ویکیپیدیا ckbwiki https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9 MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter میدیا تایبەت وتووێژ بەکارھێنەر لێدوانی بەکارھێنەر ویکیپیدیا لێدوانی ویکیپیدیا پەڕگە وتووێژی پەڕگە میدیاویکی وتووێژی میدیاویکی داڕێژە وتووێژی داڕێژە یارمەتی وتووێژی یارمەتی پۆل وتووێژی پۆل دەروازە لێدوانی دەروازە ویکیپرۆژە لێدوانی ویکیپرۆژە ڕەشنووس لێدوانی ڕەشنووس TimedText TimedText talk مۆدیوول لێدوانی مۆدیوول Event Event talk 0 13 1582407 1575269 2026-05-09T10:44:56Z ~2026-28060-03 76225 چاککردنەوەی ھەڵەی ڕێنووس/ڕێزمان 1582407 wikitext text/x-wiki {{سەبارەت بە|زمانی کوردی|شاعیرە کوردەکە|کوردی (شاعیر)|وتارە ھاوشێوەکان|کوردی (ڕوونکردنەوە)}} {{Infobox language |name=کوردی |image=Kurdish Language.svg |imagesize=250px |pronunciation={{IPA|kʊɾdiː|}} |nativename= Kurdî, Kurdí, Кӧрди<ref name="پ١">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kurdishacademy.org/?q=node/41 |سەردێڕ=Kurdish Language - Kurdish Academy of Language |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠١٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161226061627/http://www.kurdishacademy.org/?q=node%2F41 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |states= {{ئاڵا|کوردستان}}<br/>{{ئاڵا|تورکیا}}<br/>{{ئاڵا|عێراق}}<br/>{{ئاڵا|ئێران}}<br/>{{ئاڵا|سووریا}}<br/>{{ئاڵا|ئەرمەنستان}}<br/>{{ئاڵا|ئازەربایجان}}<br/>{{ئاڵا|تورکمانستان}}<br/>{{ئاڵا|کازاخستان}}<br/>{{ئاڵا|لوبنان}}<br/>{{ئاڵا|ئەڵمانیا}}<br/>{{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکان}}<br/>{{ئاڵا|کەنەدا}}<br/>{{ئاڵا|ئۆسترالیا}}<br/>{{ئاڵا|ئوکراینا}}<br/>{{ئاڵا|فەڕەنسا}}<br/>{{ئاڵا|سوید}}<br/>{{flag|Norway}}<br/>{{flag|Germany}}<br/>{{flag|Poland}}<br/>{{flag|Finland}} |region=[[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] |speakers= ٤٠-٤٥ میلیۆن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.finetext.de/uebersetzungen-sprachinfo/Kurdisch.php |سەردێڕ=Kurdisch |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100909020236/http://www.finetext.de/uebersetzungen-sprachinfo/Kurdisch.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |familycolor=indo-european |fam2=[[زمانە ھیند و ئێرانییەکان|ھیندوئێرانی]] |fam3=[[زمانە ئێرانییەکان|ئێرانی]] |fam4=[[زمانەکانی ئێرانی ڕۆژاوا|ئێرانیی ڕۆژاوا]] |fam5=[[زمانەکانی ئێرانیی باکووری ڕۆژاوا|ئێرانیی باکووری ڕۆژاوا]] |script=[[ئەلفوبێکانی کوردی|ڕێنووسی کوردی]]: [[ئەلفوبێی عەرەبیی زمانی کوردی|ڕێنووسی عەرەبی]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵات]] و [[باشووری کوردستان]]، [[ئەلفوبێی لاتینیی زمانی کوردی|ڕێنووسی لاتین]]ی لە [[باکووری کوردستان|باکوور]] و [[ڕۆژاوای کوردستان]]، و [[ئەلفوبێی سیرلیک|ئەلفوبێی کیریلی]] لە [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەتی]] پێشوودا.<ref>[http://www.kurdishacademy.org/?q=ku-ar/node/538 ئەلفوبێی یەکگرتووی کوردی - ئاکادمیی زمانی کوردی]</ref> |nation=[[پەڕگە:Flag of Iraq.svg|25px]] [[عێراق]] – زمانی فەرمی لە پاڵ [[زمانی عەرەبی]]دا.<ref>[http://www.uniraq.org/documents/iraqi_constitution.pdf Iraqi constitution, article 4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120213155850/http://uniraq.org/documents/iraqi_constitution.pdf |date=١٣ی شوباتی ٢٠١٢ }}</ref><br/>[[پەڕگە:Flag of Iran.svg|25px]] [[ئێران]] – زمانی ناوچەیی بەپێی یاسای بنەڕەتی.{{ھن}}[[پەڕگە:Flag of Armenia.svg|25px]] [[ئەرمەنستان|ئەرمینیا]] – زمانی کەمینە.<ref>[http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?NT=148&CM=&DF=&CL=ENG&VL=1 European Charter for Regional or Minority Languages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070623234606/http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?NT=148&CM=&DF=&CL=ENG&VL=1 |date=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٧ }}</ref>{{ھن}} {{flagicon|ڕۆژاڤا}} [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا]] – زمانی فەرمی لە پاڵ زمانەکانی تر. |iso1=ku |iso2=kur |iso3=kur |lc1=ckb|ld1=[[کوردیی ناوەندی]] [[کرمانجی]] |lc2=kmr|ld2=[[کوردیی باکووری]] [[سورانی]] |lc3=sdh|ld3=[[کوردیی باشووری]] [[کلهری]] |lc4=lki|ld4=[[لەکی]]<!--This code isn't part of the macrolanguage per SIL--> |lingua=58-AAA-a (North Kurdish incl. Kurmanji & Kurmanjiki) + 58-AAA-b (Central Kurdish incl. Dimli/Zaza & Gurani) + 58-AAA-c (South Kurdish incl. Kurdi) |map= | mapcaption = Map of Kurdish-speaking areas of the Middle East | notice = IPA | map2 = Kurdish languages map.svg | mapcaption2 = زاراوەکانی کوردی {{col-begin}} {{col-break}} {{legend|#ef6662|[[کوردیی باکووری|کورمانجی]]}} {{legend|#c63143|[[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]}} {{legend|#c8a65d|[[کوردیی باشووری|خوارین]] و [[گۆرانی (شێوەزار)|گۆرانی]]}} {{legend|#a56c24|[[زازاکی]]}} {{legend|#b3d423|تێکەڵاو}} {{col-end}} }} '''زمانی کوردی''' ({{بە کوردیی باکووری|Zimanê kurdî}}، {{بە کوردیی باشووری|زوان کوردی}}، {{بە کوردیی لەکی|زوۆن کوردی}}، {{بە کوردیی زازاکی|Zıwanê Kurdki}}، {{بە کوردیی ھەورامی|زوانو کوردی}}) زمانێکە کە نەتەوەی [[کورد]] قسەی پێ دەکەن. لە ڕووی بنەماڵەوە بەشێکە لە [[زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان|زمانە ھیندوئەورووپایییەکان]]. ئەم زمانە لە زمانی کەڤناری [[زمانی مادی|مادی]] کەوتووەتەوە.<ref name="پ١"/> زمانی کوردی لەنێوان [[زمانە ئێرانییەکان]]دا لە بواری پڕژماربوونی ئاخێوەران سێیەمین زمانە و دەکەوێتە دوای زمانەکانی [[زمانی فارسی|فارسی]] و [[زمانی پەشتۆ|پەشتۆ]].<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-9046467/Kurdish-language Kurdish Language - Britannica Encyclopedia]</ref> وە بە بنچینەی خێزانە زمانی هیندۆئەوروپی دادەنرێت == وشە == زمانی کوردی بە ٧٣٥،٣٢٠ وشەی سەرەکی، سێیەم زمانە لەدوای [[زمانی فینلاندی|فینلاند]]ی و [[کۆری]] کە زۆرترین وشە لەخۆ دەگرێت. زمانی کوردی بە ھەموو شێوەزارەکانییەوە کۆی گشتی ١،٢٠٠،٠٠٠ ملیۆن وشەی تێدایە و بە ھەموو دەربڕین و دەستەواژەکانییەوە ١،٦٠٠،٠٠٠ وشەی لەگەڵدایە. == مێژوو == بنەڕەتی زمانی کوردی بە بڕوای مێژوونووسان دەگەڕێتەوە بۆ ٥٠٠٠ ساڵ پێش زایین کە دەگەڕێتەوە بۆ زمانە [[زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان|ھیندووئەورووپییەکان]].<ref>https://m.dw.com/ar/%D8%A7%D9%84%D9%84%D8%BA%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%8A%D8%A9/t-39426796{{بەستەری مردوو|url=https://m.dw.com/ar/%D8%A7%D9%84%D9%84%D8%BA%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%8A%D8%A9/t-39426796 |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ }}</ref> لە کۆنترین دەقە ئایینییەکانی زمانی کوردیدا پەرتووکی ڕەشی ئێزیدییە کە پەرتووکی پیرۆزی باوەڕی [[ئێزیدی]]یەکانە. وا دادەنرێت کە لە کاتێکدا لە سەدەی ١٣ی زایینیدا لەلایەن حەسەنی کوڕی عودەی (لەدایکبووی ١١٩٥ی زایینی)، کوڕەزای شێخ عودەی کوڕی موسافیر (مردووی ١١٦٢) دامەزرێنەری ئایینەکە. گێڕانەوەی ئێزیدییەکان لەبارەی دروستبوونی جیھان و سەرچاوەی مرۆڤ و چیرۆکی [[ئادەم و حەوا]] و قەدەغەکردنە سەرەکیییەکانی باوەڕ کە تێدایە. لە [[سەدەی ١٥یەم|سەدەی پازدەھەم]]ەوە تا [[سەدەی ١٧یەم|حەڤدەھەم]]، [[ھۆنەر]]ان و نووسەرانی کلاسیکی کورد زمانێکی [[وێژە]]ییان پەرە پێ دا. لە دیارترین ھۆنەرانی کلاسیکی کوردی ئەو سەردەمە، [[عەلی حەریری]]، [[ئەحمەدی خانی]]، [[مەلای جزیری]]، [[فەقێ تەیران]] بوون. ماوریزیۆ گارزۆنی قەشەیەکی ئیتاڵی، دوای ھەژدە ساڵ کاری بانگەوازی لەنێو کوردانی ئامێدی یەکەمین ڕێزمانی کوردی بە ناوی «Grammatica e Vocabolario della Lingua Kurda» لە ساڵی ١٧٨٧ لە ڕۆما بڵاو کردەوە. ئەم بەرھەمە لە [[مێژووی کورد]]دا زۆر گرنگە، چونکە یەکەم دانپێدانانە بە بەکارھێنانی بەربڵاوی زمانێکی کوردی تایبەت. گارزۆنی لەلایەن زانایانی دواترەوە نازناوی باوکی زانستی کوردی پێ بەخشرا. ماوەیەکی زۆرە زمانی کوردی لە بەشێکی زۆری [[کوردستان]] قەدەغە کراوە. دوای کودەتای [[تورکیا]] لە ساڵی ١٩٨٠ تا ساڵی ١٩٩١ بەکارھێنانی زمانی کوردی لە تورکیا نا[[یاسا]]یی بوو .<ref>Ernest R. McCarus, Kurdish Language Studies, The Middle East Journal, Published by Middle East Institute, Washington, 1960, p.325</ref><ref>https://www.institutkurde.org/en/conferences/kurdish_studies_irbil_2006/Mirella+GALETTI.html#_ftn5</ref><ref>Ross, Michael. The Volunteer (chapter: The Road to Ankara)</ref> هەروەها لە [[عێراق]] زمانێکی فەرمییە ھاوکات لەگەڵ [[زمانی عەرەبی]]، کە لەدوای نووسینی دەستووری نوێی عێراقەوە لە حوزەیرانی ٢٠٠٤ پەسەند کراوە.<ref>https://web.archive.org/web/20201127181042/http://www.msn.com/</ref> == زمانی کوردی پاش ئیسلام == ھێشتا نیوه‌ی یه‌که‌می سه‌ده‌ی حه‌وته‌می زایینی کۆتایی نه‌ھاتبوو کە ئایینی [[ئیسلام]] و سوپای موسوڵمان که‌له‌به‌ری کرده‌ ناو [[ئیمپراتۆریه‌تیی ساسانی]] و پاش چه‌ند ساڵ بووه‌ ھۆی ڕووخاندنی. دوای ئەوە زمانی سێزدە سەدەیی [[ئاڤێستا]] کە کاریگەری لەسەر زمانی خەڵکەکە ھەبوو لەلایەن [[قورئان]]ەوە شوێنەکەی پڕکرایەوە، ئایینی [[ئیسلام]] ھه‌ندێک ئه‌رک و فه‌ڕزی ھەبوو کە موسوڵمانه‌کان ده‌بوو وەک ئەرک جێبەجێی بکەن و بۆ ئەوەش دەبوو ناوی ئەرک و فرمان و ئایەت و فەرموودەکان بە زمانی دایکی ئایینەکە وەربگرن کە عەرەبی بوو. زمانی ئایینی نوێ ھه‌ڵگری ھه‌ندێک ده‌نگ بوو که‌ له‌ زمانی خەڵکی ڕەسەن نه‌ده‌بیندرا. گومان له‌وه‌دا نییه‌ که‌ کوردێک کە ھاوچه‌رخی سه‌ره‌تای سه‌رده‌می ئیسلامی بوو، تا ماوه‌یه‌کی زۆر نه‌یانده‌توانی که‌ ده‌نگه‌کان وه‌ک عەره‌به‌کان بڵێن، زۆرێک له‌ موسوڵمانه‌کانی گەلانی تر، ئێستاش به‌ته‌واوی ناتوانن ئه‌م ده‌نگانه‌ بڵێن. به‌ڵام له‌ هه‌ندێک له‌ زاراوه‌ کوردییه‌کاندا کورده‌کان جگه‌ له‌ ده‌نگی (چ) سه‌رجه‌م ده‌نگه‌کان به‌باشی ده‌ڵێنه‌وه‌، به‌ جۆرێک که‌ ئه‌م ده‌نگانه‌ وه‌ک ده‌نگی ڕه‌سه‌نی ھه‌مان زاراوه‌یان لێ ھاتووه‌. گۆڕانکارییه‌کان لێره‌دا کۆتاییان پێ نایه‌ت، هه‌ندێک له‌ ده‌نگه‌ پێوه‌ندیداره‌کان لەناو هەندێک وشەدا به‌ پیتی وه‌ک (ک) یان (گ) جێگۆرکێیان کردووه‌ له‌گه‌ڵ پیتی (ق)ێی عه‌ره‌بی، ده‌نگێک که‌ ئایینی نوێ هێناویه‌ته‌ ناو کوردستانه‌وه‌. زمانه‌ هه‌رێمییه‌کانی ئه‌م شانشینی نوێ موسوڵمان بووه‌ له‌ بره‌و نه‌که‌وتن، چونکە زمانی زاره‌کی و ئاخاوتنی خه‌ڵک بوون و گه‌شه‌ و په‌ره‌ی خۆیان له‌ هه‌لومه‌رجێکی نوێدا ده‌ست پێ کرده‌وه‌. هه‌رتک له‌م زمانانه‌ واته‌ فارسی نوێ و کوردی خاوه‌نی زاراوه‌ و بنزاراوه‌ی زۆرن. پاش په‌ره‌پێدانی ئیسلام، فارسی نوێ زاراوه‌یه‌ک بوو که‌ به‌پێی بناخه‌ هه‌ره‌ کۆنه‌کانی خۆی ئاوێته‌ی زاراوه‌کانی تر ببوو و ئه‌م تێکه‌ڵبوونه‌ ته‌نانه‌ت به‌ر له‌ سه‌رده‌می ساسانییه‌کان ده‌ستی پێ کردبوو. فارسه‌کان به‌ر له‌ کورده‌کان که‌وتنه‌ هه‌وڵ بۆ زیندوو کردنه‌وه‌ی زمانه‌کەی خۆیان و ده‌ستیان کرد به‌ نووسین. دیاره‌ په‌ڕتووکی شانامه‌ی ئه‌بو مه‌نسووری – که‌ خودی پەرتووکەکە له‌نێو چووه‌ و ته‌نها پێشه‌کیییه‌کی لێ به‌جێ ماوه‌ -  ئه‌گه‌ر تاکە پەرتووک نه‌بێت، کۆنترین پەرتووکە که‌ به‌ فارسی نووسراوه‌ (ساڵی ٣٤٦ کۆچی - ٩٢٧ی زایینی) و تا ئێستا ماوه‌ته‌وه‌ و له‌ تیاچوون ڕزگاری بووه‌. کۆنترین به‌ڵگه‌نامه‌ی نووسراوی کوردی کە له‌ سه‌رده‌می نوێدا ھه‌یه‌، چوارینه‌کانی «باباتاهیری عوریان»ـە، که‌ له‌ سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی یازده‌ی زایینی له‌ [[ھەمەدان]]ی ئێستا -  ھێگمه‌تانه‌ی پایته‌ختی [[ماد]]ه‌کان -  به‌ زاراوه‌ی کوردیی باشووری ھۆنراوه‌ته‌وه‌. ئه‌م چوارینانه‌ به‌بێ مه‌به‌ستی نزیککردنه‌وه‌ی زمانه‌که‌یان به‌ زمانی فارسی -  تاڕاده‌یه‌ک گۆڕدراون. سه‌ره‌ڕای‌ گشت ئه‌مانه‌، ھیچ گومانێک له‌وه‌دا نییه‌ کە باباتاهیر چوارینه‌کانی خۆی به‌ شێوه‌ی فۆلکلۆری – که‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا به‌ فه‌ھله‌وه‌ی (په‌ھله‌وی، فه‌هله‌ویات یان په‌ھله‌ویات) ده‌ناسرا -  ھۆنیووه‌ته‌وه‌. بۆ زانیاری زیاتر له‌سه‌ر فه‌هله‌وی دکتۆر مۆعین ده‌ڵێ: په‌هله‌وی، " فه‌هلویه‌ مر" : بریتییه‌ له‌وه‌ی که‌ ٣٠٠٠ دانه‌ له‌ گۆرانییه‌ وتراوه‌کان به‌ یه‌کێک له‌ زمانه‌کانی وڵاتی ئێران (جگه‌ له‌ زمانه‌ زاره‌کی و فەرمییەکان) له‌سه‌ر کێشێک له‌ کێشە عه‌رووزییه‌کان یان کێشی هێجایی هۆنراونه‌ته‌وه‌ و به‌شێکیان له‌سه‌ر شێوازی چوارینه‌ یان دوو به‌یتین، په‌هله‌وی یان په‌هله‌ویات له‌سه‌ر کێشێکی تایبه‌ت و وه‌کوو گۆرانیی خوێندراوه‌ته‌وه‌ و جاری وایه‌ پێیان وتووه‌ په‌هلوه‌ی یان ئورامه‌، ئورامه‌ن و ئورومنایان. ئورامن (اورومنان) کێشێکی کۆنه‌ له‌ موزیکدا و له‌سه‌ر شێوه‌ی‌ «به‌حر هزج مسدس»ـە که‌ پێیان ده‌وت فه‌هله‌ویات. ڕه‌نگه‌ بۆ تێگه‌شتن له‌م بابه‌ته‌، که‌ ئورامنان هه‌مان جۆری فارسی (هۆرامه‌نان)ی کوردییه‌ و هه‌مان وشه‌ی کوردی هه‌ورامانه‌، پێویست به‌ ماندووبوونی زۆر ناکات. هه‌ورامه‌نان – هه‌ورامان = هور + امان (امدند) + ئه‌و کاته‌ی که‌ خۆر هه‌ڵدێت. یان وه‌ک ده‌ڵێن به‌یانیان (بامدادان) ئێواران کاتی ئێوارە (عصر). هه‌روه‌ک ده‌زانین کاتی به‌یانی تا نیوه‌ڕۆ، یه‌کێک له‌و پێنج کاتانه‌ بووه‌ که‌ زه‌رده‌شت بۆ نه‌زر و پاڕانه‌وه‌ دیاری کردووه‌ و ڕێوڕه‌سمی خۆی هه‌بووه‌، کۆپله‌یه‌ک له‌و پاڕانه‌وه‌ له‌ خواره‌وه‌ هاتووه: نمو هوره‌ خشه‌ ایته‌ اسپایی واته‌ : نوێژ بۆ هور (خۆر) که‌ تیشکی تیژی به‌تینی هه‌یه‌. ئه‌م پاڕانه‌وه‌یه‌ وه‌ک هه‌موو پاڕانه‌وه‌کانی ئایینی زه‌رده‌شت له‌گه‌ڵ موزیکی تایبه‌ت له‌ به‌رخۆوه‌ یان به‌ده‌نگی به‌رز وتراوه‌ و وا دەوترێت خه‌ڵک پێیان وتووه‌ (نوێژی هر) یان (پاڕانه‌وه‌ی ھه‌ورامانان). دیاره‌‌ که‌ پاش په‌ره‌سه‌ندنی ئیسلام نه‌زر و پاڕانه‌وه‌ له‌ بره‌و ده‌که‌وێت. بەڵام نه‌وا (هه‌وا) موزیکەکەی له‌ناو خه‌ڵکدا ماوه‌ته‌وە - به‌ره‌به‌ره‌ بووەته‌ نه‌وا (گۆرانی) و پێیان وتووه‌ فه‌هله‌ویاتی ئه‌مانان (فھلویات امانان). به‌ بڕوای شەهین کەریمی نووسەر، (ھورە) یان هۆرە که‌ ئێستا یه‌کێک له‌ ئاوازه‌ کوردییه‌کانه،‌ هه‌مان (هورامانان - هه‌ورامانان)ـە‌ که‌ به‌شێک له‌ ناوه‌که‌ی خۆی پاراستووه ‌و ناوه‌که‌ی وه‌ک (الله‌ ویسی) به‌ته‌واوی نه‌گۆڕاوه‌. دکتۆر عه‌بدولحه‌کیمی موونته‌سر له‌ ژماره‌ ٢٠٠ی گۆڤاری ئه‌لعه‌ره‌بییه‌ له ‌مانگی ته‌مووزی ١٩٧٥، له‌ وتارێکدا به‌ ناونیشانی (ابن وحشیه و کتابه في الفلاحة و هو اقدم الکتب في العربیە) ئیبنی وه‌حشی و پەرتووکه‌که‌ی له‌سه‌ر زانستی کشتوکاڵ کە کۆنترین پەرتووکی عه‌ره‌بی بڵاوکردووەته‌وه‌ و ده‌نوسێت: «و اته نقل اکثر کتبه من اللغة النبطة، ولم ینشر من تالیفه في اللغە العربیە سوی "شوق المستهام في معرفة رموز الاًقلام" و قد ذکر في آخر کتابه هذا انه ترجم من اللغة الکردیە، کتاباً في علل المیاه و کیفیە استخراجھا و استنباطها من الاًراضي المجھولة الاصل». '''«زانیارییه‌‌کانی له‌ پەرتووکێکه‌وه‌ به‌ زمانی نێبتی وه‌رگرتووه‌ و شتێکی له‌ زانیاری خۆی به‌ زمانی عه‌ره‌بی جگه‌ له‌ (شوق المستهام فی معرفة رموز الاقلام ) باس نه‌کردووه‌ و له‌ کۆتایی پەرتووکەکەیدا باسی پەرتووکێک به‌ زمانی کوردی ده‌کات که‌ بابه‌تێکی له‌سه‌ر گرفتی ئاو و چۆنیه‌تی به‌کارھێنانی ئاوی ژێرزه‌وی تێدایه‌».''' مامۆستا «گیوی موکریانی» له‌ فه‌رهه‌نگی مھاباد لاپه‌ڕه‌ ٧٧١ و ٧٧٢ تێروته‌سه‌لتر باسی ئه‌م لێکدانه‌وه‌یه‌ی کردووه‌ و به‌پێی نووسراوه‌که‌ی ئه‌و «ئیبن وه‌حشی» پەرتووکی (شوق المستهام)ی له‌ ساڵی ٢٤١ی کۆچی نووسیوە‌ و دیاره‌ که‌ له‌ سه‌رچاوه‌کانی ئه‌م پەرتووکەدا ئاماژه‌ به‌ وه‌رگێڕدراوی پەرتووکێکی کوردی ده‌کات کە ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ به‌ر له‌ نچوسینی پەرتووکی (شوق المستهام). ئه‌م پەرتووکە له‌ ساڵانی سه‌ره‌تایی سه‌ده‌ی سێھه‌م به‌ده‌ست خه‌ڵکه‌وه‌ بووه‌ و ده‌بێ لانی که‌م چه‌ند ساڵێک به‌سه‌ر نوسینیدا تێپه‌ڕ بێت. هه‌ر بۆیه‌ ئه‌م پەرتووکە - ده‌توانین پێی بڵێین «ئاونامه‌».  «ابن وه‌حشی» وه‌ریگێڕاوه‌ته‌ سه‌ر زمانی عه‌ره‌بی و دەکرێت له‌ ساڵه‌کانی کۆتایی سه‌ده‌ی دووەمی کۆچیدا نووسرابێت.{{ژێدەر پێویستە|date=ئابی ٢٠٢٤}} == شێوەزارەکانی کوردی == {{سەرەکی|شێوەزارەکانی زمانی کوردی}} [[پەڕگە:Kurdish language family tree.jpg|وێنۆک|درەختی خێزانی زاراوە و شێوەزارەکانی زمانی کوردی]] زمانی کوردی چەند شێوەزارێکی سەرەکیی ھەیە کە هەندێک جیاوازییان ھەیە و زمانناسەکان لەسەر چۆنیەتی جیاکردنەوەی ئەم شێوەزارانە یەکدەنگ نین و زۆرێک لە زمانناسەکان باوەڕیان بە ماڵباتی زمانگەلی کوردی ھەیە. یانی کورمانجیی باکووری و گۆرانی، بەپێی یاسا و [[ڕێسا]]ی زمانناسی و زمانەوانییەوە، دوو زمانی سەربەخۆی کوردین، نەک دوو شێوەزار. بەڵام زۆربەی ئەو کەسانەی زمانی کوردییان دابەش کردووە، بەم چوار دەستەیە بووە:<ref>[http://www.kurdishacademy.org/?q=ku-ar/node/215 زاراوەکانی زمانی کوردی - ئاکادمیی زمانی کوردی]</ref> * [[کوردیی باکووری]] * [[کوردیی ناوەندی]] * [[کوردیی باشووری]] * [[گۆرانی-زازایی]] بەجۆری گشتی سنووری دابەشکردنی ئەم زاراوەنە بەم شێوەیە، ئەگەر دوو هێل ببێت. 1.هێلی یەکم هێلێک لە باشووری [[دەریاچەی ورمێ|گۆلی ورمێ]] بۆلای سەرەوەی [[شنۆ]] و [[سۆران]] هەتا باشووری [[ئاکرێ]] و [[دھۆک|دهۆک]] و [[شنگال]] بەرەو [[حەسیچە|حەسیچ]] و[[عەفرین|ئەفرین]]. 2.هێلی دووم هێلێک لە [[بیجاڕ]] ورۆژ هەڵات [[قوروە]] هەتا باشووری [[کامیاران|کامێران]] بۆلای خوارەوەی [[جوانڕۆ|جوانرۆ]] و [[ڕوانسەر|ڕەوانسەر]] و هەتا [[دەشتی زەھاو|دەشتی زەهاو]] و باکووری [[خانەقین]] و [[گوڵاڵە]] و [[دووزخورماتوو]] و باشووری [[کەرکووک]] تا دەگاتە ڕوباری [[دیجلە|تێگرە]]. لای سەرەوەی هێلی یەکەم ئەبێتە زاراوەی [[کوردیی باکووری]]. لای خوارەوەی هێلی دووەم ئەبێتە [[کوردیی باشووری]]. و نێوان ئەم دوو هێلە ئەبێتە [[کوردیی ناوەندی]]. [[زازاکی]] یا [[زازاکی|دیملی]] ئەکەوێتە ئەوپەڕی کوردیی باکوور لەگەڵ کوردیی باکووری تێکەڵاوە. هەروەها [[گۆران]] یا [[ھەورامی|هەورامییش]] دەکەوێتە لای خوارەوەی کوردیی ناوەندی و لەگەڵ کوردیی ناوەندی تێکەڵاوە. جا ئەم دوو زارە هەرچەندە کەمێک لێک دوورن بەڵام لەباری دەستووری و زمانناسی دەچنە سەر یەک بنچینە. ھەندێک لە زمانناسان، [[لوڕی|لوڕ]]یش وەک شێوەزارێکی زمانی کوردی پۆلبەند دەکەن. ئەگەرچی لوڕی ژمارەیەکی بێڕادە زۆری وشەی کوردی تێدایە، بەڵام ھێشتاش لێکۆلینەوەیەکی ئەوتۆ لەسەر لوڕی بەردەست نییە و هۆکاری سیاسی لەپشتە.<ref name="پ١"/> شایانی باسە هێلی نێوان لوڕی و کوردیی باشوور یان کوردیی خوارین زۆر دیار نییە. == ئەلفبێی کوردی == {{سەرەکی|ئەلفبێکانی کوردی|ئەلفبێی عەرەبیی زمانی کوردی}} بەھۆی ئەوەی کە [[کورد]]ەکان لەژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] و [[ئێران]] بوون و ئەلفبێی فەرمیی ئەو دوو وڵاتە [[ئەلفبێی عەرەبی]] بوو، کوردەکانیش تا پێش سییەکان تەنیا ئەلفبێی عەرەبییان بۆ نووسینی کوردی بەکار دەھێنا. لە تورکیا، لەدوای فەرمیکردنی ئەلفبێی لاتینی بۆ زمانی [[زمانی تورکی|تورکی]]، [[جەلادەت عالی بەدرخان]] لە ساڵی [[١٩٣٢]] ئەلفبێیەکی لاتینیی بۆ زمانی کوردی داھێنا کە ئێستا بە ناوی "ئەلفبێی ھاوار" دەناسرێت. == فۆنۆلۆجیی مێژوویی == {{وتاری سەرەکی|فۆنۆلۆجیی کوردی}} {| class="wikitable" |- ! colspan=5| '''کوردی''' ||rowspan=2| [[زمانی پاڵەویی ئەشکانی|پاڵەویی ئەشکانی]] || rowspan=2| [[ئەوێستایی]] ||rowspan=2| [[زمانی فارسی|فارسی]] ||rowspan=2| [[زمانی پاڵەوی ساسانی|پاڵەوی ساسانی]] ||rowspan=2| [[زمانی پارسیی کۆن|فارسیی کۆن]] ||rowspan=2| [[زمانی نیا ئێرانی]] |- ! [[کوردیی باکووری|ک. باکووری]] || [[کوردیی ناوەندی|ک. ناوەندی]] || [[کوردیی باشووری|ک. باشووری]] || [[ھەورامی]] || [[زازاکی]] |- |s||s||s||s||s||s||s||h||h||θ||*ś |- |z||z||z||z||z||z||z||d||d||d||*ź |- |s, *hr||s, *hr||s, *hr||*hr||*hr||hr||θr||s||d||ç||*θr |- |sp/zw||sp/zw||sp/zw||sp/zw||sp/zw||sp/zw||sp/zw||s/z||s/z||s/z||*św/*źw |- |pāš||pāš||pāš||<div style="text-align: center;">??</div>||<div style="text-align: center;">??</div>||paš||pas-ča||pas||pas||pasā||*pas-ča |- |ž||ž||ž||ž||j||ž||j||z||z||j||*j |- |ž||ž||ž||ç||j, z, ž||ž||ç||z||z||ç||*ç |- |d-||d-||d-||b-||b-||b-||duu-||d-||d-||duv-||*dw- |- |xw-||xw-||xw-||w-||w-||wx-||huu-, x^v-||x-||xw-||(h)uv-||*hw- |- |l, r||ł, r||ł, r||l, ł, r||rr||rδ||rd||l||l, r||rd||*rd |- |نادیار||نادیار||نادیار||نادیار||rz||rz||rz||l||l, r||rd||*rz |- |j-||j-||j-||y-||j-||y-||y-||j-||j-||y-||*y- |- |f(i)r-||f(i)r-||f(i)r-||wur-, har-||r-||fr-||fr-||for-, ھتد||fr-||fr-||*fr- |- |w-||w-||w-||w-||w-||f-||θw-||h-||h-||θw-||*θw- |- |w, y, (nil)||w, y, (nil)||w, y, (nil)||w, y||w, y||β, δ, γ||b, d, g||w, y, (/nil)||w, y, (')||b, d, g||*b, *d, *g |- |w, h, y, (/nil)||w, h, y, (/nil)||w, h, y, (/nil)||w, y, h||w, y, h||b, d, g||p, t, k||b, d, g||b, d, g||p, t, k||*p, *t, *k |- |n||n||n||<div style="text-align: center;">?</div>||n||nd||nd||nd||nd/nn||nd||*nd |- |žn||žn||žn||žn||šn, zn (?)||zn||sn||šn||šn||šn||*śn |- |v||w||w||m||m||-šm||-šm||-šm||-šm||-šm|| |- |v||w||w||m||m||-hm||-hm||-xm||-hm||-hm|| |- |-v||-w||-w||-m||-m||-m||-m||-m||-m||-m||-*m |- |h-, k-||h-, k-||h-, k-||h-||h-||x-||x-||x-||x-||x-||*x- |- |č-||č-||č-||<div style="text-align: center;">?