتی فەرمیی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]
* [https://www.asayshi-hawler.com/سایتی فەرمیی بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی ھەولێر]
* [[ئەنجومەنی ئاسایشی ھەرێمی کوردستان]]

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|عێراق|کوردستان}}

[[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان]]
[[پۆل:ڕێکخراوە ھەواڵگرییەکانی عێراق]]
[[پۆل:سیاسەتی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:ھێزەکانی ڕێکخستنی عێراقی]]</text>
      <sha1>cqmcqbax7agi3e6g4qwppv4yxgerejm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581709</id>
      <parentid>1581706</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T19:58:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>ڕێکخستنەوە</comment>
      <origin>1581709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5051" sha1="5ux39odzju0jcbkhmo4idaza1jvjaes" xml:space="preserve">'''بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ھەولێر''' ({{بە عەرەبی|مدیریة أسایش أربیل}}) دەزگایەکی نیشتیمانیی فەرمییە سەر بە [[ئەنجومەنی ئاسایشی ھەرێمی کوردستان|ئەنجومەنی ئاسایشی ھەرێمی کوردستانە]]، لە ساڵی [[١٩٩٢]] پاش [[ڕاپەڕینی ١٩٩١]] و پێکھێنانی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] لە عێراق دامەزراوە، بەرپرسیاریەتی و ئەرکی پاراستنی سەقامگیری و ئاسایشی نەتەوەیی و دەستەبەرکردنی ئارامی بۆ ھاووڵاتیان و نیشتەجێبووانی پایتەختی ھەرێمی کوردستان لە ئەستۆ دەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=راگەیەنراوێک لە بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ھەولێر. |ناونیشان=https://www.erbil.gov.krd/app/ku/node/2211 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=www.erbil.gov.krd |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=‎ بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ھەولێر داواکارییەک ئاراستەی ھاووڵاتییان دەکات |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/242622/slug |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=‎ بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ھەولێر داواکارییەک ئاراستەی ھاووڵاتییان دەکات}}&lt;/ref&gt;

{{Infobox government agency|agency_name=بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ھەولێر|nativename=|nativename_a=|logo=|logo_width=|logo_caption=|seal=Erbil Asaish.jpg|seal_width=200 px|seal_caption=|formed=١٩٩٢|preceding1=|preceding2=|dissolved=|superseding=|jurisdiction=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]|headquarters=[[ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] {{ئاڵای کوردستان}}|employees=|budget=|minister1_name=|minister1_pfo=|minister2_name=|minister2_pfo=|chief1_name=[[بارزان قەساب]]|chief1_position=|chief2_name=|chief2_position=|parent_agency=پاراستن و زانیاری (پێشتر)|child1_agency=|child2_agency=|website=https://www.asayshi-hawler.com|footnotes=}}

بارزان قەساب بەڕێوەبەری فەرمی بەڕێوەبەرایەتیەکەیە لە [[ھەولێر]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=بارزان قەساب: بە سەرپەرشتی ڕاستەوخۆی سەرۆک بارزانی گوێڕ و مەخموور ڕزگارکرا |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/241330/slug |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=بارزان قەساب: بە سەرپەرشتی ڕاستەوخۆی سەرۆک بارزانی گوێڕ و مەخموور رزگارکرا}}&lt;/ref&gt;

== ئەرکە سەرەکییەکان ==
* پاراستنی ئاسایشی گشتی و چاودێریکردن و پوچەڵکردنەوەی ھەر ھەوڵێک کە بیەوێت ئارامی شاری ھەولێر تێکبدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|سەردێڕ=ئاسایشی ھەولێر لەبارەی بەخشینەوەی چەک لە بانگەشەی ھەڵبژاردن ڕوونکردنەوەیەکی بڵاوکردەوە |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/263869/slug |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=ئاسایشی ھەولێر لەبارەی بەخشینەوەی چەک لە بانگەشەی ھەڵبژاردن ڕوونکردنەوەیەکی بڵاوکردەوە}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=ئاسایشی ھەولێر دەستگیرکردنی بکوژی گەنجێکی راگەیاند |ناونیشان=https://kurdistantv.net/ku/news/102843 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=کوردستان تیڤی (kurdistantv.net) |زمان=ku}}&lt;/ref&gt;
* بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر.
* بەرەنگاربوونەوەی تاوانی ئەلیکترۆنی.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://gov.krd/ سایتی فەرمیی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]
* [https://www.asayshi-hawler.com/سایتی فەرمیی بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی ھەولێر]

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|عێراق|کوردستان}}

[[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان]]
[[پۆل:ڕێکخراوە ھەواڵگرییەکانی عێراق]]
[[پۆل:سیاسەتی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:ھێزەکانی ڕێکخستنی عێراقی]]</text>
      <sha1>5ux39odzju0jcbkhmo4idaza1jvjaes</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581710</id>
      <parentid>1581709</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T20:00:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1581710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5101" sha1="93lajo6mdhp3oxyyvkexxq2wqfhdfqj" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
'''بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ھەولێر''' ({{بە عەرەبی|مدیریة أسایش أربیل}}) دەزگایەکی نیشتیمانیی فەرمییە سەر بە [[ئەنجومەنی ئاسایشی ھەرێمی کوردستان|ئەنجومەنی ئاسایشی ھەرێمی کوردستانە]]، لە ساڵی [[١٩٩٢]] پاش [[ڕاپەڕینی ١٩٩١]] و پێکھێنانی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] لە عێراق دامەزراوە، بەرپرسیاریەتی و ئەرکی پاراستنی سەقامگیری و ئاسایشی نەتەوەیی و دەستەبەرکردنی ئارامی بۆ ھاووڵاتیان و نیشتەجێبووانی پایتەختی ھەرێمی کوردستان لە ئەستۆ دەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=راگەیەنراوێک لە بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ھەولێر. |ناونیشان=https://www.erbil.gov.krd/app/ku/node/2211 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=www.erbil.gov.krd |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=‎ بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ھەولێر داواکارییەک ئاراستەی ھاووڵاتییان دەکات |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/242622/slug |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=‎ بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ھەولێر داواکارییەک ئاراستەی ھاووڵاتییان دەکات}}&lt;/ref&gt;

{{Infobox government agency|agency_name=بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ھەولێر|nativename=|nativename_a=|logo=|logo_width=|logo_caption=|seal=Erbil Asaish.jpg|seal_width=200 px|seal_caption=|formed=١٩٩٢|preceding1=|preceding2=|dissolved=|superseding=|jurisdiction=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]|headquarters=[[ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] {{ئاڵای کوردستان}}|employees=|budget=|minister1_name=|minister1_pfo=|minister2_name=|minister2_pfo=|chief1_name=[[بارزان قەساب]]|chief1_position=|chief2_name=|chief2_position=|parent_agency=پاراستن و زانیاری (پێشتر)|child1_agency=|child2_agency=|website=https://www.asayshi-hawler.com|footnotes=}}

بارزان قەساب بەڕێوەبەری فەرمی بەڕێوەبەرایەتیەکەیە لە [[ھەولێر]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=بارزان قەساب: بە سەرپەرشتی ڕاستەوخۆی سەرۆک بارزانی گوێڕ و مەخموور ڕزگارکرا |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/241330/slug |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=بارزان قەساب: بە سەرپەرشتی ڕاستەوخۆی سەرۆک بارزانی گوێڕ و مەخموور رزگارکرا}}&lt;/ref&gt;

== ئەرکە سەرەکییەکان ==
* پاراستنی ئاسایشی گشتی و چاودێریکردن و پوچەڵکردنەوەی ھەر ھەوڵێک کە بیەوێت ئارامی شاری ھەولێر تێکبدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|سەردێڕ=ئاسایشی ھەولێر لەبارەی بەخشینەوەی چەک لە بانگەشەی ھەڵبژاردن ڕوونکردنەوەیەکی بڵاوکردەوە |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/263869/slug |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=ئاسایشی ھەولێر لەبارەی بەخشینەوەی چەک لە بانگەشەی ھەڵبژاردن ڕوونکردنەوەیەکی بڵاوکردەوە}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=ئاسایشی ھەولێر دەستگیرکردنی بکوژی گەنجێکی راگەیاند |ناونیشان=https://kurdistantv.net/ku/news/102843 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=کوردستان تیڤی (kurdistantv.net) |زمان=ku}}&lt;/ref&gt;
* بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر.
* بەرەنگاربوونەوەی تاوانی ئەلیکترۆنی.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://gov.krd/ سایتی فەرمیی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]
* [https://www.asayshi-hawler.com/سایتی فەرمیی بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی ھەولێر]

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|عێراق|کوردستان}}

[[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان]]
[[پۆل:ڕێکخراوە ھەواڵگرییەکانی عێراق]]
[[پۆل:سیاسەتی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:ھێزەکانی ڕێکخستنی عێراقی]]</text>
      <sha1>93lajo6mdhp3oxyyvkexxq2wqfhdfqj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581714</id>
      <parentid>1581710</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T20:01:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>+ [[پۆل:ھێزە تایبەتەکان]] ([[ویکیپیدیا:خێراپۆل|خێراپۆل]])</comment>
      <origin>1581714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5142" sha1="b1plway77kadvmh71wpm9a8tv1wed2k" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
'''بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ھەولێر''' ({{بە عەرەبی|مدیریة أسایش أربیل}}) دەزگایەکی نیشتیمانیی فەرمییە سەر بە [[ئەنجومەنی ئاسایشی ھەرێمی کوردستان|ئەنجومەنی ئاسایشی ھەرێمی کوردستانە]]، لە ساڵی [[١٩٩٢]] پاش [[ڕاپەڕینی ١٩٩١]] و پێکھێنانی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] لە عێراق دامەزراوە، بەرپرسیاریەتی و ئەرکی پاراستنی سەقامگیری و ئاسایشی نەتەوەیی و دەستەبەرکردنی ئارامی بۆ ھاووڵاتیان و نیشتەجێبووانی پایتەختی ھەرێمی کوردستان لە ئەستۆ دەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=راگەیەنراوێک لە بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ھەولێر. |ناونیشان=https://www.erbil.gov.krd/app/ku/node/2211 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=www.erbil.gov.krd |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=‎ بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ھەولێر داواکارییەک ئاراستەی ھاووڵاتییان دەکات |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/242622/slug |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=‎ بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ھەولێر داواکارییەک ئاراستەی ھاووڵاتییان دەکات}}&lt;/ref&gt;

{{Infobox government agency|agency_name=بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ھەولێر|nativename=|nativename_a=|logo=|logo_width=|logo_caption=|seal=Erbil Asaish.jpg|seal_width=200 px|seal_caption=|formed=١٩٩٢|preceding1=|preceding2=|dissolved=|superseding=|jurisdiction=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]|headquarters=[[ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] {{ئاڵای کوردستان}}|employees=|budget=|minister1_name=|minister1_pfo=|minister2_name=|minister2_pfo=|chief1_name=[[بارزان قەساب]]|chief1_position=|chief2_name=|chief2_position=|parent_agency=پاراستن و زانیاری (پێشتر)|child1_agency=|child2_agency=|website=https://www.asayshi-hawler.com|footnotes=}}

بارزان قەساب بەڕێوەبەری فەرمی بەڕێوەبەرایەتیەکەیە لە [[ھەولێر]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=بارزان قەساب: بە سەرپەرشتی ڕاستەوخۆی سەرۆک بارزانی گوێڕ و مەخموور ڕزگارکرا |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/241330/slug |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=بارزان قەساب: بە سەرپەرشتی ڕاستەوخۆی سەرۆک بارزانی گوێڕ و مەخموور رزگارکرا}}&lt;/ref&gt;

== ئەرکە سەرەکییەکان ==
* پاراستنی ئاسایشی گشتی و چاودێریکردن و پوچەڵکردنەوەی ھەر ھەوڵێک کە بیەوێت ئارامی شاری ھەولێر تێکبدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|سەردێڕ=ئاسایشی ھەولێر لەبارەی بەخشینەوەی چەک لە بانگەشەی ھەڵبژاردن ڕوونکردنەوەیەکی بڵاوکردەوە |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/263869/slug |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=ئاسایشی ھەولێر لەبارەی بەخشینەوەی چەک لە بانگەشەی ھەڵبژاردن ڕوونکردنەوەیەکی بڵاوکردەوە}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=ئاسایشی ھەولێر دەستگیرکردنی بکوژی گەنجێکی راگەیاند |ناونیشان=https://kurdistantv.net/ku/news/102843 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=کوردستان تیڤی (kurdistantv.net) |زمان=ku}}&lt;/ref&gt;
* بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر.
* بەرەنگاربوونەوەی تاوانی ئەلیکترۆنی.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://gov.krd/ سایتی فەرمیی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]
* [https://www.asayshi-hawler.com/سایتی فەرمیی بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی ھەولێر]

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|عێراق|کوردستان}}

[[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان]]
[[پۆل:ڕێکخراوە ھەواڵگرییەکانی عێراق]]
[[پۆل:سیاسەتی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:ھێزەکانی ڕێکخستنی عێراقی]]
[[پۆل:ھێزە تایبەتەکان]]</text>
      <sha1>b1plway77kadvmh71wpm9a8tv1wed2k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581734</id>
      <parentid>1581714</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T20:06:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>-Haryad پەڕەی [[بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ھەولێر]]ی گواستەوە بۆ [[بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی ھەولێر]]: ی دانەپاڵ</comment>
      <origin>1581714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5142" sha1="b1plway77kadvmh71wpm9a8tv1wed2k" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
'''بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ھەولێر''' ({{بە عەرەبی|مدیریة أسایش أربیل}}) دەزگایەکی نیشتیمانیی فەرمییە سەر بە [[ئەنجومەنی ئاسایشی ھەرێمی کوردستان|ئەنجومەنی ئاسایشی ھەرێمی کوردستانە]]، لە ساڵی [[١٩٩٢]] پاش [[ڕاپەڕینی ١٩٩١]] و پێکھێنانی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] لە عێراق دامەزراوە، بەرپرسیاریەتی و ئەرکی پاراستنی سەقامگیری و ئاسایشی نەتەوەیی و دەستەبەرکردنی ئارامی بۆ ھاووڵاتیان و نیشتەجێبووانی پایتەختی ھەرێمی کوردستان لە ئەستۆ دەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=راگەیەنراوێک لە بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ھەولێر. |ناونیشان=https://www.erbil.gov.krd/app/ku/node/2211 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=www.erbil.gov.krd |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=‎ بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ھەولێر داواکارییەک ئاراستەی ھاووڵاتییان دەکات |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/242622/slug |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=‎ بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ھەولێر داواکارییەک ئاراستەی ھاووڵاتییان دەکات}}&lt;/ref&gt;

{{Infobox government agency|agency_name=بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ھەولێر|nativename=|nativename_a=|logo=|logo_width=|logo_caption=|seal=Erbil Asaish.jpg|seal_width=200 px|seal_caption=|formed=١٩٩٢|preceding1=|preceding2=|dissolved=|superseding=|jurisdiction=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]|headquarters=[[ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] {{ئاڵای کوردستان}}|employees=|budget=|minister1_name=|minister1_pfo=|minister2_name=|minister2_pfo=|chief1_name=[[بارزان قەساب]]|chief1_position=|chief2_name=|chief2_position=|parent_agency=پاراستن و زانیاری (پێشتر)|child1_agency=|child2_agency=|website=https://www.asayshi-hawler.com|footnotes=}}

بارزان قەساب بەڕێوەبەری فەرمی بەڕێوەبەرایەتیەکەیە لە [[ھەولێر]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=بارزان قەساب: بە سەرپەرشتی ڕاستەوخۆی سەرۆک بارزانی گوێڕ و مەخموور ڕزگارکرا |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/241330/slug |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=بارزان قەساب: بە سەرپەرشتی ڕاستەوخۆی سەرۆک بارزانی گوێڕ و مەخموور رزگارکرا}}&lt;/ref&gt;

== ئەرکە سەرەکییەکان ==
* پاراستنی ئاسایشی گشتی و چاودێریکردن و پوچەڵکردنەوەی ھەر ھەوڵێک کە بیەوێت ئارامی شاری ھەولێر تێکبدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|سەردێڕ=ئاسایشی ھەولێر لەبارەی بەخشینەوەی چەک لە بانگەشەی ھەڵبژاردن ڕوونکردنەوەیەکی بڵاوکردەوە |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/263869/slug |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=ئاسایشی ھەولێر لەبارەی بەخشینەوەی چەک لە بانگەشەی ھەڵبژاردن ڕوونکردنەوەیەکی بڵاوکردەوە}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=ئاسایشی ھەولێر دەستگیرکردنی بکوژی گەنجێکی راگەیاند |ناونیشان=https://kurdistantv.net/ku/news/102843 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=کوردستان تیڤی (kurdistantv.net) |زمان=ku}}&lt;/ref&gt;
* بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر.
* بەرەنگاربوونەوەی تاوانی ئەلیکترۆنی.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://gov.krd/ سایتی فەرمیی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]
* [https://www.asayshi-hawler.com/سایتی فەرمیی بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی ھەولێر]

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|عێراق|کوردستان}}

[[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان]]
[[پۆل:ڕێکخراوە ھەواڵگرییەکانی عێراق]]
[[پۆل:سیاسەتی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:ھێزەکانی ڕێکخستنی عێراقی]]
[[پۆل:ھێزە تایبەتەکان]]</text>
      <sha1>b1plway77kadvmh71wpm9a8tv1wed2k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581737</id>
      <parentid>1581734</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T20:07:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>باشترکردنی دەستپێک</comment>
      <origin>1581737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5146" sha1="5vla29u5fwbrnpqvtupe6dwdvsbvxji" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
{{Infobox government agency|agency_name=بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی ھەولێر|nativename=|nativename_a=|logo=|logo_width=|logo_caption=|seal=Erbil Asaish.jpg|seal_width=200 px|seal_caption=|formed=١٩٩٢|preceding1=|preceding2=|dissolved=|superseding=|jurisdiction=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]|headquarters=[[ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] {{ئاڵای کوردستان}}|employees=|budget=|minister1_name=|minister1_pfo=|minister2_name=|minister2_pfo=|chief1_name=[[بارزان قەساب]]|chief1_position=|chief2_name=|chief2_position=|parent_agency=پاراستن و زانیاری (پێشتر)|child1_agency=|child2_agency=|website=https://www.asayshi-hawler.com|footnotes=}}

'''بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی ھەولێر''' ({{بە عەرەبی|مدیریة أسایش أربیل}}) دەزگایەکی نیشتیمانیی فەرمییە سەر بە [[ئەنجومەنی ئاسایشی ھەرێمی کوردستان|ئەنجومەنی ئاسایشی ھەرێمی کوردستانە]]، لە ساڵی [[١٩٩٢]] پاش [[ڕاپەڕینی ١٩٩١]] و پێکھێنانی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] لە عێراق دامەزراوە، بەرپرسیاریەتی و ئەرکی پاراستنی سەقامگیری و ئاسایشی نەتەوەیی و دەستەبەرکردنی ئارامی بۆ ھاووڵاتیان و نیشتەجێبووانی پایتەختی ھەرێمی کوردستان لە ئەستۆ دەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=راگەیەنراوێک لە بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ھەولێر. |ناونیشان=https://www.erbil.gov.krd/app/ku/node/2211 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=www.erbil.gov.krd |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=‎ بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ھەولێر داواکارییەک ئاراستەی ھاووڵاتییان دەکات |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/242622/slug |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=‎ بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ھەولێر داواکارییەک ئاراستەی ھاووڵاتییان دەکات}}&lt;/ref&gt;

بارزان قەساب بەڕێوەبەری فەرمی بەڕێوەبەرایەتیەکەیە لە [[ھەولێر]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=بارزان قەساب: بە سەرپەرشتی ڕاستەوخۆی سەرۆک بارزانی گوێڕ و مەخموور ڕزگارکرا |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/241330/slug |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=بارزان قەساب: بە سەرپەرشتی ڕاستەوخۆی سەرۆک بارزانی گوێڕ و مەخموور رزگارکرا}}&lt;/ref&gt;

== ئەرکە سەرەکییەکان ==
* پاراستنی ئاسایشی گشتی و چاودێریکردن و پوچەڵکردنەوەی ھەر ھەوڵێک کە بیەوێت ئارامی شاری ھەولێر تێکبدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|سەردێڕ=ئاسایشی ھەولێر لەبارەی بەخشینەوەی چەک لە بانگەشەی ھەڵبژاردن ڕوونکردنەوەیەکی بڵاوکردەوە |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/263869/slug |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=ئاسایشی ھەولێر لەبارەی بەخشینەوەی چەک لە بانگەشەی ھەڵبژاردن ڕوونکردنەوەیەکی بڵاوکردەوە}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=ئاسایشی ھەولێر دەستگیرکردنی بکوژی گەنجێکی راگەیاند |ناونیشان=https://kurdistantv.net/ku/news/102843 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=کوردستان تیڤی (kurdistantv.net) |زمان=ku}}&lt;/ref&gt;
* بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر.
* بەرەنگاربوونەوەی تاوانی ئەلیکترۆنی.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://gov.krd/ سایتی فەرمیی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]
* [https://www.asayshi-hawler.com/سایتی فەرمیی بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی ھەولێر]

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|عێراق|کوردستان}}

[[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان]]
[[پۆل:ڕێکخراوە ھەواڵگرییەکانی عێراق]]
[[پۆل:سیاسەتی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:ھێزەکانی ڕێکخستنی عێراقی]]
[[پۆل:ھێزە تایبەتەکان]]</text>
      <sha1>5vla29u5fwbrnpqvtupe6dwdvsbvxji</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581739</id>
      <parentid>1581737</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T20:10:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>زیادکردن/لابردنی ویکیبەستەر</comment>
      <origin>1581739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5157" sha1="arp19uh4d0a80q8vjevie2n0unbjqbs" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
{{Infobox government agency|agency_name=بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی ھەولێر|nativename=|nativename_a=|logo=|logo_width=|logo_caption=|seal=Erbil Asaish.jpg|seal_width=200 px|seal_caption=|formed=١٩٩٢|preceding1=|preceding2=|dissolved=|superseding=|jurisdiction=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]|headquarters=[[ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] {{ئاڵای کوردستان}}|employees=|budget=|minister1_name=|minister1_pfo=|minister2_name=|minister2_pfo=|chief1_name=[[بارزان قەساب]]|chief1_position=|chief2_name=|chief2_position=|parent_agency=پاراستن و زانیاری (پێشتر)|child1_agency=|child2_agency=|website=https://www.asayshi-hawler.com|footnotes=}}

'''بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی ھەولێر''' ({{بە عەرەبی|مدیریة أسایش أربیل}}) دەزگایەکی نیشتیمانیی فەرمییە سەر بە [[ئەنجومەنی ئاسایشی ھەرێمی کوردستان|ئەنجومەنی ئاسایشی ھەرێمی کوردستانە]]، لە ساڵی ١٩٩٢ پاش [[ڕاپەڕینی ١٩٩١]] و پێکھێنانی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] لە عێراق دامەزراوە، بەرپرسیاریەتی و ئەرکی پاراستنی سەقامگیری و ئاسایشی نەتەوەیی و دەستەبەرکردنی ئارامی بۆ ھاووڵاتیان و نیشتەجێبووانی ھەولێری پایتەختی ھەرێمی کوردستان لە ئەستۆ دەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=راگەیەنراوێک لە بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ھەولێر. |ناونیشان=https://www.erbil.gov.krd/app/ku/node/2211 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=www.erbil.gov.krd |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=‎ بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ھەولێر داواکارییەک ئاراستەی ھاووڵاتییان دەکات |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/242622/slug |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=‎ بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ھەولێر داواکارییەک ئاراستەی ھاووڵاتییان دەکات}}&lt;/ref&gt;

بارزان قەساب بەڕێوەبەری فەرمی بەڕێوەبەرایەتیەکەیە لە [[ھەولێر]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=بارزان قەساب: بە سەرپەرشتی ڕاستەوخۆی سەرۆک بارزانی گوێڕ و مەخموور ڕزگارکرا |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/241330/slug |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=بارزان قەساب: بە سەرپەرشتی ڕاستەوخۆی سەرۆک بارزانی گوێڕ و مەخموور رزگارکرا}}&lt;/ref&gt;

== ئەرکە سەرەکییەکان ==
* پاراستنی ئاسایشی گشتی و چاودێریکردن و پوچەڵکردنەوەی ھەر ھەوڵێک کە بیەوێت ئارامی شاری ھەولێر تێکبدات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|سەردێڕ=ئاسایشی ھەولێر لەبارەی بەخشینەوەی چەک لە بانگەشەی ھەڵبژاردن ڕوونکردنەوەیەکی بڵاوکردەوە |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/263869/slug |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=ئاسایشی ھەولێر لەبارەی بەخشینەوەی چەک لە بانگەشەی ھەڵبژاردن ڕوونکردنەوەیەکی بڵاوکردەوە}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=ئاسایشی ھەولێر دەستگیرکردنی بکوژی گەنجێکی راگەیاند |ناونیشان=https://kurdistantv.net/ku/news/102843 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=کوردستان تیڤی (kurdistantv.net) |زمان=ku}}&lt;/ref&gt;
* بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر.
* بەرەنگاربوونەوەی تاوانی ئەلیکترۆنی.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [https://gov.krd/ سایتی فەرمیی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]
* [https://www.asayshi-hawler.com/سایتی فەرمیی بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی ھەولێر]

{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|عێراق|کوردستان}}

[[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان]]
[[پۆل:ڕێکخراوە ھەواڵگرییەکانی عێراق]]
[[پۆل:سیاسەتی باشووری کوردستان]]
[[پۆل:ھێزەکانی ڕێکخستنی عێراقی]]
[[پۆل:ھێزە تایبەتەکان]]</text>
      <sha1>arp19uh4d0a80q8vjevie2n0unbjqbs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی ئەفریقا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295486</id>
    <revision>
      <id>1581697</id>
      <parentid>1581582</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T17:02:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەفریقا|ئەفریقا]]، [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] و [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]</comment>
      <origin>1581697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2041" sha1="5piduz95ebq9pyo2k1on7kzfbxdzvl2" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ئابووریی ئەفریقا لە [[دانوستان (ئابوورناسی)|بازرگانی]]، پیشەسازی، [[وەرزێری|کشتوکاڵ]] و سەرچاوە مرۆیییەکان پێکدێت. بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٢؛ نزیکەی ١٫٠٧ ملیار کەس لە کیشوەری ئەفریقادا نیشتەجێن کە لە ٥٤ دەوڵەتی جیاوازدا دەژین. [[ئەفریقا]] کیشوەرێکی زۆر دەوڵەمەندە بە [[سەرچاوە|سەرچاوەکان]]، بە پێچەوانەی دانیشتووانەکەی کە بە یەکێک لە ھەژارترین دانیشتووانەکان لە پاڵ [[کیشوەر|کیشوەرەکانی تری جیھاندا]] دادەنرێن. گەشەی ئەم دوایییەی کە ژمارەیەکی زۆر لە وڵاتانی کیشوەرەکە بەخۆیانەوە بینیویانە، بۆ گەشەی فرۆشتنی کاڵا و خزمەتگوزارییەکان و بەرھەمھێنان دەگەڕێتەوە.

دانیشتووانی کیشوەری [[ئەفریقا]] ھەژارترینن لە [[جیھان|جیھاندا]]، لە بەراورد لەگەڵ [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] بۆ ھەر تاکێک. لەگەڵ ئەوەشدا، بەشەکانی کیشوەرەکە لە چەند ساڵی ڕابردوودا دەستکەوتی گەورەیان بەدەستھێناوە. لە ساڵانی ڕابردوودا، زۆرێک لە وڵاتانی ئەفریقا بوونەتە یەکێک لە خێراترین ئابوورییە گەشەسەندووەکانی جیھان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری|سیاسەت}}

[[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]]
[[پۆل:ئابووری ئافریقا]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>5piduz95ebq9pyo2k1on7kzfbxdzvl2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581713</id>
      <parentid>1581697</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T20:01:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1581713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2102" sha1="8vx4p8hoczw2x4cloaod7yuc4kgzws8" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

ئابووریی ئەفریقا لە [[دانوستان (ئابوورناسی)|بازرگانی]]، پیشەسازی، [[وەرزێری|کشتوکاڵ]] و سەرچاوە مرۆیییەکان پێکدێت. بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٢؛ نزیکەی ١٫٠٧ ملیار کەس لە کیشوەری ئەفریقادا نیشتەجێن کە لە ٥٤ دەوڵەتی جیاوازدا دەژین. [[ئەفریقا]] کیشوەرێکی زۆر دەوڵەمەندە بە [[سەرچاوە|سەرچاوەکان]]، بە پێچەوانەی دانیشتووانەکەی کە بە یەکێک لە ھەژارترین دانیشتووانەکان لە پاڵ [[کیشوەر|کیشوەرەکانی تری جیھاندا]] دادەنرێن. گەشەی ئەم دوایییەی کە ژمارەیەکی زۆر لە وڵاتانی کیشوەرەکە بەخۆیانەوە بینیویانە، بۆ گەشەی فرۆشتنی کاڵا و خزمەتگوزارییەکان و بەرھەمھێنان دەگەڕێتەوە.

دانیشتووانی کیشوەری [[ئەفریقا]] ھەژارترینن لە [[جیھان|جیھاندا]]، لە بەراورد لەگەڵ [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] بۆ ھەر تاکێک. لەگەڵ ئەوەشدا، بەشەکانی کیشوەرەکە لە چەند ساڵی ڕابردوودا دەستکەوتی گەورەیان بەدەستھێناوە. لە ساڵانی ڕابردوودا، زۆرێک لە وڵاتانی ئەفریقا بوونەتە یەکێک لە خێراترین ئابوورییە گەشەسەندووەکانی جیھان.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری|سیاسەت}}

[[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]]
[[پۆل:ئابووری ئافریقا]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>8vx4p8hoczw2x4cloaod7yuc4kgzws8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی ئەریزۆنا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295487</id>
    <revision>
      <id>1581622</id>
      <parentid>1581581</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:02:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1036" sha1="ss135t6j5uiq5q94i5k6ja4p5u2icsp" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

[[پەڕگە:Barringer_Crater_aerial_photo_by_USGS.jpg|وێنۆک|چاڵی نەیزەکی ئەریزۆنا شوێنێکی گەشتیارییە.]]
ئابووریی ئەریزۆنا کۆی تێکڕای بەرھەمی ویلایەتی ٥٠٨ ملیار دۆلار بوو لە ساڵی ٢٠٢٣دا.&lt;ref name=&quot;GDPByState&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bea.gov/data/gdp/gdp-state|سەردێڕ=GDP by State {{!}} U.S. Bureau of Economic Analysis (BEA) |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=GDP by State &amp;#124; U.S. Bureau of Economic Analysis (BEA)}}&lt;/ref&gt; پێکھاتەی ئابووریی ویلایەتەکە تا ڕادەیەک جۆراوجۆرە؛ ئەگەرچی چاودێریی تەندروستی، گواستنەوە و حکوومەت وەک گەورەترین کەرتەکان دەمێننەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>ss135t6j5uiq5q94i5k6ja4p5u2icsp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581729</id>
      <parentid>1581622</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T20:03:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1581729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1147" sha1="6l9jtp20ibkekt56c2qsfctq8ywi095" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

[[پەڕگە:Barringer_Crater_aerial_photo_by_USGS.jpg|وێنۆک|چاڵی نەیزەکی ئەریزۆنا شوێنێکی گەشتیارییە.]]
ئابووریی ئەریزۆنا کۆی تێکڕای بەرھەمی ویلایەتی ٥٠٨ ملیار دۆلار بوو لە ساڵی ٢٠٢٣دا.&lt;ref name=&quot;GDPByState&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bea.gov/data/gdp/gdp-state|سەردێڕ=GDP by State {{!}} U.S. Bureau of Economic Analysis (BEA) |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=GDP by State &amp;#124; U.S. Bureau of Economic Analysis (BEA)}}&lt;/ref&gt; پێکھاتەی ئابووریی ویلایەتەکە تا ڕادەیەک جۆراوجۆرە؛ ئەگەرچی چاودێریی تەندروستی، گواستنەوە و حکوومەت وەک گەورەترین کەرتەکان دەمێننەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>6l9jtp20ibkekt56c2qsfctq8ywi095</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی فلۆریدا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295488</id>
    <revision>
      <id>1581623</id>
      <parentid>1581580</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:02:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3702" sha1="ak2wkj5qh3mfhjfxu35qgbn759i84hj" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Florida_counties_by_GDP_2021.png|وێنۆک|شارستانەکانی فلۆریدا بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی لە ساڵی ٢٠٢١ (بەستراوە بە دۆلاری ئەمریکیی ٢٠١٢)]]
ئابووریی ویلایەتی فلۆریدا چوارەم گەورەترین ئابوورییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا، لەگەڵ تێکڕای بەرھەمی ویلایەتی (GSP) ١٫٧٢٦ تریلیۆن دۆلار تا ساڵی ٢٠٢٤.&lt;ref name=&quot;GDPByState&quot;/&gt; ئەگەر [[فلۆریدا]] نەتەوەیەکی سەروەر بووایە (٢٠٢٤)، وەک [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|١٥ەمین گەورەترین ئابووریی جیھان]] بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی ناوەکی بەپێی [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|سندووقی دراوی نێونەتەوەیی]] ڕیزبەندی دەکرا، لە پێش [[ئیسپانیا]] و لە دوای [[کۆریای باشوور]].&lt;ref name=&quot;GDPByState&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bea.gov/data/gdp/gdp-state|سەردێڕ=GDP by State {{!}} U.S. Bureau of Economic Analysis (BEA) |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=GDP by State &amp;#124; U.S. Bureau of Economic Analysis (BEA)}}https://www.bea.gov/sites/default/files/2022-12/lagdp1222.pdf Bureau of Economic Analysis – Full release and tables – Gross Domestic Product by State, 3rd Quarter 2022. Retrieved July 4, 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GDP IMF&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2021/October/weo-report?c=512,914,612,171,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&amp;s=NGDPD,&amp;sy=2021&amp;ey=2021&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1|سەردێڕ=Report for Selected Countries and Subjects |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=IMF.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=US&amp;most_recent_value_desc=true|سەردێڕ=World Bank Open Data |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=The World Bank}}&lt;/ref&gt; کشتوکاڵ، گەشتیاری، پیشەسازی، بیناسازی، بانکی نێونەتەوەیی، زانستە بایۆپزیشکی و ژیانییەکان، توێژینەوەی چاودێریی تەندروستی، ڕاھێنانی ھاوشێوەسازی، فڕۆکەوانی و بۆشایی و بەرگری، و گەشتی بۆشاییی بازرگانی بەشداری لە ئابووریی ویلایەتەکەدا دەکەن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>ak2wkj5qh3mfhjfxu35qgbn759i84hj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581728</id>
      <parentid>1581623</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T20:03:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1581728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3752" sha1="f5cxh547ylc62k0ayu31i5xfkf63c9v" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Florida_counties_by_GDP_2021.png|وێنۆک|شارستانەکانی فلۆریدا بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی لە ساڵی ٢٠٢١ (بەستراوە بە دۆلاری ئەمریکیی ٢٠١٢)]]
ئابووریی ویلایەتی فلۆریدا چوارەم گەورەترین ئابوورییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا، لەگەڵ تێکڕای بەرھەمی ویلایەتی (GSP) ١٫٧٢٦ تریلیۆن دۆلار تا ساڵی ٢٠٢٤.&lt;ref name=&quot;GDPByState&quot;/&gt; ئەگەر [[فلۆریدا]] نەتەوەیەکی سەروەر بووایە (٢٠٢٤)، وەک [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|١٥ەمین گەورەترین ئابووریی جیھان]] بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی ناوەکی بەپێی [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|سندووقی دراوی نێونەتەوەیی]] ڕیزبەندی دەکرا، لە پێش [[ئیسپانیا]] و لە دوای [[کۆریای باشوور]].&lt;ref name=&quot;GDPByState&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bea.gov/data/gdp/gdp-state|سەردێڕ=GDP by State {{!}} U.S. Bureau of Economic Analysis (BEA) |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=GDP by State &amp;#124; U.S. Bureau of Economic Analysis (BEA)}}https://www.bea.gov/sites/default/files/2022-12/lagdp1222.pdf Bureau of Economic Analysis – Full release and tables – Gross Domestic Product by State, 3rd Quarter 2022. Retrieved July 4, 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GDP IMF&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2021/October/weo-report?c=512,914,612,171,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&amp;s=NGDPD,&amp;sy=2021&amp;ey=2021&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1|سەردێڕ=Report for Selected Countries and Subjects |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=IMF.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=US&amp;most_recent_value_desc=true|سەردێڕ=World Bank Open Data |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=The World Bank}}&lt;/ref&gt; کشتوکاڵ، گەشتیاری، پیشەسازی، بیناسازی، بانکی نێونەتەوەیی، زانستە بایۆپزیشکی و ژیانییەکان، توێژینەوەی چاودێریی تەندروستی، ڕاھێنانی ھاوشێوەسازی، فڕۆکەوانی و بۆشایی و بەرگری، و گەشتی بۆشاییی بازرگانی بەشداری لە ئابووریی ویلایەتەکەدا دەکەن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>f5cxh547ylc62k0ayu31i5xfkf63c9v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی کینیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295489</id>
    <revision>
      <id>1581624</id>
      <parentid>1581579</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:02:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2292" sha1="0w27zuy04rh53mc2vtjekn5v5oip19x" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

[[کینیا]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]] لەگەڵ چەند کۆمپانیایەکی دەوڵەتی. کینیا خاوەنی بازاڕێکی پەرەئەستێنە و نەتەوەیەکی پیشەسازیی مامناوەندە کە لە پێش ھاوتاکانی خۆیەتی لە [[کۆمەڵگای ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا|ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا]]. لە ئێستادا نەتەوەیەکی خاوەن داھاتی مامناوەندی نزمە، کینیا پلانی ھەیە تا ساڵی ٢٠٣٠ ببێتە نەتەوەیەکی تازە پیشەسازیبوو. پیشەسازییە سەرەکییەکان کە ئابووریی کینیا بەڕێوە دەبەن بریتین لە خزمەتگوزارییە دارایییەکان، کشتوکاڵ، خانووبەرە، بەرھەمھێنان، لۆجستی، گەشتیاری، تاکفرۆشی و وزە. تا ساڵی ٢٠٢٠، [[کینیا]] سێیەم گەورەترین ئابووریی لە ئەفریقای ژێر بیابان ھەبوو، لە دوای [[ئابووریی نێجیریا|نێجیریا]] و ئەفریقای باشوور دێت. لەسەر ئاستی ناوچەیی، کینیا خاوەنی ئابوورییەکی بەھێزتر و سەقامگیرتر بووە لە بەراورد لەگەڵ وڵاتانی دراوسێی لە ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا.&lt;ref name=&quot;World Bank Open Data&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.worldbank.org/|سەردێڕ=World Bank Open Data |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230526025607/https://data.worldbank.org/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=World Bank Open Data}}&lt;/ref&gt; تا ساڵی ٢٠٢٣، وڵاتەکە ببووە گەورەترین چەقی پڕۆژە نوێیەکان (ستارت ئەپ) لە ئەفریقا، ھەم لە ڕووی پارەی وەبەرھێنراو و ھەم لە ڕووی ژمارەی پڕۆژەکانەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>0w27zuy04rh53mc2vtjekn5v5oip19x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581691</id>
      <parentid>1581624</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T17:01:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەفریقا|ئەفریقا]] و [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]]</comment>
      <origin>1581691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2352" sha1="c9okgbs2ip6u8eb45qbtbq2wbik3401" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

[[کینیا]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]] لەگەڵ چەند کۆمپانیایەکی دەوڵەتی. کینیا خاوەنی بازاڕێکی پەرەئەستێنە و نەتەوەیەکی پیشەسازیی مامناوەندە کە لە پێش ھاوتاکانی خۆیەتی لە [[کۆمەڵگای ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا|ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا]]. لە ئێستادا نەتەوەیەکی خاوەن داھاتی مامناوەندی نزمە، کینیا پلانی ھەیە تا ساڵی ٢٠٣٠ ببێتە نەتەوەیەکی تازە پیشەسازیبوو. پیشەسازییە سەرەکییەکان کە ئابووریی کینیا بەڕێوە دەبەن بریتین لە خزمەتگوزارییە دارایییەکان، کشتوکاڵ، خانووبەرە، بەرھەمھێنان، لۆجستی، گەشتیاری، تاکفرۆشی و وزە. تا ساڵی ٢٠٢٠، [[کینیا]] سێیەم گەورەترین ئابووریی لە ئەفریقای ژێر بیابان ھەبوو، لە دوای [[ئابووریی نێجیریا|نێجیریا]] و ئەفریقای باشوور دێت. لەسەر ئاستی ناوچەیی، کینیا خاوەنی ئابوورییەکی بەھێزتر و سەقامگیرتر بووە لە بەراورد لەگەڵ وڵاتانی دراوسێی لە ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا.&lt;ref name=&quot;World Bank Open Data&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.worldbank.org/|سەردێڕ=World Bank Open Data |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230526025607/https://data.worldbank.org/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=World Bank Open Data}}&lt;/ref&gt; تا ساڵی ٢٠٢٣، وڵاتەکە ببووە گەورەترین چەقی پڕۆژە نوێیەکان (ستارت ئەپ) لە ئەفریقا، ھەم لە ڕووی پارەی وەبەرھێنراو و ھەم لە ڕووی ژمارەی پڕۆژەکانەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>c9okgbs2ip6u8eb45qbtbq2wbik3401</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581720</id>
      <parentid>1581691</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T20:02:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1581720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2543" sha1="dfu0e4zt7fxpsfg4hg17qs1wey1riml" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

[[کینیا]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]] لەگەڵ چەند کۆمپانیایەکی دەوڵەتی. کینیا خاوەنی بازاڕێکی پەرەئەستێنە و نەتەوەیەکی پیشەسازیی مامناوەندە کە لە پێش ھاوتاکانی خۆیەتی لە [[کۆمەڵگای ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا|ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا]]. لە ئێستادا نەتەوەیەکی خاوەن داھاتی مامناوەندی نزمە، کینیا پلانی ھەیە تا ساڵی ٢٠٣٠ ببێتە نەتەوەیەکی تازە پیشەسازیبوو. پیشەسازییە سەرەکییەکان کە ئابووریی کینیا بەڕێوە دەبەن بریتین لە خزمەتگوزارییە دارایییەکان، کشتوکاڵ، خانووبەرە، بەرھەمھێنان، لۆجستی، گەشتیاری، تاکفرۆشی و وزە. تا ساڵی ٢٠٢٠، [[کینیا]] سێیەم گەورەترین ئابووریی لە ئەفریقای ژێر بیابان ھەبوو، لە دوای [[ئابووریی نێجیریا|نێجیریا]] و ئەفریقای باشوور دێت. لەسەر ئاستی ناوچەیی، کینیا خاوەنی ئابوورییەکی بەھێزتر و سەقامگیرتر بووە لە بەراورد لەگەڵ وڵاتانی دراوسێی لە ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا.&lt;ref name=&quot;World Bank Open Data&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.worldbank.org/|سەردێڕ=World Bank Open Data |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230526025607/https://data.worldbank.org/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=World Bank Open Data}}&lt;/ref&gt; تا ساڵی ٢٠٢٣، وڵاتەکە ببووە گەورەترین چەقی پڕۆژە نوێیەکان (ستارت ئەپ) لە ئەفریقا، ھەم لە ڕووی پارەی وەبەرھێنراو و ھەم لە ڕووی ژمارەی پڕۆژەکانەوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>dfu0e4zt7fxpsfg4hg17qs1wey1riml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی سڕبیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295490</id>
    <revision>
      <id>1581625</id>
      <parentid>1581578</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:03:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2075" sha1="dpp6urj4le4pukvnfdl9clbfvfw0wnd" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ئابووریی [[سڕبیا]] ئابوورییەکی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵی]] [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]].&lt;ref name=&quot;IMFWEO&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/April/weo-report?c=942,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2022&amp;ey=2029&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1|سەردێڕ=Report for Selected Countries and Subjects}}&lt;/ref&gt; سڕبیا خاوەنی بنکەیەکی بەرھەمھێنانی بەرچاوە، کە بە شێوەیەکی سەرەکی جەخت لەسەر ئامێر، ئۆتۆمبێل، وزە، و کانزاکاری دەکاتەوە.&lt;ref name=&quot;wf&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/serbia/|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210111023244/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/serbia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە=[[The World Factbook]]}}&lt;/ref&gt; ھەناردە سەرەکییەکانی ئابووریی سڕبیا بریتین لە کانزا بنەڕەتییەکان، کەلوپەلی ناوماڵ، ماددە کیمیایییەکان، تایە، و دەرمان. بە توندی بەستراوەتەوە بە بازرگانیی نێونەتەوەیی لە ئەورووپادا، ھاوبەشە بازرگانییە سەرەکییەکان بریتین لە [[یەکێتیی ئەورووپا]]، دراوسێکانی، ھەروەھا [[چین]]، [[تورکیا]] و [[ڕووسیا]]. پایتەخت و ناوەندی دارایی وڵاتەکە [[بێلگراد]]ە، و نۆڤی ساد و نیش تێیدا ناوەندی ئابووریی گرنگن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕەوشی ناونیشان]]</text>
      <sha1>dpp6urj4le4pukvnfdl9clbfvfw0wnd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581690</id>
      <parentid>1581625</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T17:01:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]]</comment>
      <origin>1581690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2120" sha1="s5j7mstkpgwfgbdo2ideep7i8f8k9iz" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ئابووریی [[سڕبیا]] ئابوورییەکی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵی]] [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]].&lt;ref name=&quot;IMFWEO&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/April/weo-report?c=942,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2022&amp;ey=2029&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1|سەردێڕ=Report for Selected Countries and Subjects}}&lt;/ref&gt; سڕبیا خاوەنی بنکەیەکی بەرھەمھێنانی بەرچاوە، کە بە شێوەیەکی سەرەکی جەخت لەسەر ئامێر، ئۆتۆمبێل، وزە، و کانزاکاری دەکاتەوە.&lt;ref name=&quot;wf&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/serbia/|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210111023244/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/serbia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە=[[The World Factbook]]}}&lt;/ref&gt; ھەناردە سەرەکییەکانی ئابووریی سڕبیا بریتین لە کانزا بنەڕەتییەکان، کەلوپەلی ناوماڵ، ماددە کیمیایییەکان، تایە، و دەرمان. بە توندی بەستراوەتەوە بە بازرگانیی نێونەتەوەیی لە ئەورووپادا، ھاوبەشە بازرگانییە سەرەکییەکان بریتین لە [[یەکێتیی ئەورووپا]]، دراوسێکانی، ھەروەھا [[چین]]، [[تورکیا]] و [[ڕووسیا]]. پایتەخت و ناوەندی دارایی وڵاتەکە [[بێلگراد]]ە، و نۆڤی ساد و نیش تێیدا ناوەندی ئابووریی گرنگن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ئابووری}}

[[پۆل:ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕەوشی ناونیشان]]</text>
      <sha1>s5j7mstkpgwfgbdo2ideep7i8f8k9iz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581721</id>
      <parentid>1581690</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T20:02:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1581721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2220" sha1="rtvz8kuj0yozdberheuauh434gxvixj" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

ئابووریی [[سڕبیا]] ئابوورییەکی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵی]] [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]].&lt;ref name=&quot;IMFWEO&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/April/weo-report?c=942,&amp;s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2022&amp;ey=2029&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1|سەردێڕ=Report for Selected Countries and Subjects}}&lt;/ref&gt; سڕبیا خاوەنی بنکەیەکی بەرھەمھێنانی بەرچاوە، کە بە شێوەیەکی سەرەکی جەخت لەسەر ئامێر، ئۆتۆمبێل، وزە، و کانزاکاری دەکاتەوە.&lt;ref name=&quot;wf&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/serbia/|سەردێڕ=Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210111023244/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/serbia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە=[[The World Factbook]]}}&lt;/ref&gt; ھەناردە سەرەکییەکانی ئابووریی سڕبیا بریتین لە کانزا بنەڕەتییەکان، کەلوپەلی ناوماڵ، ماددە کیمیایییەکان، تایە، و دەرمان. بە توندی بەستراوەتەوە بە بازرگانیی نێونەتەوەیی لە ئەورووپادا، ھاوبەشە بازرگانییە سەرەکییەکان بریتین لە [[یەکێتیی ئەورووپا]]، دراوسێکانی، ھەروەھا [[چین]]، [[تورکیا]] و [[ڕووسیا]]. پایتەخت و ناوەندی دارایی وڵاتەکە [[بێلگراد]]ە، و نۆڤی ساد و نیش تێیدا ناوەندی ئابووریی گرنگن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ئابووری}}

[[پۆل:ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕەوشی ناونیشان]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>rtvz8kuj0yozdberheuauh434gxvixj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی لیختنشتاین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295491</id>
    <revision>
      <id>1581698</id>
      <parentid>1581577</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T17:02:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەورووپا|ئەورووپا]] و [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]]</comment>
      <origin>1581698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1517" sha1="elj4gze79qvs4t6c9j6kgc614k18euh" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
ئابووریی [[لیختنشتاین]] لەسەر پیشەسازی دامەزراوە، لەگەڵ کەرتێکی کشتوکاڵیی بچووک بەڵام گرنگ، و خزمەتگوزارییەکان (بەتایبەتی خزمەتگوزارییە گشتییەکان، لەوانەش گەشتیاری و تەکنەلۆژیای زانیاری). وڵاتەکە بەشدارە لە یەکێتییەکی گومرگی لەگەڵ [[سویسڕا]] و [[فڕانکی سویسری]] وەک دراوی نەتەوەیی خۆی بەکاردەھێنێت. زیاتر لە ٨٥٪ی پێداویستییەکانی وزەی خۆی ھاوردە دەکات. لیختنشتاین لە ساڵی ١٩٩١ەوە ئەندامی کۆمەڵەی بازرگانیی ئازادی ئەورووپایە (ئێفتا) (پێشتر بەرژەوەندییەکانی لەلایەن سویسڕاوە نوێنەرایەتی دەکران). ھەروەھا لە ئایاری ١٩٩٥ەوە ئەندامی [[ناوچەی ئابووری ئەورووپی|ناوچەی ئابووریی ئەورووپی]] (ئی ئی ئەی) بووە و بەشدارە لە [[ڕێککەوتننامەی شنگن|ڕێککەوتننامەی شینگن]] بۆ گەشتکردنی ناوخۆیی ئەورووپا بەبێ پاسپۆرت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ئەورووپا|ئابووری}}</text>
      <sha1>elj4gze79qvs4t6c9j6kgc614k18euh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581712</id>
      <parentid>1581698</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T20:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1581712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1708" sha1="fsr2rilrpbey75wt4rfx3mc7d1kgnn1" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}
ئابووریی [[لیختنشتاین]] لەسەر پیشەسازی دامەزراوە، لەگەڵ کەرتێکی کشتوکاڵیی بچووک بەڵام گرنگ، و خزمەتگوزارییەکان (بەتایبەتی خزمەتگوزارییە گشتییەکان، لەوانەش گەشتیاری و تەکنەلۆژیای زانیاری). وڵاتەکە بەشدارە لە یەکێتییەکی گومرگی لەگەڵ [[سویسڕا]] و [[فڕانکی سویسری]] وەک دراوی نەتەوەیی خۆی بەکاردەھێنێت. زیاتر لە ٨٥٪ی پێداویستییەکانی وزەی خۆی ھاوردە دەکات. لیختنشتاین لە ساڵی ١٩٩١ەوە ئەندامی کۆمەڵەی بازرگانیی ئازادی ئەورووپایە (ئێفتا) (پێشتر بەرژەوەندییەکانی لەلایەن سویسڕاوە نوێنەرایەتی دەکران). ھەروەھا لە ئایاری ١٩٩٥ەوە ئەندامی [[ناوچەی ئابووری ئەورووپی|ناوچەی ئابووریی ئەورووپی]] (ئی ئی ئەی) بووە و بەشدارە لە [[ڕێککەوتننامەی شنگن|ڕێککەوتننامەی شینگن]] بۆ گەشتکردنی ناوخۆیی ئەورووپا بەبێ پاسپۆرت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ئەورووپا|ئابووری}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>fsr2rilrpbey75wt4rfx3mc7d1kgnn1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی مەغریب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295492</id>
    <revision>
      <id>1581699</id>
      <parentid>1581576</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T17:03:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەفریقا|ئەفریقا]]، [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] و [[دەروازە:مەغریب|مەغریب]]</comment>
      <origin>1581699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1603" sha1="67l65ge7g0bavndwe58hj8yn3049o8f" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ئابووریی مەغریب کۆمەڵە سیاسەت و فاکتەرە ناوخۆیی و دەرەکی، کاتی و پێکھاتەیییەکانە کە واقیعی ئابووریی [[مەغریب]] لە سەردەمی ھاوچەرخدا دیاری دەکەن. [[مەغریب]] بە [[وڵاتی پەرەئەستێن|وڵاتێکی پەرەئەستێن]] دادەنرێت کە ئابوورییەکەی مەیلی بەرەو ئابووریی بازاڕ ھەیە لەگەڵ ئامادەیییەکی بەھێزی دەسەڵاتە گشتییەکان لە وەبەرھێنان و ئاراستەکردنی سیاسەتە ئابوورییەکاندا.

ئابووریی مەغریب پێنجەمە لە [[ئەفریقا]] (لە دوای [[میسر]]، [[نێجیریا]]، [[جەزائیر]] و [[ئەفریقای باشوور]] بە تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی کە بە ١٠٤ ملیار دۆلار (٢٣٥٫١٤ ملیار بە ڕەچاوکردنی ھاوتاکانی ھێزی کڕین) دەخەمڵێندرێت، واتە بە تێکڕای ٣٬١٠٨ دۆلار بۆ ھەر کەسێک.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری|مەغریب}}

[[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]]
[[پۆل:Webarchive template wayback links]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>67l65ge7g0bavndwe58hj8yn3049o8f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581711</id>
      <parentid>1581699</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T20:01:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}}</comment>
      <origin>1581711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1744" sha1="79nwaqtcruztr8sab42ixkq8mu1xyzi" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
}}
{{داتابۆکس}}

ئابووریی مەغریب کۆمەڵە سیاسەت و فاکتەرە ناوخۆیی و دەرەکی، کاتی و پێکھاتەیییەکانە کە واقیعی ئابووریی [[مەغریب]] لە سەردەمی ھاوچەرخدا دیاری دەکەن. [[مەغریب]] بە [[وڵاتی پەرەئەستێن|وڵاتێکی پەرەئەستێن]] دادەنرێت کە ئابوورییەکەی مەیلی بەرەو ئابووریی بازاڕ ھەیە لەگەڵ ئامادەیییەکی بەھێزی دەسەڵاتە گشتییەکان لە وەبەرھێنان و ئاراستەکردنی سیاسەتە ئابوورییەکاندا.

ئابووریی مەغریب پێنجەمە لە [[ئەفریقا]] (لە دوای [[میسر]]، [[نێجیریا]]، [[جەزائیر]] و [[ئەفریقای باشوور]] بە تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی کە بە ١٠٤ ملیار دۆلار (٢٣٥٫١٤ ملیار بە ڕەچاوکردنی ھاوتاکانی ھێزی کڕین) دەخەمڵێندرێت، واتە بە تێکڕای ٣٬١٠٨ دۆلار بۆ ھەر کەسێک.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری|مەغریب}}

[[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]]
[[پۆل:Webarchive template wayback links]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>79nwaqtcruztr8sab42ixkq8mu1xyzi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی بولگاریا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295493</id>
    <revision>
      <id>1581626</id>
      <parentid>1581575</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:03:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1629" sha1="r8d5am900zbwd2x71r6t0ujriw6oi0x" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ئابووریی بولگاریا لەسەر بنەماکانی [[بازاڕی ئازاد]] کار دەکات، کە خاوەنی کەرتێکی تایبەتی گەورە و کەرتێکی گشتیی بچووکترە. [[بولگاریا]] ئابوورییەکی پێشکەوتووی خاوەن داھاتی بەرزە بەپێی [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|سندووقی دراوی نێونەتەوەیی]] و [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانی]].&lt;ref name=&quot;IMF classification&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.imf.org/-/media/files/publications/weo/2026/april/english/statsappendix.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢٦|پەڕەکان=٩٢, ٩٩}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://blogs.worldbank.org/en/opendata/world-bank-country-classifications-by-income-level-for-2024-2025|سەردێڕ=World Bank country classifications by income level for 2024-2025 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=datahelpdesk.worldbank.org}}&lt;/ref&gt; ئەندامی [[یەکێتیی ئەورووپا]] (ئی یوو)، [[ڕێکخراوەی دانوستانی جیھانی|ڕێکخراوەی بازرگانیی نێونەتەوەیی]] (دەبلیوو تی ئۆ) و ڕێکخراوی ھاوکاریی ئابووریی دەریای ڕەشە (بی ئێس ئی سی).

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>r8d5am900zbwd2x71r6t0ujriw6oi0x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581689</id>
      <parentid>1581626</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T17:01:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]]</comment>
      <origin>1581689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1674" sha1="jdogt1yd8rg29h019070mm2092slxge" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ئابووریی بولگاریا لەسەر بنەماکانی [[بازاڕی ئازاد]] کار دەکات، کە خاوەنی کەرتێکی تایبەتی گەورە و کەرتێکی گشتیی بچووکترە. [[بولگاریا]] ئابوورییەکی پێشکەوتووی خاوەن داھاتی بەرزە بەپێی [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|سندووقی دراوی نێونەتەوەیی]] و [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانی]].&lt;ref name=&quot;IMF classification&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.imf.org/-/media/files/publications/weo/2026/april/english/statsappendix.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢٦|پەڕەکان=٩٢, ٩٩}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://blogs.worldbank.org/en/opendata/world-bank-country-classifications-by-income-level-for-2024-2025|سەردێڕ=World Bank country classifications by income level for 2024-2025 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=datahelpdesk.worldbank.org}}&lt;/ref&gt; ئەندامی [[یەکێتیی ئەورووپا]] (ئی یوو)، [[ڕێکخراوەی دانوستانی جیھانی|ڕێکخراوەی بازرگانیی نێونەتەوەیی]] (دەبلیوو تی ئۆ) و ڕێکخراوی ھاوکاریی ئابووریی دەریای ڕەشە (بی ئێس ئی سی).

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ئابووری}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>jdogt1yd8rg29h019070mm2092slxge</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581722</id>
      <parentid>1581689</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T20:02:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1581722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1774" sha1="9y4o9x9v761efv4ndamx2y2y60hd0he" xml:space="preserve">{{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

ئابووریی بولگاریا لەسەر بنەماکانی [[بازاڕی ئازاد]] کار دەکات، کە خاوەنی کەرتێکی تایبەتی گەورە و کەرتێکی گشتیی بچووکترە. [[بولگاریا]] ئابوورییەکی پێشکەوتووی خاوەن داھاتی بەرزە بەپێی [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|سندووقی دراوی نێونەتەوەیی]] و [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانی]].&lt;ref name=&quot;IMF classification&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.imf.org/-/media/files/publications/weo/2026/april/english/statsappendix.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢٦|پەڕەکان=٩٢, ٩٩}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://blogs.worldbank.org/en/opendata/world-bank-country-classifications-by-income-level-for-2024-2025|سەردێڕ=World Bank country classifications by income level for 2024-2025 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=datahelpdesk.worldbank.org}}&lt;/ref&gt; ئەندامی [[یەکێتیی ئەورووپا]] (ئی یوو)، [[ڕێکخراوەی دانوستانی جیھانی|ڕێکخراوەی بازرگانیی نێونەتەوەیی]] (دەبلیوو تی ئۆ) و ڕێکخراوی ھاوکاریی ئابووریی دەریای ڕەشە (بی ئێس ئی سی).

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ئابووری}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]
{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>9y4o9x9v761efv4ndamx2y2y60hd0he</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی ئاسیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295495</id>
    <revision>
      <id>1581621</id>
      <parentid>1581588</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:01:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2537" sha1="gsdmw7f4k0oetrt1e5gsifu6xdqpmmg" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

کیشوەری [[ئاسیا]] خاوەنی [[وڵاتی پەرەئەستێن|ئابوورییەکی پەرەئەستێنی]] جۆراوجۆرە لە سەرانسەری [[پێڕستی وڵاتان پشت بەستن بە ناوچەکەیان|گەورەترین وشکانیی کیشوەری]] لە جیھاندا. لە نزیکەی ٤٫٧ ملیار کەس (٦٠٪ی [[دانیشتووانی جیھان]]) پێکدێت کە لە ٥٠ نەتەوەی جیاوازدا دەژین.{{UN Population|ref}} ئاسیا خێراترین ناوچەی ئابوورییە لە گەشەکردندا، ھەروەھا گەورەترین ئابووریی کیشوەرییە بەپێی ھەم [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی ناوەکی]] و ھەم جی دی پی ڕێکخراو بەپێی ھاوتاکانی ھێزی کڕین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPD@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|سەردێڕ=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPD@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.imf.org}}&lt;/ref&gt; وەک ھەموو ناوچەکانی جیھان، سامانی ئاسیا بە شێوەیەکی بەرفراوان لە نێوان دەوڵەتان و لە ناو خودی دەوڵەتەکانیشدا جیاوازە. ئەمەش بەھۆی قەبارە گەورەکەیەوەیە، کە واتای مەودایەکی فراوان لە کولتوور، ژینگە، پەیوەندییە مێژوویییەکان و سیستمەکانی حکوومەتی جیاوازە. گەورەترین ئابوورییەکانی ئاسیا لە ڕووی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) بەپێی ھاوتاکانی ھێزی کڕین بریتین لە [[چین]]، [[ھیندستان]]، [[ژاپۆن]]، [[ئیندۆنیزیا]]، [[تورکیا]]، [[کۆریای باشوور]]، [[میسر]]، [[عەرەبستانی سعوودی]] و [[تایوان]]. لە ڕووی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) ناوەکی، ئەوان بریتین لە چین، ھیندستان، ژاپۆن، کۆریای باشوور، تورکیا، ئیندۆنیزیا، عەرەبستانی سعوودی، تایوان، [[ئیسرائیل]] و [[سینگاپوور]].

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]]
[[پۆل:ئابووری ئاسیا]]</text>
      <sha1>gsdmw7f4k0oetrt1e5gsifu6xdqpmmg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581692</id>
      <parentid>1581621</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T17:01:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئاسیا|ئاسیا]]، [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] و [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]</comment>
      <origin>1581692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2606" sha1="htr9jh1lgmp7kiki1ywyslmcx02s5v5" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

کیشوەری [[ئاسیا]] خاوەنی [[وڵاتی پەرەئەستێن|ئابوورییەکی پەرەئەستێنی]] جۆراوجۆرە لە سەرانسەری [[پێڕستی وڵاتان پشت بەستن بە ناوچەکەیان|گەورەترین وشکانیی کیشوەری]] لە جیھاندا. لە نزیکەی ٤٫٧ ملیار کەس (٦٠٪ی [[دانیشتووانی جیھان]]) پێکدێت کە لە ٥٠ نەتەوەی جیاوازدا دەژین.{{UN Population|ref}} ئاسیا خێراترین ناوچەی ئابوورییە لە گەشەکردندا، ھەروەھا گەورەترین ئابووریی کیشوەرییە بەپێی ھەم [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی ناوەکی]] و ھەم جی دی پی ڕێکخراو بەپێی ھاوتاکانی ھێزی کڕین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPD@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|سەردێڕ=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPD@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.imf.org}}&lt;/ref&gt; وەک ھەموو ناوچەکانی جیھان، سامانی ئاسیا بە شێوەیەکی بەرفراوان لە نێوان دەوڵەتان و لە ناو خودی دەوڵەتەکانیشدا جیاوازە. ئەمەش بەھۆی قەبارە گەورەکەیەوەیە، کە واتای مەودایەکی فراوان لە کولتوور، ژینگە، پەیوەندییە مێژوویییەکان و سیستمەکانی حکوومەتی جیاوازە. گەورەترین ئابوورییەکانی ئاسیا لە ڕووی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) بەپێی ھاوتاکانی ھێزی کڕین بریتین لە [[چین]]، [[ھیندستان]]، [[ژاپۆن]]، [[ئیندۆنیزیا]]، [[تورکیا]]، [[کۆریای باشوور]]، [[میسر]]، [[عەرەبستانی سعوودی]] و [[تایوان]]. لە ڕووی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) ناوەکی، ئەوان بریتین لە چین، ھیندستان، ژاپۆن، کۆریای باشوور، تورکیا، ئیندۆنیزیا، عەرەبستانی سعوودی، تایوان، [[ئیسرائیل]] و [[سینگاپوور]].

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ئاسیا|ئابووری|سیاسەت}}

[[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]]
[[پۆل:ئابووری ئاسیا]]</text>
      <sha1>htr9jh1lgmp7kiki1ywyslmcx02s5v5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581719</id>
      <parentid>1581692</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T20:02:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1581719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2667" sha1="mk9w50zqoqtiahjlbfnfru9j4u2kt4f" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

کیشوەری [[ئاسیا]] خاوەنی [[وڵاتی پەرەئەستێن|ئابوورییەکی پەرەئەستێنی]] جۆراوجۆرە لە سەرانسەری [[پێڕستی وڵاتان پشت بەستن بە ناوچەکەیان|گەورەترین وشکانیی کیشوەری]] لە جیھاندا. لە نزیکەی ٤٫٧ ملیار کەس (٦٠٪ی [[دانیشتووانی جیھان]]) پێکدێت کە لە ٥٠ نەتەوەی جیاوازدا دەژین.{{UN Population|ref}} ئاسیا خێراترین ناوچەی ئابوورییە لە گەشەکردندا، ھەروەھا گەورەترین ئابووریی کیشوەرییە بەپێی ھەم [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی ناوەکی]] و ھەم جی دی پی ڕێکخراو بەپێی ھاوتاکانی ھێزی کڕین.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPD@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD|سەردێڕ=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDPD@WEO/OEMDC/ADVEC/WEOWORLD |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.imf.org}}&lt;/ref&gt; وەک ھەموو ناوچەکانی جیھان، سامانی ئاسیا بە شێوەیەکی بەرفراوان لە نێوان دەوڵەتان و لە ناو خودی دەوڵەتەکانیشدا جیاوازە. ئەمەش بەھۆی قەبارە گەورەکەیەوەیە، کە واتای مەودایەکی فراوان لە کولتوور، ژینگە، پەیوەندییە مێژوویییەکان و سیستمەکانی حکوومەتی جیاوازە. گەورەترین ئابوورییەکانی ئاسیا لە ڕووی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) بەپێی ھاوتاکانی ھێزی کڕین بریتین لە [[چین]]، [[ھیندستان]]، [[ژاپۆن]]، [[ئیندۆنیزیا]]، [[تورکیا]]، [[کۆریای باشوور]]، [[میسر]]، [[عەرەبستانی سعوودی]] و [[تایوان]]. لە ڕووی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) ناوەکی، ئەوان بریتین لە چین، ھیندستان، ژاپۆن، کۆریای باشوور، تورکیا، ئیندۆنیزیا، عەرەبستانی سعوودی، تایوان، [[ئیسرائیل]] و [[سینگاپوور]].

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ئاسیا|ئابووری|سیاسەت}}

[[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]]
[[پۆل:ئابووری ئاسیا]]</text>
      <sha1>mk9w50zqoqtiahjlbfnfru9j4u2kt4f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھاوکاریی ئابووریی ئاسیا و زەریای ھێمن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295497</id>
    <revision>
      <id>1581620</id>
      <parentid>1581594</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:01:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6937" sha1="dtggtoluhb5v91r9slfoc5fxadnufbv" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھاوکاریی ئابووریی ئاسیا-زەریای ھێمن''' ('''ئاپێک''')&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=-ABWwQg-CwY|سەردێڕ=What is APEC? |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/-ABWwQg-CwY |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|via=YouTube}}&lt;/ref&gt; کۆڕبەندێکی نێوان حکوومەتییە بۆ ٢١ [[ئابوور|ئابووریی]] ئەندام لە لێواری زەریای ھێمن کە برەو بە بازرگانیی ئازاد لە سەرانسەری ناوچەی [[ئاسیا و ئۆقیانووسی ئارام|ئاسیا-زەریای ھێمن]] دەدات.&lt;ref name=&quot;apec.org&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.apec.org/about-us/about-apec/member-economies |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928160451/http://apec.org/About-Us/About-APEC/Member-Economies |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=APEC}}&lt;/ref&gt; بەدوای سەرکەوتنی زنجیرە کۆنفرانسە پاش-وەزارییەکانی [[لێژنەی نەتەوەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا|ئاسیان]] کە لە ناوەڕاستی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوو دەستیان پێکرد،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Elek |یەکەم=Andrew |ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٥|ناونیشان=http://www.pecc.org/resources/doc_view/601-back-to-canberra-founding-apec|سەردێڕ=Back to Canberra: Founding APEC |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200918064533/https://www.pecc.org/resources/doc_view/601-back-to-canberra-founding-apec |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=PECC |وتەگێڕانەوە=ASEAN's series of post-ministerial consultations, launched in the mid-1980s, had demonstrated the feasibility and value of regular consultations among ministerial-level representatives of both developed and developing economies.}}&lt;/ref&gt; ئاپێک لە ساڵی ١٩٨٩ دەستی پێکرد،&lt;ref name=&quot;History&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.apec.org/About-Us/About-APEC/History |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190304034820/http://apec.org/About-Us/About-APEC/History |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=APEC |وتەگێڕانەوە=The idea of APEC was firstly publicly broached by former prime minister of Australia Bob Hawke during a speech in Seoul, Korea, on 31 January 1989. Ten months later, 12 Asia-Pacific economies met in Canberra to establish APEC.}}&lt;/ref&gt; وەک وەڵامێک بۆ گەشەکردنی پشتبەستنی یەکتریی ئابوورییەکانی [[ئاسیا و ئۆقیانووسی ئارام|ئاسیا-زەریای ھێمن]] و سەرھەڵدانی بلۆکە بازرگانییە ناوچەیییەکان لە بەشەکانی تری جیھاندا؛ ئامانجی دامەزراندنی بازاڕی نوێ بوو بۆ بەرھەمە کشتوکاڵییەکان و کەرەستە خاوەکان لە دەرەوەی ئەورووپا.&lt;ref name=&quot;pecc.org&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Elek |یەکەم=Andrew |ناونیشان=https://www.pecc.org/resources/regional-cooperation/601-back-to-canberra-founding-apec/file |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160329012108/https://www.pecc.org/resources/regional-cooperation/601-back-to-canberra-founding-apec/file |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=Pacific Economic Cooperation Council}}&lt;/ref&gt; بارەگا سەرەکییەکەی لە [[سینگاپوور]]ە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ncapec.org/docs/what_is_apec.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110726041714/http://www.ncapec.org/docs/what_is_apec.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠١١|وێبگە=National Center for APEC |وتەگێڕانەوە=The APEC Secretariat is based in Singapore. The Secretariat is staffed by 20 diplomats seconded from APEC member economies and by 20 local staff.}}&lt;/ref&gt; ئاپێک وەک یەکێک لە بەرزترین ئاستی بلۆکە فرەلایەنەکان و کۆنترین کۆڕبەندەکان لە ناوچەی ئاسیا-زەریای ھێمن / ئەمریکاکان دەناسرێت،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Chu |یەکەم=Shulong |ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.brookings.edu/opinions/the-east-asia-summit-looking-for-an-identity/|سەردێڕ=The East Asia Summit: Looking for an Identity |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200925205910/https://www.brookings.edu/opinions/the-east-asia-summit-looking-for-an-identity/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=Brookings |وتەگێڕانەوە=APEC (Asia-Pacific Economic Cooperation) is the oldest such forum and is generally recognized as the highest-level multilateral process in Asia-Pacific.}}&lt;/ref&gt; و کاریگەرییەکی نێونەتەوەییی بەرچاوی ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.apec.org/About-Us/About-APEC/Achievements-and-Benefits|سەردێڕ=Achievements and Benefits |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201030230425/https://www.apec.org/About-Us/About-APEC/Achievements-and-Benefits |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=apec.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Parreñas |یەکەم=Julius Caesar |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ١٩٩٨|سەردێڕ=ASEAN and Asia-Pacific economic cooperation |journal=The Pacific Review |بەرگ=١١|issue=2 |پەڕەکان=٢٣٣–٢٤٨|doi=10.1080/09512749808719255}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

[[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]]
[[پۆل:ڕێکخراوە نێونەتەوەیییەکانی ئاسیا]]
[[پۆل:ڕێکخراوە نێونەتەوەیییە ئابوورییەکان]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>dtggtoluhb5v91r9slfoc5fxadnufbv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581661</id>
      <parentid>1581620</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T13:41:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>چاککرنی ناوی وتارەکە</comment>
      <origin>1581661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6943" sha1="foafi37kt18cl6wu46uboinpeps3ieb" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھاوکاریی ئابووریی ئاسیا و زەریای ھێمن''' ('''ئاپێک''')&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=-ABWwQg-CwY|سەردێڕ=What is APEC? |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/-ABWwQg-CwY |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|via=YouTube}}&lt;/ref&gt; کۆڕبەندێکی نێوان حکوومەتییە بۆ ٢١ [[ئابوور|ئابووریی]] ئەندام لە لێواری زەریای ھێمن کە برەو بە بازرگانیی ئازاد لە سەرانسەری ناوچەی [[ئاسیا و ئۆقیانووسی ئارام|ئاسیا-زەریای ھێمن]] دەدات.&lt;ref name=&quot;apec.org&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.apec.org/about-us/about-apec/member-economies |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928160451/http://apec.org/About-Us/About-APEC/Member-Economies |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=APEC}}&lt;/ref&gt; بەدوای سەرکەوتنی زنجیرە کۆنفرانسە پاش-وەزارییەکانی [[لێژنەی نەتەوەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا|ئاسیان]] کە لە ناوەڕاستی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوو دەستیان پێکرد،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Elek |یەکەم=Andrew |ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٥|ناونیشان=http://www.pecc.org/resources/doc_view/601-back-to-canberra-founding-apec|سەردێڕ=Back to Canberra: Founding APEC |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200918064533/https://www.pecc.org/resources/doc_view/601-back-to-canberra-founding-apec |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=PECC |وتەگێڕانەوە=ASEAN's series of post-ministerial consultations, launched in the mid-1980s, had demonstrated the feasibility and value of regular consultations among ministerial-level representatives of both developed and developing economies.}}&lt;/ref&gt; ئاپێک لە ساڵی ١٩٨٩ دەستی پێکرد،&lt;ref name=&quot;History&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.apec.org/About-Us/About-APEC/History |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190304034820/http://apec.org/About-Us/About-APEC/History |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=APEC |وتەگێڕانەوە=The idea of APEC was firstly publicly broached by former prime minister of Australia Bob Hawke during a speech in Seoul, Korea, on 31 January 1989. Ten months later, 12 Asia-Pacific economies met in Canberra to establish APEC.}}&lt;/ref&gt; وەک وەڵامێک بۆ گەشەکردنی پشتبەستنی یەکتریی ئابوورییەکانی [[ئاسیا و ئۆقیانووسی ئارام|ئاسیا-زەریای ھێمن]] و سەرھەڵدانی بلۆکە بازرگانییە ناوچەیییەکان لە بەشەکانی تری جیھاندا؛ ئامانجی دامەزراندنی بازاڕی نوێ بوو بۆ بەرھەمە کشتوکاڵییەکان و کەرەستە خاوەکان لە دەرەوەی ئەورووپا.&lt;ref name=&quot;pecc.org&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Elek |یەکەم=Andrew |ناونیشان=https://www.pecc.org/resources/regional-cooperation/601-back-to-canberra-founding-apec/file |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160329012108/https://www.pecc.org/resources/regional-cooperation/601-back-to-canberra-founding-apec/file |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=Pacific Economic Cooperation Council}}&lt;/ref&gt; بارەگا سەرەکییەکەی لە [[سینگاپوور]]ە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ncapec.org/docs/what_is_apec.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110726041714/http://www.ncapec.org/docs/what_is_apec.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠١١|وێبگە=National Center for APEC |وتەگێڕانەوە=The APEC Secretariat is based in Singapore. The Secretariat is staffed by 20 diplomats seconded from APEC member economies and by 20 local staff.}}&lt;/ref&gt; ئاپێک وەک یەکێک لە بەرزترین ئاستی بلۆکە فرەلایەنەکان و کۆنترین کۆڕبەندەکان لە ناوچەی ئاسیا و زەریای ھێمن / ئەمریکاکان دەناسرێت،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Chu |یەکەم=Shulong |ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.brookings.edu/opinions/the-east-asia-summit-looking-for-an-identity/|سەردێڕ=The East Asia Summit: Looking for an Identity |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200925205910/https://www.brookings.edu/opinions/the-east-asia-summit-looking-for-an-identity/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=Brookings |وتەگێڕانەوە=APEC (Asia-Pacific Economic Cooperation) is the oldest such forum and is generally recognized as the highest-level multilateral process in Asia-Pacific.}}&lt;/ref&gt; و کاریگەرییەکی نێونەتەوەییی بەرچاوی ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.apec.org/About-Us/About-APEC/Achievements-and-Benefits|سەردێڕ=Achievements and Benefits |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201030230425/https://www.apec.org/About-Us/About-APEC/Achievements-and-Benefits |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=apec.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Parreñas |یەکەم=Julius Caesar |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ١٩٩٨|سەردێڕ=ASEAN and Asia-Pacific economic cooperation |journal=The Pacific Review |بەرگ=١١|issue=2 |پەڕەکان=٢٣٣–٢٤٨|doi=10.1080/09512749808719255}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

[[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]]
[[پۆل:ڕێکخراوە نێونەتەوەیییەکانی ئاسیا]]
[[پۆل:ڕێکخراوە نێونەتەوەیییە ئابوورییەکان]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>foafi37kt18cl6wu46uboinpeps3ieb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581662</id>
      <parentid>1581661</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T13:43:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>-Haryad پەڕەی [[ھاوکاریی ئابووریی ئاسیا-زەریای ھێمن]]ی گواستەوە بۆ [[ھاوکاریی ئابووریی ئاسیا و زەریای ھێمن]]: ھێڵ بە کار نایەت تەنیا (و)</comment>
      <origin>1581661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6943" sha1="foafi37kt18cl6wu46uboinpeps3ieb" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
'''ھاوکاریی ئابووریی ئاسیا و زەریای ھێمن''' ('''ئاپێک''')&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=-ABWwQg-CwY|سەردێڕ=What is APEC? |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/-ABWwQg-CwY |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|via=YouTube}}&lt;/ref&gt; کۆڕبەندێکی نێوان حکوومەتییە بۆ ٢١ [[ئابوور|ئابووریی]] ئەندام لە لێواری زەریای ھێمن کە برەو بە بازرگانیی ئازاد لە سەرانسەری ناوچەی [[ئاسیا و ئۆقیانووسی ئارام|ئاسیا-زەریای ھێمن]] دەدات.&lt;ref name=&quot;apec.org&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.apec.org/about-us/about-apec/member-economies |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928160451/http://apec.org/About-Us/About-APEC/Member-Economies |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=APEC}}&lt;/ref&gt; بەدوای سەرکەوتنی زنجیرە کۆنفرانسە پاش-وەزارییەکانی [[لێژنەی نەتەوەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا|ئاسیان]] کە لە ناوەڕاستی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوو دەستیان پێکرد،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Elek |یەکەم=Andrew |ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٥|ناونیشان=http://www.pecc.org/resources/doc_view/601-back-to-canberra-founding-apec|سەردێڕ=Back to Canberra: Founding APEC |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200918064533/https://www.pecc.org/resources/doc_view/601-back-to-canberra-founding-apec |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=PECC |وتەگێڕانەوە=ASEAN's series of post-ministerial consultations, launched in the mid-1980s, had demonstrated the feasibility and value of regular consultations among ministerial-level representatives of both developed and developing economies.}}&lt;/ref&gt; ئاپێک لە ساڵی ١٩٨٩ دەستی پێکرد،&lt;ref name=&quot;History&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.apec.org/About-Us/About-APEC/History |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190304034820/http://apec.org/About-Us/About-APEC/History |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=APEC |وتەگێڕانەوە=The idea of APEC was firstly publicly broached by former prime minister of Australia Bob Hawke during a speech in Seoul, Korea, on 31 January 1989. Ten months later, 12 Asia-Pacific economies met in Canberra to establish APEC.}}&lt;/ref&gt; وەک وەڵامێک بۆ گەشەکردنی پشتبەستنی یەکتریی ئابوورییەکانی [[ئاسیا و ئۆقیانووسی ئارام|ئاسیا-زەریای ھێمن]] و سەرھەڵدانی بلۆکە بازرگانییە ناوچەیییەکان لە بەشەکانی تری جیھاندا؛ ئامانجی دامەزراندنی بازاڕی نوێ بوو بۆ بەرھەمە کشتوکاڵییەکان و کەرەستە خاوەکان لە دەرەوەی ئەورووپا.&lt;ref name=&quot;pecc.org&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Elek |یەکەم=Andrew |ناونیشان=https://www.pecc.org/resources/regional-cooperation/601-back-to-canberra-founding-apec/file |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160329012108/https://www.pecc.org/resources/regional-cooperation/601-back-to-canberra-founding-apec/file |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=Pacific Economic Cooperation Council}}&lt;/ref&gt; بارەگا سەرەکییەکەی لە [[سینگاپوور]]ە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ncapec.org/docs/what_is_apec.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110726041714/http://www.ncapec.org/docs/what_is_apec.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠١١|وێبگە=National Center for APEC |وتەگێڕانەوە=The APEC Secretariat is based in Singapore. The Secretariat is staffed by 20 diplomats seconded from APEC member economies and by 20 local staff.}}&lt;/ref&gt; ئاپێک وەک یەکێک لە بەرزترین ئاستی بلۆکە فرەلایەنەکان و کۆنترین کۆڕبەندەکان لە ناوچەی ئاسیا و زەریای ھێمن / ئەمریکاکان دەناسرێت،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Chu |یەکەم=Shulong |ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.brookings.edu/opinions/the-east-asia-summit-looking-for-an-identity/|سەردێڕ=The East Asia Summit: Looking for an Identity |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200925205910/https://www.brookings.edu/opinions/the-east-asia-summit-looking-for-an-identity/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=Brookings |وتەگێڕانەوە=APEC (Asia-Pacific Economic Cooperation) is the oldest such forum and is generally recognized as the highest-level multilateral process in Asia-Pacific.}}&lt;/ref&gt; و کاریگەرییەکی نێونەتەوەییی بەرچاوی ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.apec.org/About-Us/About-APEC/Achievements-and-Benefits|سەردێڕ=Achievements and Benefits |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201030230425/https://www.apec.org/About-Us/About-APEC/Achievements-and-Benefits |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=apec.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Parreñas |یەکەم=Julius Caesar |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ١٩٩٨|سەردێڕ=ASEAN and Asia-Pacific economic cooperation |journal=The Pacific Review |بەرگ=١١|issue=2 |پەڕەکان=٢٣٣–٢٤٨|doi=10.1080/09512749808719255}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

[[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]]
[[پۆل:ڕێکخراوە نێونەتەوەیییەکانی ئاسیا]]
[[پۆل:ڕێکخراوە نێونەتەوەیییە ئابوورییەکان]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>foafi37kt18cl6wu46uboinpeps3ieb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی ئاسیا-زەریای ھێمن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295498</id>
    <redirect title="ھاوکاریی ئابووریی ئاسیا و زەریای ھێمن" />
    <revision>
      <id>1581781</id>
      <parentid>1581595</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T00:46:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>261</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[ھاوکاریی ئابووریی ئاسیا و زەریای ھێمن]]</comment>
      <origin>1581781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93" sha1="hpljvui0b3gheyrzb0frc26729828t7" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[ھاوکاریی ئابووریی ئاسیا و زەریای ھێمن]]</text>
      <sha1>hpljvui0b3gheyrzb0frc26729828t7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی ئەوروپا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295499</id>
    <revision>
      <id>1581619</id>
      <parentid>1581601</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:01:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2053" sha1="3nd4no621t47cc4z0m5sefcpe1sgq0t" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

کیشوەری [[ئەورووپا]] خاوەنی [[ئابووری تێکەڵ|ئابوورییەکی تێکەڵ]]ی [[وڵاتی پێشکەوتوو|پێشکەوتووە]]، کە ٤٤ وڵات لەخۆدەگرێت لەگەڵ زیاتر لە ٧٤٥ ملیۆن ھاووڵاتی. سێیەم گەورەترین ئابووریی کیشوەرییە لە جیھاندا وەک بە [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (GDP) ناوەکی دەپێورێت و دووەم گەورەترینە بەپێی جی دی پیی ھاوتاکانی ھێزی کڕین (PPP). زۆربەی ناوچەکە لە ڕووی ئابوورییەوە لە ڕێگەی [[یەکێتیی ئەورووپا]] (EU) و یەکێتیی دراوەکەی، [[ناوچەی یۆرۆ]]، یەکخراوە. بە شێوەیەکی فراوانتر لە ڕێگەی بازاڕی تاکی ئەورووپاوە بەیەکەوە بەستراوەتەوە. گەورەترین ئابوورییە نیشتمانییەکانی ئەورووپا بەپێی جی دی پی ناوەکی بریتین لە [[ئەڵمانیا]]، [[شانشینی یەکگرتوو]]، [[فەڕەنسا]]، [[ئیتاڵیا]]، [[ڕووسیا]]، [[ئیسپانیا]]، [[ھۆڵەندا]]، [[پۆڵەندا]] و [[سویسڕا]].&lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0)|سەردێڕ=Data Explorer |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=IMF.org}}&lt;/ref&gt; وەک بە جی دی پیی PPP دەپێورێت، [[ئابووریی ڕووسیا]] گەورەترینە، بەدوای ئەویشدا ئەڵمانیا، فەڕەنسا و شانشینی یەکگرتوو دێن؛ کە دووەمیان و یەکەمیان دراوی غەیری یۆرۆ بەکاردەھێنن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]]
[[پۆل:ئابووری ئەورووپا]]</text>
      <sha1>3nd4no621t47cc4z0m5sefcpe1sgq0t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581693</id>
      <parentid>1581619</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T17:02:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەورووپا|ئەورووپا]]، [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] و [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]</comment>
      <origin>1581693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2128" sha1="gpm40abd2wjd6squ7meaq9oyxzaj2zx" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

کیشوەری [[ئەورووپا]] خاوەنی [[ئابووری تێکەڵ|ئابوورییەکی تێکەڵ]]ی [[وڵاتی پێشکەوتوو|پێشکەوتووە]]، کە ٤٤ وڵات لەخۆدەگرێت لەگەڵ زیاتر لە ٧٤٥ ملیۆن ھاووڵاتی. سێیەم گەورەترین ئابووریی کیشوەرییە لە جیھاندا وەک بە [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (GDP) ناوەکی دەپێورێت و دووەم گەورەترینە بەپێی جی دی پیی ھاوتاکانی ھێزی کڕین (PPP). زۆربەی ناوچەکە لە ڕووی ئابوورییەوە لە ڕێگەی [[یەکێتیی ئەورووپا]] (EU) و یەکێتیی دراوەکەی، [[ناوچەی یۆرۆ]]، یەکخراوە. بە شێوەیەکی فراوانتر لە ڕێگەی بازاڕی تاکی ئەورووپاوە بەیەکەوە بەستراوەتەوە. گەورەترین ئابوورییە نیشتمانییەکانی ئەورووپا بەپێی جی دی پی ناوەکی بریتین لە [[ئەڵمانیا]]، [[شانشینی یەکگرتوو]]، [[فەڕەنسا]]، [[ئیتاڵیا]]، [[ڕووسیا]]، [[ئیسپانیا]]، [[ھۆڵەندا]]، [[پۆڵەندا]] و [[سویسڕا]].&lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0)|سەردێڕ=Data Explorer |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=IMF.org}}&lt;/ref&gt; وەک بە جی دی پیی PPP دەپێورێت، [[ئابووریی ڕووسیا]] گەورەترینە، بەدوای ئەویشدا ئەڵمانیا، فەڕەنسا و شانشینی یەکگرتوو دێن؛ کە دووەمیان و یەکەمیان دراوی غەیری یۆرۆ بەکاردەھێنن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ئەورووپا|ئابووری|سیاسەت}}

[[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]]
[[پۆل:ئابووری ئەورووپا]]</text>
      <sha1>gpm40abd2wjd6squ7meaq9oyxzaj2zx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581718</id>
      <parentid>1581693</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T20:02:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1581718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2189" sha1="8j1fgqwhtohjfitd9wt440692gqesiz" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}

کیشوەری [[ئەورووپا]] خاوەنی [[ئابووری تێکەڵ|ئابوورییەکی تێکەڵ]]ی [[وڵاتی پێشکەوتوو|پێشکەوتووە]]، کە ٤٤ وڵات لەخۆدەگرێت لەگەڵ زیاتر لە ٧٤٥ ملیۆن ھاووڵاتی. سێیەم گەورەترین ئابووریی کیشوەرییە لە جیھاندا وەک بە [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (GDP) ناوەکی دەپێورێت و دووەم گەورەترینە بەپێی جی دی پیی ھاوتاکانی ھێزی کڕین (PPP). زۆربەی ناوچەکە لە ڕووی ئابوورییەوە لە ڕێگەی [[یەکێتیی ئەورووپا]] (EU) و یەکێتیی دراوەکەی، [[ناوچەی یۆرۆ]]، یەکخراوە. بە شێوەیەکی فراوانتر لە ڕێگەی بازاڕی تاکی ئەورووپاوە بەیەکەوە بەستراوەتەوە. گەورەترین ئابوورییە نیشتمانییەکانی ئەورووپا بەپێی جی دی پی ناوەکی بریتین لە [[ئەڵمانیا]]، [[شانشینی یەکگرتوو]]، [[فەڕەنسا]]، [[ئیتاڵیا]]، [[ڕووسیا]]، [[ئیسپانیا]]، [[ھۆڵەندا]]، [[پۆڵەندا]] و [[سویسڕا]].&lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0)|سەردێڕ=Data Explorer |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=IMF.org}}&lt;/ref&gt; وەک بە جی دی پیی PPP دەپێورێت، [[ئابووریی ڕووسیا]] گەورەترینە، بەدوای ئەویشدا ئەڵمانیا، فەڕەنسا و شانشینی یەکگرتوو دێن؛ کە دووەمیان و یەکەمیان دراوی غەیری یۆرۆ بەکاردەھێنن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|ئەورووپا|ئابووری|سیاسەت}}

[[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]]
[[پۆل:ئابووری ئەورووپا]]</text>
      <sha1>8j1fgqwhtohjfitd9wt440692gqesiz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی ئەمریکای باکوور</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295500</id>
    <revision>
      <id>1581696</id>
      <parentid>1581603</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T17:02:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]]</comment>
      <origin>1581696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2505" sha1="6xpz1183u6hon48j34uukmrhn4yczlu" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
کیشوەری [[ئەمریکای باکوور]] خاوەنی کۆمەڵێک ئابووریی جۆراوجۆرە لە قۆناغە جیاوازەکانی گەشەپێداندایە. لە زیاتر لە ٥٩٦ ملیۆن کەس (٨٪ی [[دانیشتووانی جیھان]]) لە ٢٤ دەوڵەتی سەروەر و ١٥ ھەرێمی پاشکۆ پێکھاتووە.{{UN Population|ref}} بە دابەشبوونێکی توند لە نێوان وڵاتانی زۆربەی ئینگلیزی-ئاخێوی [[کەنەدا]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، کە لە نێوان دەوڵەمەندترین و پێشکەوتووترین نەتەوەکانی جیھاندان، و وڵاتانی [[ئەمریکای ناوەندی]] و [[کاری بی]] لە [[ئەمریکای لاتینی]]ی پێشوو کە کەمتر گەشەسەندوون، دەناسرێتەوە. [[مەکسیک]] و نەتەوە کاریبییەکانی [[گەلانی کۆمۆنوێلت|کۆمۆنوێڵسی نەتەوەکان]] لە نێوان جەمسەرە ئابوورییەکانی گەشەپێدانی ئەمریکای باکووردان.

[[مەکسیک]] لە نێوان ئەم دوو جەمسەرەدا وەک وڵاتێکی تازە پیشەسازیبوو (ئێن ئای سی) ھەڵکەوتووە، و بەشێکە لە [[ڕێککەوتنی بازرگانی ئازادی ئەمریکای باکوور|ڕێککەوتنی بازرگانیی ئازادی ئەمریکای باکوور]] (نافتا) و ئەندامی ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری (ئۆ ئی سی دی)یە، کە یەکێکە لە تەنیا دوو ئەندامە ئەمریکییە لاتینییەکەی ئەم ڕێکخراوە (لەگەڵ چیلی). ویلایەتە یەکگرتووەکان تا ئێستا گەورەترین ئابووریی ئەمریکای باکوور و گەورەترین ئابووریی نیشتمانییە لە جیھاندا. ویلایەتە یەکگرتووەکان، کەنەدا و مەکسیک خاوەنی سیستمێکی ئابووریی گرنگ و فرە ڕەھەندن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|سیاسەت|ئابووری}}

[[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]]
[[پۆل:ئابووری ئەمریکای باکوور]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>6xpz1183u6hon48j34uukmrhn4yczlu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581715</id>
      <parentid>1581696</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T20:01:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1581715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2563" sha1="lbkwpk1wtk5bao74euwya6mj74ld80f" xml:space="preserve">{{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
کیشوەری [[ئەمریکای باکوور]] خاوەنی کۆمەڵێک ئابووریی جۆراوجۆرە لە قۆناغە جیاوازەکانی گەشەپێداندایە. لە زیاتر لە ٥٩٦ ملیۆن کەس (٨٪ی [[دانیشتووانی جیھان]]) لە ٢٤ دەوڵەتی سەروەر و ١٥ ھەرێمی پاشکۆ پێکھاتووە.{{UN Population|ref}} بە دابەشبوونێکی توند لە نێوان وڵاتانی زۆربەی ئینگلیزی-ئاخێوی [[کەنەدا]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، کە لە نێوان دەوڵەمەندترین و پێشکەوتووترین نەتەوەکانی جیھاندان، و وڵاتانی [[ئەمریکای ناوەندی]] و [[کاری بی]] لە [[ئەمریکای لاتینی]]ی پێشوو کە کەمتر گەشەسەندوون، دەناسرێتەوە. [[مەکسیک]] و نەتەوە کاریبییەکانی [[گەلانی کۆمۆنوێلت|کۆمۆنوێڵسی نەتەوەکان]] لە نێوان جەمسەرە ئابوورییەکانی گەشەپێدانی ئەمریکای باکووردان.

[[مەکسیک]] لە نێوان ئەم دوو جەمسەرەدا وەک وڵاتێکی تازە پیشەسازیبوو (ئێن ئای سی) ھەڵکەوتووە، و بەشێکە لە [[ڕێککەوتنی بازرگانی ئازادی ئەمریکای باکوور|ڕێککەوتنی بازرگانیی ئازادی ئەمریکای باکوور]] (نافتا) و ئەندامی ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری (ئۆ ئی سی دی)یە، کە یەکێکە لە تەنیا دوو ئەندامە ئەمریکییە لاتینییەکەی ئەم ڕێکخراوە (لەگەڵ چیلی). ویلایەتە یەکگرتووەکان تا ئێستا گەورەترین ئابووریی ئەمریکای باکوور و گەورەترین ئابووریی نیشتمانییە لە جیھاندا. ویلایەتە یەکگرتووەکان، کەنەدا و مەکسیک خاوەنی سیستمێکی ئابووریی گرنگ و فرە ڕەھەندن.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|سیاسەت|ئابووری}}

[[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]]
[[پۆل:ئابووری ئەمریکای باکوور]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>lbkwpk1wtk5bao74euwya6mj74ld80f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی ئەمریکای باشوور</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295501</id>
    <revision>
      <id>1581695</id>
      <parentid>1581605</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T17:02:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]</comment>
      <origin>1581695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1597" sha1="3z9wf5ka4w07zjesrwx4nmbyllh927u" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
[[ئەمریکای باشوور]] خاوەنی [[وڵاتی پەرەئەستێن|ئابوورییەکی پەرەئەستێن]]ی جۆراوجۆرە لە سەرانسەری [[پێڕستی وڵاتان پشت بەستن بە ناوچەکەیان|چوارەم گەورەترین وشکانیی کیشوەری]] لە جیھاندا. لە نزیکەی ٤٣٤ ملیۆن کەس پێکھاتووە کە لە ١٢ دەوڵەتی سەروەر و سێ ھەرێمی پاشکۆی [[ئەمریکای باشوور]]دا دەژین، کە ٦ لەسەدی دانیشتووانی جیھان دەگرێتەوە. لە ساڵی ٢٠٢٥دا، ئەمریکای باشوور لە ڕووی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی ناوەکییەوە لە ڕیزبەندی چوارەمدایە لە نێوان کیشوەرەکاندا، لە دوای ئەورووپا و دوای ئەفریقا و ئۆقیانووسیا.

ئەمریکای باشوور خاوەنی دوو بلۆکی بازرگانیی سەرەکییە: مێرکۆسۆر و کۆمەڵگەی ئەندیان. بەڕازیل گەورەترین ئابوورییە لە ئەمریکای باشووردا لە ڕووی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی ناوەکییەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|سیاسەت}}

[[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>3z9wf5ka4w07zjesrwx4nmbyllh927u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581716</id>
      <parentid>1581695</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T20:01:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1581716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1658" sha1="jskwab82cfuouv9vtonv7yoe80cve2o" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
[[ئەمریکای باشوور]] خاوەنی [[وڵاتی پەرەئەستێن|ئابوورییەکی پەرەئەستێن]]ی جۆراوجۆرە لە سەرانسەری [[پێڕستی وڵاتان پشت بەستن بە ناوچەکەیان|چوارەم گەورەترین وشکانیی کیشوەری]] لە جیھاندا. لە نزیکەی ٤٣٤ ملیۆن کەس پێکھاتووە کە لە ١٢ دەوڵەتی سەروەر و سێ ھەرێمی پاشکۆی [[ئەمریکای باشوور]]دا دەژین، کە ٦ لەسەدی دانیشتووانی جیھان دەگرێتەوە. لە ساڵی ٢٠٢٥دا، ئەمریکای باشوور لە ڕووی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی ناوەکییەوە لە ڕیزبەندی چوارەمدایە لە نێوان کیشوەرەکاندا، لە دوای ئەورووپا و دوای ئەفریقا و ئۆقیانووسیا.

ئەمریکای باشوور خاوەنی دوو بلۆکی بازرگانیی سەرەکییە: مێرکۆسۆر و کۆمەڵگەی ئەندیان. بەڕازیل گەورەترین ئابوورییە لە ئەمریکای باشووردا لە ڕووی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی ناوەکییەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|سیاسەت}}

[[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>jskwab82cfuouv9vtonv7yoe80cve2o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی ئۆقیانووسیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295502</id>
    <revision>
      <id>1581618</id>
      <parentid>1581607</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:00:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]])</comment>
      <origin>1581618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1584" sha1="17caz5jh5oktmaazrgopgv90539a3ag" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
ئابووریی ئۆقیانووسیا لە زیاتر لە ١٤ وڵاتی جیاواز و ئابوورییە پەیوەندیدارەکانیان پێکدێت.

لەسەر ئاستێکی گشتی، [[ئۆقیانووسیا]] نزیکەی ٣٤٬٧٠٠٬٢٠١ دانیشتووی ھەیە کە بەسەر ٣٠٬٠٠٠ دوورگەدا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Ramirez |یەکەم=Rachel |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://grist.org/fix/oceans/pacific-islands-climate-change-innovations/|سەردێڕ=Pacific Islanders have been fighting environmental crises for centuries, if only the world would notice |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Fix |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt; لە باشووری ئۆقیانووسی ئارامدا بڵاوبوونەتەوە و لە نێوان [[ئاسیا]] و [[ئەمریکاکان]]دا ھەڵکەوتوون. ئەم ناوچەیە خاوەنی تێکەڵەیەکی جۆراوجۆرە لە ئابوورییەکان، لە بازاڕە دارایییە زۆر پێشکەوتووەکان و لە ئاستی جیھانیدا ڕکابەرەکانی [[ئوسترالیا]] و نیووزیلاندەوە تا ئابوورییە زۆر کەمتر گەشەسەندووەکان کە سەر بە زۆرێک لە دوورگە دراوسێکانین.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>17caz5jh5oktmaazrgopgv90539a3ag</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581694</id>
      <parentid>1581618</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T17:02:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]]، [[دەروازە:ئۆقیانووسیا|ئۆقیانووسیا]] و [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]]</comment>
      <origin>1581694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1665" sha1="2oj4puph1c23ovfrp7v46uu4kmwg46r" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
ئابووریی ئۆقیانووسیا لە زیاتر لە ١٤ وڵاتی جیاواز و ئابوورییە پەیوەندیدارەکانیان پێکدێت.

لەسەر ئاستێکی گشتی، [[ئۆقیانووسیا]] نزیکەی ٣٤٬٧٠٠٬٢٠١ دانیشتووی ھەیە کە بەسەر ٣٠٬٠٠٠ دوورگەدا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Ramirez |یەکەم=Rachel |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://grist.org/fix/oceans/pacific-islands-climate-change-innovations/|سەردێڕ=Pacific Islanders have been fighting environmental crises for centuries, if only the world would notice |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Fix |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt; لە باشووری ئۆقیانووسی ئارامدا بڵاوبوونەتەوە و لە نێوان [[ئاسیا]] و [[ئەمریکاکان]]دا ھەڵکەوتوون. ئەم ناوچەیە خاوەنی تێکەڵەیەکی جۆراوجۆرە لە ئابوورییەکان، لە بازاڕە دارایییە زۆر پێشکەوتووەکان و لە ئاستی جیھانیدا ڕکابەرەکانی [[ئوسترالیا]] و نیووزیلاندەوە تا ئابوورییە زۆر کەمتر گەشەسەندووەکان کە سەر بە زۆرێک لە دوورگە دراوسێکانین.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|سیاسەت|ئۆقیانووسیا|ئابووری}}

[[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>2oj4puph1c23ovfrp7v46uu4kmwg46r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581717</id>
      <parentid>1581694</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T20:01:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1581717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1726" sha1="1rumuugmuvt6x9uzakjqz5pjinla7cd" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
{{داتابۆکس}}
ئابووریی ئۆقیانووسیا لە زیاتر لە ١٤ وڵاتی جیاواز و ئابوورییە پەیوەندیدارەکانیان پێکدێت.

لەسەر ئاستێکی گشتی، [[ئۆقیانووسیا]] نزیکەی ٣٤٬٧٠٠٬٢٠١ دانیشتووی ھەیە کە بەسەر ٣٠٬٠٠٠ دوورگەدا&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Ramirez |یەکەم=Rachel |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://grist.org/fix/oceans/pacific-islands-climate-change-innovations/|سەردێڕ=Pacific Islanders have been fighting environmental crises for centuries, if only the world would notice |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Fix |زمان=en-us}}&lt;/ref&gt; لە باشووری ئۆقیانووسی ئارامدا بڵاوبوونەتەوە و لە نێوان [[ئاسیا]] و [[ئەمریکاکان]]دا ھەڵکەوتوون. ئەم ناوچەیە خاوەنی تێکەڵەیەکی جۆراوجۆرە لە ئابوورییەکان، لە بازاڕە دارایییە زۆر پێشکەوتووەکان و لە ئاستی جیھانیدا ڕکابەرەکانی [[ئوسترالیا]] و نیووزیلاندەوە تا ئابوورییە زۆر کەمتر گەشەسەندووەکان کە سەر بە زۆرێک لە دوورگە دراوسێکانین.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
{{شریتی دەروازە|سیاسەت|ئۆقیانووسیا|ئابووری}}

[[پۆل:ئابوور بەپێی کیشوەر]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>1rumuugmuvt6x9uzakjqz5pjinla7cd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کەمپی کۆکردنەوەی پلاشۆڤ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295503</id>
    <revision>
      <id>1581657</id>
      <timestamp>2026-05-06T12:26:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SanoKurdishS</username>
        <id>76149</id>
      </contributor>
      <comment>زیادکردن/چاککردنی سەرچاوە(کان)</comment>
      <origin>1581657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5096" sha1="fzm6estgt0bvicanp9nin4qr374o0kz" xml:space="preserve">'''کەمپی کۆکردنەوەی پلاشۆڤ''' (بە ئەڵمانی: ''Konzentrationslager Plaszow'') کەمپێکی کاری زۆرەملێ و کۆکردنەوەی نازییەکان بوو، کە لە ساڵی ١٩٤٢ لە نزیک شاری کڕاکۆڤ لە پۆڵەندا دامەزرا. ئەم کەمپە لە سەردەمی داگیرکاریی پۆڵەندا لەلایەن ئەڵمانیای نازی لە جەنگی جیهانیی دووەمدا، بۆ کۆکردنەوە و بەکارهێنانی کرێکارانی زۆرەملێ بەکارهێنرا. کەمپەکە تا کشانەوەی هێزەکانی ئەڵمانیا لە سەرەتای ساڵی ١٩٤٥ بەردەوام بوو و وەک بەشێک لە سیستەمی لەناوبردنی جوولەکەکانی ئەوروپا ناسراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |title=KRAKAU-PLASZOW MAIN CAMP |date=2009-05-22 |work=The United States Holocaust Memorial Museum Encyclopedia of Camps and Ghettos, 1933-1945, Volume I |pages=861–874 |url=https://doi.org/10.2307/j.ctt16gzb17.28 |access-date=2026-05-06 |publisher=Indiana University Press}}&lt;/ref&gt;

= مێژووی دامەزراندن =
کەمپی کڕاکۆڤ-پلاشۆڤ لە ساڵی ١٩٤٢ لەسەر دەستی هێزەکانی ئەڵمانیای نازی لە نزیک شاری کڕاکۆڤ لە پۆڵەندا دامەزرا. ئەم کەمپە لە سەرەتادا وەک کەمپێکی کاری زۆرەملێ بۆ دانیشتووانی گێتۆی کڕاکۆڤ دروست کرا. پاشان لە ساڵی ١٩٤٤دا، کەمپەکە فراوانکرا و گۆڕدرا بۆ «کەمپی کۆکردنەوە». شوێنی کەمپەکە پێشتر دوو گۆڕستانی جوولەکەکان بوو، کە نازییەکان وێرانەیان کردن بۆ ئەوەی شوێنەکە بۆ بەندیخانە و کارگە بەکاربهێنن.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Spicer |first=Gary |date=2017-09-01 |title=Necessitating my alliance: A meditation on the Plaszow concentration camp |url=https://doi.org/10.1386/jaws.3.1-2.119_1 |journal=JAWS: Journal of Arts Writing by Students |volume=3 |issue=1 |pages=119–130 |doi=10.1386/jaws.3.1-2.119_1 |issn=2055-2823}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:PLASZOW-German concentration camp near Krakow PL.jpg|alt=وێنەیەکی ڕەش و سپیی کەمپەکە، دەروازەیەکی بەردین و دەرگایەکی ئاسنی گەورە لەخۆ دەگرێت کە بە دیوارێکی بەرز دەورە دراوە.|وێنۆک|دەروازەی چوونەژوورەوەی کەمپی کۆکردنەوەی پلاشۆڤ لە پۆڵەندا.]]

= دۆخی ناو کەمپەکە و بەڕێوەبردن =
بەڕێوەبردنی کەمپەکە لەژێر دەسەڵاتی ئەفسەری ئێس ئێس، ئامۆن گۆت بوو. ژینگەی کەمپەکە بە توندی لەسەر بنەمای کاری زۆرەملێ وەک بەردشکاندن، ئاسنگەری و کارگەی جلوبەرگ بنیات نرابوو. زیندانییەکان بە بارودۆخێکی مرۆیی زۆر خراپدا تێدەپەڕین، کە بریتی بوو لە برسییەتی، نەخۆشی، و سزای توندی جەستەیی. لەم کەمپەدا سیستەمی &quot;هەڵبژاردن&quot; بۆ لەناوبردن یان بەکارهێنانی مرۆڤ وەک کرێکار پەیڕەو دەکرا، کە ئامانجی سەرەکی لێی کۆنترۆڵکردن و لەناوبردنی دەستی کاری جوولەکەکان بوو لە ناوچەکەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=https://www.jewishvirtuallibrary.org/amon-goth |ناونیشان=https://www.jewishvirtuallibrary.org/amon-goth |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-06 |وێبگە=Jewish Virtual Library}}&lt;/ref&gt;

= هەڵوەشاندنەوە و میرات =
لە سەرەتای ساڵی ١٩٤٥ و لەگەڵ نزیکبوونەوەی سوپای یەکێتی سۆڤیەت، نازییەکان دەستیان بە داخستنی کەمپەکە کرد. زۆربەی زیندانییەکان بۆ کەمپەکانی مەرگ وەک ئۆشڤیتز گواسترانەوە یان لەوێ گوللەباران کران، هەروەها نازییەکان هەوڵیان دا بەڵگەکانی تاوانەکانیان لەناو ببەن. دوای جەنگ، ئەم شوێنە وەک یادگارییەکی مێژوویی پارێزراوە. ئەمڕۆ پلاشۆڤ وەک مۆزەخانەیەکی کراوە و شوێنەوارێکی مێژوویی دەناسرێت کە بیرەوەری قوربانییانی جەنگی جیهانیی دووەم بەرز ڕادەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |title=KRAKAU-PLASZOW MAIN CAMP |date=2009-05-22 |work=The United States Holocaust Memorial Museum Encyclopedia of Camps and Ghettos, 1933-1945, Volume I |pages=861–874 |url=https://doi.org/10.2307/j.ctt16gzb17.28 |access-date=2026-05-06 |publisher=Indiana University Press}}&lt;/ref&gt;&lt;mapframe latitude=&quot;30&quot; longitude=&quot;0&quot; zoom=&quot;2&quot; width=&quot;400&quot; height=&quot;300&quot; align=&quot;right&quot;&gt;
{{Coord|50.0247|N|19.9861|E|display=title,inline}}

&lt;/mapframe&gt;</text>
      <sha1>fzm6estgt0bvicanp9nin4qr374o0kz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581658</id>
      <parentid>1581657</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T12:27:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SanoKurdishS</username>
        <id>76149</id>
      </contributor>
      <comment>زیادکردن/چاککردنی سەرچاوە(کان)</comment>
      <origin>1581658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5122" sha1="44pa28ba91mab3r1qz0e6fis47td20e" xml:space="preserve">'''کەمپی کۆکردنەوەی پلاشۆڤ''' (بە ئەڵمانی: ''Konzentrationslager Plaszow'') کەمپێکی کاری زۆرەملێ و کۆکردنەوەی نازییەکان بوو، کە لە ساڵی ١٩٤٢ لە نزیک شاری کڕاکۆڤ لە پۆڵەندا دامەزرا. ئەم کەمپە لە سەردەمی داگیرکاریی پۆڵەندا لەلایەن ئەڵمانیای نازی لە جەنگی جیهانیی دووەمدا، بۆ کۆکردنەوە و بەکارهێنانی کرێکارانی زۆرەملێ بەکارهێنرا. کەمپەکە تا کشانەوەی هێزەکانی ئەڵمانیا لە سەرەتای ساڵی ١٩٤٥ بەردەوام بوو و وەک بەشێک لە سیستەمی لەناوبردنی جوولەکەکانی ئەوروپا ناسراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |title=KRAKAU-PLASZOW MAIN CAMP |date=2009-05-22 |work=The United States Holocaust Memorial Museum Encyclopedia of Camps and Ghettos, 1933-1945, Volume I |pages=861–874 |url=https://doi.org/10.2307/j.ctt16gzb17.28 |access-date=2026-05-06 |publisher=Indiana University Press}}&lt;/ref&gt;

= مێژووی دامەزراندن =
کەمپی کڕاکۆڤ-پلاشۆڤ لە ساڵی ١٩٤٢ لەسەر دەستی هێزەکانی ئەڵمانیای نازی لە نزیک شاری کڕاکۆڤ لە پۆڵەندا دامەزرا. ئەم کەمپە لە سەرەتادا وەک کەمپێکی کاری زۆرەملێ بۆ دانیشتووانی گێتۆی کڕاکۆڤ دروست کرا. پاشان لە ساڵی ١٩٤٤دا، کەمپەکە فراوانکرا و گۆڕدرا بۆ «کەمپی کۆکردنەوە». شوێنی کەمپەکە پێشتر دوو گۆڕستانی جوولەکەکان بوو، کە نازییەکان وێرانەیان کردن بۆ ئەوەی شوێنەکە بۆ بەندیخانە و کارگە بەکاربهێنن.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Spicer |first=Gary |date=2017-09-01 |title=Necessitating my alliance: A meditation on the Plaszow concentration camp |url=https://doi.org/10.1386/jaws.3.1-2.119_1 |journal=JAWS: Journal of Arts Writing by Students |volume=3 |issue=1 |pages=119–130 |doi=10.1386/jaws.3.1-2.119_1 |issn=2055-2823}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:PLASZOW-German concentration camp near Krakow PL.jpg|alt=وێنەیەکی ڕەش و سپیی کەمپەکە، دەروازەیەکی بەردین و دەرگایەکی ئاسنی گەورە لەخۆ دەگرێت کە بە دیوارێکی بەرز دەورە دراوە.|وێنۆک|دەروازەی چوونەژوورەوەی کەمپی کۆکردنەوەی پلاشۆڤ لە پۆڵەندا.]]

= دۆخی ناو کەمپەکە و بەڕێوەبردن =
بەڕێوەبردنی کەمپەکە لەژێر دەسەڵاتی ئەفسەری ئێس ئێس، ئامۆن گۆت بوو. ژینگەی کەمپەکە بە توندی لەسەر بنەمای کاری زۆرەملێ وەک بەردشکاندن، ئاسنگەری و کارگەی جلوبەرگ بنیات نرابوو. زیندانییەکان بە بارودۆخێکی مرۆیی زۆر خراپدا تێدەپەڕین، کە بریتی بوو لە برسییەتی، نەخۆشی، و سزای توندی جەستەیی. لەم کەمپەدا سیستەمی &quot;هەڵبژاردن&quot; بۆ لەناوبردن یان بەکارهێنانی مرۆڤ وەک کرێکار پەیڕەو دەکرا، کە ئامانجی سەرەکی لێی کۆنترۆڵکردن و لەناوبردنی دەستی کاری جوولەکەکان بوو لە ناوچەکەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=https://www.jewishvirtuallibrary.org/amon-goth |ناونیشان=https://www.jewishvirtuallibrary.org/amon-goth |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-06 |وێبگە=Jewish Virtual Library}}&lt;/ref&gt;

= هەڵوەشاندنەوە و میرات =
لە سەرەتای ساڵی ١٩٤٥ و لەگەڵ نزیکبوونەوەی سوپای یەکێتی سۆڤیەت، نازییەکان دەستیان بە داخستنی کەمپەکە کرد. زۆربەی زیندانییەکان بۆ کەمپەکانی مەرگ وەک ئۆشڤیتز گواسترانەوە یان لەوێ گوللەباران کران، هەروەها نازییەکان هەوڵیان دا بەڵگەکانی تاوانەکانیان لەناو ببەن. دوای جەنگ، ئەم شوێنە وەک یادگارییەکی مێژوویی پارێزراوە. ئەمڕۆ پلاشۆڤ وەک مۆزەخانەیەکی کراوە و شوێنەوارێکی مێژوویی دەناسرێت کە بیرەوەری قوربانییانی جەنگی جیهانیی دووەم بەرز ڕادەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |title=KRAKAU-PLASZOW MAIN CAMP |date=2009-05-22 |work=The United States Holocaust Memorial Museum Encyclopedia of Camps and Ghettos, 1933-1945, Volume I |pages=861–874 |url=https://doi.org/10.2307/j.ctt16gzb17.28 |access-date=2026-05-06 |publisher=Indiana University Press}}&lt;/ref&gt;&lt;mapframe latitude=&quot;30&quot; longitude=&quot;0&quot; zoom=&quot;2&quot; width=&quot;400&quot; height=&quot;300&quot; align=&quot;right&quot;&gt;
{{Coord|50.0247|N|19.9861|E|display=title,inline}}

&lt;/mapframe&gt;

= سەرچاوەکان =</text>
      <sha1>44pa28ba91mab3r1qz0e6fis47td20e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581665</id>
      <parentid>1581658</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T15:00:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}}</comment>
      <origin>1581665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5147" sha1="0rqs6nn1aic09l21wz5yw5t90cbpk8l" xml:space="preserve">'''کەمپی کۆکردنەوەی پلاشۆڤ''' (بە ئەڵمانی: ''Konzentrationslager Plaszow'') کەمپێکی کاری زۆرەملێ و کۆکردنەوەی نازییەکان بوو، کە لە ساڵی ١٩٤٢ لە نزیک شاری کڕاکۆڤ لە پۆڵەندا دامەزرا. ئەم کەمپە لە سەردەمی داگیرکاریی پۆڵەندا لەلایەن ئەڵمانیای نازی لە جەنگی جیهانیی دووەمدا، بۆ کۆکردنەوە و بەکارهێنانی کرێکارانی زۆرەملێ بەکارهێنرا. کەمپەکە تا کشانەوەی هێزەکانی ئەڵمانیا لە سەرەتای ساڵی ١٩٤٥ بەردەوام بوو و وەک بەشێک لە سیستەمی لەناوبردنی جوولەکەکانی ئەوروپا ناسراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |title=KRAKAU-PLASZOW MAIN CAMP |date=2009-05-22 |work=The United States Holocaust Memorial Museum Encyclopedia of Camps and Ghettos, 1933-1945, Volume I |pages=861–874 |url=https://doi.org/10.2307/j.ctt16gzb17.28 |access-date=2026-05-06 |publisher=Indiana University Press}}&lt;/ref&gt;

= مێژووی دامەزراندن =
کەمپی کڕاکۆڤ-پلاشۆڤ لە ساڵی ١٩٤٢ لەسەر دەستی هێزەکانی ئەڵمانیای نازی لە نزیک شاری کڕاکۆڤ لە پۆڵەندا دامەزرا. ئەم کەمپە لە سەرەتادا وەک کەمپێکی کاری زۆرەملێ بۆ دانیشتووانی گێتۆی کڕاکۆڤ دروست کرا. پاشان لە ساڵی ١٩٤٤دا، کەمپەکە فراوانکرا و گۆڕدرا بۆ «کەمپی کۆکردنەوە». شوێنی کەمپەکە پێشتر دوو گۆڕستانی جوولەکەکان بوو، کە نازییەکان وێرانەیان کردن بۆ ئەوەی شوێنەکە بۆ بەندیخانە و کارگە بەکاربهێنن.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Spicer |first=Gary |date=2017-09-01 |title=Necessitating my alliance: A meditation on the Plaszow concentration camp |url=https://doi.org/10.1386/jaws.3.1-2.119_1 |journal=JAWS: Journal of Arts Writing by Students |volume=3 |issue=1 |pages=119–130 |doi=10.1386/jaws.3.1-2.119_1 |issn=2055-2823}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:PLASZOW-German concentration camp near Krakow PL.jpg|alt=وێنەیەکی ڕەش و سپیی کەمپەکە، دەروازەیەکی بەردین و دەرگایەکی ئاسنی گەورە لەخۆ دەگرێت کە بە دیوارێکی بەرز دەورە دراوە.|وێنۆک|دەروازەی چوونەژوورەوەی کەمپی کۆکردنەوەی پلاشۆڤ لە پۆڵەندا.]]

= دۆخی ناو کەمپەکە و بەڕێوەبردن =
بەڕێوەبردنی کەمپەکە لەژێر دەسەڵاتی ئەفسەری ئێس ئێس، ئامۆن گۆت بوو. ژینگەی کەمپەکە بە توندی لەسەر بنەمای کاری زۆرەملێ وەک بەردشکاندن، ئاسنگەری و کارگەی جلوبەرگ بنیات نرابوو. زیندانییەکان بە بارودۆخێکی مرۆیی زۆر خراپدا تێدەپەڕین، کە بریتی بوو لە برسییەتی، نەخۆشی، و سزای توندی جەستەیی. لەم کەمپەدا سیستەمی &quot;هەڵبژاردن&quot; بۆ لەناوبردن یان بەکارهێنانی مرۆڤ وەک کرێکار پەیڕەو دەکرا، کە ئامانجی سەرەکی لێی کۆنترۆڵکردن و لەناوبردنی دەستی کاری جوولەکەکان بوو لە ناوچەکەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=https://www.jewishvirtuallibrary.org/amon-goth |ناونیشان=https://www.jewishvirtuallibrary.org/amon-goth |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-06 |وێبگە=Jewish Virtual Library}}&lt;/ref&gt;

= هەڵوەشاندنەوە و میرات =
لە سەرەتای ساڵی ١٩٤٥ و لەگەڵ نزیکبوونەوەی سوپای یەکێتی سۆڤیەت، نازییەکان دەستیان بە داخستنی کەمپەکە کرد. زۆربەی زیندانییەکان بۆ کەمپەکانی مەرگ وەک ئۆشڤیتز گواسترانەوە یان لەوێ گوللەباران کران، هەروەها نازییەکان هەوڵیان دا بەڵگەکانی تاوانەکانیان لەناو ببەن. دوای جەنگ، ئەم شوێنە وەک یادگارییەکی مێژوویی پارێزراوە. ئەمڕۆ پلاشۆڤ وەک مۆزەخانەیەکی کراوە و شوێنەوارێکی مێژوویی دەناسرێت کە بیرەوەری قوربانییانی جەنگی جیهانیی دووەم بەرز ڕادەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |title=KRAKAU-PLASZOW MAIN CAMP |date=2009-05-22 |work=The United States Holocaust Memorial Museum Encyclopedia of Camps and Ghettos, 1933-1945, Volume I |pages=861–874 |url=https://doi.org/10.2307/j.ctt16gzb17.28 |access-date=2026-05-06 |publisher=Indiana University Press}}&lt;/ref&gt;&lt;mapframe latitude=&quot;30&quot; longitude=&quot;0&quot; zoom=&quot;2&quot; width=&quot;400&quot; height=&quot;300&quot; align=&quot;right&quot;&gt;
{{Coord|50.0247|N|19.9861|E|display=title,inline}}

&lt;/mapframe&gt;

= سەرچاوەکان =
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>0rqs6nn1aic09l21wz5yw5t90cbpk8l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581726</id>
      <parentid>1581665</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T20:03:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}}</comment>
      <origin>1581726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5197" sha1="pnnt3rzh2f6i5ij8kewst2tkvbkxgw4" xml:space="preserve">'''کەمپی کۆکردنەوەی پلاشۆڤ''' (بە ئەڵمانی: ''Konzentrationslager Plaszow'') کەمپێکی کاری زۆرەملێ و کۆکردنەوەی نازییەکان بوو، کە لە ساڵی ١٩٤٢ لە نزیک شاری کڕاکۆڤ لە پۆڵەندا دامەزرا. ئەم کەمپە لە سەردەمی داگیرکاریی پۆڵەندا لەلایەن ئەڵمانیای نازی لە جەنگی جیهانیی دووەمدا، بۆ کۆکردنەوە و بەکارهێنانی کرێکارانی زۆرەملێ بەکارهێنرا. کەمپەکە تا کشانەوەی هێزەکانی ئەڵمانیا لە سەرەتای ساڵی ١٩٤٥ بەردەوام بوو و وەک بەشێک لە سیستەمی لەناوبردنی جوولەکەکانی ئەوروپا ناسراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |title=KRAKAU-PLASZOW MAIN CAMP |date=2009-05-22 |work=The United States Holocaust Memorial Museum Encyclopedia of Camps and Ghettos, 1933-1945, Volume I |pages=861–874 |url=https://doi.org/10.2307/j.ctt16gzb17.28 |access-date=2026-05-06 |publisher=Indiana University Press}}&lt;/ref&gt;

= مێژووی دامەزراندن =
کەمپی کڕاکۆڤ-پلاشۆڤ لە ساڵی ١٩٤٢ لەسەر دەستی هێزەکانی ئەڵمانیای نازی لە نزیک شاری کڕاکۆڤ لە پۆڵەندا دامەزرا. ئەم کەمپە لە سەرەتادا وەک کەمپێکی کاری زۆرەملێ بۆ دانیشتووانی گێتۆی کڕاکۆڤ دروست کرا. پاشان لە ساڵی ١٩٤٤دا، کەمپەکە فراوانکرا و گۆڕدرا بۆ «کەمپی کۆکردنەوە». شوێنی کەمپەکە پێشتر دوو گۆڕستانی جوولەکەکان بوو، کە نازییەکان وێرانەیان کردن بۆ ئەوەی شوێنەکە بۆ بەندیخانە و کارگە بەکاربهێنن.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Spicer |first=Gary |date=2017-09-01 |title=Necessitating my alliance: A meditation on the Plaszow concentration camp |url=https://doi.org/10.1386/jaws.3.1-2.119_1 |journal=JAWS: Journal of Arts Writing by Students |volume=3 |issue=1 |pages=119–130 |doi=10.1386/jaws.3.1-2.119_1 |issn=2055-2823}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:PLASZOW-German concentration camp near Krakow PL.jpg|alt=وێنەیەکی ڕەش و سپیی کەمپەکە، دەروازەیەکی بەردین و دەرگایەکی ئاسنی گەورە لەخۆ دەگرێت کە بە دیوارێکی بەرز دەورە دراوە.|وێنۆک|دەروازەی چوونەژوورەوەی کەمپی کۆکردنەوەی پلاشۆڤ لە پۆڵەندا.]]