</div>||ši-||šaw-||šiiu-||šaw-||šaw-||šiyav-||*čyau- |- |b-||b-||b-, w-||w-||v-||w-||w-||b-||w-||w-||*w- |- |(w)t||wt||ft||wt||wt||ft||ft||ft||ft||ft||*ft |- |t||t||t||t||t||xt||xt||xt||xt||xt||*xt |} == سیستەمی ئێرگاتیڤی کوردی لە نێوان خۆرئاوا و ڕۆژهەڵاتدا == زمانەوانان پێیان وایە کە سیستەمی ئێرگاتیڤ لە شێوەزارەکانی کوردیدا بە دوو جۆر گەشە کردووە کە هەریەک کاریگەریی مێژوویی و ناوچەیی هەبووە.<ref>Haig, Geoffrey (2004). ''Alignment Change in Iranian Languages: A Construction Grammar Approach''. Berlin: Mouton de Gruyter.</ref><ref>Windfuhr, Gernot (2009). ''The Iranian Languages''. Routledge.</ref> ئێرگاتیڤی خۆرئاوایی (synthetic) ئەم جۆرە لە شێوەزارانی کوردیی نزیک بە ناوچەی خۆرئاوی چیای زاگرۆس، وەک شێوەزاری ئەردەڵانی (سنەیی) بە باشی پارێزراوە.<ref>Mackenzie, D. N. (1961). ''Kurdish Dialect Studies''. London: Oxford University Press.</ref> هۆکاری ئەمە نزیکبوونی ئەو شێوەزارانەیە بە زمانی پەهلەوی میانی. * لە کردارە تێپەڕراودا (ماضی)، بکەر بە پاشگری (clitic) هاوڕا دەکات بە بەرکار (مفعول).<ref>Mackenzie, 1961, pp. 72–74.</ref> * کردار بۆ کەسی سێیەمی تاک ناگۆڕدرێت (بە شێوەی impersonal) و هاوڕا نابێت لەگەڵ بکەر.<ref>Haig, 2004, pp. 123–126.</ref> * ئەم سیستەمە بە شێوەیەکی دروست بە زمانەکانی پەهلەوی ساسانی دەگەڕێتەوە.<ref>Windfuhr, 2009, p. 555.</ref> '''نموونە''': ''من ئۆ کەتیومە خوێند'' = من ئەو کتێبەم خوێندەوە. ئێرگاتیڤی ڕۆژهەڵاتی (analytic) لە شێوەزارەکانی کوردیی ڕۆژهەڵات و باکور، وەک کرمانجی و هەندێک شێوەزاری سۆرانی (وەک ناوچەی مهاباد و هەولێر)، سیستەمی ئێرگاتیڤ گەشەی جیاواز کردووە.<ref>Thackston, W. M. (2006). ''Kurmanji Kurdish: A Reference Grammar with Selected Readings''. Harvard University.</ref> ئەم جۆرە کاریگەرییەکی زۆر لە زمانەکانی ڕۆژهەڵاتی ئێرانی وەک پەشتۆ و سکایی لێی کۆنابووە.<ref>Haig, 2004, pp. 200–205.</ref> * بکەر و بەرکار بە هێما یان وشەی دیاریکەر وەک «لە» یان «بە» دەهاتنە جێ.<ref>Thackston, 2006, pp. 55–56.</ref> * کردار لە ڕابردوودا پێویستە هاوڕا بکات لەگەڵ بکەر/بەرکار یان بە شێوەی passive بگۆڕدرێت.<ref>Haig, 2004, p. 210.</ref> '''نموونە''': * کرمانجی: ''Ew kitêb ji min xwend'' = ئەو کتێبە لە لایەن من خوێندرایەوە. * سۆرانی: ''ئەو کتێبە لەلایەن من خوێندرایەوە''. جدووڵی پێکەوەیی {| class="wikitable" ! تایبەتمەندی ! ئێرگاتیڤی خۆرئاوایی (synthetic) ! ئێرگاتیڤی ڕۆژهەڵاتی (analytic) |- | ناوچە و شێوەزار | ناوچەی خۆرئاوی زاگرۆس، بۆ نموونە: ئەردەڵانی (سنەیی)<ref>Mackenzie, 1961.</ref> | ناوچەی ڕۆژهەڵات و باکور، بۆ نموونە: کرمانجی و هەندێک شێوەزاری سۆرانی<ref>Thackston, 2006.</ref> |- | کاریگەری مێژوویی | نزیکبونی زۆر بە پەهلەوی میانی (ساسانی)<ref>Windfuhr, 2009.</ref> | کاریگەری زمانی ڕۆژهەڵاتی وەک پەشتۆ و سکایی<ref>Haig, 2004.</ref> |- | کردار لە ماضی | بە شێوەی impersonal (هاوڕا ناکات لەگەڵ بکەر)<ref>Mackenzie, 1961.</ref> | کردار دەبێت هاوڕا بکات لەگەڵ بکەر/بەرکار یان بە passive بگۆڕدرێت<ref>Haig, 2004.</ref> |- | دیاریکردنی بکەر/بەرکار | بکەر بە پاشگری (clitic) هاوڕا دەبێت بە بەرکار<ref>Mackenzie, 1961.</ref> | بکەر و بەرکار بە پیت/وشەی جیاواز وەک «لە» و «بە» دیاری دەکرێن<ref>Thackston, 2006.</ref> |- | نموونە | ''من ئۆ کەتیومە خوێند'' = من ئەو کتێبەم خوێندەوە | ''Ew kitêb ji min xwend'' (کرمانجی)، ''ئەو کتێبە لەلایەن من خوێندرایەوە'' (سۆرانی) |} {| class="wikitable" ! تایبەتمەندی !! شێوەزاری ئەردەڵانی (سنەیی) !! شێوەزاری سۆرانی/هەورامی |- | ڕەگی مێژوویی | زیاتر کاریگەریی زمانی میدی و لقە کۆنەکانی '''پەهلەوی (پارتی)''' لەسەرە. | کاریگەریی زمانی سکایی و لقە نوێیەکانی فارسیی ناوەڕاستی لەسەرە. |- | جۆری ئێرگاتیڤ | لکێنراو (Synthetic) | شیکارکراو (Analytic) |- | پێکهاتە | وشەیەک کە بکەر و بەرکاری تێدایە (لێکدراوە) | دوو یان زیاتر وشە کە پێکەوە ڕستەکە دروست دەکەن |- | نموونە | من ئۆ کەتیومە خوێند | من ئەو کتێبەم خوێندەوە |- | ڕوونکردنەوەی نموونە | وشەی کەتیومە لکێنراوە: (کەتیب + مە). کردارەکە (خوێند) جێگیر و نەگۆڕە. | وشەی کتێبەکە و م لێک جیاوازن. کردارەکەش (خوێندەوە) لەوانەیە بگۆڕێت. |- | باوە لە... | لەکی، کرماشانی، زازاکی | کرمانجی، پەشتۆ، بلوچی |- | تێڕوانینی زمانەوانی | شێوازێکی کۆن و پارێزراوە کە زیاتر لەگەڵ ڕەگ و ڕیشەی کۆنی کوردیی ڕۆژئاوایی دەگونجێت. | شێوازێکی نوێ و پەرەسەندووە کە لەگەڵ گۆڕانکارییەکانی زمانی ئێرانیی ڕۆژهەڵاتی دەگونجێت. |} == ھەڵسەنگاندنی زمانی کوردی لەگەڵ زمانە ھیندووئەورووپییەکان == {| class="wikitable" |- ! colspan=6| '''کوردی''' ||rowspan=2| [[ئەڵمانییەکان|ئاڵمانی]] || rowspan=2| [[ئیتالیایی]] ||rowspan=2| [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] ||rowspan=2| [[زمانی پورتوگالی|پۆرتووگالی]] ||rowspan=2| [[زمانی ئیسپانی|ئیسپانی]] ||rowspan=2| [[زمانی سوێدی|سویدی]] ||rowspan=2| [[زمانی فارسی|فارسی]] ||rowspan=2| [[زمانی فەڕەنسی|فەڕەنسی]] ||rowspan=2| [[زمانی ھۆڵەندی|ھولەندی]] |- ! [[کوردیی باکووری]] || [[کوردیی ناوەندی]] || [[کوردیی باشووری]] || [[لەکی]] ||[[ھەورامی]] || [[زازاکی]] |- |évar||êware||éware||íware||wérega||êre||abend||-||evening||-||-||afton||ivār||-||evond |- |bra||bra||bra||bra||bra||bra||bruder||fratello||brother||irmão||hermano||bror, broder||barādar||frère||broer, broeder |- |te, tu||to, tu||to||tu||to||ti, to||du||voi||you||tu||te, tú||du||to||te, tu||- |- |hesin||asin||asin||asin||asin||asin||eisen||ferro||iron||ferro||hierro||järn||āhan||fer||ijzeren |- |erd||zewi, herd||zewy||?||?||erd||erde||terra||earth||terra||tierra||jorden||Zamin||terre||aanaarden |- |ére||êre||ére||íre||íge||-||hier||-||here||-||-||här||-||-||- |- |hingiv||hengwín||hengwyn||?||?||hingemín||honig||-||honey||-||-||honung||angabin||-||honing |- |kurt||kurt||kurt||kull||kurt||kilm||kurz||corto||short||curto||corto||kort||kutāh||court||kort |- |lév||lêw||léw||lic||lic||lew||lippe||labbro||lip||lábio||labio||läpp||lab||lèvre||lip |- |meh||mang||mang||mang||mange||menge||mond||mese||moon||-||-||mane||māh||-||maan |- |nav||naw||naw||nom||namê||name||name||nome||name||nome||nombre||nämna||nām||nom||naam |- |na||na, nexêr||nexer||?||?||né||nein||non||no||não||no||nej||na||non||neen |- |nú, nuh||nwê||núe||?||newe||newe||neu||nuovo||new||novo||nuevo||ny||now||nouveau||nieuw |- |neh||no||nú||nu||no||new||neun||nove||ninie||nove||nueve||nio||noh||neuf||negen |- |cinnet||beheşt||behesht||?||?||?||paradies||paradise||paradise||paraíso||paraíso||paradis||pardis||paradis||paradijs |- |spínax||spinax||spenagh||?||?||ispanax||spinat||spinacio||spinach||espinafre||espinaca||spenat||esfanāj||épinard||spinazie |- |stér||estêre||estere||asare||hesare||estare||stern||stella||star||estrela||estrella||stjärna||setāre||astre||ster |- |dot||kiç, kij||kch||dit|| ||-||tochter||-||daughter||-||-||dotter||doxtar||-||dochter |- |dlop||dlop||dlop||?||dlop||dalpa||tropfen||-||drop||-||-||droppa||-||-||druppel |- |} == ڕێزمانی کوردی == {{سەرەکی|ڕێزمانی کوردی}} === جێناوە سەربەخۆکان === {| class="wikitable" |- ! rowspan=2| کەس ||colspan=2| [[کوردیی باکووری|کوردیی<br/>باکووری]] ||rowspan=2| [[کوردیی ناوەندی|کوردیی<br/>ناوەندی]] ||rowspan=2| [[کوردیی باشووری|کوردیی<br/>باشووری]] ||rowspan=2| [[لەکی]] ||rowspan=2| [[ھەورامی]] ||colspan=2| [[زازاکی]] |- ! ڕێک || چەوت || ڕێک || چەوت |- |١. ت.||ئەز||من||من||من||م||من||ئەز||مـ(ـن) |- |٢. ت.||تو||تە||تۆ||تو||توو||تۆ||ت||تۆ |- |٣. ت. ن.||rowspan="2" align="center|ئەو||وی||rowspan="2" align="center|ئەو||rowspan="2" align="center|ئەو||rowspan="2" align="center|ئەوە (iw)||ئاڎ||ئۆ||ئەی |- |٣. ت. م.||وێ||ئاڎە||ئا||ئایە |- |١. ک.||ئەم||مە||ئێمە||ئیمە||ئیمە||ئێمە||colspan="2" align="center"|ما |- |٢. ک.||ھوون||وە||ئێوە||ئیوە||ھۆمە||شمە||colspan="2" align="center"|شما |- |٣. ک.||ئەو||وان||ئەوان||ئەوان||ئۆوێن/ئۆنە (iwin)||ئاڎێ، ئاڎیشا||ئێ||ئینان |} === جێناوە لکاوەکان === ==== کۆمەڵەی یەکەم ==== {| class="wikitable" |- |'''کەس/ژمارە''' || '''تاک''' || '''کۆ''' |- | '''کەسی یەکەم''' ||م ||مان |- |'''کەسی دووەم''' ||ت ||تان |- | '''کەسی سێیەم''' ||ی ||یان |} ==== کۆمەڵەی دووەم ==== {| class="wikitable" |- |'''کەس/ژمارە''' || '''تاک''' || '''کۆ''' |- | '''کەسی یەکەم''' ||م ||ین |- |'''کەسی دووەم''' ||یت ||ن |- | '''کەسی سێیەم''' ||ێت/ات ||ن |} ==== کۆمەڵەی سێیەم ==== {| class="wikitable" |- |'''کەس/ژمارە''' || '''تاک''' || '''کۆ''' |- | '''کەسی یەکەم''' ||م ||ین |- |'''کەسی دووەم''' ||یت ||ن |- | '''کەسی سێیەم''' ||() ||ن |} ===نێر و مێ=== * '''تاکی ناسراو''' لە کورمانجیدا بۆ ڕەگەزی '''مێ''' پاشگری «ا»، و بۆ ڕەگەزی '''نێر''' پاشگری «ێ» بۆ وشەکان زیاد دەکرێت. * لە سۆرانیشدا بۆ ھەردوو ڕەگەز پاشگری «ی» زیاد دەکرێت. {| class="wikitable" | '''سۆرانی''' ||کچ '''ی''' باش ||خوشک '''ی''' باش || دایک '''ی''' باش |- |'''کورمانجی''' ||کچ '''ا''' باش || خوشک '''ا''' باش || دایک '''ا''' باش |} {| class="wikitable" | '''سۆرانی''' ||کوڕ '''ی''' باش ||برا '''ی''' باش || باوک '''ی''' باش |- |'''کورمانجی''' ||کوڕ '''ێ''' باش || برا '''یێ''' باش || باڤ '''ێ''' باش |} * لە حاڵەتی '''کۆی ناسراو'''دا نێر و مێ نییە، پاشگری «ێن» زیاد دەکرێت لە کورمانجیدا ئەگەر پیتی کۆتایی بزوێن ھەبوو ئەوا «یێن» زیاد دەکرێت. * لە سۆرانیدا پاشگری «انی» زیاد دەکرێت و بە ھەمان شێوەی کورمانجی ئەگەر پیتی کۆتایی بزوێن بوو، دەبێتە «یانی». {| class="wikitable" |- | '''سۆرانی''' ||کوڕ '''انی''' باش ||برا '''یانی''' باش || باوک '''انی''' باش |- |'''کورمانجی''' ||کوڕ '''ێن''' باش || برا '''یێن''' باش || باڤ '''ێن''' باش |- |} == ئەمانەش ببینە == * [[کورد]] * [[کوردستان]] * [[کۆڕی زانستیی زمانی کوردی]] * [[ڕێزمانی کوردی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} <references/> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{نێوانویکی|code=ku|کوردیی کرمانجی}} {{نێوانویکی|code=diq|کوردیی زازاکی (دملکی)}} {{Incubator|کۆد=sdh|زمان=کوردیی باشووری}} {{Incubator|کۆد=lki|زمان=کوردیی لەکی}} {{Incubator|کۆد=hac|زمان=کوردیی ھەورامی}} === ئینستیتوو === * [https://web.archive.org/web/20160115180810/http://www.enstituyakurdi.org/ ئینستیتووی کوردیی ئیستانبوڵ] * [http://www.institutkurde.org/en/language/ ئینستیتووی کوردیی پاریس] * [https://web.archive.org/web/20170911233756/http://www.kurdishacademy.org/ کال: ئاکادمیی زمانی کوردی] === فەرھەنگ === * [https://web.archive.org/web/20060103164336/http://www.dicts.info/2/german-kurdish.php کوردی-ئاڵمانی-کوردی] * [https://web.archive.org/web/20111024123406/http://www.babylon.com/free-dictionaries/reference/dictionaries-thesauri/English-Kurdish/62202.html کوردی-ئینگلیزی (بۆ کۆمپیتەر)] * [http://www.dicts.info/di1.php?k1=1&k2=214 ئینگلیزی-کوردی] (بەرھەمی [[ئەرداڵ ڕۆناھی]]) * [https://web.archive.org/web/20100615061257/http://ferheng.org/english.html ئینگلیزی-کوردی] * [https://web.archive.org/web/20060103172221/http://www.dicts.info/2/turkish-kurdish.php?e=mc2 تورکی-کوردی-تورکی] * [https://web.archive.org/web/20120723065907/http://vahidrch.persiangig.com/document/ph.pdf واج‌شناسی کوردی خوارگ] {{زمانی کوردی}} {{چاندی کوردی}} {{خەڵکی کورد}} {{زمانەکانی ئێران}} {{زمانەکانی عێراق}} {{زمانەکانی تورکیا}} {{زمانەکانی سووریا}} {{ھەرێمی کوردستان}} {{ڕۆژاوای کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|زمانی کوردی|زمان|سووریا|تورکیا|ئێران|عێراق|ئەرمەنستان|ئازەربایجان}} {{پۆلی کۆمنز|Kurdish language}} [[پۆل:زمانەکانی ئەرمەنستان]] [[پۆل:زمانەکانی ئازەربایجان]] [[پۆل:زمانەکانی ئیسرائیل]] [[پۆل:زمانەکانی لوبنان]] [[پۆل:زمانە ئێرانییەکان]] [[پۆل:زمانی کوردی]] [[پۆل:زمانەکانی ئێران]] [[پۆل:زمانەکانی تورکیا]] [[پۆل:زمانەکانی سووریا]] [[پۆل:زمانەکانی عێراق]] [[پۆل:زمانەکانی بکەر–بەرکار–کار]] [[پۆل:وێژەی کوردی]] [[پۆل:زمانەکان]] [[پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-١]] [[پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-٢]] fgmxg19yk5thtlil3x3f3dhvrez9yen 0 36 1582392 1580297 2026-05-09T09:47:04Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٤ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582392 wikitext text/x-wiki {{نیشانەی وتاری ھەڵبژێردراو}} {{نامەی ڕوونکردنەوە|سەردەشت|‏سەردەشت (ڕوونکردنەوە)}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەردەشت | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = سردشت | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = چەند دیمەنێک لە سەردەشت.jpg | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = لە چەپەوە بۆ ڕاست، لەسەرەوە: دیمەنی سەردەشت لە ڕێگای دەرەوەی شار، سەردەشت لە ڕێگای دەروەی شار، شەقامی ھیرۆشیما، کۆتاییی شەقامی کوردستان، گەڕەکی ئازادەگان، مەیدانی شەھیدانی ٧ی پووشپەڕ، ڕووبەڕووی پارکی ڕەزی جۆڵای | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = بەھەشتی کوردستان،<ref name="وەسوەکەل ھەواڵ" /><ref name="تەبیان" /> شاری ئاشتی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%DB%95%D8%AF%DB%95%D9%86%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D9%88%DB%95%DA%A9%D9%88%D9%88-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%8C%D9%86 |سەردێڕ=چالاکانی مەدەنیی کورد خوازیاری ناساندنی شاری سەردەشت وەکوو \"شاری ئاشتی\"ـن |بڵاوکەرەوە=کوردستان میدیا |ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211108113341/https://kurdistanmedia.com/so/news/%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%DB%95%D8%AF%DB%95%D9%86%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D9%88%DB%95%DA%A9%D9%88%D9%88-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%DB%8C%D9%86 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpa.net/so/news/دوای-ساڵ-کیمیاباران/-داوا-دەکرێت-سەردەشت-وەکوو-شاری-اشتی-بناسرێت |سەردێڕ=دوای ٢٨ساڵ کیمیاباران/ داوا دەکرێت سەردەشت وەکوو شاری ئاشتی بناسرێت |بڵاوکەرەوە=کوردپا |ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=11 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''سەردەشت''' | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان#Iran#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا##جێگەی لە [[ئێران]]دا##جێگەی لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = 1 | پۆتانەکان = {{coord| 36.1568| 45.4764 |region:IR|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[ئێران]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[شارستانی سەردەشت|سەردەشت]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی سەردەشت|ناوەندی]] | جۆری_دابەشکراو٥ = | ناوی_دابەشکراو٥ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = مێژوویی | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = شاری لەدایکبوونی [[زەردەشت]] یان شوێنک کە لەسەر دەشت ھەڵکەتووە <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = [[دەسەڵاتی شارەوان–ئەنجومەن|شارەوان–ئەنجومەن]] | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = سەرۆکی شارەوانی | ناوی_سەرۆک = محەممەدڕەزا سەعیدزادە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.iribnews.ir/fa/news/4161493/%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D9%85%D9%86%D8%B5%D9%88%D8%A8-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=شهردار جدید سردشت منصوب شد (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری دەنگ و ڕەنگ|ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤}}</ref> | سەرناوی_سەرۆک١ = ئەندامانی ئەنجومەنی شار | ناوی_سەرۆک١ = لە ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٤ەوە بەبێ ئەندام<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1811202429|سەردێڕ=ئەندامانی ئەنجوومەنی شاری سەردەشت بە زیندانیکردن و لێدانی قامچی سزادران|بڵاوکەرەوە=[[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]]|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = |کورسی = ١ کورسی لە [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمان]] بە ھاوبەشی لەگەڵ [[پیرانشار]]{{تێبینی|شارستانەکانی [[شارستانی سەردەشت|سەردەشت]]، [[شارستانی پیرانشار|پیرانشار]] و [[شارستانی میراوە|میراوە]] خاوەنی یەک کورسین لە [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی]] (پەرلەمانی ئێران).}} <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٧٫٣ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٤٨٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٦،٤١٢ کەس<ref name="ئامار">[https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04_r.xlsx سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران لە ساڵی ٢٠١٦] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220325163822/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04_r.xlsx |date=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٢ }}</ref>{{ھن}}({{سەوز|+١٠٫٠٧٪}}) | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٦٤٠٠ | مەزندەی_دانیشتووان = دەوروبەری ٥٠،٠٠٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=17988|سەردێڕ=آمار جمعیتی آذربایجان غربی به تفکیک شهرها در سال 1400 (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھاژە|ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=17988 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref>{{تێبینی|بەپێی ئەو بەراوردە، ژمارەی دانیشتووانی چوار شاری سەردەشت، [[ڕەبەت]]، [[نەڵاس]] و [[میراوە]]؛ ٨٤،٥٠٠ کەس بووە کە بە دەرکردنی ژمارەی بەراوردکراوی ئەو سێ شارەی دیکە و ھاوسەنگکردنیان لەگەڵ سەرژمێریییەکانی ساڵانی پێشوو، ژمارەی دانیشتووانی شاری سەردەشت لە ساڵی ٢٠٢١، دەوروبەری ٥٠،٠٠٠ کەس دەردەکەوێت.}} | مەزندەی_دانیشتووان_لە = [[٢٠٢١]] | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = سەردەشتی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[یوو تی سی +٣:٣٠|+٣:٣٠]] ([[کاتی ستانداردی ئێران|کاتی ئێران]]) | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = کۆدی پۆستەی ١ | کۆدی_پۆستە = ٥٩٨٩١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.asandid.com/section/postal-code-west-west-azarbaijan|سەردێڕ= کد پستی استان آذربایجان غربی (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە= asandid|ڕێکەوتی سەردان= ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210919052217/https://www.asandid.com/section/postal-code-west-west-azarbaijan|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = کۆدی پۆستەی ٢ | کۆدی_پۆستە٢ = ٥٩٦١١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = https://pishro-sms.ir/%DA%A9%D8%AF%D9%BE%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C/%DA%A9%D8%AF%D9%BE%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D9%87%D8%A7/|سەردێڕ= کدپستی آذربایجان غربی (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە= pishro-sms|ڕێکەوت= ١ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان= ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}} </ref> | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- زانیاریی زیاتر --------> | ناوی_بەشی١_بەتاڵ = پلاکی ئۆتۆمۆبیل | زانیاریی_بەشی١_بەتاڵ = ٢٧ م [[پەڕگە:Non-EU-section-with-IR.svg|10px]] | ناوی_بەشی٢_بەتاڵ = [[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن|پۆلێنکردنی ئاووھەوا]] | زانیاریی_بەشی٢_بەتاڵ = [[ئاووھەوای کیشوەریی شێدار|Dsa (کیشوەریی شێدار و ھاوینی وشک)]] <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = [http://www.sardasht-ag.ir/fa/home/index# فەرمانداریی سەردەشت] | پەراوێزەکان = }} '''سەردەشت''' شارێکە لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] و [[ئێران]] کە لە باشووری ڕۆژاوای [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] ھەڵکەوتووە. ئەو شارە ناوەندی [[شارستانی سەردەشت]]ە و وەک یەکێک لە شارەکانی ناوچەی [[موکریان]] ھەژمار دەکرێت. سەردەشت لە نزیکی [[سنووری ئێران و عێراق]]دا ھەڵکەوتووە و لەگەڵ [[ھەرێمی کوردستان]] ھاوسنوورە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/ڤیدیۆ_هەواڵ-i345682 |سەردێڕ=گەشتێک لە بەهەشتێکی بزربوو بەناوی سەردەشت |بڵاوکەرەوە=سەحەری کوردی |ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> ژمارەی دانیشتووانی ئەو شارە لە ساڵی ٢٠١٦، بەرامبەر لەگەڵ ٤٦٬٤١٢ کەس لە ١٢٬٥٥١ خێزاندا بووە.<ref name="ئامار" /> شارەکە لە سەردەمی [[کۆماری کوردستان]] و ھەروەھا لە دوای [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران]] بۆ ماوەیەک لەژێر دەستەڵاتی کورداندا بووە.