= دۆخی ناو کەمپەکە و بەڕێوەبردن =
بەڕێوەبردنی کەمپەکە لەژێر دەسەڵاتی ئەفسەری ئێس ئێس، ئامۆن گۆت بوو. ژینگەی کەمپەکە بە توندی لەسەر بنەمای کاری زۆرەملێ وەک بەردشکاندن، ئاسنگەری و کارگەی جلوبەرگ بنیات نرابوو. زیندانییەکان بە بارودۆخێکی مرۆیی زۆر خراپدا تێدەپەڕین، کە بریتی بوو لە برسییەتی، نەخۆشی، و سزای توندی جەستەیی. لەم کەمپەدا سیستەمی &quot;هەڵبژاردن&quot; بۆ لەناوبردن یان بەکارهێنانی مرۆڤ وەک کرێکار پەیڕەو دەکرا، کە ئامانجی سەرەکی لێی کۆنترۆڵکردن و لەناوبردنی دەستی کاری جوولەکەکان بوو لە ناوچەکەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=https://www.jewishvirtuallibrary.org/amon-goth |ناونیشان=https://www.jewishvirtuallibrary.org/amon-goth |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-06 |وێبگە=Jewish Virtual Library}}&lt;/ref&gt;

= هەڵوەشاندنەوە و میرات =
لە سەرەتای ساڵی ١٩٤٥ و لەگەڵ نزیکبوونەوەی سوپای یەکێتی سۆڤیەت، نازییەکان دەستیان بە داخستنی کەمپەکە کرد. زۆربەی زیندانییەکان بۆ کەمپەکانی مەرگ وەک ئۆشڤیتز گواسترانەوە یان لەوێ گوللەباران کران، هەروەها نازییەکان هەوڵیان دا بەڵگەکانی تاوانەکانیان لەناو ببەن. دوای جەنگ، ئەم شوێنە وەک یادگارییەکی مێژوویی پارێزراوە. ئەمڕۆ پلاشۆڤ وەک مۆزەخانەیەکی کراوە و شوێنەوارێکی مێژوویی دەناسرێت کە بیرەوەری قوربانییانی جەنگی جیهانیی دووەم بەرز ڕادەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |title=KRAKAU-PLASZOW MAIN CAMP |date=2009-05-22 |work=The United States Holocaust Memorial Museum Encyclopedia of Camps and Ghettos, 1933-1945, Volume I |pages=861–874 |url=https://doi.org/10.2307/j.ctt16gzb17.28 |access-date=2026-05-06 |publisher=Indiana University Press}}&lt;/ref&gt;&lt;mapframe latitude=&quot;30&quot; longitude=&quot;0&quot; zoom=&quot;2&quot; width=&quot;400&quot; height=&quot;300&quot; align=&quot;right&quot;&gt;
{{Coord|50.0247|N|19.9861|E|display=title,inline}}

&lt;/mapframe&gt;

= سەرچاوەکان =
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>pnnt3rzh2f6i5ij8kewst2tkvbkxgw4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581771</id>
      <parentid>1581726</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T00:38:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>+تاگی بێبەسەرداچوونەوە</comment>
      <origin>1581771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5257" sha1="b7ztmrrid2hkiv5artvdig1pkn2y2go" xml:space="preserve">{{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}}
'''کەمپی کۆکردنەوەی پلاشۆڤ''' (بە ئەڵمانی: ''Konzentrationslager Plaszow'') کەمپێکی کاری زۆرەملێ و کۆکردنەوەی نازییەکان بوو، کە لە ساڵی ١٩٤٢ لە نزیک شاری کڕاکۆڤ لە پۆڵەندا دامەزرا. ئەم کەمپە لە سەردەمی داگیرکاریی پۆڵەندا لەلایەن ئەڵمانیای نازی لە جەنگی جیهانیی دووەمدا، بۆ کۆکردنەوە و بەکارهێنانی کرێکارانی زۆرەملێ بەکارهێنرا. کەمپەکە تا کشانەوەی هێزەکانی ئەڵمانیا لە سەرەتای ساڵی ١٩٤٥ بەردەوام بوو و وەک بەشێک لە سیستەمی لەناوبردنی جوولەکەکانی ئەوروپا ناسراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |title=KRAKAU-PLASZOW MAIN CAMP |date=2009-05-22 |work=The United States Holocaust Memorial Museum Encyclopedia of Camps and Ghettos, 1933-1945, Volume I |pages=861–874 |url=https://doi.org/10.2307/j.ctt16gzb17.28 |access-date=2026-05-06 |publisher=Indiana University Press}}&lt;/ref&gt;

= مێژووی دامەزراندن =
کەمپی کڕاکۆڤ-پلاشۆڤ لە ساڵی ١٩٤٢ لەسەر دەستی هێزەکانی ئەڵمانیای نازی لە نزیک شاری کڕاکۆڤ لە پۆڵەندا دامەزرا. ئەم کەمپە لە سەرەتادا وەک کەمپێکی کاری زۆرەملێ بۆ دانیشتووانی گێتۆی کڕاکۆڤ دروست کرا. پاشان لە ساڵی ١٩٤٤دا، کەمپەکە فراوانکرا و گۆڕدرا بۆ «کەمپی کۆکردنەوە». شوێنی کەمپەکە پێشتر دوو گۆڕستانی جوولەکەکان بوو، کە نازییەکان وێرانەیان کردن بۆ ئەوەی شوێنەکە بۆ بەندیخانە و کارگە بەکاربهێنن.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Spicer |first=Gary |date=2017-09-01 |title=Necessitating my alliance: A meditation on the Plaszow concentration camp |url=https://doi.org/10.1386/jaws.3.1-2.119_1 |journal=JAWS: Journal of Arts Writing by Students |volume=3 |issue=1 |pages=119–130 |doi=10.1386/jaws.3.1-2.119_1 |issn=2055-2823}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:PLASZOW-German concentration camp near Krakow PL.jpg|alt=وێنەیەکی ڕەش و سپیی کەمپەکە، دەروازەیەکی بەردین و دەرگایەکی ئاسنی گەورە لەخۆ دەگرێت کە بە دیوارێکی بەرز دەورە دراوە.|وێنۆک|دەروازەی چوونەژوورەوەی کەمپی کۆکردنەوەی پلاشۆڤ لە پۆڵەندا.]]

= دۆخی ناو کەمپەکە و بەڕێوەبردن =
بەڕێوەبردنی کەمپەکە لەژێر دەسەڵاتی ئەفسەری ئێس ئێس، ئامۆن گۆت بوو. ژینگەی کەمپەکە بە توندی لەسەر بنەمای کاری زۆرەملێ وەک بەردشکاندن، ئاسنگەری و کارگەی جلوبەرگ بنیات نرابوو. زیندانییەکان بە بارودۆخێکی مرۆیی زۆر خراپدا تێدەپەڕین، کە بریتی بوو لە برسییەتی، نەخۆشی، و سزای توندی جەستەیی. لەم کەمپەدا سیستەمی &quot;هەڵبژاردن&quot; بۆ لەناوبردن یان بەکارهێنانی مرۆڤ وەک کرێکار پەیڕەو دەکرا، کە ئامانجی سەرەکی لێی کۆنترۆڵکردن و لەناوبردنی دەستی کاری جوولەکەکان بوو لە ناوچەکەدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=https://www.jewishvirtuallibrary.org/amon-goth |ناونیشان=https://www.jewishvirtuallibrary.org/amon-goth |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-06 |وێبگە=Jewish Virtual Library}}&lt;/ref&gt;

= هەڵوەشاندنەوە و میرات =
لە سەرەتای ساڵی ١٩٤٥ و لەگەڵ نزیکبوونەوەی سوپای یەکێتی سۆڤیەت، نازییەکان دەستیان بە داخستنی کەمپەکە کرد. زۆربەی زیندانییەکان بۆ کەمپەکانی مەرگ وەک ئۆشڤیتز گواسترانەوە یان لەوێ گوللەباران کران، هەروەها نازییەکان هەوڵیان دا بەڵگەکانی تاوانەکانیان لەناو ببەن. دوای جەنگ، ئەم شوێنە وەک یادگارییەکی مێژوویی پارێزراوە. ئەمڕۆ پلاشۆڤ وەک مۆزەخانەیەکی کراوە و شوێنەوارێکی مێژوویی دەناسرێت کە بیرەوەری قوربانییانی جەنگی جیهانیی دووەم بەرز ڕادەگرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |title=KRAKAU-PLASZOW MAIN CAMP |date=2009-05-22 |work=The United States Holocaust Memorial Museum Encyclopedia of Camps and Ghettos, 1933-1945, Volume I |pages=861–874 |url=https://doi.org/10.2307/j.ctt16gzb17.28 |access-date=2026-05-06 |publisher=Indiana University Press}}&lt;/ref&gt;&lt;mapframe latitude=&quot;30&quot; longitude=&quot;0&quot; zoom=&quot;2&quot; width=&quot;400&quot; height=&quot;300&quot; align=&quot;right&quot;&gt;
{{Coord|50.0247|N|19.9861|E|display=title,inline}}

&lt;/mapframe&gt;

= سەرچاوەکان =
{{سەرچاوەکان}}
{{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}</text>
      <sha1>b7ztmrrid2hkiv5artvdig1pkn2y2go</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ھاوکاریی ئابووریی ئاسیا-زەریای ھێمن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295504</id>
    <redirect title="ھاوکاریی ئابووریی ئاسیا و زەریای ھێمن" />
    <revision>
      <id>1581663</id>
      <timestamp>2026-05-06T13:43:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>-Haryad پەڕەی [[ھاوکاریی ئابووریی ئاسیا-زەریای ھێمن]]ی گواستەوە بۆ [[ھاوکاریی ئابووریی ئاسیا و زەریای ھێمن]]: ھێڵ بە کار نایەت تەنیا (و)</comment>
      <origin>1581663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93" sha1="hpljvui0b3gheyrzb0frc26729828t7" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[ھاوکاریی ئابووریی ئاسیا و زەریای ھێمن]]</text>
      <sha1>hpljvui0b3gheyrzb0frc26729828t7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سوخومی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295505</id>
    <revision>
      <id>1581682</id>
      <timestamp>2026-05-06T16:47:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:ar:Special:Redirect/revision/73158585|سوخومي]]»</comment>
      <origin>1581682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2259" sha1="nohrizpu7raalipswhcwfxihhkpo2jo" xml:space="preserve">'''سوخومی''' (پێشتر بە '''سەخوم'''  یان '''قەڵای سەخوم''' &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ناسرابوو '''،''' [[زمانی تورکیی عوسمانی|بە تورکی عوسمانی]] ''':''' {{نەستەعلیق|صخوم قلعه}} ) پایتەختی کۆماری [[ئەبخازیا|ئەبخازیایە کە]] نیوە دانپێدانراوە. شارەکە لە کاتی شەڕی ئەبخاز و جۆرجیا لە ساڵانی نەوەدەکاندا زیانێکی زۆری بەرکەوت. دەکەوێتە کەنارەکانی ڕۆژهەڵاتی [[دەریای ڕەش]]، شارێکی بەندەریی گرنگە. شارەکە فڕۆکەخانەیەکی هەیە کە [[مطار سخومي درندا|فڕۆکەخانەی سوخومی-دراندا]]&lt;nowiki/&gt;یە.

شارەکە لە دوای جەنگی ئەبخازستان لە ساڵانی ١٩٩٢–١٩٩٣ لەژێر کۆنترۆڵی حکوومەتی [[ئەبخازیا|کۆماری ئەبخازیادایە]]. فڕۆکەخانە و بەندەر و وێستگەیەکی سەرەکی شەمەندەفەری هەیە و بەهۆی کەناراوەکانی و هاوینەهەواری تەندروستی و ئاوی کانزایی و کەشوهەوای ژێر کەمەرەییە. هەروەها ئەندامی [[نادي البحر الأسود الدولي|یانەی نێودەوڵەتی دەریای ڕەشە]]. &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.i-bsc.info/emember.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20241103073621/http://www.i-bsc.info/emember.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2024-11-03 |ڕێکەوتی سەردان=2025-11-02 |وێبگە=www.i-bsc.info}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئەورووپا]]
[[پۆل:شارەکانی گورجستان]]
[[پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن]]
[[پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا]]
[[پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا]]
[[پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئاسیا]]
[[پۆل:دەریای ڕەش]]
[[پۆل:Webarchive template wayback links]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی گورجی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەبخازی]]</text>
      <sha1>nohrizpu7raalipswhcwfxihhkpo2jo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581683</id>
      <parentid>1581682</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T16:50:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1581683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2131" sha1="e7cke7o5a6pxw5e4h3dcoz12o4toij3" xml:space="preserve">{{Databox}}'''سوخومی''' (پێشتر بە '''سەخوم''' یان '''قەڵای سەخوم''' ناسرابوو، [[زمانی تورکیی عوسمانی|بە تورکی عوسمانی]]: {{نەستەعلیق|صخوم قلعه}}) پایتەختی کۆماری [[ئەبخازیا|ئەبخازیایە]] کە نیوە دانپێدانراوە. شارەکە لە کاتی شەڕی ئەبخاز و جۆرجیا لە ساڵانی نەوەدەکاندا زیانێکی زۆری بەرکەوت. دەکەوێتە کەنارەکانی ڕۆژھەڵاتی [[دەریای ڕەش]]، شارێکی بەندەریی گرنگە. شارەکە فڕۆکەخانەیەکی ھەیە کە [[فڕۆکەخانەی سوخومی-دراندا]]یە. شارەکە لە دوای جەنگی ئەبخازستان لە ساڵانی ١٩٩٢–١٩٩٣ لەژێر کۆنترۆڵی حکوومەتی کۆماری ئەبخازیادایە. فڕۆکەخانە و بەندەر و وێستگەیەکی سەرەکی شەمەندەفەری ھەیە و بەھۆی کەناراوەکانی و ھاوینەھەواری تەندروستی و ئاوی کانزایی و کەشوھەوای ژێر کەمەرەییە. ھەروەھا ئەندامی [[یانەی نێونەتەوەییی دەریای ڕەشە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.i-bsc.info/emember.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20241103073621/http://www.i-bsc.info/emember.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2024-11-03 |ڕێکەوتی سەردان=2025-11-02 |وێبگە=www.i-bsc.info}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئەورووپا]]
[[پۆل:شارەکانی گورجستان]]
[[پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن]]
[[پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا]]
[[پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا]]
[[پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئاسیا]]
[[پۆل:دەریای ڕەش]]
[[پۆل:Webarchive template wayback links]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی گورجی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەبخازی]]</text>
      <sha1>e7cke7o5a6pxw5e4h3dcoz12o4toij3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581685</id>
      <parentid>1581683</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T17:00:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] و [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]]</comment>
      <origin>1581685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2222" sha1="tsec328a4eas2ckligojd200o7rv4ou" xml:space="preserve">{{Databox}}'''سوخومی''' (پێشتر بە '''سەخوم''' یان '''قەڵای سەخوم''' ناسرابوو، [[زمانی تورکیی عوسمانی|بە تورکی عوسمانی]]: {{نەستەعلیق|صخوم قلعه}}) پایتەختی کۆماری [[ئەبخازیا|ئەبخازیایە]] کە نیوە دانپێدانراوە. شارەکە لە کاتی شەڕی ئەبخاز و جۆرجیا لە ساڵانی نەوەدەکاندا زیانێکی زۆری بەرکەوت. دەکەوێتە کەنارەکانی ڕۆژھەڵاتی [[دەریای ڕەش]]، شارێکی بەندەریی گرنگە. شارەکە فڕۆکەخانەیەکی ھەیە کە [[فڕۆکەخانەی سوخومی-دراندا]]یە. شارەکە لە دوای جەنگی ئەبخازستان لە ساڵانی ١٩٩٢–١٩٩٣ لەژێر کۆنترۆڵی حکوومەتی کۆماری ئەبخازیادایە. فڕۆکەخانە و بەندەر و وێستگەیەکی سەرەکی شەمەندەفەری ھەیە و بەھۆی کەناراوەکانی و ھاوینەھەواری تەندروستی و ئاوی کانزایی و کەشوھەوای ژێر کەمەرەییە. ھەروەھا ئەندامی [[یانەی نێونەتەوەییی دەریای ڕەشە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.i-bsc.info/emember.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20241103073621/http://www.i-bsc.info/emember.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2024-11-03 |ڕێکەوتی سەردان=2025-11-02 |وێبگە=www.i-bsc.info}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{شریتی دەروازە|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|جوگرافیا}}

[[پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئەورووپا]]
[[پۆل:شارەکانی گورجستان]]
[[پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن]]
[[پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا]]
[[پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا]]
[[پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئاسیا]]
[[پۆل:دەریای ڕەش]]
[[پۆل:Webarchive template wayback links]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی گورجی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەبخازی]]</text>
      <sha1>tsec328a4eas2ckligojd200o7rv4ou</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581724</id>
      <parentid>1581685</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T20:03:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AramBot</username>
        <id>39807</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}</comment>
      <origin>1581724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2283" sha1="nwjg8hk3sphc8qqi1h4wkmbaba2xd6x" xml:space="preserve">{{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}}
{{Databox}}'''سوخومی''' (پێشتر بە '''سەخوم''' یان '''قەڵای سەخوم''' ناسرابوو، [[زمانی تورکیی عوسمانی|بە تورکی عوسمانی]]: {{نەستەعلیق|صخوم قلعه}}) پایتەختی کۆماری [[ئەبخازیا|ئەبخازیایە]] کە نیوە دانپێدانراوە. شارەکە لە کاتی شەڕی ئەبخاز و جۆرجیا لە ساڵانی نەوەدەکاندا زیانێکی زۆری بەرکەوت. دەکەوێتە کەنارەکانی ڕۆژھەڵاتی [[دەریای ڕەش]]، شارێکی بەندەریی گرنگە. شارەکە فڕۆکەخانەیەکی ھەیە کە [[فڕۆکەخانەی سوخومی-دراندا]]یە. شارەکە لە دوای جەنگی ئەبخازستان لە ساڵانی ١٩٩٢–١٩٩٣ لەژێر کۆنترۆڵی حکوومەتی کۆماری ئەبخازیادایە. فڕۆکەخانە و بەندەر و وێستگەیەکی سەرەکی شەمەندەفەری ھەیە و بەھۆی کەناراوەکانی و ھاوینەھەواری تەندروستی و ئاوی کانزایی و کەشوھەوای ژێر کەمەرەییە. ھەروەھا ئەندامی [[یانەی نێونەتەوەییی دەریای ڕەشە]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.i-bsc.info/emember.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20241103073621/http://www.i-bsc.info/emember.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2024-11-03 |ڕێکەوتی سەردان=2025-11-02 |وێبگە=www.i-bsc.info}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{شریتی دەروازە|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|جوگرافیا}}

[[پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئەورووپا]]
[[پۆل:شارەکانی گورجستان]]
[[پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن]]
[[پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا]]
[[پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا]]
[[پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئاسیا]]
[[پۆل:دەریای ڕەش]]
[[پۆل:Webarchive template wayback links]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی گورجی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەبخازی]]</text>
      <sha1>nwjg8hk3sphc8qqi1h4wkmbaba2xd6x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:ھەورەبان</title>
    <ns>1</ns>
    <id>295506</id>
    <revision>
      <id>1581704</id>
      <timestamp>2026-05-06T18:53:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>27288</id>
      </contributor>
      <comment>ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1581704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1400" sha1="06lzh3gpaf6r1xpy6ncozeocszc9bmq" xml:space="preserve">== چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان ==

سڵاو ھاوڕێیان،

من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھەورەبان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&amp;oldid=1581703 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: 
*ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230308052501/https://www.abcmetalroofing.com/How-to-Install-a-Ridge-Cap/ بۆ http://www.abcmetalroofing.com/How-to-Install-a-Ridge-Cap/ زیاد کرا

تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە،

کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''&lt;span style=&quot;color:darkgrey;font-family:monospace&quot;&gt;InternetArchiveBot&lt;/span&gt;''']] &lt;span style=&quot;color:green;font-family:Rockwell&quot;&gt;([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])&lt;/span&gt; ١٨:٥٣، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>06lzh3gpaf6r1xpy6ncozeocszc9bmq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ھەولێر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295507</id>
    <redirect title="بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی ھەولێر" />
    <revision>
      <id>1581735</id>
      <timestamp>2026-05-06T20:06:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>-Haryad پەڕەی [[بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی ھەولێر]]ی گواستەوە بۆ [[بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی ھەولێر]]: ی دانەپاڵ</comment>
      <origin>1581735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82" sha1="e6vtzh4kvfbgeuw6qqaclnwvrt9g09o" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی ھەولێر]]</text>
      <sha1>e6vtzh4kvfbgeuw6qqaclnwvrt9g09o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دین</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295508</id>
    <redirect title="ئایین" />
    <revision>
      <id>1581756</id>
      <timestamp>2026-05-06T23:00:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <comment>MFTG پەڕەی [[دین]] گواستەوە بۆ [[ئایین]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو</comment>
      <origin>1581756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="lypoh815wty4j96b1gy5ozvj1o31yoc" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[ئایین]]</text>
      <sha1>lypoh815wty4j96b1gy5ozvj1o31yoc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:دین</title>
    <ns>1</ns>
    <id>295509</id>
    <redirect title="وتووێژ:ئایین" />
    <revision>
      <id>1581758</id>
      <timestamp>2026-05-06T23:00:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MFTG</username>
        <id>21816</id>
      </contributor>
      <comment>MFTG پەڕەی [[وتووێژ:دین]] گواستەوە بۆ [[وتووێژ:ئایین]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو</comment>
      <origin>1581758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="hexca1ndpohnqh4rnf67v41hwmsomii" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[وتووێژ:ئایین]]</text>
      <sha1>hexca1ndpohnqh4rnf67v41hwmsomii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە</title>
    <ns>10</ns>
    <id>295510</id>
    <revision>
      <id>1581759</id>
      <timestamp>2026-05-06T23:03:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>+داڕێژە</comment>
      <origin>1581759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1141" sha1="419mutfkzfk5j3kr8y3vb040dpt8zc4" xml:space="preserve">{{ئامادەکردن|بێبەش=بەڵێ|لێدوان=تا ٧ی ئەیلوول کاری لەسەر ئەکرێ}}
{{Ambox
| name  = {{{name|وتارێکی نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}}}
| subst = {{{subst|&lt;includeonly&gt;{{subst:substcheck}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| type  = notice
| class = ambox-new_unreviewed_article
| image = [[پەڕگە:N write.svg|noun|40px|link]]
| text  = ئەم پەڕەیە '''وتارێکی نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوەیە'''. ئەم داڕێژەیە دەبێت لاببرێت کاتێک پەڕەکە لەلایەن کەسێکی ترەوە جگە لە دروستکەرەکەی بەسەرداچوونەوەی بۆ کرا؛ ئەگەر پێویست بوو دەبێت پەڕەکە بە گونجاوی [[:en:Wikipedia:Template messages/Cleanup|تاگی خاوێنکردنەوەی لێ بدرێت]].
| cat   = وتارێکی نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە {{#ifeq:{{{source}}}|ArticleWizard|created via the Article Wizard}}
| all   = ھەموو وتارە نوێیەکان بەبێ بەسەرداچوونەوە
| date  = {{{date|}}}
}}
&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>419mutfkzfk5j3kr8y3vb040dpt8zc4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581760</id>
      <parentid>1581759</parentid>
      <timestamp>2026-05-06T23:04:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>-Haryad پەڕەی [[داڕێژە:وتارێکی نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە]]ی بە بێ بەجێھشتنی ڕەوانەکەرێک گواستەوە بۆ [[داڕێژە:وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە]]</comment>
      <origin>1581759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1141" sha1="419mutfkzfk5j3kr8y3vb040dpt8zc4" xml:space="preserve">{{ئامادەکردن|بێبەش=بەڵێ|لێدوان=تا ٧ی ئەیلوول کاری لەسەر ئەکرێ}}
{{Ambox
| name  = {{{name|وتارێکی نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}}}
| subst = {{{subst|&lt;includeonly&gt;{{subst:substcheck}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| type  = notice
| class = ambox-new_unreviewed_article
| image = [[پەڕگە:N write.svg|noun|40px|link]]
| text  = ئەم پەڕەیە '''وتارێکی نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوەیە'''. ئەم داڕێژەیە دەبێت لاببرێت کاتێک پەڕەکە لەلایەن کەسێکی ترەوە جگە لە دروستکەرەکەی بەسەرداچوونەوەی بۆ کرا؛ ئەگەر پێویست بوو دەبێت پەڕەکە بە گونجاوی [[:en:Wikipedia:Template messages/Cleanup|تاگی خاوێنکردنەوەی لێ بدرێت]].
| cat   = وتارێکی نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە {{#ifeq:{{{source}}}|ArticleWizard|created via the Article Wizard}}
| all   = ھەموو وتارە نوێیەکان بەبێ بەسەرداچوونەوە
| date  = {{{date|}}}
}}
&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>419mutfkzfk5j3kr8y3vb040dpt8zc4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581765</id>
      <parentid>1581760</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T00:14:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>بەسەرداچوونەوە</comment>
      <origin>1581765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1131" sha1="fem8qcz7tvm6qpjjl3xe67x1ipgo1l2" xml:space="preserve">{{ئامادەکردن|بێبەش=بەڵێ|لێدوان=تا ٧ی ئەیلوول کاری لەسەر ئەکرێ}}
{{Ambox
| name  = {{{name|وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}}}
| subst = {{{subst|&lt;includeonly&gt;{{subst:substcheck}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| type  = notice
| class = ambox-new_unreviewed_article
| image = [[پەڕگە:N write.svg|noun|40px|link]]
| text  = ئەم پەڕە '''وتارێکی نوێی بەبێ بەسەرداچوونەوەیە'''. ئەم داڕێژەیە دەبێت لاببرێت کاتێک پەڕەکە لەلایەن کەسێکی ترەوە جگە لە دروستکەرەکەی بەسەرداچوونەوەی بۆ کرا؛ ئەگەر پێویست بوو دەبێت پەڕەکە بە گونجاوی [[:en:Wikipedia:Template messages/Cleanup|تاگی خاوێنکردنەوەی لێ بدرێت]].
| cat   = وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە {{#ifeq:{{{source}}}|ArticleWizard|created via the Article Wizard}}
| all   = ھەموو وتارە نوێیەکان بەبێ بەسەرداچوونەوە
| date  = {{{date|}}}
}}
&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fem8qcz7tvm6qpjjl3xe67x1ipgo1l2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581766</id>
      <parentid>1581765</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T00:20:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <origin>1581766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1063" sha1="5pt2v8afj1tzupqhadt17qqwz3dcqep" xml:space="preserve">{{ئامادەکردن|بێبەش=بەڵێ|لێدوان=تا ٧ی ئەیلوول کاری لەسەر ئەکرێ}}
{{Ambox
| name  = {{{name|وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}}}
| subst = {{{subst|&lt;includeonly&gt;{{subst:substcheck}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| type  = notice
| class = ambox-new_unreviewed_article
| image = [[پەڕگە:N write.svg|noun|40px|link]]
| text  = ئەم پەڕە '''وتارێکی نوێی بەبێ بەسەرداچوونەوەیە'''. ئەم داڕێژەیە دەبێت لاببرێت کاتێک پەڕەکە لەلایەن کەسێکی ترەوە جگە لە دروستکەرەکەی بەسەرداچوونەوەی بۆ کرا؛ ئەگەر پێویست بوو دەبێت پەڕەکە بە گونجاوی [[:en:Wikipedia:Template messages/Cleanup|تاگی خاوێنکردنەوەی لێ بدرێت]].
| cat   = وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە
| all   = ھەموو وتارە نوێیەکان بەبێ بەسەرداچوونەوە
| date  = {{{date|}}}
}}
&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5pt2v8afj1tzupqhadt17qqwz3dcqep</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581767</id>
      <parentid>1581766</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T00:32:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>ڕێکخستنەوە</comment>
      <origin>1581767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1727" sha1="dfndu68lv1jyw3cdb2ezvgefr1yktio" xml:space="preserve">{{ئامادەکردن|بێبەش=بەڵێ|لێدوان=تا ٧ی ئەیلوول کاری لەسەر ئەکرێ}}
{{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B=
{{Ambox
| name  = {{{name|وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}}}
| subst = {{{subst|&lt;includeonly&gt;{{subst:substcheck}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| type  = notice
| class = ambox-new_unreviewed_article
| image = [[پەڕگە:N write.svg|noun|40px|link]]
| text  = ئەم پەڕە '''وتارێکی نوێی بەبێ بەسەرداچوونەوەیە'''. ئەم داڕێژەیە دەبێت لاببرێت کاتێک پەڕەکە لەلایەن کەسێکی ترەوە جگە لە دروستکەرەکەی بەسەرداچوونەوەی بۆ کرا؛ ئەگەر پێویست بوو دەبێت پەڕەکە بەپێی گونجاندن لەگەڵ وتارەکە [[:en:Wikipedia:Template messages/Cleanup|تاگی خاوێنکردنەوەی لێ بدرێت]].
| all   = ھەموو وتارە نوێیەکان بەبێ بەسەرداچوونەوە
| date  = {{{date|{{{ڕێکەوت|}}}}}}
| cat   = ئەو وتارە {{#ifeq:{{{1}}}|بەش|نوێیانەی پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەیە|نوێیانەی پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەیە}}
| all   = ھەموو ئەو وتارە {{#ifeq:{{{1}}}|بەش|نوێیانەی پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەیە|نوێیانەی پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەیە}}
| all2  = {{#ifeq:{{{status|{{{ڕەوش|}}}}}}|hasaref|ھەموو ئەو وتارانەی کە لەوانەیە پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەبێت}}
}}
}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{بەڵگەنامە}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dfndu68lv1jyw3cdb2ezvgefr1yktio</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581768</id>
      <parentid>1581767</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T00:32:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <origin>1581768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1724" sha1="b84wt7r3daf0nrbvhgiw8b4hlt4utgt" xml:space="preserve">{{ئامادەکردن|بێبەش=بەڵێ|لێدوان=تا ٧ی ئەیلوول کاری لەسەر ئەکرێ}}
{{ {{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B=
{{Ambox
| name  = {{{name|وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}}}
| subst = {{{subst|&lt;includeonly&gt;{{subst:substcheck}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| type  = notice
| class = ambox-new_unreviewed_article
| image = [[پەڕگە:N write.svg|noun|40px|link]]
| text  = ئەم پەڕە '''وتارێکی نوێی بەبێ بەسەرداچوونەوەیە'''. ئەم داڕێژەیە دەبێت لاببرێت کاتێک پەڕەکە لەلایەن کەسێکی ترەوە جگە لە دروستکەرەکەی بەسەرداچوونەوەی بۆ کرا؛ ئەگەر پێویست بوو دەبێت پەڕەکە بەپێی گونجاندن لەگەڵ وتارەکە [[:en:Wikipedia:Template messages/Cleanup|تاگی خاوێنکردنەوەی لێ بدرێت]].
| all   = ھەموو وتارە نوێیەکان بەبێ بەسەرداچوونەوە
| date  = {{{date|{{{ڕێکەوت|}}}}}}
| cat   = ئەو وتارە {{#ifeq:{{{1}}}|بەش|نوێیانەی پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەیە|نوێیانەی پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەیە}}
| all   = ھەموو ئەو وتارە {{#ifeq:{{{1}}}|بەش|نوێیانەی پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەیە|نوێیانەی پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەیە}}
| all2  = {{#ifeq:{{{status|{{{ڕەوش|}}}}}}|hasaref|ھەموو ئەو وتارانەی کە لەوانەیە پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەبێت}}
}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{بەڵگەنامە}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b84wt7r3daf0nrbvhgiw8b4hlt4utgt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581770</id>
      <parentid>1581768</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T00:36:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <origin>1581770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1609" sha1="5sof963q6gmqnky0gzglifu1frqm1wn" xml:space="preserve">{{{{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B=
{{Ambox
| name  = {{{name|وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}}}
| subst = {{{subst|&lt;includeonly&gt;{{subst:substcheck}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| type  = notice
| class = ambox-new_unreviewed_article
| image = [[پەڕگە:N write.svg|noun|40px|link]]
| text  = ئەم پەڕە '''وتارێکی نوێی بەبێ بەسەرداچوونەوەیە'''. ئەم داڕێژەیە دەبێت لاببرێت کاتێک پەڕەکە لەلایەن کەسێکی ترەوە جگە لە دروستکەرەکەی بەسەرداچوونەوەی بۆ کرا؛ ئەگەر پێویست بوو دەبێت پەڕەکە بەپێی گونجاندن لەگەڵ وتارەکە [[:en:Wikipedia:Template messages/Cleanup|تاگی خاوێنکردنەوەی لێ بدرێت]].
| all   = ھەموو وتارە نوێیەکان بەبێ بەسەرداچوونەوە
| date  = {{{date|{{{ڕێکەوت|}}}}}}
| cat   = ئەو وتارە {{#ifeq:{{{1}}}|بەش|نوێیانەی پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەیە|نوێیانەی پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەیە}}
| all   = ھەموو ئەو وتارە {{#ifeq:{{{1}}}|بەش|نوێیانەی پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەیە|نوێیانەی پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەیە}}
| all2  = {{#ifeq:{{{status|{{{ڕەوش|}}}}}}|hasaref|ھەموو ئەو وتارانەی کە لەوانەیە پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەبێت}}
}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{بەڵگەنامە}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5sof963q6gmqnky0gzglifu1frqm1wn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581772</id>
      <parentid>1581770</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T00:41:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <origin>1581772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1382" sha1="e9coswjr93pvp50gbr3ijgq6m4qajxz" xml:space="preserve">{{{{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B=
{{Ambox
| name  = {{{name|وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}}}
| subst = {{{subst|&lt;includeonly&gt;{{subst:substcheck}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| type  = notice
| class = ambox-new_unreviewed_article
| image = [[پەڕگە:N write.svg|noun|40px|link]]
| text  = ئەم پەڕە '''وتارێکی نوێی بەبێ بەسەرداچوونەوەیە'''. ئەم داڕێژەیە دەبێت لاببرێت کاتێک پەڕەکە لەلایەن کەسێکی ترەوە جگە لە دروستکەرەکەی بەسەرداچوونەوەی بۆ کرا؛ ئەگەر پێویست بوو دەبێت پەڕەکە بەپێی گونجاندن لەگەڵ وتارەکە [[:en:Wikipedia:Template messages/Cleanup|تاگی خاوێنکردنەوەی لێ بدرێت]].
| date  = {{{date|{{{ڕێکەوت|}}}}}}
| cat   = ئەو وتارە {{#ifeq:{{{1}}}|بەش|نوێیانەی پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەیە|نوێیانەی پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەیە}}
| all   = ھەموو ئەو وتارە {{#ifeq:{{{1}}}|بەش|نوێیانەی لەوانەیە پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەبێت|نوێیانەی لەوانەیە پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەبێت}}
}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{بەڵگەنامە}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e9coswjr93pvp50gbr3ijgq6m4qajxz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581776</id>
      <parentid>1581772</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T00:45:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <origin>1581776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1384" sha1="bng78qavi72ajd34iu16ltt858eepbl" xml:space="preserve">{{{{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B=
{{Ambox
| name  = {{{name|وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}}}
| subst = {{{subst|&lt;includeonly&gt;{{subst:substcheck}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| type  = notice
| class = ambox-new_unreviewed_article
| image = [[پەڕگە:N write.svg|noun|40px|link]]
| text  = ئەم پەڕەیە '''وتارێکی نوێیە بەبێ بەسەرداچوونەوە'''. ئەم داڕێژەیە دەبێت لاببرێت کاتێک پەڕەکە لەلایەن کەسێکی ترەوە جگە لە دروستکەرەکەی بەسەرداچوونەوەی بۆ کرا؛ ئەگەر پێویست بوو دەبێت پەڕەکە بەپێی گونجاندن لەگەڵ وتارەکە [[:en:Wikipedia:Template messages/Cleanup|تاگی خاوێنکردنەوەی لێ بدرێت]].
| date  = {{{date|{{{ڕێکەوت|}}}}}}
| cat   = ئەو وتارە {{#ifeq:{{{1}}}|بەش|نوێیانەی پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەیە|نوێیانەی پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەیە}}
| all   = ھەموو ئەو وتارە {{#ifeq:{{{1}}}|بەش|نوێیانەی لەوانەیە پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەبێت|نوێیانەی لەوانەیە پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەبێت}}
}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{بەڵگەنامە}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bng78qavi72ajd34iu16ltt858eepbl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581830</id>
      <parentid>1581776</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T06:48:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <origin>1581830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1380" sha1="ehvhd2t626mr5uj7dd41qtgro20t29l" xml:space="preserve">{{{{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B=
{{Ambox
| name  = {{{name|وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}}}
| subst = {{{subst|&lt;includeonly&gt;{{subst:substcheck}}&lt;/includeonly&gt;}}}
| type  = notice
| class = ambox-new_unreviewed_article
| image = [[پەڕگە:N write.svg|40px|link=]]
| text  = ئەم پەڕەیە '''وتارێکی نوێیە بەبێ بەسەرداچوونەوە'''. ئەم داڕێژەیە دەبێت لاببرێت کاتێک پەڕەکە لەلایەن کەسێکی ترەوە جگە لە دروستکەرەکەی بەسەرداچوونەوەی بۆ کرا؛ ئەگەر پێویست بوو دەبێت پەڕەکە بەپێی گونجاندن لەگەڵ وتارەکە [[:en:Wikipedia:Template messages/Cleanup|تاگی خاوێنکردنەوەی لێ بدرێت]].
| date  = {{{date|{{{ڕێکەوت|}}}}}}
| cat   = ئەو وتارە {{#ifeq:{{{1}}}|بەش|نوێیانەی پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەیە|نوێیانەی پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەیە}}
| all   = ھەموو ئەو وتارە {{#ifeq:{{{1}}}|بەش|نوێیانەی لەوانەیە پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەبێت|نوێیانەی لەوانەیە پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەبێت}}
}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{بەڵگەنامە}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ehvhd2t626mr5uj7dd41qtgro20t29l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پۆل:ئەو وتارە نوێیانەی پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەیە</title>
    <ns>14</ns>
    <id>295511</id>
    <revision>
      <id>1581769</id>
      <timestamp>2026-05-07T00:34:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>+پۆل</comment>
      <origin>1581769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581773</id>
      <parentid>1581769</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T00:43:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>-Haryad پەڕەی [[پۆل:وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە]]ی بە بێ بەجێھشتنی ڕەوانەکەرێک گواستەوە بۆ [[پۆل:ئەو وتارە نوێیانەی پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەیە]]: ناوی شیاوتر</comment>
      <origin>1581769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>داڕێژە:وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>295512</id>
    <revision>
      <id>1581786</id>
      <timestamp>2026-05-07T01:01:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>پەڕەی دروست کرد بە «ئەم داڕێژەیە لەسەری ئەو وتارانە دادەنرێت کە بەسەرداچوونەوەیان بۆ نەکراوە.  == ئەمانەش ببینە == *{{دا|بەسەرداچوونەوە}} {{داڕێژەکانی ویکیپیدیا}}»ەوە</comment>
      <origin>1581786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="252" sha1="tbpwb1np3rpyy1jbxz316y43mt6scmk" xml:space="preserve">ئەم داڕێژەیە لەسەری ئەو وتارانە دادەنرێت کە بەسەرداچوونەوەیان بۆ نەکراوە.

== ئەمانەش ببینە ==
*{{دا|بەسەرداچوونەوە}}
{{داڕێژەکانی ویکیپیدیا}}</text>
      <sha1>tbpwb1np3rpyy1jbxz316y43mt6scmk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڕالف فینێز</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295513</id>
    <revision>
      <id>1581794</id>
      <timestamp>2026-05-07T04:05:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SanoKurdishS</username>
        <id>76149</id>
      </contributor>
      <comment>زیادکردن/چاککردنی سەرچاوە(کان)</comment>
      <origin>1581794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3826" sha1="0mvbwhmzjweyc0yciwux71x0ns0gl7p" xml:space="preserve">'''ڕاڵف فینێز''' (بە ئینگلیزی: ''Ralph Fiennes''؛ لەدایکبووی ٢٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٢) ئەکتەر، دەرهێنەر و بەرهەمهێنەرێکی بەریتانییە. ئەو یەکێکە لە ئەکتەرە ناسراوەکانی جیهان کە بەهۆی ڕۆڵە دراماتیکییەکانی لە فیلم و شانۆدا ناوبانگی دەرکردووە. فینێز لە ماوەی ژیانی هونەریدا پاڵێوراو بووە بۆ دوو خەڵاتی ئۆسکار و چەندین خەڵاتی تری وەک خەڵاتی بافتا و خەڵاتی تۆنی بەدەستهێناوە. ناوبانگی جیهانی ئەو زیاتر بۆ ڕۆڵی «ئامۆن گۆت» لە فیلمی لیستی شیندلەر و ڕۆڵی لۆرد ڤۆڵدیمۆرت لە زنجیرە فیلمەکانی ھاری پۆتەر دەگەڕێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |title=Fiennes, Ralph Nathanial, (born 22 Dec. 1962), actor |date=2007-12-01 |work=Who's Who |url=https://doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u15714 |access-date=2026-05-07 |publisher=Oxford University Press}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Ralph Fiennes 2024.jpg|وێنۆک|ڕاڵف فینێز ٢٠٢٤]]

= ژیانی پێشینە و دەستپێکی هونەری =
ڕاڵف فینێز لە بنەماڵەیەکی هونەری لەدایکبووە؛ باوکی وێنەگر و دایکی نووسەر بووە. ئەو لە ئەکادیمیای شاهانەی هونەری دراما (RADA) خوێندوویەتی، کە یەکێکە لە بەناوبانگترین قوتابخانەکانی نواندن لە جیهاندا. سەرەتای ناوبانگی ئەو لەسەر تەختەی شانۆکانی بەریتانیا دەستی پێکرد، بەتایبەت لە نمایشە شکسپیرییەکاندا، کە دواتر ڕێگەی بۆ خۆش کرد بچێتە ناو جیهانی سینەماوە. فینێز لە خێزانێکدا گەورە بووە کە زۆربەی ئەندامەکانی لە بوارەکانی سینەما و مۆسیقادا کار دەکەن، ئەمەش کاریگەری هەبووە لەسەر خولیا هونەرییەکانی.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=LW |date=2016-02-15 |title=Organic Division Invites Nominations For Awards |url=https://doi.org/10.1021/cen-09407-awards005 |journal=C&amp;amp;EN Global Enterprise |volume=94 |issue=7 |pages=33–33 |doi=10.1021/cen-09407-awards005 |issn=2474-7408}}&lt;/ref&gt;

= کارە دیارەکان و دەستکەوتەکان =
فینێز بەهۆی تەرخانکردنی خۆی بۆ ڕۆڵە ئاڵۆزەکان ناسراوە. گەورەترین وەرچەرخان لە ژیانی هونەریدا لە ساڵی ١٩٩٣ بوو کاتێک ڕۆڵی ئامۆن گۆتی لە فیلمی لیستی شیندلەردا گێڕا، کە بەهۆیەوە پاڵێوراو بوو بۆ خەڵاتی ئۆسکار و خەڵاتی بافتای بەدەستهێنا. هەروەها ڕۆڵە جیاوازەکانی لە فیلمی نەخۆشە ئینگلیزییەکە و زنجیرە فیلمەکانی ھاری پۆتەر وەک لۆرد ڤۆڵدیمۆرت، پێگەی ئەوی وەک ئەکتەرێکی جیهانی جێگیر کرد. ئەو تا ئێستاش بەردەوامە لە کاری نواندن و دەرهێنان و بە یەکێک لە ڕووخسارە دیارەکانی سینەمای هاوچەرخ دادەنرێت کە توانای گێڕانی ڕۆڵی جۆراوجۆری هەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Mahendran |first=Amalan |ڕێکەوت=2024-03-09 |سەردێڕ=SouthParkRshiny: Data and 'Shiny' Application for the Show 'SouthPark' |ناونیشان=https://doi.org/10.32614/cran.package.southparkrshiny |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-07 |وێبگە=CRAN: Contributed Packages}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>0mvbwhmzjweyc0yciwux71x0ns0gl7p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581795</id>
      <parentid>1581794</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T04:05:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SanoKurdishS</username>
        <id>76149</id>
      </contributor>
      <comment>زیادکردن/چاککردنی سەرچاوە(کان)</comment>
      <origin>1581795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3852" sha1="82mva2xjwlmv1dh1jzfoory6bpyb4rm" xml:space="preserve">'''ڕاڵف فینێز''' (بە ئینگلیزی: ''Ralph Fiennes''؛ لەدایکبووی ٢٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٢) ئەکتەر، دەرهێنەر و بەرهەمهێنەرێکی بەریتانییە. ئەو یەکێکە لە ئەکتەرە ناسراوەکانی جیهان کە بەهۆی ڕۆڵە دراماتیکییەکانی لە فیلم و شانۆدا ناوبانگی دەرکردووە. فینێز لە ماوەی ژیانی هونەریدا پاڵێوراو بووە بۆ دوو خەڵاتی ئۆسکار و چەندین خەڵاتی تری وەک خەڵاتی بافتا و خەڵاتی تۆنی بەدەستهێناوە. ناوبانگی جیهانی ئەو زیاتر بۆ ڕۆڵی «ئامۆن گۆت» لە فیلمی لیستی شیندلەر و ڕۆڵی لۆرد ڤۆڵدیمۆرت لە زنجیرە فیلمەکانی ھاری پۆتەر دەگەڕێتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوە |title=Fiennes, Ralph Nathanial, (born 22 Dec. 1962), actor |date=2007-12-01 |work=Who's Who |url=https://doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u15714 |access-date=2026-05-07 |publisher=Oxford University Press}}&lt;/ref&gt;
[[پەڕگە:Ralph Fiennes 2024.jpg|وێنۆک|ڕاڵف فینێز ٢٠٢٤]]

= ژیانی پێشینە و دەستپێکی هونەری =
ڕاڵف فینێز لە بنەماڵەیەکی هونەری لەدایکبووە؛ باوکی وێنەگر و دایکی نووسەر بووە. ئەو لە ئەکادیمیای شاهانەی هونەری دراما (RADA) خوێندوویەتی، کە یەکێکە لە بەناوبانگترین قوتابخانەکانی نواندن لە جیهاندا. سەرەتای ناوبانگی ئەو لەسەر تەختەی شانۆکانی بەریتانیا دەستی پێکرد، بەتایبەت لە نمایشە شکسپیرییەکاندا، کە دواتر ڕێگەی بۆ خۆش کرد بچێتە ناو جیهانی سینەماوە. فینێز لە خێزانێکدا گەورە بووە کە زۆربەی ئەندامەکانی لە بوارەکانی سینەما و مۆسیقادا کار دەکەن، ئەمەش کاریگەری هەبووە لەسەر خولیا هونەرییەکانی.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=LW |date=2016-02-15 |title=Organic Division Invites Nominations For Awards |url=https://doi.org/10.1021/cen-09407-awards005 |journal=C&amp;amp;EN Global Enterprise |volume=94 |issue=7 |pages=33–33 |doi=10.1021/cen-09407-awards005 |issn=2474-7408}}&lt;/ref&gt;

= کارە دیارەکان و دەستکەوتەکان =
فینێز بەهۆی تەرخانکردنی خۆی بۆ ڕۆڵە ئاڵۆزەکان ناسراوە. گەورەترین وەرچەرخان لە ژیانی هونەریدا لە ساڵی ١٩٩٣ بوو کاتێک ڕۆڵی ئامۆن گۆتی لە فیلمی لیستی شیندلەردا گێڕا، کە بەهۆیەوە پاڵێوراو بوو بۆ خەڵاتی ئۆسکار و خەڵاتی بافتای بەدەستهێنا. هەروەها ڕۆڵە جیاوازەکانی لە فیلمی نەخۆشە ئینگلیزییەکە و زنجیرە فیلمەکانی ھاری پۆتەر وەک لۆرد ڤۆڵدیمۆرت، پێگەی ئەوی وەک ئەکتەرێکی جیهانی جێگیر کرد. ئەو تا ئێستاش بەردەوامە لە کاری نواندن و دەرهێنان و بە یەکێک لە ڕووخسارە دیارەکانی سینەمای هاوچەرخ دادەنرێت کە توانای گێڕانی ڕۆڵی جۆراوجۆری هەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Mahendran |first=Amalan |ڕێکەوت=2024-03-09 |سەردێڕ=SouthParkRshiny: Data and 'Shiny' Application for the Show 'SouthPark' |ناونیشان=https://doi.org/10.32614/cran.package.southparkrshiny |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-07 |وێبگە=CRAN: Contributed Packages}}&lt;/ref&gt;

= سەرچاوەکان =</text>
      <sha1>82mva2xjwlmv1dh1jzfoory6bpyb4rm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>قەیرانی ناسنامە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295514</id>
    <revision>
      <id>1581798</id>
      <timestamp>2026-05-07T05:31:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kourosh.Abdi</username>
        <id>24827</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1342186258|Identity crisis]]»</comment>
      <origin>1581798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13424" sha1="7vqczzki1l6lmjjvhf7w8qfovx4row8" xml:space="preserve">
لە تیۆریی ئێریک ئێریکسۆن بۆ گەشەپێدانی کەسایەتی، '''قەیرانی ناسنامە''' قۆناغێکە لە سەردەمی هەرزەکاریدا ڕوودەدات. ئەمە ماوەی تێڕامانێکی قووڵ و پشکنینی دیدگا جیاوازەکانە دەربارەی خود.  {{Sfn|Schultz|Schultz|2009}}

ئەو قۆناغی گەشەسەندنی دەروونی-کۆمەڵایەتی ئەو قۆناغەی گەشەی دەروونی-کۆمەڵایەتی کە تێیدا قەیرانی ناسنامە ئەگەری ڕوودانی هەیە، بە (''یەکگرتوویی ناسنامە بەرانبەر سەرلێشێواوی ڕۆڵ'') ناودەبرێت. لەم قۆناغەدا، [[ھەرزەکاری|هەرزەکاران]] ڕووبەڕووی گەشەی جەستەیی، پێگەیشتنی سێکسی و تێکەڵکردنی بیرۆکەکانیان دەبنەوە دەربارەی خۆیان و ئەوەی کە ئەوانی تر چۆن بیریان لێ دەکەنەوە.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}} لەبەر ئەوە، [[خۆواخەیاڵکردن|وێنای]]&lt;nowiki/&gt;خۆیان پێکدەهێنن و ئەرکی چارەسەرکردنی قەیرانی  [[خۆوافامکردن|ناسنامەی ئیگۆیان]]&lt;nowiki/&gt;دەگرنە ئەستۆ. سەرکەوتن لە چارەسەرکردنی ئەم قەیرانەدا بەندە بە ئاستی بەرەوپێشچوونی کەسەکە لە قۆناغەکانی پێشووی گەشەکردندا، کە جەخت لەسەر بابەتەکانی وەک متمانە، [[ئۆتۆنۆمی|سەربەخۆیی]] و دەسپێشخەری دەکەنەوە.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}}

خولیای ئێریکسۆن بۆ ناسنامە لە منداڵییەوە دەستی پێکرد. ئەو کە وەک [[جوولەکە ئەشکەنازییەکان|جوویەکی ئەشکەنازی]] لەدایکبوو، هەستی دەکرد کەسێکی بێگانەیە. لێکۆڵینەوەکانی دواتری لەسەر ژیانی کولتووری لە نێوان هۆزەکانی &quot;یورۆک&quot; لە باکووری [[کالیفۆڕنیا|کالیفۆرنیا]] و &quot;سیۆکس&quot; لە داکۆتای باشوور، یارمەتیدەر بوون لە داڕشتنی بیرۆکەکانی دەربارەی گەشەی ناسنامە و قەیرانی ناسنامە. ئێریکسۆن ئاماژەی بەوە کردووە کە ئەو کەسانەی بە قەیرانی ناسنامەدا تێدەپەڕن، دووچاری سەرلێشێواوی دەبن.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}}

== چەمک ==
هەرزەکاران لەوانەیە لە ژیانی ئاسایی دووربکەونەوە، هیچ هەڵوێستێک وەرنەگرن یان وەک هەمیشە لە کار، هاوسەرگیری یان خوێندنگەدا ڕەفتار نەکەن، یانیش نەتوانن بڕیاری یەکلاکەرەوە دەربارەی داهاتوو بدەن. تەنانەت لەوانەیە ڕوو لە کارە نەرێنییەکانی وەک تاوان یان ماددە بێهۆشکەرەکان بکەن، چونکە لە دیدی ئەوانەوە هەبوونی ناسنامەیەکی نەرێنی باشترە لەوەی هیچ ناسنامەیەکیان نەبێت.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}} لە لایەکی دیکەوە، ئەو کەسانەی بە هەستێکی بەهێزی ناسنامەوە لە قۆناغی هەرزەکاریی گەشەی کەسایەتی دێنە دەرەوە، بە تەواوی ئامادەن بە متمانە و دڵنیاییەوە ڕووبەڕووی قۆناغی گەورەساڵی ببنەوە.

ئێریکسۆن دیراسەی هەشت قۆناغی کرد کە تیۆرییەکەی پێکدەهێنن. لای ئەو، ناسنامەی (ئەنا) چەمکێکی سەرەکییە بۆ تێگەیشتن لەوەی ناسنامە چییە، و ڕۆڵێکی گەورە دەبینێت لە [[وشیاری|عەقڵی هۆشیار]]&lt;nowiki/&gt;دا کە خەیاڵەکان، هەستەکان، بیرەوەرییەکان، تێگەیشتنەکان، [[خۆئاگایی|خۆئاگاداری]]، هەستە جەستەییەکان و بیرکردنەوەکان لەخۆدەگرێت؛ هەر یەکێک لەمانە بەشدارن لە دروستکردنی هەستکردن بە خود کە لە ڕێگەی کارلێکی کۆمەڵایەتییەوە گەشە دەکات.  ئەو پێی وابوو کە هاوتەمەنەکان کاریگەرییەکی بەهێزیان هەیە لەسەر گەشەکردنی ناسنامەی ئەنا لە سەردەمی هەرزەکاریدا. هەروەها بڕوای وابوو کە پەیوەندیکردن بە گروپە نەرێنییەکانی وەک تاقمە ئایینییە توندڕەوەکان یان کەسە دەمارگیرەکان دەتوانێت لەم کاتە هەستیارەدا ناسنامەی ئەنای گەشەسەندوو &quot;سەرلەنوێ دابەش بکاتەوە&quot; و تێکی بدات. 

ئەو هێزە بنەڕەتییەی کە ئێریکسۆن پێی وابوو دەبێت لە سەردەمی هەرزەکاریدا گەشە بکات بریتییە لە &quot;دڵسۆزی&quot;، کە تەنیا لە ناسنامەیەکی یەکگرتووی (ئەنا)وە سەرچاوە دەگرێت. دڵسۆزی، ڕاستگۆیی، ڕەسەنایەتی و هەستکردن بە بەرپرسیارێتی لە پەیوەندییەکان لەگەڵ کەسانی تردا لەخۆدەگرێت.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}} ئێریکسۆن ئەم قەیرانەی وەک ململانێیەک لە نێوان ناسنامە و سەرلێشێواویدا پێناسە کرد. سەرلێشێواوی لە نێوان نەوەی گەنج و هەرزەکاراندا دروست دەبێت، ئەو دەڵێت کە لە کاتی هەرزەکاریدا ئەوان &quot;پێویستیان بە گەشەپێدانی هەستکردن بە خود و ناسنامەی کەسی هەیە&quot;. ئەگەر ئەم هەستە گەشە پێنەدەن، ئەوا هەست بە ناڕەحەتی و دڵەڕاوکێ دەکەن و خۆیان ون دەکەن، هەروەها لە ژیانی گەورەساڵیدا متمانە و دڵنیاییان نابێت.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Harper|first=Jim|title=Identity Crisis: How Identification Is Overused and Misunderstood|publisher=Jim Harper|year=2006|isbn=9781930865846|edition=1st|location=Washington D.C|pages=276|language=English}}&lt;/ref&gt;

ئەو ناسنامەی وەک &quot;هەستێکی خودی و هەروەها کوالێتییەکی تێبینیار بۆ هاوشێوەیی و بەردەوامیی کەسی وەسف کردووە، کە هاوشانە لەگەڵ جۆرە باوەڕێک بە هاوشێوەیی و بەردەوامیی وێنەیەکی جیهانیی هاوبەش. وەک کوالێتییەکی ژیانی دوور لە خۆئاگایی، ئەمە دەکرێت بە شێوەیەکی شکۆدار لە گەنجێکدا ڕوون بێت کە خۆی دۆزیوەتەوە، هەر وەک چۆن خاڵە هاوبەشەکانی لەگەڵ دەوروبەردا دۆزیوەتەوە. لەودا، یەکگرتنێکی ناوازەی ئەو شتانە دەبینین کە بە شێوەیەکی نەگۆڕ دراون—واتە جۆری جەستە و مزاج، بەھرەمەندی و لاوازی، مۆدێلە منداڵانەکان و ئایدیاڵە وەرگیراوەکان—لەگەڵ ئەو بژاردە کراوانەی کە لە ڕێگەی ڕۆڵە بەردەستەکان، دەرفەتە پیشەییەکان، بەها پێشکەشکراوەکان، مامۆستا و ڕێپیشاندەرەکان، هاوڕێیەتییە دروستبووەکان و یەکەمین ئەزموونە سێکسییەکانەوە فەراهەم کراون.&quot; {{Sfn|Erikson|1970}}

== تیۆری مارشیان ==
لێکۆڵینەوەکانی جەیمس مارسیا دەربارەی دۆخەکانی ناسنامەی هەرزەکاران، بە هەمان شێوە بەسەر چوارچێوەی کارەکەی ئێریکسۆن بۆ قەیرانی ناسنامە لە هەرزەکاراندا جێبەجێ دەبن.

''پێشوەختە داخستنی ناسنامە'' دۆخێکی ناسنامەیە کە مارسیا ئیدیعای دەکات ناسنامەیەکە لەلایەن تاکەکەسەوە بەبێ بوونی بژاردەیەکی زۆر گەشەی پێدراوە. &quot;دۆخی پێشوەختە داخستن ئەو کاتەیە کە پابەندبوونێک دروست دەبێت بەبێ گەڕان بەدوای جێگرەوەکاندا. زۆربەی جار ئەم پابەندبوونانە لەسەر بنەمای بیرۆکە و باوەڕەکانی دایک و باوکن کە بێ پرسیارکردن قبوڵ کراون.&quot; پێشوەختە داخستنی ناسنامە دەتوانێت ببێتە هۆی دروستبوونی قەیرانی ناسنامە لە هەرزەکاراندا کاتێک &quot;بەرگی پارێزەری&quot; ناسنامە وەرگیراوەکەیان لادەبرێت. ئەم &quot;کەسە داخراوانە زۆربەی جار دەکەونە ناو قەیرانەوە، چونکە نازانن چی بکەن بەبێ ئەوەی بتوانن پشت بەو نۆرم، یاسا و بارودۆخانە ببەستن کە پێیان ڕاهاتبوون.&quot;{{Sfn|Schwartz|2001}}  نموونەیەک بۆ ئەمە، کوڕی جووتیارێکە کە دەزانێت باوکی کێڵگەکە دەفرۆشێت، کە بەهۆی ئەم هەواڵەوە ناسنامەی وەک میراتگری کێڵگەیەک و شێوازی ژیان و ناسنامەی جووتیاربوونی تێکدەچێت.

''ونکردنی ناسنامە (Identity diffusion)'' دۆخێکی ناسنامەیە لە لای مارسیا کە دەکرێت ببێتە هۆی قەیرانی ناسنامە لە هەرزەکاراندا. وونکردنی ناسنامە دەکرێت وەک &quot;دۆخێکی بێباکی وەسف بکرێت کە نوێنەرایەتی کەمیی ڕێژەیی لە هەردوو لایەنی گەڕان و پابەندبووندا دەکات&quot;. {{Sfn|Schwartz|2001}} وونکردنی ناسنامە دەکرێت لەگەڵ دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکانی وەک [[شیزۆفرێنیا|شیزۆفرینیا]] و [[خەمۆکی]] تێکەڵ بێت، و باشترە وەک نەبوونی پێکهاتەی ناسنامە وەسف بکرێت. نموونەیەک بۆ قەیرانی ناسنامە کە لەم دۆخەوە سەرچاوە دەگرێت، هەرزەکارێکە کە دوای ئەوەی ناسنامەی وەک وەرزشوانێکی ئەستێرە بەهۆی پێکانێکی سەختەوە لەناودەچێت، دەبێتە کەسێکی گۆشەگیر.

''دواخستنی بڕیاری ناسنامە (Identity moratorium)'' ئەو دۆخەیە کە مارسیا تیۆریی ئەوەی بۆ داناوە کە درێژترین ماوە لە تاکەکەسدا دەخایەنێت، ناجێگیرترینە، و باشتر دەکرێت وەک &quot;گەڕانی چالاکانە بەدوای جێگرەوەکاندا&quot; وەسف بکرێت. ئەو کەسانەی لە دۆخی دواخستنی بڕیاردانن، دەکرێت زۆر کراوە و قووڵبن لە بیرکردنەوەدا، بەڵام لە هەمان کاتدا لە ناو قەیرانی ناسنامەکەیاندان. {{Sfn|Schwartz|2001}}  نموونەیەک بۆ ئەمە، خوێندکارێکی زانکۆیە کە هیچ بڕوایەکی بە داهاتووی خۆی نییە دوای ئەوەی چەندین جار بەشەکەی گۆڕیوە، بەڵام هێشتا وادیارە ناتوانێت خولیای ڕاستەقینەی خۆی بدۆزێتەوە.

بەدەستهێنانی ناسنامە (Identity achievement) چارەسەرێکە بۆ زۆرێک لە قەیرانەکانی ناسنامە. بەدەستهێنانی ناسنامە ئەو کاتە ڕوودەدات کە هەرزەکارەکە گەڕانی ئەنجامدابێت و پابەند بووبێت بە لایەنە گرنگەکانی ناسنامەی خۆیەوە..  &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://actforyouth.net/adolescence/identity.cfm |ڕێکەوتی سەردان=13 November 2023 |وێبگە=actforyouth.net |زمان=en}}&lt;/ref&gt; &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|گێھانەوەی &lt;span title=&quot;A complete citation is needed. (January 2023)&quot;&gt;تەواو پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

== هەروەها سەیری بکە ==

* قۆناغەکانی گەشەکردنی دەروونی کۆمەڵایەتی ئێریکسۆن
* قەیرانی بوون
{{دەروازە|Psychology}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== کتێبنامە ==

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* [http://www.psychologytoday.com/blog/enlightened-living/200910/examining-our-sense-identity-and-who-we-are پشکنینی هەستی ناسنامەمان و کێیەتیمان]
* [http://www.psychologytoday.com/blog/dont-delay/200804/teenagers-identity-crises-procrastination هەرزەکاران، قەیرانی ناسنامە و دواخستن]
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:چەمکەکانی دەروونناسی]]
[[پۆل:کۆمەڵناسی]]
[[پۆل:مرۆڤناسی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>7vqczzki1l6lmjjvhf7w8qfovx4row8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581799</id>
      <parentid>1581798</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T05:32:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Quinlan83</username>
        <id>45343</id>
      </contributor>
      <comment>Fix</comment>
      <origin>1581799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13423" sha1="t003xgbcz9juuhess3xnykkuy2i4ozv" xml:space="preserve">لە تیۆریی ئێریک ئێریکسۆن بۆ گەشەپێدانی کەسایەتی، '''قەیرانی ناسنامە''' قۆناغێکە لە سەردەمی هەرزەکاریدا ڕوودەدات. ئەمە ماوەی تێڕامانێکی قووڵ و پشکنینی دیدگا جیاوازەکانە دەربارەی خود.  {{Sfn|Schultz|Schultz|2009}}

ئەو قۆناغی گەشەسەندنی دەروونی-کۆمەڵایەتی ئەو قۆناغەی گەشەی دەروونی-کۆمەڵایەتی کە تێیدا قەیرانی ناسنامە ئەگەری ڕوودانی هەیە، بە (''یەکگرتوویی ناسنامە بەرانبەر سەرلێشێواوی ڕۆڵ'') ناودەبرێت. لەم قۆناغەدا، [[ھەرزەکاری|هەرزەکاران]] ڕووبەڕووی گەشەی جەستەیی، پێگەیشتنی سێکسی و تێکەڵکردنی بیرۆکەکانیان دەبنەوە دەربارەی خۆیان و ئەوەی کە ئەوانی تر چۆن بیریان لێ دەکەنەوە.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}} لەبەر ئەوە، [[خۆواخەیاڵکردن|وێنای]]&lt;nowiki/&gt;خۆیان پێکدەهێنن و ئەرکی چارەسەرکردنی قەیرانی  [[خۆوافامکردن|ناسنامەی ئیگۆیان]]&lt;nowiki/&gt;دەگرنە ئەستۆ. سەرکەوتن لە چارەسەرکردنی ئەم قەیرانەدا بەندە بە ئاستی بەرەوپێشچوونی کەسەکە لە قۆناغەکانی پێشووی گەشەکردندا، کە جەخت لەسەر بابەتەکانی وەک متمانە، [[ئۆتۆنۆمی|سەربەخۆیی]] و دەسپێشخەری دەکەنەوە.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}}

خولیای ئێریکسۆن بۆ ناسنامە لە منداڵییەوە دەستی پێکرد. ئەو کە وەک [[جوولەکە ئەشکەنازییەکان|جوویەکی ئەشکەنازی]] لەدایکبوو، هەستی دەکرد کەسێکی بێگانەیە. لێکۆڵینەوەکانی دواتری لەسەر ژیانی کولتووری لە نێوان هۆزەکانی &quot;یورۆک&quot; لە باکووری [[کالیفۆڕنیا|کالیفۆرنیا]] و &quot;سیۆکس&quot; لە داکۆتای باشوور، یارمەتیدەر بوون لە داڕشتنی بیرۆکەکانی دەربارەی گەشەی ناسنامە و قەیرانی ناسنامە. ئێریکسۆن ئاماژەی بەوە کردووە کە ئەو کەسانەی بە قەیرانی ناسنامەدا تێدەپەڕن، دووچاری سەرلێشێواوی دەبن.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}}

== چەمک ==
هەرزەکاران لەوانەیە لە ژیانی ئاسایی دووربکەونەوە، هیچ هەڵوێستێک وەرنەگرن یان وەک هەمیشە لە کار، هاوسەرگیری یان خوێندنگەدا ڕەفتار نەکەن، یانیش نەتوانن بڕیاری یەکلاکەرەوە دەربارەی داهاتوو بدەن. تەنانەت لەوانەیە ڕوو لە کارە نەرێنییەکانی وەک تاوان یان ماددە بێهۆشکەرەکان بکەن، چونکە لە دیدی ئەوانەوە هەبوونی ناسنامەیەکی نەرێنی باشترە لەوەی هیچ ناسنامەیەکیان نەبێت.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}} لە لایەکی دیکەوە، ئەو کەسانەی بە هەستێکی بەهێزی ناسنامەوە لە قۆناغی هەرزەکاریی گەشەی کەسایەتی دێنە دەرەوە، بە تەواوی ئامادەن بە متمانە و دڵنیاییەوە ڕووبەڕووی قۆناغی گەورەساڵی ببنەوە.

ئێریکسۆن دیراسەی هەشت قۆناغی کرد کە تیۆرییەکەی پێکدەهێنن. لای ئەو، ناسنامەی (ئەنا) چەمکێکی سەرەکییە بۆ تێگەیشتن لەوەی ناسنامە چییە، و ڕۆڵێکی گەورە دەبینێت لە [[وشیاری|عەقڵی هۆشیار]]&lt;nowiki/&gt;دا کە خەیاڵەکان، هەستەکان، بیرەوەرییەکان، تێگەیشتنەکان، [[خۆئاگایی|خۆئاگاداری]]، هەستە جەستەییەکان و بیرکردنەوەکان لەخۆدەگرێت؛ هەر یەکێک لەمانە بەشدارن لە دروستکردنی هەستکردن بە خود کە لە ڕێگەی کارلێکی کۆمەڵایەتییەوە گەشە دەکات.  ئەو پێی وابوو کە هاوتەمەنەکان کاریگەرییەکی بەهێزیان هەیە لەسەر گەشەکردنی ناسنامەی ئەنا لە سەردەمی هەرزەکاریدا. هەروەها بڕوای وابوو کە پەیوەندیکردن بە گروپە نەرێنییەکانی وەک تاقمە ئایینییە توندڕەوەکان یان کەسە دەمارگیرەکان دەتوانێت لەم کاتە هەستیارەدا ناسنامەی ئەنای گەشەسەندوو &quot;سەرلەنوێ دابەش بکاتەوە&quot; و تێکی بدات. 

ئەو هێزە بنەڕەتییەی کە ئێریکسۆن پێی وابوو دەبێت لە سەردەمی هەرزەکاریدا گەشە بکات بریتییە لە &quot;دڵسۆزی&quot;، کە تەنیا لە ناسنامەیەکی یەکگرتووی (ئەنا)وە سەرچاوە دەگرێت. دڵسۆزی، ڕاستگۆیی، ڕەسەنایەتی و هەستکردن بە بەرپرسیارێتی لە پەیوەندییەکان لەگەڵ کەسانی تردا لەخۆدەگرێت.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}} ئێریکسۆن ئەم قەیرانەی وەک ململانێیەک لە نێوان ناسنامە و سەرلێشێواویدا پێناسە کرد. سەرلێشێواوی لە نێوان نەوەی گەنج و هەرزەکاراندا دروست دەبێت، ئەو دەڵێت کە لە کاتی هەرزەکاریدا ئەوان &quot;پێویستیان بە گەشەپێدانی هەستکردن بە خود و ناسنامەی کەسی هەیە&quot;. ئەگەر ئەم هەستە گەشە پێنەدەن، ئەوا هەست بە ناڕەحەتی و دڵەڕاوکێ دەکەن و خۆیان ون دەکەن، هەروەها لە ژیانی گەورەساڵیدا متمانە و دڵنیاییان نابێت.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Harper|first=Jim|title=Identity Crisis: How Identification Is Overused and Misunderstood|publisher=Jim Harper|year=2006|isbn=9781930865846|edition=1st|location=Washington D.C|pages=276|language=English}}&lt;/ref&gt;

ئەو ناسنامەی وەک &quot;هەستێکی خودی و هەروەها کوالێتییەکی تێبینیار بۆ هاوشێوەیی و بەردەوامیی کەسی وەسف کردووە، کە هاوشانە لەگەڵ جۆرە باوەڕێک بە هاوشێوەیی و بەردەوامیی وێنەیەکی جیهانیی هاوبەش. وەک کوالێتییەکی ژیانی دوور لە خۆئاگایی، ئەمە دەکرێت بە شێوەیەکی شکۆدار لە گەنجێکدا ڕوون بێت کە خۆی دۆزیوەتەوە، هەر وەک چۆن خاڵە هاوبەشەکانی لەگەڵ دەوروبەردا دۆزیوەتەوە. لەودا، یەکگرتنێکی ناوازەی ئەو شتانە دەبینین کە بە شێوەیەکی نەگۆڕ دراون—واتە جۆری جەستە و مزاج، بەھرەمەندی و لاوازی، مۆدێلە منداڵانەکان و ئایدیاڵە وەرگیراوەکان—لەگەڵ ئەو بژاردە کراوانەی کە لە ڕێگەی ڕۆڵە بەردەستەکان، دەرفەتە پیشەییەکان، بەها پێشکەشکراوەکان، مامۆستا و ڕێپیشاندەرەکان، هاوڕێیەتییە دروستبووەکان و یەکەمین ئەزموونە سێکسییەکانەوە فەراهەم کراون.&quot; {{Sfn|Erikson|1970}}

== تیۆری مارشیان ==
لێکۆڵینەوەکانی جەیمس مارسیا دەربارەی دۆخەکانی ناسنامەی هەرزەکاران، بە هەمان شێوە بەسەر چوارچێوەی کارەکەی ئێریکسۆن بۆ قەیرانی ناسنامە لە هەرزەکاراندا جێبەجێ دەبن.

''پێشوەختە داخستنی ناسنامە'' دۆخێکی ناسنامەیە کە مارسیا ئیدیعای دەکات ناسنامەیەکە لەلایەن تاکەکەسەوە بەبێ بوونی بژاردەیەکی زۆر گەشەی پێدراوە. &quot;دۆخی پێشوەختە داخستن ئەو کاتەیە کە پابەندبوونێک دروست دەبێت بەبێ گەڕان بەدوای جێگرەوەکاندا. زۆربەی جار ئەم پابەندبوونانە لەسەر بنەمای بیرۆکە و باوەڕەکانی دایک و باوکن کە بێ پرسیارکردن قبوڵ کراون.&quot; پێشوەختە داخستنی ناسنامە دەتوانێت ببێتە هۆی دروستبوونی قەیرانی ناسنامە لە هەرزەکاراندا کاتێک &quot;بەرگی پارێزەری&quot; ناسنامە وەرگیراوەکەیان لادەبرێت. ئەم &quot;کەسە داخراوانە زۆربەی جار دەکەونە ناو قەیرانەوە، چونکە نازانن چی بکەن بەبێ ئەوەی بتوانن پشت بەو نۆرم، یاسا و بارودۆخانە ببەستن کە پێیان ڕاهاتبوون.&quot;{{Sfn|Schwartz|2001}}  نموونەیەک بۆ ئەمە، کوڕی جووتیارێکە کە دەزانێت باوکی کێڵگەکە دەفرۆشێت، کە بەهۆی ئەم هەواڵەوە ناسنامەی وەک میراتگری کێڵگەیەک و شێوازی ژیان و ناسنامەی جووتیاربوونی تێکدەچێت.

''ونکردنی ناسنامە (Identity diffusion)'' دۆخێکی ناسنامەیە لە لای مارسیا کە دەکرێت ببێتە هۆی قەیرانی ناسنامە لە هەرزەکاراندا. وونکردنی ناسنامە دەکرێت وەک &quot;دۆخێکی بێباکی وەسف بکرێت کە نوێنەرایەتی کەمیی ڕێژەیی لە هەردوو لایەنی گەڕان و پابەندبووندا دەکات&quot;. {{Sfn|Schwartz|2001}} وونکردنی ناسنامە دەکرێت لەگەڵ دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکانی وەک [[شیزۆفرێنیا|شیزۆفرینیا]] و [[خەمۆکی]] تێکەڵ بێت، و باشترە وەک نەبوونی پێکهاتەی ناسنامە وەسف بکرێت. نموونەیەک بۆ قەیرانی ناسنامە کە لەم دۆخەوە سەرچاوە دەگرێت، هەرزەکارێکە کە دوای ئەوەی ناسنامەی وەک وەرزشوانێکی ئەستێرە بەهۆی پێکانێکی سەختەوە لەناودەچێت، دەبێتە کەسێکی گۆشەگیر.

''دواخستنی بڕیاری ناسنامە (Identity moratorium)'' ئەو دۆخەیە کە مارسیا تیۆریی ئەوەی بۆ داناوە کە درێژترین ماوە لە تاکەکەسدا دەخایەنێت، ناجێگیرترینە، و باشتر دەکرێت وەک &quot;گەڕانی چالاکانە بەدوای جێگرەوەکاندا&quot; وەسف بکرێت. ئەو کەسانەی لە دۆخی دواخستنی بڕیاردانن، دەکرێت زۆر کراوە و قووڵبن لە بیرکردنەوەدا، بەڵام لە هەمان کاتدا لە ناو قەیرانی ناسنامەکەیاندان. {{Sfn|Schwartz|2001}}  نموونەیەک بۆ ئەمە، خوێندکارێکی زانکۆیە کە هیچ بڕوایەکی بە داهاتووی خۆی نییە دوای ئەوەی چەندین جار بەشەکەی گۆڕیوە، بەڵام هێشتا وادیارە ناتوانێت خولیای ڕاستەقینەی خۆی بدۆزێتەوە.

بەدەستهێنانی ناسنامە (Identity achievement) چارەسەرێکە بۆ زۆرێک لە قەیرانەکانی ناسنامە. بەدەستهێنانی ناسنامە ئەو کاتە ڕوودەدات کە هەرزەکارەکە گەڕانی ئەنجامدابێت و پابەند بووبێت بە لایەنە گرنگەکانی ناسنامەی خۆیەوە..  &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://actforyouth.net/adolescence/identity.cfm |ڕێکەوتی سەردان=13 November 2023 |وێبگە=actforyouth.net |زمان=en}}&lt;/ref&gt; &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|گێھانەوەی &lt;span title=&quot;A complete citation is needed. (January 2023)&quot;&gt;تەواو پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

== هەروەها سەیری بکە ==

* قۆناغەکانی گەشەکردنی دەروونی کۆمەڵایەتی ئێریکسۆن
* قەیرانی بوون
{{دەروازە|Psychology}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== کتێبنامە ==

== خوێندنەوەی زیاتر ==

* [http://www.psychologytoday.com/blog/enlightened-living/200910/examining-our-sense-identity-and-who-we-are پشکنینی هەستی ناسنامەمان و کێیەتیمان]
* [http://www.psychologytoday.com/blog/dont-delay/200804/teenagers-identity-crises-procrastination هەرزەکاران، قەیرانی ناسنامە و دواخستن]
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:چەمکەکانی دەروونناسی]]
[[پۆل:کۆمەڵناسی]]
[[پۆل:مرۆڤناسی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>t003xgbcz9juuhess3xnykkuy2i4ozv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581805</id>
      <parentid>1581799</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T06:21:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>تاگی چەند کێشەیەک، شائەمراز</comment>
      <origin>1581805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13577" sha1="e3wv8w1b9e7t18d79s2ph8vbxg5n7kj" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک
{{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}}
{{خاوێنکردن}}
{{ئاڵۆز}}
{{بێسەرچاوە}}
}}
لە تیۆریی ئێریک ئێریکسۆن بۆ گەشەپێدانی کەسایەتی، '''قەیرانی ناسنامە''' قۆناغێکە لە سەردەمی ھەرزەکاریدا ڕوودەدات. ئەمە ماوەی تێڕامانێکی قووڵ و پشکنینی دیدگا جیاوازەکانە دەربارەی خود. {{Sfn|Schultz|Schultz|2009}}

ئەو قۆناغی گەشەسەندنی دەروونی-کۆمەڵایەتی ئەو قۆناغەی گەشەی دەروونی-کۆمەڵایەتی کە تێیدا قەیرانی ناسنامە ئەگەری ڕوودانی ھەیە، بە (''یەکگرتوویی ناسنامە بەرامبەر سەرلێشێواوی ڕۆڵ'') ناودەبرێت. لەم قۆناغەدا، [[ھەرزەکاری|ھەرزەکاران]] ڕووبەڕووی گەشەی جەستەیی، پێگەیشتنی سێکسی و تێکەڵکردنی بیرۆکەکانیان دەبنەوە دەربارەی خۆیان و ئەوەی کە ئەوانی تر چۆن بیریان لێ دەکەنەوە.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}} لەبەر ئەوە، [[خۆواخەیاڵکردن|وێنای]]&lt;nowiki/&gt;خۆیان پێکدەھێنن و ئەرکی چارەسەرکردنی قەیرانی [[خۆوافامکردن|ناسنامەی ئیگۆیان]]&lt;nowiki/&gt;دەگرنە ئەستۆ. سەرکەوتن لە چارەسەرکردنی ئەم قەیرانەدا بەندە بە ئاستی بەرەوپێشچوونی کەسەکە لە قۆناغەکانی پێشووی گەشەکردندا، کە جەخت لەسەر بابەتەکانی وەک متمانە، [[ئۆتۆنۆمی|سەربەخۆیی]] و دەسپێشخەری دەکەنەوە.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}}

خولیای ئێریکسۆن بۆ ناسنامە لە منداڵییەوە دەستی پێکرد. ئەو کە وەک [[جوولەکە ئەشکەنازییەکان|جوویەکی ئەشکەنازی]] لەدایکبوو، ھەستی دەکرد کەسێکی بێگانەیە. لێکۆڵینەوەکانی دواتری لەسەر ژیانی کولتووری لە نێوان ھۆزەکانی «یورۆک» لە باکووری [[کالیفۆڕنیا|کالیفۆرنیا]] و «سیۆکس» لە داکۆتای باشوور، یارمەتیدەر بوون لە داڕشتنی بیرۆکەکانی دەربارەی گەشەی ناسنامە و قەیرانی ناسنامە. ئێریکسۆن ئاماژەی بەوە کردووە کە ئەو کەسانەی بە قەیرانی ناسنامەدا تێدەپەڕن، دووچاری سەرلێشێواوی دەبن.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}}

== چەمک ==
ھەرزەکاران لەوانەیە لە ژیانی ئاسایی دووربکەونەوە، ھیچ ھەڵوێستێک وەرنەگرن یان وەک ھەمیشە لە کار، ھاوسەرگیری یان خوێندنگەدا ڕەفتار نەکەن، یانیش نەتوانن بڕیاری یەکلاکەرەوە دەربارەی داھاتوو بدەن. تەنانەت لەوانەیە ڕوو لە کارە نەرێنییەکانی وەک تاوان یان ماددە بێھۆشکەرەکان بکەن، چونکە لە دیدی ئەوانەوە ھەبوونی ناسنامەیەکی نەرێنی باشترە لەوەی ھیچ ناسنامەیەکیان نەبێت.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}} لە لایەکی دیکەوە، ئەو کەسانەی بە ھەستێکی بەھێزی ناسنامەوە لە قۆناغی ھەرزەکاریی گەشەی کەسایەتی دێنە دەرەوە، بە تەواوی ئامادەن بە متمانە و دڵنیایییەوە ڕووبەڕووی قۆناغی گەورەساڵی ببنەوە.

ئێریکسۆن دیراسەی ھەشت قۆناغی کرد کە تیۆرییەکەی پێکدەھێنن. لای ئەو، ناسنامەی (دەنا) چەمکێکی سەرەکییە بۆ تێگەیشتن لەوەی ناسنامە چییە، و ڕۆڵێکی گەورە دەبینێت لە [[وشیاری|عەقڵی ھۆشیار]]دا کە خەیاڵەکان، ھەستەکان، بیرەوەرییەکان، تێگەیشتنەکان، [[خۆئاگایی|خۆئاگاداری]]، ھەستە جەستەیییەکان و بیرکردنەوەکان لەخۆدەگرێت؛ ھەر یەکێک لەمانە بەشدارن لە دروستکردنی ھەستکردن بە خود کە لە ڕێگەی کارلێکی کۆمەڵایەتییەوە گەشە دەکات. ئەو پێی وابوو کە ھاوتەمەنەکان کاریگەرییەکی بەھێزیان ھەیە لەسەر گەشەکردنی ناسنامەی دەنا لە سەردەمی ھەرزەکاریدا. ھەروەھا بڕوای وابوو کە پەیوەندیکردن بە گرووپە نەرێنییەکانی وەک تاقمە ئایینییە توندڕەوەکان یان کەسە دەمارگیرەکان دەتوانێت لەم کاتە ھەستیارەدا ناسنامەی دەنای گەشەسەندوو «سەرلەنوێ دابەش بکاتەوە» و تێکی بدات.

ئەو ھێزە بنەڕەتییەی کە ئێریکسۆن پێی وابوو دەبێت لە سەردەمی ھەرزەکاریدا گەشە بکات بریتییە لە «دڵسۆزی»، کە تەنیا لە ناسنامەیەکی یەکگرتووی (دەنا) و سەرچاوە دەگرێت. دڵسۆزی، ڕاستگۆیی، ڕەسەنایەتی و ھەستکردن بە بەرپرسیارێتی لە پەیوەندییەکان لەگەڵ کەسانی تردا لەخۆدەگرێت.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}} ئێریکسۆن ئەم قەیرانەی وەک ململانێیەک لە نێوان ناسنامە و سەرلێشێواویدا پێناسە کرد. سەرلێشێواوی لە نێوان نەوەی گەنج و ھەرزەکاراندا دروست دەبێت، ئەو دەڵێت کە لە کاتی ھەرزەکاریدا ئەوان «پێویستیان بە گەشەپێدانی ھەستکردن بە خود و ناسنامەی کەسی ھەیە». ئەگەر ئەم ھەستە گەشە پێنەدەن، ئەوا ھەست بە ناڕەحەتی و دڵەڕاوکێ دەکەن و خۆیان ون دەکەن، ھەروەھا لە ژیانی گەورەساڵیدا متمانە و دڵنیاییان نابێت.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Harper|first=Jim|title=Identity Crisis: How Identification Is Overused and Misunderstood|publisher=Jim Harper|year=2006|isbn=978-1-930865-84-6|edition=1st|location=Washington D.C|pages=276|language=English}}&lt;/ref&gt;

ئەو ناسنامەی وەک «ھەستێکی خودی و ھەروەھا کوالێتییەکی تێبینیار بۆ ھاوشێوەیی و بەردەوامیی کەسی وەسف کردووە، کە ھاوشانە لەگەڵ جۆرە باوەڕێک بە ھاوشێوەیی و بەردەوامیی وێنەیەکی جیھانیی ھاوبەش. وەک کوالێتییەکی ژیانی دوور لە خۆئاگایی، ئەمە دەکرێت بە شێوەیەکی شکۆدار لە گەنجێکدا ڕوون بێت کە خۆی دۆزیوەتەوە، ھەر وەک چۆن خاڵە ھاوبەشەکانی لەگەڵ دەوروبەردا دۆزیوەتەوە. لەودا، یەکگرتنێکی ناوازەی ئەو شتانە دەبینین کە بە شێوەیەکی نەگۆڕ دراون—واتە جۆری جەستە و مزاج، بەھرەمەندی و لاوازی، مۆدێلە منداڵانەکان و ئایدیاڵە وەرگیراوەکان—لەگەڵ ئەو بژاردە کراوانەی کە لە ڕێگەی ڕۆڵە بەردەستەکان، دەرفەتە پیشەییەکان، بەھا پێشکەشکراوەکان، مامۆستا و ڕێپیشاندەرەکان، ھاوڕێیەتییە دروستبووەکان و یەکەمین ئەزموونە سێکسییەکانەوە فەراھەم کراون.» {{Sfn|Erikson|1970}}

== تیۆری مارشیان ==
لێکۆڵینەوەکانی جەیمس مارسیا دەربارەی دۆخەکانی ناسنامەی ھەرزەکاران، بە ھەمان شێوە بەسەر چوارچێوەی کارەکەی ئێریکسۆن بۆ قەیرانی ناسنامە لە ھەرزەکاراندا جێبەجێ دەبن.

''پێشوەختە داخستنی ناسنامە'' دۆخێکی ناسنامەیە کە مارسیا ئیدیعای دەکات ناسنامەیەکە لەلایەن تاکەکەسەوە بەبێ بوونی بژاردەیەکی زۆر گەشەی پێدراوە. «دۆخی پێشوەختە داخستن ئەو کاتەیە کە پابەندبوونێک دروست دەبێت بەبێ گەڕان بەدوای جێگرەوەکاندا. زۆربەی جار ئەم پابەندبوونانە لەسەر بنەمای بیرۆکە و باوەڕەکانی دایک و باوکن کە بێ پرسیارکردن قبوڵ کراون.» پێشوەختە داخستنی ناسنامە دەتوانێت ببێتە ھۆی دروستبوونی قەیرانی ناسنامە لە ھەرزەکاراندا کاتێک «بەرگی پارێزەری» ناسنامە وەرگیراوەکەیان لادەبرێت. ئەم «کەسە داخراوانە زۆربەی جار دەکەونە ناو قەیرانەوە، چونکە نازانن چی بکەن بەبێ ئەوەی بتوانن پشت بەو نۆرم، یاسا و بارودۆخانە ببەستن کە پێیان ڕاھاتبوون.»{{Sfn|Schwartz|2001}} نموونەیەک بۆ ئەمە، کوڕی جووتیارێکە کە دەزانێت باوکی کێڵگەکە دەفرۆشێت، کە بەھۆی ئەم ھەواڵەوە ناسنامەی وەک میراتگری کێڵگەیەک و شێوازی ژیان و ناسنامەی جووتیاربوونی تێکدەچێت.

''ونکردنی ناسنامە (Identity diffusion)'' دۆخێکی ناسنامەیە لە لای مارسیا کە دەکرێت ببێتە ھۆی قەیرانی ناسنامە لە ھەرزەکاراندا. وونکردنی ناسنامە دەکرێت وەک «دۆخێکی بێباکی وەسف بکرێت کە نوێنەرایەتی کەمیی ڕێژەیی لە ھەردوو لایەنی گەڕان و پابەندبووندا دەکات». {{Sfn|Schwartz|2001}} ونکردنی ناسنامە دەکرێت لەگەڵ دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکانی وەک [[شیزۆفرێنیا|شیزۆفرینیا]] و [[خەمۆکی]] تێکەڵ بێت، و باشترە وەک نەبوونی پێکھاتەی ناسنامە وەسف بکرێت. نموونەیەک بۆ قەیرانی ناسنامە کە لەم دۆخەوە سەرچاوە دەگرێت، ھەرزەکارێکە کە دوای ئەوەی ناسنامەی وەک وەرزشوانێکی ئەستێرە بەھۆی پێکانێکی سەختەوە لەناودەچێت، دەبێتە کەسێکی گۆشەگیر.

''دواخستنی بڕیاری ناسنامە (Identity moratorium)'' ئەو دۆخەیە کە مارسیا تیۆریی ئەوەی بۆ داناوە کە درێژترین ماوە لە تاکەکەسدا دەخایەنێت، ناجێگیرترینە، و باشتر دەکرێت وەک «گەڕانی چالاکانە بەدوای جێگرەوەکاندا» وەسف بکرێت. ئەو کەسانەی لە دۆخی دواخستنی بڕیاردانن، دەکرێت زۆر کراوە و قووڵبن لە بیرکردنەوەدا، بەڵام لە ھەمان کاتدا لە ناو قەیرانی ناسنامەکەیاندان. {{Sfn|Schwartz|2001}} نموونەیەک بۆ ئەمە، خوێندکارێکی زانکۆیە کە ھیچ بڕوایەکی بە داھاتووی خۆی نییە دوای ئەوەی چەندین جار بەشەکەی گۆڕیوە، بەڵام ھێشتا وادیارە ناتوانێت خولیای ڕاستەقینەی خۆی بدۆزێتەوە.

بەدەستھێنانی ناسنامە (Identity achievement) چارەسەرێکە بۆ زۆرێک لە قەیرانەکانی ناسنامە. بەدەستھێنانی ناسنامە ئەو کاتە ڕوودەدات کە ھەرزەکارەکە گەڕانی ئەنجامدابێت و پابەند بووبێت بە لایەنە گرنگەکانی ناسنامەی خۆیەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://actforyouth.net/adolescence/identity.cfm |ڕێکەوتی سەردان=13 November 2023 |وێبگە=actforyouth.net |زمان=en}}&lt;/ref&gt; &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|گێھانەوەی &lt;span title=&quot;A complete citation is needed. (January 2023)&quot;&gt;تەواو پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

== ھەروەھا سەیری بکە ==
* قۆناغەکانی گەشەکردنی دەروونی کۆمەڵایەتی ئێریکسۆن
* قەیرانی بوون
{{دەروازە|Psychology}}

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== کتێبنامە ==
== زیاتر بخوێنەوە ==
* [http://www.psychologytoday.com/blog/enlightened-living/200910/examining-our-sense-identity-and-who-we-are پشکنینی ھەستی ناسنامەمان و کێیەتیمان]
* [http://www.psychologytoday.com/blog/dont-delay/200804/teenagers-identity-crises-procrastination ھەرزەکاران، قەیرانی ناسنامە و دواخستن]
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:چەمکەکانی دەروونناسی]]
[[پۆل:کۆمەڵناسی]]
[[پۆل:مرۆڤناسی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>e3wv8w1b9e7t18d79s2ph8vbxg5n7kj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581834</id>
      <parentid>1581805</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T06:50:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>/* ھەروەھا سەیری بکە */</comment>
      <origin>1581834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13547" sha1="f6c9e9bppy7hojdi1ahpvqfy2dyd07e" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک
{{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}}
{{خاوێنکردن}}
{{ئاڵۆز}}
{{بێسەرچاوە}}
}}
لە تیۆریی ئێریک ئێریکسۆن بۆ گەشەپێدانی کەسایەتی، '''قەیرانی ناسنامە''' قۆناغێکە لە سەردەمی ھەرزەکاریدا ڕوودەدات. ئەمە ماوەی تێڕامانێکی قووڵ و پشکنینی دیدگا جیاوازەکانە دەربارەی خود. {{Sfn|Schultz|Schultz|2009}}

ئەو قۆناغی گەشەسەندنی دەروونی-کۆمەڵایەتی ئەو قۆناغەی گەشەی دەروونی-کۆمەڵایەتی کە تێیدا قەیرانی ناسنامە ئەگەری ڕوودانی ھەیە، بە (''یەکگرتوویی ناسنامە بەرامبەر سەرلێشێواوی ڕۆڵ'') ناودەبرێت. لەم قۆناغەدا، [[ھەرزەکاری|ھەرزەکاران]] ڕووبەڕووی گەشەی جەستەیی، پێگەیشتنی سێکسی و تێکەڵکردنی بیرۆکەکانیان دەبنەوە دەربارەی خۆیان و ئەوەی کە ئەوانی تر چۆن بیریان لێ دەکەنەوە.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}} لەبەر ئەوە، [[خۆواخەیاڵکردن|وێنای]]&lt;nowiki/&gt;خۆیان پێکدەھێنن و ئەرکی چارەسەرکردنی قەیرانی [[خۆوافامکردن|ناسنامەی ئیگۆیان]]&lt;nowiki/&gt;دەگرنە ئەستۆ. سەرکەوتن لە چارەسەرکردنی ئەم قەیرانەدا بەندە بە ئاستی بەرەوپێشچوونی کەسەکە لە قۆناغەکانی پێشووی گەشەکردندا، کە جەخت لەسەر بابەتەکانی وەک متمانە، [[ئۆتۆنۆمی|سەربەخۆیی]] و دەسپێشخەری دەکەنەوە.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}}

خولیای ئێریکسۆن بۆ ناسنامە لە منداڵییەوە دەستی پێکرد. ئەو کە وەک [[جوولەکە ئەشکەنازییەکان|جوویەکی ئەشکەنازی]] لەدایکبوو، ھەستی دەکرد کەسێکی بێگانەیە. لێکۆڵینەوەکانی دواتری لەسەر ژیانی کولتووری لە نێوان ھۆزەکانی «یورۆک» لە باکووری [[کالیفۆڕنیا|کالیفۆرنیا]] و «سیۆکس» لە داکۆتای باشوور، یارمەتیدەر بوون لە داڕشتنی بیرۆکەکانی دەربارەی گەشەی ناسنامە و قەیرانی ناسنامە. ئێریکسۆن ئاماژەی بەوە کردووە کە ئەو کەسانەی بە قەیرانی ناسنامەدا تێدەپەڕن، دووچاری سەرلێشێواوی دەبن.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}}

== چەمک ==
ھەرزەکاران لەوانەیە لە ژیانی ئاسایی دووربکەونەوە، ھیچ ھەڵوێستێک وەرنەگرن یان وەک ھەمیشە لە کار، ھاوسەرگیری یان خوێندنگەدا ڕەفتار نەکەن، یانیش نەتوانن بڕیاری یەکلاکەرەوە دەربارەی داھاتوو بدەن. تەنانەت لەوانەیە ڕوو لە کارە نەرێنییەکانی وەک تاوان یان ماددە بێھۆشکەرەکان بکەن، چونکە لە دیدی ئەوانەوە ھەبوونی ناسنامەیەکی نەرێنی باشترە لەوەی ھیچ ناسنامەیەکیان نەبێت.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}} لە لایەکی دیکەوە، ئەو کەسانەی بە ھەستێکی بەھێزی ناسنامەوە لە قۆناغی ھەرزەکاریی گەشەی کەسایەتی دێنە دەرەوە، بە تەواوی ئامادەن بە متمانە و دڵنیایییەوە ڕووبەڕووی قۆناغی گەورەساڵی ببنەوە.

ئێریکسۆن دیراسەی ھەشت قۆناغی کرد کە تیۆرییەکەی پێکدەھێنن. لای ئەو، ناسنامەی (دەنا) چەمکێکی سەرەکییە بۆ تێگەیشتن لەوەی ناسنامە چییە، و ڕۆڵێکی گەورە دەبینێت لە [[وشیاری|عەقڵی ھۆشیار]]دا کە خەیاڵەکان، ھەستەکان، بیرەوەرییەکان، تێگەیشتنەکان، [[خۆئاگایی|خۆئاگاداری]]، ھەستە جەستەیییەکان و بیرکردنەوەکان لەخۆدەگرێت؛ ھەر یەکێک لەمانە بەشدارن لە دروستکردنی ھەستکردن بە خود کە لە ڕێگەی کارلێکی کۆمەڵایەتییەوە گەشە دەکات. ئەو پێی وابوو کە ھاوتەمەنەکان کاریگەرییەکی بەھێزیان ھەیە لەسەر گەشەکردنی ناسنامەی دەنا لە سەردەمی ھەرزەکاریدا. ھەروەھا بڕوای وابوو کە پەیوەندیکردن بە گرووپە نەرێنییەکانی وەک تاقمە ئایینییە توندڕەوەکان یان کەسە دەمارگیرەکان دەتوانێت لەم کاتە ھەستیارەدا ناسنامەی دەنای گەشەسەندوو «سەرلەنوێ دابەش بکاتەوە» و تێکی بدات.

ئەو ھێزە بنەڕەتییەی کە ئێریکسۆن پێی وابوو دەبێت لە سەردەمی ھەرزەکاریدا گەشە بکات بریتییە لە «دڵسۆزی»، کە تەنیا لە ناسنامەیەکی یەکگرتووی (دەنا) و سەرچاوە دەگرێت. دڵسۆزی، ڕاستگۆیی، ڕەسەنایەتی و ھەستکردن بە بەرپرسیارێتی لە پەیوەندییەکان لەگەڵ کەسانی تردا لەخۆدەگرێت.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}} ئێریکسۆن ئەم قەیرانەی وەک ململانێیەک لە نێوان ناسنامە و سەرلێشێواویدا پێناسە کرد. سەرلێشێواوی لە نێوان نەوەی گەنج و ھەرزەکاراندا دروست دەبێت، ئەو دەڵێت کە لە کاتی ھەرزەکاریدا ئەوان «پێویستیان بە گەشەپێدانی ھەستکردن بە خود و ناسنامەی کەسی ھەیە». ئەگەر ئەم ھەستە گەشە پێنەدەن، ئەوا ھەست بە ناڕەحەتی و دڵەڕاوکێ دەکەن و خۆیان ون دەکەن، ھەروەھا لە ژیانی گەورەساڵیدا متمانە و دڵنیاییان نابێت.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Harper|first=Jim|title=Identity Crisis: How Identification Is Overused and Misunderstood|publisher=Jim Harper|year=2006|isbn=978-1-930865-84-6|edition=1st|location=Washington D.C|pages=276|language=English}}&lt;/ref&gt;

ئەو ناسنامەی وەک «ھەستێکی خودی و ھەروەھا کوالێتییەکی تێبینیار بۆ ھاوشێوەیی و بەردەوامیی کەسی وەسف کردووە، کە ھاوشانە لەگەڵ جۆرە باوەڕێک بە ھاوشێوەیی و بەردەوامیی وێنەیەکی جیھانیی ھاوبەش. وەک کوالێتییەکی ژیانی دوور لە خۆئاگایی، ئەمە دەکرێت بە شێوەیەکی شکۆدار لە گەنجێکدا ڕوون بێت کە خۆی دۆزیوەتەوە، ھەر وەک چۆن خاڵە ھاوبەشەکانی لەگەڵ دەوروبەردا دۆزیوەتەوە. لەودا، یەکگرتنێکی ناوازەی ئەو شتانە دەبینین کە بە شێوەیەکی نەگۆڕ دراون—واتە جۆری جەستە و مزاج، بەھرەمەندی و لاوازی، مۆدێلە منداڵانەکان و ئایدیاڵە وەرگیراوەکان—لەگەڵ ئەو بژاردە کراوانەی کە لە ڕێگەی ڕۆڵە بەردەستەکان، دەرفەتە پیشەییەکان، بەھا پێشکەشکراوەکان، مامۆستا و ڕێپیشاندەرەکان، ھاوڕێیەتییە دروستبووەکان و یەکەمین ئەزموونە سێکسییەکانەوە فەراھەم کراون.» {{Sfn|Erikson|1970}}

== تیۆری مارشیان ==
لێکۆڵینەوەکانی جەیمس مارسیا دەربارەی دۆخەکانی ناسنامەی ھەرزەکاران، بە ھەمان شێوە بەسەر چوارچێوەی کارەکەی ئێریکسۆن بۆ قەیرانی ناسنامە لە ھەرزەکاراندا جێبەجێ دەبن.

''پێشوەختە داخستنی ناسنامە'' دۆخێکی ناسنامەیە کە مارسیا ئیدیعای دەکات ناسنامەیەکە لەلایەن تاکەکەسەوە بەبێ بوونی بژاردەیەکی زۆر گەشەی پێدراوە. «دۆخی پێشوەختە داخستن ئەو کاتەیە کە پابەندبوونێک دروست دەبێت بەبێ گەڕان بەدوای جێگرەوەکاندا. زۆربەی جار ئەم پابەندبوونانە لەسەر بنەمای بیرۆکە و باوەڕەکانی دایک و باوکن کە بێ پرسیارکردن قبوڵ کراون.» پێشوەختە داخستنی ناسنامە دەتوانێت ببێتە ھۆی دروستبوونی قەیرانی ناسنامە لە ھەرزەکاراندا کاتێک «بەرگی پارێزەری» ناسنامە وەرگیراوەکەیان لادەبرێت. ئەم «کەسە داخراوانە زۆربەی جار دەکەونە ناو قەیرانەوە، چونکە نازانن چی بکەن بەبێ ئەوەی بتوانن پشت بەو نۆرم، یاسا و بارودۆخانە ببەستن کە پێیان ڕاھاتبوون.»{{Sfn|Schwartz|2001}} نموونەیەک بۆ ئەمە، کوڕی جووتیارێکە کە دەزانێت باوکی کێڵگەکە دەفرۆشێت، کە بەھۆی ئەم ھەواڵەوە ناسنامەی وەک میراتگری کێڵگەیەک و شێوازی ژیان و ناسنامەی جووتیاربوونی تێکدەچێت.

''ونکردنی ناسنامە (Identity diffusion)'' دۆخێکی ناسنامەیە لە لای مارسیا کە دەکرێت ببێتە ھۆی قەیرانی ناسنامە لە ھەرزەکاراندا. وونکردنی ناسنامە دەکرێت وەک «دۆخێکی بێباکی وەسف بکرێت کە نوێنەرایەتی کەمیی ڕێژەیی لە ھەردوو لایەنی گەڕان و پابەندبووندا دەکات». {{Sfn|Schwartz|2001}} ونکردنی ناسنامە دەکرێت لەگەڵ دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکانی وەک [[شیزۆفرێنیا|شیزۆفرینیا]] و [[خەمۆکی]] تێکەڵ بێت، و باشترە وەک نەبوونی پێکھاتەی ناسنامە وەسف بکرێت. نموونەیەک بۆ قەیرانی ناسنامە کە لەم دۆخەوە سەرچاوە دەگرێت، ھەرزەکارێکە کە دوای ئەوەی ناسنامەی وەک وەرزشوانێکی ئەستێرە بەھۆی پێکانێکی سەختەوە لەناودەچێت، دەبێتە کەسێکی گۆشەگیر.

''دواخستنی بڕیاری ناسنامە (Identity moratorium)'' ئەو دۆخەیە کە مارسیا تیۆریی ئەوەی بۆ داناوە کە درێژترین ماوە لە تاکەکەسدا دەخایەنێت، ناجێگیرترینە، و باشتر دەکرێت وەک «گەڕانی چالاکانە بەدوای جێگرەوەکاندا» وەسف بکرێت. ئەو کەسانەی لە دۆخی دواخستنی بڕیاردانن، دەکرێت زۆر کراوە و قووڵبن لە بیرکردنەوەدا، بەڵام لە ھەمان کاتدا لە ناو قەیرانی ناسنامەکەیاندان. {{Sfn|Schwartz|2001}} نموونەیەک بۆ ئەمە، خوێندکارێکی زانکۆیە کە ھیچ بڕوایەکی بە داھاتووی خۆی نییە دوای ئەوەی چەندین جار بەشەکەی گۆڕیوە، بەڵام ھێشتا وادیارە ناتوانێت خولیای ڕاستەقینەی خۆی بدۆزێتەوە.

بەدەستھێنانی ناسنامە (Identity achievement) چارەسەرێکە بۆ زۆرێک لە قەیرانەکانی ناسنامە. بەدەستھێنانی ناسنامە ئەو کاتە ڕوودەدات کە ھەرزەکارەکە گەڕانی ئەنجامدابێت و پابەند بووبێت بە لایەنە گرنگەکانی ناسنامەی خۆیەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://actforyouth.net/adolescence/identity.cfm |ڕێکەوتی سەردان=13 November 2023 |وێبگە=actforyouth.net |زمان=en}}&lt;/ref&gt; &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|گێھانەوەی &lt;span title=&quot;A complete citation is needed. (January 2023)&quot;&gt;تەواو پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

== ھەروەھا سەیری بکە ==
* قۆناغەکانی گەشەکردنی دەروونی کۆمەڵایەتی ئێریکسۆن
* قەیرانی بوون

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== کتێبنامە ==
== زیاتر بخوێنەوە ==
* [http://www.psychologytoday.com/blog/enlightened-living/200910/examining-our-sense-identity-and-who-we-are پشکنینی ھەستی ناسنامەمان و کێیەتیمان]
* [http://www.psychologytoday.com/blog/dont-delay/200804/teenagers-identity-crises-procrastination ھەرزەکاران، قەیرانی ناسنامە و دواخستن]
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
[[پۆل:چەمکەکانی دەروونناسی]]
[[پۆل:کۆمەڵناسی]]
[[پۆل:مرۆڤناسی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>f6c9e9bppy7hojdi1ahpvqfy2dyd07e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581836</id>
      <parentid>1581834</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T06:51:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>زیادکردنی [[داڕێژە:تووڵی دەروازە|دەروازەی]] دەروونناسی</comment>
      <origin>1581836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13599" sha1="6sm5cua3k4w4s3cs1v23125qde6ar5i" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک
{{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}}
{{خاوێنکردن}}
{{ئاڵۆز}}
{{بێسەرچاوە}}
}}
لە تیۆریی ئێریک ئێریکسۆن بۆ گەشەپێدانی کەسایەتی، '''قەیرانی ناسنامە''' قۆناغێکە لە سەردەمی ھەرزەکاریدا ڕوودەدات. ئەمە ماوەی تێڕامانێکی قووڵ و پشکنینی دیدگا جیاوازەکانە دەربارەی خود. {{Sfn|Schultz|Schultz|2009}}

ئەو قۆناغی گەشەسەندنی دەروونی-کۆمەڵایەتی ئەو قۆناغەی گەشەی دەروونی-کۆمەڵایەتی کە تێیدا قەیرانی ناسنامە ئەگەری ڕوودانی ھەیە، بە (''یەکگرتوویی ناسنامە بەرامبەر سەرلێشێواوی ڕۆڵ'') ناودەبرێت. لەم قۆناغەدا، [[ھەرزەکاری|ھەرزەکاران]] ڕووبەڕووی گەشەی جەستەیی، پێگەیشتنی سێکسی و تێکەڵکردنی بیرۆکەکانیان دەبنەوە دەربارەی خۆیان و ئەوەی کە ئەوانی تر چۆن بیریان لێ دەکەنەوە.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}} لەبەر ئەوە، [[خۆواخەیاڵکردن|وێنای]]&lt;nowiki/&gt;خۆیان پێکدەھێنن و ئەرکی چارەسەرکردنی قەیرانی [[خۆوافامکردن|ناسنامەی ئیگۆیان]]&lt;nowiki/&gt;دەگرنە ئەستۆ. سەرکەوتن لە چارەسەرکردنی ئەم قەیرانەدا بەندە بە ئاستی بەرەوپێشچوونی کەسەکە لە قۆناغەکانی پێشووی گەشەکردندا، کە جەخت لەسەر بابەتەکانی وەک متمانە، [[ئۆتۆنۆمی|سەربەخۆیی]] و دەسپێشخەری دەکەنەوە.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}}

خولیای ئێریکسۆن بۆ ناسنامە لە منداڵییەوە دەستی پێکرد. ئەو کە وەک [[جوولەکە ئەشکەنازییەکان|جوویەکی ئەشکەنازی]] لەدایکبوو، ھەستی دەکرد کەسێکی بێگانەیە. لێکۆڵینەوەکانی دواتری لەسەر ژیانی کولتووری لە نێوان ھۆزەکانی «یورۆک» لە باکووری [[کالیفۆڕنیا|کالیفۆرنیا]] و «سیۆکس» لە داکۆتای باشوور، یارمەتیدەر بوون لە داڕشتنی بیرۆکەکانی دەربارەی گەشەی ناسنامە و قەیرانی ناسنامە. ئێریکسۆن ئاماژەی بەوە کردووە کە ئەو کەسانەی بە قەیرانی ناسنامەدا تێدەپەڕن، دووچاری سەرلێشێواوی دەبن.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}}

== چەمک ==
ھەرزەکاران لەوانەیە لە ژیانی ئاسایی دووربکەونەوە، ھیچ ھەڵوێستێک وەرنەگرن یان وەک ھەمیشە لە کار، ھاوسەرگیری یان خوێندنگەدا ڕەفتار نەکەن، یانیش نەتوانن بڕیاری یەکلاکەرەوە دەربارەی داھاتوو بدەن. تەنانەت لەوانەیە ڕوو لە کارە نەرێنییەکانی وەک تاوان یان ماددە بێھۆشکەرەکان بکەن، چونکە لە دیدی ئەوانەوە ھەبوونی ناسنامەیەکی نەرێنی باشترە لەوەی ھیچ ناسنامەیەکیان نەبێت.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}} لە لایەکی دیکەوە، ئەو کەسانەی بە ھەستێکی بەھێزی ناسنامەوە لە قۆناغی ھەرزەکاریی گەشەی کەسایەتی دێنە دەرەوە، بە تەواوی ئامادەن بە متمانە و دڵنیایییەوە ڕووبەڕووی قۆناغی گەورەساڵی ببنەوە.

ئێریکسۆن دیراسەی ھەشت قۆناغی کرد کە تیۆرییەکەی پێکدەھێنن. لای ئەو، ناسنامەی (دەنا) چەمکێکی سەرەکییە بۆ تێگەیشتن لەوەی ناسنامە چییە، و ڕۆڵێکی گەورە دەبینێت لە [[وشیاری|عەقڵی ھۆشیار]]دا کە خەیاڵەکان، ھەستەکان، بیرەوەرییەکان، تێگەیشتنەکان، [[خۆئاگایی|خۆئاگاداری]]، ھەستە جەستەیییەکان و بیرکردنەوەکان لەخۆدەگرێت؛ ھەر یەکێک لەمانە بەشدارن لە دروستکردنی ھەستکردن بە خود کە لە ڕێگەی کارلێکی کۆمەڵایەتییەوە گەشە دەکات. ئەو پێی وابوو کە ھاوتەمەنەکان کاریگەرییەکی بەھێزیان ھەیە لەسەر گەشەکردنی ناسنامەی دەنا لە سەردەمی ھەرزەکاریدا. ھەروەھا بڕوای وابوو کە پەیوەندیکردن بە گرووپە نەرێنییەکانی وەک تاقمە ئایینییە توندڕەوەکان یان کەسە دەمارگیرەکان دەتوانێت لەم کاتە ھەستیارەدا ناسنامەی دەنای گەشەسەندوو «سەرلەنوێ دابەش بکاتەوە» و تێکی بدات.

ئەو ھێزە بنەڕەتییەی کە ئێریکسۆن پێی وابوو دەبێت لە سەردەمی ھەرزەکاریدا گەشە بکات بریتییە لە «دڵسۆزی»، کە تەنیا لە ناسنامەیەکی یەکگرتووی (دەنا) و سەرچاوە دەگرێت. دڵسۆزی، ڕاستگۆیی، ڕەسەنایەتی و ھەستکردن بە بەرپرسیارێتی لە پەیوەندییەکان لەگەڵ کەسانی تردا لەخۆدەگرێت.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}} ئێریکسۆن ئەم قەیرانەی وەک ململانێیەک لە نێوان ناسنامە و سەرلێشێواویدا پێناسە کرد. سەرلێشێواوی لە نێوان نەوەی گەنج و ھەرزەکاراندا دروست دەبێت، ئەو دەڵێت کە لە کاتی ھەرزەکاریدا ئەوان «پێویستیان بە گەشەپێدانی ھەستکردن بە خود و ناسنامەی کەسی ھەیە». ئەگەر ئەم ھەستە گەشە پێنەدەن، ئەوا ھەست بە ناڕەحەتی و دڵەڕاوکێ دەکەن و خۆیان ون دەکەن، ھەروەھا لە ژیانی گەورەساڵیدا متمانە و دڵنیاییان نابێت.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Harper|first=Jim|title=Identity Crisis: How Identification Is Overused and Misunderstood|publisher=Jim Harper|year=2006|isbn=978-1-930865-84-6|edition=1st|location=Washington D.C|pages=276|language=English}}&lt;/ref&gt;

ئەو ناسنامەی وەک «ھەستێکی خودی و ھەروەھا کوالێتییەکی تێبینیار بۆ ھاوشێوەیی و بەردەوامیی کەسی وەسف کردووە، کە ھاوشانە لەگەڵ جۆرە باوەڕێک بە ھاوشێوەیی و بەردەوامیی وێنەیەکی جیھانیی ھاوبەش. وەک کوالێتییەکی ژیانی دوور لە خۆئاگایی، ئەمە دەکرێت بە شێوەیەکی شکۆدار لە گەنجێکدا ڕوون بێت کە خۆی دۆزیوەتەوە، ھەر وەک چۆن خاڵە ھاوبەشەکانی لەگەڵ دەوروبەردا دۆزیوەتەوە. لەودا، یەکگرتنێکی ناوازەی ئەو شتانە دەبینین کە بە شێوەیەکی نەگۆڕ دراون—واتە جۆری جەستە و مزاج، بەھرەمەندی و لاوازی، مۆدێلە منداڵانەکان و ئایدیاڵە وەرگیراوەکان—لەگەڵ ئەو بژاردە کراوانەی کە لە ڕێگەی ڕۆڵە بەردەستەکان، دەرفەتە پیشەییەکان، بەھا پێشکەشکراوەکان، مامۆستا و ڕێپیشاندەرەکان، ھاوڕێیەتییە دروستبووەکان و یەکەمین ئەزموونە سێکسییەکانەوە فەراھەم کراون.» {{Sfn|Erikson|1970}}

== تیۆری مارشیان ==
لێکۆڵینەوەکانی جەیمس مارسیا دەربارەی دۆخەکانی ناسنامەی ھەرزەکاران، بە ھەمان شێوە بەسەر چوارچێوەی کارەکەی ئێریکسۆن بۆ قەیرانی ناسنامە لە ھەرزەکاراندا جێبەجێ دەبن.

''پێشوەختە داخستنی ناسنامە'' دۆخێکی ناسنامەیە کە مارسیا ئیدیعای دەکات ناسنامەیەکە لەلایەن تاکەکەسەوە بەبێ بوونی بژاردەیەکی زۆر گەشەی پێدراوە. «دۆخی پێشوەختە داخستن ئەو کاتەیە کە پابەندبوونێک دروست دەبێت بەبێ گەڕان بەدوای جێگرەوەکاندا. زۆربەی جار ئەم پابەندبوونانە لەسەر بنەمای بیرۆکە و باوەڕەکانی دایک و باوکن کە بێ پرسیارکردن قبوڵ کراون.» پێشوەختە داخستنی ناسنامە دەتوانێت ببێتە ھۆی دروستبوونی قەیرانی ناسنامە لە ھەرزەکاراندا کاتێک «بەرگی پارێزەری» ناسنامە وەرگیراوەکەیان لادەبرێت. ئەم «کەسە داخراوانە زۆربەی جار دەکەونە ناو قەیرانەوە، چونکە نازانن چی بکەن بەبێ ئەوەی بتوانن پشت بەو نۆرم، یاسا و بارودۆخانە ببەستن کە پێیان ڕاھاتبوون.»{{Sfn|Schwartz|2001}} نموونەیەک بۆ ئەمە، کوڕی جووتیارێکە کە دەزانێت باوکی کێڵگەکە دەفرۆشێت، کە بەھۆی ئەم ھەواڵەوە ناسنامەی وەک میراتگری کێڵگەیەک و شێوازی ژیان و ناسنامەی جووتیاربوونی تێکدەچێت.

''ونکردنی ناسنامە (Identity diffusion)'' دۆخێکی ناسنامەیە لە لای مارسیا کە دەکرێت ببێتە ھۆی قەیرانی ناسنامە لە ھەرزەکاراندا. وونکردنی ناسنامە دەکرێت وەک «دۆخێکی بێباکی وەسف بکرێت کە نوێنەرایەتی کەمیی ڕێژەیی لە ھەردوو لایەنی گەڕان و پابەندبووندا دەکات». {{Sfn|Schwartz|2001}} ونکردنی ناسنامە دەکرێت لەگەڵ دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکانی وەک [[شیزۆفرێنیا|شیزۆفرینیا]] و [[خەمۆکی]] تێکەڵ بێت، و باشترە وەک نەبوونی پێکھاتەی ناسنامە وەسف بکرێت. نموونەیەک بۆ قەیرانی ناسنامە کە لەم دۆخەوە سەرچاوە دەگرێت، ھەرزەکارێکە کە دوای ئەوەی ناسنامەی وەک وەرزشوانێکی ئەستێرە بەھۆی پێکانێکی سەختەوە لەناودەچێت، دەبێتە کەسێکی گۆشەگیر.

''دواخستنی بڕیاری ناسنامە (Identity moratorium)'' ئەو دۆخەیە کە مارسیا تیۆریی ئەوەی بۆ داناوە کە درێژترین ماوە لە تاکەکەسدا دەخایەنێت، ناجێگیرترینە، و باشتر دەکرێت وەک «گەڕانی چالاکانە بەدوای جێگرەوەکاندا» وەسف بکرێت. ئەو کەسانەی لە دۆخی دواخستنی بڕیاردانن، دەکرێت زۆر کراوە و قووڵبن لە بیرکردنەوەدا، بەڵام لە ھەمان کاتدا لە ناو قەیرانی ناسنامەکەیاندان. {{Sfn|Schwartz|2001}} نموونەیەک بۆ ئەمە، خوێندکارێکی زانکۆیە کە ھیچ بڕوایەکی بە داھاتووی خۆی نییە دوای ئەوەی چەندین جار بەشەکەی گۆڕیوە، بەڵام ھێشتا وادیارە ناتوانێت خولیای ڕاستەقینەی خۆی بدۆزێتەوە.

بەدەستھێنانی ناسنامە (Identity achievement) چارەسەرێکە بۆ زۆرێک لە قەیرانەکانی ناسنامە. بەدەستھێنانی ناسنامە ئەو کاتە ڕوودەدات کە ھەرزەکارەکە گەڕانی ئەنجامدابێت و پابەند بووبێت بە لایەنە گرنگەکانی ناسنامەی خۆیەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://actforyouth.net/adolescence/identity.cfm |ڕێکەوتی سەردان=13 November 2023 |وێبگە=actforyouth.net |زمان=en}}&lt;/ref&gt; &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|گێھانەوەی &lt;span title=&quot;A complete citation is needed. (January 2023)&quot;&gt;تەواو پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

== ھەروەھا سەیری بکە ==
* قۆناغەکانی گەشەکردنی دەروونی کۆمەڵایەتی ئێریکسۆن
* قەیرانی بوون

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== کتێبنامە ==
== زیاتر بخوێنەوە ==
* [http://www.psychologytoday.com/blog/enlightened-living/200910/examining-our-sense-identity-and-who-we-are پشکنینی ھەستی ناسنامەمان و کێیەتیمان]
* [http://www.psychologytoday.com/blog/dont-delay/200804/teenagers-identity-crises-procrastination ھەرزەکاران، قەیرانی ناسنامە و دواخستن]
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|دەروونناسی}}

[[پۆل:چەمکەکانی دەروونناسی]]
[[پۆل:کۆمەڵناسی]]
[[پۆل:مرۆڤناسی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>6sm5cua3k4w4s3cs1v23125qde6ar5i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581838</id>
      <parentid>1581836</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T06:52:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <origin>1581838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13571" sha1="7zaw228k7pcrrfm11v32yvrtq6l757o" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}}
{{خاوێنکردن}}
{{ئاڵۆز}}
{{بێسەرچاوە}}
}}
لە تیۆریی ئێریک ئێریکسۆن بۆ گەشەپێدانی کەسایەتی، '''قەیرانی ناسنامە''' قۆناغێکە لە سەردەمی ھەرزەکاریدا ڕوودەدات. ئەمە ماوەی تێڕامانێکی قووڵ و پشکنینی دیدگا جیاوازەکانە دەربارەی خود.

ئەو قۆناغی گەشەسەندنی دەروونی-کۆمەڵایەتی ئەو قۆناغەی گەشەی دەروونی-کۆمەڵایەتی کە تێیدا قەیرانی ناسنامە ئەگەری ڕوودانی ھەیە، بە (''یەکگرتوویی ناسنامە بەرامبەر سەرلێشێواوی ڕۆڵ'') ناودەبرێت. لەم قۆناغەدا، [[ھەرزەکاری|ھەرزەکاران]] ڕووبەڕووی گەشەی جەستەیی، پێگەیشتنی سێکسی و تێکەڵکردنی بیرۆکەکانیان دەبنەوە دەربارەی خۆیان و ئەوەی کە ئەوانی تر چۆن بیریان لێ دەکەنەوە.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}} لەبەر ئەوە، [[خۆواخەیاڵکردن|وێنای]]&lt;nowiki/&gt;خۆیان پێکدەھێنن و ئەرکی چارەسەرکردنی قەیرانی [[خۆوافامکردن|ناسنامەی ئیگۆیان]]&lt;nowiki/&gt;دەگرنە ئەستۆ. سەرکەوتن لە چارەسەرکردنی ئەم قەیرانەدا بەندە بە ئاستی بەرەوپێشچوونی کەسەکە لە قۆناغەکانی پێشووی گەشەکردندا، کە جەخت لەسەر بابەتەکانی وەک متمانە، [[ئۆتۆنۆمی|سەربەخۆیی]] و دەسپێشخەری دەکەنەوە.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}}

خولیای ئێریکسۆن بۆ ناسنامە لە منداڵییەوە دەستی پێکرد. ئەو کە وەک [[جوولەکە ئەشکەنازییەکان|جوویەکی ئەشکەنازی]] لەدایکبوو، ھەستی دەکرد کەسێکی بێگانەیە. لێکۆڵینەوەکانی دواتری لەسەر ژیانی کولتووری لە نێوان ھۆزەکانی «یورۆک» لە باکووری [[کالیفۆڕنیا|کالیفۆرنیا]] و «سیۆکس» لە داکۆتای باشوور، یارمەتیدەر بوون لە داڕشتنی بیرۆکەکانی دەربارەی گەشەی ناسنامە و قەیرانی ناسنامە. ئێریکسۆن ئاماژەی بەوە کردووە کە ئەو کەسانەی بە قەیرانی ناسنامەدا تێدەپەڕن، دووچاری سەرلێشێواوی دەبن.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}}

== چەمک ==
ھەرزەکاران لەوانەیە لە ژیانی ئاسایی دووربکەونەوە، ھیچ ھەڵوێستێک وەرنەگرن یان وەک ھەمیشە لە کار، ھاوسەرگیری یان خوێندنگەدا ڕەفتار نەکەن، یانیش نەتوانن بڕیاری یەکلاکەرەوە دەربارەی داھاتوو بدەن. تەنانەت لەوانەیە ڕوو لە کارە نەرێنییەکانی وەک تاوان یان ماددە بێھۆشکەرەکان بکەن، چونکە لە دیدی ئەوانەوە ھەبوونی ناسنامەیەکی نەرێنی باشترە لەوەی ھیچ ناسنامەیەکیان نەبێت.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}} لە لایەکی دیکەوە، ئەو کەسانەی بە ھەستێکی بەھێزی ناسنامەوە لە قۆناغی ھەرزەکاریی گەشەی کەسایەتی دێنە دەرەوە، بە تەواوی ئامادەن بە متمانە و دڵنیایییەوە ڕووبەڕووی قۆناغی گەورەساڵی ببنەوە.

ئێریکسۆن دیراسەی ھەشت قۆناغی کرد کە تیۆرییەکەی پێکدەھێنن. لای ئەو، ناسنامەی (دەنا) چەمکێکی سەرەکییە بۆ تێگەیشتن لەوەی ناسنامە چییە، و ڕۆڵێکی گەورە دەبینێت لە [[وشیاری|عەقڵی ھۆشیار]]دا کە خەیاڵەکان، ھەستەکان، بیرەوەرییەکان، تێگەیشتنەکان، [[خۆئاگایی|خۆئاگاداری]]، ھەستە جەستەیییەکان و بیرکردنەوەکان لەخۆدەگرێت؛ ھەر یەکێک لەمانە بەشدارن لە دروستکردنی ھەستکردن بە خود کە لە ڕێگەی کارلێکی کۆمەڵایەتییەوە گەشە دەکات. ئەو پێی وابوو کە ھاوتەمەنەکان کاریگەرییەکی بەھێزیان ھەیە لەسەر گەشەکردنی ناسنامەی دەنا لە سەردەمی ھەرزەکاریدا. ھەروەھا بڕوای وابوو کە پەیوەندیکردن بە گرووپە نەرێنییەکانی وەک تاقمە ئایینییە توندڕەوەکان یان کەسە دەمارگیرەکان دەتوانێت لەم کاتە ھەستیارەدا ناسنامەی دەنای گەشەسەندوو «سەرلەنوێ دابەش بکاتەوە» و تێکی بدات.