<ref name="مێژوو و جوگرافیای سەردەشت٢" /><ref name="گۆڤاری تیشک" /> سەردەشت بەپێی ژمارەی دانیشتووان، ١١ەمین شاری پارێزگای ورمێ، ٢٣ەمین شاری ڕۆژھەڵاتی کوردستان و ١٩٧ەمین شاری ئێرانە. خەڵکی سەردەشت [[کورد]]ن و بە [[زمانی کوردی|کوردی]]ی [[سۆرانی]] و شێوەزاری [[موکریانی]] دەدوێن. ھەروەھا زۆربەی خەڵکی شارەکە پەیڕەوی ئایینی [[ئیسلام]] و مەزھەبی [[سوننە]]ی [[شافعی]]ن.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/178176/1/شهرستان-سردشت در مورد سردشت در ویکی تابناک بیشتر بخوانید (بە فارسی)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211107164118/https://www.tabnak.ir/fa/tags/178176/1/%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA |date= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ }}</ref> سەردەشت لە تەنیشتی کێوی [[کێوی گردەسوور|گردەسوور]]، لەسەر زنجیرەچیاکانی [[زاگرۆس]] و لە نزیکی سەرچاوەیەکی ئاوی ھەڵکەوتووە. بەشێکی زۆری [[ئاوی خواردنەوە]] و ئاوی جووتیاریی شار لەو سەرچاوەیە دابین دەبێت کە ئاوەکەی لە کێوی گردەسوور و کێوە سنوورییەکانەوە دێتە خوار.<ref>ئیبراھی ئەفخەمی، مێژوو و ئەدەب و فەرھەنگی موکریان-بەشی دووەم، لاپەڕەی ٢٨٤، ١٣٧٣ی ھەتاوی</ref> سەردەشت خاوەنی ژینگە و سروشتێکی بەرچاوە کە بووەتە ھۆی ئەوەی کە نازناوی ''بەھەشتی کوردستان''ی پێبدرێت.<ref name="وەسوەکەل ھەواڵ" /><ref name="تەبیان" /> ئەو شارە بە کەشوھەوایەکی تاڕادەیەک سارد و فێنک، لە درێژەی ساڵدا بەفر و بارانبارینێکی زۆر دەیگرێتەوە و زۆر جاران لە ڕیزی یەکەمی بارینی پارێزگادا جێ دەگرێت.<ref name="مێژوو و جوگرافیای سەردەشت١" /> سەردەشت خاوەنی مێژووێکی کۆن و دێرینە کە کۆنترین ئاسەواری دۆزراو لەو شارە، مێژووکەی بۆ ٦ ھەزار ساڵ پێش زایین دەگەڕێتەوە.<ref name="مێژوو١ (ک. ک)" /><ref name="مێژوو٢ (ک. ک)" /><ref name="مێژوو٣ (ک. ک)" /> ئەو شارە لە ساڵی ١٩٨٧ی زایینی لەلایەن [[ڕژێمی بەعس]]ەوە کیمیاباران کرا. شاری سەردەشت کەوتووەتە باشووری شارەکانی [[پیرانشار]] و [[مەھاباد]] و ھەروەھا دەکەوێتە ڕۆژاوای [[بانە]] و باشووری ڕۆژاوای [[بۆکان]]. ھەروەھا سەردەشت دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی [[قەڵادزێ]] و [[پارێزگای سلێمانی]] لە ھەرێمی کوردستان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://raprsi.com/so/shar/sardasht |سەردێڕ=سەردەشت |بڵاوکەرەوە=ڕاپرسی |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> شاری سەردەشت ١٢٠ کیلۆمەتر لە مەھاباد، ٢٢٥ کیلۆمەتر لە ورمێ، ٧٤٠ کیلۆمەتر لە [[تاران]]، ١٨٩ کیلۆمەتر لە [[ھەولێر]] و ٣٥ کیلۆمەتر لە قەڵادزێ دوورە.<ref>ئیبراھی ئەفخەمی، مێژوو و ئەدەب و فەرھەنگی موکریان-بەشی دووەم، لاپەڕەی ٢٨٦، ١٣٧٣ی ھەتاوی</ref> سەردەشت سەرەتا وەکوو ناوەندی ناوچەی سەردەشت بەشێک لە [[شارستانی مەھاباد]] بوو، بەڵام دواتر بەھۆی ھەندێک بواری سیاسی و سەربازییەوە لە ساڵی ١٩٤٣ و ھاوکات لەگەڵ [[جەنگی جیھانیی دووەم]]، چووە ناو سنوورەکانی [[شارستانی سنە]] لە [[پارێزگای کوردستان]]. لە ١٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٦دا، ناوچەی سەردەشت لە شارستانی سنە جیا کرایەوە و خۆی بووە شارستانێکی سەربەخۆ کە ناوەندەکەی ھەتا ئێستا شاری سەردەشتە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.tabnak.ir/fa/tags/23666/1/tabnak.ir/fa/tag/1/%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF|سەردێڕ=مورد مهاباد در ویکی تابناک بیشتر بخوانید (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=تابناک|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.tabnak.ir/fa/tags/23666/1/tabnak.ir/fa/tag/1/%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == وشەڕەتناسی == لەلایەن ھەندێک سەرچاوە دەگوترێت کە سەردەشت شوێنی لەدایکبوونی [[زەردەشت]]ە و لەو ناوەوە وەرگیراوە و دوای ھێرشی عەرەبە موسڵمانەکان لە زەردەشتەوە بۆ سەردەشت گۆڕاوە.<ref>ئیبراھیم ئەفخەمی، ساڵی ١٣٧٣ی ھەتاوی، مێژووی فەرھەنگ و وێژەی موکریان–بەرگی دووەم، لاپەڕەی ٢٨٦</ref><ref name="ایسنا ۲">[https://www-isna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.isna.ir/amp/8209-07642/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16429841014661&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.isna.ir%2Fnews%2F8209-07642%2F%25D9%2585%25D8%25B1%25D8%25AF%25D9%2585-%25D9%2583%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B3%25D8%25AA%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25B1%25D8%25A7-%25D8%25B2%25D8%25A7%25D8%25AF%25DA%25AF%25D8%25A7%25D9%2587-%25D8%25B2%25D8%25B1%25D8%25AA%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D9%2585%25D9%258A-%25D8%25AF%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2586%25D8%25AF خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): ''مردم كردستان سردشت را زادگاه زرتشت مي‌دانند'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۱۹ آذر ۱۳۸۲؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220124003313/https://www-isna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.isna.ir/amp/8209-07642/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16429841014661&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.isna.ir%2Fnews%2F8209-07642%2F%25D9%2585%25D8%25B1%25D8%25AF%25D9%2585-%25D9%2583%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B3%25D8%25AA%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25B1%25D8%25A7-%25D8%25B2%25D8%25A7%25D8%25AF%25DA%25AF%25D8%25A7%25D9%2587-%25D8%25B2%25D8%25B1%25D8%25AA%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D9%2585%25D9%258A-%25D8%25AF%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2586%25D8%25AF |date=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} بازدید در ۴ بهمن ۱۴۰۰.</ref> ھەندێکی دیکەش پێیان وایە ناوی سەردەشت لە دوو بەشی «سەر» و «دەشت» وەرگیرابێت، کە بە مانای دەشتێکە ھەتا [[زێی بچووک]] درێژەی ھەیە.<ref name="Bukan">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141129032201/http://bukanmukri.org/site-articlepage/sardasht/2-sardasht-fa.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ناونیشان=http://bukanmukri.org/site-articlepage/sardasht/2-sardasht-fa.html |سەردێڕ=ناساندنی سەردەشت |بڵاوکەرەوە=بۆکان موکری |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|fa}} |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="ایسنا ۲" /> == مێژوو == === سەردەمی دێرین === سەردەشت لە سەردەمی پێش ئیسلامدا، لە باکووری ڕۆژاوای شوێنی ئێستای ھەڵکەوتبوو و نزیک بە سەرچاوەیەکی گەورە بوو. ناوێکی تری ئەم شارە ''نێزەڕۆ'' بوو کە خاوەنی پێنج بورج بوو. سەردەشت ناوچەیەکی مێژوویییە کە کۆمەڵێک شوێنی دێرینی پێش ئیسلام، ئێستاش لە ناوچەکە بوونیان ھەیە. لە نزیکی سەردەشت قەڵایەکی لێیە کە مێژووەکەی بۆ سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]] دەگەڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Archived copy |ناونیشان=http://bukanmukri.org/site-articlepage/sardasht/2-sardasht-fa.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141129032201/http://bukanmukri.org/site-articlepage/sardasht/2-sardasht-fa.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠١٥}}</ref> بەپێی ئاسەوارە دۆزراوەکان، سەردەشت و ناوچەکانی دەوروبەری لەژێر حوکمڕانیی [[مانناکان]]دا بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i242767|سەردێڕ=دۆزرانەوەی خشتی ڕووکێش‌داری مانایی لە سەردەشت|بڵاوکەرەوە=سەحەری کوردی|ڕێکەوت=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> لە نزیک چەند گوندی سەر بە سەردەشت، چەندین ئاسەواری مێژوویی دۆزراونەوە کە کۆنترینیان ئاسەواری دەستھاتوو لە پێنج ناوچەی پشکنینکراو لە تەپۆڵکەی باغی سەر بە سەردەشت بووە کە مێژووەکەی بۆ ٦ ھەزار ساڵی پێش زایین دەگەڕێتەوە.<ref name="مێژوو١ (ک. ک)">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=11536 |سەردێڕ=دۆزرانەوە هەندێ بەڵگە و ئاسەواری هەزارەی یەکەمی پێش زایین لە ناوچەی باڵانی سەردەشت |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠١٦ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref name="مێژوو٢ (ک. ک)">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=5551 |سەردێڕ=لە سەردەشت ئاسەواری ٦ هەزار ساڵ لەوە پێش دۆزرایەوە |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref name="مێژوو٣ (ک. ک)">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=5575 |سەردێڕ=دۆزرانه‌وه‌ی شوێنەواری ٨ هەزار ساڵە له سەردەشت |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> === ھێرشی عوسمانییەکان === [[پەڕگە:Kurdistan-mukri-Jacques de Morgan-1893-map.jpg|وێنۆک|نەخشەی کوردستانی موکری لەلایەن [[ژاک دێ مۆرگان]] لە ساڵی ١٨٩٣، کە سەردەشت (سردشت) لە باشووری ڕۆژاوای نەخشەکەدا ھەڵکەوتووە.]] [[پەڕگە:Osmanli Ortadogu (Mukrian).jpg|وێنۆک|نەخشەی ناوچەی موکریان لە ساڵی ١٨٩٣، سەردەشت (سردشت) لە باشووری نەخشەکە و لە نزیکی سنووری دەوڵەتی عوسمانیدا ھەڵکەوتووە.]] [[پەڕگە:Ottoman Middle East in 1900, Edward Stanford (Ardalan).jpg|وێنۆک|نەخشەی [[میرنشینی ئەردەڵان]] لە ساڵی ١٩٠٠، سەردەشت (Sardasht) لە باکووری ڕۆژاوای نەخشەکەدا ھەڵکەوتووە.]] لە ساڵی ١٩٠٦ ھێزەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] سەردەشتیان داگیرکرد و دواتر لە تشرینی دووەمی ١٩١٢، دوای [[ھێرشی عوسمانی بۆ سەر وڵاتی فارس (١٩٠٦)|داگیرکارییەکی شەش ساڵە]] لە شارەکە چوونە دەرەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٦|سەردێڕ=File 3154/1912 Pt 1-2 'Turco-Persian frontier: the position of Hawizeh; miscellaneous prints' |ناونیشان=https://www.qdl.qa/en/universal-viewer/81055/vdc_100032533196.0x000002 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Qatar Digital Library |زمان=English |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئایاری ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220501204402/https://www.qdl.qa/en/universal-viewer/81055/vdc_100032533196.0x000002 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> خەڵکی سەردەشت ھەر وەک سەرجەم کوردەکان بەھۆی بیروڕای مەزھەبییەوە پەیوەندییەکی باشیان لەگەڵ عوسمانییەکان ھەبووە، بەڵام پێیان خۆش نەبووە شارەکەیان بچێتە ژێر خاکی دەوڵەتی عوسمانی. بۆیە ھەندێک لە خەڵکی ئەو شارە نامەیەکیان بۆ ئیمپراتۆرییەتیی عوسمانی نووسی کە دژایەتیی خۆیان بۆ چوونە ژێر دەسەڵاتی عوسمانی دەردەبڕی.<ref name="مێژوو و جوگرافیای سەردەشت١" /> === ھێرشی ڕووسەکان === [[پەڕگە:M 115 carte de la Perse front Caucase (Mukrian Region).jpg|وێنۆک|زۆرترین پێشڕەویی بەرەی ڕووسەکان لە جەنگی جیھانیی یەکەم بە ھێڵی سەوز نیشان دراوە کە سەردەشت (Serdecht) دەگرێتەوە.]] لە دەستپێکی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] ئەگەرچی دەوڵەتی ئێران بێلایەنیی خۆی ڕاگەیاند، بەڵام بەھۆی لاوازیی سیستەمی حوکمڕانی و ھێزی دەوڵەتی دانی پێنەدرا. لە دوای [[ڕێککەوتننامەی ئەنگلۆ-ڕووسی|ڕێککەوتننامەی سەنت پیتەرزبورگ]]، ھێزەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی]]ا و [[شانشینی یەکگرتوو]] وڵاتی ئێرانیان لە باکوور، باشوور و ڕۆژاواوە داگیر کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/fa/news/29174/تنها-مقبره-برجامانده-از-حمله-روس-ها-به-سردشت-در-وادی-فراموشی-عثمان-عباسی/ |سەردێڕ=تنها مقبره برجامانده از حمله روس ها به سردشت در وادی فراموشی/عثمان عباسی (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=کوردپرێس |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ھێرشی ڕووسەکان [[ئازەربایجان (ھەرێم)|ئازەربایجان]] و بەشێک لە [[کوردستان]]ی گرتەوە کە یەکێک لەو شوێنانەی لەلایەن ڕووسەکانەوە داگیر کرا، سەردەشت بوو. ھێرش بۆ سەر ناوچەی سەردەشت لە دەوروبەری ساڵی ١٩١٦ ڕوویدا. ئەگەرچی لە ناوچەکانی [[وەتماناوێ]] و [[نەڵاس]] ھەندێک بەرگری لە بەرامبەر ڕووسەکانەوە کرا، بەڵام سەرئەنجام ھێزە ڕووسەکان دەگەنە ناو شار و داگیری دەکەن. ژمارەیەک لە خەڵکی شار بە گومانی ئەوەی کە شەڕێکی نێوان ڕووسەکان و عوسمانییەکانە و ئەوان لە کوشتاری ڕووسەکان بەدوورن، شارەکەیان بەجێنەھێشت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://avaymarz.ir/تنها-مقبره-برجامانده-از-حمله-روس-ها-به-س/ |سەردێڕ=تنها مقبره برجامانده از حمله روس ها به سردشت در وادی فراموشی (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئاوای مەرز |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://avaymarz.ir/%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7-%D9%85%D9%82%D8%A8%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B3-%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%B3/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> ڕووسەکان کە ئەو کات لە ناوچەدا بە «عەرووس» ناسرابوون، کاتی چوون بۆ شار ٥١ کەس لە خەڵکی ئاسایییان کوشت. یەکێک لەو کەسانە بە ناوی ''عەبدولکەریم قازی'' کە دادوەر بوو، لەلایەن ڕووسەکانەوە لەبەردەم ماڵەکەی بە شێوەیەکی نالەبار کوشترا. ئێستا گۆڕی عەبدولکەریم قازی تەنیا گۆڕە کە لەو کارەساتەوە ماوەتەوە و مەترسیی لەناوچوونی بەھۆی بیناسازی لەسەرە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://sardashtpress.ir/2022/04/03/تنها-مقبره-برجامانده-از-حمله-روس-ها-به-س/ |سەردێڕ=تنها مقبره برجامانده از حمله روس ها به سردشت در وادی فراموشی (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=سەردەشت پرێس |ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=http://sardashtpress.ir/2022/04/03/%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7-%D9%85%D9%82%D8%A8%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B3-%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%B3/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> === ھێرشی پشدەرییەکان === [[پەڕگە:خارطة المملكة العراقية.jpg|وێنۆک|نەخشەی [[شانشینی عێراق]] لە ساڵی ١٩٢١، لە سەرەوەی [[پارێزگای سلێمانی]] (السليمانيه) لە باکووری ڕۆژھەڵاتی نەخشەکەدا ناوی سەردەشت (سردشت) نووسراوە.]] لە سەرەتای حکومڕانی [[ڕەزا شا]]، کاتێک کە ھۆزەکان تووشی بەڕێوەچوونی یاسای توند لەلایەن حکوومەتەوە بوون، دژایەتییان کرد و لە بەڕێوەبردنی یاساکان کشانەوە. ھەندێک لە ھۆزەکان لەبەر ڕاوەستان لە بەرامبەر حکوومەتدا، داوای یارمەتییان لە [[پشدەر]]ییەکان ویست. لە ساڵی ١٩١٩، ژمارەیەک لە مەنگوڕەکان بە یارمەتی و پاڵپشتیی پشدەرییەکان بە بیانووی خاوەن قەرزی لە ھەندێکان، ھاتنە شاری سەردەشت. لەو کاتدا ژمارەیەکی زۆر لە خەڵکی سەردەشت کوشتران، بریندار بوون و شارەکە بە تەواوی لە ئاگردا سووتا. فەرماندەی سەربازیی ئەو کاتی سەردەشت، ''عەلی ئەسغەرخانی پزیشکیان'' بوو کە نەیتوانی لە بەرامبەر پشدەرییەکاندا بەرگری بکات و ژمارەیەکی زۆر لە ھێزە سەربازییەکان کوشتران و ئەوانەی زیندووش مانەوە ناچار بە بەجێھێشتنی شارەکە بوون. لەو شەڕەدا لە ناوچەی مەرگی لە باشووری کوردستان ھەتا ناوچەی ئالانی سەردەشت بەشدارییان ھەبوو. پشدەرییەکان نزیکی یەک مانگ سەردەشتیان لەژێر دەستدا بوو. دوای ماوەیەک ڕەزا شا زانی کە بە زۆرەملی ناتوانێت پشدەرییەکان بدۆڕێنێت، بۆیە ڕێگای دانوستانی ھەڵبژارد کە پشدەرییەکان قبووڵیان کرد و ڕەزا شاش ''جێنەراڵ سەرتیپ سەیف ئەفشار''ی بە نوێنەرایەتیی خۆی ناردە ناوچەکە. دوای چەند ڕۆژان وتووێژ، حکوومەتی ئێران لە بەرامبەر زەوی و گوندەکانی پشدەرییەکان لە ئێران، پارەیەکی زۆری لیرە دانێ و مافی بەکارھێنانییان لە کوێستانەکانی ئێران لە ھاویندا پێدرا.<ref name="مێژوو و جوگرافیای سەردەشت٢" /> === ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک === {{ئەمانەش ببینە|ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک (١٩١٨–١٩٢٢)|ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک (١٩٢٦)}} [[پەڕگە:Map of the Simko Shikak Revolt (1918–1922).png|وێنۆک|نەخشەی پێشڕەوییەکانی ھێزەکانی سمکۆی شکاک کە لە باشووری ڕۆژاواوە سەردەشت (Sardasht) دەگرێتەوە.]] دوای ئەوەی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] کۆتایی ھات، [[سمکۆی شکاک]] وەکوو سەرکردەیەکی سیاسی ناوی دەرکرد و لەپێناو دامەزراندنی ئیدارەیەکی کوردی لە ساڵی ١٩١٨ توانی ھێز و دەسەڵاتی خۆی لە ھەرێمی ڕۆژاوای [[دەریاچەی ورمێ]]دا زیاتر بکات<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم=W. G. |دوایین=Elphinston |سەردێڕ=The Kurdish Question |journal=International Affairs |بەرگ=٢٢|issue=1 |پەڕەکان=٩١–١٠٣ [p. ٩٧]|ساڵ=١٩٤٦|doi=10.2307/3017874 |jstor=3017874}}</ref> و شۆڕشێک دەست پێ بکات کە ھەتا ١٩٢٢ درێژەی ھەبوو.<ref name=cornell>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Smith |یەکەم=B. |سەردێڕ=Land and Rebellion: Kurdish Separatism in Comparative Perspective |ناونیشان=http://government.arts.cornell.edu/assets/psac/sp09/Smith_Kurdish_Separatism_Feb09_PSAC.pdf |ساڵ=٢٠٠٩|journal=Working Paper}}</ref> سمکۆ سوپایەکی بەھێزی کوردی ڕێکخست کە زۆر بەھێزتر لە ھێزەکانی حکوومەتی ئێران بوو. لەبەر ئەوەیکە حکوومەتی ناوەندی نەیتوانی چالاکییەکانی سمکۆ کۆنتڕۆڵ بکات، ئەو بە پەرەپێدانی ھەرێمەکانی ژێر کۆنتڕۆڵی خۆی درێژەی دا و ھەتا ساڵی ١٩٢٢ شارەکانی [[بانە]] و سەردەشت ھاتنە ژێر کۆنتڕۆڵی.<ref>F. Koohi-Kamali, "Nationalism in Iranian Kurdistan" in ''The Kurds: A Contemporary Overview'', ed. P.G. Kreyenbroek, and S. Sperl, 252 pp., Routledge, 1992, {{ISBN|0-415-07265-4}} pp. 175, 176</ref> ھەرەوەھا لە کانوونی دووەمی ١٩٢٩ و ھاوکات لەگەڵ گرتنی [[مەھاباد]] لەلایەن کوردە [[مەنگوڕ]]ەکانەوە، شۆڕشگێڕە کوردەکان لە سەردەشت توانیان گەمارۆ بخەنە سەر ھێزە ئێرانییەکان. لە مانگی ئازاری ھەمان ساڵ، ھێزێکی نوێی سوپای ئێران نێردرانە سەردەشت و بە کوشتنی ٩٠ کەس لە شۆڕشگێڕە کوردەکان کە ٥ کەس لە سەرکردەکانیان لەخۆدەگرێت، توانیان گەمارۆکە تێکبشکێنن و کوردەکان ناچار بە کشانەوە بکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/12/06/294853/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%B9%D8%B4%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86|سەردێڕ=آغاز جنگ رضاخان علیه عشایر کردستان (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=تەسنیم|ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> === ڕاپەڕینی مەلا خەلیل === {{ئەمانەش ببینە|ڕاپەڕینی مەلا خەلیل}} [[پەڕگە:Image of the mangur tribe in sardasht 1929.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی چەکدارانی ھۆزی مەنگوڕ لە سەردەشت، پاش گرتنی شارەکە لە سەردەمی ڕاپەڕینی مەلا خەلیل.]] [[پەڕگە:هێزی مەنگوڕ و مامەش.jpg|وێنۆک|ھێزێک لە ھۆزەکانی سەر بە مەلا خەلیل گۆڕەمەری.]] لە ساڵەکانی ١٩٢٨ بۆ ١٩٢٩، کەسێک بە ناوی [[مەلا خەلیل گۆڕەمەری]] لە دژی قەدەغە و گۆڕینی [[جلی کوردی]] لەلایەن حکوومەتی ڕەزا شاوە ڕاپەری. ئەو لە ساڵی ١٨٨٠ لەدایکبوو و دواتر بووبە یەکێک لە دژبەرانی حکوومەتی ڕەزا شا. لە کۆتایییەکانی ١٩٢٨ لە دژی سیاسەتەکانی ڕەزا شا ڕاپەری و فتوای دەرکرد. ڕەزاشای پەھلەوی دەیھەویست لە چوارچێوەی سیاسەتی یەکنەتەوەکردن و مۆدێرنسازی، سەرجەم جلوبەرگی نەتەوەکانی ئێران یەک بخات و جۆرە جلوبەرگێکی دیاریکرد و سەپاندی، بەڵام لە کوردستاندا دژایەتیی ئەم سیاسەتە کولتوورییە کرا و مەلا خەلیل کە زانایەکی ئایینیی ناوچەی موکریان و سەردەشت بوو، بە فتوایەک دژایەتیی ئەو سیاسەتەی ڕاگەیاند و بە [[حەرام]] و کوفری لە قەڵەمدا و بەرەنگاربوونی ئەو [[سیاسەت]]ەی بە واجب ڕاگەیاند. ئەوەبوو لە ساڵی ١٩٢٨، ڕاپەڕینێکی لێکەوتەوە و چەندین ناوچەی کوردستان لە موکریان کەوتنە دەستی ڕاپەڕیوەکان کە سەرکردەکەی خودی مەلا خەلیل بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://sites.google.com/univsul.edu.iq/kurdistan-car/documents/فەتوای-مەلاخەلیل-گۆڕەمەری-لە-ساڵی-١٩٢٨-دژی-سیاسەتی-قەدەغەکردنی-جلی-کوردی-ل |سەردێڕ=فەتوای مەلاخەلیل گۆڕەمەری لە ساڵی ١٩٢٨، دژی سیاسەتی قەدەغەکردنی جلی کوردی لە ئێران |بڵاوکەرەوە=زانکۆی سلێمانی |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> تەواوی ھۆزەکانی [[مەنگوڕ]] و [[گەورک]]ی مەھاباد و سەردەشت لەگەڵ مەلا خەلیل لە دژی یاسای [[کەشفی حیجاب]] و [[کڵاوی پەھلەوی]] یەکیان گرت. یەکەمین ھەنگاوی ئەوان لە دەستێکی ساڵی ١٩٢٩دا بوو کە تەلەگراف و تەلەفۆنی دەوڵەتییان لە نێوان مەھاباد و سەردەشتدا بچڕاند. دواتر لە دۆڵی «ئامێد» لە نێوان ''گوڵیار'' و ''دووسەید'' ھێرشیان کردە سەر ھێزەکانی حکوومەتی ناوەندی و شکستیان پێھێنان. دوایە مەلا خەلیل بە یارمەتیی ھێزەکانی سوارە و پیادەی مەنگوڕ و گەورک [[شەڕی سەردەشت (١٩٢٩)|ھێرشی کردە سەردەشت]]،<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cronin|یەکەم=Stephanie|ناونیشان=https://books.google.co.uk/books?id=Zy75pASpaHkC&pg=PA116&dq=mangur%20sauj%20bulak&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=sh/x/saves/uv/m1/5&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiGjbOpqK6OAxWvW0EAHZlOECkQ6AF6BAgGEAM&kgs=1f480c3e326c965c#v=onepage&q=mangur%20sauj%20bulak&f=false|سەردێڕ=Tribal Politics in Iran: Rural Conflict and the New State, 1921-1941|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-١٣٨٠١-٢|پەڕەکان=١١٦|زمان=en}}</ref> ھێزەکانی ئێرانی لە شارەکە دەرکرد و سەردەشتی گرتە ژێر دەست.