ئەو ھێزە بنەڕەتییەی کە ئێریکسۆن پێی وابوو دەبێت لە سەردەمی ھەرزەکاریدا گەشە بکات بریتییە لە «دڵسۆزی»، کە تەنیا لە ناسنامەیەکی یەکگرتووی (دەنا) و سەرچاوە دەگرێت. دڵسۆزی، ڕاستگۆیی، ڕەسەنایەتی و ھەستکردن بە بەرپرسیارێتی لە پەیوەندییەکان لەگەڵ کەسانی تردا لەخۆدەگرێت.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}} ئێریکسۆن ئەم قەیرانەی وەک ململانێیەک لە نێوان ناسنامە و سەرلێشێواویدا پێناسە کرد. سەرلێشێواوی لە نێوان نەوەی گەنج و ھەرزەکاراندا دروست دەبێت، ئەو دەڵێت کە لە کاتی ھەرزەکاریدا ئەوان «پێویستیان بە گەشەپێدانی ھەستکردن بە خود و ناسنامەی کەسی ھەیە». ئەگەر ئەم ھەستە گەشە پێنەدەن، ئەوا ھەست بە ناڕەحەتی و دڵەڕاوکێ دەکەن و خۆیان ون دەکەن، ھەروەھا لە ژیانی گەورەساڵیدا متمانە و دڵنیاییان نابێت.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Harper|first=Jim|title=Identity Crisis: How Identification Is Overused and Misunderstood|publisher=Jim Harper|year=2006|isbn=978-1-930865-84-6|edition=1st|location=Washington D.C|pages=276|language=English}}&lt;/ref&gt;

ئەو ناسنامەی وەک «ھەستێکی خودی و ھەروەھا کوالێتییەکی تێبینیار بۆ ھاوشێوەیی و بەردەوامیی کەسی وەسف کردووە، کە ھاوشانە لەگەڵ جۆرە باوەڕێک بە ھاوشێوەیی و بەردەوامیی وێنەیەکی جیھانیی ھاوبەش. وەک کوالێتییەکی ژیانی دوور لە خۆئاگایی، ئەمە دەکرێت بە شێوەیەکی شکۆدار لە گەنجێکدا ڕوون بێت کە خۆی دۆزیوەتەوە، ھەر وەک چۆن خاڵە ھاوبەشەکانی لەگەڵ دەوروبەردا دۆزیوەتەوە. لەودا، یەکگرتنێکی ناوازەی ئەو شتانە دەبینین کە بە شێوەیەکی نەگۆڕ دراون—واتە جۆری جەستە و مزاج، بەھرەمەندی و لاوازی، مۆدێلە منداڵانەکان و ئایدیاڵە وەرگیراوەکان—لەگەڵ ئەو بژاردە کراوانەی کە لە ڕێگەی ڕۆڵە بەردەستەکان، دەرفەتە پیشەییەکان، بەھا پێشکەشکراوەکان، مامۆستا و ڕێپیشاندەرەکان، ھاوڕێیەتییە دروستبووەکان و یەکەمین ئەزموونە سێکسییەکانەوە فەراھەم کراون.» {{Sfn|Erikson|1970}}

== تیۆری مارشیان ==
لێکۆڵینەوەکانی جەیمس مارسیا دەربارەی دۆخەکانی ناسنامەی ھەرزەکاران، بە ھەمان شێوە بەسەر چوارچێوەی کارەکەی ئێریکسۆن بۆ قەیرانی ناسنامە لە ھەرزەکاراندا جێبەجێ دەبن.

''پێشوەختە داخستنی ناسنامە'' دۆخێکی ناسنامەیە کە مارسیا ئیدیعای دەکات ناسنامەیەکە لەلایەن تاکەکەسەوە بەبێ بوونی بژاردەیەکی زۆر گەشەی پێدراوە. «دۆخی پێشوەختە داخستن ئەو کاتەیە کە پابەندبوونێک دروست دەبێت بەبێ گەڕان بەدوای جێگرەوەکاندا. زۆربەی جار ئەم پابەندبوونانە لەسەر بنەمای بیرۆکە و باوەڕەکانی دایک و باوکن کە بێ پرسیارکردن قبوڵ کراون.» پێشوەختە داخستنی ناسنامە دەتوانێت ببێتە ھۆی دروستبوونی قەیرانی ناسنامە لە ھەرزەکاراندا کاتێک «بەرگی پارێزەری» ناسنامە وەرگیراوەکەیان لادەبرێت. ئەم «کەسە داخراوانە زۆربەی جار دەکەونە ناو قەیرانەوە، چونکە نازانن چی بکەن بەبێ ئەوەی بتوانن پشت بەو نۆرم، یاسا و بارودۆخانە ببەستن کە پێیان ڕاھاتبوون.»{{Sfn|Schwartz|2001}} نموونەیەک بۆ ئەمە، کوڕی جووتیارێکە کە دەزانێت باوکی کێڵگەکە دەفرۆشێت، کە بەھۆی ئەم ھەواڵەوە ناسنامەی وەک میراتگری کێڵگەیەک و شێوازی ژیان و ناسنامەی جووتیاربوونی تێکدەچێت.

''ونکردنی ناسنامە (Identity diffusion)'' دۆخێکی ناسنامەیە لە لای مارسیا کە دەکرێت ببێتە ھۆی قەیرانی ناسنامە لە ھەرزەکاراندا. وونکردنی ناسنامە دەکرێت وەک «دۆخێکی بێباکی وەسف بکرێت کە نوێنەرایەتی کەمیی ڕێژەیی لە ھەردوو لایەنی گەڕان و پابەندبووندا دەکات». {{Sfn|Schwartz|2001}} ونکردنی ناسنامە دەکرێت لەگەڵ دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکانی وەک [[شیزۆفرێنیا|شیزۆفرینیا]] و [[خەمۆکی]] تێکەڵ بێت، و باشترە وەک نەبوونی پێکھاتەی ناسنامە وەسف بکرێت. نموونەیەک بۆ قەیرانی ناسنامە کە لەم دۆخەوە سەرچاوە دەگرێت، ھەرزەکارێکە کە دوای ئەوەی ناسنامەی وەک وەرزشوانێکی ئەستێرە بەھۆی پێکانێکی سەختەوە لەناودەچێت، دەبێتە کەسێکی گۆشەگیر.

''دواخستنی بڕیاری ناسنامە (Identity moratorium)'' ئەو دۆخەیە کە مارسیا تیۆریی ئەوەی بۆ داناوە کە درێژترین ماوە لە تاکەکەسدا دەخایەنێت، ناجێگیرترینە، و باشتر دەکرێت وەک «گەڕانی چالاکانە بەدوای جێگرەوەکاندا» وەسف بکرێت. ئەو کەسانەی لە دۆخی دواخستنی بڕیاردانن، دەکرێت زۆر کراوە و قووڵبن لە بیرکردنەوەدا، بەڵام لە ھەمان کاتدا لە ناو قەیرانی ناسنامەکەیاندان. {{Sfn|Schwartz|2001}} نموونەیەک بۆ ئەمە، خوێندکارێکی زانکۆیە کە ھیچ بڕوایەکی بە داھاتووی خۆی نییە دوای ئەوەی چەندین جار بەشەکەی گۆڕیوە، بەڵام ھێشتا وادیارە ناتوانێت خولیای ڕاستەقینەی خۆی بدۆزێتەوە.

بەدەستھێنانی ناسنامە (Identity achievement) چارەسەرێکە بۆ زۆرێک لە قەیرانەکانی ناسنامە. بەدەستھێنانی ناسنامە ئەو کاتە ڕوودەدات کە ھەرزەکارەکە گەڕانی ئەنجامدابێت و پابەند بووبێت بە لایەنە گرنگەکانی ناسنامەی خۆیەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://actforyouth.net/adolescence/identity.cfm |ڕێکەوتی سەردان=13 November 2023 |وێبگە=actforyouth.net |زمان=en}}&lt;/ref&gt; &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|گێھانەوەی &lt;span title=&quot;A complete citation is needed. (January 2023)&quot;&gt;تەواو پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

== ھەروەھا سەیری بکە ==
* قۆناغەکانی گەشەکردنی دەروونی کۆمەڵایەتی ئێریکسۆن
* قەیرانی بوون

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== کتێبنامە ==
== زیاتر بخوێنەوە ==
* [http://www.psychologytoday.com/blog/enlightened-living/200910/examining-our-sense-identity-and-who-we-are پشکنینی ھەستی ناسنامەمان و کێیەتیمان]
* [http://www.psychologytoday.com/blog/dont-delay/200804/teenagers-identity-crises-procrastination ھەرزەکاران، قەیرانی ناسنامە و دواخستن]
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|دەروونناسی}}

[[پۆل:چەمکەکانی دەروونناسی]]
[[پۆل:کۆمەڵناسی]]
[[پۆل:مرۆڤناسی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>7zaw228k7pcrrfm11v32yvrtq6l757o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581840</id>
      <parentid>1581838</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T06:55:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>بەسەرداچوونەوە</comment>
      <origin>1581840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13532" sha1="6iv087bwch4iv4gamatunsnf4wwvmq0" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}}
{{خاوێنکردن}}
{{ئاڵۆز}}
}}
لە تیۆریی ئێریک ئێریکسۆن بۆ گەشەپێدانی کەسایەتی، '''قەیرانی ناسنامە''' قۆناغێکە لە سەردەمی ھەرزەکاریدا ڕوودەدات. ئەمە ماوەی تێڕامانێکی قووڵ و پشکنینی دیدگا جیاوازەکانە دەربارەی خود.

ئەو قۆناغی گەشەسەندنی دەروونی-کۆمەڵایەتی ئەو قۆناغەی گەشەی دەروونی-کۆمەڵایەتی کە تێیدا قەیرانی ناسنامە ئەگەری ڕوودانی ھەیە، بە (''یەکگرتوویی ناسنامە بەرامبەر سەرلێشێواوی ڕۆڵ'') ناودەبرێت. لەم قۆناغەدا، [[ھەرزەکاری|ھەرزەکاران]] ڕووبەڕووی گەشەی جەستەیی، پێگەیشتنی سێکسی و تێکەڵکردنی بیرۆکەکانیان دەبنەوە دەربارەی خۆیان و ئەوەی کە ئەوانی تر چۆن بیریان لێ دەکەنەوە.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}} لەبەر ئەوە، [[خۆواخەیاڵکردن|وێنای]]&lt;nowiki/&gt;خۆیان پێکدەھێنن و ئەرکی چارەسەرکردنی قەیرانی [[خۆوافامکردن|ناسنامەی ئیگۆیان]]&lt;nowiki/&gt;دەگرنە ئەستۆ. سەرکەوتن لە چارەسەرکردنی ئەم قەیرانەدا بەندە بە ئاستی بەرەوپێشچوونی کەسەکە لە قۆناغەکانی پێشووی گەشەکردندا، کە جەخت لەسەر بابەتەکانی وەک متمانە، [[ئۆتۆنۆمی|سەربەخۆیی]] و دەسپێشخەری دەکەنەوە.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}}

خولیای ئێریکسۆن بۆ ناسنامە لە منداڵییەوە دەستی پێکرد. ئەو کە وەک [[جوولەکە ئەشکەنازییەکان|جوویەکی ئەشکەنازی]] لەدایکبوو، ھەستی دەکرد کەسێکی بێگانەیە. لێکۆڵینەوەکانی دواتری لەسەر ژیانی کولتووری لە نێوان ھۆزەکانی «یورۆک» لە باکووری [[کالیفۆڕنیا|کالیفۆرنیا]] و «سیۆکس» لە داکۆتای باشوور، یارمەتیدەر بوون لە داڕشتنی بیرۆکەکانی دەربارەی گەشەی ناسنامە و قەیرانی ناسنامە. ئێریکسۆن ئاماژەی بەوە کردووە کە ئەو کەسانەی بە قەیرانی ناسنامەدا تێدەپەڕن، دووچاری سەرلێشێواوی دەبن.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}}

== چەمک ==
ھەرزەکاران لەوانەیە لە ژیانی ئاسایی دووربکەونەوە، ھیچ ھەڵوێستێک وەرنەگرن یان وەک ھەمیشە لە کار، ھاوسەرگیری یان خوێندنگەدا ڕەفتار نەکەن، یانیش نەتوانن بڕیاری یەکلاکەرەوە دەربارەی داھاتوو بدەن. تەنانەت لەوانەیە ڕوو لە کارە نەرێنییەکانی وەک تاوان یان ماددە بێھۆشکەرەکان بکەن، چونکە لە دیدی ئەوانەوە ھەبوونی ناسنامەیەکی نەرێنی باشترە لەوەی ھیچ ناسنامەیەکیان نەبێت.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}} لە لایەکی دیکەوە، ئەو کەسانەی بە ھەستێکی بەھێزی ناسنامەوە لە قۆناغی ھەرزەکاریی گەشەی کەسایەتی دێنە دەرەوە، بە تەواوی ئامادەن بە متمانە و دڵنیایییەوە ڕووبەڕووی قۆناغی گەورەساڵی ببنەوە.

ئێریکسۆن دیراسەی ھەشت قۆناغی کرد کە تیۆرییەکەی پێکدەھێنن. لای ئەو، ناسنامەی (دەنا) چەمکێکی سەرەکییە بۆ تێگەیشتن لەوەی ناسنامە چییە، و ڕۆڵێکی گەورە دەبینێت لە [[وشیاری|عەقڵی ھۆشیار]]دا کە خەیاڵەکان، ھەستەکان، بیرەوەرییەکان، تێگەیشتنەکان، [[خۆئاگایی|خۆئاگاداری]]، ھەستە جەستەیییەکان و بیرکردنەوەکان لەخۆدەگرێت؛ ھەر یەکێک لەمانە بەشدارن لە دروستکردنی ھەستکردن بە خود کە لە ڕێگەی کارلێکی کۆمەڵایەتییەوە گەشە دەکات. ئەو پێی وابوو کە ھاوتەمەنەکان کاریگەرییەکی بەھێزیان ھەیە لەسەر گەشەکردنی ناسنامەی دەنا لە سەردەمی ھەرزەکاریدا. ھەروەھا بڕوای وابوو کە پەیوەندیکردن بە گرووپە نەرێنییەکانی وەک تاقمە ئایینییە توندڕەوەکان یان کەسە دەمارگیرەکان دەتوانێت لەم کاتە ھەستیارەدا ناسنامەی دەنای گەشەسەندوو «سەرلەنوێ دابەش بکاتەوە» و تێکی بدات.

ئەو ھێزە بنەڕەتییەی کە ئێریکسۆن پێی وابوو دەبێت لە سەردەمی ھەرزەکاریدا گەشە بکات بریتییە لە «دڵسۆزی»، کە تەنیا لە ناسنامەیەکی یەکگرتووی (دەنا) و سەرچاوە دەگرێت. دڵسۆزی، ڕاستگۆیی، ڕەسەنایەتی و ھەستکردن بە بەرپرسیارێتی لە پەیوەندییەکان لەگەڵ کەسانی تردا لەخۆدەگرێت.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}} ئێریکسۆن ئەم قەیرانەی وەک ململانێیەک لە نێوان ناسنامە و سەرلێشێواویدا پێناسە کرد. سەرلێشێواوی لە نێوان نەوەی گەنج و ھەرزەکاراندا دروست دەبێت، ئەو دەڵێت کە لە کاتی ھەرزەکاریدا ئەوان «پێویستیان بە گەشەپێدانی ھەستکردن بە خود و ناسنامەی کەسی ھەیە». ئەگەر ئەم ھەستە گەشە پێنەدەن، ئەوا ھەست بە ناڕەحەتی و دڵەڕاوکێ دەکەن و خۆیان ون دەکەن، ھەروەھا لە ژیانی گەورەساڵیدا متمانە و دڵنیاییان نابێت.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Harper|first=Jim|title=Identity Crisis: How Identification Is Overused and Misunderstood|publisher=Jim Harper|year=2006|isbn=978-1-930865-84-6|edition=1st|location=Washington D.C|pages=276|language=English}}&lt;/ref&gt;

ئەو ناسنامەی وەک «ھەستێکی خودی و ھەروەھا کوالێتییەکی تێبینیار بۆ ھاوشێوەیی و بەردەوامیی کەسی وەسف کردووە، کە ھاوشانە لەگەڵ جۆرە باوەڕێک بە ھاوشێوەیی و بەردەوامیی وێنەیەکی جیھانیی ھاوبەش. وەک کوالێتییەکی ژیانی دوور لە خۆئاگایی، ئەمە دەکرێت بە شێوەیەکی شکۆدار لە گەنجێکدا ڕوون بێت کە خۆی دۆزیوەتەوە، ھەر وەک چۆن خاڵە ھاوبەشەکانی لەگەڵ دەوروبەردا دۆزیوەتەوە. لەودا، یەکگرتنێکی ناوازەی ئەو شتانە دەبینین کە بە شێوەیەکی نەگۆڕ دراون—واتە جۆری جەستە و مزاج، بەھرەمەندی و لاوازی، مۆدێلە منداڵانەکان و ئایدیاڵە وەرگیراوەکان—لەگەڵ ئەو بژاردە کراوانەی کە لە ڕێگەی ڕۆڵە بەردەستەکان، دەرفەتە پیشەییەکان، بەھا پێشکەشکراوەکان، مامۆستا و ڕێپیشاندەرەکان، ھاوڕێیەتییە دروستبووەکان و یەکەمین ئەزموونە سێکسییەکانەوە فەراھەم کراون.» {{Sfn|Erikson|1970}}

== تیۆری مارشیان ==
لێکۆڵینەوەکانی جەیمس مارسیا دەربارەی دۆخەکانی ناسنامەی ھەرزەکاران، بە ھەمان شێوە بەسەر چوارچێوەی کارەکەی ئێریکسۆن بۆ قەیرانی ناسنامە لە ھەرزەکاراندا جێبەجێ دەبن.

''پێشوەختە داخستنی ناسنامە'' دۆخێکی ناسنامەیە کە مارسیا ئیدیعای دەکات ناسنامەیەکە لەلایەن تاکەکەسەوە بەبێ بوونی بژاردەیەکی زۆر گەشەی پێدراوە. «دۆخی پێشوەختە داخستن ئەو کاتەیە کە پابەندبوونێک دروست دەبێت بەبێ گەڕان بەدوای جێگرەوەکاندا. زۆربەی جار ئەم پابەندبوونانە لەسەر بنەمای بیرۆکە و باوەڕەکانی دایک و باوکن کە بێ پرسیارکردن قبوڵ کراون.» پێشوەختە داخستنی ناسنامە دەتوانێت ببێتە ھۆی دروستبوونی قەیرانی ناسنامە لە ھەرزەکاراندا کاتێک «بەرگی پارێزەری» ناسنامە وەرگیراوەکەیان لادەبرێت. ئەم «کەسە داخراوانە زۆربەی جار دەکەونە ناو قەیرانەوە، چونکە نازانن چی بکەن بەبێ ئەوەی بتوانن پشت بەو نۆرم، یاسا و بارودۆخانە ببەستن کە پێیان ڕاھاتبوون.»{{Sfn|Schwartz|2001}} نموونەیەک بۆ ئەمە، کوڕی جووتیارێکە کە دەزانێت باوکی کێڵگەکە دەفرۆشێت، کە بەھۆی ئەم ھەواڵەوە ناسنامەی وەک میراتگری کێڵگەیەک و شێوازی ژیان و ناسنامەی جووتیاربوونی تێکدەچێت.

''ونکردنی ناسنامە (Identity diffusion)'' دۆخێکی ناسنامەیە لە لای مارسیا کە دەکرێت ببێتە ھۆی قەیرانی ناسنامە لە ھەرزەکاراندا. وونکردنی ناسنامە دەکرێت وەک «دۆخێکی بێباکی وەسف بکرێت کە نوێنەرایەتی کەمیی ڕێژەیی لە ھەردوو لایەنی گەڕان و پابەندبووندا دەکات». {{Sfn|Schwartz|2001}} ونکردنی ناسنامە دەکرێت لەگەڵ دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکانی وەک [[شیزۆفرێنیا|شیزۆفرینیا]] و [[خەمۆکی]] تێکەڵ بێت، و باشترە وەک نەبوونی پێکھاتەی ناسنامە وەسف بکرێت. نموونەیەک بۆ قەیرانی ناسنامە کە لەم دۆخەوە سەرچاوە دەگرێت، ھەرزەکارێکە کە دوای ئەوەی ناسنامەی وەک وەرزشوانێکی ئەستێرە بەھۆی پێکانێکی سەختەوە لەناودەچێت، دەبێتە کەسێکی گۆشەگیر.

''دواخستنی بڕیاری ناسنامە (Identity moratorium)'' ئەو دۆخەیە کە مارسیا تیۆریی ئەوەی بۆ داناوە کە درێژترین ماوە لە تاکەکەسدا دەخایەنێت، ناجێگیرترینە، و باشتر دەکرێت وەک «گەڕانی چالاکانە بەدوای جێگرەوەکاندا» وەسف بکرێت. ئەو کەسانەی لە دۆخی دواخستنی بڕیاردانن، دەکرێت زۆر کراوە و قووڵبن لە بیرکردنەوەدا، بەڵام لە ھەمان کاتدا لە ناو قەیرانی ناسنامەکەیاندان. {{Sfn|Schwartz|2001}} نموونەیەک بۆ ئەمە، خوێندکارێکی زانکۆیە کە ھیچ بڕوایەکی بە داھاتووی خۆی نییە دوای ئەوەی چەندین جار بەشەکەی گۆڕیوە، بەڵام ھێشتا وادیارە ناتوانێت خولیای ڕاستەقینەی خۆی بدۆزێتەوە.

بەدەستھێنانی ناسنامە (Identity achievement) چارەسەرێکە بۆ زۆرێک لە قەیرانەکانی ناسنامە. بەدەستھێنانی ناسنامە ئەو کاتە ڕوودەدات کە ھەرزەکارەکە گەڕانی ئەنجامدابێت و پابەند بووبێت بە لایەنە گرنگەکانی ناسنامەی خۆیەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://actforyouth.net/adolescence/identity.cfm |ڕێکەوتی سەردان=13 November 2023 |وێبگە=actforyouth.net |زمان=en}}&lt;/ref&gt; &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|گێھانەوەی &lt;span title=&quot;A complete citation is needed. (January 2023)&quot;&gt;تەواو پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

== ھەروەھا سەیری بکە ==
* قۆناغەکانی گەشەکردنی دەروونی کۆمەڵایەتی ئێریکسۆن
* قەیرانی بوون

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان
* [http://www.psychologytoday.com/blog/enlightened-living/200910/examining-our-sense-identity-and-who-we-are پشکنینی ھەستی ناسنامەمان و کێیەتیمان]
* [http://www.psychologytoday.com/blog/dont-delay/200804/teenagers-identity-crises-procrastination ھەرزەکاران، قەیرانی ناسنامە و دواخستن]
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|دەروونناسی}}

[[پۆل:چەمکەکانی دەروونناسی]]
[[پۆل:کۆمەڵناسی]]
[[پۆل:مرۆڤناسی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>6iv087bwch4iv4gamatunsnf4wwvmq0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581841</id>
      <parentid>1581840</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T06:55:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>-Haryad</username>
        <id>40333</id>
      </contributor>
      <comment>چاکسازی (بچووک)</comment>
      <origin>1581841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13535" sha1="58bi1zxliwvuk1op3csaku2kzv87mfb" xml:space="preserve">{{چەند کێشەیەک|
{{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}}
{{خاوێنکردن}}
{{ئاڵۆز}}
}}
لە تیۆریی ئێریک ئێریکسۆن بۆ گەشەپێدانی کەسایەتی، '''قەیرانی ناسنامە''' قۆناغێکە لە سەردەمی ھەرزەکاریدا ڕوودەدات. ئەمە ماوەی تێڕامانێکی قووڵ و پشکنینی دیدگا جیاوازەکانە دەربارەی خود.

ئەو قۆناغی گەشەسەندنی دەروونی-کۆمەڵایەتی ئەو قۆناغەی گەشەی دەروونی-کۆمەڵایەتی کە تێیدا قەیرانی ناسنامە ئەگەری ڕوودانی ھەیە، بە (''یەکگرتوویی ناسنامە بەرامبەر سەرلێشێواوی ڕۆڵ'') ناودەبرێت. لەم قۆناغەدا، [[ھەرزەکاری|ھەرزەکاران]] ڕووبەڕووی گەشەی جەستەیی، پێگەیشتنی سێکسی و تێکەڵکردنی بیرۆکەکانیان دەبنەوە دەربارەی خۆیان و ئەوەی کە ئەوانی تر چۆن بیریان لێ دەکەنەوە.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}} لەبەر ئەوە، [[خۆواخەیاڵکردن|وێنای]]&lt;nowiki/&gt;خۆیان پێکدەھێنن و ئەرکی چارەسەرکردنی قەیرانی [[خۆوافامکردن|ناسنامەی ئیگۆیان]]&lt;nowiki/&gt;دەگرنە ئەستۆ. سەرکەوتن لە چارەسەرکردنی ئەم قەیرانەدا بەندە بە ئاستی بەرەوپێشچوونی کەسەکە لە قۆناغەکانی پێشووی گەشەکردندا، کە جەخت لەسەر بابەتەکانی وەک متمانە، [[ئۆتۆنۆمی|سەربەخۆیی]] و دەسپێشخەری دەکەنەوە.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}}

خولیای ئێریکسۆن بۆ ناسنامە لە منداڵییەوە دەستی پێکرد. ئەو کە وەک [[جوولەکە ئەشکەنازییەکان|جوویەکی ئەشکەنازی]] لەدایکبوو، ھەستی دەکرد کەسێکی بێگانەیە. لێکۆڵینەوەکانی دواتری لەسەر ژیانی کولتووری لە نێوان ھۆزەکانی «یورۆک» لە باکووری [[کالیفۆڕنیا|کالیفۆرنیا]] و «سیۆکس» لە داکۆتای باشوور، یارمەتیدەر بوون لە داڕشتنی بیرۆکەکانی دەربارەی گەشەی ناسنامە و قەیرانی ناسنامە. ئێریکسۆن ئاماژەی بەوە کردووە کە ئەو کەسانەی بە قەیرانی ناسنامەدا تێدەپەڕن، دووچاری سەرلێشێواوی دەبن.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}}

== چەمک ==
ھەرزەکاران لەوانەیە لە ژیانی ئاسایی دووربکەونەوە، ھیچ ھەڵوێستێک وەرنەگرن یان وەک ھەمیشە لە کار، ھاوسەرگیری یان خوێندنگەدا ڕەفتار نەکەن، یانیش نەتوانن بڕیاری یەکلاکەرەوە دەربارەی داھاتوو بدەن. تەنانەت لەوانەیە ڕوو لە کارە نەرێنییەکانی وەک تاوان یان ماددە بێھۆشکەرەکان بکەن، چونکە لە دیدی ئەوانەوە ھەبوونی ناسنامەیەکی نەرێنی باشترە لەوەی ھیچ ناسنامەیەکیان نەبێت.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}} لە لایەکی دیکەوە، ئەو کەسانەی بە ھەستێکی بەھێزی ناسنامەوە لە قۆناغی ھەرزەکاریی گەشەی کەسایەتی دێنە دەرەوە، بە تەواوی ئامادەن بە متمانە و دڵنیایییەوە ڕووبەڕووی قۆناغی گەورەساڵی ببنەوە.

ئێریکسۆن دیراسەی ھەشت قۆناغی کرد کە تیۆرییەکەی پێکدەھێنن. لای ئەو، ناسنامەی (دەنا) چەمکێکی سەرەکییە بۆ تێگەیشتن لەوەی ناسنامە چییە، و ڕۆڵێکی گەورە دەبینێت لە [[وشیاری|عەقڵی ھۆشیار]]دا کە خەیاڵەکان، ھەستەکان، بیرەوەرییەکان، تێگەیشتنەکان، [[خۆئاگایی|خۆئاگاداری]]، ھەستە جەستەیییەکان و بیرکردنەوەکان لەخۆدەگرێت؛ ھەر یەکێک لەمانە بەشدارن لە دروستکردنی ھەستکردن بە خود کە لە ڕێگەی کارلێکی کۆمەڵایەتییەوە گەشە دەکات. ئەو پێی وابوو کە ھاوتەمەنەکان کاریگەرییەکی بەھێزیان ھەیە لەسەر گەشەکردنی ناسنامەی دەنا لە سەردەمی ھەرزەکاریدا. ھەروەھا بڕوای وابوو کە پەیوەندیکردن بە گرووپە نەرێنییەکانی وەک تاقمە ئایینییە توندڕەوەکان یان کەسە دەمارگیرەکان دەتوانێت لەم کاتە ھەستیارەدا ناسنامەی دەنای گەشەسەندوو «سەرلەنوێ دابەش بکاتەوە» و تێکی بدات.

ئەو ھێزە بنەڕەتییەی کە ئێریکسۆن پێی وابوو دەبێت لە سەردەمی ھەرزەکاریدا گەشە بکات بریتییە لە «دڵسۆزی»، کە تەنیا لە ناسنامەیەکی یەکگرتووی (دەنا) و سەرچاوە دەگرێت. دڵسۆزی، ڕاستگۆیی، ڕەسەنایەتی و ھەستکردن بە بەرپرسیارێتی لە پەیوەندییەکان لەگەڵ کەسانی تردا لەخۆدەگرێت.{{Sfn|Schultz|Schultz|2009}} ئێریکسۆن ئەم قەیرانەی وەک ململانێیەک لە نێوان ناسنامە و سەرلێشێواویدا پێناسە کرد. سەرلێشێواوی لە نێوان نەوەی گەنج و ھەرزەکاراندا دروست دەبێت، ئەو دەڵێت کە لە کاتی ھەرزەکاریدا ئەوان «پێویستیان بە گەشەپێدانی ھەستکردن بە خود و ناسنامەی کەسی ھەیە». ئەگەر ئەم ھەستە گەشە پێنەدەن، ئەوا ھەست بە ناڕەحەتی و دڵەڕاوکێ دەکەن و خۆیان ون دەکەن، ھەروەھا لە ژیانی گەورەساڵیدا متمانە و دڵنیاییان نابێت.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Harper|first=Jim|title=Identity Crisis: How Identification Is Overused and Misunderstood|publisher=Jim Harper|year=2006|isbn=978-1-930865-84-6|edition=1st|location=Washington D.C|pages=276|language=English}}&lt;/ref&gt;

ئەو ناسنامەی وەک «ھەستێکی خودی و ھەروەھا کوالێتییەکی تێبینیار بۆ ھاوشێوەیی و بەردەوامیی کەسی وەسف کردووە، کە ھاوشانە لەگەڵ جۆرە باوەڕێک بە ھاوشێوەیی و بەردەوامیی وێنەیەکی جیھانیی ھاوبەش. وەک کوالێتییەکی ژیانی دوور لە خۆئاگایی، ئەمە دەکرێت بە شێوەیەکی شکۆدار لە گەنجێکدا ڕوون بێت کە خۆی دۆزیوەتەوە، ھەر وەک چۆن خاڵە ھاوبەشەکانی لەگەڵ دەوروبەردا دۆزیوەتەوە. لەودا، یەکگرتنێکی ناوازەی ئەو شتانە دەبینین کە بە شێوەیەکی نەگۆڕ دراون—واتە جۆری جەستە و مزاج، بەھرەمەندی و لاوازی، مۆدێلە منداڵانەکان و ئایدیاڵە وەرگیراوەکان—لەگەڵ ئەو بژاردە کراوانەی کە لە ڕێگەی ڕۆڵە بەردەستەکان، دەرفەتە پیشەییەکان، بەھا پێشکەشکراوەکان، مامۆستا و ڕێپیشاندەرەکان، ھاوڕێیەتییە دروستبووەکان و یەکەمین ئەزموونە سێکسییەکانەوە فەراھەم کراون.» {{Sfn|Erikson|1970}}

== تیۆری مارشیان ==
لێکۆڵینەوەکانی جەیمس مارسیا دەربارەی دۆخەکانی ناسنامەی ھەرزەکاران، بە ھەمان شێوە بەسەر چوارچێوەی کارەکەی ئێریکسۆن بۆ قەیرانی ناسنامە لە ھەرزەکاراندا جێبەجێ دەبن.

''پێشوەختە داخستنی ناسنامە'' دۆخێکی ناسنامەیە کە مارسیا ئیدیعای دەکات ناسنامەیەکە لەلایەن تاکەکەسەوە بەبێ بوونی بژاردەیەکی زۆر گەشەی پێدراوە. «دۆخی پێشوەختە داخستن ئەو کاتەیە کە پابەندبوونێک دروست دەبێت بەبێ گەڕان بەدوای جێگرەوەکاندا. زۆربەی جار ئەم پابەندبوونانە لەسەر بنەمای بیرۆکە و باوەڕەکانی دایک و باوکن کە بێ پرسیارکردن قبوڵ کراون.» پێشوەختە داخستنی ناسنامە دەتوانێت ببێتە ھۆی دروستبوونی قەیرانی ناسنامە لە ھەرزەکاراندا کاتێک «بەرگی پارێزەری» ناسنامە وەرگیراوەکەیان لادەبرێت. ئەم «کەسە داخراوانە زۆربەی جار دەکەونە ناو قەیرانەوە، چونکە نازانن چی بکەن بەبێ ئەوەی بتوانن پشت بەو نۆرم، یاسا و بارودۆخانە ببەستن کە پێیان ڕاھاتبوون.»{{Sfn|Schwartz|2001}} نموونەیەک بۆ ئەمە، کوڕی جووتیارێکە کە دەزانێت باوکی کێڵگەکە دەفرۆشێت، کە بەھۆی ئەم ھەواڵەوە ناسنامەی وەک میراتگری کێڵگەیەک و شێوازی ژیان و ناسنامەی جووتیاربوونی تێکدەچێت.

''ونکردنی ناسنامە (Identity diffusion)'' دۆخێکی ناسنامەیە لە لای مارسیا کە دەکرێت ببێتە ھۆی قەیرانی ناسنامە لە ھەرزەکاراندا. وونکردنی ناسنامە دەکرێت وەک «دۆخێکی بێباکی وەسف بکرێت کە نوێنەرایەتی کەمیی ڕێژەیی لە ھەردوو لایەنی گەڕان و پابەندبووندا دەکات». {{Sfn|Schwartz|2001}} ونکردنی ناسنامە دەکرێت لەگەڵ دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکانی وەک [[شیزۆفرێنیا|شیزۆفرینیا]] و [[خەمۆکی]] تێکەڵ بێت، و باشترە وەک نەبوونی پێکھاتەی ناسنامە وەسف بکرێت. نموونەیەک بۆ قەیرانی ناسنامە کە لەم دۆخەوە سەرچاوە دەگرێت، ھەرزەکارێکە کە دوای ئەوەی ناسنامەی وەک وەرزشوانێکی ئەستێرە بەھۆی پێکانێکی سەختەوە لەناودەچێت، دەبێتە کەسێکی گۆشەگیر.

''دواخستنی بڕیاری ناسنامە (Identity moratorium)'' ئەو دۆخەیە کە مارسیا تیۆریی ئەوەی بۆ داناوە کە درێژترین ماوە لە تاکەکەسدا دەخایەنێت، ناجێگیرترینە، و باشتر دەکرێت وەک «گەڕانی چالاکانە بەدوای جێگرەوەکاندا» وەسف بکرێت. ئەو کەسانەی لە دۆخی دواخستنی بڕیاردانن، دەکرێت زۆر کراوە و قووڵبن لە بیرکردنەوەدا، بەڵام لە ھەمان کاتدا لە ناو قەیرانی ناسنامەکەیاندان. {{Sfn|Schwartz|2001}} نموونەیەک بۆ ئەمە، خوێندکارێکی زانکۆیە کە ھیچ بڕوایەکی بە داھاتووی خۆی نییە دوای ئەوەی چەندین جار بەشەکەی گۆڕیوە، بەڵام ھێشتا وادیارە ناتوانێت خولیای ڕاستەقینەی خۆی بدۆزێتەوە.

بەدەستھێنانی ناسنامە (Identity achievement) چارەسەرێکە بۆ زۆرێک لە قەیرانەکانی ناسنامە. بەدەستھێنانی ناسنامە ئەو کاتە ڕوودەدات کە ھەرزەکارەکە گەڕانی ئەنجامدابێت و پابەند بووبێت بە لایەنە گرنگەکانی ناسنامەی خۆیەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://actforyouth.net/adolescence/identity.cfm |ڕێکەوتی سەردان=13 November 2023 |وێبگە=actforyouth.net |زمان=en}}&lt;/ref&gt; &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|گێھانەوەی &lt;span title=&quot;A complete citation is needed. (January 2023)&quot;&gt;تەواو پێویستە&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

== ھەروەھا سەیری بکە ==
* قۆناغەکانی گەشەکردنی دەروونی کۆمەڵایەتی ئێریکسۆن
* قەیرانی بوون

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

== بەستەرە دەرەکییەکان ==
* [http://www.psychologytoday.com/blog/enlightened-living/200910/examining-our-sense-identity-and-who-we-are پشکنینی ھەستی ناسنامەمان و کێیەتیمان]
* [http://www.psychologytoday.com/blog/dont-delay/200804/teenagers-identity-crises-procrastination ھەرزەکاران، قەیرانی ناسنامە و دواخستن]
{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}
{{تووڵی دەروازە|دەروونناسی}}

[[پۆل:چەمکەکانی دەروونناسی]]
[[پۆل:کۆمەڵناسی]]
[[پۆل:مرۆڤناسی]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>58bi1zxliwvuk1op3csaku2kzv87mfb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>لێدوانی بەکارھێنەر:Best.inst</title>
    <ns>3</ns>
    <id>295515</id>
    <revision>
      <id>1581808</id>
      <timestamp>2026-05-07T06:28:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>11537</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ</comment>
      <origin>1581808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7988" sha1="aci1hus42sdhmag05it3nvdegq3qnwe" xml:space="preserve">== بەخێربێیت ==
{| bgcolor=&quot;#f8f8ff&quot; align=center style=&quot;width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;&quot;
|
&lt;div class=&quot;tabber horizTabBox&quot; style=&quot;width: 100% !important;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;ویکیپیدیا&amp;zwnj;&quot;&gt;
{{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}}
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]&lt;/span&gt;
'''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}}
{{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}}
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری]
|[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]]
|}
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بنەماکان&amp;zwnj;&quot;&gt;
بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]&lt;/span&gt;
* '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن.
* '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت.
* '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان.
* '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;پەڕەکەت&amp;zwnj;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]&lt;/span&gt;
'''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە:
* تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە.
* لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە.
* لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە.
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;tabbertab&quot; title=&quot;&amp;zwnj;بەشداری&amp;zwnj;&quot;&gt;
ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی:
&lt;span style=&quot;float:left&quot;&gt;[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]&lt;/span&gt;
* پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''.
* ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە.
* '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە.
* '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا.
* لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}

-- &gt; [[بەکارھێنەر:Kushared|kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ٠٦:٢٨، ٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>aci1hus42sdhmag05it3nvdegq3qnwe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>چارڵزی پێنجەم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295516</id>
    <revision>
      <id>1581815</id>
      <timestamp>2026-05-07T06:40:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1352165173|Charles V, Holy Roman Emperor]]»</comment>
      <origin>1581815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="828" sha1="e7rdemb2n0dz8clw4psp00ve9wx7qq2" xml:space="preserve">
....

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:مردووانی ١٥٥٨]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٥٠٠]]
[[پۆل:Articles with ئیتالی-language sources (it)]]
[[پۆل:Webarchive template wayback links]]
[[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]]
[[پۆل:CS1 German-language sources (de)]]
[[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاتینی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی کەتەلۆنی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ھۆلەندی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیتالی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیسپانی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەڵمانی]]</text>
      <sha1>e7rdemb2n0dz8clw4psp00ve9wx7qq2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581832</id>
      <parentid>1581815</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T06:49:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <origin>1581832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40721" sha1="jfn0mn2h8w0wl0c8umfb6h4pkia0psp" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| name         = چارڵزی پێنجەم
| title        = [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز|ئیمپراتۆری ڕۆمان]]
| image        = Portrait of Charles V, Holy Roman Emperor, seated (1500–1558), formerly attributed to Titian (Alte Pinakothek, Munich).jpg
| alt          = وێنەی چارڵزی پێنجەم لەسەر کورسییەک دانیشتووە
| caption      = ''[[وێنەی چارڵزی پێنجەم (تیتیان، میونشن)|وێنەی چارڵزی پێنجەم]]''، ١٥٤٨
| succession   = [[ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان]]&lt;br&gt;وەک چارڵزی پێنجەم
| moretext     = ([[#ناونیشانەکان و نیشانەی ڕێز|زیاتر...]])
| reign        = ٢٨ی حوزەیرانی ١٥١٩ –&lt;br/&gt;٣ی ئابی ١٥٥٦/٢٤ی شوباتی ١٥٥٨{{efn|کڕۆنۆلۆژیای دەستلەکارکێشانەوەکانی لە دوای لێکۆڵینەوە سەرەتایییەکانەوە جێی مشتومڕ بووە.&lt;ref name=&quot;Robertson&quot;&gt;{{Cite book |last=Robertson |first=William |author-link=William Robertson (historian) |url=https://books.google.com/books?id=9kNSAAAAcAAJ&amp;pg=PA262 |title=Histoire de Charles-Quint |date=1829 |publisher=Haumann |pages=262–263 (note 1), 452–454 |language=fr}}&lt;/ref&gt; دەستلەکارکێشانەوەی گشتیی ئەو بۆ [[ویلایەتە گشتییەکانی ھۆڵەندا]] بێگومان لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٥٥٥ ڕوویدا.&lt;ref name=&quot;Robertson&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://ghdi.ghi-dc.org/sub_document.cfm?document_id=4388 The Abdication of Emperor Charles V (1555/56).] ''German History in Documents and Images''.&lt;/ref&gt; دەستلەکارکێشانەوەی وەک پاشای ئیسپانیا بە شێوەیەکی گشتی بۆ ١٦ی کانوونی دووەمی ١٥٥٦ مێژوو دەکرێت، ئەگەرچی ھەندێک کەس ڕێکەوتی تر دەدەن.&lt;ref name=&quot;Robertson&quot; /&gt; ئەمە لە بەڵگەنامەیەکدا بە ڕێکەوتی ١٧ی شوبات پەسەند کرا.&lt;ref name=&quot;Robertson&quot; /&gt; لە ٣ی ئابدا، ئەو دەستلەکارکێشانەوەی خۆی وەک ئیمپراتۆر ڕای گەیاند و فەرمانی بە کۆمیسیارەکانی کرد کە لەگەڵ فێردیناند و ھەڵبژێرەران بۆ گواستنەوەی فەرمیی دەسەڵات دانوستان بکەن.&lt;ref&gt;[https://ghdi.ghi-dc.org/docpage.cfm?docpage_id=5370&amp;language=english The Abdication of Emperor Charles V / Kaiserliche Instruktion für die Abdikationsgesandtschaft zu Ferdinand I. und zu den Kurfürsten]. ''German History in Documents and Images''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=BnEhAQAAMAAJ&amp;pg=RA1-PA315 |title=Archiv für österreichische Geschichte |date=1901 |publisher=Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften. |pages=314–316 |language=de |quote=''Instruktion für die Abdikationsgesandtschaft'' (Instruction for the Abdication Mission)}}&lt;/ref&gt; لە ٢٧ی ئابدا، چارڵز بەڵگەنامەیەکی بۆ دادگای ئیمپراتۆری لە [[سپایەر]] نووسی (کە بە ''[[کۆنستیتیووسیۆ]]'' یان ''[[ڕێسکریپتم]]'' ناودەبرێت) و تێیدا وازی لە ئیمپراتۆریەتەکە ھێنا لە بەرژەوەندی فێردیناند.&lt;ref name=&quot;Bernard&quot;&gt;{{Cite book |last=Bernard |first=Jacques |url=https://books.google.com/books?id=mZ9SAAAAcAAJ&amp;pg=PA276 |title=Recueil Des Traitez De Paix, De Treve, De Neutralite, etc. |date=1700 |publisher=Henry Et La Veuve De T. Boom |pages=276 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lünig |first=Johann Christian |url=https://books.google.com/books?id=1H9CAAAAcAAJ&amp;pg=PA355 |title=Das deutsche Reichs-Archivs |date=1720 |volume=4 |pages=355–356 |language=de |quote=''Rescriptum'' to the Chamber-Judges and Assessors of the Holy Imperial Chamber Court in Speyer, in which he refers them to the Roman King ''Ferdinandum I'' as their future ruler.}}&lt;/ref&gt; پاشان لە ٧ی ئەیلوولدا فەرمانێکی بۆ ھەموو ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتەکە نارد و داوای لێکردن فێردیناند وەک فەرمانڕەوای نوێیان بناسن.&lt;ref name=&quot;Bernard&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lünig |first=Johann Christian |url=https://books.google.com/books?id=WNBeAAAAcAAJ&amp;pg=PA288 |title=Das deutsche Reichs-Archiv |date=1711 |volume=6 |pages=288–289 |language=de |quote=''Edictum'' to all Electors and States of the Holy Roman Empire, that he entrusted his lord brother, the Roman King Ferdinand I, with the rule of the German Reich.}}&lt;/ref&gt; دەستلەکارکێشانەوەکە لەلایەن ھەڵبژێرەرانەوە تا ٢٤{{refn|&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Clémencet |first=Charles |author-link=Charles Clémencet |url=https://books.google.com/books?id=ePWdvPNW1nsC&amp;pg=PA41 |title=L'art de verifier les dates des faits historiques |date=1784 |publisher=Al. Jombert Jeune |pages=41 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Herber&gt;{{Cite book |last=Herbermann |first=Charles George |author-link=Charles George Herbermann |url=https://books.google.com/books?id=Zr0-AAAAYAAJ&amp;pg=PA738 |title=Histoire politique du règne de l'empereur Charles Quint |date=1836 |publisher=H. Tarlier |pages=738 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cr&quot;&gt;Chillany, F. Wilhelm (1865). [https://books.google.com/books?id=itr0qTRSX3wC&amp;pg=PA16 ''Europaeische Chronik von 1492 bis Ende April 1865'']. pp. 16, 78.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Patxot, Fernando (1856). ''[https://books.google.com/books?id=mRVFAAAAYAAJ&amp;pg=PA399 Los héroes y las grandezas de la tierra]'' '''6'''. p. 399&lt;/ref&gt;{{sfn|Setton|1984a|p=716}}&lt;ref&gt;Ruiz, Enrique Martínez (2020). ''[https://books.google.com/books?id=6LbyDwAAQBAJ&amp;pg=RA1-PR7 Felipe II: El hombre, el rey, el mito]''. La Esfera de los Libros. p. vii.&lt;/ref&gt;}} (یان ٢٨){{refn|&lt;ref&gt;[[William H. Prescott]] (1856). [https://books.google.com/books?id=Bi9pAAAAcAAJ&amp;pg=PA321 ''Historia del reinado de Felipe Segundo, Rey de España.''] p. 321.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mignet |first=François Auguste Alexis |url=https://books.google.com/books?id=HmErGwc0fM4C&amp;pg=PA307 |title=Carlos Quinto: su abdicación, su estancia y death en el Monasterio de Yuste |date=1878 |publisher=Biblioteca Perojo |pages=307 |language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bruno Gebhardt (1890). [https://books.google.com/books?id=5clDAQAAMAAJ&amp;pg=PA92 ''Gebhardts Handbuch der deutschen geschichte'']. p. 92.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Vicente de Cadenas y Vicent|de Cadenas y Vicent, Vicente]] (1999). ''[https://books.google.com/books?id=SWFBX4TK3w0C&amp;pg=PA105 Caminos y derroteros que recorrió el emperador Carlos V]''. Ediciones Hidalguia. p. 10.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Herbermann |first=Charles George |url=https://books.google.com/books?id=nC5OAQAAMAAJ&amp;pg=PA629 |title=The Catholic Encyclopedia: An International Work of Reference on the Constitution, Doctrine, Discipline, and History of the Catholic Church |date=1908 |publisher=Robert Appleton Company |pages=629 |language=en}}&lt;/ref&gt;}}ی شوباتی ١٥٥٨ دانی پێدانەنرا. فێردیناند دواجار لە ١٤ی ئازاردا وەک ئیمپراتۆری ھەڵبژێردراو ڕای گەیاندرا و تاجی لەسەر نرا،{{sfn|Setton|1984a|p=716}} دوای ئەوەی سوێندی [[کاپیتوولاسیۆنی ھەڵبژاردن]]ی خوارد.&lt;ref&gt;[https://www.vr-elibrary.de/doi/pdf/10.13109/9783666360824.46 Wahlkapitulation Ferdinands I., Frankfurt am Main, 14. März 1558]. ''V&amp;R eLibrary''&lt;/ref&gt;}}
| coronation   = {{ubl|٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٥٢٠ ([[شانشینی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]])|٢٢ی شوباتی ١٥٣٠ ([[شانشینی ئیتاڵیا (ئیمپراتۆریەتیی پیرۆزی ڕۆمان)|ئیتاڵیا]])|٢٤ی شوباتی ١٥٣٠ ([[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز|ئیمپراتۆریەت]])&lt;ref name=NH&gt;[https://historia.nationalgeographic.com.es/a/carlos-v-coronacion-emperador_7521/1 Carlos V: La coronación del Emperador] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210725130451/https://historia.nationalgeographic.com.es/a/carlos-v-coronacion-emperador_7521/1 |date=25 July 2021 }}. [[National Geographic]]&lt;/ref&gt;}}
| cor-type     = [[تاجنانی چارڵزی پێنجەم|تاجنان]]
| predecessor  = [[ماکسیمیلیانی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|ماکسیمیلیانی یەکەم]]
| successor    = [[فێردیناندی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|فێردیناندی یەکەم]]
| succession1  = [[پاشای ئیسپانیا]]&lt;br/&gt;وەک چارڵزی یەکەم
| reign1       = ١٤ی ئازاری ١٥١٦ – {{nowrap|١٦ی کانوونی دووەمی ١٥٥٦}}
| predecessor1 = [[جوانای کاستیا]]
| successor1   = [[فیلیپی دووەمی ئیسپانیا|فیلیپی دووەم]]
| regent1      = جوانای یەکەم (تا ١٥٥٥)
| reg-type1    = پاشای ھاوبەش
| regent2      = {{Collapsible list|title=پێڕستەکە ببینە|1={{plainlist|
* [[پاپا ئادریاناسی شەشەم|ئادریان، کاردیناڵ-بیشۆپی تارتۆسا]]
* [[ئیزابێلای پورتوگال|ئیزابێلا، ئیمپراتۆرەی پیرۆزی ڕۆمان]]
* [[فیلیپی دووەمی ئیسپانیا|فیلیپ، شازادەی ئەستۆریاس]]
* [[ماکسیمیلیانی دووەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|ئەرشیدۆک ماکسیمیلیانی نەمسا]]
* [[ماریای نەمسا، ئیمپراتۆرەی پیرۆزی ڕۆمان|ئینفانتا ماریای ئیسپانیا]]}}}} 
| reg-type2    = جێنشینەکان
| succession3  = [[ئەرشیدۆکی نەمسا]]&lt;br/&gt;وەک چارڵزی یەکەم
| reign3       = ١٢ی کانوونی دووەمی ١٥١٩ –&lt;br/&gt;٢١ی نیسانی ١٥٢١
| predecessor3 = [[ماکسیمیلیانی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|ماکسیمیلیانی یەکەم]]
| successor3   = [[فێردیناندی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|فێردیناندی یەکەم]] (بە ناوی چارڵزی پێنجەمەوە تا ١٥٥٦)
| succession4  = {{ubl|[[گەورەی ھۆڵەندا]]، [[کۆنتی پاڵاتینی بۆرگۆندی]]، و [[دووکی بۆرگۆندی]] (وەک چارڵزی دووەم)}}
| reign4       = ٢٥ی ئەیلوولی ١٥٠٦ –&lt;br/&gt;٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٥٥٥
| predecessor4 = [[فیلیپی قۆز]]
| successor4   = [[فیلیپی دووەمی ئیسپانیا]]
| regent4      = {{Collapsible list|title=پێڕستەکە ببینە|1={{plainlist|
* [[مارگرێتی نەمسا، دووکی ساوۆی|مارگرێتی نەمسا]]
* [[ماریای مەجارستان (فەرمانڕەوای ھۆڵەندا)|ماریای نەمسا]]}}}}
| reg-type4    = فەرمانڕەواکان
| birth_date   = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون|١٥٠٠|٢|٢٤|df=yes}}
| birth_place  = [[پرینسێنھۆف، گێنت]]، فلاندرز
| death_date   = {{ڕێکەوتی مردن و تەمەن|١٥٥٨|٩|٢١|١٥٠٠|٢|٢٤|df=yes}}
| death_place  = [[کڵێسای یوستێ]]، [[کاستیا]]
| burial_date  = 
| burial_place = [[ئێل ئیسکۆریال]]، [[ئیسپانیا]]
| spouse       = {{spouse|[[ئیزابێلای پورتوگال]]|١٠ی ئازاری ١٥٢٦|١ی ئایاری ١٥٣٩|end=d}}
| issue        = {{plainlist|
* [[فیلیپی دووەم، پاشای ئیسپانیا]]
* [[ماریای نەمسا، ئیمپراتۆرەی پیرۆزی ڕۆمان|ماریا، ئیمپراتۆرەی پیرۆزی ڕۆمان]]
* [[جوانای نەمسا، شازادەی پورتوگال|جوانا، شازادەی پورتوگال]]
* ناڕەوا:&lt;br&gt;[[مارگرێت، دووکی فلۆرێنس و پارما]]
* [[یۆھانی نەمسا]]
}}
| issue-link   = #وەچە
| issue-pipe   = زیاتر...
| house        = [[ھابسبۆرگ]]
| father       = [[فیلیپی قۆز]]
| mother       = [[جوانا، شاژنی کاستیا و ئەراگۆن]]
| religion     = [[کڵێسای کاتۆلیک]]
| signature    = Firma Emperador Carlos V.svg
}}
'''چارڵزی پێنجەم'''{{efn|{{hlist|{{langx|de|Karl V.}}|{{langx|es|Carlos V}}|{{langx|fr|Charles Quint}}|{{langx|it|Carlo V}}|{{langx|nl|Karel V}}|{{langx|ca|Carles V}}|{{langx|la|Carolus V}}}}}}{{efn|'''چارڵزی پێنجەم''' وەک ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان؛ '''چارڵزی یەکەم''' وەک پاشای ئیسپانیا و ئەرشیدۆکی [[نەمسا]]؛ '''چارڵزی دووەم''' وەک دووکی بۆرگۆندی.}} (٢٤ی شوباتی ١٥٠٠ – ٢١ی ئەیلوولی ١٥٥٨) [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز|ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان]] و [[ئەرشیدۆکی نەمسا]] بوو لە ١٥١٩–١٥٥٦، [[پاشای ئیسپانیا]] (وەک '''چارڵزی یەکەم''') بوو لە ١٥١٦–١٥٥٦، [[پاشای سیسیل]] و [[پاشای ناپۆلی|ناپۆلی]] بوو لە ١٥١٦–١٥٥٤، ھەروەھا [[گەورەی ھۆڵەندا]] و [[دووکی بۆرگۆندی]] (وەک '''چارڵزی دووەم''') بوو لە ١٥٠٦–١٥٥٥. ئەو میراتگر و پاشان سەرۆکی ماڵی گەشەسەندووی [[ھابسبۆرگ]] بوو. ناوچە دەسەڵاتدارییەکانی لە [[ئەورووپا]] پێکھاتبوون لە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز]]، کە لە [[شانشینی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]]وە تا [[شانشینی ئیتاڵیا (ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز)|باکووری ئیتاڵیا]] درێژ دەبووەوە لەگەڵ فەرمانڕەوایی بەسەر [[زەوییە میراتییەکانی نەمسا]] و [[وڵاتە نزمەکانی بۆرگۆندی]]، و [[ئیسپانیای ھابسبۆرگ|ئیسپانیا]] لەگەڵ خاوەندارێتییەکانی لە شانشینەکانی [[باشووری ئیتاڵیا]]ی [[شانشینی سیسیل|سیسیل]]، [[شانشینی ناپۆلی|ناپۆلی]]، و [[شانشینی سەردینیا (١٣٢٤–١٧٢٠)|سەردینیا]]. لە کیشوەرەکانی ئەمریکا، ئەو سەرپەرشتی بەردەوامیی [[کۆلۆنیکردنی ئیسپانی بۆ ئەمریکا|کۆلۆنیکردنی ئیسپانی]] و [[کۆلۆنیکردنی ئەڵمانی بۆ ئەمریکا|کۆلۆنیکردنی ئەڵمانی]] کرد کە تەمەنی کورت بوو. [[یەکێتیی کەسی]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی چارڵزی پێنجەم|خاکەکانی ئەورووپا و ئەمریکا]] کە فەرمانڕەوایی دەکردن، یەکەم کۆمەڵە لە خاکەکان بوون کە بە «[[ئەو ئیمپراتۆرییەتەی کە خۆری تێدا ئاوا نابێت]]» ناوزەد کران.

چارڵز لە [[ویلایەتی فلاندرز|فلاندرز]] لە ئەرشیدۆکی ھابسبۆرگ [[فیلیپی قۆز]]، کوڕی [[ماکسیمیلیانی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|ماکسیمیلیانی یەکەم]] و [[ماریای بۆرگۆندی]]، و [[جوانای کاستیا]]، منداڵی بچووکی [[ئیزابێلای یەکەمی کاستیا]] و [[فێردیناندی دووەمی ئەراگۆن]]، کە [[پاشا کاتۆلیکەکانی ئیسپانیا]] بوون، لەدایکبوو. وەک میراتگری باپیری و داپیری، چارڵز لە تەمەنێکی گەنجیدا ناوچە دەسەڵاتدارییەکانی خێزانەکەی بە میرات گرت. دوای مردنی باوکی لە ١٥٠٦، ئەو [[ھۆڵەندای ھابسبۆرگ]]ی لە [[وڵاتە نزمەکان]] بە میرات گرت. لە ١٥١٦، بوو بە پاشای ئیسپانیا وەک پاشای ھاوکێشی [[تاجی کاستیا|کاستیا]] و [[تاجی ئەراگۆن|ئەراگۆن]] [[بە مافی دایکی|لەگەڵ دایکییدا]]. خاوەندارێتییەکانی [[ئیسپانیای ھابسبۆرگ|ئیسپانیا]] کۆلۆنییەکانی کاستیا لە [[ھیندی ڕۆژاوای ئیسپانی|دوورگەکانی ڕۆژاوا]] و [[کەناراوەکانی ئیسپانیا]]، و ھەروەھا ناپۆلی، سیسیل و سەردینیای لەخۆ دەگرت. لەکاتی مردنی باپیری باوکی ماکسیمیلیان لە ١٥١٩، ئەو [[زەوییە میراتییەکانی نەمسا]]ی بە میرات گرت و وەک ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان [[ھەڵبژاردنی ئیمپراتۆری ١٥١٩|ھەڵبژێردرا]]. ناوی ئیمپراتۆری ''چارڵزی پێنجەم''ی وەک ناونیشانی سەرەکی خۆی وەرگرت، و خۆی وەک [[شارلمان]]ێکی نوێ ناساند.

چارڵز [[چەمکی سەدەکانی ناوەڕاست]]ی [[پاشایەتی گشتگیر]]ی بوژاندەوە. بەبێ پایتەختێکی جێگیر، ٤٠ گەشتی بەناو ئەو قەوارە جیاوازانەدا کرد کە فەرمانڕەوایی دەکردن و چارەکێکی سەردەمی دەسەڵاتداریی خۆی بە گەشتکردن لەناو خاکەکانیدا بەسەر برد. ئەگەرچی ئیمپراتۆرییەتەکەی بە ئاشتی بۆی مابووەوە، بەڵام زۆربەی ژیانی بە جەنگ بەسەر برد، داھاتەکانی بەفیڕۆ دا و قەرزی جێھێشت لە ھەوڵەکانیدا بۆ بەرگریکردن لە یەکپارچەیی ئیمپراتۆریەتیی پیرۆزی ڕۆمان لە [[چاکسازیی پرۆتێستانت]]، فراوانبوونی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]، و لە [[جەنگەکانی ئیتاڵیا|جەنگەکانی لەگەڵ فەڕەنسا]]. چارڵز پارەی لە بانکە ئەڵمانی و ئیتاڵییەکان قەرز کرد و بۆ دانەوەیان پشتی بە سامانی وڵاتە نزمەکان و لێشاوی زیو لە [[ئیسپانیای نوێ]] و [[جێگری پاشای پێروو|پێروو]] دەبەست، کە دوای [[داگیرکردنی ئیمپراتۆریەتیی ئەزتێک لەلایەن ئیسپانیاوە|داگیرکردنی ئەزتێک]] و [[داگیرکردنی ئیمپراتۆریەتیی ئینکا لەلایەن ئیسپانیاوە|ئینکا]] لەلایەن ئیسپانیاوە خرانە ژێر دەسەڵاتی، کە ئەمەش بووە ھۆی [[شۆڕشی نرخ|ھەڵاوسانی بەرفراوان]].

لە [[ئاخن]] وەک [[شانشینی ئەڵمانیا|پاشای ئەڵمانیا]] تاجی لەسەر نرا، چارڵز لایەنگری [[پاپا لیۆی دەیەم]]ی کرد و [[مارتن لۆتەر]]ی وەک یاخیبووێک لە [[ئەنجومەنی وۆرمس]] لە ١٥٢١ ناساند. لە ھەمان ساڵدا، [[فرانسیس پاشای فەڕەنسا|فرانسیسی یەکەمی فەڕەنسا]]، کە بە دەسەڵاتدارییەکانی ھابسبۆرگ دەورە درابوو، [[جەنگی ئیتاڵیا (١٥٢١–١٥٢٦)|جەنگێکی لە ئیتاڵیا]] دەست پێ کرد کە بووە ھۆی دەستگیرکردنی لە [[جەنگی پاویا]] (١٥٢٥). لە ١٥٢٧، [[تاڵانکردنی ڕۆما (١٥٢٧)|ڕۆما تاڵان کرا]] لەلایەن سوپایەکی سەربازە یاخیبووەکانی چارڵزەوە. چارڵز پاشان [[گەمارۆدانی ڤیێنا (١٥٢٩)|بەرگری لە ڤیێنا]] کرد لە بەرامبەر تورکەکان و وەک [[شانشینی ئیتاڵیا (ئیمپراتۆریەتیی پیرۆزی ڕۆمان)|پاشای ئیتاڵیا]] و ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان لەلایەن [[پاپا کلیمێنتی حەوتەم]]ەوە [[تاجنانی چارڵزی پێنجەم|تاجی لەسەر نرا]]. لە ١٥٣٥، دەستی بەسەر [[دووکایەتیی میلان|میلان]]دا گرت و [[داگیرکردنی توونس (١٥٣٥)|توونسی گرت]]. بەڵام [[گەمارۆدانی بودا (١٥٤١)|لەدەستدانی بودا]] لەکاتی ململانێ لەسەر [[شانشینی مەجارستان]] و [[ھەڵمەتی جەزائیر (١٥٤١)|ھەڵمەتی جەزائیر]] لە سەرەتای ١٥٤٠ەکاندا ڕامیارییە دژە عوسمانییەکانی ئەوی شکست پێ ھێنا. دوای چەندین ساڵ لە دانوستان، چارڵز لەگەڵ [[پاپا پۆڵی سێیەم]] گەیشتە ڕێککەوتنێک بۆ ڕێکخستنی [[ئەنجومەنی ترێنت]] (١٥٤٥). ڕەتکردنەوەی شەرعییەتی ئەنجومەنەکە لەلایەن [[یەکێتیی شمانکالدیک]]ی لۆتەرییەوە بووە ھۆی [[جەنگی شمانکالدیک|جەنگێک]]، کە چارڵز تێیدا سەرکەوت. بەڵام [[ھێنریی دووەمی فەڕەنسا]] [[پەیماننامەی چامبۆرد|پشتیوانییەکی نوێی پێشکەش بە دۆزی لۆتەری کرد]] و [[ھاوپەیمانیی فەڕەنسی-عوسمانی|ھاوپەیمانیی فەڕەنسا و عوسمانی]] لەگەڵ [[سوڵتان سولەیمانی قانوونی]] بەھێزتر کرد.