<ref name="مێژوو و جوگرافیای سەردەشت٢" /><ref name=":0" /><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=على|یەکەم=رزم‌آرا، حسين|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=140MAQAAMAAJ&q=%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4+%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84&dq=%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4+%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjh8Kfjh9COAxUw9QIHHTGSGQ4Q6AF6BAgFEAM|سەردێڕ=عملىات اورامان|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=پردىس دانش|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٢٥٠٩-١٤-٠|زمان=fa|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250810030808/https://books.google.iq/books?id=140MAQAAMAAJ&q=%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4+%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84&dq=%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4+%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjh8Kfjh9COAxUw9QIHHTGSGQ4Q6AF6BAgFEAM#%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%B4%20%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%84|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ژمارەی ھێزە کوردەکانی مەلا خەلیل لەم شەڕانەدا ١٠،٠٠٠ بۆ ١٥،٠٠٠ کەس بوون.<ref name=":0" /><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cronin|یەکەم=S.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=WPOADAAAQBAJ&pg=PA185&dq=mangur+sardasht+1929&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjC3bj3p9GOAxXq8gIHHTprC28Q6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=mangur%20sardasht%201929&f=false|سەردێڕ=Soldiers, Shahs and Subalterns in Iran: Opposition, Protest and Revolt, 1921-1941|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Springer|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٣٠٩٠٣-٦|پەڕەکان=١٨٥|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Potts|یەکەم=D. T.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=ssLADwAAQBAJ&pg=PA378&dq=mangur+sardasht+1929&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjC3bj3p9GOAxXq8gIHHTprC28Q6AF6BAgLEAM#v=onepage&q=mangur%20sardasht%201929&f=false|سەردێڕ=Nomadism in Iran: From Antiquity to the Modern Era|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٣٣٠٨٠-٥|پەڕەکان=٣٧٨|زمان=en}}</ref> کاتێک ڕەزا شا نەیتوانی لەگەڵ مەلا خەلیل ڕێک بکەوێت، ڕێککەوتنی لەگەڵ ھەندێک لە ئاغاکانی مەنگوڕ لە دژی ڕاپەڕینی مەلا خەلیل ھەڵبژارد. پاش ماوەیەک ڕاپەڕینەکە سەرکوت کرا و بنکەی ڕاپەڕیوەکان کە دەکەوێتە ناوچەی سەردەشت، کەوتە دەست سوپا و مەلا خەلیل و ھەندێک لە ھاوڕێکانی ناچار بەرەو باشووری کوردستان کشانەوە. دواتر مەلا خەلیل لە ساڵی ١٩٥٥ کۆچی دواییی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://pmnews.se/?p=29574 |سەردێڕ=ڕاپەرینی مەڵا خەلیکی میراوەو ئۆمەر پاشای قەلەرەشە، سەردار پشدەری |بڵاوکەرەوە=پی ئێم نیووز |ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://pmnews.se/?p=29574 |date=شوباتی ٢٠٢٦ }}</ref> === ڕاپەڕینی حەمە ڕەشید === {{ئەمانەش ببینە|ڕاپەڕینی حەمە ڕەشید}} کاتێک لە ئەیلوولی ١٩٤١دا سەربازانی [[ھاوپەیمانانی جەنگی جیھانیی دووەم|ھاوپەیمانان]] ھاتنە ناو ئێرانەوە، سوپای ئێران بە خێرایی ھەڵوەشا و تەقەمەنیەکانیان لە کوردستان لەلایەن کوردەکانەوە دەستی بەسەردا گیرا. کوڕانی سەرۆک ھۆزە کوردەکان کە بۆ [[تاران]] دوورخرابوونەوە، ئەو دەرفەتەیان بەکارھێنا و خۆیان لە تاران بەرەو کوردستان ھەڵاتن. حەمە ڕەشید، سەرۆکێکی کوردی بانەیی، سەردەشت، [[بانە]] و [[مەریوان]]ی کۆنتڕۆڵ کرد و دواجار لە پاییزی ساڵی ١٩٤٤ لەلایەن سوپای ئێرانەوە ناچار بە کشانەوە لە ناوچەکە کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jwaideh|یەکەم=Wadie|سەردێڕ=The Kurdish National Movement: Its Origins and Development|ناونیشان=https://archive.org/details/kurdishnationalm0000jwai|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Syracuse University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٦-٣٠٩٣-٧|پەڕەکان=[https://archive.org/details/kurdishnationalm٠٠٠٠jwai/page/٢٤٥ ٢٤٥]|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Phersu Atlas|ناونیشان=https://content.phersu-atlas.com/object/event/2214|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=content.phersu-atlas.com}}</ref><ref>{{Harvtxt|Elphinston|1946|pp=97–98}}</ref> === سەردەمی کۆماری کوردستان === {{ئەمانەش ببینە|کۆماری کوردستان}} [[پەڕگە:Map republic of mahabad and south azerbaijan 1945 topograhic.svg|وێنۆک|نەخشەی کۆماری کوردستان، سەردەشت (Sardasht) لەسەر سنووری باشووری ڕۆژاوای کۆماردا ھەڵکەوتووە.]] ھۆزەکان و خەڵکی سەردەشت بەپێی ڕووداوەکانی پێشوو، لە پێش دامەزراندنی کۆماری کوردستان ئامادە بوون ھەتا دەست بە شۆڕش بکەن و بچنە ناو ھێزەکانی دژی دەوڵەتی ناوەندی. زۆربەی گەورەکانی گەل و سەرکردەکانی ھۆزەکان بێجگە لە چەند بوارێکی تایبەت، وەفاداریی خۆیان بۆ [[قازی محەممەد]] ڕاگەیاند. خەڵکی سەردەشتیش بوونە ھاوڕای کۆمار، کە ئەو سەردەمە لە سەردەشت بە «ساڵی دیموکرات» ناسراوە. ساڵی ١٩٤٦ی زایینی، ساڵی سەرھەڵدانی خەڵکی شار لە دژی [[شانشینی پەھلەوی|حکوومەتی پەھلەوی]] بوو. [[بنەماڵەی بارزانی|بارزانییەکان]] لە باشووری کوردستان لە دوای سەرنەکەوتن، لە ڕێگای سەردەشتەوە دەھاتنە ناو ڕۆژھەڵاتی کوردستان و پەیوەندییان بە قازی محەممەدەوە دەکرد. حکوومەتی ئێران نامەیەکی بۆ سەرھەنگ پزیشکیان، فەرماندەی ئەو کاتی سەردەشت نووسی کە [[مەلا مستەفا بارزانی]] لە بیری یەکگرتن لەگەڵ کۆماری کوردستان دڵسارد بکاتەوە، بەڵام بە پێچەوانە مەلا مستەفا خۆی بە شاری [[مەھاباد]] و قازی محەممەد گەیاند.<ref>قازی محەممەد و کۆمار لە ئاوێنەی بەڵگەکان - بێھزاد خۆشحاڵی - ٢٠٠١</ref> لە یەکەمین کۆنگرەی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران|حیزبی دێموکراتی کوردستان]] لە مەھاباد لە ڕێکەوتی ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٥، سەردەشت ھیچ نوێنەرێکی نەبوو. بەڵام بەشی ھۆزەکان و خەڵکی سەردەشت، ٧٠٠ بۆ ٨٠٠ کەس لە سوپای ١٢،٧٥٠ کەسیی کۆماری کوردستاندا بوو، لەوانە ھێزی گەورکی سەردەشت بە سەرکردایەتیی کاکەڵڵا لە ٢٠٠ سوار و ھێزی تێکەڵاوی خێڵەکانی سەردەشت لە ٥٠٠ سوار پێکھاتبوون.<ref>Eaglton william.jr . The Kurdish Republic of 1946, London, 1963. P.91-92</ref><ref>حکوومەتی کوردستان - نۆشیروان مستەفا، سلێمانی ٢٠٠٧، ل ١٨٢-١٨٣</ref> ھێزەکانی بنکەی سەربازیی سەردەشت بە توندی لە بەرامبەر ھێزەکانی سەر بە کۆماری کوردستان بەرگرییان کرد و تەسلیمی ئەوان نەبوون. ھێزەکانی کۆماری کوردستان گەمارۆی سەردەشتیان دا و ڕێگای پەیوەندیی ھێزەکانی حکوومەتی ئێرانیان لە نێوان بانە و سەردەشت پچڕاند و دواتر ئەو ناوچەیە چوو ژێر دەسەڵاتی کۆماری کوردستان. فەرماندەی ئەو شارە لە کۆماری کوردستاندا ''زێڕۆ بەگ ھەرکی'' بوو. ناوچەکانی دەوروبەری سەردەشت ھەتا کاتی ڕووخانی کۆماری کوردستان لە ئاخرەکانی ساڵی ١٩٤٦، لەژێر دەسەڵاتی ئەو کۆمارەدا بوو کە دواتر ھێزەکانی ئێران شارەکەیان داگیر کردەوە.<ref name="مێژوو و جوگرافیای سەردەشت٢">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.islahweb.org/ar/node/5033 |سەردێڕ=تاریخ و جغرافیای شهرستان سردشت - بخش دوم و پایانی (به فارسی) |بڵاوکەرەوە=جەماعەتی دەعوەت و ئیسلاحی سەردەشت |ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220412180112/http://www.islahweb.org/ar/node/5033 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[ھەژار]] لە [[چێشتی مجێور]]دا لەبارەی ھێزەکانی کۆماری کوردستان لە نزیک سەردەشت نووسیویەتی: «بڕیار درا سبەینێ شەو ھێرش بەرنە سەردەشت. ڕۆژێک لە بەیانییەوە ھەتا کاتی ڕۆژاوابوون بە کەڵەک چەکدارمان لە [[زێی بچووک|کەڵوێ]] پەڕاندەوە. پاش نوێژی شەوان فەرمان ھات کە دەبێ لە دەوری سەردەشت بکشێنەوە. ڕادیۆ لەندەن گوتوویەتی کوردەکان سەردەشتیان گرتووە. [[یەکێتیی سۆڤیەت|ڕووسەکان]] لەو خەبەرە نیگەرانن؛ نایانەوێ [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی|ئینگلیزییەکان]] تووڕە کەن».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://books.vejin.net/ck/text/22661|سەردێڕ=شەڕی کۆمەڵە و دەوڵەت|بڵاوکەرەوە=ڤەژینبووکس|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> === ڕاپەڕینی مەلا ئاوارە === [[مەلا ئاوارە]]، شاعیر، پێشمەرگە و خەباتکاری کورد لە کاتێکدا لەدایکبووی گوندی [[شەڵماش]] لە شارستانی سەردەشت بوو، بەڵام لە سەردەمی ڕاپەڕینی کوردانی باشووری کوردستان لە دژی [[عەبدولکەریم قاسم]] چووە شاری [[سلێمانی]]. دواتر لە ساڵی ١٩٦٤، لەگەڵ [[سمایل شەریفزادە]] و چەند کەسێکی تر گەڕانەوە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و [[کۆمیتەی شۆڕشگێڕی حیزبی دێموکراتی کوردستان]]یان لە دژی [[شانشینی پەھلەوی|حکوومەتی پەھلەوی]] دامەزراند. ئەوان لە ناوچەی [[موکریان]]، بەتایبەت گوندەکانی [[ناوچەی ئالان]] لە دەوروبەری سەردەشت، [[بانە]] و چەند شوێنێکی تر، لە دژی دەسەڵاتی پەھلەوی چالاکیی سیاسی و خەباتی چەکدارییان ئەنجام دەدا و سەرنجی خەڵکیان بۆ خۆیان ڕادەکێشا.<ref>مێژووی ناودارانی کورد: بابە شێخ مەردۆخ ڕۆحانی "شیوا" وەرگێڕانی: ماجد مەردۆخ ڕۆحانی، بەرگی دووھەم، لاپەڕەی ٨٣١، لە کتێبەکانی [[ئەکادیمیای کوردی]]، ھەولێر، ٢٠١١ ز. چاپی یەکەم</ref> ھێزەکانی مەلا ئاوارە بۆ ماوەی چەند ساڵان خەباتیان ئەنجام دا و زۆر جاران لەگەڵ ھێزەکانی حکوومەت تووشی پێکدادان و تێکھەڵچوونی چەکداری بوونەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/archive/2017-09-23/25983|سەردێڕ=لە حوجرەوە ( مەلا ئاوارە)|بڵاوکەرەوە=کوردستان میدیا|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanmedia.com/so/news/archive/2017-09-23/25983 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> دواتر لە ساڵی ١٩٦٨، ھێزەکانی حکوومەتی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|شای ئێران]] بە ڕاسپاردنی [[ساواک]] و بەکارھێنانی بەکرێگیراوانی ناوچەکە توانیان ھێزەکانی سمایل شەریفزادە لە دەوروبەری بانە تێکبشکێنن و دواتر گەمارۆیان خستە سەر ھێزەکانی مەلا ئاوارە لە دەوروبەری سەردەشت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.kurdistanmedia.com/farsi/idame/14840|سەردێڕ=ملا آواره، ستارهٔ درخشان جنبش 47 ـ 46 (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردستان میدیا|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170421023733/http://www.kurdistanmedia.com/farsi/idame/14840|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠١٧}}</ref> سەرئەنجام مەلا ئاوارە لەگەڵ دوو پێشمەرگەی تر بۆ دادگایەکی سەحرایی لە بنکەی سەربازیی سەردەشت گوازرانەوە و دوای چەند مانگ [[ئەشکەنجە]]دان لە ڕۆژی ٢ی ئەیلوولی ١٩٦٨ لە سەردەشت تیرباران کران.<ref>شەھید مەلا ئاوارە، ڕەحمان نەقشی، ئەیلوولی ٢٠١١</ref> === شۆڕشی ١٩٧٩ === {{ئەمانەش ببینە|شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران}} ''شۆڕشی ئیسلامیی ئێران''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://penus.krd/index.php/ckb/2018-04-02-19-18-18/item/1528-2019-03-06-10-54-55 |سەردێڕ=بەنوئەزیزی: شۆڕشی ئیسلامیی ئێران |بڵاوکەرەوە=پێنووس |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230127091700/http://penus.krd/index.php/ckb/2018-04-02-19-18-18/item/1528-2019-03-06-10-54-55 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> یان ''شۆڕشی گەلانی ئێران''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/ساڵەی-شۆڕشی-گەلانی-ێران-لە-ڕاگەیاندنە-اڵمانییەکان |سەردێڕ=٤٠ ساڵەی شۆڕشی گەلانی ئێران لە ڕاگەیاندنە ئاڵمانییەکان |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> بە یەکێک لە قۆناغە گرینگ و ڕووداوە مێژوویییە گەورەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوڕاست و جیھان دادەنرێت، کە بووە ھۆی گۆڕینی باری سیاسی، [[ئابووری]]، کۆمەڵایەتی و سیستەمی حکومڕانی لە مێژووی ھاوچەرخی ئەو وڵاتە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://penus.krd/index.php/ckb/2018-04-02-19-12-28/item/977-2018-09-02-18-56-38 |سەردێڕ=سیاسەتی دەرەوەی ئێران لە قووڵاییی شۆڕشی ئیسلامییەوە |بڵاوکەرەوە=پێنووس |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220415164633/http://penus.krd/index.php/ckb/2018-04-02-19-12-28/item/977-2018-09-02-18-56-38 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە پاش سەرھەڵدانی شۆڕش و دروستبوونی ناڕەزایەتیی دژی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|محەممەدڕەزا شا]]، خەڵکی ناوچەکانی سەردەشت بە شێوەی جیاجیا بەشداریی ئەم شۆڕشەیان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://virgool.io/pasharok/%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%95%D9%85-%D8%B1%DB%8E-%D9%BE%DB%8E%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AE%DB%86%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%AF%DA%98%DB%8C-%D8%B2%DB%86%DA%B5%D9%85-%D9%88-%D8%AF%DB%8C%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%AA%DB%86%D8%B1%DB%8C%DB%95%D8%AA-%D9%84%DB%95-%D8%B1%DB%95%D8%B2%D8%A8%DB%95%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C-1357%D9%87%DB%95%D8%AA%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D8%A7-cpz5a5ccnfmj|سەردێڕ=یەکەم رێ پێوان ، خۆپێشاندانی شاری سەردەشت دژی زۆڵم و دیکتاتۆریەت لە رەزبەری ساڵی 1357هەتاوی دا|بڵاوکەرەوە=ویرگول|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> یەکێک لەو خۆپیشاندانە لە دژی [[شانشینی پەھلەوی|ڕژێمی پەھلەوی]]، خۆپیشاندانی ١٤ی سەرماوەز (٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٨) بوو کە دوو مامۆستا بە تۆمەتی ھاندانی خەڵک لە دژی حکوومەتی پەھلەوی دەستبەسەر کران و خەڵکیش لە ناڕەزایی بە دەستبەسەرکردنی ئەو دوو مامۆستایە ڕژانە ناو شەقامەکان و بە دروشمی «دەرکەی زیندان دەشکێنین، زیندانییەکان دەردێنین» خوازیاری ئازادکردنی ئەو دوو مامۆستایە بوون.<ref name="پاشەرۆک">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://virgool.io/pasharok/%D9%87%DB%95%D8%B4%D8%AA-%DA%AF%DB%95%D9%86%D8%AC-%D9%88-%D9%87%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DB%95%D9%87%DB%95%D8%B4%D8%AA-dlw8epxy0zgn|سەردێڕ=*( - هەشت گەنج و هەشت بەهەشت - )*|بڵاوکەرەوە=ویرگول|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> تانکێک بەناو خۆپیشاندەران دەکەوێت و تەقە دەکات کە خەڵک سەرەتا وەدەزانن ئەم گوللانە مەشقی و پلاستیکین، بەڵام بە ڕژانی خوێنی ھەندێک لە خۆپیشاندەران دەزانن کە گوللەکان ڕاستین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sedayemoallem.ir/یادداشت/item/14331-14-آذر،-سردشت؛-پیشقراول-بودن-فرهنگیان-در-خلق-جنبش-های-مدنی |سەردێڕ=14 آذر، سردشت؛ پیشقراول بودن فرهنگیان در خلق جنبش های مدنی (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=دەنگی مامۆستا |ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> لەو خۆپیشاندانەدا ھەشت کەس بەھۆی تەقەی ڕاستەوخۆ گیانیان لەدەستدا.<ref name="پاشەرۆک"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://historydocuments.org/sanad/?page=show_document&id=c9eu8pfoa3|سەردێڕ=تاریخ سند: 14 آذر 1357 (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ناوەندی لێکۆڵینەوەی بەڵگە مێژوویییەکان|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://historydocuments.org/sanad/?page=show_document&id=c9eu8pfoa3 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> ھەروەھا لە سەردەمی شۆڕشدا حکوومەتی پەھلەوی ژمارەیەکی زۆر لە [[ئاخووند]]ە شیعەکانی بۆ کوردستان دوورخستەوە کە سەردەشتیشی دەگرتەوە. [[عەبدولڕەحیم ڕەبانی شیرازی]]، [[ھادی باریکبین]] و [[شوکروڵڵا تاھیری خوڕەمابادی]] لە ئاخووندە دوورخراوەکان بۆ سەردەشت بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://historydocuments.ir/?page=post&id=1768|سەردێڕ=اسامی و مشخصات روحانیون تبعیدی در سال 1356 و 1357 (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ناوندی لێکۆڵینەوەی بەڵگە مێژوویییەکان|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://historydocuments.ir/?page=post&id=1768 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://sobheqazvin.ir/news/239325/%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA-%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%A8-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%88%D9%84%DB%8C-%D9%81%D9%82%DB%8C%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B2%D9%88%DB%8C%D9%86-|سەردێڕ=از تبعید به سردشت کردستان تا دریافت حکم انتصاب نمایندگی ولی فقیه در قزوین (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=صبح قزوین|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٤}}</ref> === سەرھەڵدانی ١٩٧٩ === {{ئەمانەش ببینە|سەرھەڵدانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان (١٩٧٩)}} [[پەڕگە:مامۆستا ھێمن (١٩٧٩).jpg|وێنۆک|بەھاری ساڵی ١٩٧٩ (١٣٥٨ی ھەتاوی)، گەڕانەوەی خەباتکارانی رۆژھەڵات لە باشوورەوە بۆ سەردەست؛ مامۆستا [[ھێمن]] شەشەمین کەس لە ڕاستەوە.]] سەردەشت یەکێک بوو لەو ناوچانەی کە دژی دەسەڵاتی [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامی]] خەباتی چەکدرایی تێدا ئەنجامدرا. دواتر شارەکە بۆ ماوەیەک لەژێر دەسەڵاتی کورداندا بوو و لەلایەن [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] و [[حیزبی کۆمەڵەی کوردستانی ئێران|کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران]] بەڕێوەدەبردرا.<ref name="گۆڤاری تیشک">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://govartishk.com/conflicts/ |سەردێڕ=کێشەی خاک لەنێوان کورد و تورکی ئازەربایجانی لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا لە ئێراندا |بڵاوکەرەوە=گۆڤاری تیشک |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211222222913/https://govartishk.com/conflicts/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەو سەردەمەدا لە سەردەشت و ناوچەکانی دەوروبەر، ١٠،٠٠٠ پێشمەرگە بوونیان ھەبوو.<ref name=ward>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Immortal: A Military History of Iran and its Armed Forces|دوایین=Ward|یەکەم=R.S.|ساڵ=٢٠٠٩|پەڕەکان=٢٣١–٢٣٣|بڵاوکەرەوە=Georgetown University Press |ژپنک=٩٧٨-١٥٨٩٠١٥٨٧٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8eUTLaaVOOQC|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160505064926/https://books.google.com/books?id=8eUTLaaVOOQC|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئایاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە سەروبەندی شکستی دانوستانەکانی نێوان کورد و حکوومەتی ناوەندیی ئێران، [[شێخ عێزەدین حوسێنی]] وەکوو یەکێک لە ڕێبەرانی شۆڕش لە کوردستان بە مەبەستی ھاندانی خەڵک سەردانی ئەم شارەی کرد.<ref name="شار١">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=185336|سەردێڕ=گفتوگۆکانی کورد و شەرخوازیی کۆماری ئیسلامی ئێران|بڵاوکەرەوە=شارپرێس|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240126153419/https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=185336|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھێزەکانی ''چریکەکانی فیداییی گەل'' ھێزێکی دیکە بوون کە لە سەردەشت و دەوروبەری نیشتەجێ ببوون و لە دژی ھێزەکانی کۆماری ئیسلامی ئۆپەراسیۆنیان ئەنجام دەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://siahkal.com/%D8%AE%D8%A7%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%84/|سەردێڕ=ورود خاطرات جنگل (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=سیاھکەل|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤}}</ref> ھەروەھا ھێزەکانی [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران]] لە سەردەشت بوونیان ھەبوو، ئەوان دوای ئەوەی لە شارە گەورەکانی ئێران شکستیان خوارد، ڕوویان لە سەردەشت و ناوچەکانی دیکەی کوردستان کرد و ھێزێکی تایبەت بە ناوچەکەیان بەناوی ''پێشمەرگەی موجاھیدی خەلق'' پێکھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/iran/2011/06/110620_l10_30khordad60_khodabandeh|سەردێڕ=ورود سازمان مجاهدین خلق به 'فاز نظامی' و پیامدهای آن (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=بی بی سی|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> دوای ئەوەی کە [[ڕووحوڵڵا خومەینی]] بەھۆی [[شەڕی پاوە]] لە ١٩ی ئابی ١٩٧٩، فەرمانی ناردنی ھێزی بۆ ئەو شارە دەرکرد، لە ئاکامدا شەڕێکی سێ مانگە لە سەرانسەری کوردستان ڕوویدا. بەھۆی ئەو شەڕە بەربڵاوە، زۆربەی حیزبە کوردییەکان بنکە و ھێزەکانیان بەرەو سەردەشت و ناوچە سنوورییەکانی گواستەوە. لە ٢٦ی ئابی ١٩٧٩، بنکەی سەربازیی سەردەشت بەبێ تەقەکردن لەلایەن حیزبی دێموکرات و کۆمەڵەوە دەستی بەسەردا گیرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=182559|سەردێڕ=هەیئەتی نوێنەرایەتی گەلی كورد چۆن دامەزرا؟