دواجار، چارڵز [[ئاشتیی ئۆگسبۆرگ]]ی قبووڵ کرد و پڕۆژە فرەنەتەوەیییەکەی خۆی بە دەستلەکارکێشانەوە لە ١٥٥٦ واز لێ ھێنا کە ناوچە میراتی و ئیمپراتۆرییەکانی لە نێوان ھابسبۆرگە ئیسپانییەکان بە سەرۆکایەتی کوڕەکەی [[فیلیپی دووەمی ئیسپانیا|فیلیپی دووەم]]، و ھابسبۆرگە نەمسایییەکان بە سەرۆکایەتی براکەی [[فێردیناندی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|فێردیناند]] دابەش کرد. لە ١٥٥٧، چارڵز چووە [[کڵێسای یوستێ]] لە [[ئێستریمادورا]] و ساڵێک دواتر لەوێ کۆچی دواییی کرد.

==بنەچە==
[[File:Hoftenwalle.JPG|thumb|دەروازەی چوونەژوورەوەی [[پرینسێنھۆف (گێنت)|پرینسێنھۆف]]، کە بە زمانی [[زمانی ھۆڵەندی|ھۆڵەندی]] بە واتای «دادگای شازادەکان» دێت، لە [[گێنت]]، کە چارڵزی پێنجەم تێیدا لەدایکبوو]]

چارڵزی نەمسا لە ٢٤ی شوباتی ١٥٠٠ لە [[پرینسێنھۆف (گێنت)|پرینسێنھۆف]]ی [[گێنت]]، شارێکی [[ویلایەتی فلاندرز|فلاندری]] لە [[ھۆڵەندای ھابسبۆرگ]]، لە [[فیلیپی قۆز|فیلیپی نەمسا]] و [[جوانای یەکەمی کاستیا|جوانای تراستامارا]] لەدایکبوو.&lt;ref&gt;''Emperor Charles V: The Growth and Destiny of a Man and of a World-empire'', [[Karl Brandi]]&lt;/ref&gt; باوکی، فیلیپ، کە نازناوی «فیلیپی قۆز»ی لێ نرابوو، یەکەم کوڕی [[ماکسیمیلیانی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|ماکسیمیلیانی یەکەم]]، [[ئەرشیدۆکی نەمسا]]، و [[ماریای بۆرگۆندی]]، میراتگری [[وڵاتە نزمەکانی بۆرگۆندی]] بوو. دایکی چارڵز، [[جوانای کاستیا|جوانا]]، کچێکی بچووکی [[فێردیناندی دووەمی ئەراگۆن]] و [[ئیزابێلای یەکەمی کاستیا]]، [[پاشا کاتۆلیکەکانی ئیسپانیا]] لە [[ماڵی تراستامارا]] بوو. ھاوژینییە ڕامیارییەکەی فیلیپ و جوانا بۆ یەکەمجار لە نامەیەکدا کە لەلایەن ماکسیمیلیانەوە بۆ فێردیناند نێردرابوو، وەک بەشێک لە دامەزراندنی ھاوپەیمانییەکی نەمسا-ئیسپانیا دژی [[شانشینی فەڕەنسا]] لە چوارچێوەی [[جەنگەکانی ئیتاڵیا]]دا داڕێژرا.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;''Emperor, a new life of Charles V'', Geoffrey Parker&lt;/ref&gt;

لەو ساتەوەی کە لە ١٤٨٦دا بوو بە [[پاشای ڕۆمانەکان]]، ماکسیمیلیانی باپیری باوکی چارڵز ڕامیارییەکی فراوانخوازیی زۆر مەترسیداری لە ڕووی دارایییەوە گرتبووە بەر، کە زۆربەی لەسەر سەرچاوەکانی [[پاشایەتی ھابسبۆرگ|نەمسا]]ی زەوییە میراتییەکان پشتی دەبەست.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Haemers |first1=Jelle |title=De strijd om het regentschap over Filips de Schone : opstand, facties en geweld in Brugge, Gent en Ieper (1482–1488) |date=2014 |location=Gent |isbn=978-9038224008 |url=https://libstore.ugent.be/fulltxt/RUG01/002/181/896/RUG01-002181896_2017_0001_AC.pdf |pages=203, 204 |access-date=7 January 2022 |archive-date=9 October 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://libstore.ugent.be/fulltxt/RUG01/002/181/896/RUG01-002181896_2017_0001_AC.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ھەرچەندە زۆرجار لەلایەن کەسانی ترەوە، لەوانەش [[ئێراسمۆسی ڕۆتەردام]]،&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4VGSyEAR3hUC&amp;pg=PP1|title=Erasmus: The Education of a Christian Prince with the Panegyric for Archduke Philip of Austria|first=Desiderius|last=Erasmus|date=1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-58811-9 }}&lt;/ref&gt;{{page needed|date=March 2025}} ئاماژەی پێ کراوە کە چارڵزی پێنجەم و ھابسبۆرگەکان ئیمپراتۆرییەتە بەرفراوانەکەیان لە ڕێگەی ڕامیارییە ئاشتیخوازەکانەوە بەدەستھێناوە (کە نموونەکەی وتەی {{lang|la|Bella gerant aliī, tū fēlix Austria nūbe / Nam quae Mars aliīs, dat tibi regna Venus}} یان «با ئەوانی تر جەنگ بکەن، بەڵام تۆ، ئەی نەمسای بەختەوەر، ھاوژینی پێکبھێنە؛ چونکە ئەو شانشینانەی کە مارس دەیدات بەوانی تر، ڤینۆس دەیدات بە تۆ.»، کە دەوترێت لەلایەن [[ماتیاس کۆرڤینوس]]ەوە گوتراوە&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Hare |first=Christopher |url=https://archive.org/details/highpuissantprin00hare |title=The high and puissant princess Marguerite of Austria, princess dowager of Spain, duchess dowager of Savoy, regent of the Netherlands |publisher=Harper &amp; Brothers |year=1907 |page=[https://archive.org/details/highpuissantprin00hare/page/48 48]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ingrao |first1=Charles W. |title=The Habsburg Monarchy, 1618–1815 |date= 2019 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1108499255 |page=4 |url=https://books.google.com/books?id=PcqlDwAAQBAJ&amp;pg=PA4 |access-date=10 November 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt;)، ماکسیمیلیان و نەوەکانی جەنگی زۆریان کردووە. ماکسیمیلیان لە ماوەی چوار دەیەی فەرمانڕەواییکردنیدا ٢٧ جەنگی کردووە.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Baumann |first1=Anette |last2=Schmidt-von Rhein |first2=Georg |title=Kaiser Maximilian I. : Bewahrer und Reformer; [Katalog zur gleichnamigen Ausstellung vom 2.8. bis 31.10.2002 im Reichskammergerichtsmuseum Wetzlar] |date=2002 |publisher=Paqué |location=Ramstein |isbn=978-3935279338 |page=117 |url=https://books.google.com/books?id=kWIiAQAAIAAJ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Britannica&gt;{{cite web |last1=Skjelver |first1=Danielle Mead |last2=Wiesflecker |first2=Hermann |title=Maximilian I|website=Encyclopedia Britannica |date=18 March 2021 |url=https://www.britannica.com/biography/Maximilian-I-Holy-Roman-emperor |access-date=7 January 2022 |archive-date=28 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181228184400/https://www.britannica.com/biography/Maximilian-I-Holy-Roman-emperor |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ستراتیژیی گشتیی ئەو بریتی بوو لە تێکەڵکردنی سیستمە ئاڵۆزەکانی ھاوپەیمانی، جەنگەکان، ھەڕەشە سەربازییەکان و پێشنیارەکانی ھاوژینی بۆ بەدیھێنانی تەماحە فراوانخوازییەکانی. دواجار سەرکەوتوو بوو لە ناچارکردنی [[شانشینی بۆھێمیا|بۆھێمیا]]، [[شانشینی مەجارستان|مەجارستان]] و [[تاجی شانشینی پۆڵەندا|پۆڵەندا]] بۆ ملکەچبوون بۆ پلانی فراوانخوازیی ھابسبۆرگەکان.&lt;ref name=Britannica/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=From Pax Mongolica to Pax Ottomanica: War, Religion and Trade in the Northwestern Black Sea Region (14th–16th Centuries) |year=2020 |publisher=Brill |isbn=978-9004422445 |page=197 |url=https://books.google.com/books?id=RxfUDwAAQBAJ&amp;pg=PA197 |access-date=7 January 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Haemers|2014|p=204}}

ئەو ڕاستییەی کە ھاوژینییەکانی نێوان ھابسبۆرگەکان و تراستاماراکان، کە لە بنەڕەتدا وەک ھاوپەیمانییەکی ھاوژینی دژی فەڕەنسا داڕێژرابوو، تاجی [[تاجی کاستیا|کاستیا]] و [[تاجی ئەراگۆن|ئەراگۆن]] دەھێنێتە سەر ھێڵی نێرینەی ماکسیمیلیان، چاوەڕواننەکراو بوو.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Fleming |first1=Gillian B. |title=Juana I: Legitimacy and Conflict in Sixteenth-Century Castile |year= 2018 |publisher=Springer |isbn=978-3319743479 |page=21 |url=https://books.google.com/books?id=4E9UDwAAQBAJ&amp;pg=PA21 |access-date=7 January 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Mortimer |first1=Geoff |title=The Origins of the Thirty Years War and the Revolt in Bohemia, 1618 |year= 2015 |publisher=Springer |isbn=978-1137543851 |page=3 |url=https://books.google.com/books?id=6WJOCgAAQBAJ&amp;pg=PA3 |access-date=7 January 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt;

گرێبەستی ھاوژینیی نێوان فیلیپ و جوانا لە ١٤٩٥ واژوو کرا، و ئاھەنگەکان لە ١٤٩٦ بەڕێوەچوون. فیلیپ پێشتر [[دووکی بۆرگۆندی]] بوو بە لەبەرچاوگرتنی مردنی ماریا لە ١٤٨٢ (ھەرچەندە خودی [[دووکایەتیی بۆرگۆندی]] بۆ تاجی فەڕەنسا لەدەست درابوو). ئەو ھەروەھا میراتگری دیاریکراوی نەمسا بوو وەک ئەرشیدۆکێکی فەخری. لە بەرامبەردا، جوانا تەنھا سێیەم کەس بوو لە [[پێڕستی جێنشینی]] ئیسپانیا، کە پێش ئەو [[یۆھان، شازادەی ئەستووریاس]]ی برای و [[ئیزابێلای ئەراگۆن، شاژنی پورتوگال|ئیزابێلای ئەراگۆن]]ی خوشکە گەورەی دەھاتن. ھەردوو میراتگری تاجەکانی کاستیا و ئەراگۆن، یۆھان و ئیزابێلا لە ١٤٩٨ کۆچی دوایییان کرد. پاشا کاتۆلیکەکان ئارەزوویان دەکرد شانشینە ئیسپانییەکان لە دەستی ئیبیرییەکاندا بمێننەوە، بۆیە نەوە پورتوگالییەکەیان [[میگێل دا پاز]]یان وەک [[میراتگری گریمانەیی]] ئیسپانیا دەستنیشان کرد بە ناونانی وەک [[شازادەی ئەستووریاس]]؛ بەڵام ئەو لە ١٥٠٠دا لەکاتێکدا کۆرپە بوو کۆچی دواییی کرد.&lt;ref&gt;The Habsburgs: The Rise and Fall of a World Power, [[Martyn Rady]]&lt;/ref&gt;

==لەدایکبوون و منداڵی==
[[File:Hoftenwalle.JPG|thumb|دەروازەی چوونەژوورەوەی [[پرینسێنھۆف (گێنت)|پرینسێنھۆف]]، کە بە زمانی [[زمانی ھۆڵەندی|ھۆڵەندی]] بە واتای «دادگای شازادەکان» دێت، لە [[گێنت]]، کە چارڵزی پێنجەم تێیدا لەدایکبوو]]

دایکی چارڵز لە شوباتی ١٥٠٠ لە ئاھەنگێکی سەمادا ژانی لەدایکبوونی گرت. ئەو بە شانازیی [[چارڵزی ئازا|چارڵزی ئازای بۆرگۆندی]] ناونرا، کە ھەوڵی دابوو [[دەوڵەتی بۆرگۆندی]] بکاتە خاکێکی بەردەوام. کاتێک چارڵز لەدایکبوو، شاعیرێکی دەربار ڕای گەیاند کە خەڵکی گێنت «بۆ ماوەی سێ کاتژمێر لە ھەموو شارەکەدا ھاواریان دەکرد نەمسا و بۆرگۆندی» بۆ ئاھەنگگێڕان بەبۆنەی لەدایکبوونیەوە.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

بە لەبەرچاوگرتنی بارودۆخی بنەماڵەیی، منداڵە تازە لەدایکبووەکە لە بنەڕەتدا تەنھا [[میراتگری دیاریکراو]]ی [[ھۆڵەندای ھابسبۆرگ]] بوو، و ناونیشانی فەخریی [[دووکی لوکسەمبوورگ]]ی پێ درا. ئەو ھەروەھا دووەم کەس بوو لە ڕیزبەندی دووکایەتییەکانی نەمسا، و لە ساڵانی سەرەتای تەمەنیدا تەنھا وەک «چارڵزی گێنت» دەناسرا. ئەو لە [[کاتدراڵی سانت باڤۆ|کڵێسای سانت جۆن]] لەلایەن [[بیشۆپی تۆرنای]] مەعموود کرا. نەجیبزادە بۆرگۆندییەکان [[چارڵزی یەکەمی دی کرۆی]] و [[یۆھانی سێیەمی گلیمێس]] باوکی ڕۆحیی بوون، و [[مارگرێتی یۆرک]] و [[مارگرێتی نەمسا، دووکی ساوۆی|مارگرێتی نەمسا]] کە بە ڕیزبەندی داپیرە گەورەی باوەژن و پور/میمی بوون، دایکی ڕۆحیی بوون. دیارییەکانی مەعموودییەی چارڵز شمشێرێک و کڵاوخوودێک بوون، کە کەلوپەلی نەریتی سوارچاکی بۆرگۆندی بوون و بە ڕیزبەندی نوێنەرایەتی ئامرازی جەنگ و ھێمای ئاشتییان دەکرد.&lt;ref&gt;''Charles V and the end of the Respublica Christiana'', José Hernando Sanchez&lt;/ref&gt; مردنی میراتگری گریمانەیی گەنج میگێل دا پاز لە تەممووزی ١٥٠٠ بۆ خاکە ئیبیرییەکانی باپیری و داپیری دایکی، بەو مانایە بوو کە میراتی ئاییندەی چارڵزی ساوایە بە ئەگەرێکی زۆرەوە فراوانتر دەبێت بۆ گرتنەوەی کاستیا، ئەراگۆن، و خاوەندارێتییەکانی ئەودیو دەریاکان لە کیشوەرەکانی ئەمریکا.

لە ١٥٠١دا، دایک و باوکی، فیلیپ و جوانا، چارڵزیان لە ژێر چاودێری داپیرە گەورەی باوەژنی فیلیپ، مارگرێتی یۆرک، لە [[مێخلێن]] جێھێشت و چوون بۆ ئیسپانیا. ئامانجی سەرەکییان لە ئەرکە ئیسپانییەکەیاندا ناساندنی جوانا بوو وەک شازادەی ئەستووریاس، بە لەبەرچاوگرتنی مردنی شازادە میگێل ساڵێک پێشتر. ئەوان سەرکەوتوو بوون سەرەڕای ڕووبەڕووبوونەوەی ھەندێک دژایەتی لەلایەن «کۆرتێس»ی کاستیایییەوە، کە دوودڵ بوون لە ڕەخساندنی زەمینە بۆ جێنشینی ھابسبۆرگ. لە ١٥٠٤دا، کاتێک ئیزابێلای دایکی کۆچی دواییی کرد، جوانا بوو بە [[شاژنی کاستیا]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000017.htm |title=''Cortes de los antiguos reinos de León y de Castilla''; Manuel Colmeiro (1883) |year=1884 |access-date=23 August 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610055350/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000017.htm |archive-date=10 June 2008 |last1=Colmeiro |first1=Manuel }},{{cite web|url=http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000016.htm#I_38_ |title=XXIII |year=1884 |access-date=23 August 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610055346/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000016.htm#I_38_ |archive-date=10 June 2008 |last1=Colmeiro |first1=Manuel }}&lt;/ref&gt; چارڵز تەنھا لە ١٥٠٣دا باوکی دووبارە بینییەوە لەکاتێکدا دایکی لە ١٥٠٤ گەڕایەوە (دوای لەدایکبوونی [[فێردیناندی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|فێردیناند]] لە ئیسپانیا). باڵیۆزی ئیسپانیا [[گوتیێرێ گۆمێز دی فوینسالیدا]] ڕای گەیاند کە فیلیپ زۆرجار سەردانی دەکردن و کاتێکی زۆر خۆشیان پێکەوە بەسەر دەبرد. ھەرچەندە ھاوژینییە ناخۆشەکەی ئەو دوو ھاوسەرە و باری دەروونیی ناجێگیری جوانا چەندین گرفتی دروست کرد، کە مانەوەی منداڵەکانی لەگەڵ دایک و باوکیان نائارام کرد.{{sfn|Parker|2019|pp=9, 10}}

فیلیپ لە ١٥٠٦دا وەک پاشای کاستیا ناسێندرا. ئەو دوای ماوەیەکی کورت کۆچی دواییی کرد، ڕووداوێک کە دەوترێت جوانای لە ڕووی دەروونییەوە ناجێگیری گەیاندە ئاستی شێتیی تەواو. ئەو لە کۆشکی شاھانەی [[تۆردێسیلاس]] بە گۆشەگیری دوورخرایەوە. فێردیناندی باپیری چارڵز کۆنترۆڵی ھەموو شانشینە ئیسپانییەکانی گرتە دەست، بە بیانووی پاراستنی مافەکانی چارڵز، کە لە ڕاستیدا دەویست لێیان بدزێتەوە. ھاوژینییە نوێیەکەی فێردیناند لەگەڵ [[ژێرمین دی فۆیکس]] نەیتوانی میراتگرێکی زیندووی تراستامارا بۆ تەخت بەرھەم بھێنێت، بۆیە چارڵز وەک میراتگری گریمانەیی خاکە ئیبیرییەکان مایەوە. بە مردنی باوکی و بەندکردنی دایکی، چارڵز بوو بە دووکی بۆرگۆندی و وەک شازادەی ئەستووریاس (میراتگری گریمانەیی کاستیا) و ئەرشیدۆکی فەخری (میراتگری دیاریکراوی [[نەمسا]]) ناسێندرا.&lt;ref&gt;Charles was made honorific Archduke by Maximilian in 1508, and was recognized Prince of Asturias by the Castilian cortes in 1504 and 1510. {{cite web|url=http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000017.htm |title=''Cortes de los antiguos reinos de León y de Castilla''; Manuel Colmeiro (1883) |year=1884 |access-date=23 August 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610055350/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000017.htm |archive-date=10 June 2008 |last1=Colmeiro |first1=Manuel }},{{cite web|url=http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000016.htm#I_38_ |title=XXIII |year=1884 |access-date=23 August 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610055346/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000016.htm#I_38_ |archive-date=10 June 2008 |last1=Colmeiro |first1=Manuel }}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==

[[پۆل:مردووانی ١٥٥٨]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٥٠٠]]
[[پۆل:Articles with ئیتالی-language sources (it)]]
[[پۆل:Webarchive template wayback links]]
[[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]]
[[پۆل:CS1 German-language sources (de)]]
[[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاتینی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی کەتەلۆنی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ھۆلەندی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیتالی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیسپانی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەڵمانی]]</text>
      <sha1>jfn0mn2h8w0wl0c8umfb6h4pkia0psp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581858</id>
      <parentid>1581832</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T07:45:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>1silent scientist</username>
        <id>51740</id>
      </contributor>
      <comment>/* سەرچاوەکان */</comment>
      <origin>1581858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40801" sha1="3jcputzi978ymx6abnhwvjkdnhdfwsl" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| name         = چارڵزی پێنجەم
| title        = [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز|ئیمپراتۆری ڕۆمان]]
| image        = Portrait of Charles V, Holy Roman Emperor, seated (1500–1558), formerly attributed to Titian (Alte Pinakothek, Munich).jpg
| alt          = وێنەی چارڵزی پێنجەم لەسەر کورسییەک دانیشتووە
| caption      = ''[[وێنەی چارڵزی پێنجەم (تیتیان، میونشن)|وێنەی چارڵزی پێنجەم]]''، ١٥٤٨
| succession   = [[ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان]]&lt;br&gt;وەک چارڵزی پێنجەم
| moretext     = ([[#ناونیشانەکان و نیشانەی ڕێز|زیاتر...]])
| reign        = ٢٨ی حوزەیرانی ١٥١٩ –&lt;br/&gt;٣ی ئابی ١٥٥٦/٢٤ی شوباتی ١٥٥٨{{efn|کڕۆنۆلۆژیای دەستلەکارکێشانەوەکانی لە دوای لێکۆڵینەوە سەرەتایییەکانەوە جێی مشتومڕ بووە.&lt;ref name=&quot;Robertson&quot;&gt;{{Cite book |last=Robertson |first=William |author-link=William Robertson (historian) |url=https://books.google.com/books?id=9kNSAAAAcAAJ&amp;pg=PA262 |title=Histoire de Charles-Quint |date=1829 |publisher=Haumann |pages=262–263 (note 1), 452–454 |language=fr}}&lt;/ref&gt; دەستلەکارکێشانەوەی گشتیی ئەو بۆ [[ویلایەتە گشتییەکانی ھۆڵەندا]] بێگومان لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٥٥٥ ڕوویدا.&lt;ref name=&quot;Robertson&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[https://ghdi.ghi-dc.org/sub_document.cfm?document_id=4388 The Abdication of Emperor Charles V (1555/56).] ''German History in Documents and Images''.&lt;/ref&gt; دەستلەکارکێشانەوەی وەک پاشای ئیسپانیا بە شێوەیەکی گشتی بۆ ١٦ی کانوونی دووەمی ١٥٥٦ مێژوو دەکرێت، ئەگەرچی ھەندێک کەس ڕێکەوتی تر دەدەن.&lt;ref name=&quot;Robertson&quot; /&gt; ئەمە لە بەڵگەنامەیەکدا بە ڕێکەوتی ١٧ی شوبات پەسەند کرا.&lt;ref name=&quot;Robertson&quot; /&gt; لە ٣ی ئابدا، ئەو دەستلەکارکێشانەوەی خۆی وەک ئیمپراتۆر ڕای گەیاند و فەرمانی بە کۆمیسیارەکانی کرد کە لەگەڵ فێردیناند و ھەڵبژێرەران بۆ گواستنەوەی فەرمیی دەسەڵات دانوستان بکەن.&lt;ref&gt;[https://ghdi.ghi-dc.org/docpage.cfm?docpage_id=5370&amp;language=english The Abdication of Emperor Charles V / Kaiserliche Instruktion für die Abdikationsgesandtschaft zu Ferdinand I. und zu den Kurfürsten]. ''German History in Documents and Images''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=BnEhAQAAMAAJ&amp;pg=RA1-PA315 |title=Archiv für österreichische Geschichte |date=1901 |publisher=Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften. |pages=314–316 |language=de |quote=''Instruktion für die Abdikationsgesandtschaft'' (Instruction for the Abdication Mission)}}&lt;/ref&gt; لە ٢٧ی ئابدا، چارڵز بەڵگەنامەیەکی بۆ دادگای ئیمپراتۆری لە [[سپایەر]] نووسی (کە بە ''[[کۆنستیتیووسیۆ]]'' یان ''[[ڕێسکریپتم]]'' ناودەبرێت) و تێیدا وازی لە ئیمپراتۆریەتەکە ھێنا لە بەرژەوەندی فێردیناند.&lt;ref name=&quot;Bernard&quot;&gt;{{Cite book |last=Bernard |first=Jacques |url=https://books.google.com/books?id=mZ9SAAAAcAAJ&amp;pg=PA276 |title=Recueil Des Traitez De Paix, De Treve, De Neutralite, etc. |date=1700 |publisher=Henry Et La Veuve De T. Boom |pages=276 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lünig |first=Johann Christian |url=https://books.google.com/books?id=1H9CAAAAcAAJ&amp;pg=PA355 |title=Das deutsche Reichs-Archivs |date=1720 |volume=4 |pages=355–356 |language=de |quote=''Rescriptum'' to the Chamber-Judges and Assessors of the Holy Imperial Chamber Court in Speyer, in which he refers them to the Roman King ''Ferdinandum I'' as their future ruler.}}&lt;/ref&gt; پاشان لە ٧ی ئەیلوولدا فەرمانێکی بۆ ھەموو ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتەکە نارد و داوای لێکردن فێردیناند وەک فەرمانڕەوای نوێیان بناسن.&lt;ref name=&quot;Bernard&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lünig |first=Johann Christian |url=https://books.google.com/books?id=WNBeAAAAcAAJ&amp;pg=PA288 |title=Das deutsche Reichs-Archiv |date=1711 |volume=6 |pages=288–289 |language=de |quote=''Edictum'' to all Electors and States of the Holy Roman Empire, that he entrusted his lord brother, the Roman King Ferdinand I, with the rule of the German Reich.}}&lt;/ref&gt; دەستلەکارکێشانەوەکە لەلایەن ھەڵبژێرەرانەوە تا ٢٤{{refn|&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Clémencet |first=Charles |author-link=Charles Clémencet |url=https://books.google.com/books?id=ePWdvPNW1nsC&amp;pg=PA41 |title=L'art de verifier les dates des faits historiques |date=1784 |publisher=Al. Jombert Jeune |pages=41 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Herber&gt;{{Cite book |last=Herbermann |first=Charles George |author-link=Charles George Herbermann |url=https://books.google.com/books?id=Zr0-AAAAYAAJ&amp;pg=PA738 |title=Histoire politique du règne de l'empereur Charles Quint |date=1836 |publisher=H. Tarlier |pages=738 |language=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cr&quot;&gt;Chillany, F. Wilhelm (1865). [https://books.google.com/books?id=itr0qTRSX3wC&amp;pg=PA16 ''Europaeische Chronik von 1492 bis Ende April 1865'']. pp. 16, 78.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Patxot, Fernando (1856). ''[https://books.google.com/books?id=mRVFAAAAYAAJ&amp;pg=PA399 Los héroes y las grandezas de la tierra]'' '''6'''. p. 399&lt;/ref&gt;{{sfn|Setton|1984a|p=716}}&lt;ref&gt;Ruiz, Enrique Martínez (2020). ''[https://books.google.com/books?id=6LbyDwAAQBAJ&amp;pg=RA1-PR7 Felipe II: El hombre, el rey, el mito]''. La Esfera de los Libros. p. vii.&lt;/ref&gt;}} (یان ٢٨){{refn|&lt;ref&gt;[[William H. Prescott]] (1856). [https://books.google.com/books?id=Bi9pAAAAcAAJ&amp;pg=PA321 ''Historia del reinado de Felipe Segundo, Rey de España.''] p. 321.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Mignet |first=François Auguste Alexis |url=https://books.google.com/books?id=HmErGwc0fM4C&amp;pg=PA307 |title=Carlos Quinto: su abdicación, su estancia y death en el Monasterio de Yuste |date=1878 |publisher=Biblioteca Perojo |pages=307 |language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bruno Gebhardt (1890). [https://books.google.com/books?id=5clDAQAAMAAJ&amp;pg=PA92 ''Gebhardts Handbuch der deutschen geschichte'']. p. 92.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Vicente de Cadenas y Vicent|de Cadenas y Vicent, Vicente]] (1999). ''[https://books.google.com/books?id=SWFBX4TK3w0C&amp;pg=PA105 Caminos y derroteros que recorrió el emperador Carlos V]''. Ediciones Hidalguia. p. 10.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Herbermann |first=Charles George |url=https://books.google.com/books?id=nC5OAQAAMAAJ&amp;pg=PA629 |title=The Catholic Encyclopedia: An International Work of Reference on the Constitution, Doctrine, Discipline, and History of the Catholic Church |date=1908 |publisher=Robert Appleton Company |pages=629 |language=en}}&lt;/ref&gt;}}ی شوباتی ١٥٥٨ دانی پێدانەنرا. فێردیناند دواجار لە ١٤ی ئازاردا وەک ئیمپراتۆری ھەڵبژێردراو ڕای گەیاندرا و تاجی لەسەر نرا،{{sfn|Setton|1984a|p=716}} دوای ئەوەی سوێندی [[کاپیتوولاسیۆنی ھەڵبژاردن]]ی خوارد.&lt;ref&gt;[https://www.vr-elibrary.de/doi/pdf/10.13109/9783666360824.46 Wahlkapitulation Ferdinands I., Frankfurt am Main, 14. März 1558]. ''V&amp;R eLibrary''&lt;/ref&gt;}}
| coronation   = {{ubl|٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٥٢٠ ([[شانشینی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]])|٢٢ی شوباتی ١٥٣٠ ([[شانشینی ئیتاڵیا (ئیمپراتۆریەتیی پیرۆزی ڕۆمان)|ئیتاڵیا]])|٢٤ی شوباتی ١٥٣٠ ([[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز|ئیمپراتۆریەت]])&lt;ref name=NH&gt;[https://historia.nationalgeographic.com.es/a/carlos-v-coronacion-emperador_7521/1 Carlos V: La coronación del Emperador] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210725130451/https://historia.nationalgeographic.com.es/a/carlos-v-coronacion-emperador_7521/1 |date=25 July 2021 }}. [[National Geographic]]&lt;/ref&gt;}}
| cor-type     = [[تاجنانی چارڵزی پێنجەم|تاجنان]]
| predecessor  = [[ماکسیمیلیانی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|ماکسیمیلیانی یەکەم]]
| successor    = [[فێردیناندی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|فێردیناندی یەکەم]]
| succession1  = [[پاشای ئیسپانیا]]&lt;br/&gt;وەک چارڵزی یەکەم
| reign1       = ١٤ی ئازاری ١٥١٦ – {{nowrap|١٦ی کانوونی دووەمی ١٥٥٦}}
| predecessor1 = [[جوانای کاستیا]]
| successor1   = [[فیلیپی دووەمی ئیسپانیا|فیلیپی دووەم]]
| regent1      = جوانای یەکەم (تا ١٥٥٥)
| reg-type1    = پاشای ھاوبەش
| regent2      = {{Collapsible list|title=پێڕستەکە ببینە|1={{plainlist|
* [[پاپا ئادریاناسی شەشەم|ئادریان، کاردیناڵ-بیشۆپی تارتۆسا]]
* [[ئیزابێلای پورتوگال|ئیزابێلا، ئیمپراتۆرەی پیرۆزی ڕۆمان]]
* [[فیلیپی دووەمی ئیسپانیا|فیلیپ، شازادەی ئەستۆریاس]]
* [[ماکسیمیلیانی دووەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|ئەرشیدۆک ماکسیمیلیانی نەمسا]]
* [[ماریای نەمسا، ئیمپراتۆرەی پیرۆزی ڕۆمان|ئینفانتا ماریای ئیسپانیا]]}}}} 
| reg-type2    = جێنشینەکان
| succession3  = [[ئەرشیدۆکی نەمسا]]&lt;br/&gt;وەک چارڵزی یەکەم
| reign3       = ١٢ی کانوونی دووەمی ١٥١٩ –&lt;br/&gt;٢١ی نیسانی ١٥٢١
| predecessor3 = [[ماکسیمیلیانی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|ماکسیمیلیانی یەکەم]]
| successor3   = [[فێردیناندی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|فێردیناندی یەکەم]] (بە ناوی چارڵزی پێنجەمەوە تا ١٥٥٦)
| succession4  = {{ubl|[[گەورەی ھۆڵەندا]]، [[کۆنتی پاڵاتینی بۆرگۆندی]]، و [[دووکی بۆرگۆندی]] (وەک چارڵزی دووەم)}}
| reign4       = ٢٥ی ئەیلوولی ١٥٠٦ –&lt;br/&gt;٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٥٥٥
| predecessor4 = [[فیلیپی قۆز]]
| successor4   = [[فیلیپی دووەمی ئیسپانیا]]
| regent4      = {{Collapsible list|title=پێڕستەکە ببینە|1={{plainlist|
* [[مارگرێتی نەمسا، دووکی ساوۆی|مارگرێتی نەمسا]]
* [[ماریای مەجارستان (فەرمانڕەوای ھۆڵەندا)|ماریای نەمسا]]}}}}
| reg-type4    = فەرمانڕەواکان
| birth_date   = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون|١٥٠٠|٢|٢٤|df=yes}}
| birth_place  = [[پرینسێنھۆف، گێنت]]، فلاندرز
| death_date   = {{ڕێکەوتی مردن و تەمەن|١٥٥٨|٩|٢١|١٥٠٠|٢|٢٤|df=yes}}
| death_place  = [[کڵێسای یوستێ]]، [[کاستیا]]
| burial_date  = 
| burial_place = [[ئێل ئیسکۆریال]]، [[ئیسپانیا]]
| spouse       = {{spouse|[[ئیزابێلای پورتوگال]]|١٠ی ئازاری ١٥٢٦|١ی ئایاری ١٥٣٩|end=d}}
| issue        = {{plainlist|
* [[فیلیپی دووەم، پاشای ئیسپانیا]]
* [[ماریای نەمسا، ئیمپراتۆرەی پیرۆزی ڕۆمان|ماریا، ئیمپراتۆرەی پیرۆزی ڕۆمان]]
* [[جوانای نەمسا، شازادەی پورتوگال|جوانا، شازادەی پورتوگال]]
* ناڕەوا:&lt;br&gt;[[مارگرێت، دووکی فلۆرێنس و پارما]]
* [[یۆھانی نەمسا]]
}}
| issue-link   = #وەچە
| issue-pipe   = زیاتر...
| house        = [[ھابسبۆرگ]]
| father       = [[فیلیپی قۆز]]
| mother       = [[جوانا، شاژنی کاستیا و ئەراگۆن]]
| religion     = [[کڵێسای کاتۆلیک]]
| signature    = Firma Emperador Carlos V.svg
}}
'''چارڵزی پێنجەم'''{{efn|{{hlist|{{langx|de|Karl V.}}|{{langx|es|Carlos V}}|{{langx|fr|Charles Quint}}|{{langx|it|Carlo V}}|{{langx|nl|Karel V}}|{{langx|ca|Carles V}}|{{langx|la|Carolus V}}}}}}{{efn|'''چارڵزی پێنجەم''' وەک ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان؛ '''چارڵزی یەکەم''' وەک پاشای ئیسپانیا و ئەرشیدۆکی [[نەمسا]]؛ '''چارڵزی دووەم''' وەک دووکی بۆرگۆندی.}} (٢٤ی شوباتی ١٥٠٠ – ٢١ی ئەیلوولی ١٥٥٨) [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز|ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان]] و [[ئەرشیدۆکی نەمسا]] بوو لە ١٥١٩–١٥٥٦، [[پاشای ئیسپانیا]] (وەک '''چارڵزی یەکەم''') بوو لە ١٥١٦–١٥٥٦، [[پاشای سیسیل]] و [[پاشای ناپۆلی|ناپۆلی]] بوو لە ١٥١٦–١٥٥٤، ھەروەھا [[گەورەی ھۆڵەندا]] و [[دووکی بۆرگۆندی]] (وەک '''چارڵزی دووەم''') بوو لە ١٥٠٦–١٥٥٥. ئەو میراتگر و پاشان سەرۆکی ماڵی گەشەسەندووی [[ھابسبۆرگ]] بوو. ناوچە دەسەڵاتدارییەکانی لە [[ئەورووپا]] پێکھاتبوون لە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز]]، کە لە [[شانشینی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]]وە تا [[شانشینی ئیتاڵیا (ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز)|باکووری ئیتاڵیا]] درێژ دەبووەوە لەگەڵ فەرمانڕەوایی بەسەر [[زەوییە میراتییەکانی نەمسا]] و [[وڵاتە نزمەکانی بۆرگۆندی]]، و [[ئیسپانیای ھابسبۆرگ|ئیسپانیا]] لەگەڵ خاوەندارێتییەکانی لە شانشینەکانی [[باشووری ئیتاڵیا]]ی [[شانشینی سیسیل|سیسیل]]، [[شانشینی ناپۆلی|ناپۆلی]]، و [[شانشینی سەردینیا (١٣٢٤–١٧٢٠)|سەردینیا]]. لە کیشوەرەکانی ئەمریکا، ئەو سەرپەرشتی بەردەوامیی [[کۆلۆنیکردنی ئیسپانی بۆ ئەمریکا|کۆلۆنیکردنی ئیسپانی]] و [[کۆلۆنیکردنی ئەڵمانی بۆ ئەمریکا|کۆلۆنیکردنی ئەڵمانی]] کرد کە تەمەنی کورت بوو. [[یەکێتیی کەسی]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی چارڵزی پێنجەم|خاکەکانی ئەورووپا و ئەمریکا]] کە فەرمانڕەوایی دەکردن، یەکەم کۆمەڵە لە خاکەکان بوون کە بە «[[ئەو ئیمپراتۆرییەتەی کە خۆری تێدا ئاوا نابێت]]» ناوزەد کران.

چارڵز لە [[ویلایەتی فلاندرز|فلاندرز]] لە ئەرشیدۆکی ھابسبۆرگ [[فیلیپی قۆز]]، کوڕی [[ماکسیمیلیانی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|ماکسیمیلیانی یەکەم]] و [[ماریای بۆرگۆندی]]، و [[جوانای کاستیا]]، منداڵی بچووکی [[ئیزابێلای یەکەمی کاستیا]] و [[فێردیناندی دووەمی ئەراگۆن]]، کە [[پاشا کاتۆلیکەکانی ئیسپانیا]] بوون، لەدایکبوو. وەک میراتگری باپیری و داپیری، چارڵز لە تەمەنێکی گەنجیدا ناوچە دەسەڵاتدارییەکانی خێزانەکەی بە میرات گرت. دوای مردنی باوکی لە ١٥٠٦، ئەو [[ھۆڵەندای ھابسبۆرگ]]ی لە [[وڵاتە نزمەکان]] بە میرات گرت. لە ١٥١٦، بوو بە پاشای ئیسپانیا وەک پاشای ھاوکێشی [[تاجی کاستیا|کاستیا]] و [[تاجی ئەراگۆن|ئەراگۆن]] [[بە مافی دایکی|لەگەڵ دایکییدا]]. خاوەندارێتییەکانی [[ئیسپانیای ھابسبۆرگ|ئیسپانیا]] کۆلۆنییەکانی کاستیا لە [[ھیندی ڕۆژاوای ئیسپانی|دوورگەکانی ڕۆژاوا]] و [[کەناراوەکانی ئیسپانیا]]، و ھەروەھا ناپۆلی، سیسیل و سەردینیای لەخۆ دەگرت. لەکاتی مردنی باپیری باوکی ماکسیمیلیان لە ١٥١٩، ئەو [[زەوییە میراتییەکانی نەمسا]]ی بە میرات گرت و وەک ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان [[ھەڵبژاردنی ئیمپراتۆری ١٥١٩|ھەڵبژێردرا]]. ناوی ئیمپراتۆری ''چارڵزی پێنجەم''ی وەک ناونیشانی سەرەکی خۆی وەرگرت، و خۆی وەک [[شارلمان]]ێکی نوێ ناساند.

چارڵز [[چەمکی سەدەکانی ناوەڕاست]]ی [[پاشایەتی گشتگیر]]ی بوژاندەوە. بەبێ پایتەختێکی جێگیر، ٤٠ گەشتی بەناو ئەو قەوارە جیاوازانەدا کرد کە فەرمانڕەوایی دەکردن و چارەکێکی سەردەمی دەسەڵاتداریی خۆی بە گەشتکردن لەناو خاکەکانیدا بەسەر برد. ئەگەرچی ئیمپراتۆرییەتەکەی بە ئاشتی بۆی مابووەوە، بەڵام زۆربەی ژیانی بە جەنگ بەسەر برد، داھاتەکانی بەفیڕۆ دا و قەرزی جێھێشت لە ھەوڵەکانیدا بۆ بەرگریکردن لە یەکپارچەیی ئیمپراتۆریەتیی پیرۆزی ڕۆمان لە [[چاکسازیی پرۆتێستانت]]، فراوانبوونی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]، و لە [[جەنگەکانی ئیتاڵیا|جەنگەکانی لەگەڵ فەڕەنسا]]. چارڵز پارەی لە بانکە ئەڵمانی و ئیتاڵییەکان قەرز کرد و بۆ دانەوەیان پشتی بە سامانی وڵاتە نزمەکان و لێشاوی زیو لە [[ئیسپانیای نوێ]] و [[جێگری پاشای پێروو|پێروو]] دەبەست، کە دوای [[داگیرکردنی ئیمپراتۆریەتیی ئەزتێک لەلایەن ئیسپانیاوە|داگیرکردنی ئەزتێک]] و [[داگیرکردنی ئیمپراتۆریەتیی ئینکا لەلایەن ئیسپانیاوە|ئینکا]] لەلایەن ئیسپانیاوە خرانە ژێر دەسەڵاتی، کە ئەمەش بووە ھۆی [[شۆڕشی نرخ|ھەڵاوسانی بەرفراوان]].

لە [[ئاخن]] وەک [[شانشینی ئەڵمانیا|پاشای ئەڵمانیا]] تاجی لەسەر نرا، چارڵز لایەنگری [[پاپا لیۆی دەیەم]]ی کرد و [[مارتن لۆتەر]]ی وەک یاخیبووێک لە [[ئەنجومەنی وۆرمس]] لە ١٥٢١ ناساند. لە ھەمان ساڵدا، [[فرانسیس پاشای فەڕەنسا|فرانسیسی یەکەمی فەڕەنسا]]، کە بە دەسەڵاتدارییەکانی ھابسبۆرگ دەورە درابوو، [[جەنگی ئیتاڵیا (١٥٢١–١٥٢٦)|جەنگێکی لە ئیتاڵیا]] دەست پێ کرد کە بووە ھۆی دەستگیرکردنی لە [[جەنگی پاویا]] (١٥٢٥). لە ١٥٢٧، [[تاڵانکردنی ڕۆما (١٥٢٧)|ڕۆما تاڵان کرا]] لەلایەن سوپایەکی سەربازە یاخیبووەکانی چارڵزەوە. چارڵز پاشان [[گەمارۆدانی ڤیێنا (١٥٢٩)|بەرگری لە ڤیێنا]] کرد لە بەرامبەر تورکەکان و وەک [[شانشینی ئیتاڵیا (ئیمپراتۆریەتیی پیرۆزی ڕۆمان)|پاشای ئیتاڵیا]] و ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان لەلایەن [[پاپا کلیمێنتی حەوتەم]]ەوە [[تاجنانی چارڵزی پێنجەم|تاجی لەسەر نرا]]. لە ١٥٣٥، دەستی بەسەر [[دووکایەتیی میلان|میلان]]دا گرت و [[داگیرکردنی توونس (١٥٣٥)|توونسی گرت]]. بەڵام [[گەمارۆدانی بودا (١٥٤١)|لەدەستدانی بودا]] لەکاتی ململانێ لەسەر [[شانشینی مەجارستان]] و [[ھەڵمەتی جەزائیر (١٥٤١)|ھەڵمەتی جەزائیر]] لە سەرەتای ١٥٤٠ەکاندا ڕامیارییە دژە عوسمانییەکانی ئەوی شکست پێ ھێنا. دوای چەندین ساڵ لە دانوستان، چارڵز لەگەڵ [[پاپا پۆڵی سێیەم]] گەیشتە ڕێککەوتنێک بۆ ڕێکخستنی [[ئەنجومەنی ترێنت]] (١٥٤٥). ڕەتکردنەوەی شەرعییەتی ئەنجومەنەکە لەلایەن [[یەکێتیی شمانکالدیک]]ی لۆتەرییەوە بووە ھۆی [[جەنگی شمانکالدیک|جەنگێک]]، کە چارڵز تێیدا سەرکەوت. بەڵام [[ھێنریی دووەمی فەڕەنسا]] [[پەیماننامەی چامبۆرد|پشتیوانییەکی نوێی پێشکەش بە دۆزی لۆتەری کرد]] و [[ھاوپەیمانیی فەڕەنسی-عوسمانی|ھاوپەیمانیی فەڕەنسا و عوسمانی]] لەگەڵ [[سوڵتان سولەیمانی قانوونی]] بەھێزتر کرد.

دواجار، چارڵز [[ئاشتیی ئۆگسبۆرگ]]ی قبووڵ کرد و پڕۆژە فرەنەتەوەیییەکەی خۆی بە دەستلەکارکێشانەوە لە ١٥٥٦ واز لێ ھێنا کە ناوچە میراتی و ئیمپراتۆرییەکانی لە نێوان ھابسبۆرگە ئیسپانییەکان بە سەرۆکایەتی کوڕەکەی [[فیلیپی دووەمی ئیسپانیا|فیلیپی دووەم]]، و ھابسبۆرگە نەمسایییەکان بە سەرۆکایەتی براکەی [[فێردیناندی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|فێردیناند]] دابەش کرد. لە ١٥٥٧، چارڵز چووە [[کڵێسای یوستێ]] لە [[ئێستریمادورا]] و ساڵێک دواتر لەوێ کۆچی دواییی کرد.

==بنەچە==
[[File:Hoftenwalle.JPG|thumb|دەروازەی چوونەژوورەوەی [[پرینسێنھۆف (گێنت)|پرینسێنھۆف]]، کە بە زمانی [[زمانی ھۆڵەندی|ھۆڵەندی]] بە واتای «دادگای شازادەکان» دێت، لە [[گێنت]]، کە چارڵزی پێنجەم تێیدا لەدایکبوو]]

چارڵزی نەمسا لە ٢٤ی شوباتی ١٥٠٠ لە [[پرینسێنھۆف (گێنت)|پرینسێنھۆف]]ی [[گێنت]]، شارێکی [[ویلایەتی فلاندرز|فلاندری]] لە [[ھۆڵەندای ھابسبۆرگ]]، لە [[فیلیپی قۆز|فیلیپی نەمسا]] و [[جوانای یەکەمی کاستیا|جوانای تراستامارا]] لەدایکبوو.&lt;ref&gt;''Emperor Charles V: The Growth and Destiny of a Man and of a World-empire'', [[Karl Brandi]]&lt;/ref&gt; باوکی، فیلیپ، کە نازناوی «فیلیپی قۆز»ی لێ نرابوو، یەکەم کوڕی [[ماکسیمیلیانی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|ماکسیمیلیانی یەکەم]]، [[ئەرشیدۆکی نەمسا]]، و [[ماریای بۆرگۆندی]]، میراتگری [[وڵاتە نزمەکانی بۆرگۆندی]] بوو. دایکی چارڵز، [[جوانای کاستیا|جوانا]]، کچێکی بچووکی [[فێردیناندی دووەمی ئەراگۆن]] و [[ئیزابێلای یەکەمی کاستیا]]، [[پاشا کاتۆلیکەکانی ئیسپانیا]] لە [[ماڵی تراستامارا]] بوو. ھاوژینییە ڕامیارییەکەی فیلیپ و جوانا بۆ یەکەمجار لە نامەیەکدا کە لەلایەن ماکسیمیلیانەوە بۆ فێردیناند نێردرابوو، وەک بەشێک لە دامەزراندنی ھاوپەیمانییەکی نەمسا-ئیسپانیا دژی [[شانشینی فەڕەنسا]] لە چوارچێوەی [[جەنگەکانی ئیتاڵیا]]دا داڕێژرا.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;''Emperor, a new life of Charles V'', Geoffrey Parker&lt;/ref&gt;

لەو ساتەوەی کە لە ١٤٨٦دا بوو بە [[پاشای ڕۆمانەکان]]، ماکسیمیلیانی باپیری باوکی چارڵز ڕامیارییەکی فراوانخوازیی زۆر مەترسیداری لە ڕووی دارایییەوە گرتبووە بەر، کە زۆربەی لەسەر سەرچاوەکانی [[پاشایەتی ھابسبۆرگ|نەمسا]]ی زەوییە میراتییەکان پشتی دەبەست.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Haemers |first1=Jelle |title=De strijd om het regentschap over Filips de Schone : opstand, facties en geweld in Brugge, Gent en Ieper (1482–1488) |date=2014 |location=Gent |isbn=978-9038224008 |url=https://libstore.ugent.be/fulltxt/RUG01/002/181/896/RUG01-002181896_2017_0001_AC.pdf |pages=203, 204 |access-date=7 January 2022 |archive-date=9 October 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://libstore.ugent.be/fulltxt/RUG01/002/181/896/RUG01-002181896_2017_0001_AC.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ھەرچەندە زۆرجار لەلایەن کەسانی ترەوە، لەوانەش [[ئێراسمۆسی ڕۆتەردام]]،&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4VGSyEAR3hUC&amp;pg=PP1|title=Erasmus: The Education of a Christian Prince with the Panegyric for Archduke Philip of Austria|first=Desiderius|last=Erasmus|date=1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-58811-9 }}&lt;/ref&gt;{{page needed|date=March 2025}} ئاماژەی پێ کراوە کە چارڵزی پێنجەم و ھابسبۆرگەکان ئیمپراتۆرییەتە بەرفراوانەکەیان لە ڕێگەی ڕامیارییە ئاشتیخوازەکانەوە بەدەستھێناوە (کە نموونەکەی وتەی {{lang|la|Bella gerant aliī, tū fēlix Austria nūbe / Nam quae Mars aliīs, dat tibi regna Venus}} یان «با ئەوانی تر جەنگ بکەن، بەڵام تۆ، ئەی نەمسای بەختەوەر، ھاوژینی پێکبھێنە؛ چونکە ئەو شانشینانەی کە مارس دەیدات بەوانی تر، ڤینۆس دەیدات بە تۆ.»، کە دەوترێت لەلایەن [[ماتیاس کۆرڤینوس]]ەوە گوتراوە&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Hare |first=Christopher |url=https://archive.org/details/highpuissantprin00hare |title=The high and puissant princess Marguerite of Austria, princess dowager of Spain, duchess dowager of Savoy, regent of the Netherlands |publisher=Harper &amp; Brothers |year=1907 |page=[https://archive.org/details/highpuissantprin00hare/page/48 48]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ingrao |first1=Charles W. |title=The Habsburg Monarchy, 1618–1815 |date= 2019 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1108499255 |page=4 |url=https://books.google.com/books?id=PcqlDwAAQBAJ&amp;pg=PA4 |access-date=10 November 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt;)، ماکسیمیلیان و نەوەکانی جەنگی زۆریان کردووە. ماکسیمیلیان لە ماوەی چوار دەیەی فەرمانڕەواییکردنیدا ٢٧ جەنگی کردووە.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Baumann |first1=Anette |last2=Schmidt-von Rhein |first2=Georg |title=Kaiser Maximilian I. : Bewahrer und Reformer; [Katalog zur gleichnamigen Ausstellung vom 2.8. bis 31.10.2002 im Reichskammergerichtsmuseum Wetzlar] |date=2002 |publisher=Paqué |location=Ramstein |isbn=978-3935279338 |page=117 |url=https://books.google.com/books?id=kWIiAQAAIAAJ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Britannica&gt;{{cite web |last1=Skjelver |first1=Danielle Mead |last2=Wiesflecker |first2=Hermann |title=Maximilian I|website=Encyclopedia Britannica |date=18 March 2021 |url=https://www.britannica.com/biography/Maximilian-I-Holy-Roman-emperor |access-date=7 January 2022 |archive-date=28 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181228184400/https://www.britannica.com/biography/Maximilian-I-Holy-Roman-emperor |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ستراتیژیی گشتیی ئەو بریتی بوو لە تێکەڵکردنی سیستمە ئاڵۆزەکانی ھاوپەیمانی، جەنگەکان، ھەڕەشە سەربازییەکان و پێشنیارەکانی ھاوژینی بۆ بەدیھێنانی تەماحە فراوانخوازییەکانی. دواجار سەرکەوتوو بوو لە ناچارکردنی [[شانشینی بۆھێمیا|بۆھێمیا]]، [[شانشینی مەجارستان|مەجارستان]] و [[تاجی شانشینی پۆڵەندا|پۆڵەندا]] بۆ ملکەچبوون بۆ پلانی فراوانخوازیی ھابسبۆرگەکان.&lt;ref name=Britannica/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=From Pax Mongolica to Pax Ottomanica: War, Religion and Trade in the Northwestern Black Sea Region (14th–16th Centuries) |year=2020 |publisher=Brill |isbn=978-9004422445 |page=197 |url=https://books.google.com/books?id=RxfUDwAAQBAJ&amp;pg=PA197 |access-date=7 January 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Haemers|2014|p=204}}

ئەو ڕاستییەی کە ھاوژینییەکانی نێوان ھابسبۆرگەکان و تراستاماراکان، کە لە بنەڕەتدا وەک ھاوپەیمانییەکی ھاوژینی دژی فەڕەنسا داڕێژرابوو، تاجی [[تاجی کاستیا|کاستیا]] و [[تاجی ئەراگۆن|ئەراگۆن]] دەھێنێتە سەر ھێڵی نێرینەی ماکسیمیلیان، چاوەڕواننەکراو بوو.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Fleming |first1=Gillian B. |title=Juana I: Legitimacy and Conflict in Sixteenth-Century Castile |year= 2018 |publisher=Springer |isbn=978-3319743479 |page=21 |url=https://books.google.com/books?id=4E9UDwAAQBAJ&amp;pg=PA21 |access-date=7 January 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Mortimer |first1=Geoff |title=The Origins of the Thirty Years War and the Revolt in Bohemia, 1618 |year= 2015 |publisher=Springer |isbn=978-1137543851 |page=3 |url=https://books.google.com/books?id=6WJOCgAAQBAJ&amp;pg=PA3 |access-date=7 January 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt;

گرێبەستی ھاوژینیی نێوان فیلیپ و جوانا لە ١٤٩٥ واژوو کرا، و ئاھەنگەکان لە ١٤٩٦ بەڕێوەچوون. فیلیپ پێشتر [[دووکی بۆرگۆندی]] بوو بە لەبەرچاوگرتنی مردنی ماریا لە ١٤٨٢ (ھەرچەندە خودی [[دووکایەتیی بۆرگۆندی]] بۆ تاجی فەڕەنسا لەدەست درابوو). ئەو ھەروەھا میراتگری دیاریکراوی نەمسا بوو وەک ئەرشیدۆکێکی فەخری. لە بەرامبەردا، جوانا تەنھا سێیەم کەس بوو لە [[پێڕستی جێنشینی]] ئیسپانیا، کە پێش ئەو [[یۆھان، شازادەی ئەستووریاس]]ی برای و [[ئیزابێلای ئەراگۆن، شاژنی پورتوگال|ئیزابێلای ئەراگۆن]]ی خوشکە گەورەی دەھاتن. ھەردوو میراتگری تاجەکانی کاستیا و ئەراگۆن، یۆھان و ئیزابێلا لە ١٤٩٨ کۆچی دوایییان کرد. پاشا کاتۆلیکەکان ئارەزوویان دەکرد شانشینە ئیسپانییەکان لە دەستی ئیبیرییەکاندا بمێننەوە، بۆیە نەوە پورتوگالییەکەیان [[میگێل دا پاز]]یان وەک [[میراتگری گریمانەیی]] ئیسپانیا دەستنیشان کرد بە ناونانی وەک [[شازادەی ئەستووریاس]]؛ بەڵام ئەو لە ١٥٠٠دا لەکاتێکدا کۆرپە بوو کۆچی دواییی کرد.&lt;ref&gt;The Habsburgs: The Rise and Fall of a World Power, [[Martyn Rady]]&lt;/ref&gt;

==لەدایکبوون و منداڵی==
[[File:Hoftenwalle.JPG|thumb|دەروازەی چوونەژوورەوەی [[پرینسێنھۆف (گێنت)|پرینسێنھۆف]]، کە بە زمانی [[زمانی ھۆڵەندی|ھۆڵەندی]] بە واتای «دادگای شازادەکان» دێت، لە [[گێنت]]، کە چارڵزی پێنجەم تێیدا لەدایکبوو]]

دایکی چارڵز لە شوباتی ١٥٠٠ لە ئاھەنگێکی سەمادا ژانی لەدایکبوونی گرت. ئەو بە شانازیی [[چارڵزی ئازا|چارڵزی ئازای بۆرگۆندی]] ناونرا، کە ھەوڵی دابوو [[دەوڵەتی بۆرگۆندی]] بکاتە خاکێکی بەردەوام. کاتێک چارڵز لەدایکبوو، شاعیرێکی دەربار ڕای گەیاند کە خەڵکی گێنت «بۆ ماوەی سێ کاتژمێر لە ھەموو شارەکەدا ھاواریان دەکرد نەمسا و بۆرگۆندی» بۆ ئاھەنگگێڕان بەبۆنەی لەدایکبوونیەوە.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

بە لەبەرچاوگرتنی بارودۆخی بنەماڵەیی، منداڵە تازە لەدایکبووەکە لە بنەڕەتدا تەنھا [[میراتگری دیاریکراو]]ی [[ھۆڵەندای ھابسبۆرگ]] بوو، و ناونیشانی فەخریی [[دووکی لوکسەمبوورگ]]ی پێ درا. ئەو ھەروەھا دووەم کەس بوو لە ڕیزبەندی دووکایەتییەکانی نەمسا، و لە ساڵانی سەرەتای تەمەنیدا تەنھا وەک «چارڵزی گێنت» دەناسرا. ئەو لە [[کاتدراڵی سانت باڤۆ|کڵێسای سانت جۆن]] لەلایەن [[بیشۆپی تۆرنای]] مەعموود کرا. نەجیبزادە بۆرگۆندییەکان [[چارڵزی یەکەمی دی کرۆی]] و [[یۆھانی سێیەمی گلیمێس]] باوکی ڕۆحیی بوون، و [[مارگرێتی یۆرک]] و [[مارگرێتی نەمسا، دووکی ساوۆی|مارگرێتی نەمسا]] کە بە ڕیزبەندی داپیرە گەورەی باوەژن و پور/میمی بوون، دایکی ڕۆحیی بوون. دیارییەکانی مەعموودییەی چارڵز شمشێرێک و کڵاوخوودێک بوون، کە کەلوپەلی نەریتی سوارچاکی بۆرگۆندی بوون و بە ڕیزبەندی نوێنەرایەتی ئامرازی جەنگ و ھێمای ئاشتییان دەکرد.&lt;ref&gt;''Charles V and the end of the Respublica Christiana'', José Hernando Sanchez&lt;/ref&gt; مردنی میراتگری گریمانەیی گەنج میگێل دا پاز لە تەممووزی ١٥٠٠ بۆ خاکە ئیبیرییەکانی باپیری و داپیری دایکی، بەو مانایە بوو کە میراتی ئاییندەی چارڵزی ساوایە بە ئەگەرێکی زۆرەوە فراوانتر دەبێت بۆ گرتنەوەی کاستیا، ئەراگۆن، و خاوەندارێتییەکانی ئەودیو دەریاکان لە کیشوەرەکانی ئەمریکا.

لە ١٥٠١دا، دایک و باوکی، فیلیپ و جوانا، چارڵزیان لە ژێر چاودێری داپیرە گەورەی باوەژنی فیلیپ، مارگرێتی یۆرک، لە [[مێخلێن]] جێھێشت و چوون بۆ ئیسپانیا. ئامانجی سەرەکییان لە ئەرکە ئیسپانییەکەیاندا ناساندنی جوانا بوو وەک شازادەی ئەستووریاس، بە لەبەرچاوگرتنی مردنی شازادە میگێل ساڵێک پێشتر. ئەوان سەرکەوتوو بوون سەرەڕای ڕووبەڕووبوونەوەی ھەندێک دژایەتی لەلایەن «کۆرتێس»ی کاستیایییەوە، کە دوودڵ بوون لە ڕەخساندنی زەمینە بۆ جێنشینی ھابسبۆرگ. لە ١٥٠٤دا، کاتێک ئیزابێلای دایکی کۆچی دواییی کرد، جوانا بوو بە [[شاژنی کاستیا]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000017.htm |title=''Cortes de los antiguos reinos de León y de Castilla''; Manuel Colmeiro (1883) |year=1884 |access-date=23 August 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610055350/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000017.htm |archive-date=10 June 2008 |last1=Colmeiro |first1=Manuel }},{{cite web|url=http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000016.htm#I_38_ |title=XXIII |year=1884 |access-date=23 August 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610055346/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000016.htm#I_38_ |archive-date=10 June 2008 |last1=Colmeiro |first1=Manuel }}&lt;/ref&gt; چارڵز تەنھا لە ١٥٠٣دا باوکی دووبارە بینییەوە لەکاتێکدا دایکی لە ١٥٠٤ گەڕایەوە (دوای لەدایکبوونی [[فێردیناندی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|فێردیناند]] لە ئیسپانیا). باڵیۆزی ئیسپانیا [[گوتیێرێ گۆمێز دی فوینسالیدا]] ڕای گەیاند کە فیلیپ زۆرجار سەردانی دەکردن و کاتێکی زۆر خۆشیان پێکەوە بەسەر دەبرد. ھەرچەندە ھاوژینییە ناخۆشەکەی ئەو دوو ھاوسەرە و باری دەروونیی ناجێگیری جوانا چەندین گرفتی دروست کرد، کە مانەوەی منداڵەکانی لەگەڵ دایک و باوکیان نائارام کرد.{{sfn|Parker|2019|pp=9, 10}}

فیلیپ لە ١٥٠٦دا وەک پاشای کاستیا ناسێندرا. ئەو دوای ماوەیەکی کورت کۆچی دواییی کرد، ڕووداوێک کە دەوترێت جوانای لە ڕووی دەروونییەوە ناجێگیری گەیاندە ئاستی شێتیی تەواو. ئەو لە کۆشکی شاھانەی [[تۆردێسیلاس]] بە گۆشەگیری دوورخرایەوە. فێردیناندی باپیری چارڵز کۆنترۆڵی ھەموو شانشینە ئیسپانییەکانی گرتە دەست، بە بیانووی پاراستنی مافەکانی چارڵز، کە لە ڕاستیدا دەویست لێیان بدزێتەوە. ھاوژینییە نوێیەکەی فێردیناند لەگەڵ [[ژێرمین دی فۆیکس]] نەیتوانی میراتگرێکی زیندووی تراستامارا بۆ تەخت بەرھەم بھێنێت، بۆیە چارڵز وەک میراتگری گریمانەیی خاکە ئیبیرییەکان مایەوە. بە مردنی باوکی و بەندکردنی دایکی، چارڵز بوو بە دووکی بۆرگۆندی و وەک شازادەی ئەستووریاس (میراتگری گریمانەیی کاستیا) و ئەرشیدۆکی فەخری (میراتگری دیاریکراوی [[نەمسا]]) ناسێندرا.&lt;ref&gt;Charles was made honorific Archduke by Maximilian in 1508, and was recognized Prince of Asturias by the Castilian cortes in 1504 and 1510. {{cite web|url=http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000017.htm |title=''Cortes de los antiguos reinos de León y de Castilla''; Manuel Colmeiro (1883) |year=1884 |access-date=23 August 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610055350/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000017.htm |archive-date=10 June 2008 |last1=Colmeiro |first1=Manuel }},{{cite web|url=http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000016.htm#I_38_ |title=XXIII |year=1884 |access-date=23 August 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610055346/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000016.htm#I_38_ |archive-date=10 June 2008 |last1=Colmeiro |first1=Manuel }}&lt;/ref&gt;

== تێبینییەکان ==
{{تێبینییەکان}}
== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}
[[پۆل:مردووانی ١٥٥٨]]
[[پۆل:لەدایکبووانی ١٥٠٠]]
[[پۆل:Articles with ئیتالی-language sources (it)]]
[[پۆل:Webarchive template wayback links]]
[[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]]
[[پۆل:CS1 German-language sources (de)]]
[[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاتینی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی کەتەلۆنی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ھۆلەندی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیتالی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیسپانی]]
[[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەڵمانی]]</text>
      <sha1>3jcputzi978ymx6abnhwvjkdnhdfwsl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی یووتا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295517</id>
    <revision>
      <id>1581816</id>
      <timestamp>2026-05-07T06:40:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1340084722|Economy of Utah]]»</comment>
      <origin>1581816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1470" sha1="pkfs2nqrudbiw3yo8mn6wcscdzwavwf" xml:space="preserve">The '''economy of Utah''' is a diversified economy covering industries such as [[گەشتیاری|tourism]], mining, [[وەرزێری|agriculture]], manufacturing, [[تەکنۆلۆژیای زانیاری|information technology]], [[زانیاری ماڵی|finance]], and [[پاڵاوگەی نەوت|petroleum production]]. The majority of [[یووتا|Utah]]'s gross state product is produced along the Wasatch Front, containing the state capital [[سەڵت لەیک ستی|Salt Lake City]].

According to the Bureau of Economic Analysis, Utah's gross state product in 2024 was [[دۆلاری ئەمریکی|$]]300.9 billion, ranking 28th largest in the nation;&lt;ref name=&quot;beaGDP&quot;&gt;
{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 28, 2025 |ناونیشان=https://apps.bea.gov/itable/index.html?appid=70&amp;stepnum=40&amp;Major_Area=3&amp;State=0&amp;Area=XX&amp;TableId=531&amp;Statistic=3&amp;Year=2024&amp;YearBegin=-1&amp;Year_End=-1&amp;Unit_Of_Measure=Levels&amp;Rank=1&amp;Drill=1&amp;nRange=5 |ڕێکەوتی سەردان=July 17, 2025}}&lt;/ref&gt; per capita personal income was $66,443.&lt;ref name=&quot;stlFed&quot;&gt;
{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=Mar 28, 2025 |ناونیشان=https://fred.stlouisfed.org/series/UTPCPI |ڕێکەوتی سەردان=July 17, 2025}}&lt;/ref&gt; تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>pkfs2nqrudbiw3yo8mn6wcscdzwavwf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581817</id>
      <parentid>1581816</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T06:41:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1702" sha1="t6ocr0glmdyw2q3rbilfd3ugd8vk26y" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ئابووریی [[یووتا]] ئابوورییەکی جۆراوجۆرە کە پیشەسازییەکانی وەک [[گەشتیاری]]، کانزاکاری، [[وەرزێری|کشتوکاڵ]]، بەرھەمھێنان، [[تەکنۆلۆژیای زانیاری]]، [[زانیاری ماڵی|دارایی]]، و [[پاڵاوگەی نەوت|بەرھەمھێنانی نەوت]] دەگرێتەوە. زۆربەی تێکڕای بەرھەمی ویلایەتی یووتا لە درێژایی واساچ فرۆنت بەرھەم دەھێنرێت، کە [[سەڵت لەیک ستی]]ی پایتەختی ویلایەتەکەی تێدایە.

بەپێی نووسینگەی شیکردنەوەی ئابووری، تێکڕای بەرھەمی ویلایەتی یووتا لە ساڵی ٢٠٢٤دا ٣٠٠٫٩ ملیار [[دۆلاری ئەمریکی|دۆلار]] بووە، کە ٢٨ەمین گەورەترینە لە وڵاتەکەدا؛&lt;ref name=&quot;beaGDP&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 28, 2025 |ناونیشان=https://apps.bea.gov/itable/index.html?appid=70&amp;stepnum=40&amp;Major_Area=3&amp;State=0&amp;Area=XX&amp;TableId=531&amp;Statistic=3&amp;Year=2024&amp;YearBegin=-1&amp;Year_End=-1&amp;Unit_Of_Measure=Levels&amp;Rank=1&amp;Drill=1&amp;nRange=5 |ڕێکەوتی سەردان=July 17, 2025}}&lt;/ref&gt; داھاتی کەسی بۆ ھەر تاکێک ٦٦٬٤٤٣ دۆلار بووە.&lt;ref name=&quot;stlFed&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=Mar 28, 2025 |ناونیشان=https://fred.stlouisfed.org/series/UTPCPI |ڕێکەوتی سەردان=July 17, 2025}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>t6ocr0glmdyw2q3rbilfd3ugd8vk26y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی مارتینیک</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295518</id>
    <revision>
      <id>1581818</id>
      <timestamp>2026-05-07T06:43:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1263554253|Economy of Martinique]]»</comment>
      <origin>1581818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1021" sha1="lgmwgbpqmgxvxksmiixhc53kg5nb8nj" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Martinique_-_Fort-de-France_Centre-Ville.jpg|alt=Fort-de-France|وێنۆک|Fort-de-France, Martinique]]
The '''economy of Martinique''' is mostly based in the services sector. Agriculture accounts for about 6% of [[مارتینیک|Martinique]]'s GDP and the small industrial sector for 11%. [[شەکر|Sugar]] production has declined, with most of the sugarcane now used for the production of rum. Banana exports are increasing, going mostly to France. The bulk of meat, vegetable, and grain requirements must be imported, contributing to a chronic trade deficit that requires large annual transfers of aid from France. Tourism has become more important than agricultural exports as a source of foreign exchange. The majority of the work force is employed in the service sector and in administration. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>lgmwgbpqmgxvxksmiixhc53kg5nb8nj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581819</id>
      <parentid>1581818</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T06:44:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1490" sha1="fgo8pxk3rrfp9i4x5ahtgzz1ys6jf67" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

[[پەڕگە:Martinique_-_Fort-de-France_Centre-Ville.jpg|alt=Fort-de-France|وێنۆک|فۆرت-دی-فرانس، مارتینیک]]
ئابووریی [[مارتینیک]] زۆربەی لەسەر کەرتی خزمەتگوزارییەکان دامەزراوە. کشتوکاڵ نزیکەی ٦٪ی جی دی پیی [[مارتینیک]] و کەرتی پیشەسازیی بچووکیش ١١٪ پێکدەھێنن. بەرھەمھێنانی [[شەکر]] کەمی کردووە، و ئێستا زۆربەی قامیشی شەکر بۆ بەرھەمھێنانی ڕوم بەکاردێت. ھەناردەکردنی مۆز لە زیادبووندایە، کە زۆربەی بۆ فەڕەنسا دەچێت. بەشێکی زۆری پێداویستییەکانی گۆشت، سەوزە، و دانەوێڵە دەبێت ھاوردە بکرێن، کە ئەمەش بەشدارە لە کورتیھێنانێکی درێژخایەنی بازرگانی کە پێویستی بە گواستنەوەی ساڵانەی بڕێکی زۆر لە یارمەتی لە فەڕەنساوە ھەیە. گەشتیاری وەک سەرچاوەیەکی دراوی بیانی گرنگتر بووە لە ھەناردە کشتوکاڵییەکان. زۆرینەی ھێزی کار لە کەرتی خزمەتگوزاری و کارگێڕیدا دامەزراون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>fgo8pxk3rrfp9i4x5ahtgzz1ys6jf67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی نیپال</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295519</id>
    <revision>
      <id>1581820</id>
      <timestamp>2026-05-07T06:44:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1352756937|Economy of Nepal]]»</comment>
      <origin>1581820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="979" sha1="l0z50oyghbpx4us4kn35icdvxdmxhfg" xml:space="preserve">[[نیپال|Nepal]] has a [[وڵاتی پەرەئەستێن|developing]] [[ئابووری تێکەڵ|mixed economy]] largely driven by [[وەرزێری|agriculture]], [[ڕاژە (ئابوورناسی)|services]], industry, and [[گەشتیاری|tourism]]. Agriculture remains the main source of livelihood for most of the population, while the service sector including trade, transport, and communications has become increasingly important. In recent years, [[وزەی ئاو|hydropower]], manufacturing, and information technology have shown growing potential, supported by government efforts to attract investment and improve infrastructure. The country continues to pursue policies aimed at sustainable growth and regional economic integration. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>l0z50oyghbpx4us4kn35icdvxdmxhfg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581821</id>
      <parentid>1581820</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T06:45:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1446" sha1="srhu7h6allyuhozxlrqeq17fem3mola" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

[[نیپال]] خاوەنی [[ئابووری تێکەڵ|ئابوورییەکی تێکەڵی]] [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]] کە تا ڕادەیەکی زۆر بەھۆی [[وەرزێری|کشتوکاڵ]]، [[ڕاژە (ئابوورناسی)|خزمەتگوزارییەکان]]، پیشەسازی و [[گەشتیاری|گەشتیارییەوە]] بەڕێوە دەچێت. کشتوکاڵ وەک سەرچاوەی سەرەکیی بژێوی بۆ زۆربەی دانیشتووان دەمێنێتەوە، لەکاتێکدا کەرتی خزمەتگوزاری بە بازرگانی، گواستنەوە و پەیوەندییەکانەوە گرنگییەکی زیاتری پەیدا کردووە. لە ساڵانی ڕابردوودا، [[وزەی ئاو]]، بەرھەمھێنان و تەکنەلۆژیای زانیاری توانای گەشەکردنیان نیشان داوە، کە بەھۆی ھەوڵەکانی حکوومەت بۆ ڕاکێشانی وەبەرھێنان و باشترکردنی ژێرخان پاڵپشتی دەکرێن. وڵاتەکە بەردەوامە لە پەیڕەوکردنی ئەو سیاسەتانەی کە ئامانجیان گەشەپێدانی بەردەوام و یەکگرتنی ئابووریی ناوچەیییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>srhu7h6allyuhozxlrqeq17fem3mola</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581822</id>
      <parentid>1581821</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T06:46:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Tessla پەڕەی [[ئابووریی نیپاڵ]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووریی نیپال]]</comment>
      <origin>1581821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1446" sha1="srhu7h6allyuhozxlrqeq17fem3mola" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

[[نیپال]] خاوەنی [[ئابووری تێکەڵ|ئابوورییەکی تێکەڵی]] [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]] کە تا ڕادەیەکی زۆر بەھۆی [[وەرزێری|کشتوکاڵ]]، [[ڕاژە (ئابوورناسی)|خزمەتگوزارییەکان]]، پیشەسازی و [[گەشتیاری|گەشتیارییەوە]] بەڕێوە دەچێت. کشتوکاڵ وەک سەرچاوەی سەرەکیی بژێوی بۆ زۆربەی دانیشتووان دەمێنێتەوە، لەکاتێکدا کەرتی خزمەتگوزاری بە بازرگانی، گواستنەوە و پەیوەندییەکانەوە گرنگییەکی زیاتری پەیدا کردووە. لە ساڵانی ڕابردوودا، [[وزەی ئاو]]، بەرھەمھێنان و تەکنەلۆژیای زانیاری توانای گەشەکردنیان نیشان داوە، کە بەھۆی ھەوڵەکانی حکوومەت بۆ ڕاکێشانی وەبەرھێنان و باشترکردنی ژێرخان پاڵپشتی دەکرێن. وڵاتەکە بەردەوامە لە پەیڕەوکردنی ئەو سیاسەتانەی کە ئامانجیان گەشەپێدانی بەردەوام و یەکگرتنی ئابووریی ناوچەیییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>srhu7h6allyuhozxlrqeq17fem3mola</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی نیپاڵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295520</id>
    <redirect title="ئابووریی نیپال" />
    <revision>
      <id>1581823</id>
      <timestamp>2026-05-07T06:46:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>Tessla پەڕەی [[ئابووریی نیپاڵ]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووریی نیپال]]</comment>
      <origin>1581823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="1npl638ipo8jv8saek5z1kcwbwnw0ei" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[ئابووریی نیپال]]</text>
      <sha1>1npl638ipo8jv8saek5z1kcwbwnw0ei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی ماکاو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295521</id>
    <revision>
      <id>1581824</id>
      <timestamp>2026-05-07T06:47:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1351223559|Economy of Macau]]»</comment>
      <origin>1581824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1234" sha1="6o0qaw5vmmald5zrgsb612ekesc6iz6" xml:space="preserve">[[ماکاو|Macau]] has a highly developed market economy, which has remained one of the most open in the world since its handover to China in 1999. Apparel exports and gambling-related tourism are mainstays of the economy. Since Macau has little arable land and few natural resources, it depends on mainland China for most of its food, fresh water, and energy imports. Japan and Hong Kong are the main suppliers of raw materials and capital goods. Although Macau was hit hard by the 1997–98 Asian financial crisis and the early 2000s recession, its economy grew approximately 13.1% annually on average between 2001 and 2006.&lt;ref name=&quot;AMCMstat&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.amcm.gov.mo/economic_statistics/economic.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20121219210637/http://www.amcm.gov.mo/economic_statistics/economic.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 December 2012 |ڕێکەوتی سەردان=23 December 2007}}&lt;/ref&gt;  تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>6o0qaw5vmmald5zrgsb612ekesc6iz6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581829</id>
      <parentid>1581824</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T06:48:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1638" sha1="l92weoo8449l7sxfl0npwi6ctcxge5q" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

[[ماکاو]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی زۆر پێشکەوتووە، کە لە دوای ڕادەستکردنەوەی بە چین لە ساڵی ١٩٩٩دا وەک یەکێک لە کراوەترین ئابوورییەکانی جیھان ماوەتەوە. ھەناردەی جلوبەرگ و گەشتیاریی پەیوەندیدار بە قومار کۆڵەکەکانی ئابوورییەکەن. لەبەر ئەوەی ماکاو زەوییەکی کشتوکاڵیی کەم و سەرچاوە سروشتییەکی کەمیشی ھەیە، بۆ زۆربەی ھاوردەکانی خۆراک، ئاوی شیرین و وزە پشت بە خاکی سەرەکیی چین دەبەستێت. ژاپۆن و ھۆنگ کۆنگ دابینکەرە سەرەکییەکانی کەرەستە خاوەکان و کاڵا سەرمایەیییەکانن. ئەگەرچی ماکاو بە توندی بەھۆی قەیرانی داراییی ئاسیا لە ١٩٩٧–٩٨ و پاشەکشەی ئابووریی سەرەتای ٢٠٠٠ەکان زیانی بەرکەوت، بەڵام ئابوورییەکەی لە نێوان ٢٠٠١ و ٢٠٠٦دا ساڵانە بە تێکڕا نزیکەی ١٣٫١٪ گەشەی کرد.&lt;ref name=&quot;AMCMstat&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.amcm.gov.mo/economic_statistics/economic.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20121219210637/http://www.amcm.gov.mo/economic_statistics/economic.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=19 December 2012 |ڕێکەوتی سەردان=23 December 2007}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>l92weoo8449l7sxfl0npwi6ctcxge5q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی ئەفغانستان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295522</id>
    <revision>
      <id>1581831</id>
      <timestamp>2026-05-07T06:48:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1349857381|Economy of Afghanistan]]»</comment>
      <origin>1581831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1644" sha1="pfwup2fae0x6rmcizooitkgspu0rye4" xml:space="preserve">[[ئەفغانستان|Afghanistan]] has a [[وڵاتی پەرەئەستێن|developing economy]] that is considered [[ھەژاری|low income]] and among the [[وڵاتانی دواکەوتوو|world's least developed]]. With a population of around 43 million people, the nation generates $19.66 billion in nominal [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|gross domestic product]] (GDP) and $101 billion by purchasing power parity (PPP) GDP, as of 2026. The official [[دراو|currency]] of Afghanistan is the [[ئەفغانی (دراو)|afghani]] (AFN). Its [[بانکی ناوەندی|central bank]] – known as Da Afghanistan Bank – oversees monetary policy. A burgeoning banking system operates within the country, including the Afghanistan International Bank, Azizi Bank, New Kabul Bank, and Pashtany Bank. The nation exports around $2 billion, with [[وەرزێری|agricultural]], [[کانزایی|mineral]] and textile products accounting for 94% of total exports.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.worldbank.org/en/country/afghanistan/publication/afghanistan-economic-monitors |ڕێکەوتی سەردان=2023-07-04 |وێبگە=World Bank}}&lt;/ref&gt; It's external debt has been around $1.4 billion since the early 2020s. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئابووری ئەفغانستان]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>pfwup2fae0x6rmcizooitkgspu0rye4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581833</id>
      <parentid>1581831</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T06:49:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2048" sha1="pll5dshzldqox883nfnxjl7hqekt7s8" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

[[ئەفغانستان]] خاوەنی [[وڵاتی پەرەئەستێن|ئابوورییەکی پەرەئەستێنە]] کە بە [[ھەژاری|داھات نزم]] و لە نێوان [[وڵاتانی دواکەوتوو|دواکەوتووترینەکانی جیھاندا]] دادەنرێت. بە ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی ٤٣ ملیۆن کەس، نەتەوەکە ١٩٫٦٦ ملیار دۆلار لە [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (GDP) ناوەکی و ١٠١ ملیار دۆلار بەپێی جی دی پیی ھاوتاکانی ھێزی کڕین (PPP) بەرھەم دەھێنێت، تا ساڵی ٢٠٢٦. [[دراو]]ی فەرمیی ئەفغانستان [[ئەفغانی (دراو)|ئەفغانی]] (AFN)یە. [[بانکی ناوەندی|بانکی ناوەندییەکەی]] – کە بە دێ ئەفغانستان بانک ناسراوە – چاودێریی سیاسەتی دراو دەکات. سیستمێکی بانکیی لە گەشەکردندا لەناو وڵاتەکەدا کار دەکات، لەوانە بانکی نێونەتەوەییی ئەفغانستان، بانکی عەزیزی، بانکی نوێی کابول، و بانکی پەشتانی. نەتەوەکە نزیکەی ٢ ملیار دۆلار ھەناردە دەکات، کە بەرھەمە [[وەرزێری|کشتوکاڵییەکان]]، [[کانزایی|کانزایییەکان]] و دەقەکان ٩٤٪ی کۆی ھەناردەکان پێکدەھێنن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.worldbank.org/en/country/afghanistan/publication/afghanistan-economic-monitors |ڕێکەوتی سەردان=2023-07-04 |وێبگە=World Bank}}&lt;/ref&gt; قەرزی دەرەکییەکەی لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٢٠ەوە نزیکەی ١٫٤ ملیار دۆلار بووە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئابووری ئەفغانستان]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>pll5dshzldqox883nfnxjl7hqekt7s8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی فینلاند</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295523</id>
    <revision>
      <id>1581835</id>
      <timestamp>2026-05-07T06:51:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1352837020|Economy of Finland]]»</comment>
      <origin>1581835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3924" sha1="k1fg68nj2f79e90j4772bur7bvi3jid" xml:space="preserve">[[فینلاند|Finland]] has a [[وڵاتی پێشکەوتوو|highly developed]] social market economy. It has a per capita output similar to that of [[ئەورووپای ڕۆژاوا|western European]] economies such as [[ئابووریی فەرەنسا|France]], [[ئابووریی ئەڵمانیا|Germany]], and the United Kingdom. The largest sector the Finnish economy is its [[ڕاژە (ئابوورناسی)|service sector]], which contributes 72.7% to the country's [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|gross domestic product]] (GDP); followed by manufacturing and refining at 31.4%; and the primary sector at 2.9%.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_kansantalous_en.html |ڕێکەوتی سەردان=26 April 2007 |وێبگە=Statistics Finland}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.statista.com/statistics/328329/employment-by-economic-sector-in-finland/ |ڕێکەوتی سەردان=2 May 2016 |وێبگە=Statista}}&lt;/ref&gt; Among OECD nations, it has a highly efficient and strong social security system; social expenditure stood at [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|roughly 29% of GDP]].&lt;ref name=&quot;Kenworthy&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kenworthy |first=Lane |year=1999 |title=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |url=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |url-status=live |journal=Social Forces |volume=77 |issue=3 |pages=1119–1139 |doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |archive-date=10 August 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bradley et al.&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Moller |first=Stephanie |last2=Huber |first2=Evelyne |last3=Stephens |first3=John D. |last4=Bradley |first4=David |last5=Nielsen |first5=François |year=2003 |title=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |volume=68 |issue=1 |pages=22–51 |doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]]}}&lt;/ref&gt; تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 

Finland's key economic sector is manufacturing. The largest industries&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_teollisuus_en.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160816220900/http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_teollisuus_en.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 August 2016 |ڕێکەوتی سەردان=26 April 2007 |وێبگە=Statistics Finland}}&lt;/ref&gt; are [[ئەلەکترۆنیک|electronics]] (21.6% - very old data), machinery, vehicles and other engineered metal products (21.1%), forest industry (13.1%), and chemicals (10.9%). Finland has timber and several mineral and freshwater resources. [[دارستانناسی|Forestry]], paper factories, and the [[وەرزێری|agricultural sector]] (on which taxpayers spend around 2 billion euro annually) are politically sensitive to rural residents. The Helsinki metropolitan area generates around a third of GDP.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_vaesto_en.html#region/ |ڕێکەوتی سەردان=9 August 2016 |وێبگە=Statistics Finland}}&lt;/ref&gt; تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئابووری فینلاند]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>k1fg68nj2f79e90j4772bur7bvi3jid</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581837</id>
      <parentid>1581835</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T06:52:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4438" sha1="c1n4jdiajmhhickkku89l1px188so3z" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

[[فینلاند]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]]. خاوەنی بەرھەمێکی بۆ ھەر تاکێکە کە ھاوشێوەی ئابوورییەکانی [[ئەورووپای ڕۆژاوا|ڕۆژاوای ئەورووپایە]] وەک [[ئابووریی فەرەنسا|فەڕەنسا]]، [[ئابووریی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]]، و شانشینی یەکگرتوو. گەورەترین کەرتی ئابووریی فینلاند [[ڕاژە (ئابوورناسی)|کەرتی خزمەتگوزارییە]]، کە ٧٢٫٧٪ی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) وڵاتەکە پێکدەھێنێت؛ بەدوای ئەویشدا بەرھەمھێنان و پاڵاوتن بە ٣١٫٤٪؛ و کەرتی سەرەتایی بە ٢٫٩٪ دێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_kansantalous_en.html |ڕێکەوتی سەردان=26 April 2007 |وێبگە=Statistics Finland}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.statista.com/statistics/328329/employment-by-economic-sector-in-finland/ |ڕێکەوتی سەردان=2 May 2016 |وێبگە=Statista}}&lt;/ref&gt; لە نێوان نەتەوەکانی ئۆ ئی سی دیدا، خاوەنی سیستمێکی دڵنیایی کۆمەڵایەتیی زۆر کارا و بەھێزە؛ خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢٩٪ی جی دی پی]] بووە.&lt;ref name=&quot;Kenworthy&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kenworthy |first=Lane |year=1999 |title=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |url=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |url-status=live |journal=Social Forces |volume=77 |issue=3 |pages=1119–1139 |doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |archive-date=10 August 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bradley et al.&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Moller |first=Stephanie |last2=Huber |first2=Evelyne |last3=Stephens |first3=John D. |last4=Bradley |first4=David |last5=Nielsen |first5=François |year=2003 |title=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |volume=68 |issue=1 |pages=22–51 |doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]]}}&lt;/ref&gt;

کەرتی ئابووریی سەرەکیی فینلاند بەرھەمھێنانە. گەورەترین پیشەسازییەکان&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_teollisuus_en.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160816220900/http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_teollisuus_en.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 August 2016 |ڕێکەوتی سەردان=26 April 2007 |وێبگە=Statistics Finland}}&lt;/ref&gt; بریتین لە [[ئەلەکترۆنیک]] (٢١٫٦٪ - داتای زۆر کۆن)، ئامێر، پێڕاگوێزەکان و بەرھەمە کانزایییە ئەندازیارییەکانی تر (٢١٫١٪)، پیشەسازیی دارستان (١٣٫١٪)، و ماددە کیمیایییەکان (١٠٫٩٪). فینلاند خاوەنی دار و چەندین سەرچاوەی کانزایی و ئاوی شیرینە. [[دارستانناسی]]، کارگەکانی کاغەز، و [[وەرزێری|کەرتی کشتوکاڵ]] (کە باجدەران ساڵانە نزیکەی ٢ ملیار یۆرۆی تێدا خەرج دەکەن) لە ڕووی سیاسییەوە بۆ نیشتەجێیانی گوندەکان ھەستیارن. ناوچەی میترۆپۆلیتانی ھێلسینکی نزیکەی سێیەکی جی دی پی بەرھەم دەھێنێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_vaesto_en.html#region/ |ڕێکەوتی سەردان=9 August 2016 |وێبگە=Statistics Finland}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

[[پۆل:ئابووری فینلاند]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>c1n4jdiajmhhickkku89l1px188so3z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی بیھار</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295524</id>
    <revision>
      <id>1581839</id>
      <timestamp>2026-05-07T06:53:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1352255153|Economy of Bihar]]»</comment>
      <origin>1581839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="863" sha1="r3c6gty6b33k3o9tjmaqtspx9uvfzsf" xml:space="preserve">[[بیھار|Bihar]] is one of the fastest growing states in [[ھیندستان|India]]. For the 2025–2026 year, Bihar is estimated to have 22% [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|GDP]] growth rate. [[بیھار|Bihar]] is largely service-based, though agriculture and industry also contribute substantially. At previous prices, the state's GDP was estimated at {{INRConvert|1309155|c}} for 2024–25. After the formation of the new government in the state, the cabinet of Nitish government (2025) has proposed an ambitious initiative called &quot;New Age Economy&quot; for overall economic development in the state of Bihar. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>r3c6gty6b33k3o9tjmaqtspx9uvfzsf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581842</id>
      <parentid>1581839</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T06:55:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1311" sha1="eufcf4lmk711b8qw1hsberq1u25r1te" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

[[بیھار]] یەکێکە لە خێراترین ویلایەتە گەشەسەندووەکان لە [[ھیندستان]]. بۆ ساڵی ٢٠٢٥–٢٠٢٦، بیھار خەمڵێندراوە کە ڕێژەی گەشەی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] ٢٢٪ بێت. بیھار تا ڕادەیەکی زۆر لەسەر بنەمای خزمەتگوزارییە، ھەرچەندە کشتوکاڵ و پیشەسازیش بە شێوەیەکی بەرچاو بەشدارن. بەپێی نرخەکانی پێشوو، تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ویلایەتەکە بە {{INRConvert|1309155|c}} بۆ ٢٠٢٤–٢٥ خەمڵێندراوە. دوای پێکھێنانی حکوومەتی نوێ لە ویلایەتەکەدا، کابینەی حکوومەتی نیتیش (٢٠٢٥) دەسپێشخەرییەکی پڕ لە تەماحیان بە ناوی &quot;ئابووریی سەردەمی نوێ&quot; بۆ گەشەپێدانی ئابووریی گشتی لە ویلایەتی بیھاردا پێشنیار کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>eufcf4lmk711b8qw1hsberq1u25r1te</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی کۆماری ئیرلەندا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295525</id>
    <revision>
      <id>1581843</id>
      <timestamp>2026-05-07T06:57:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1352683915|Economy of the Republic of Ireland]]»</comment>
      <origin>1581843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4007" sha1="qk7m9qae8mlaoodlhirsz0a6xu7jr5g" xml:space="preserve">[[کۆماری ئیرلەندا|Ireland]] has a [[وڵاتی پێشکەوتوو|highly developed]] knowledge economy, focused on services in [[تەکنۆلۆژیای پێشکەوتوو|high-tech]], life sciences, financial services and agribusiness, including [[پیشەسازیی خۆراک|agrifood]]. [[کۆماری ئیرلەندا|Ireland]] is an open economy (3rd on the Index of Economic Freedom),&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.heritage.org/index/ranking |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200521231822/https://www.heritage.org/index/ranking |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=21 May 2020 |ڕێکەوتی سەردان=2022-11-12 |وێبگە=www.heritage.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt; and ranks first for high-value [[وەبەرهێنانی ڕاستەوخۆی بیانی|foreign direct investment]] (FDI) flows. In the global GDP per capita tables, Ireland ranks 2nd of 192 in the [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|IMF]] table and 4th of 187 in the [[گرووپی بانکی جیھانی|World Bank]] ranking.&lt;ref name=&quot;IMF&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=October 2020 |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=512,914,612,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&amp;s=PPPPC,&amp;sy=2020&amp;ey=2020&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201101015039/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=512,914,612,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&amp;s=PPPPC,&amp;sy=2020&amp;ey=2020&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=1 November 2020 |ڕێکەوتی سەردان=2022-11-12 |وێبگە=International Monetary Fund}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;data.worldbank.org&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.PP.CD?most_recent_value_desc=true |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200812191422/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.PP.CD?most_recent_value_desc=true |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=12 August 2020 |ڕێکەوتی سەردان=7 July 2020 |وێبگە=data.worldbank.org}}&lt;/ref&gt; تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>qk7m9qae8mlaoodlhirsz0a6xu7jr5g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581844</id>
      <parentid>1581843</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T06:58:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>چاکسازیی ڕێنووس، شائەمراز</comment>
      <origin>1581844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4343" sha1="ldkae5cz20y2o3q9i0u4o9stihzsn5w" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

[[کۆماری ئیرلەندا|ئیرلەندا]] خاوەنی ئابوورییەکی زانیاریی [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]]، کە جەخت لەسەر خزمەتگوزارییەکانی [[تەکنۆلۆژیای پێشکەوتوو]]، زانستەکانی ژیان، خزمەتگوزارییە دارایییەکان و بازرگانیی کشتوکاڵی دەکاتەوە، لەوانەش [[پیشەسازیی خۆراک]]. [[کۆماری ئیرلەندا|ئیرلەندا]] ئابوورییەکی کراوەیە (پلەی ٣یەم لە پێوەرەکانی ئازادیی ئابووری)،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.heritage.org/index/ranking |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200521231822/https://www.heritage.org/index/ranking |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=21 May 2020 |ڕێکەوتی سەردان=2022-11-12 |وێبگە=www.heritage.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt; و پلەی یەکەمی ھەیە بۆ لێشاوی [[وەبەرھێنانی ڕاستەوخۆی بیانی]] (ئەف دی ئای) بەھای بەرز. لە خشتەکانی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر کەسێک لە ئاستی جیھاندا، ئیرلەندا پلەی ٢یەمی لە کۆی ١٩٢ لە خشتەی [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|ئای ئێم ئێف]] و پلەی ٤ەمی لە کۆی ١٨٧ لە ڕیزبەندی [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانی]]دا ھەیە.&lt;ref name=&quot;IMF&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=October 2020 |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=512,914,612,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&amp;s=PPPPC,&amp;sy=2020&amp;ey=2020&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201101015039/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=512,914,612,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&amp;s=PPPPC,&amp;sy=2020&amp;ey=2020&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=1 November 2020 |ڕێکەوتی سەردان=2022-11-12 |وێبگە=International Monetary Fund}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;data.worldbank.org&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.PP.CD?most_recent_value_desc=true |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200812191422/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.PP.CD?most_recent_value_desc=true |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=12 August 2020 |ڕێکەوتی سەردان=7 July 2020 |وێبگە=data.worldbank.org}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>ldkae5cz20y2o3q9i0u4o9stihzsn5w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581845</id>
      <parentid>1581844</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T06:59:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <origin>1581845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4343" sha1="io8tomf86sdtykm53lok2qlvm3mxog1" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

[[کۆماری ئیرلەندا|ئیرلەندا]] خاوەنی ئابوورییەکی زانیاریی [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]]، کە جەخت لەسەر خزمەتگوزارییەکانی [[تەکنۆلۆژیای پێشکەوتوو]]، زانستەکانی ژیان، خزمەتگوزارییە دارایییەکان و بازرگانیی کشتوکاڵی دەکاتەوە، لەوانەش [[پیشەسازیی خۆراک]]. [[کۆماری ئیرلەندا|ئیرلەندا]] ئابوورییەکی کراوەیە (پلەی ٣یەم لە پێوەرەکانی ئازادیی ئابووری)،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.heritage.org/index/ranking |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200521231822/https://www.heritage.org/index/ranking |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=21 May 2020 |ڕێکەوتی سەردان=2022-11-12 |وێبگە=www.heritage.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt; و پلەی یەکەمی ھەیە بۆ لێشاوی [[وەبەرهێنانی ڕاستەوخۆی بیانی]] (ئەف دی ئای) بەھای بەرز. لە خشتەکانی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر کەسێک لە ئاستی جیھاندا، ئیرلەندا پلەی ٢یەمی لە کۆی ١٩٢ لە خشتەی [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|ئای ئێم ئێف]] و پلەی ٤ەمی لە کۆی ١٨٧ لە ڕیزبەندی [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانی]]دا ھەیە.&lt;ref name=&quot;IMF&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=October 2020 |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=512,914,612,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&amp;s=PPPPC,&amp;sy=2020&amp;ey=2020&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201101015039/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=512,914,612,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&amp;s=PPPPC,&amp;sy=2020&amp;ey=2020&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=1 November 2020 |ڕێکەوتی سەردان=2022-11-12 |وێبگە=International Monetary Fund}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;data.worldbank.org&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.PP.CD?most_recent_value_desc=true |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200812191422/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.PP.CD?most_recent_value_desc=true |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=12 August 2020 |ڕێکەوتی سەردان=7 July 2020 |وێبگە=data.worldbank.org}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>io8tomf86sdtykm53lok2qlvm3mxog1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581848</id>
      <parentid>1581845</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T07:01:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Tessla پەڕەی [[ئابووریی کۆماری ئێرلەندا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووریی کۆماری ئیرلەندا]]</comment>
      <origin>1581845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4343" sha1="io8tomf86sdtykm53lok2qlvm3mxog1" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

[[کۆماری ئیرلەندا|ئیرلەندا]] خاوەنی ئابوورییەکی زانیاریی [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]]، کە جەخت لەسەر خزمەتگوزارییەکانی [[تەکنۆلۆژیای پێشکەوتوو]]، زانستەکانی ژیان، خزمەتگوزارییە دارایییەکان و بازرگانیی کشتوکاڵی دەکاتەوە، لەوانەش [[پیشەسازیی خۆراک]]. [[کۆماری ئیرلەندا|ئیرلەندا]] ئابوورییەکی کراوەیە (پلەی ٣یەم لە پێوەرەکانی ئازادیی ئابووری)،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.heritage.org/index/ranking |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200521231822/https://www.heritage.org/index/ranking |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=21 May 2020 |ڕێکەوتی سەردان=2022-11-12 |وێبگە=www.heritage.org |زمان=en}}&lt;/ref&gt; و پلەی یەکەمی ھەیە بۆ لێشاوی [[وەبەرهێنانی ڕاستەوخۆی بیانی]] (ئەف دی ئای) بەھای بەرز. لە خشتەکانی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر کەسێک لە ئاستی جیھاندا، ئیرلەندا پلەی ٢یەمی لە کۆی ١٩٢ لە خشتەی [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|ئای ئێم ئێف]] و پلەی ٤ەمی لە کۆی ١٨٧ لە ڕیزبەندی [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانی]]دا ھەیە.&lt;ref name=&quot;IMF&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=October 2020 |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=512,914,612,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&amp;s=PPPPC,&amp;sy=2020&amp;ey=2020&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201101015039/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=512,914,612,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&amp;s=PPPPC,&amp;sy=2020&amp;ey=2020&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=1 November 2020 |ڕێکەوتی سەردان=2022-11-12 |وێبگە=International Monetary Fund}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;data.worldbank.org&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.PP.CD?most_recent_value_desc=true |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200812191422/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.PP.CD?most_recent_value_desc=true |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=12 August 2020 |ڕێکەوتی سەردان=7 July 2020 |وێبگە=data.worldbank.org}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>io8tomf86sdtykm53lok2qlvm3mxog1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی ئیرلەندای باکوور</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295526</id>
    <revision>
      <id>1581846</id>
      <timestamp>2026-05-07T07:00:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1337287986|Economy of Northern Ireland]]»</comment>
      <origin>1581846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2652" sha1="8qwtbetzuzhc5kppge3ijhujhgcp6ws" xml:space="preserve">The '''economy of Northern Ireland''' is the smallest of the four [[وڵاتەکانی شانشینی یەکگرتوو|constituents of the United Kingdom]] and the smaller of the two jurisdictions on the island of Ireland. At the time of the [[دابەشکردنی ئیرلەندا|Partition of Ireland]] in 1922, and for a period afterwards, [[ئیرلەندای باکوور|Northern Ireland]] had a predominantly industrial economy, most notably in shipbuilding, [[پەت|rope manufacture]] and textiles, but most heavy industry has since been replaced by [[ڕاژە (ئابوورناسی)|services]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.export.org.uk/news/571147/Trade-increases-between-Irish-Republic-and-Northern-Ireland-figures-show-as-firms-avoid-GB-checks.htm |ڕێکەوتی سەردان=12 December 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nisra.gov.uk/sites/nisra.gov.uk/files/publications/BESES-Purchases-and-imports-Publication-2018_0.PDF |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231116120225/https://www.nisra.gov.uk/sites/nisra.gov.uk/files/publications/BESES-Purchases-and-imports-Publication-2018_0.PDF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 November 2023 |ڕێکەوتی سەردان=12 December 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nisra.gov.uk/statistics/business-statistics/broad-economy-sales-and-exports-statistics |ڕێکەوتی سەردان=12 December 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.statista.com/statistics/384096/gdp-of-northern-ireland/ |ڕێکەوتی سەردان=12 December 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/CBP-8173/CBP-8173.pdf |ڕێکەوتی سەردان=12 December 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/CBP-8173/CBP-8173.pdf |ڕێکەوتی سەردان=12 December 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=28 July 2021 |ناونیشان=https://www.economy-ni.gov.uk/news/northern-ireland-broad-economy-sales-and-exports-statistics-goods-and-services-results-2019 |ڕێکەوتی سەردان=12 December 2021}}&lt;/ref&gt; Northern Ireland's economy has strong links to the economies of the [[کۆماری ئیرلەندا|Republic of Ireland]] and Great Britain. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>8qwtbetzuzhc5kppge3ijhujhgcp6ws</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581847</id>
      <parentid>1581846</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T07:01:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2850" sha1="p4wvhmicvi1wthkhjlj5nd8dr8wagh4" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
ئابووریی ئیرلەندای باکوور بچووکترینی چوار [[وڵاتەکانی شانشینی یەکگرتوو|پێکھێنەرەکەی شانشینی یەکگرتوو]]ە و بچووکترینی دوو دەسەڵاتە دادوەرییەکەی سەر دوورگەی ئیرلەندایە. لە کاتی [[دابەشکردنی ئیرلەندا]] لە ساڵی ١٩٢٢دا، و بۆ ماوەیەک لە دوای ئەوە، [[ئیرلەندای باکوور]] خاوەنی ئابوورییەکی پیشەسازیی باڵادەست بوو، بەتایبەتی لە کەشتیسازی، [[پەت|بەرھەمھێنانی پەت]] و دەق، بەڵام زۆربەی پیشەسازییە قورسەکان لەو کاتەوە بە [[ڕاژە (ئابوورناسی)|خزمەتگوزارییەکان]] شوێنیان گراوەتەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.export.org.uk/news/571147/Trade-increases-between-Irish-Republic-and-Northern-Ireland-figures-show-as-firms-avoid-GB-checks.htm |ڕێکەوتی سەردان=12 December 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nisra.gov.uk/sites/nisra.gov.uk/files/publications/BESES-Purchases-and-imports-Publication-2018_0.PDF |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231116120225/https://www.nisra.gov.uk/sites/nisra.gov.uk/files/publications/BESES-Purchases-and-imports-Publication-2018_0.PDF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 November 2023 |ڕێکەوتی سەردان=12 December 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nisra.gov.uk/statistics/business-statistics/broad-economy-sales-and-exports-statistics |ڕێکەوتی سەردان=12 December 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.statista.com/statistics/384096/gdp-of-northern-ireland/ |ڕێکەوتی سەردان=12 December 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/CBP-8173/CBP-8173.pdf |ڕێکەوتی سەردان=12 December 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/CBP-8173/CBP-8173.pdf |ڕێکەوتی سەردان=12 December 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=28 July 2021 |ناونیشان=https://www.economy-ni.gov.uk/news/northern-ireland-broad-economy-sales-and-exports-statistics-goods-and-services-results-2019 |ڕێکەوتی سەردان=12 December 2021}}&lt;/ref&gt; ئابووریی ئیرلەندای باکوور پەیوەندیی بەھێزی لەگەڵ ئابوورییەکانی [[کۆماری ئیرلەندا]] و بەریتانیای مەزندا ھەیە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}</text>
      <sha1>p4wvhmicvi1wthkhjlj5nd8dr8wagh4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی کۆماری ئێرلەندا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295527</id>
    <redirect title="ئابووریی کۆماری ئیرلەندا" />
    <revision>
      <id>1581849</id>
      <timestamp>2026-05-07T07:01:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>Tessla پەڕەی [[ئابووریی کۆماری ئێرلەندا]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووریی کۆماری ئیرلەندا]]</comment>
      <origin>1581849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="8i599ekfegni0saxapeq6btkuazjkcv" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[ئابووریی کۆماری ئیرلەندا]]</text>
      <sha1>8i599ekfegni0saxapeq6btkuazjkcv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بەکارھێنەر:Best.inst/خۆڵەپەتانێ</title>
    <ns>2</ns>
    <id>295528</id>
    <revision>
      <id>1581855</id>
      <timestamp>2026-05-07T07:25:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Best.inst</username>
        <id>76185</id>
      </contributor>
      <comment>پێناسەی پەیمانگەی تەکنیکی و پیشەیی بێست</comment>
      <origin>1581855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2993" sha1="f6ghfrir5jltilet7uohgznq26gzw1i" xml:space="preserve">

دەربارەی پەیمانگە

== پەیمانگەی تەکنیکی و پیشەیی بێست https://best.edu.krd/about ==
پەیمانگای تەکنیکی و پیشەیی بێست یەکێکە لە پەیمانگاکانی هەرێمی کوردستان کە لە بەرواری ٣-٩-٢٠٢٤ دا بەفەرمانی وەزاری ژمارە ١٧١١٩ لە پارێزگای هەولێر دامەزراوە. ئەم پەیمانگایە بە فەرمانی وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی هەرێمی کوردستان دەستی بە کارەکانی کردووە و خاوەنی مۆڵەتی فەرمییە. 


'''ئامانج و دیدگا''' 

پەیمانگای بێست خۆی تەرخان کردووە بۆ پێگەیاندنی کادیری شارەزا و پسپۆڕ لە بوارە تەکنیکی و پیشەییە جیاوازەکاندا. ئامانجمان بەرزکردنەوەی ئاستی زانستی و پیشەیی قوتابیانە لە ڕێگەی پێشکەشکردنی خوێندنێکی پێشکەوتوو و سەردەمیانەوە. 

'''بەشە ئەکادیمییەکان'''

'''https://best.edu.krd/departments'''

'''بەشە تەکنیکییەکان'''

پەیمانگای بێست چوار بەشی تەکنیکی سەرەکی لەخۆدەگرێت کە بریتین لە:

- بەشی پەرستاری [https://best.edu.krd/departments/item/13 بەشی پەرستاری]

- بەشی دەرمانسازی [https://best.edu.krd/departments/item/12 بەشی دەرمانسازی]

- بەشی سڕکردن 

- بەشی زمانی ئینگلیزی  

'''بەشە پیشەییەکان''' 

هەروەها پەیمانگاکەمان هەشت بەشی پیشەیی پێشکەوتوو لەخۆدەگرێت:

- جوانکاری و چاودێری پێست

- چارەسەری سروشتی

- کۆمپیوتەر و پرۆگرامسازی

- ژمێریاری بە زمانی ئینگلیزی

- کارگێڕی پیشەیی بانکەکان

- دیزاینی ناوەوە

- دیجیتاڵ مارکێتینگ

- کۆمپیوتەر نێتوۆڕک 

'''سیستەمی خوێندن''' '''https://best.edu.krd/'''

خوێندن لە پەیمانگای بێست بە سیستەمی دوو ساڵی (چوار وەرزی خوێندن) بەڕێوە دەچێت. لە کۆتایی خوێندنەکەیاندا، دەرچووان بڕوانامەی دبلۆمی باڵای بڕواپێکراو لە لایەن وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی هەرێمی کوردستانەوە وەردەگرن. 

'''تایبەتمەندییەکانی پەیمانگا'''

پەیمانگای بێست خاوەنی کۆمەڵێک تایبەتمەندی گرنگە:

- پڕۆگرامی خوێندنی نوێ و پێشکەوتوو

- مامۆستایانی شارەزا و پسپۆڕ

- ژینگەیەکی خوێندنی گونجاو

-دابینکردنی تاقیگەی مۆدێرن و سەردەمیانە</text>
      <sha1>f6ghfrir5jltilet7uohgznq26gzw1i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گروپی ئەلشایع</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295529</id>
    <redirect title="گرووپی ئەلشایع" />
    <revision>
      <id>1581857</id>
      <timestamp>2026-05-07T07:30:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>Hivja پەڕەی [[گروپی ئەلشایع]]ی گواستەوە بۆ [[گرووپی ئەلشایع]]</comment>
      <origin>1581857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="bq92xemj91wcoalxqv7gltbmmu45ha3" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[گرووپی ئەلشایع]]</text>
      <sha1>bq92xemj91wcoalxqv7gltbmmu45ha3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی ئازەربایجان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295530</id>
    <revision>
      <id>1581871</id>
      <timestamp>2026-05-07T09:28:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1349822805|Economy of Azerbaijan]]»</comment>
      <origin>1581871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1790" sha1="7x2h3e2w1sb1uqr3arf79oauym2bhco" xml:space="preserve">The '''economy of Azerbaijan''' is highly dependent on oil and gas exports, in particular since the completion of the Baku-Tbilisi-Ceyhan Pipeline. The transition to oil production in the late 1990s led to rapid economic growth over the period 1995–2014.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 2022 |ناونیشان=https://documents1.worldbank.org/curated/en/099100009222236784/pdf/P17532606988e2056084e603c9c48ddc618.pdf |وێبگە=World Bank}}&lt;/ref&gt; Since 2014, GDP growth has slowed down substantially.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 

Large [[نەوت|oil]] reserves are a major contributor to [[ئازەربایجان|Azerbaijan]]'s economy. Gas and oil make up two-thirds of Azerbaijan's GDP, making it one of the top ten most fossil fuel-dependent economies in the world.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Lo |first=Joe |ڕێکەوت=2023-12-09 |ناونیشان=https://www.climatechangenews.com/2023/12/09/oil-reliant-azerbaijan-chosen-to-host-cop29-climate-talks/ |ڕێکەوتی سەردان=2023-12-09 |وێبگە=Climate Home News |زمان=en}}&lt;/ref&gt; Gas and oil make up 90% of Azerbaijan's export revenues and 60% of its finances. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە &lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024 |ناونیشان=https://www.ft.com/content/c1e13d08-9917-44d3-bd63-5916a320e451 |وێبگە=www.ft.com}}&lt;/ref&gt;
[[پۆل:ئابووری ئازەربایجان]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>7x2h3e2w1sb1uqr3arf79oauym2bhco</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581872</id>
      <parentid>1581871</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T09:29:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2139" sha1="glw8n84np3bprfqpcqrq6v4r6sxxsmz" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ئابووریی [[ئازەربایجان]] بە توندی بەستراوەتەوە بە ھەناردەی نەوت و گازەوە، بەتایبەتی لە دوای تەواوبوونی بۆریی باکو-تبلیس-جەیھان. گواستنەوە بەرەو بەرھەمھێنانی نەوت لە کۆتایییەکانی نۆوەتەکاندا بووە ھۆی گەشەیەکی ئابووریی خێرا لە ماوەی نێوان ١٩٩٥–٢٠١٤دا.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 2022 |ناونیشان=https://documents1.worldbank.org/curated/en/099100009222236784/pdf/P17532606988e2056084e603c9c48ddc618.pdf |وێبگە=World Bank}}&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠١٤ەوە، گەشەی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (GDP) بە شێوەیەکی بەرچاو خاو بووەتەوە.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;

یەدەگە گەورەکانی [[نەوت]] بەشداربوویەکی سەرەکین لە ئابووریی [[ئازەربایجان]]دا. گاز و نەوت دوو لەسەر سێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ئازەربایجان پێکدەھێنن، کە وای لێدەکات ببێتە یەکێک لە دە پڕپشتبەستووترین ئابوورییەکان بە سووتەمەنیی فۆسیلی لە جیھاندا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Lo |first=Joe |ڕێکەوت=2023-12-09 |ناونیشان=https://www.climatechangenews.com/2023/12/09/oil-reliant-azerbaijan-chosen-to-host-cop29-climate-talks/ |ڕێکەوتی سەردان=2023-12-09 |وێبگە=Climate Home News |زمان=en}}&lt;/ref&gt; گاز و نەوت ٩٠٪ی داھاتی ھەناردەکردنی ئازەربایجان و ٦٠٪ی دارایییەکانی پێکدەھێنن.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024 |ناونیشان=https://www.ft.com/content/c1e13d08-9917-44d3-bd63-5916a320e451 |وێبگە=www.ft.com}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئابووری ئازەربایجان]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>glw8n84np3bprfqpcqrq6v4r6sxxsmz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی مۆلدۆڤا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295531</id>
    <revision>
      <id>1581873</id>
      <timestamp>2026-05-07T09:30:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1351102259|Economy of Moldova]]»</comment>
      <origin>1581873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="583" sha1="36g9r9o5dz4isdr2vpgw1452gylgp55" xml:space="preserve">[[مۆلدۆڤا|Moldova]] has a emerging, upper-middle income economy, It is a landlocked [[ئەورووپای ڕۆژھەڵات|Eastern European]] country, bordered by [[ئوکراینا|Ukraine]] on the East and [[ڕۆمانیا|Romania]] to the West. It is a former Soviet republic and is a candidate member to the [[یەکێتیی ئەورووپا|European Union]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>36g9r9o5dz4isdr2vpgw1452gylgp55</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581875</id>
      <parentid>1581873</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T09:31:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="773" sha1="b97kqy2dok7egy8r30bfgyb7ayeyh3z" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

[[مۆلدۆڤا]] خاوەنی ئابوورییەکی پەرەئەستێن و داھات مامناوەندی بەرزە. وڵاتێکی [[ئەورووپای ڕۆژھەڵات]]ی دەورەدراو بە وشکانییە، کە لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ئوکراینا]] و لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[ڕۆمانیا]] ھاوسنوورە. کۆمارێکی پێشووی سۆڤیەتە و کاندیدی ئەندامێتییە لە [[یەکێتیی ئەورووپا]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>b97kqy2dok7egy8r30bfgyb7ayeyh3z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی تۆرۆنتۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295532</id>
    <revision>
      <id>1581876</id>
      <timestamp>2026-05-07T09:33:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1351751130|Economy of Toronto]]»</comment>
      <origin>1581876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1822" sha1="h95ksc7kcoowqmrqdd23qf4iw0prl8r" xml:space="preserve">The '''economy of Toronto''' is the largest contributor to the [[ئابووری کەنەدا|Canadian economy]], at 20% of the national [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|GDP]], and an important economic hub [[ئابووری جیھان|in the world economy]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Invest Toronto |ناونیشان=http://investtoronto.ca/InvestAssets/PDF/Reports/2014-annual-report.pdf |ڕێکەوتی سەردان=2016-03-05 |وێبگە=Invest Toronto}}&lt;/ref&gt; [[تۆرۆنتۆ|Toronto]] is a [[بازرگانی|commercial]], distribution, [[زانیاری ماڵی|financial]] and industrial centre. It is Canada's banking and stock exchange centre and is the country's primary wholesale and distribution point. Ontario's wealth of raw materials and hydroelectric power have made Toronto a primary centre of industry. The metropolitan area of Greater Toronto produces more than half of Canada's manufactured goods. The economy of Toronto has had a GDP growth rate of 2.4 percent annually since 2009, outpacing the national average.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=3610046801 |وێبگە=Statistics Canada}}&lt;/ref&gt; Toronto's population was 3.025 million people as of 2022, while the population of the Toronto census metropolitan area was 6.47 million during the same year.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-11-14 |ناونیشان=https://www.toronto.ca/city-government/data-research-maps/toronto-at-a-glance/ |ڕێکەوتی سەردان=2023-08-05 |وێبگە=City of Toronto |زمان=en-CA}}&lt;/ref&gt; تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>h95ksc7kcoowqmrqdd23qf4iw0prl8r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581878</id>
      <parentid>1581876</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T09:33:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Tessla پەڕەی [[ئابووری تۆرۆنتۆ]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووریی تۆرۆنتۆ]]</comment>
      <origin>1581876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1822" sha1="h95ksc7kcoowqmrqdd23qf4iw0prl8r" xml:space="preserve">The '''economy of Toronto''' is the largest contributor to the [[ئابووری کەنەدا|Canadian economy]], at 20% of the national [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|GDP]], and an important economic hub [[ئابووری جیھان|in the world economy]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Invest Toronto |ناونیشان=http://investtoronto.ca/InvestAssets/PDF/Reports/2014-annual-report.pdf |ڕێکەوتی سەردان=2016-03-05 |وێبگە=Invest Toronto}}&lt;/ref&gt; [[تۆرۆنتۆ|Toronto]] is a [[بازرگانی|commercial]], distribution, [[زانیاری ماڵی|financial]] and industrial centre. It is Canada's banking and stock exchange centre and is the country's primary wholesale and distribution point. Ontario's wealth of raw materials and hydroelectric power have made Toronto a primary centre of industry. The metropolitan area of Greater Toronto produces more than half of Canada's manufactured goods. The economy of Toronto has had a GDP growth rate of 2.4 percent annually since 2009, outpacing the national average.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=3610046801 |وێبگە=Statistics Canada}}&lt;/ref&gt; Toronto's population was 3.025 million people as of 2022, while the population of the Toronto census metropolitan area was 6.47 million during the same year.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-11-14 |ناونیشان=https://www.toronto.ca/city-government/data-research-maps/toronto-at-a-glance/ |ڕێکەوتی سەردان=2023-08-05 |وێبگە=City of Toronto |زمان=en-CA}}&lt;/ref&gt; تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>h95ksc7kcoowqmrqdd23qf4iw0prl8r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581881</id>
      <parentid>1581878</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T09:35:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2264" sha1="pl47qa0at1kmwta00aiklkbh0f2k0js" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ئابووریی تۆرۆنتۆ گەورەترین بەشداربووی [[ئابووری کەنەدا|ئابووریی کەنەدا]]یە، بە ٢٠٪ی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|جی دی پی]] نیشتمانی، و چەقێکی ئابووریی گرنگە لە [[ئابووری جیھان|ئابووریی جیھاندا]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Invest Toronto |ناونیشان=http://investtoronto.ca/InvestAssets/PDF/Reports/2014-annual-report.pdf |ڕێکەوتی سەردان=2016-03-05 |وێبگە=Invest Toronto}}&lt;/ref&gt; [[تۆرۆنتۆ]] ناوەندێکی [[بازرگانی]]، دابەشکردن، [[زانیاری ماڵی|دارایی]] و پیشەسازییە. ئەوە ناوەندی بانکی و ئاڵوگۆڕی پشکی کەنەدایە و خاڵی سەرەکیی کۆفرۆشی و دابەشکردنی وڵاتەکەیە. دەوڵەمەندیی ئۆنتاریۆ لە کەرەستە خاوەکان و وزەی کارەبای ئاوی، تۆرۆنتۆی کردووەتە ناوەندێکی سەرەکیی پیشەسازی. ناوچەی میترۆپۆلیتانی تۆرۆنتۆی گەورە زیاتر لە نیوەی کاڵا بەرھەمھێنراوەکانی کەنەدا بەرھەم دەھێنێت. ئابووریی تۆرۆنتۆ لە ساڵی ٢٠٠٩وە خاوەنی ڕێژەی گەشەی جی دی پی ٢٫٤ لەسەد بووە ساڵانە، کە پێش تێکڕای نیشتمانی کەوتووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=3610046801 |وێبگە=Statistics Canada}}&lt;/ref&gt; ژمارەی دانیشتووانی تۆرۆنتۆ ٣٫٠٢٥ ملیۆن کەس بووە تا ساڵی ٢٠٢٢، لەکاتێکدا ژمارەی دانیشتووانی ناوچەی میترۆپۆلیتانی سەرژمێریی تۆرۆنتۆ ٦٫٤٧ ملیۆن بووە لە ھەمان ساڵدا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2017-11-14 |ناونیشان=https://www.toronto.ca/city-government/data-research-maps/toronto-at-a-glance/ |ڕێکەوتی سەردان=2023-08-05 |وێبگە=City of Toronto |زمان=en-CA}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>pl47qa0at1kmwta00aiklkbh0f2k0js</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووری تۆرۆنتۆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295533</id>
    <redirect title="ئابووریی تۆرۆنتۆ" />
    <revision>
      <id>1581879</id>
      <timestamp>2026-05-07T09:33:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>Tessla پەڕەی [[ئابووری تۆرۆنتۆ]]ی گواستەوە بۆ [[ئابووریی تۆرۆنتۆ]]</comment>
      <origin>1581879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55" sha1="37shs3atkqsc88pd6up2kuurbk2crmx" xml:space="preserve">#ڕەوانەکەر [[ئابووریی تۆرۆنتۆ]]</text>
      <sha1>37shs3atkqsc88pd6up2kuurbk2crmx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی ئیرلەندا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295534</id>
    <revision>
      <id>1581882</id>
      <timestamp>2026-05-07T09:36:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1182145539|Economy of Ireland]]»</comment>
      <origin>1581882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="623" sha1="byr1kkmo1glz847layjl7vv8i1ixw71" xml:space="preserve">'''Economy of Ireland''' may refer to: تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 

* [[ئابووریی کۆماری ئیرلەندا|Economy of the Republic of Ireland]], the economy of a sovereign state in Europe تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
* [[ئابووریی ئیرلەندای باکوور|Economy of Northern Ireland]], the economy of a part of the United Kingdom تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>byr1kkmo1glz847layjl7vv8i1ixw71</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581883</id>
      <parentid>1581882</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T09:37:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="483" sha1="9izrzjqy9ssj5jf2bhjqv0kumtanh3n" xml:space="preserve">
ئابووریی ئیرلەندا دەکرێت ئاماژە بێت بۆ:
* [[ئابووریی کۆماری ئیرلەندا]]، ئابووریی دەوڵەتێکی سەروەر لە ئەورووپا
* [[ئابووریی ئیرلەندای باکوور]]، ئابووریی بەشێک لە شانشینی یەکگرتوو&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>9izrzjqy9ssj5jf2bhjqv0kumtanh3n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581884</id>
      <parentid>1581883</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T09:38:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <origin>1581884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="321" sha1="ctqn0xj6tpr2f7p8u64yj9q7fzf9aig" xml:space="preserve">
ئابووریی ئیرلەندا دەکرێت ئاماژە بێت بۆ:
* [[ئابووریی کۆماری ئیرلەندا]]، ئابووریی دەوڵەتێکی سەروەر لە ئەورووپا
* [[ئابووریی ئیرلەندای باکوور]]، ئابووریی بەشێک لە شانشینی یەکگرتوو</text>
      <sha1>ctqn0xj6tpr2f7p8u64yj9q7fzf9aig</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>وتووێژ:ئابووریی ئازەربایجان</title>
    <ns>1</ns>
    <id>295535</id>
    <revision>
      <id>1581885</id>
      <timestamp>2026-05-07T09:38:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* ناو */ بەشی نوێ</comment>
      <origin>1581885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="553" sha1="tkth76d8c0n6x994szloe4nlpmzqtad" xml:space="preserve">== ناو ==

سڵات @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سپاس بۆ سازکردنی ئەو جۆرە وتارانە، بەڵام سەیری [[وتووێژ:ئابووری کەنەدا#ناو|ئێرە]] بکە، وابزانم یەکدەنگی لەسەر «ئابووری فڵان» دراوە نەک «ئابووریی فڵان»؛ واتا اقتصاد=ئابوور/اقتصادی=ئابووری. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٣٨، ٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>tkth76d8c0n6x994szloe4nlpmzqtad</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581888</id>
      <parentid>1581885</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T09:48:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>/* ناو */ وەڵامدانەوە</comment>
      <origin>1581888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="891" sha1="ofgsj92zfu1c624e4r5fm9ttpe0ggcp" xml:space="preserve">== ناو ==

سڵات @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سپاس بۆ سازکردنی ئەو جۆرە وتارانە، بەڵام سەیری [[وتووێژ:ئابووری کەنەدا#ناو|ئێرە]] بکە، وابزانم یەکدەنگی لەسەر «ئابووری فڵان» دراوە نەک «ئابووریی فڵان»؛ واتا اقتصاد=ئابوور/اقتصادی=ئابووری. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٣٨، ٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)

:@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: بەڵێ ڕاست دەکەیت، چاکیان دەکەم خۆم، سپاس. '''[[User:Tessla|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:FF003A6A&quot;&gt;Tessla&lt;/span&gt;]] ([[User Talk:Tessla#top|&lt;span style=&quot;font-family:Oswald;color:black&quot;&gt;وتووێژ&lt;/span&gt;]])''' ٠٩:٤٨، ٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)</text>
      <sha1>ofgsj92zfu1c624e4r5fm9ttpe0ggcp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووریی بۆتسوانا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295536</id>
    <revision>
      <id>1581886</id>
      <timestamp>2026-05-07T09:38:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1352678668|Economy of Botswana]]»</comment>
      <origin>1581886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1610" sha1="fwt6licsdf2vdm54nmtqrvbjq14j0im" xml:space="preserve">[[بۆتسوانا|Botswana]] has a [[وڵاتی پەرەئەستێن|developing economy]] considered upper-middle income. Growth in private sector employment averaged about 10% per annum during the first 30 years of the country's independence. After a period of stagnation at the turn of the 21st century, [[بۆتسوانا|Botswana]]'s economy registered strong levels of growth, with GDP growth exceeding 6–7% targets. Economic growth since the late 1960s has been on par with some of [[ئابووریی ئاسیا|Asia]]'s largest economies.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Leith|first=J. Clark|url=https://www.jstor.org/stable/j.ctt80xfp|title=Why Botswana Prospered|date=2005|publisher=McGill-Queen's University Press|isbn=978-0-7735-2820-8|pages=ix-2|jstor=j.ctt80xfp}}&lt;/ref&gt; The government has consistently maintained budget surpluses and has extensive foreign-exchange reserves.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://documents.worldbank.org/curated/en/489431468012950282/pdf/95304-REPLACEMENT-SCD-P150575-PUBLIC-Botswana-Systematic-Country-Diagnostic-Report.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://documents.worldbank.org/curated/en/489431468012950282/pdf/95304-REPLACEMENT-SCD-P150575-PUBLIC-Botswana-Systematic-Country-Diagnostic-Report.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2022-10-09 |ڕێکەوتی سەردان=31 March 2018}}&lt;/ref&gt; تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>fwt6licsdf2vdm54nmtqrvbjq14j0im</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581887</id>
      <parentid>1581886</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T09:39:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1878" sha1="jug8270ucz9hmrixvmve6em41ezuyln" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