|بڵاوکەرەوە=شارپرێس|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240208010454/https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=182559|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شێخ عێزەدین حوسێنیش یەکێک لەوانە بوو کە لەبەر ئاسایشی خۆی لە گوندە سنوورییەکانی دەوروبەری سەردەشت نیشتەجێ بوو. سێ مانگ دواتر خومەینی پەیامی ئاشتی و ئاگربەستی ڕاگەیاند و دانیشتنەکان لە نێوان لایەنە کوردییەکان و لایەنی حکوومەت لە سەردەشتەوە دەستی پێکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://zagrospost.com/34087|سەردێڕ=عزالدین حسینی؛ روحانی اهل سنت که خمینی آرامش کردستان را از او خواست⁄ ھاوری یوسفی (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=زاگرۆس پۆست|ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان =٣ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> سەردەشت و دەوروبەری چەندین جاران شایەتی دانیشتنەکانی نێوان نێردراوانی دەوڵەتی ئێران و لایەنە کوردییەکان بوو، کە کوردەکان بەدوای چارەسەری ئاشتیخوازانەی پرسی کورد و بەدەستھێنانی بابەتی [[ئۆتۆنۆمی|خۆبەڕێوەبەری]] بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=152186|سەردێڕ=لەسەر بناغەی هەواڵێکی درۆ، چل ساڵ لەمەوبەر فەرمانی پەلاماردانی کوردستان دەرچوو|بڵاوکەرەوە=شارپرێس|ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240206230137/https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=152186|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> جاری یەکەم لە ڕۆژی ٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٩، [[داریووش فرووھەر]] لەگەڵ چەند ئەفسەرێکی باڵا و نوێنەرێکی خومەینی ھاتنە سەردەشت و لە گوندی [[نشکۆڵان]] چاویان بە [[جەلال تاڵەبانی|مام جەلال]] و چەند عەرەبێکی ئۆپۆزسیۆنی عێراقی کەوت، کە مام جەلال پێش ئەم دیدارە لەگەڵ [[عەبدولڕەحمان قاسملوو]]، شێخ عێزەدین و ئەندامانی کۆمەڵە ڕاوێژی کردبوو. دواتر بۆ جاری دووەم لە ڕۆژانی ١٨ و ١٩ی تشرینی یەکەمدا، لە گوندی [[بنۆخەڵێف]]ی سەر بە سەردەشت، مام جەلال کۆبوونەوەیەکی لە نێوان داریووش فرووھەر و شێخ عێزەدین ڕێک دەخات، لە کۆبوونەوەکەدا ھەردوو لایەن داواکارییەکانی خۆیان دەخەنە ڕوو کە گرنگترینیان بابەتی ئاگربەستە لە نێوان ھێزە کوردەکان و ھێزەکانی حکوومەتی ناوەندی. دوابەدوای کۆبوونەوەی بنۆخەڵێف، جموجۆڵێکی زۆر گەرموگوڕ دەستی پێکرد بۆ پێکھێنانی «دەستەی نوێنەرانی کورد» لە نێوان شێخ عێزەدین، حیزبی دێموکرات، کۆمەڵە و لقی کوردستانی چریکەکانی فیداییی گەل. جاری سێیەم لە ٩ی تشرینی دووەمی ١٩٧٩، بە دەستپێشخەری و ئامادەبوونی مام جەلال، کۆبوونەوەیەک لە گوندی [[بێورانی خوارێ|بێوران]]ی سەردەشت لە نێوان لایەنی کوردی بە سەرۆکایەتیی شێخ عێزەدین و لایەنی حکوومەتی ناوەندی بە سەرۆکایەتیی داریووش فرووھەر ڕێکخرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rojnews.news/?p=11758|سەردێڕ=فتوای جیهاد دژبە کورد، ٤٠ ساڵ لەمەوبەر درا|بڵاوکەرەوە=ڕۆژنیوز|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان =٦ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> کە داخوازییەکی ھەشت خاڵی لەلایەن لایەنی کوردییەوە پێشکەشی لایەنی ئێرانی کرا و تێیدا داوای بەدەستھێنانی خوبەڕێوەبەریی کوردستان کرابوو. ئاسایشی کۆبوونەوەی بێوران لەئەستۆی پێشمەرگەکانی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] بوو و دەوترێت کە ئەوان لەو ڕۆژەدا فەرمانی مام جەلالیان پێبوو کە ڕووبەڕووی ھەڕەشەی و ھێرشی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران|ئەرتەشی ئێران]] ببنەوە.<ref name="شار١"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=43822&Jor=23|سەردێڕ=بۆ یەکەم جار.. وتووێژێك لەگەڵ مامۆستا شێخ عێزەدین حوسێنی بڵاودەبێتەوە|بڵاوکەرەوە=سپی میدیا|ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان =٦ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> دواتر شاری سەردەشت بۆ ماوەی ١٤ مانگان لەلایەن ھێزە کوردەکانەوە گەمارۆ درابوو و تەواوی ڕێگاکانی سەردەشت بۆ مەھاباد، پیرانشار و بانە کەوتبوونە ژێر دەستی چەکدارە کوردەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.qudsonline.ir/news/822145/%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF%DB%8C%D9%85-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%85-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C|سەردێڕ=اگر کردستان را از دست داده بودیم انقلاب را از دست می‌دادیم/ روایتی مستند از ۱۴ ماه محاصره طاقت فرسای شهر سردشت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=قودس ئۆنڵاین|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.qudsonline.ir/news/822145/%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF%DB%8C%D9%85-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%85-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> ھێزەکانی [[عەلی سەیاد شیرازی]] لە ڕێگەی بانەوە ڕوویان کردە شاری سەردەشت تاوەکوو کۆنتڕۆڵی شارەکە بگرنە دەست. لە نزیکی سەردەشت ھێزەکانی کۆماری ئیسلامی زیانێکی بەرچاویان بەرکەوت و ژمارەیەکی زۆریان کوژران و بریندار بوون. بەوتەی لایەنی حکوومەتی ئێران، ھێزە ئێرانییەکان ٧٠ بۆ ٨٠ کوژراو و ١٠٠ بۆ ١٥٠ برینداریان لێکەوتەوە.<ref>کتێبی نەوتراوەکانی شەڕ، بیرەوەرییەکانی عەلی سەیاد شیرازی، بەشی ڕزگارکردنی سەردەشت؛ کاتێک نزیک بوو سەیاد خۆی بدۆڕێنێت</ref> ئەو پێکدادانانەی ھاوینی ١٩٨٠ لە ڕێگای بانە–سەردەشت، بە ''شەڕی [[دارساوێن]]'' ناسراوە. بەوتەی [[ئەبوولحەسەن بەنیسەدر]]، سەرۆک کۆماری ئەوکاتی ئێران لە وەڵامی پرسیارەکەی لەبارەی زیانەکانی سەردەشت و لەناوچوونی ٥٠٠ چەکداری سەر بە ئێران، سەیاد شیرازی وەڵام دەداتەوە کە ئەوان دەچنە بەھەشت و بۆ قەرەبووکردنەوەی سەرنەکەوتن خوازیاری بەکارھێنانی بۆمبی [[ناپاڵم]] دەکات کە لەگەڵ توڕەبوون و ڕەتکردنەوەی بەنیسەدر ڕووبەڕوو دەبێتەوە. ئەو ناکۆکی و کێشانە دەبێتە ھۆی ئەوەیکە دوو پلەی سەبازی لە سەیاد شیرازی بستێنرێتەوە و لە پۆستەکەی دووربخرێتەوە.<ref>نامەکانی بەنیسەر بۆ خومەینی و ئەوانەی تر، پەڕەی ١٥٧ و ٣٢١-٣</ref> بەڵام عەلی سەیاد شیرازی ھۆکارەکەی شتێکی دیکە زانیوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mizanonline.ir/fa/news/452973/%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%B3%D8%B1-%DB%B2-%D8%AF%D8%B1%D8%AC%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D8%A8%D9%86%DB%8C%E2%80%8C%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D9%84%D8%B3%D9%87-%D8%B1%D8%A7-%D8%A2%D9%84%D9%88%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%DA%A9-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%A8%DB%8C%D9%86%D9%85|سەردێڕ=ماجرای کسر ۲ درجه از شهید صیاد توسط بنی‌صدر/ من این جلسه را آلوده و ناپاک می‌بینم|بڵاوکەرەوە=میزان|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.mizanonline.ir/fa/news/452973/%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%B3%D8%B1-%DB%B2-%D8%AF%D8%B1%D8%AC%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B5%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D8%A8%D9%86%DB%8C%E2%80%8C%D8%B5%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D9%84%D8%B3%D9%87-%D8%B1%D8%A7-%D8%A2%D9%84%D9%88%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D9%86%D8%A7%D9%BE%D8%A7%DA%A9-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%A8%DB%8C%D9%86%D9%85 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> فەرماندەیەکی ئەرتەش بەناوی ''محەممەدحەسەن سادقزادە''، دوای کوژرانی ''حوسێن شەھرامفەر'' لە ڕێگای بانە–سەردەشت ئەرکی گرتنی ڕێگاکەی پێدەدرێت. سادقزادە لە بیرەوەرییەکانیدا دەڵێت سەرەتا عەلی سەیاد شیرازی ھەوڵی یەکەم بۆ ڕزگارکردنی ڕێگاکە دەدات کە لە پۆستەکەی دووردەخرێتەوە و سەرناکەوێت، بۆ جاری دووەم حوسێن شەھرامفەر دەستنیشان دەکرێت بۆ ڕزگارکردنی ڕێگاکە کە دوای گرتنی ٥ بۆ ٦ کیلۆمەتر و سازکردنی ٢ بۆ ٣ بنکەی بچووکی سەربازی لە نزیک [[بانە]] دەکوژێت.<ref>کتێبی «شبی در دارساوین»، نووسینی «محمدحسن صادق‌زاده»، پەڕەی ١٠، ١١، ١٢، ١٣ و ٥٤</ref> دواتر بۆ جاری سێیەم سادقزادە خۆی دەبێتە بەرپرسی گرتنی ڕێگای بانە–سەردەشت کە ڕووبەڕووی خۆڕاگریی قورسی پێشمەرگەکانی حیزبی دێموکرات دەبنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=29453|سەردێڕ=حەماسەکەی جادەی بانە ــ سەردەشت|بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref><ref>کتێبی «شبی در دارساوین»، نووسینی «محمدحسن صادق‌زاده»، پەڕەی ١٤، ١٥ و ١٦</ref> سادقزادە دەڵێت کە کەشوھەوای سەردەشت لە نیوەی ساڵدا بۆ ھاتوچۆی ھەلیکۆپتەر خراپ بووە و پێویستیش بووە تەواوی ناوچە سنوورییەکان بەھۆی شەڕی ئێران و عێراقەوە لەژێر کۆنترۆڵی حکوومەتی ئێراندا بن، بۆیە بۆ ھێزە ئێرانییەکان پێویست بوو ڕێگای چوونە ناو شاری سەردەشت کۆنترۆڵ بکەن.<ref>کتێبی «شبی در دارساوین»، نووسینی «محمدحسن صادق‌زاده»، پەڕەی ١٣</ref> [[محەممەد برووجێردی]]، یەکێک لە دامەزرێنەران و فەرماندەیەکی [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سپای پاسداران]] لەدوای کوژرانی [[ناسر کازمی]] و [[محەممەدعەلی گەنجیزادە]] لە ڕێگای [[پیرانشار]] بۆ سەردەشت لە ئاخرەکانی ھاوینی ١٩٨٢دا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زندگینامه: ناصر کاظمی (۱۳۳۵–۱۳۶۱) (بە فارسی)|ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/216626/زندگینامه-ناصر-کاظمی-۱۳۳۵-۱۳۶۱|بڵاوکەرەوە=ھەمشەھریی ئۆنڵاین|ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=یادکردی از شهید محمدعلی گنجی‌زاده (بە فارسی)|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/98062310591/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B9%D9%84%DB%8C-%DA%AF%D9%86%D8%AC%DB%8C-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87|بڵاوکەرەوە=ئیسنا|ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> بەرپرسیارێتیی کۆنتڕۆڵکردنی ناوچەکانی نێوان پیرانشار و سەردەشتی پێدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زندگینامه: محمد بروجردی (۱۳۳۳ - ۱۳۶۲) (بە فارسی)|ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/185116/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D8%AC%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%DB%B1%DB%B3%DB%B3%DB%B3-%DB%B1%DB%B3%DB%B6%DB%B2|بڵاوکەرەوە=ھەمشەھریی ئۆنڵاین|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=درباره محمد بروجردی (بە فارسی)|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/84338300/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D9%88%D8%AC%D8%B1%D8%AF%DB%8C|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> [[مەحموود کاوە]] ڕۆڵێکی بەرچاوی لە گرتنی ڕێگاکەدا ھەبوو، ئەوەش دوای ئەوەی فەرماندەکانی سپای پاسداران لە ڕێگای پیرانشار–سەردەشت یەک لەدوای یەک دەکوژران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=محمود کاوه؛ فرزند کردستان، معجزه انقلاب (بە فارسی)|ناونیشان=https://www.ibna.ir/news/310106/%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D9%88%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D9%86%D8%AF-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D9%87-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8|بڵاوکەرەوە=ئیبنا|ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> ھێزەکانی ئێران بەگشتی لە ئایاری ١٩٨٢ لە پیرانشارەوە بەرەو سەردەشت ئۆپەراسیۆنێکیان دەست پێکرد کە ھەتا تشرینی دووەمی ھەمان ساڵ بۆ ماوەی ٦ مانگان درێژەی ھەبوو و سەرئەنجام مەودای ١٠٠ کیلۆمەتری نێوان پیرانشار و سەردەشتیان گرتە دەست کە کوژراو و بریندارێکی زۆر لە ھەر دوو لایەن کەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/archive/2022-04-04/90732|سەردێڕ=چەند وێستگەیەکی مێژوویی حیزبی دێموکرات لە دوای هاتنەسەرکاری کۆماری ئیسلامی (٣ـ٢)|ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanmedia.com/so/news/archive/2022-04-04/90732 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عبور از جاده ۱۰۰ کیلومتری در ۶ ماه! (بە فارسی)|ناونیشان=https://www.javanonline.ir/fa/news/968434/%D8%B9%D8%A8%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D8%A7%D8%AF%D9%87-%DB%B1%DB%B0%DB%B0-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%88%D9%85%D8%AA%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DB%B6-%D9%85%D8%A7%D9%87|بڵاوکەرەوە=جەوان ئۆنڵاین|ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زندگینامه: محمود کاوه (۱۳۴۰-۱۳۶۵) (بە فارسی)|ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/219749/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D9%88%D9%87-%DB%B1%DB%B3%DB%B4%DB%B0-%DB%B1%DB%B3%DB%B6%DB%B5|بڵاوکەرەوە=ھەمشەھری ئۆنڵاین|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> بەوتەی سەرچاوەیەکی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران، زیانەکان و قوربانییەکان لە ھەر دوو لادا بەرچاو بوو و تەنیا لە ڕۆژێکدا لە ڕێگاکە زیاتر لە ٥٥ پێشمەرگە کوژراو و بریندار بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://giareng.com/?p=19609|سەردێڕ=یادێک لە قارەمانەکانی لکی١ی هێزی ئاوارە (قەندیل). سەید عەلی هاشمی|بڵاوکەرەوە=گیاڕەنگ|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤}}</ref> [[حەسەن ڕەستگار]]، بەرپرسی ئەوکاتی کۆمیتەی سەردەشتی سەر بە حیزبی دێموکرات، لە لێدوانێکدا ڕای گەیاند کە ڕێگای سەردەشت–پیرانشار بۆ ھێزە کوردەکان گرنگییەکی تایبەتی ھەبوو و زۆربەی یارمەتییەکانی حکوومەتی عێراق لەوێوە دەھاتن، بۆیە بۆ ڕاگرتنی ڕێگاکە یارمەتییان لە ھێزی پشتیوانیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=LF7-a1PMTzg|سەردێڕ=Pencemor- (5) پەنجەمۆر- چیرۆکی وێنەیەکی دکتۆر قاسملو و سەدام حوسێن|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> [[زیندانی دۆڵەتوو]] ھەڵکەوتوو لە باکووری شارستانی سەردەشت کە شوێنی بەندکرانی ھێزەکانی سەر بە کۆماری ئیسلامی بوو، لە ٦ی ئایاری ١٩٨١دا لەلایەن ھێزی ئاسمانیی عێراقی بەعسەوە بە دوو فڕۆکە بۆردوومان کرا. ئەو زیندانە کە شوێنی بەندکرانی زیاتر لە ٢٠٠ کەسی سەر بە حکوومەتی کۆماری ئیسلامی بوو، لەلایەن حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانەوە بەڕێوە دەبردرا. میدیاکانی سەر بە حکوومەتی ئێران ھەر لە سەرەتای بۆردوومانکردنی زیندانەکەوە بانگەشەی ئەوە دەکەن کە حیزبی دێموکرات ھاوکاریی ڕژێمی بەعسی کردووە و پێشتر ئاگاداری ھێرشەکە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.javanonline.ir/fa/news/1012934/%D8%AF%D9%85%D9%88%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9%88%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D8%AA%D9%88-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D8%B9%D8%AB%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86%D8%AF|سەردێڕ=دموکرات‌ها گرای بمباران «دوله‌تو» را به بعثی‌ها داده بودند (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=جەوان ئۆنڵاین|ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ ئایاری ٢٠٢٤}}</ref> بەڵام حیزبی دێموکرات تەواوی بانگەشەکانی کۆماری ئیسلامی ھەر وەکوو [[ئەشکەنجەدان]]ی زیندانییەکان و بەشداریی بۆردوومانکردنی زیندانەکەی ڕەت کردووەتەوە و لە کاتی ھێرشەکەدا سەرکۆنەی بۆردوومانەکەی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=75569|سەردێڕ=عەبدوڵڵا حەسەن‌زادە: پێوەندیی حیزبی دێموکرات لەگەڵ دەوڵەتی عێڕاق پێوەندییەکی سەربەرزانە بوو|بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٤}}</ref> لە ئاکامدا زیاتر لە ٤٠ زیندانی کوژران، زیاتر لە ٥٠ زیندانی بریندار بوون و ھەروەھا ٦ پێشمەرگەی حیزبی دێموکراتیش گیانیان لەدەستدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://peshmergekan.com/?p=50705|سەردێڕ=بۆمبارانی زیندانی دۆڵەتوێی سەردەشت و هەڵوێستی حیزبی دێمۆکڕات|بڵاوکەرەوە=پێشمەرگەکان|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٤}}</ref> === شەڕی ئێران و عێراق === {{ئەمانەش ببینە|شەڕی ئێران و عێراق}} سەردەشت یەکێک لەو شوێنانەی نێوان شەڕی ٨ ساڵەی ئێران و عێراق بوو کە شارەکە و دەوروبەری زیانێکی زۆری بەرکەوت و ھەتا ئێستاش شوێنەوارەکانی ماوەتەوە. ئێران ئۆپەراسیۆنەکانی [[ئۆپەراسیۆنی نەسری ٤|نەسری ٤]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/98033114858/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B5%D8%B1-%DB%B4/|سەردێڕ=مروری بر عملیات «نصر ۴» (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیسنا|تاریخ =٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> [[ئۆپەراسیۆنی فەتحی ٥|فەتحی ٥]]،<ref name="فارسنیوز" >{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www-farsnews-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.farsnews.ir/amp/13990805001107?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=%D8%A7%D8%B2%20%251%24s&aoh=16548456130992&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.farsnews.ir%2Fnews%2F13990805001107%2F%25D8%25A8%25D9%2588%25D9%2584%25D8%25AD%25D8%25B3%25D9%2586-%25DB%258C%25D8%25A7%25D8%25AF%25D8%25A2%25D9%2588%25D8%25B1-%25D8%25B1%25D8%25B4%25D8%25A7%25D8%25AF%25D8%25AA%25E2%2580%258C%25D9%2587%25D8%25A7%25DB%258C-%25D9%2585%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2587-%25D8%25B1%25D8%25B2%25D9%2585%25D9%2586%25D8%25AF%25DA%25AF%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25AF%25D8%25B1-%25D8%25AF%25D9%2581%25D8%25A7%25D8%25B9-%25D9%2585%25D9%2582%25D8%25AF%25D8%25B3-%25D8%25AA%25D8%25B5%25D8%25A7%25D9%2588%25DB%258C%25D8%25B1|سەردێڕ= «بولحسن» یادآور رشادت‌های مردانه رزمندگان در دفاع مقدس+تصاویر (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە= ھەواڵنێری فارس|ڕێکەوت= ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان= ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}{{بەستەری مردوو|url=https://www-farsnews-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.farsnews.ir/amp/13990805001107?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ئۆپەراسیۆنی کەربەلای ١٠|کەربەلای ١٠]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www-irna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.irna.ir/amp/84050188/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=%D8%A7%D8%B2%20%251%24s&aoh=16548452032651&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.irna.ir%2Fphoto%2F84050188%2F%25D8%25B9%25D9%2585%25D9%2584%25DB%258C%25D8%25A7%25D8%25AA-%25DA%25A9%25D8%25B1%25D8%25A8%25D9%2584%25D8%25A7%25DB%258C-%25DB%25B1%25DB%25B0|سەردێڕ= عملیات کربلای ۱۰ (بە فارسی)| بڵاوکەرەوە= ھەواڵنێری کۆماری ئیسلامی (ئیرنا)|ڕێکەوت= ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان= ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}</ref> [[ئۆپەراسیۆنی بەیتولموقەدەسی ٢|بەیتولموقەدەسی ٢]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://ihuo.ac.ir/233-%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B3-2.html|سەردێڕ= بیت المقدس ۲ (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە= ihuo|ڕێکەوت= ٥ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان= ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}{{بەستەری مردوو|url=https://ihuo.ac.ir/233-%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B3-2.html |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ئۆپەراسیۆنی بەیتولموقەدەسی ٣|بەیتولموقەدەسی ٣]]<ref name="فارسنیوز" /> و [[ئۆپەراسیۆنی بەیتولموقەدەسی ٦|بەیتولموقەدەسی ٦]]<ref name="فارسنیوز" /> لە ناوچەکانی نێوان سەردەشت و بانە بە ئامانجی گرتنی بەشێک لە خاکی [[قەزای ماوەت]] لە [[پارێزگای سلێمانی]] ئەنجامدا، کە ھەتا ئاستێکی کاتی ھێزە ئێرانییەکان سەرکەوتن. ھێزە عێراقییەکان لە ھەوڵی گرتنی سەردەشت سەرکەوتوو نەبوون، بەڵام توانیان ھەتا کێوی سنووریی بوڵفەت لە کێلێ پێشڕەوی بکەن و لەوێوە بە بەکارھێنانی تۆپخانە چەندین جار ناوەندی شاریان بۆردوومان کرد. بە ئامانجی گرتنەوەی ناوچە سنووریەکانی سەردەشت، ھێزەکانی ئێران ئۆپەراسیۆنی [[ئۆپەراسیۆنی نەسری ٥|نەسری ٥]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.isna.ir/news/99050100004/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B5%D8%B1%DB%B5|سەردێڕ= مروری بر دستاوردهای عملیات «نصر۵» (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە= ھەواڵنێری خوێندکارانی ئێران (ئیسنا)|ڕێکەوت= ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان= ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}</ref> و [[ئۆپەراسیۆنی نەسری ٧|نەسری ٧]]یان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/225970/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B5%D8%B1-%DB%B7|سەردێڕ=آشنایی با عملیات نصر ۷ (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھەمشەھریی ئۆنڵاین|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231221153820/https://www.hamshahrionline.ir/news/225970/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B5%D8%B1-%DB%B7|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1400051409812/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B5%D8%B1-%DB%B7|سەردێڕ=مروری بر نتایج عملیات «نصر ۷» (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیسنا|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ئەنجامدا و توانیان ھەتا ڕادەیەک سەرکەون. ھەروەھا [[کیمیابارانی سەردەشت]] لە درێژەی ئەو شەڕەدا ڕوویدا کە زیانێکی زۆر بە سەردەشت و خەڵکی شارەکە کەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://ku.mehrnews.com/news/32998/%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D9%BE%D8%A7%D8%B4-%D9%A3%D9%A3-%D8%B3%D8%A7%DA%B5-%D8%B3%D8%A7%D8%B1%DB%8E%DA%98-%D9%86%DB%95%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86%DB%95%D8%AA%DB%95%D9%88%DB%95|سەردێڕ= برینەکانی سەردەشت پاش ٣٣ ساڵ سارێژ نەبوونەتەوە|بڵاوکەرەوە= ئاژانسی ھەواڵی مێھر|ڕێکەوت= ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان= ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20211026120436/https://ku.mehrnews.com/news/32998/%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D9%BE%D8%A7%D8%B4-%D9%A3%D9%A3-%D8%B3%D8%A7%DA%B5-%D8%B3%D8%A7%D8%B1%DB%8E%DA%98-%D9%86%DB%95%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86%DB%95%D8%AA%DB%95%D9%88%DB%95|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[مین]]ە چێنراوەکانی سەردەمی شەڕ لە سنووری سەردەشت ساڵانە دەبنە ھۆی کوژران و برینداربوونی خەڵکی ئاسایی و ھەتا ئێستاش ئەو کێشەیە بەردەوامە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.peyserpress.com/detail/1819|سەردێڕ=شەڕی عێراق _ ئێران لە کوردستان هێشتا کۆتایی نەهاتووە‌|بڵاوکەرەوە=پەیسەر|ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> === کیمیابارانی ١٩٨٧ === {{ئەمانەش ببینە|کیمیابارانی سەردەشت}} لە ٧ی پووشپەڕی ساڵی ١٣٦٦ی ھەتاوی بەرامبەر بە ٢٨ی حوزەیرانی ١٩٨٧ی زایینی، کاتژمێری ٤:٣٠ سەر لە ئێوارە ھێزە ئاسمانییەکانی [[ڕژێمی بەعس]] و فرۆکەوانەکانی ئەو سوپایە، بە گازی کیمیاوی شاری سەردەشت و گوندی [[ڕەشەھەرمێ]]یان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304201045/http://nawendiashti.com/k/news.php?readmore=140 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشان=http://nawendiashti.com/k/news.php?readmore=140 |سەردێڕ=دۆسیەی کیمیابارانکردنی سەردەشت |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://nawendiashti.com/k/news.php?readmore=140 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304201045/http://nawendiashti.com/k/news.php?readmore=140 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کیمیاباران کرد. بەپێی ئەو کارەساتە، سەرەتا ١٠ مەدەنی گیانیان لە دەستدا و ٦٥٠ کەسیش بریندار بوون.