[[بۆتسوانا]] خاوەنی [[وڵاتی پەرەئەستێن|ئابوورییەکی پەرەئەستێنە]] کە بە داھات مامناوەندی بەرز دادەنرێت. گەشەی دامەزراندن لە کەرتی تایبەتدا لە ماوەی ٣٠ ساڵی یەکەمی سەربەخۆیی وڵاتەکەدا ساڵانە بە تێکڕا نزیکەی ١٠٪ بووە. دوای ماوەیەک لە سستی لە سەرەتای سەدەی ٢١دا، ئابووریی [[بۆتسوانا]] ئاستێکی بەرزی گەشەی تۆمار کرد، کە گەشەی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی لە ئامانجەکانی ٦–٧٪ زیاتر بوو. گەشەی ئابووری لە کۆتایییەکانی شەستەکانەوە ھاوتا بووە لەگەڵ ھەندێک لە گەورەترین ئابوورییەکانی [[ئابووریی ئاسیا|ئاسیا]].&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Leith|first=J. Clark|url=https://www.jstor.org/stable/j.ctt80xfp|title=Why Botswana Prospered|date=2005|publisher=McGill-Queen's University Press|isbn=978-0-7735-2820-8|pages=ix-2|jstor=j.ctt80xfp}}&lt;/ref&gt; حکوومەت بە بەردەوامی زیادەی بوودجەی پاراستووە و خاوەنی یەدەگێکی زۆری دراوی بیانییە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://documents.worldbank.org/curated/en/489431468012950282/pdf/95304-REPLACEMENT-SCD-P150575-PUBLIC-Botswana-Systematic-Country-Diagnostic-Report.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://documents.worldbank.org/curated/en/489431468012950282/pdf/95304-REPLACEMENT-SCD-P150575-PUBLIC-Botswana-Systematic-Country-Diagnostic-Report.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2022-10-09 |ڕێکەوتی سەردان=31 March 2018}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>jug8270ucz9hmrixvmve6em41ezuyln</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووری کازان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295537</id>
    <revision>
      <id>1581889</id>
      <timestamp>2026-05-07T09:49:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1337363356|Economy of Kazan]]»</comment>
      <origin>1581889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1192" sha1="8gtzj655kpi4vjgtbz82x679el788wb" xml:space="preserve">[[کازان|Kazan]] is one of the largest industrial and financial centres of Russia, and a leading city of the Volga economic region in construction and accumulated investment. Total banking capital of Kazan banks is third in Russia.{{ژێدەر پێویستە|date=December 2015}}&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B;''[[ویکیپیدیا:سەرچاوە پێویستە|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (December 2015)&quot;&gt;citation needed&lt;/span&gt;]]''&amp;#x5D;&lt;/sup&gt; The main industries of the city are: mechanical engineering, chemical, petrochemical, light and food industries. An innovative economy is represented by the largest IT-park in Russia which is one of the largest of its kind amongst Eastern Europe science parks. Kazan ranks 174th (highest in Russia) in Mercer’s Worldwide Quality of Living Survey. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:کازان]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>8gtzj655kpi4vjgtbz82x679el788wb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581890</id>
      <parentid>1581889</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T09:50:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1318" sha1="mlydsdrbvhcm9rnvn3zd8a85ck016sn" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
[[کازان]] یەکێکە لە گەورەترین ناوەندە پیشەسازی و دارایییەکانی ڕووسیا، و شارێکی پێشەنگی ناوچەی ئابووری ڤۆڵگایە لە بیناسازی و وەبەرھێنانی کەڵەکەبوودا. کۆی سەرمایەی بانکیی بانکەکانی کازان سێیەمە لە ڕووسیادا.{{ژێدەر پێویستە|date=December 2015}} پیشەسازییە سەرەکییەکانی شارەکە بریتین لە: ئەندازیاریی میکانیکی، کیمیایی، پێترۆکیمیایی، پیشەسازییە سووکەکان و خۆراک. ئابوورییەکی داھێنەرانە لەلایەن گەورەترین ئای تی پارک لە ڕووسیا نوێنەرایەتی دەکرێت کە یەکێکە لە گەورەترینەکانی جۆری خۆی لە نێوان پارکە زانستییەکانی ئەورووپای ڕۆژھەڵاتدا. کازان لە ڕیزبەندی ١٧٤ەمین (بەرزترین لە ڕووسیا) لە ڕاپرسیی جیھانیی کوالێتی ژیانی مێرسەر دایە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:کازان]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>mlydsdrbvhcm9rnvn3zd8a85ck016sn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581891</id>
      <parentid>1581890</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T09:51:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <origin>1581891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1427" sha1="5sete4agy9045jg9c4q3v5zchsqug3i" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
[[کازان]] یەکێکە لە گەورەترین ناوەندە پیشەسازی و دارایییەکانی ڕووسیا، و شارێکی پێشەنگی ناوچەی ئابووری ڤۆڵگایە لە بیناسازی و وەبەرھێنانی کەڵەکەبوودا. کۆی سەرمایەی بانکیی بانکەکانی کازان سێیەمە لە ڕووسیادا.{{ژێدەر پێویستە|date=December 2015}} پیشەسازییە سەرەکییەکانی شارەکە بریتین لە: ئەندازیاریی میکانیکی، کیمیایی، پێترۆکیمیایی، پیشەسازییە سووکەکان و خۆراک. ئابوورییەکی داھێنەرانە لەلایەن گەورەترین ئای تی پارک لە ڕووسیا نوێنەرایەتی دەکرێت کە یەکێکە لە گەورەترینەکانی جۆری خۆی لە نێوان پارکە زانستییەکانی ئەورووپای ڕۆژھەڵاتدا. کازان لە ڕیزبەندی ١٧٤ەمین (بەرزترین لە ڕووسیا) لە ڕاپرسیی جیھانیی کوالێتی ژیانی مێرسەر دایە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:کازان]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>5sete4agy9045jg9c4q3v5zchsqug3i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووری ئێدینبەرە</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295538</id>
    <revision>
      <id>1581892</id>
      <timestamp>2026-05-07T09:53:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1349012249|Economy of Edinburgh]]»</comment>
      <origin>1581892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3520" sha1="0a6dxe09qwmpdptvuq84ygs21xxtg8b" xml:space="preserve">[[ئێدینبەرە|Edinburgh]], the capital city of [[سکۆتلاند|Scotland]], was ranked the 13th largest financial centre internationally and the 4th largest financial centre in Europe in the Global Financial Centres Index in 2020.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://scottishfinancialreview.com/2020/09/25/edinburgh-4th-in-europe-in-new-financial-centres-index/}}&lt;/ref&gt; The economy of Edinburgh is recognised as a powerhouse of the [[ئابووریی سکۆتلەند|Scottish economy]], as well as the wider UK economy, being the second largest financial centre in the United Kingdom behind [[لەندەن|London]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=14 June 2023 |ناونیشان=https://www.edinburgh-inspiringcapital.com |ڕێکەوتی سەردان=15 July 2024 |وێبگە=Edinburgh Inspiring Capital}}&lt;/ref&gt; تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 

Edinburgh has been consistently one of the most prosperous parts of the country and has the strongest economy of any city in the UK outside London.&lt;ref&gt;''Why Invest in Edinburgh'' {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.edinburgh-inspiringcapital.com/invest/why_invest_in_edinburgh.aspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131015035613/http://www.edinburgh-inspiringcapital.com/invest/why_invest_in_edinburgh.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 October 2013 |ڕێکەوتی سەردان=2013-10-27}} Edinburgh City Council Capital Review&lt;/ref&gt; In 2023, its [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|gross domestic product per capita]] of £69,809 surpassed London's for the first time.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ons.gov.uk/file?uri=/economy/grossdomesticproductgdp/datasets/regionalgrossdomesticproductallnutslevelregions/1998to2023/regionalgrossdomesticproductgdpbyallinternationalterritoriallevelitlregions.xlsx |ڕێکەوتی سەردان=27 June 2025 |لە=Table 7: Gross domestic product (GDP) per head at current market prices, pounds}}&lt;/ref&gt; ''Financial Times FDi Magazine'' has named Edinburgh as the &quot;Best Large European City of the Future&quot; and &quot;Best Foreign Direct Investment Strategy (Large City)&quot; for 2012/13.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.fdiintelligence.com/index.php/Info/What-s-New/Press-releases/fDi-European-Cities-Regions-of-the-Future-2012-13 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160324022728/http://www.fdiintelligence.com/index.php/Info/What-s-New/Press-releases/fDi-European-Cities-Regions-of-the-Future-2012-13 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=24 March 2016 |ڕێکەوتی سەردان=28 November 2013}}&lt;/ref&gt; تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 

The city is consistently ranked as one of Scotland's major industrial hubs, with an employment workforce of around 48,030 across the city.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 September 2023 |ناونیشان=https://scottishbusinessnews.net/scotland-retains-status-as-the-uks-second-largest-international-financial-hub/ |ڕێکەوتی سەردان=15 July 2024 |وێبگە=Scottish Business News}}&lt;/ref&gt; تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>0a6dxe09qwmpdptvuq84ygs21xxtg8b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581893</id>
      <parentid>1581892</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T09:54:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4108" sha1="3orrau9ze2m1lpgwkub81xsgxzumaia" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

[[ئێدینبەرە]]، پایتەختی [[سکۆتلاند]]، لە پێوەرەکانی ناوەندە دارایییە جیھانییەکان لە ساڵی ٢٠٢٠دا وەک ١٣ەمین گەورەترین ناوەندی دارایی لە ئاستی نێونەتەوەیی و ٤ەمین گەورەترین ناوەندی دارایی لە ئەورووپادا ڕیزبەندی کرا.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://scottishfinancialreview.com/2020/09/25/edinburgh-4th-in-europe-in-new-financial-centres-index/}}&lt;/ref&gt; ئابووری ئێدینبەرە وەک بزوێنەرێکی [[ئابووریی سکۆتلەند|ئابووریی سکۆتلاند]] و ھەروەھا ئابووریی فراوانتری شانشینی یەکگرتوو دەناسرێت، کە دووەم گەورەترین ناوەندی دارایییە لە شانشینی یەکگرتوودا لە دوای [[لەندەن]].&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=14 June 2023 |ناونیشان=https://www.edinburgh-inspiringcapital.com |ڕێکەوتی سەردان=15 July 2024 |وێبگە=Edinburgh Inspiring Capital}}&lt;/ref&gt;

ئێدینبەرە بە بەردەوامی یەکێک بووە لە خۆشگوزەرانترین بەشەکانی وڵات و بەھێزترین ئابووریی لە نێوان ھەر شارێکی شانشینی یەکگرتوودا لە دەرەوەی لەندەن ھەیە.&lt;ref&gt;''Why Invest in Edinburgh'' {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.edinburgh-inspiringcapital.com/invest/why_invest_in_edinburgh.aspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131015035613/http://www.edinburgh-inspiringcapital.com/invest/why_invest_in_edinburgh.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=15 October 2013 |ڕێکەوتی سەردان=2013-10-27}} Edinburgh City Council Capital Review&lt;/ref&gt; لە ساڵی ٢٠٢٣دا، [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر کەسێک]]ی کە ٦٩٬٨٠٩ پاوەند بوو، بۆ یەکەمجار لە ھی لەندەنی تێپەڕاند.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ons.gov.uk/file?uri=/economy/grossdomesticproductgdp/datasets/regionalgrossdomesticproductallnutslevelregions/1998to2023/regionalgrossdomesticproductgdpbyallinternationalterritoriallevelitlregions.xlsx |ڕێکەوتی سەردان=27 June 2025 |لە=Table 7: Gross domestic product (GDP) per head at current market prices, pounds}}&lt;/ref&gt; گۆڤاری ئێف دی ئای مەکازینی فاینانشاڵ تایمز، ئێدینبەرەی وەک &quot;باشترین شاری گەورەی ئەورووپی بۆ داھاتوو&quot; و &quot;باشترین ستراتیژیی وەبەرھێنانی ڕاستەوخۆی بیانی (شاری گەورە)&quot; بۆ ساڵانی ٢٠١٢/١٣ ناوبردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.fdiintelligence.com/index.php/Info/What-s-New/Press-releases/fDi-European-Cities-Regions-of-the-Future-2012-13 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160324022728/http://www.fdiintelligence.com/index.php/Info/What-s-New/Press-releases/fDi-European-Cities-Regions-of-the-Future-2012-13 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=24 March 2016 |ڕێکەوتی سەردان=28 November 2013}}&lt;/ref&gt;

شارەکە بە بەردەوامی وەک یەکێک لە جەمسەرە پیشەسازییە سەرەکییەکانی سکۆتلاند ڕیزبەندی دەکرێت، کە ھێزێکی کاری دامەزراوی نزیکەی ٤٨٬٠٣٠ کەسی لە سەرانسەری شارەکەدا ھەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 September 2023 |ناونیشان=https://scottishbusinessnews.net/scotland-retains-status-as-the-uks-second-largest-international-financial-hub/ |ڕێکەوتی سەردان=15 July 2024 |وێبگە=Scottish Business News}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>3orrau9ze2m1lpgwkub81xsgxzumaia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووری ڕاینی باکوور-وێستفالیا</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295539</id>
    <revision>
      <id>1581894</id>
      <timestamp>2026-05-07T09:55:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1343209578|Economy of North Rhine-Westphalia]]»</comment>
      <origin>1581894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1559" sha1="5kcurcq5qto2xuwx46d6wsql7dgbzsd" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Thyssen-Krupp-Quartier-Teilansicht-Essen-2013.jpg|چەپ|وێنۆک|ThyssenKrupp headquarters in [[ئێسن|Essen]]]]
[[ڕاینی باکوور-وێستفالیا|North Rhine-Westphalia]] (NRW) has consistently been [[ئەڵمانیا|Germany]]'s economic powerhouse, with the largest economy among the German states by GDP figures.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Campbell |first=Eric |ناونیشان=https://www.land.nrw/en/economy-north-rhine-westphalia |ڕێکەوتی سەردان=7 March 2021 |وێبگە=NRW}}&lt;/ref&gt; If NRW were a sovereign country, it would have an economy comparable to [[ئابووری عەرەبستانی سعوودی|that of Saudi Arabia]] in terms of nominal [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|gross domestic product]] (GDP) as of 2014.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Kaiser |first=Arvid |ڕێکەوت=2014-02-14 |ناونیشان=https://www.manager-magazin.de/unternehmen/artikel/a-953549.html |ڕێکەوتی سەردان=2023-10-10 |وێبگە=[[Manager Magazin]] |زمان=de}}&lt;/ref&gt; Of all [[ویلایەتەکانی ئەڵمانیا|German states]], most money from abroad is invested in NRW.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2016-07-28 |ناونیشان=https://www.land.nrw/de/nordrhein-westfalen-ist-top/stark |ڕێکەوتی سەردان=2021-04-02 |وێبگە=www.land.nrw |زمان=de}}&lt;/ref&gt; تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>5kcurcq5qto2xuwx46d6wsql7dgbzsd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581895</id>
      <parentid>1581894</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T09:56:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1887" sha1="rg61xiudqsvwlpti5zs96txpd9kcqf9" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
[[پەڕگە:Thyssen-Krupp-Quartier-Teilansicht-Essen-2013.jpg|وێنۆک|بارەگای سەرەکی تیسێن-کرووپ لە [[ئێسن]]]]
[[ڕاینی باکوور-وێستفالیا]] (ئێن ئاڕ دەبلیوو) بە بەردەوامی بزوێنەری ئابووریی [[ئەڵمانیا]] بووە، کە گەورەترین ئابووریی لە نێوان ویلایەتەکانی ئەڵمانیادا ھەیە بەپێی ئامارەکانی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Campbell |first=Eric |ناونیشان=https://www.land.nrw/en/economy-north-rhine-westphalia |ڕێکەوتی سەردان=7 March 2021 |وێبگە=NRW}}&lt;/ref&gt; ئەگەر ڕاینی باکوور-وێستفالیا وڵاتێکی سەروەر بووایە، ئابوورییەکی دەبوو کە بەراورد دەکرێت بە [[ئابووری عەرەبستانی سعوودی|ئابووریی عەرەبستانی سعوودی]] لە ڕووی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) ناوەکی تا ساڵی ٢٠١٤.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |last=Kaiser |first=Arvid |ڕێکەوت=2014-02-14 |ناونیشان=https://www.manager-magazin.de/unternehmen/artikel/a-953549.html |ڕێکەوتی سەردان=2023-10-10 |وێبگە=[[Manager Magazin]] |زمان=de}}&lt;/ref&gt; لە نێوان ھەموو [[ویلایەتەکانی ئەڵمانیا|ویلایەتەکانی ئەڵمانیادا]]، زۆرترین پارەی دەرەوە لە ڕاینی باکوور-وێستفالیادا وەبەرھێنراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2016-07-28 |ناونیشان=https://www.land.nrw/de/nordrhein-westfalen-ist-top/stark |ڕێکەوتی سەردان=2021-04-02 |وێبگە=www.land.nrw |زمان=de}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>rg61xiudqsvwlpti5zs96txpd9kcqf9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تیروڤانانتەپورام</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295540</id>
    <revision>
      <id>1581896</id>
      <timestamp>2026-05-07T09:58:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1352898000|Thiruvananthapuram]]»</comment>
      <origin>1581896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4219" sha1="thpvu0eaif321dng6ywjmrkj4djabcr" xml:space="preserve">
'''Thiruvananthapuram''' ({{IPA|ml|t̪iɾuʋənən̪d̪ɐˈbuɾəm|langpron|Trivandrum.ogg}}{{IPA|ml|t̪iɾuʋənən̪d̪ɐˈbuɾəm|langpron|Trivandrum.ogg}}{{IPA|ml|t̪iɾuʋənən̪d̪ɐˈbuɾəm|langpron|Trivandrum.ogg}} {{Respell|tirr|ROO|və|nun|Tə|poor|əm}}), also known as '''Trivandrum''',&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Thiruvananthapuram |ڕێکەوتی سەردان=2020-09-07 |وێبگە=Encyclopedia Britannica |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;districtprofile&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://trivandrum.nic.in/en/about-district/ |ڕێکەوتی سەردان=12 February 2025 |وێبگە=District Administration Thiruvananthapuram}}&lt;/ref&gt; is the [[پایتەخت|capital]] city of the Indian state of [[کێرالا|Kerala]]. As of 2011, the Thiruvananthapuram Municipal Corporation had a population of 957,730 over an area of 214.86 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;,&lt;ref name=&quot;citypop&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tmc.lsgkerala.gov.in/index.php/en/general-information |ڕێکەوتی سەردان=12 February 2025 |وێبگە=Thiruvananthapuram Municipal Corporation}}&lt;/ref&gt; making it the most populous city in Kerala.&lt;ref name=&quot;districtprofile&quot; /&gt; The larger Thiruvananthapuram metropolitan area has over 1.7 million inhabitants within an area of 543 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.&lt;ref name=&quot;uapop&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42876/download/46544/CLASS_I.xlsx |ڕێکەوتی سەردان=12 February 2025 |وێبگە=Census India}}&lt;/ref&gt; Thiruvananthapuram is one of the few cities in India that functions as a capital city,&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://trivandrum.nic.in/en/about-district/}}&lt;/ref&gt; a heritage city,&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=13 January 2025 |ناونیشان=https://www.outlookmoney.com/retirement/spend/travel/discovering-thiruvananthapuram-a-blend-of-culture-nature-and-heritage}}&lt;/ref&gt; a maritime city,&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://vizhinjamport.in/visl/}}&lt;/ref&gt; an information technology city,&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://technopark.in/discover-technopark-the-iconic-it-park-in-trivandrum}}&lt;/ref&gt; a space research city,&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.isro.gov.in/VSSC.html}}&lt;/ref&gt; a defence city, an automotive tech city,&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 September 2024 |ناونیشان=https://neosciencehub.com/thiruvananthapurams-rise-as-a-global-automotive-hub/}}&lt;/ref&gt; a bioscience city,&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bio360.in/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-08-18 |وێبگە=www.bio360.in}}&lt;/ref&gt; a tourism city,&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/thiruvananthapuram}}&lt;/ref&gt; and a city known for its research and development institutions. It is also among the few cities in the world where both an international airport and an international seaport are located within the city in close proximity to the city center.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=15 June 2021 |ناونیشان=https://kspcb.kerala.gov.in/assets/uploads/widget/public_hearing_files/Vizhinjam_Port_(Phase_IIIII)_-Draft_EIA_Report.pdf |ڕێکەوتی سەردان=15 August 2024 |وێبگە=Vizhinjam Port Official Website |پەڕە=36}}&lt;/ref&gt; تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ھیندستان]]
[[پۆل:شارە بەندەرییەکانی ھیندستان]]
[[پۆل:گەورە شارەکانی ھیندستان]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>thpvu0eaif321dng6ywjmrkj4djabcr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581897</id>
      <parentid>1581896</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T09:59:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4375" sha1="athwepl7vw23pqx0nke3wu8s5o3zhqr" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

'''تیروڤانانتەپورام'''، کە بە '''تریڤاندروم'''یش ناسراوە،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Thiruvananthapuram |ڕێکەوتی سەردان=2020-09-07 |وێبگە=Encyclopedia Britannica |زمان=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;districtprofile&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://trivandrum.nic.in/en/about-district/ |ڕێکەوتی سەردان=12 February 2025 |وێبگە=District Administration Thiruvananthapuram}}&lt;/ref&gt; [[پایتەخت]]ی ویلایەتی [[کێرالا]]ی ھیندستانە. تا ساڵی ٢٠١١، کۆمەڵەی شارەوانیی تیروڤانانتەپورام ٩٥٧٬٧٣٠ کەس دانیشتووی لەسەر ڕووبەری ٢١٤٫٨٦ کیلۆمەتر دووجا ھەبووە،&lt;ref name=&quot;citypop&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tmc.lsgkerala.gov.in/index.php/en/general-information |ڕێکەوتی سەردان=12 February 2025 |وێبگە=Thiruvananthapuram Municipal Corporation}}&lt;/ref&gt; کە وای لێکردووە ببێتە پڕدانیشتووترین شاری کێرالا.&lt;ref name=&quot;districtprofile&quot;/&gt; ناوچەی میترۆپۆلیتانی گەورەی تیروڤانانتەپورام زیاتر لە ١٫٧ ملیۆن دانیشتووی لە ناوچەیەکی ٥٤٣ کیلۆمەتر دووجاییدا ھەیە.&lt;ref name=&quot;uapop&quot;&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42876/download/46544/CLASS_I.xlsx |ڕێکەوتی سەردان=12 February 2025 |وێبگە=Census India}}&lt;/ref&gt; تیروڤانانتەپورام یەکێکە لەو کەمە شارانەی ھیندستان کە وەک پایتەخت،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://trivandrum.nic.in/en/about-district/}}&lt;/ref&gt; شارێکی کەلەپووری،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=13 January 2025 |ناونیشان=https://www.outlookmoney.com/retirement/spend/travel/discovering-thiruvananthapuram-a-blend-of-culture-nature-and-heritage}}&lt;/ref&gt; شارێکی دەریایی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://vizhinjamport.in/visl/}}&lt;/ref&gt; شارێکی تەکنەلۆژیای زانیاری،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://technopark.in/discover-technopark-the-iconic-it-park-in-trivandrum}}&lt;/ref&gt; شارێکی توێژینەوەی بۆشایی،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.isro.gov.in/VSSC.html}}&lt;/ref&gt; شارێکی بەرگری، شارێکی تەکنەلۆژیای ئۆتۆمبێل،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 September 2024 |ناونیشان=https://neosciencehub.com/thiruvananthapurams-rise-as-a-global-automotive-hub/}}&lt;/ref&gt; شارێکی زانستی ژیان،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bio360.in/ |ڕێکەوتی سەردان=2025-08-18 |وێبگە=www.bio360.in}}&lt;/ref&gt; شارێکی گەشتیاری،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/thiruvananthapuram}}&lt;/ref&gt; و شارێک کە بە دامەزراوەکانی توێژینەوە و گەشەپێدان ناسراوە، کار دەکات. ھەروەھا لە نێوان ئەو کەمە شارانەی جیھاندایە کە ھەم فڕوخانەیەکی نێونەتەوەیی و ھەم بەندەرێکی دەریایی نێونەتەوەیی لە ناو شارەکەدا و لە نزیکییەکی زۆری ناوەندی شارەکەدا ھەڵکەوتوون.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=15 June 2021 |ناونیشان=https://kspcb.kerala.gov.in/assets/uploads/widget/public_hearing_files/Vizhinjam_Port_(Phase_IIIII)_-Draft_EIA_Report.pdf |ڕێکەوتی سەردان=15 August 2024 |وێبگە=Vizhinjam Port Official Website |پەڕە=36}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان|٢}}

[[پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ھیندستان]]
[[پۆل:شارە بەندەرییەکانی ھیندستان]]
[[پۆل:گەورە شارەکانی ھیندستان]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>athwepl7vw23pqx0nke3wu8s5o3zhqr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووری تیروڤانانتاپورام</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295541</id>
    <revision>
      <id>1581898</id>
      <timestamp>2026-05-07T10:00:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1340897324|Economy of Thiruvananthapuram]]»</comment>
      <origin>1581898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="815" sha1="p74s04qr2xubwiv210qm38pwrx6qzrh" xml:space="preserve">[[پەڕگە:Trivandrum_City_North_Panorama.jpg|وێنۆک|Thiruvananthapuram]]
'''The economy''' of Thiruvananthapuram, capital of the [[ھیندستان|Indian]] state of [[کێرالا|Kerala]], mostly consists of [[گەشتیاری|tourism and leisure]], [[تەکنۆلۆژیای زانیاری|information technology]], rubber plantations, coffee production, tea production, and [[پەروەردە|education]].  There are many manufacturers, such as Travancore Titanium Products Ltd and English Indian Clays (The Thaper Group). تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>p74s04qr2xubwiv210qm38pwrx6qzrh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581900</id>
      <parentid>1581898</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T10:02:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="872" sha1="r2h9tqbli438lzn2basn9los7yw32wr" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ئابووری تیروڤانانتەپورام، پایتەختی ویلایەتی [[کێرالا]]ی [[ھیندستان]]، زۆربەی لە [[گەشتیاری|گەشتیاری و کات بەسەربردن]]، [[تەکنۆلۆژیای زانیاری]]، کێڵگەکانی لاستیک، بەرھەمھێنانی قاوە، بەرھەمھێنانی چای، و [[پەروەردە]] پێکدێت. چەندین بەرھەمھێنەر ھەن، وەک تراڤانکۆر تیتانیۆم پرۆدەکتس ئێڵ تی دی و ئینگڵش ئیندیان کلەیس (گرووپی تاپەر).&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>r2h9tqbli438lzn2basn9los7yw32wr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووری بریزبێن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295542</id>
    <revision>
      <id>1581902</id>
      <timestamp>2026-05-07T10:04:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1310215236|Economy of Brisbane]]»</comment>
      <origin>1581902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="827" sha1="2b4pebcr609e63twr8x84wfq3lyzefe" xml:space="preserve">The economy of [[بریزبێن|Brisbane]] consists mainly of several industries, including [[چاودێریی تەندروستی|health care]], professional services and [[تاکفرۆشی|retail]] trade. It holds a population of over 2.4 million people in broader urban centres and localities, with a mean age of 35 years. Brisbane's [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|Gross Domestic Product]] was $170.5 billion in 2017–18, contributing to around half of [[کوینزلەند|Queensland]]'s overall economy and 9.4% of national gross domestic product. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:بریزبن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>2b4pebcr609e63twr8x84wfq3lyzefe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581903</id>
      <parentid>1581902</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T10:05:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1096" sha1="8bgn307syx0k26hmbczkxko505bddg6" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}
ئابووری [[بریزبێن]] بە شێوەیەکی سەرەکی لە چەندین پیشەسازی پێکدێت، لەوانەش [[چاودێریی تەندروستی]]، خزمەتگوزارییە پیشەیییەکان و بازرگانیی [[تاکفرۆشی]]. ژمارەی دانیشتووانی زیاتر لە ٢٫٤ ملیۆن کەسە لە ناوەندە شارستانییە فراوانەکان و ناوچەکاندا، لەگەڵ تێکڕای تەمەنی ٣٥ ساڵ. [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] بریزبێن ١٧٠٫٥ ملیار دۆلار بوو لە ٢٠١٧–١٨، کە بەشداری نزیکەی نیوەی ئابووری گشتی [[کوینزلەند]] و ٩٫٤٪ی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی نیشتمانی کردووە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:بریزبن]]
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>8bgn307syx0k26hmbczkxko505bddg6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووری پالاکاد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295543</id>
    <revision>
      <id>1581904</id>
      <timestamp>2026-05-07T10:05:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1328954984|Economy of Palakkad]]»</comment>
      <origin>1581904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="763" sha1="5cw05gtbp2ea1yo3ej0aqoknwea6k5v" xml:space="preserve">
The '''economy of Palakkad''' is driven by the proximity of Palakkad to Coimbatore, and the presence of the Palakkad Gap providing an effective overland trading route. Palakkad is the second largest industrial hub in the Indian state of [[کێرالا|Kerala]], after [[کۆچی (ھیندستان)|Kochi]]. Before becoming industrially important, business and commerce were the main kinds of engagement in the city. In August 2024, city was included in the upcoming 12 industrial smart cities of India. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>5cw05gtbp2ea1yo3ej0aqoknwea6k5v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581907</id>
      <parentid>1581904</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T10:06:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1087" sha1="152hklmypsty6xcq2319t7stcucfpju" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

ئابووری پالاکاد بەھۆی نزیکی پالاکاد لە کۆیمباتۆر، و ھەبوونی دەربەندی پالاکاد کە ڕێگایەکی بازرگانیی وشکانیی کاریگەر دابین دەکات، بەڕێوە دەچێت. پالاکاد دووەم گەورەترین چەقی پیشەسازییە لە ویلایەتی [[کێرالا]]ی ھیندستان، لە دوای [[کۆچی (ھیندستان)|کۆچی]] دێت. پێش ئەوەی لە ڕووی پیشەسازییەوە گرنگ بێت، کار و بازرگانی جۆرە سەرەکییەکانی سەرقاڵبوون بوون لە شارەکەدا. لە ئابی ٢٠٢٤دا، شارەکە خرایە ناو ١٢ شارە زیرەکە پیشەسازییەکەی داھاتووی ھیندستانەوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]]</text>
      <sha1>152hklmypsty6xcq2319t7stcucfpju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>پالاکاد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295544</id>
    <revision>
      <id>1581908</id>
      <timestamp>2026-05-07T10:07:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1352772137|Palakkad]]»</comment>
      <origin>1581908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2069" sha1="50sqq3wfgrbbahqb8wyni8aihai4v2s" xml:space="preserve">
'''Palakkad''' ({{IPA|ml|pɐːlɐkːɐːɖɨ̆|lang|palakkad1.ogg}}{{IPA|ml|pɐːlɐkːɐːɖɨ̆|lang|palakkad1.ogg}}{{IPA|ml|pɐːlɐkːɐːɖɨ̆|lang|palakkad1.ogg}}), also known as '''Palghat''', historically known as '''Palakkattussery'''{{ژێدەر پێویستە|date=February 2025}},&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://old.spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-palakkad.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702110828/http://old.spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-palakkad.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 July 2022 |ڕێکەوتی سەردان=11 March 2025}}&lt;/ref&gt; is a city and a [[شارەوانی|municipality]] in the [[ویلایەتەکان و دەڤەرە یەکگرتووەکانی ھیندستان|Indian state]] of [[کێرالا|Kerala]]. It is the administrative headquarters of Palakkad District. Palakkad is the most densely populated municipality and the fourth-most densely populated city in the state.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.indiatoday.in/elections/lok-sabha/kerala/palakkad-constituency-result-11508 |ڕێکەوتی سەردان=2025-03-11 |وێبگە=India Today |زمان=en}}&lt;/ref&gt; It was established before Indian independence under [[بەریتانی ڕاج|British rule]] and known by the name Palghat. Palakkad is famous for the ancient Palakkad Fort, which is in the heart of the city and was captured and rebuilt by Hyder Ali in 1766 which later fell into the hands of Zamorin in 1784. The city is about {{Convert|347|km|mi}} northeast of the state capital, [[تیروڤانانتەپورام|Thiruvananthapuram]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>50sqq3wfgrbbahqb8wyni8aihai4v2s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581910</id>
      <parentid>1581908</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T10:08:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1266" sha1="i433irhtd1sc41sjp8qwp73ueh3dy5c" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

'''پالاکاد'''، ھەروەھا بە '''پالگات''' دەناسرێت، لە مێژوودا بە '''پالاکاتوسێری''' ناسراوە{{ژێدەر پێویستە|date=February 2025}}،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://old.spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-palakkad.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702110828/http://old.spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-palakkad.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 July 2022 |ڕێکەوتی سەردان=11 March 2025}}&lt;/ref&gt; شارێک و [[شارەوانی|شارەوانییەکە]] لە [[ویلایەتەکان و دەڤەرە یەکگرتووەکانی ھیندستان|ویلایەتی ھیندیی]] [[کێرالا]]. ئەوە بنکەی سەرەکیی کارگێڕیی شارستانی پالاکادە. پالاکاد پڕچڕترین شارەوانی و چوارەم پڕچڕترین شاری ویلایەتەکەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.indiatoday.in/elections/lok-sabha/kerala/palakkad-constituency-result-11508 |ڕێکەوتی سەردان=2025-03-11 |وێبگە=India Today |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە پێش سەربەخۆییی ھیندستان</text>
      <sha1>i433irhtd1sc41sjp8qwp73ueh3dy5c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581911</id>
      <parentid>1581910</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T10:09:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1319" sha1="sefxdkklgx8w7ivaj4at74rflgo6fcu" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

'''پالاکاد'''، ھەروەھا بە '''پالگات''' دەناسرێت، لە مێژوودا بە '''پالاکاتوسێری''' ناسراوە{{ژێدەر پێویستە|date=February 2025}}،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://old.spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-palakkad.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702110828/http://old.spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-palakkad.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 July 2022 |ڕێکەوتی سەردان=11 March 2025}}&lt;/ref&gt; شارێک و [[شارەوانی|شارەوانییەکە]] لە [[ویلایەتەکان و دەڤەرە یەکگرتووەکانی ھیندستان|ویلایەتی ھیندیی]] [[کێرالا]]. ئەوە بنکەی سەرەکیی کارگێڕیی شارستانی پالاکادە. پالاکاد پڕچڕترین شارەوانی و چوارەم پڕچڕترین شاری ویلایەتەکەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.indiatoday.in/elections/lok-sabha/kerala/palakkad-constituency-result-11508 |ڕێکەوتی سەردان=2025-03-11 |وێبگە=India Today |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە پێش سەربەخۆییی ھیندستان

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>sefxdkklgx8w7ivaj4at74rflgo6fcu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581912</id>
      <parentid>1581911</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T10:10:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2128" sha1="19cg3o1p0iwts2474fbqk2z8c47u1g8" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

'''پالاکاد'''، ھەروەھا بە '''پالگات''' دەناسرێت، لە مێژوودا بە '''پالاکاتوسێری''' ناسراوە{{ژێدەر پێویستە|date=February 2025}}،&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://old.spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-palakkad.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702110828/http://old.spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-palakkad.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 July 2022 |ڕێکەوتی سەردان=11 March 2025}}&lt;/ref&gt; شارێک و [[شارەوانی|شارەوانییەکە]] لە [[ویلایەتەکان و دەڤەرە یەکگرتووەکانی ھیندستان|ویلایەتی ھیندیی]] [[کێرالا]]. ئەوە بنکەی سەرەکیی کارگێڕیی شارستانی پالاکادە. پالاکاد پڕچڕترین شارەوانی و چوارەم پڕچڕترین شاری ویلایەتەکەیە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.indiatoday.in/elections/lok-sabha/kerala/palakkad-constituency-result-11508 |ڕێکەوتی سەردان=2025-03-11 |وێبگە=India Today |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە پێش سەربەخۆییی ھیندستان لەژێر [[بەریتانی ڕاج|دەسەڵاتی بەریتانیادا]] دامەزراوە و بە ناوی پالگات دەناسرا. پالاکاد بەھۆی قەڵای دێرینی پالاکادەوە بەناوبانگە، کە لە دڵی شارەکەدایە و لە ساڵی ١٧٦٦دا لەلایەن حەیدەر عەلییەوە دەستی بەسەردا گیرا و دووبارە دروستکرایەوە، کە دواتر لە ساڵی ١٧٨٤دا کەوتە دەست زامۆرین. شارەکە نزیکەی {{Convert|347|km|mi}} لە باکووری ڕۆژھەڵاتی پایتەختی ویلایەتەکە، [[تیروڤانانتەپورام]]ەوە دوورە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>19cg3o1p0iwts2474fbqk2z8c47u1g8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کۆیمباتۆر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295545</id>
    <revision>
      <id>1581913</id>
      <timestamp>2026-05-07T10:11:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1351521184|Coimbatore]]»</comment>
      <origin>1581913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1224" sha1="h56p9186zm7qsqht3psntsrabm21egy" xml:space="preserve">'''Coimbatore''' (Tamil: kōyamputtūr, {{IPA|ta|koːjɐmbut̪ːuːɾ|IPA}}{{IPA|ta|koːjɐmbut̪ːuːɾ|IPA}}{{IPA|ta|koːjɐmbut̪ːuːɾ|IPA}}), also known as '''Kovai''' ({{IPA|ta|koːʋaj|IPA|Kovai.ogg}}), is a metropolitan city in the [[ویلایەتەکان و دەڤەرە یەکگرتووەکانی ھیندستان|Indian state]] of Tamil Nadu. It is located on the banks of the Noyyal River and surrounded by the [[گاتی ڕۆژاوا|Western Ghats]]. It is the second largest city in Tamil Nadu after [[چێنای|Chennai]] in terms of population and the 16th largest urban agglomeration in India as per the census 2011. It is the administrative capital of Coimbatore District and is administered by the Coimbatore Municipal Corporation which was established in 1981. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە 
[[پۆل:گەورە شارەکانی ھیندستان]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>h56p9186zm7qsqht3psntsrabm21egy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581915</id>
      <parentid>1581913</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T10:12:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1259" sha1="au39bqyynfcm0cixpw4efhbwwnc4z0t" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

'''کۆیمباتۆر''' (بە تامیلی: kōyamputtūr)، ھەروەھا بە '''کۆڤای''' ناسراوە، شارێکی میترۆپۆلیتانییە لە [[ویلایەتەکان و دەڤەرە یەکگرتووەکانی ھیندستان|ویلایەتی ھیندیی]] تامیڵ نادو. لەسەر کەنارەکانی ڕووباری نۆیاڵ ھەڵکەوتووە و بە [[گاتی ڕۆژاوا]] دەورە دراوە. دووەم گەورەترین شاری تامیڵ نادووە لە دوای [[چێنای]] لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە و ١٦ەمین گەورەترین کۆبوونەوەی شارستانییە لە ھیندستان بەپێی سەرژمێریی ٢٠١١. پایتەختی کارگێڕیی شارستانی کۆیمباتۆرە و لەلایەن کۆمەڵەی شارەوانیی کۆیمباتۆرەوە بەڕێوەدەبرێت کە لە ساڵی ١٩٨١دا دامەزراوە.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

[[پۆل:گەورە شارەکانی ھیندستان]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>au39bqyynfcm0cixpw4efhbwwnc4z0t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581916</id>
      <parentid>1581915</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T10:13:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <origin>1581916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1367" sha1="cq4zgvu78cu24o9kmcgbnbm1xsy35sa" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

'''کۆیمباتۆر''' (بە تامیلی: kōyamputtūr)، ھەروەھا بە '''کۆڤای''' ناسراوە، شارێکی میترۆپۆلیتانییە لە [[ویلایەتەکان و دەڤەرە یەکگرتووەکانی ھیندستان|ویلایەتی ھیندیی]] تامیڵ نادو. لەسەر کەنارەکانی ڕووباری نۆیاڵ ھەڵکەوتووە و بە [[گاتی ڕۆژاوا]] دەورە دراوە. دووەم گەورەترین شاری تامیڵ نادووە لە دوای [[چێنای]] لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە و ١٦ەمین گەورەترین کۆبوونەوەی شارستانییە لە ھیندستان بەپێی سەرژمێریی ٢٠١١. پایتەختی کارگێڕیی شارستانی کۆیمباتۆرە و لەلایەن کۆمەڵەی شارەوانیی کۆیمباتۆرەوە بەڕێوەدەبرێت کە لە ساڵی ١٩٨١دا دامەزراوە.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}&lt;/ref&gt;

==سەرچاوەکان==
{{سەرچاوەکان}}


[[پۆل:گەورە شارەکانی ھیندستان]]
[[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]]
[[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]]
[[پۆل:وتارەکان بە وەسف]]</text>
      <sha1>cq4zgvu78cu24o9kmcgbnbm1xsy35sa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئێران مۆڵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295546</id>
    <revision>
      <id>1581914</id>
      <timestamp>2026-05-07T10:12:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>پەڕەی دروست کرد بە «{{Infobox shopping mall | name = ئێران مۆڵ | native_name = ایران مال | native_name_lang = فارسی | logo = Iran Mall Logo.png | image = Iran Mall.jpg | opening_date = {{start date and age|٢٠١٨|٥|١|df=yes}} | caption = ئێران مۆڵ لە ٢٠٢١ | location = نزیک [[دەریاچەی چیتگەر]]، باکووری ڕۆژاوای [[تاران]]، [[ئێران]] | coordinates = {{coord|35|45|12.2|N|51|11|32.7|E|displa...»ەوە</comment>
      <origin>1581914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5666" sha1="ct6y8zms6un2ltfh4x415o6r7gzj5h9" xml:space="preserve">{{Infobox shopping mall
| name = ئێران مۆڵ
| native_name = ایران مال
| native_name_lang = فارسی
| logo = Iran Mall Logo.png
| image = Iran Mall.jpg
| opening_date = {{start date and age|٢٠١٨|٥|١|df=yes}}
| caption = ئێران مۆڵ لە ٢٠٢١
| location = نزیک [[دەریاچەی چیتگەر]]، باکووری ڕۆژاوای [[تاران]]، [[ئێران]]
| coordinates = {{coord|35|45|12.2|N|51|11|32.7|E|display=inline,title}}
| owner = [[بانکی ئایەندە]]
| number_of_stores = +٢،٥٠٠
| floor_area = ١،٩٥٠،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە (٢١،٠٠٠،٠٠٠ پێی چوارگۆشە)
| floors = ٧
| parking = +٢٠،٠٠٠
| website = {{URL|https://www.iranmall.com|IranMall.com}}
}}

'''بازاڕی گەورەی ئێران''' ({{بە فارسی|بازار بزرگ تهران}}) یان '''ئێران مۆڵ''' (بە فارسی: ایران مال) گەورەترین [[مۆڵ]] لە جیھاندایە، کە دەکەوێتە باکووری ڕۆژاوای [[تاران]]، پایتەختی ئێران لە نزیک [[دەریاچەی چیتگەر]].&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Largest malls worldwide, by GLA 2020|url=https://www.statista.com/statistics/917586/shopping-malls-with-the-largest-gross-leasable-area-worldwide/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=20 October 2020|title=The 10 Biggest Shopping Malls In The World|url=https://www.worldatlas.com/articles/the-biggest-shopping-malls-in-the-world.html|access-date=1 January 2022|website=WorldAtlas|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 January 2022 |title=Top 20 Biggest Malls in the World |url=https://eucarlhotels.com/biggest-mall-in-the-world/ |url-status=dead |access-date=8 January 2022 |website=Eucarl Hotels |language=en-us |archive-date=18 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118220639/https://eucarlhotels.com/biggest-mall-in-the-world/}}&lt;/ref&gt;

ئەم کۆمەڵە فرەمەبەستە لەسەر زەوییەک بە ڕووبەری ٣١٧،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە و لە حەوت نھۆمدا دیزاین کراوە. ڕووبەری ژێرخانەکەی لە قۆناغی یەکەمدا ١،٣٥٠،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە بوو کە دوای تەواوبوونی سەرجەم قۆناغەکانی گەشەپێدان، گەیشتە ١،٦٠٠،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە.

قۆناغی یەکەم بە قەبارەی ٢٦٧،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە ڕووبەری گشتیی گونجاو بۆ بەکرێدان و ٧٠٨ یەکەی بازرگانی، لە ١ی ئایاری ٢٠١٨دا کرایەوە.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Iran Mall's 1st Phase Takes Off|url=https://www.en.eghtesadonline.com/Section-economy-4/24578-iran-mall-st-phase-takes-off|access-date=20 December 2021|archive-date=20 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220125342/https://www.en.eghtesadonline.com/Section-economy-4/24578-iran-mall-st-phase-takes-off|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

زیاتر لە ١،٢٠٠ بەڵێندەر و ٢٥،٠٠٠ کرێکار بەشدارییان لە سازکردنی ئێران مۆڵدا کرد. خاوەنداری ئەم دامەزراوەیە ھەتا تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ [[بانکی ئایەندە]] بوو، دواتر بانکەکە لەلایەن حکوومەتی ئێرانەوە ھەڵوەشێنرایەوە.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|date=12 December 2020|title=Ayandeh Bank Wants to Sell $3.5 Billion Iran Mall|url=https://financialtribune.com/articles/business-and-markets/106539/ayandeh-bank-wants-to-sell-35-billion-iran-mall|access-date=1 January 2022|website=Financial Tribune|language=En}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Motamedi |first=Maziar |title=Corruption, mismanagement in spotlight as Iran dissolves major private bank |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/27/corruption-mismanagement-in-spotlight-as-iran-dissolves-major-private-bank |access-date=2026-04-10 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt; دوای ھەڵوەشاندنەوە و لەدەستدانی مۆڵەتی بانکی، [[بانکی ناوەندیی ئێران]]، بانکی ئایەندە لەگەڵ [بانکی نیشتیمانیی ئێران|بانکی میللیی ئێران]] یەکی گرت، بەڵام ئێران مۆڵی وەک بەشێک لە پڕۆسەی ھەڵوەشانەوە و داڕشتنەوەی سامان فرۆشت.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-23 |title=Iran moves to value Iran Mall as part of Ayandeh Bank liquidation process |url=https://www.intellinews.com/iran-moves-to-value-iran-mall-as-part-of-ayandeh-bank-liquidation-process-417871/ |access-date=2026-04-10 |website=www.intellinews.com |language=en}}&lt;/ref&gt; بیرۆکەی سەرەکیی بنیاتنانی ئەم دامەزراوە گەورەیە لە [[عەلی ئەنساری]]یەوە ھاتووە، کە ھەروەھا بەڕێوەبەری جێبەجێکاری سازکردنی ئێران مۆڵیش بووە.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Briggs|first=Fiona|title=Businessman funds conversion of one of world's largest shopping centres into 3,000-bed hospital in Tehran|url=https://www.retailtimes.co.uk/businessman-funds-conversion-of-one-of-worlds-largest-shopping-centres-into-3000-bed-hospital-in-tehran/|access-date=1 January 2022|website=Retail Times|language=en-US|archive-date=29 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129064056/https://www.retailtimes.co.uk/businessman-funds-conversion-of-one-of-worlds-largest-shopping-centres-into-3000-bed-hospital-in-tehran/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== سەررچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ئابووری|ئێران}}

[[پۆل:مۆڵەکانی ئێران]]</text>
      <sha1>ct6y8zms6un2ltfh4x415o6r7gzj5h9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581917</id>
      <parentid>1581914</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T10:13:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <origin>1581917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5695" sha1="bqhu4u76o38qbfwdzbjlg92ifj8357f" xml:space="preserve">{{Infobox shopping mall
| name = ئێران مۆڵ
| native_name = ایران مال
| native_name_lang = فارسی
| logo = Iran Mall Logo.png
| image = Iran Mall.jpg
| opening_date = {{start date and age|٢٠١٨|٥|١|df=yes}}
| caption = ئێران مۆڵ لە ٢٠٢١
| location = نزیک [[دەریاچەی چیتگەر]]، باکووری ڕۆژاوای [[تاران]]، [[ئێران]]
| coordinates = {{coord|35|45|12.2|N|51|11|32.7|E|display=inline,title}}
| owner = [[بانکی ئایەندە]]
| number_of_stores = +٢،٥٠٠
| floor_area = ١،٩٥٠،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە (٢١،٠٠٠،٠٠٠ پێی چوارگۆشە)
| floors = ٧
| parking = +٢٠،٠٠٠
| website = {{URL|https://www.iranmall.com|IranMall.com}}
}}

'''بازاڕی گەورەی ئێران''' ({{بە فارسی|بازار بزرگ تهران}}) یان '''ئێران مۆڵ''' (بە فارسی: ایران مال) گەورەترین [[مۆڵ]] لە جیھاندایە، کە دەکەوێتە باکووری ڕۆژاوای [[تاران]]، پایتەختی [[ئێران]] لە نزیک [[دەریاچەی چیتگەر]].&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Largest malls worldwide, by GLA 2020|url=https://www.statista.com/statistics/917586/shopping-malls-with-the-largest-gross-leasable-area-worldwide/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=20 October 2020|title=The 10 Biggest Shopping Malls In The World|url=https://www.worldatlas.com/articles/the-biggest-shopping-malls-in-the-world.html|access-date=1 January 2022|website=WorldAtlas|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 January 2022 |title=Top 20 Biggest Malls in the World |url=https://eucarlhotels.com/biggest-mall-in-the-world/ |url-status=dead |access-date=8 January 2022 |website=Eucarl Hotels |language=en-us |archive-date=18 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118220639/https://eucarlhotels.com/biggest-mall-in-the-world/}}&lt;/ref&gt;

ئەم کۆمەڵە فرەمەبەستە لەسەر زەوییەک بە ڕووبەری ٣١٧،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە و لە حەوت نھۆمدا دیزاین کراوە. ڕووبەری ژێرخانەکەی لە قۆناغی یەکەمدا ١،٣٥٠،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە بوو کە دوای تەواوبوونی سەرجەم قۆناغەکانی گەشەپێدان، گەیشتە ١،٦٠٠،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە.

قۆناغی یەکەم بە قەبارەی ٢٦٧،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە ڕووبەری گشتیی گونجاو بۆ بەکرێدان و ٧٠٨ یەکەی بازرگانی، لە ١ی ئایاری ٢٠١٨دا کرایەوە.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Iran Mall's 1st Phase Takes Off|url=https://www.en.eghtesadonline.com/Section-economy-4/24578-iran-mall-st-phase-takes-off|access-date=20 December 2021|archive-date=20 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220125342/https://www.en.eghtesadonline.com/Section-economy-4/24578-iran-mall-st-phase-takes-off|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

زیاتر لە ١،٢٠٠ بەڵێندەر و ٢٥،٠٠٠ کرێکار بەشدارییان لە سازکردنی ئێران مۆڵدا کرد. خاوەنداری ئەم دامەزراوەیە ھەتا تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ [[بانکی ئایەندە]] بوو، دواتر بانکەکە لەلایەن حکوومەتی ئێرانەوە ھەڵوەشێنرایەوە.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|date=12 December 2020|title=Ayandeh Bank Wants to Sell $3.5 Billion Iran Mall|url=https://financialtribune.com/articles/business-and-markets/106539/ayandeh-bank-wants-to-sell-35-billion-iran-mall|access-date=1 January 2022|website=Financial Tribune|language=En}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Motamedi |first=Maziar |title=Corruption, mismanagement in spotlight as Iran dissolves major private bank |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/27/corruption-mismanagement-in-spotlight-as-iran-dissolves-major-private-bank |access-date=2026-04-10 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt; دوای ھەڵوەشاندنەوە و لەدەستدانی مۆڵەتی بانکی، [[بانکی ناوەندیی ئێران]]، بانکی ئایەندە لەگەڵ [بانکی نیشتیمانیی ئێران|بانکی میللیی ئێران]] یەکی گرت، بەڵام ئێران مۆڵی وەک بەشێک لە پڕۆسەی ھەڵوەشانەوە و داڕشتنەوەی سامان فرۆشت.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-23 |title=Iran moves to value Iran Mall as part of Ayandeh Bank liquidation process |url=https://www.intellinews.com/iran-moves-to-value-iran-mall-as-part-of-ayandeh-bank-liquidation-process-417871/ |access-date=2026-04-10 |website=www.intellinews.com |language=en}}&lt;/ref&gt; بیرۆکەی سەرەکیی بنیاتنانی ئەم دامەزراوە گەورەیە لە [[عەلی ئەنساری]]یەوە ھاتووە، کە ھەروەھا بەڕێوەبەری جێبەجێکاری سازکردنی ئێران مۆڵیش بووە.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Briggs|first=Fiona|title=Businessman funds conversion of one of world's largest shopping centres into 3,000-bed hospital in Tehran|url=https://www.retailtimes.co.uk/businessman-funds-conversion-of-one-of-worlds-largest-shopping-centres-into-3000-bed-hospital-in-tehran/|access-date=1 January 2022|website=Retail Times|language=en-US|archive-date=29 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129064056/https://www.retailtimes.co.uk/businessman-funds-conversion-of-one-of-worlds-largest-shopping-centres-into-3000-bed-hospital-in-tehran/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== سەررچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ئابووری|ئێران}}

[[پۆل:مۆڵەکانی ئێران]]
[[fa:ایران مال]]</text>
      <sha1>bqhu4u76o38qbfwdzbjlg92ifj8357f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581918</id>
      <parentid>1581917</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T10:14:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hivja</username>
        <id>64112</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1581918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5696" sha1="kpdker07a81c877ttqv3whdhc53ns1n" xml:space="preserve">{{Infobox shopping mall
| name = ئێران مۆڵ
| native_name = ایران مال
| native_name_lang = فارسی
| logo = Iran Mall Logo.png
| image = Iran Mall.jpg
| opening_date = {{start date and age|٢٠١٨|٥|١|df=yes}}
| caption = ئێران مۆڵ لە ٢٠٢١
| location = نزیک [[دەریاچەی چیتگەر]]، باکووری ڕۆژاوای [[تاران]]، [[ئێران]]
| coordinates = {{coord|35|45|12.2|N|51|11|32.7|E|display=inline,title}}
| owner = [[بانکی ئایەندە]]
| number_of_stores = +٢،٥٠٠
| floor_area = ١،٩٥٠،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە (٢١،٠٠٠،٠٠٠ پێی چوارگۆشە)
| floors = ٧
| parking = +٢٠،٠٠٠
| website = {{URL|https://www.iranmall.com|IranMall.com}}
}}

'''بازاڕی گەورەی ئێران''' ({{بە فارسی|بازار بزرگ تهران}}) یان '''ئێران مۆڵ''' (بە فارسی: ایران مال) گەورەترین [[مۆڵ]] لە جیھاندایە، کە دەکەوێتە باکووری ڕۆژاوای [[تاران]]، پایتەختی [[ئێران]] لە نزیک [[دەریاچەی چیتگەر]].&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Largest malls worldwide, by GLA 2020|url=https://www.statista.com/statistics/917586/shopping-malls-with-the-largest-gross-leasable-area-worldwide/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=20 October 2020|title=The 10 Biggest Shopping Malls In The World|url=https://www.worldatlas.com/articles/the-biggest-shopping-malls-in-the-world.html|access-date=1 January 2022|website=WorldAtlas|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 January 2022 |title=Top 20 Biggest Malls in the World |url=https://eucarlhotels.com/biggest-mall-in-the-world/ |url-status=dead |access-date=8 January 2022 |website=Eucarl Hotels |language=en-us |archive-date=18 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118220639/https://eucarlhotels.com/biggest-mall-in-the-world/}}&lt;/ref&gt;

ئەم کۆمەڵە فرەمەبەستە لەسەر زەوییەک بە ڕووبەری ٣١٧،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە و لە حەوت نھۆمدا دیزاین کراوە. ڕووبەری ژێرخانەکەی لە قۆناغی یەکەمدا ١،٣٥٠،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە بوو کە دوای تەواوبوونی سەرجەم قۆناغەکانی گەشەپێدان، گەیشتە ١،٦٠٠،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە.

قۆناغی یەکەم بە قەبارەی ٢٦٧،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە ڕووبەری گشتیی گونجاو بۆ بەکرێدان و ٧٠٨ یەکەی بازرگانی، لە ١ی ئایاری ٢٠١٨دا کرایەوە.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Iran Mall's 1st Phase Takes Off|url=https://www.en.eghtesadonline.com/Section-economy-4/24578-iran-mall-st-phase-takes-off|access-date=20 December 2021|archive-date=20 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220125342/https://www.en.eghtesadonline.com/Section-economy-4/24578-iran-mall-st-phase-takes-off|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

زیاتر لە ١،٢٠٠ بەڵێندەر و ٢٥،٠٠٠ کرێکار بەشدارییان لە سازکردنی ئێران مۆڵدا کرد. خاوەنداری ئەم دامەزراوەیە ھەتا تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ [[بانکی ئایەندە]] بوو، دواتر بانکەکە لەلایەن حکوومەتی ئێرانەوە ھەڵوەشێنرایەوە.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|date=12 December 2020|title=Ayandeh Bank Wants to Sell $3.5 Billion Iran Mall|url=https://financialtribune.com/articles/business-and-markets/106539/ayandeh-bank-wants-to-sell-35-billion-iran-mall|access-date=1 January 2022|website=Financial Tribune|language=En}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Motamedi |first=Maziar |title=Corruption, mismanagement in spotlight as Iran dissolves major private bank |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/27/corruption-mismanagement-in-spotlight-as-iran-dissolves-major-private-bank |access-date=2026-04-10 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt; دوای ھەڵوەشاندنەوە و لەدەستدانی مۆڵەتی بانکی، [[بانکی ناوەندیی ئێران]]، بانکی ئایەندە لەگەڵ [[بانکی نیشتیمانیی ئێران|بانکی میللیی ئێران]] یەکی گرت، بەڵام ئێران مۆڵی وەک بەشێک لە پڕۆسەی ھەڵوەشانەوە و داڕشتنەوەی سامان فرۆشت.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-12-23 |title=Iran moves to value Iran Mall as part of Ayandeh Bank liquidation process |url=https://www.intellinews.com/iran-moves-to-value-iran-mall-as-part-of-ayandeh-bank-liquidation-process-417871/ |access-date=2026-04-10 |website=www.intellinews.com |language=en}}&lt;/ref&gt; بیرۆکەی سەرەکیی بنیاتنانی ئەم دامەزراوە گەورەیە لە [[عەلی ئەنساری]]یەوە ھاتووە، کە ھەروەھا بەڕێوەبەری جێبەجێکاری سازکردنی ئێران مۆڵیش بووە.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Briggs|first=Fiona|title=Businessman funds conversion of one of world's largest shopping centres into 3,000-bed hospital in Tehran|url=https://www.retailtimes.co.uk/businessman-funds-conversion-of-one-of-worlds-largest-shopping-centres-into-3000-bed-hospital-in-tehran/|access-date=1 January 2022|website=Retail Times|language=en-US|archive-date=29 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129064056/https://www.retailtimes.co.uk/businessman-funds-conversion-of-one-of-worlds-largest-shopping-centres-into-3000-bed-hospital-in-tehran/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== سەررچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}

{{تووڵی دەروازە|ئابووری|ئێران}}

[[پۆل:مۆڵەکانی ئێران]]
[[fa:ایران مال]]</text>
      <sha1>kpdker07a81c877ttqv3whdhc53ns1n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ئابووری چاد</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295547</id>
    <revision>
      <id>1581919</id>
      <timestamp>2026-05-07T10:14:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1352292026|Economy of Chad]]»</comment>
      <origin>1581919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1689" sha1="fvqpjwl7xhirwjdk75rmmetpzlozu4u" xml:space="preserve">[[چاد|Chad]] has a [[وڵاتی پەرەئەستێن|developing economy]]. It suffers from the landlocked country's geographic remoteness, drought, lack of infrastructure, and political turmoil. About 80% of the population depends on subsistence agriculture, including livestock herding.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2020-09-07 |ناونیشان=https://www.trade.gov/country-commercial-guides/chad-agricultural-sectors |ڕێکەوتی سەردان=2025-03-17 |وێبگە=International Trade Administration |زمان=en}}&lt;/ref&gt; Of Africa's Francophone countries, Chad benefited least from the 50% devaluation of their currencies in January 1994. Financial aid from the [[گرووپی بانکی جیھانی|World Bank]], the African Development Bank, and other sources is directed mainly at improving agriculture, especially livestock production. Because of a lack of financing, the development of oil fields near Doba, originally due to finish in 2000, was delayed until 2003. It was finally developed and is now operated by [[ئێکسۆن مۆبیل|ExxonMobil]]. until 2023&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/3/24/chad-says-it-has-nationalized-all-assets-owned-by-exxon-mobil |ڕێکەوتی سەردان=2025-05-04 |وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}&lt;/ref&gt; Regarding [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|gross domestic product]], Chad ranks 147th globally with $11.051 billion as of 2018. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە</text>
      <sha1>fvqpjwl7xhirwjdk75rmmetpzlozu4u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1581920</id>
      <parentid>1581919</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T10:15:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tessla</username>
        <id>41338</id>
      </contributor>
      <comment>شائەمراز</comment>
      <origin>1581920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2274" sha1="814skzqmneyfu8o1pwistnvoxb8y3fw" xml:space="preserve">{{داتابۆکس}}

[[چاد]] خاوەنی [[وڵاتی پەرەئەستێن|ئابوورییەکی پەرەئەستێنە]]. بەدەست دووریی جوگرافیی وڵاتە دەورەدراوەکە بە وشکانی، وشکەساڵی، نەبوونی ژێرخان، و ئاڵۆزیی سیاسییەوە دەناڵێنێت. نزیکەی ٨٠٪ی دانیشتووانەکەی پشت بە کشتوکاڵی بژێوی دەبەستن، لەوانەش بەخێوکردنی مەڕوماڵات.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2020-09-07 |ناونیشان=https://www.trade.gov/country-commercial-guides/chad-agricultural-sectors |ڕێکەوتی سەردان=2025-03-17 |وێبگە=International Trade Administration |زمان=en}}&lt;/ref&gt; لە نێوان وڵاتە فەڕەنسیزمانەکانی ئەفریقادا، چاد کەمترین سوودی لە دابەزینی ٥٠٪ی بەھای دراوەکانیان لە کانوونی دووەمی ١٩٩٤دا بینی. یارمەتییە دارایییەکان لەلایەن [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانی]]، بانکی گەشەپێدانی ئەفریقا، و سەرچاوەکانی ترەوە بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ باشترکردنی کشتوکاڵ، بەتایبەتی بەرھەمھێنانی مەڕوماڵات ئاراستە دەکرێن. بەھۆی کەمیی دابینکردنی دارایییەوە، پەرەپێدانی کێڵگە نەوتییەکانی نزیک دۆبا، کە لە بنەڕەتدا بڕیار بوو لە ساڵی ٢٠٠٠ تەواو بێت، تا ساڵی ٢٠٠٣ دواکەوت. لە کۆتاییدا پەرەی پێدرا و تا ساڵی ٢٠٢٣ لەلایەن [[ئێکسۆن مۆبیل]]ەوە بەڕێوەدەبرێت.&lt;ref&gt;{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/3/24/chad-says-it-has-nationalized-all-assets-owned-by-exxon-mobil |ڕێکەوتی سەردان=2025-05-04 |وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}&lt;/ref&gt; سەبارەت بە [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]]، چاد لە ڕیزبەندی ١٤٧ەمی جیھاندایە بە ١١٫٠٥١ ملیار دۆلار تا ساڵی ٢٠١٨.

== سەرچاوەکان ==
{{سەرچاوەکان}}</text>
      <sha1>814skzqmneyfu8o1pwistnvoxb8y3fw</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>