<ref name="nti_sardasht_attack">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Iran Profile – Chemical Chronology 1987 |ناونیشان=http://www.nti.org/e_research/profiles/Iran/Chemical/2340_2959.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070416101720/http://www.nti.org/e_research/profiles/Iran/Chemical/2340_2959.html <!-- Bot retrieved archive --> |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠٠٧ |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Nuclear Threat Initiative |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەپێی ڕاپۆرە فەرمییەکان، لە ١٢٬٠٠٠ دانیشتوو، ٨٬٠٠٠ کەس تووشی مەترسی بوون. لە ٤٬٥٠٠ کەس کە پێویستیان بە ئاگادارییە پزیشکییەکان ھەبووە، ١٬٥٠٠ کەس بەستەری کران کە ٦٠٠ کەسیان بۆ تاران بردران. ٣٬٠٠٠ کەسی دیکە بە سەرپێیی درمان کران، کە زۆر یەکیان دواتر شاریان بەرەو گوندەکان بەجێھێشت و بە بەکارھێنانی دەرمانە خۆماڵییەکان ھەوڵی چاککردنەوەی خۆیان دا. سەرئەنجام دواتر ١٣٠ کەس گیانیان بەخت کرد.<ref>[http://www.odvcw.org/articleshow.php?id=114 هشت‌هزار و 24مصدوم شيميايي سردشت در آمار بنياد شهيد نيستند] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120125054707/http://www.odvcw.org/articleshow.php?id=114 |date=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101206094322/http://www.chemical-victims.com/DesktopModules/Articles/ArticlesView.aspx?TabID=3961&Site=chemical&Lang=fa-IR&ItemID=5002&mid=17722 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ناونیشان=http://www.chemical-victims.com/DesktopModules/Articles/ArticlesView.aspx?TabID=3961&Site=chemical&Lang=fa-IR&ItemID=5002&mid=17722 |سەردێڕ=کردستان آزمایشگاه سلاحهای شیمیایی |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.chemical-victims.com/DesktopModules/Articles/ArticlesView.aspx?TabID=3961&Site=chemical&Lang=fa-IR&ItemID=5002&mid=17722 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101206094322/http://www.chemical-victims.com/DesktopModules/Articles/ArticlesView.aspx?TabID=3961&Site=chemical&Lang=fa-IR&ItemID=5002&mid=17722 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.peyserpress.com/detail/3070|سەردێڕ=كورد لە جەنگی عێراق و ئێراندا چی بۆمایەوە؟‌|بڵاوکەرەوە=پەیسەر|ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> ئێستاش لەو شارەدا بەھۆی کیمیابارانەوە، ژمارەیەکی زۆر تووشی نەخۆشییە کیمیایییەکان بوون<ref>[http://www.payvand.com/news/06/dec/1239.html Iranian Chemical Attacks Victims<!-- Bot generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110522023927/http://www.payvand.com/news/06/dec/1239.html |date=٢٢ی ئایاری ٢٠١١ }}</ref> و کێشەی خزمەتگوزاریی پزیشکییان ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1409202318|سەردێڕ= بەرکەوتووی چەکی کیمیایی لە سەردەشت سێ مانگە چاوەڕێی ئەنجامی پشکنینەکانیانن|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لەناو ئەو ٤٬٥٠٠ نەخۆشەی کە پێویستیان بە ئاگادارییە پزیشکییەکان ھەبوو، ھەندێکیش لە ڕزگارکەران بوونیان ھەبوو.<ref>فرووتەن، عەباس. پێداچوونەوەی پزیشکیی شەڕی کیمیاییی عێراق. تاران، ئێران: زانکۆی زانستە پزیشکییەکانی بەقییەتوڵڵا، ٢٠٠٣، پەڕەی ١٨٣</ref> [[پەڕگە:محل اصابت بمب شیمیایی.jpg|وێنۆک|شوێنی کیمیابارانکراوی شاری سەردەشت لە ٢٨ی حوزەیرانی ١٩٨٧]] [[پەڕگە:Photo18 2.jpg|وێنۆک|وێنەی چەند بەرکەوتووی کیمیایی لە شاری سەردەشت]] [[پەڕگە:Photo18 3.jpg|وێنۆک|چەند بەرکەوتووی کیمیایی لە سەردەشت]] [[پەڕگە:Sardashttt.jpg|وێنۆک|شوێنی ڕاگرتنی بەرکەوتووانی کیمیاباران لە سەردەشت]] [[پەڕگە:Sardasht 01.jpg|وێنۆک|بنەماڵەیەکی بەرکەوتووی کیمیایی لە سەردەشت]] دادگای گشتیی تاران لە نیسانی ٢٠٠٤دا، حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی بە پشتگیریکردن لە حکوومەتی [[سەددام حوسێن]]، بەرپرسی ئەو ھێرشە ناساند. لە ئەنجامی دادگاکەدا، حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان بە پێدانی ٦٠٠ ملیۆن دۆلار بە قوربانییەکان سزا درا.<ref name="tehrancourtruling">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.payvand.com/news/04/apr/1184.html |سەردێڕ=Iran: Tehran's Public Court issues $600 million verdict against US to pay to Sardasht residents |ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Payvand |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210709181342/http://www.payvand.com/news/04/apr/1184.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پاش ئەم ڕووداوە، ئێران شاری سەردەشتی بە «یەکەمین شاری بەرکەوتووی چەکی کیمیایی لە جیھان» ناساند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150427063810/http://www.dsrc.ir/view/article.aspx?id=247 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠١٥ |ناونیشان=http://www.dsrc.ir/view/article.aspx?id=247 |سەردێڕ=هفتم تير، سالروز بمباران شیمیایی سردشت |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8907180286 |سەردێڕ=سازمان منع سلاح‌هاي شيميايي براي قربانيان سردشت پيام صادر مي‌كند |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150424003205/http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8907180286}} {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8907180286 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150424003205/http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=8907180286 |ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/83368686/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86|سەردێڕ=سردشت نخستین شهر قربانی سلاح شیمیایی در جهان (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1401040704336/%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86|سەردێڕ=نخستین شهر قربانی جنگ‌افزارهای شیمیایی در جهان (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیسنا|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> ھەروەھا ھەندێک لایەنی تر ئەو کارەساتەیان وەکوو «کۆمەڵکوژی» ناساندووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.peyserpress.com/detail/3666|سەردێڕ=كورد چەند جار كۆمەڵكوژ كراوە؟‌|بڵاوکەرەوە=پەیسەر|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> لەو جێیەوە کە سەردەشت ئامانجێکی سەربازی ھەژمار نەدەکرا، خەڵکی شارەکەش بۆ ھێرشەکە ئامادە نەبوون. خەڵکی شارەکە بە ژیان لە سنوور و بەرەی شەڕ، لەگەڵ بۆردوومانەکانی عێراق ڕاھاتبوون. بەو جۆرە خەڵک دواتر بە پزیشکەکانیان ڕادەگەیاند کە نەیاندەزانی ئەوە بۆردوومانێکی کیمیایییە. بەھۆی وەشانی با، تەنانەت نەخۆشخانە و ناوەندە دەرمانییەکانیش ئاڵوودە بوون و ئەو ژمارە کەمە لە پزیشکان و پەرستارانەی لەوێ کاریان دەکرد، ناچار بوون کە شارەکە بەجێبھێڵن. دوو حەمامی گشتی بۆ دەرمانی قوربانییەکان بەکاردەھێنران و یاریگایەکی بچووک کرایە ناوەندێکی پزیشکیی ١٥٠ تەختی. لە چەند سەعاتی یەکەمدا نزیکی ٣٠ کەس کە زۆربەیان منداڵانی کەمتەمەن و بەساڵاچووان بوون، بەھۆی کێشەکانی توندیی ھەناسەیی گیانیان بەخت کرد. ھەتا ساڵی ٢٠٠٧، سەرجەم ١٣٠ کەس (١٠٩ خەڵکی مەدەنی، ٢١ چەکدار و ھتد) لە [[کیمیابارانی سەردەشت]] لە حوزەیرانی ١٩٨٧ گیانیان لە دەستدا. بیست کەس لە چەند سەعاتی یەکەم، دە کەس لە کاتی بردن بۆ شارەکانی دیکە و نزیکی ١٠٠ کەسی تر لە نەخۆشخانەکانی ئێران و ئەورووپا لە درێژەی مانگێک دواتر گیانیان بەخت کرد. لە نێوان ئەو خەڵکە مەدەنییەی کە گیانیان بەخت کرد، ٣٩ کەس تەمەنیان ژێر ١٨ ساڵ بوو، کە ١١ کەسیان ژێر ٥ ساڵ بوون. ھەروەھا سی و چوار ژن و کچ گیانیان لە دەستدا.<ref>Khateri S, Wangerin R. Denied Truths, the story of victims of chemical weapons in Iran, center for women and family affairs. 2008 , {{ISBN|978-600-5201-13-0}}</ref><ref>Khateri S. Victims of chemical weapons in Iran – an evaluation on health status of 45,000 Iranian victims of chemical warfare agents. Society for Chemical Weapons Victims Support (SCWVS) (www.scwvs.org), April 2003, {{ISBN|964-93602-5-5}}</ref> خەردەل وەکوو ھۆکارێک لێکنادرێتەوە کە ببێتە ھۆی مردن، بەڵکوو ھۆکارێکی لاوازکردنە و تەنیا ٣٪ بۆ ٥٪ دەبێتە ھۆی مردن. زۆر یەک لەو ٩٥٪ی لە کیمیابارانی سەردەشت زیندوو مانەوە، لە درێژەی چەند ساڵی دواتر بە توندی تووشی کێشە و نەخۆشی جۆراوجۆر، وەکوو کێشەکانی توندی ھەناسەیی، ئازارەکانی چاو، کێشەکانی پێست و ھەروەھا ھەندێک کێشە لە سیستەمی بەرگریی لەشی خۆیان بوون.<ref>Khateri S, Ghanei M, Soroush MR, Haines D. Effects of mustard gas exposure in paediatric patients. Long-term health status of mustard-exposed children, 14 years after chemical bombardment of Sardasht. J Burns & Wound Care [serial online] (http://www.journalofburnsandwounds.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180326201400/http://journalofburnsandwounds.com/ |date=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨ }}), 2003;2(1):11</ref><ref>Ghanei M, Aslani J, Khateri S, Hamadanizadeh K. Public Health Status of the Civil Population of Sardasht 15 Years Following Large−Scale Wartime Exposure to Sulfur Mustard. J Burns &Surg Wound Care [serial online] 2003;2(1):7. Available from: URL: http://www.journalofburns.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220421014815/https://journalofburns.com/ |date=٢١ی نیسانی ٢٠٢٢ }} . Published March 11, 2003</ref> ئەو کێشانە ھەتا ئێستاش بۆ بەرکەوتووانی ھێرشە کیمیایییەکە بەردەوامە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2009202012|سەردێڕ=رزگاربووانی کیمیابارانی سەردەشت داوادەکەن رووداوەکە بە "کۆمەڵکوژی" بناسێنرێت|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ھەتا ئاخرین جار ژمارەی بریندارانی تۆمارکراو تەنیا ١،٥٠٠ کەس بووە، لە کاتێکدا ١٣،٠٠٠ کەس پێیان وایە بەرکەوتووی کیمیابارانن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/2757589/%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D8%AF|سەردێڕ=آمار جانبازان شیمیایی احراز شده سردشت چرا تغییر نمی کند؟ (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ھەروەھا ھەندێک ڕاپۆرت باس لە گەندەڵی لە تۆمارکردنی بریندارانی نوێ دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpa.net/so/news/%D9%BE%DB%95%D8%B1%DB%95%D8%B3%DB%95%D9%86%D8%AF%D9%86%DB%8C-%DA%AF%DB%95%D9%86%D8%AF%DB%95%DA%B5%DB%8C-%D9%84%DB%95%D8%AA%DB%86%D9%85%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%B1%DA%A9%DB%95%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA|سەردێڕ=پەرەسەندنی گەندەڵی لەتۆمارکردنی ناوی بەرکەوتووانی کیمیایی شاری سەردەشت|بڵاوکەرەوە=کوردپا|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە کاتێکدا [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامی]] ھەموو ساڵێک لە ساڵیادی کیمیابارانی سەردەشتدا ئەو کارەساتە سەرکۆنە دەکات<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.kurdpress.com/news/6300/%D9%BE%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%88%DB%95%D8%B2%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C-%D8%A6%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%86%DA%AF%DB%95%DA%95%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA|سەردێڕ=پەیامی وەزیری دەرەوەی ئێران لە ساڵۆگەڕی کیمیابارانی سەردەشت|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref name="M1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/46415/%D9%87%DB%86%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AC%DB%95%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D9%86%DB%95-%D9%84%DB%95%D8%A8%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D9%86%DB%95-%D9%84%DB%8E%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AE%DB%86%D8%B4-%D8%AF%DB%95%D8%A8%DB%8C%D9%86|سەردێڕ=هۆکارانی جەنایەتی سەردەشت نە لەبیر دەکەین و نە لێیان خۆش دەبین|بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری مێھر|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240108213507/https://ku.mehrnews.com/news/46415/%D9%87%DB%86%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AC%DB%95%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D9%86%DB%95-%D9%84%DB%95%D8%A8%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%DB%95%DA%A9%DB%95%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D9%86%DB%95-%D9%84%DB%8E%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AE%DB%86%D8%B4-%D8%AF%DB%95%D8%A8%DB%8C%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/46418/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%82%D9%88%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%95%D9%88%DB%95|سەردێڕ=یادی قوربانیانی کیمیابارانی سەردەشت کرایەوە|بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری مێھر|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240108213509/https://ku.mehrnews.com/news/46418/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%82%D9%88%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%95%D9%88%DB%95|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و وڵاتانی ڕۆژاوا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://humanrights.eadl.ir/news/tabid/74/articleType/ArticleView/articleId/8907|سەردێڕ=نقش کشور‌های غربی در بمباران شیمیایی سردشت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ستافی مافەکانی مرۆڤی کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240109094503/https://humanrights.eadl.ir/news/tabid/74/articleType/ArticleView/articleId/8907|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1401040805906/%D9%87%D9%85%D8%AF%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D9%82%D8%AF%D8%B1%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%B1%DA%98%DB%8C%D9%85-%D8%A8%D8%B9%D8%AB-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C|سەردێڕ=همدستی قدرت‌های جهانی بیشترین نقش را در جسارت رژیم بعث در بکارگیری سلاح شیمیایی علیه سردشت داشت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیسنا|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mizanonline.ir/fa/news/4338781/%D8%BA%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B3%D9%87%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%AE%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D8%B9%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%88%D8%AF|سەردێڕ=غریب آبادی: سهم و مسئولیت کشورهای دخیل در جنایت بمباران شیمیایی سردشت باید تعیین شود (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری میزان|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.mizanonline.ir/fa/news/4338781/%D8%BA%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B3%D9%87%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%AE%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D8%B9%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%88%D8%AF |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> و بەتایبەتی ئەڵمانیا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://xelk.org/2407/|سەردێڕ=ئێران: ئەم وڵاتە چەكی كیمیایی دابووە سەدام حسێن|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی خەڵک|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/28552/%D8%AC%DB%95%D9%86%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%85%D8%A7%DB%8C%DA%A9%DA%B5-%DA%A9%D9%84%DB%86%D8%B1-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DA%A9%DB%95|سەردێڕ=جەنابی مایکڵ کلۆر سەردانی سەردەشت بکە|بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری مێھر|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240108213510/https://ku.mehrnews.com/news/28552/%D8%AC%DB%95%D9%86%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%85%D8%A7%DB%8C%DA%A9%DA%B5-%DA%A9%D9%84%DB%86%D8%B1-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DA%A9%DB%95|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/176/%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DB%95%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%88%DB%8C-%D9%86%D8%A7%DA%95%DB%95%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%D8%A8%DA%95%DB%8C%D9%86-%D8%A8%DB%95-%D9%88%DB%95%D8%B2%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C|سەردێڕ=بابەتی کیمیایی سەردەشت بیانووی ناڕەزایەتی دەربڕین بە وەزیری دەرەوەی ئاڵمانیا|بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری مێھر|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240108214731/https://ku.mehrnews.com/news/176/%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DB%95%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%88%DB%8C-%D9%86%D8%A7%DA%95%DB%95%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%D8%A8%DA%95%DB%8C%D9%86-%D8%A8%DB%95-%D9%88%DB%95%D8%B2%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="M1"/> بە بەرپرسیاری ئەو ھێرشە دەزانێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.peyserpress.com/detail/5725|سەردێڕ=سەردەشت لە نێوان ستەمی بەعس و بێویژدانی نێو دەوڵەتیدا‌|بڵاوکەرەوە=پەیسەر|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> بەڵام زۆر سەرچاوە ڕایانگەیاندووە کە حکوومەت پرۆپاگەندە دەکات و لە ئاکامدا ھیچ کردەوەیەکی پێویست بۆ بەرکەوتووانی کیمیابارانەکە ناکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://dwaroj.net/%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA%D8%8C-%D8%AC%DB%95%D8%B3%D8%AA%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%8C-%D9%BE%DA%95-%D9%84%DB%95-%D8%A6%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8E%DA%A9-%D9%84|سەردێڕ=سەردەشت، جەستەیەکی پڕ لە ئازار (یادێک لە شارێکی لەبیرکراو لەپووشپەرێکی سووتاودا )|بڵاوکەرەوە=دواڕۆژ|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240108213509/https://dwaroj.net/%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA%D8%8C-%D8%AC%DB%95%D8%B3%D8%AA%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%8C-%D9%BE%DA%95-%D9%84%DB%95-%D8%A6%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8E%DA%A9-%D9%84|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/%DA%95%DB%8E%DA%98%DB%8C%D9%85%DB%8C-%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%86-%DA%86%D8%A7%D8%B1%DB%95%D8%B3%DB%95%D8%B1%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%B1%DA%A9%DB%95%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%95-%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B2%D8%A7%D9%86%DB%8C|سەردێڕ=ڕێژیمی ئێران بۆ چارەسەرنەکردنی بەرکەوتووانی کیمیابارانی سەردەشت، ئامریکای بە تاوانبار زانی|بڵاوکەرەوە=کوردستان میدیا|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpa.net/so/news/%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%8E%DA%A9%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%DA%A9%DB%95-%D9%84%DB%95-%D8%A8%DB%95%D8%B1%DA%A9%DB%95%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%DB%86%DA%86%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF|سەردێڕ=یەکێکی دیکە لە بەرکەوتووانی کیمیابارانی سەردەشت کۆچی دوایی کرد|بڵاوکەرەوە=کوردپا|ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://dengekan.info/archives/7467|سەردێڕ=شاری سەردەشت قوربانیەكی دیكەی شەڕی كۆنەپەرستانە … عەلی مەحمود محەمەد|بڵاوکەرەوە=دەنگەکان|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> ھەروەھا چەندین فیلم لەبارەی کیمیابارانی سەردەشتدا ساز کراون کە ناسراوترینیان فیلمی [[دارگوێز (فیلم)|دارگوێز]]ە کە لە ساڵی ٢٠٢٠دا بڵاو کراوەتە و بەپێی چیرۆکی پیاوێک بەناوی مام قادر ساز کراوە کە بێجگە لەخۆی تەواوی خێزانەکەی بەھۆی کیمیابارانەوە دەکوژرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پێشوازی کوردەکان لە "داری گوێز"/ لە سەردەشت نمایش نەکراوە|ناونیشان=http://ku.mehrnews.com/news/30964|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی مێھر|ڕێکەوت=١٢ی شوباتی ٢٠٢٠}}{{بەستەری مردوو|url=http://ku.mehrnews.com/news/30964 |date=تەممووزی ٢٠٢٥ }}</ref> === سەردەمی دوای شەڕ === [[پەڕگە:Sardasht Border Guard (46).jpg|وێنۆک|وێنەی چوار کوژراوی ھێزەکانی پاسەوانی سنووری لە دووپەزەی سەردەشت لە ساڵی ٢٠٢٠]] سەردەشت لە سەدەی ٢١دا چەندین ڕووداو و نائارامی بەخۆیەوە بینیوە. ئەو شارە بووەتە شوێنێک بۆ تێکھەڵچوون و پێکدادان لە نێوان [[حیزبەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان|چەکدارە ئۆپۆزیسیۆنە کوردەکان]] و [[ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|چەکدارانی کۆماری ئیسلامیی ئێران]]، کە لەو چەندین ساڵانەدا چەندین تێکھەڵچوون لە سنووری سەردەشتدا ڕوویداوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpa.net/so/news/سەردەشت/-لەەنجامی-تەقەی-کەسانی-نەناسراودا-ەندامی-سپای-پاسداران-کوژران |سەردێڕ=سەردەشت/ لەئەنجامی تەقەی کەسانی نەناسراودا ٤ ئەندامی سپای پاسداران کوژران |بڵاوکەرەوە=کوردپا |ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/شوناسی-وژراو-و-بریندارانی-شەڕی-سەردەشت-روون-بۆوە |سەردێڕ=شوناسی كوژراو و بریندارانی شەڕی سەردەشت ڕوون بۆوە |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanmedia.com/so/news/%D8%B4%D9%88%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%DA%98%D8%B1%D8%A7%D9%88-%D9%88-%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%DB%95%DA%95%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D9%88%D9%86-%D8%A8%DB%86%D9%88%DB%95 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://westganews.net/dreja.aspx?=hewal&jmara=19687&jor=1 |سەردێڕ=سەردەشت… پێکدادانێکی دیكه لە نێوانی پێشمەرگەکانی دیموکرات و سوپای پاسداران ڕوویدا |بڵاوکەرەوە=وێستگەنیووز |ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٦ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://nasnews.com/kurd/view.php?cat=4570 |سەردێڕ=لە پێکدادانێکدا لە سەردەشت پاسدارێک کوژرا |بڵاوکەرەوە=ناس نیووز |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://nasnews.com/kurd/view.php?cat=4570 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://esta.krd/104275/ |سەردێڕ=پێکدادانی چەکداری لەنێوان سوپای پاسداران و حزبێکی کوردیدا ڕوویداوە |بڵاوکەرەوە=ئێستا |ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211029060808/https://esta.krd/104275/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٦، لە نێوان چەکدارانی ئێران و پژاک لە سەردەشت تێکھەڵچوونێک ڕوویدا، کە بەوتەی میدیا ئێرانییەکان لە چەکدارانی پژاک لانیکەم ٣٠ کەس کوژران و ٤٠ کەسی دیکەش بریندار بوون. بەو ھۆیەوە پژاک ئاگربەستی یەکلایەنەی ڕاگەیاند کە لەلایەن سپای پاسدارانەوە ڕەت کرایەوە.<ref name="bbc0509">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان= https://www.theguardian.com/world/2011/sep/05/iran-kurdish-rebels-iraq-border| سەردێڕ=Iranian forces kill Kurdish rebels near Iraq border |یەکەم=David |دوایین=Batty |ئیش=The Guardian | ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠١١| ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> ''بەرزایییەکانی جاسووسان'' لە نزیکی سنووری سەردەشت بۆ ماوەیەکی زۆر لەژێر دەستی پژاکدا بوو، کە لە ٤ی ئەیلوولی ٢٠١١دا، ھێزەکانی [[یەکینەی تایبەتی سابیرین|سابیرین]] کە سەر بە ھێزی وشکانیی سپای پاسدارانن، ئۆپەراسیۆنێکیان بۆ گرتنەوەی دەست پێکرد کە بەھۆیەوە ١٣ چەکداریان لێ کوژران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/06/13/1509483/%D9%82%D9%84%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%B3%DA%A9%D9%88%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D8%AA%D8%A7%D8%A8-13-%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%88%D8%B1-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%B4%D8%AF-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1|سەردێڕ=قله‌ای که سکوی پرتاب ۱۳ تکاور سپاه شد+تصاویر (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=تەسنیم|ڕێکەوت=٤ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە سەردەشت ھەندێک کەس بەھۆی نەبوونی کاری گونجاو و ھەژاری، ڕوو لە کۆڵبەری دەکەن و ساڵانە سەدان [[کۆڵبەر]] لە سنوورەکانی سەردەشت گیانیان لەدەست دەدەن، بریندار دەبەن یان تووشی ڕووداوی نەخوازراو دەبن کە بریتین لە تەقەکردن لەلایەن ھێزەکانی ئێران، بەربوونەوە لە بەرزایییەکان، کەوتنە ژێر ڕنوو، ڕەقبوون لە سەرمادا و چەندین ڕووداوی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanhumanrights.org/ku/?p=7478 |سەردێڕ=کوژران و برینداربوونی سێ کۆڵبەر لە سەردەشت |بڵاوکەرەوە=کوردپا |ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hengaw.net/so/news/برینداربوونی-کۆڵبەر-لە-سنووری-شاری-سەردەشت |سەردێڕ=کۆڵبەرێکی گەنج لە ناوچە سنوورییەکانی سەردەشت کوژرا |بڵاوکەرەوە=تۆڕی مافەکانی مرۆڤی کوردستان |ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpa.net/so/news/سەردەشت-دوو-کۆڵبەر-لە-سنووری-بێتووش-بەهۆی-بەربوونەوە-لە-بەرزایی-و-تەقەی-هێزە-نیزامییەکانی-حکوومەتی-بریندار-بوون |سەردێڕ=سەردەشت؛ دوو کۆڵبەر لە سنووری "بێتووش" بەهۆی بەربوونەوە لە بەرزایی و تەقەی هێزە نیزامییەکانی حکوومەتی بریندار بوون |بڵاوکەرەوە=کوردپا |ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rojikurd.net/mirovayeti/23859/ |سەردێڕ=کۆمەڵێک کۆڵبەر لە سەردەشت کەوتنە ژێر ڕنوو و یەکیان گیانی لە دەست داوە |بڵاوکەرەوە=ڕۆژی کورد |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ھەروەھا یەکێک لە کێشەکانی دیکەی سەردەشت، بازرگانیی ماددە ھۆشبەرەکان بەتایبەتی [[مێتامفتامین|شیشە]]یە کە بە ڕێژەیەکی بەرچاو بەرز بووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/5939143/%DB%B4%DB%B5-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%88%DA%AF%D8%B1%D9%85-%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%AE%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%81-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=۴۵ کیلوگرم ماد مخدر شیشه در سردشت کشف شد (فارسی)|بڵاوکەرەوە=مێھر|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85267774/%DB%B1%DB%B9%DB%B7-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%88%DA%AF%D8%B1%D9%85-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AE%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%B2-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%81-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=۱۹۷ کیلوگرم ماده مخدر شیشه در مرز سردشت کشف شد (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/18281/%DB%B5%DB%B0%DB%B0-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%88%DA%AF%D8%B1%D9%85-%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%81-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=۵۰۰ کیلوگرم ماریجوانا در سردشت کشف شد (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ھەندێک لە ڕاپۆرتەکان، [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] و [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|دەزگای ھەواڵگری]] تۆمەتبار دەکەن کە لە بازرگانیی ماددە ھۆشبەکارندا ڕۆڵی ھەیە و لەو ڕێگایەوە پارە بەدەست دەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpa.net/fa/news/%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%B4%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%B3%D9%87-%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D8%AF%D9%84%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF|سەردێڕ=تولید شیشه در سردشت، سه میلیارد دلار برای سپاه درآمدزایی دارد (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپا|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.avatoday.net/fa/node/11420|سەردێڕ=گزارش ویژه: چگونه مقامات اطلاعاتی سردشت مولتی میلیاردر شدند؟ (بە فارسی)|ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=ئاواتودەی}}</ref> بەڵام میدیاکانی نزیک لە حکوومەتی ئێران، بەگشتی ھەر جۆرە بەشداریکردنی سپایان لەو بازرگانییەدا ڕەت کردووەتەوە و ھەمیشە ڕایانگەیاندووە کە ھێزەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران ڕووبەڕووی قاچاخی ماددە ھۆشبەرەکان دەبنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hengaw.net/fa/news/%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D9%88-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%B7%D8%B1%D9%81%DB%8C%D9%86-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%88-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%B1|سەردێڕ=جزئیات درگیری سردشت و قربانیان طرفین + عکس و آمار (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھەنگاو|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ئەو بازرگانییە لە سەردەشت و دەوروبەر بووەتە ھۆی ئەوەی ژمارەیەکی زۆر لە دانیشتووانی ئەو شارە بەتایبەتی لاوان، تووشی بەکارھێنانی جۆرە جیاوازەکانی ماددە ھۆشبەرەکان ببن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1602201712|سەردێڕ=لە رۆژهەڵاتی کوردستان ماددەی هۆشبەر بەڕێژەیەکی زۆر بڵاوبووەتەوە|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە ٩ی ئایاری ٢٠١٥، خەڵکی سەردەشت لە دوای ڕووداوی ھۆتێلی تارای مەھاباد کە بوو ھۆی خۆکوژیی [[فەریناز خوسرەوانی]]، لە پاڵپشتیکردنی خەڵکی مەھاباد و ناڕەزایی لە بەرامبەر ئەو کارەساتەی ڕوویداوە خۆپیشاندانیان بەڕێوەبرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/راپۆرت/-پشتیوانیی-هاووڵاتییانی-کورد-لە-ناڕەزایەتییەکانی-شاری-مەهاباد-وێنه |سەردێڕ=راپۆرت/ پشتیوانیی هاووڵاتییانی کورد لە ناڕەزایەتییەکانی شاری مەهاباد +وێنه |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanmedia.com/so/news/%D8%B1%D8%A7%D9%BE%DB%86%D8%B1%D8%AA/-%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C%DB%8C-%D9%87%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%84%DB%95-%D9%86%D8%A7%DA%95%DB%95%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%DB%95%D9%87%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF-%D9%88%DB%8E%D9%86%D9%87 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> کە دواتر ھێزە ئەمنییەکان بڵاوەیان بە خۆپیشاندەران کرد و زیاتر لە ٣٠ کەسیان دەستبەسەر کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www-rudaw-net.cdn.ampproject.org/v/s/www.rudaw.net/sorani/kurdistan/100520152-amp?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16500539125657&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rudaw.net%2Fsorani%2Fkurdistan%2F100520152 |سەردێڕ=لە سەردەشت ٣٠ کەس دەستگیرکراون |بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو |ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> لە شەوی ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧ لە دوای ڕاگەیاندنی ئەنجامە سەرەتایییەکانی [[ڕێفراندۆمی سەربەخۆییی باشووری کوردستان (٢٠١٧)|ڕێفراندۆمی سەربەخۆییی باشووری کوردستان]]، سەردەشت یەکێک لەو شارانەی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بوو کە خەڵکەکەی بە مەبەستی پشتگیریکردن و خۆشحاڵی دەڕبرینی خۆیان لە سەرکەوتنی ئەنجامەکان ھاتنە شەقامەکان و دواتر ھێزە ئەمنییەکان ھەندێک لە کەسانی بەشداریان دەستبەسەر کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/%DA%98%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9-%D9%87%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%A8%DB%95-%D8%A8%DB%86%D9%86%DB%95%DB%8C-%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D9%84%DB%95-%DA%AF%D8%B4%D8%AA%D9%BE%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%DB%86-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AE%DB%86%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D8%A8%DB%95%D8%B3%DB%95%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%88%D9%86 |سەردێڕ=ژمارەیەک هاووڵاتیی کورد، بە بۆنەی پشتگیریکردن لە گشتپرسی بۆ سەربەخۆیی کوردستان دەستبەسەر کراون |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئازاری ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210308120312/https://kurdistanmedia.com/so/news/%DA%98%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9-%D9%87%D8%A7%D9%88%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%A8%DB%95-%D8%A8%DB%86%D9%86%DB%95%DB%8C-%D9%BE%D8%B4%D8%AA%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D9%84%DB%95-%DA%AF%D8%B4%D8%AA%D9%BE%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%DB%86-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A8%DB%95%D8%AE%DB%86%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D8%A8%DB%95%D8%B3%DB%95%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%88%D9%86 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا لە ڕۆژی ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧، دوو فڕۆکەی ئێرانی بە مەبەستی دژایەتیی ڕێفراندۆم و ترساندنی خەڵک، بەسەر ھێڵی سنووریی نێوان ڕۆژھەڵات و باشووری کوردستاندا فڕیبوون کە ئاسمانی سەردەشتیشی دەگرتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanhumanrights.org/fa/?p=4198 |سەردێڕ=خبر فوری: پرواز جنگنده‌های ارتش ایران در امتداد مرزهای اقلیم کُردستان/ همراه با تصویر (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=تۆڕی مافەکانی مرۆڤی کوردستان |ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> لە ١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨، سەردەشت یەکێک لە شارەکانی بەشداری [[مانگرتنی گشتیی ٢٠١٨ی ڕۆژھەڵاتی کوردستان|مانگرتنی گشتیی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] بوو کە دوکانداران و کاسبکارانی ئەو شارە شوێنی کاسبییەکان داخست.{{ژێدەر پێویستە|date=ئابی ٢٠٢٤}} ھەر وەک شارەکانی دیکە ھێزە ئەمنییەکان لە دوکاندارانی ئەو شارە بە شێوەی جۆراوجۆر ھەڕەشەیان کرد و ھەندێکیان دەستبەسەر کردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hengaw.net/so/news/مانگرتن-لە-دەیان-شاری-کوردستان-بەڕێوە-چوو-و-دەیان-کەسیش-دەسبەسەر-کران |سەردێڕ=مانگرتن لە دەیان شاری کوردستان بەڕێوە چوو و دەیان کەسیش دەسبەسەر کران |بڵاوکەرەوە=ھەنگاو |ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> === خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ === {{ئەمانەش ببینە|خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران}} لە ڕۆژی ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢، کۆمەڵێک لە گەنجانی شاری سەردەشت لە ناڕەزاییی بەرامبەر بە کوشتنی [[ژینا ئەمینی]] و لە درێژەی [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران]] ڕژانە سەر شەقامەکان و لەگەڵ ھێزە ئەمنییەکان لە شەقامە سەرەکییەکانی ئەو شارە تووشی پێکدادان و تێکھەڵچوون بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=‎تلویزیون منوتو on Instagram: ". تجمع اعتراضی مردم سردشت #مهسا_امینی #mahsaamini #گزارشگرمنوتو @manotogozareshgar …⁣ WhatsApp/Telegram: +44 7590 899 999"|ناونیشان=https://www.instagram.com/p/CixXUf5IEsI/|بڵاوکەرەوە=Instagram|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> لەو خۆپیشاندانەدا خەڵک بە بەرد ھێرشیان کردە سەر ھێزە دژەشۆڕشەکان و لە بەرامبەریشدا ھێزەکان بە بەکارھێنانی چەک، تەقەی ھەوایی، باتۆم و گازی فرمێسکڕێژ ھەوڵی بڵاوەپێکردنی خۆپیشاندەرانیان دا. ھەروەھا ھەندێک لە ھێزەکان لە سەربانە بەرزەکانی دەوروبەر تەقەیان لە خەڵک کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ir.voanews.com/a/sardasht-iran-protest-mahsa-amini/6756899.html|سەردێڕ=استقرار مامور امنیتی با سلاح روی پشت بام همزمان با اعتراضات چهارشنبه سردشت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=دەنگی ئەمریکا|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> لە ئەنجامدا ژمارەیەک لە خۆپیشاندەران و ھێزەکانی دژەشۆڕش بریندار بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.balatarin.com/permlink/2022/9/24/5868965|سەردێڕ=مردی که یک تنه با چوب در سردشت به سمت ماموران می‌رود و آنها را فراری می‌دهد! (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=بالاترین|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> خۆپیشاندەرانی سەردەشتی دروشمی «[[ژن، ژیان، ئازادی]]»، «مردن بۆ دیکتاتۆر» و ھەندێک دروشمی دیکەیان بەکارھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=‎تلویزیون منوتو on Instagram: ". «مرگ بر دیکتاتور» #سردشت #mahsaamini #مهسا_امینی #گزارشگرمنوتو @manotogozareshgar …⁣ WhatsApp/Telegram: +44 7590 899 999"|ناونیشان=https://www.instagram.com/p/CixXy3IIfzu/|بڵاوکەرەوە=Instagram|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> لە درێژەی خۆپیشاندانەکان و مانگرتنە سەرتاسەرییەکان، بەپێی باگھێشتەکان لەلایەن [[ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران]] و ڕێکخراوەکانی دیکە، کاسبکاران و دوکاندارانی سەردەشت لە زۆربەی ڕۆژان دەستیان بە مانگرتن کرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://jinhaagency1.com/so/zhan/gh-33840|سەردێڕ=مانگرتنی کاسبکاران لە شاری سەردەشت|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی ژن|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لەوانەش بانگھێشتی ١٩ی ئەیلوول بەمەبەستی سەرکۆنەی کوشتنی ژینا ئەمینی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=.kurdistanmedia.com https://kurdistanmedia.com/fa/news/2022/09/44|سەردێڕ="سردشت، دیولان و دیواندرە" جزء شهرهای پیشگام اعتصاب امروز بودند (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد|ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> و ١ی تشرینی یەکەم بەمەبەستی دژایەتیکردنی [[ھێرشەکانی ٢٠٢٢ی ئێران بۆ سەر ھەرێمی کوردستان|ھێرشەکانی سپای پاسداران بۆ سەر حیزبە کوردییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=www.iranintl.com https://www.iranintl.com/202210015835|سەردێڕ=شنبه اعتراض؛ دومین اعتصاب سراسری در کردستان، آذربایجان غربی، کرمانشاه و ایلام (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئێران ئینتەرنەشناڵ|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> ھەروەھا لە ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢، لە گوندی [[بێورانی خوارێ]] کاسبکارێک بەناوی ''ھێمن حەمزە'' لەلایەن ھێزەکانی حکوومەتەوە دەکوژرێت، بەھۆیەوە ڕۆژی دواتر بەرامبەر لەگەڵ ١٢ی تشرینی دووەم، بەشێک لە خەڵک خۆپیشاندانیان بەڕێوە برد و تەواوی ڕۆژەکە کاسبکاران و دوکارندارانی سەردەشت بە داخستنی دوکانەکانیان مانیان گرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://test.jinhaagency.com/fa/rwzanh/atsab-bazaryan-srdsht-dr-adamh-qyam-mrdmy-34749|سەردێڕ=اعتصاب بازاریان سردشت در ادامه قیام مردمی (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی ژن|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە ڕۆژی ٦٥ەمی خۆپیشاندانەکان بەرامبەر بە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢، ژمارەیەک لە خۆپیشاندەران بەمەبەستی پاڵپشتیکردنی مەھاباد و دژایەتیی سەرکوتەکانی ئەو شارە، چەندین خۆپیشاندانی ناڕەزایەتییان لە کۆمەڵێک شەقام و کۆڵانی شار بەڕێوەبرد، ڕێگاکانیان داخست و لە مزگەوتەکان دروشمی شۆڕشگێڕییان بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.akhbar-rooz.com/180784/1401/08/29/|سەردێڕ=حمله همه جانبه حکومت، کردستان مقاومت می کند، اعتراض در شهرهای ديگر (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئەخباری ڕووز|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221121011836/https://www.akhbar-rooz.com/180784/1401/08/29/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === ھێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیل === {{ئەمانەش ببینە|شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران}} لە بەرەبەیانی ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ لە دەستپێکی [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیل]] لە [[شەڕی ئێران و ئیسرائیل|شەڕی دوازدە ڕۆژە]]دا، بنکەکانی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] لە ناو شاری سەردەشت<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/28569|سەردێڕ=ئیسرائیل سنووری باشوور و ڕۆژ‌هەڵاتی کوردستان بۆردوومان دەکات: پێنج کەس کوژراون|بڵاوکەرەوە=ئاڤا نیوز|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> و سەر سنوور لەلایەن [[ھێزی ئاسمانیی ئیسرائیل]]ەوە کرانە ئامانج.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://farhikhtegandaily.com/news/208561/%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%85%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA/|سەردێڕ=حمله اسرائیل به هنگ مرزی سردشت (بە فارسی)|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=ڕۆژنامەی فەرھیختێگان}}{{بەستەری مردوو|url=https://farhikhtegandaily.com/news/208561/%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%85%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> لە ئەنجامدا چەندین سەرباز کوژران و بریندار بوون، بەڵام حکوومەتی ئێران تەنیا کوژرانی سەربازێکی پشتڕاست کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/55437/%D8%B4%DB%95%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8E%DA%A9-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DB%95-%D9%87%DB%8E%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D8%A6%DB%8C%D8%B3%DA%95%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84|سەردێڕ=شەهادەتی سەربازێک لە سنووری سەردەشت بە هێرشی ئیسڕائیل|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=[[ئاژانسی ھەواڵی مێھر]]}}{{بەستەری مردوو|url=https://ku.mehrnews.com/news/55437/%D8%B4%DB%95%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%95%D8%AA%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8E%DA%A9-%D9%84%DB%95-%D8%B3%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%DB%95-%D9%87%DB%8E%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D8%A6%DB%8C%D8%B3%DA%95%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84 |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ }}</ref> لە درێژەی [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]] لە بەیانیی ٤ی ئازاری ٢٠٢٦، لە ھێرشێکی ئاسمانیدا بە چەندین بۆمب بنکەی سەربازیی ''جندوڵڵا''ی سەر بە سوپای پاسداران لە ڕۆژاوای شاری سەردەشت کرایە ئامانج و بەشێکی بەتەواوی خاپوور کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/45280|سەردێڕ=سوپای پاسداران لە چەندین ناوچەی ڕۆژهەڵاتی کوردستان هاتووچۆی قەدەغە کردووە|بڵاوکەرەوە=ئاڤا نیوز|ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> ھەر لە ھەمان شەودا ھێرش کرایە سەر باڵەخانەی [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|دەزگای ھەواڵگری]]ی سەردەشت و لە ئەنجامدا بەشێکی باڵەخانەکە و دەوروبەری زیانی بەرچاوی بەرکەوت. ھەرچەندە دواتر شارەکە لەلایەن ئیسرائیلەوە نەکرایە ئامانج، بەڵام بەگشتی شەڕەکە کاریگەرییەکی زۆری لەسەر ژیانی خەڵکی شار ھەبوو، بۆ نموونە لە کاتی شەڕدا شەپۆلێکی تری گرانی و ھەڵاوەسان سەری ھەڵدایەوە و ھەروەھا ھەر لە یەکەم ڕۆژی دەستپێکی شەڕ لە ٢٨ی شوباتەوە ئینتەرنێت بەتەواوی پچڕا.<ref name="AVA44968">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/44968|سەردێڕ=ڕۆژهەڵاتی کوردستان باجێکی قورس دەدات و جەنگی نان دەستی پێکردووە|بڵاوکەرەوە=ئاڤا نیوز|ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> بەوتەی [[ڕێکخراوی ھەنگاو بۆ مافەکانی مرۆڤ]] و شایەتحاڵان، ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامی لە سەردەشت و شارەکانی تری ڕۆژهەڵاتی کوردستان، شوێنە مەدەنییەکانی وەک ھۆڵی وەرزشی،<ref name="hengaw03"/> قوتابخانە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/44424|سەردێڕ=بنکەکانی سوپای پاسداران لە شنۆ و پاوە بۆردوومان دەکرێت|بڵاوکەرەوە=ئاڤا نیوز|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> و مزگەوتیان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/44433|سەردێڕ=ئەمریکا و ئیسرائیل هێرشی چڕیان کردە سەر ڕۆژهەڵاتی کوردستان|بڵاوکەرەوە=ئاڤا نیوز|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> بۆ مەبەستی چالاکیی سەربازی یان شوێنی نیشتەجێبوونی کاتیی خۆیان و خێزانەکانیان بەکاردەھێنا، ئەمەش بە مەبەستی بەکارھێنانی شوێنە مەدەنییەکان وەک [[قەڵغانی مرۆیی]] بۆ ڕێگریکردن لە ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ھێزەکانی حکوومەت.<ref name="hengaw03">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hengaw.net/ku/reports-and-statistics/2026/03/article-5|سەردێڕ=ڕاپۆرتی تایبەت: میلیتاریزەکردنی شوێنە گشتییەکان و زیادبوونی کەشی ئەمنی و سەربازی لە کوردستان|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی مافی مرۆڤی ھەنگاو|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> ھەروەھا ھەندێک سەرچاوە ئاماژەیان بەوە کرد کە سەردەشت ببوو بە شوێنێکی ھەڵدانی درۆن و مووشەک لەلایەن سوپای پاسدارانەوە بەرەو [[ھەرێمی کوردستان]].<ref name="AVA44968"/> == جوگرافیا == سەردەشت لە تەنیشت کێوی گردەسوور و لەسەر [[زاگرۆس|زنجیرەچیاکانی زاگرۆس]] ھەڵکەوتووە. کێوەکانی [[قەندیل]] لە باکووری ڕۆژاوای ئەم شارەن. سەردەشت لە باکوور لەگەڵ [[نەڵاس]]، [[میراوە]] و [[پیرانشار]]، لە باکووری ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[مەھاباد]]، لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[ڕەبەت]] و [[بۆکان]]، لە باشووری ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[بانە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ [[قەڵادزێ]] و [[پارێزگای سلێمانی]] ھاوسنوورە. ھەروەھا سەردەشت ١٠٠ کیلۆمەتر سنووری لەگەڵ [[ھەرێمی کوردستان]] ھەیە. ھەرێمی کوێستانی سەردەشت بە گەورەیی ١٦٦٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە دەبێت. ھەندێک لە کێوە بەرزەکانی سەردەشت لەخوارەوە نووسراون:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://drkhezri.ir/DrRasoolKhezri/sardasht.aspx |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150207015345/http://drkhezri.ir/DrRasoolKhezri/sardasht.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://drkhezri.ir/DrRasoolKhezri/sardasht.aspx |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی شوباتی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150207015345/http://drkhezri.ir/DrRasoolKhezri/sardasht.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * بوڵفەت * ھەوینە ماڵ (لە باشووری گوندی [[قەڵاتەڕەشێ]]) * زەردکە (لە [[گوندستانی ئالان|ناوچەی ئالان]]) * سەری گۆم (لە پشتەوەی شاری [[میراوە]]) * تەرخان * ئیبراھیم جەلال * کێوی نستان * لەندی شێخان * داشان قەڵا * کاسە بەردین * حاجی ئیبراھیم * بەردە سپیان {{Geographic location |ناوی شار = شاری سەردەشت |باکوور = [[مەھاباد]] و [[پیرانشار]] |باکووری ڕۆژھەڵات = [[بۆکان]] |ڕۆژھەڵات = [[سەقز]] |باشووری ڕۆژھەڵات = [[کامیاران]] و [[قوروە]] |باشوور = [[بانە]] و [[مەریوان]] |باشووری ڕۆژاوا = [[ھەرێمی کوردستان]] |ڕۆژاوا = [[ھەرێمی کوردستان]] |باکووری ڕۆژاوا = [[ھەرێمی کوردستان]] |پەڕگە = Sardasht County.png }} == ھەرێم == سەردەشت بەپێی ھەرێمی جوگرافی، لە ھەرێمی سارد و کوێستانیدا ھەڵکەوتووە و بە بەرزایی ١٤٨٠ مەتر (٤٬٨٦٠ پێ)، ھەتا ڕادەیەک کەشوھەوایەکی ساردی لە درێژەی ساڵدا ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.azmet.ir/in/page/climate.htm |سەردێڕ=کەشوھەوا، ھەرێم و سەرچاوە ئاوییەکانی پارێزگای ورمێ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٢ |قاڵب=ئێکسڵ |بڵاوکەرەوە=کەشوھەواناسی پارێزگای ورمێ |زمان=فارسی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.azmet.ir/in/page/climate.htm |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> سەردەشت یەکێک لە شارە پڕبارینەکانی پارێزگای ورمێیە و زۆر جاران زیاترین ئاستی بارینی لە ئاستی پارێزگا و تەنانەت لە وڵاتدا بەدەستھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85157639/%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D8%B1%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=بیشترین بارش سال زراعی جاری آذربایجان‌غربی در سردشت ثبت شد (فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/39844/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=سردشت بارانی‌ترین شهر ایران شد (فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85022325/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=سردشت پربارش‌ترین شهر آذربایجان‌غربی شد (فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> بارستەکانی ھەوا لەلای ڕۆژاوا و باکووری ڕۆژاواوە، ئەو شارە ھەر وەک ناوچەکانی تری پارێزگا دەگرێتەوە.<ref name="مێژوو و جوگرافیای سەردەشت١">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.islahweb.org/ar/node/5016 |سەردێڕ=تاریخ و جغرافیای شهرستان سردشت-بخش نخست (به فارسی) |بڵاوکەرەوە=جەماعەتی دەعوەت و ئیسلاحی سەردەشت |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.islahweb.org/ar/node/5016 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> ھەرچەندە سەردەشت بەگشتی خاوەنی کەشوھەوایەکی فێنک و بارانی لە درێژەی ساڵدایە، بەڵام ھەندێک جاران بەتایبەت لە ھاویناندا کەشوھەوای گەرمی تێدا تۆمار کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85074311/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%88-%DA%AF%D8%B1%D9%85%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A2%D8%A8%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D8%B1%DB%8C|سەردێڕ=سردشت پربارش‌ترین و گرمترین شهر آذربایجان‌غربی در سال آبی جاری شد (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> کەشوھەوای سەردەشت لە مانگەکانی ساڵدا بەم شێوەیە: {{Weather box |location = سەردەشت |metric first = yes |single line = yes |Jan record high C = ١٦ |Feb record high C = ١٣.٨ |Mar record high C = ٢١.١ |Apr record high C = ٢٧.٢ |May record high C = ٣٢.٠ |Jun record high C = ٣٥.٢ |Jul record high C = ٣٩.٦ |Aug record high C = ٣٨.٢ |Sep record high C = ٣٤.٤ |Oct record high C = ٢٩.٦ |Nov record high C = ٢٠.٠ |Dec record high C = ١٨.٠ |Jan high C = ١.٢ |Feb high C = ٢.٣ |Mar high C = ٧.٦ |Apr high C = ١٤.٨ |May high C = ٢٠.٥ |Jun high C = ٢٧.٠ |Jul high C = ٣١.٢ |Aug high C = ٣١.٠ |Sep high C = ٢٦.٦ |Oct high C = ١٩.٤ |Nov high C = ١٠.٤ |Dec high C = ٤.٨ |year high C = ١٦.٤٠ |Jan low C = &minus;٣.٥ |Feb low C = &minus;٣.١ |Mar low C = ١.٣ |Apr low C = ٧.١ |May low C = ١١.٨ |Jun low C = ١٧.٤ |Jul low C = ٢١.٢ |Aug low C = ٢٠.٨ |Sep low C = ١٧.١ |Oct low C = ١١.٥ |Nov low C = ٤.٣ |Dec low C = ٠.٥&minus; |year low C = ٨.٧٨ |Jan record low C = ٢٥&minus; |Feb record low C = ١٩.٦&minus; |Mar record low C = ١٦.٦&minus; |Apr record low C = ٢.٤&minus; |May record low C = ١.٨&minus; |Jun record low C = ٧.٨ |Jul record low C = ١٣.٠ |Aug record low C = ١١.٤ |Sep record low C = ٥.٨ |Oct record low C = ٢.٦ |Nov record low C = ٩.٢&minus; |Dec record low C = ١٢.٨&minus; |precipitation colour=green |Jan precipitation mm = ١٣٤.٦ |Feb precipitation mm = ١٠٨.٣ |Mar precipitation mm = ١٢٨.٢ |Apr precipitation mm = ١٢٤.٣ |May precipitation mm = ٥٠.٧ |Jun precipitation mm = ٤.٨ |Jul precipitation mm = ١.٨ |Aug precipitation mm = ١.١ |Sep precipitation mm = ٢.٨ |Oct precipitation mm = ٤١.٤ |Nov precipitation mm = ١١٨.٥ |Dec precipitation mm = ١٤٩.٥ |Jan precipitation days = ١١.٣ |Feb precipitation days = ٩.٩ |Mar precipitation days = ١٠.٨ |Apr precipitation days = ١٠.١ |May precipitation days = ٥.٩ |Jun precipitation days = ١.١ |Jul precipitation days = ٠.٥ |Aug precipitation days = ٠.٤ |Sep precipitation days = ٠.٧ |Oct precipitation days = ٤.٧ |Nov precipitation days = ٧.٨ |Dec precipitation days = ١٠.٢ |unit precipitation days = ١.٠ میلیمەتر |Jan humidity = ٧٣ |Feb humidity = ٦٨ |Mar humidity = ٦٢ |Apr humidity = ٥٤ |May humidity = ٤٤ |Jun humidity = ٣١ |Jul humidity = ٣١ |Aug humidity = ٢٩ |Sep humidity = ٢٩ |Oct humidity = ٤٤ |Nov humidity = ٥٩ |Dec humidity = ٦٨ |Jan sun = ١٣٣.٠ |Feb sun = ١٣٨.٤ |Mar sun = ١٨٤.٠ |Apr sun = ٢١٩.٢ |May sun = ٢٨٨.٣ |Jun sun = ٣٥٢.٨ |Jul sun = ٣٦٧.٧ |Aug sun = ٣٥٧.٥ |Sep sun = ٣١٢.٠ |Oct sun = ٢٤٨.٠ |Nov sun = ١٨٠.٧ |Dec sun = ١٢٩.٨ |source 1 = [http://irimo.ir/english/monthly&annual/admin2.asp?CODE=127 ئاماری وێستگەکانی سینۆپتیک] |date= تشرینی دووەمی ٢٠١١ }} == دانیشتووان == [[ژاک دێ مۆرگان]]، شوێنەوارناس و زەویناسی فەڕەنسی لە ساڵی ١٩٠٧ لە گەشتێکدا بۆ شاری سەردەشت، ئەو شارەی بە دانیشتووانی ١٬٥٠٠ کەسی ناساندووە. لە یەکەمین سەرژمێری لە ساڵی ١٩٥٦، ژمارەی دانیشتووانی ئەو شارە ٢٬٦٤٥ کەس بووە و لە ساڵی ١٩٧٦دا، ژمارەی دانیشتووانی گەیشتە ١٠٬٢٠٧ کەس کە لەچاو جاری پێشدا ٨٩٫٥ لە سەد زیادی کردبوو. بەپێی سەرژمێریی کۆماری ئیسلامیی ئێران لە ساڵی ٢٠١١دا، بە چوونە سەری ٨١٫١ لە سەدی ژمارەی دانیشتووانی گەیشتە ٤٢٬١٦٧ کەس لە ١٠٬٤٩١ خێزاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://sardashtcity.ir/HomePage.aspx?TabID=4805&Site=DouranPortal&Lang=fa-IR |سەردێڕ=جمعیت سردشت در گذشته و حال (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=شارەوانیی سەردەشت |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150105015731/http://www.sardashtcity.ir/HomePage.aspx?TabID=4805&Site=DouranPortal&Lang=fa-IR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەپێی سەرژمێرییەکانی [[ناوەندی ئاماری ئێران]]، ژمارەی دانیشتووانی سەردەشت بەپێی ساڵ بەم شێوەیە بووە: {| class="wikitable" '''ئاماری دانیشتووان''' |- ! ساڵ{{ھن}}(زایینی) || ژمارەی دانیشتووانی شار !! ژمارەی خێزانەکانی شار !! ژمارەی دانیشتووانی شارستان !! ژمارەی خێزانەکانی شارستان |- | ١٩٥٦ || ٢،٦٤٥{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|٧٦٫٣٣٪}}){{تێبینی|بە ھەڵسەنگاندن لەگەڵ بەراوردی [[ژاک دێ مۆرگان]] لە ساڵی ١٩٠٧.}} || – || – || – |- | ١٩٦٦ || ٥،٧٥٩{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|١١٧٫٧٣٪}}) || – || ٣٩،١٧٧ || – |- | ١٩٧٦ || ١٠،٢٠٧{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|٧٧٫٢٤٪}}) || – || ٥٤،٤٣٨ || – |- | ١٩٨٦ || ١٧،٨٧٧{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|٧٥٫١٤٪}}) || ٣،١٩٠ || ٧٥،٠٨٦ || ١٢،٢٥٠ |- | ١٩٩٦ || ٣٠،٩٠٤{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|٧٢٫٨٧٪}}) || – || – || – |- | ٢٠٠٦ || ٣٧،١١٥{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|٢٠٫١٠٪}}) || ٨،٢٢٤ || ١٠٤،١٤٦ || ٢٠،٤١٤ |- | ٢٠١١ || ٤٢،١٦٧{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|١٣٫٦١٪}}) || ١٠،٤٩١ || ١١١،٥٩٠ || ٢٦،٥٦١ |- | ٢٠١٦ || ٤٦،٤١٢{{ھن}}({{بەرزبوونەوە}}{{سەوز|١٠٫٠٧٪}}) || ١٢،٥٥١ || ١١٨،٨٤٩ || ٣١،٠٤٩ |} بەپێی ئاماری کۆماری ئیسلامیی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٦دا، شاری سەردەشت ٣٧٬١١٥ کەس دانیشتووی ھەبووە، بەڵام بە سەرجەم شارۆچکە و گوندەکانەوە دەگەیشتە ١٠٤٬١٤٦ کەس.<ref>{{IranCensus2006|04}}</ref> لە نوێترین سەرژمێری لە ساڵی ٢٠١٦دا، ژمارەی دانیشتووانی شاری سەردەشت بەرامبەر لەگەڵ ٤٦٬٤١٢ کەس لە ١٢٬٥٥١ خێزاندا بووە.<ref name="ئامار" /> {{ھەرەمی دانیشتووان |width=50% |maxvalue=١١٠٠٠ |bg=rgb(100%,100%,100%) |border=0 |caption=ھەرەمی دانیشتووانی سەردەشت لە ساڵی ٢٠١٦<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/population-urban-95.xlsx|سەردێڕ=نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۹۵ (بە فارسی)|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> |barcolor=rgb(100%,0%,0%) |+٦٥|٩٦٩|١١٨٦ |٦٠-٦٤|٥٦٤|٥٧٠ |٥٥-٥٩|٦٨٩|٧٤٢ |٥٠-٥٤|٩٧٥|٩٤٩ |٤٥-٤٩|١٤٣٣|١٢٨٨ |٤٠-٤٤|١٣٥٤|١٣١٩ |٣٥-٣٩|٢٠٧٢|١٩٦٨ |٣٠-٣٤|٢٤٢٥|٢٢٥١ |٢٥-٢٩|٢٧٠٧|٢٧٠٠ |٢٠-٢٤|٢٠٨٠|٢١٥٦ |١٥-١٩|١٦٩١|١٧١٤ |١٠-١٤|١٨٦٠|١٧٤٩ |٥-٩|٢١٥٢|٢٠١٢ |٠-٤|٢٥٤٦|٢٢٩١ }} == مرۆڤناسی == === زمان === {{نەخشەی کوردیی ناوەندی}} دانیشتووانی شاری سەردەشت ھەموویان لە خەڵکی [[کورد]] پێکدێن،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.peyserpress.com/detail/5806|سەردێڕ=بۆچی كورد له‌ سه‌رانسه‌ری ئێراندا په‌رش و بڵاوبوونه‌ته‌وه‌؟‌|بڵاوکەرەوە=پەیسەر|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> کە بە زمانی [[زمانی کوردی|کوردی]] و شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی]] و زاری [[موکریانی]] دەدوێن.<ref>https://anfpersian.com/znn/مرگ-ناخواسته-یک-دختر-کرد-در-سردشت-39362 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201029001832/https://anfpersian.com/znn/%D9%85%D8%B1%DA%AF-%D9%86%D8%A7%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%87-%DB%8C%DA%A9-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-39362 |date=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>[https://www.visitiran.ir/fa/destination/سردشت سردشت، ویزیت ایران] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211107184139/https://www.visitiran.ir/fa/destination/سردشت |date= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> ھەڵبەت خەڵکی سەردەشت بە شێوەزارێکی ھەندێک جیاوازی موکریانی دەدوێن، کە نزیکایەتی لەگەڵ سۆرانیی ھەولێری و سۆرانیی بابانی لە باشووری کوردستاندا ھەیە. ھەروەھا ناوچەکانی ڕانیە و قەڵادزێش بەپێی زمان و فەرھەنگ لە سەردەشت و موکریان نزیکن.<ref name="ناساندنی شارستانی سەردەشت" /> === ئایین === خەڵکی ئەم شارە [[موسڵمان]]ن و لە [[سوننە|ئیسلامی سوننە]] و مەزھەبی [[شافعی]] پەیڕەوی دەکەن. ھەر چەند ھەندێک پێیان وایە سەردەشت شوێنی لەدایکبوونی زەردەشتە، بەڵام لە ئێستادا ھیچ کەسی ئەو شارە لە ئایینی [[ئایینی زەردەشتی|زەردەشتی]] پەیڕەوی ناکات.<ref name="ایسنا ۲" /> ھەروەھا لە مێژوودا کەمینەیەک لە پەیڕەوانی [[مێژووی جووەکان لە کوردستان|جوویەتی]] لە سەردەشت ژیانیان بەسەر دەبرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Kurdistan (بە ئینگلیزی)|ناونیشان=https://www.jewishvirtuallibrary.org/kurdistan|بڵاوکەرەوە=کتێبخانەی مەجازیی جوویەتی|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> کە دواتر بوونە موسڵمان و یان لە دوای دامەزراندنی [[ئیسرائیل]] کۆچیان کردە ئەو وڵاتە. لە بەھاری ١٩٤٩، کۆمەڵێک لە جوولەکەکانی سەردەشت بەرەو ئیسرائیل کۆچیان کرد.{{ژێدەر پێویستە}} === ھۆزەکان === زۆربەی ھۆزەکانی ناوچەی سەردەشت لە ھۆزە [[موکری]]یەکان پێکدێن، کە بریتین لە: [[میراودەلی]]، [[گەورک]]، [[مەنگوڕ]]، [[بەریاجی]]، [[مڵکاری]]، [[مامش]]، [[بیگزادە]] و [[باپیرئاقایی]]. [[پەڕگە:Gawerk Lords in iranian kurdistan - urmia - sardasht-آغایان ایل گورک در سردشت و مهاباد 1900 میلادی.jpg|وێنۆک|پیاوەکانی ھۆزی [[گەورک]] و ھەواڵنێرە ئینگلیزییەکان لە سەردەشت و مەھاباد پێش جەنگی جیھانیی یەکەم لە ساڵە یەکەمەکانی سەدەی ١٩٠٠]] بەربڵاویی ھۆزەکانی سەردەشت بەم جۆرەیە:<ref name="ناساندنی شارستانی سەردەشت" /> * ھۆزی گەورک: شاری [[ڕەبەت]]، دەوروبەری پاراستان، سیسێر، ھەنداوێ، مەکڵاوێ، بریسوێ و دەوروبەری ڕێگای مەھاباد و بۆکان. * ھۆزی مەنگوڕ: ناوچەی [[میراوە]]، ئاڵوەتان، دۆڵەتوو، دارمەکەون، ئاڵاوان، سۆستان، گەرۆر، نێزێ و دەشتی وەزنێ. * ھۆزی بەریاجی و مڵکاری: سەردەشت، [[نەڵاس]]، بێوران، قەڵاتەڕەشێ، بێزیلە، بێشاسب، مەلاشێخ و مەزرا. * ھۆزی میراودەلی: ئالان، بێژوێ و بێتووش. * ھۆزی بیگزادە و باپیرئاقایی: سەردەشت، ئالان و شەڵماش. == ئابوور == === بازرگانی و سنوورەکان === [[پەڕگە:Kele, Sardasht.jpg|وێنۆک|دەروازەی سنووریی کێلێ]] سەردەشت سێ دەروازەی چالاکی سنووریی قاسمەڕەش، [[دەروازەی سنووریی کێلێ|کێلێ]] و بێژوێی لە [[گوندستانی ئالان|ناوچەی ئالاندا]] ھەیە. ھەروەھا سەردەشت لە ڕێگای سنووری کێلێوە لەگەڵ ھەرێمی کوردستان پەیوەندی ھەیە کە بڕیار وایە ببێتە سنووری نێونەتەوەیی. سەردەشت بە ڕێگای ئاسفاڵتەوە ١٤ کیلۆمەتر و بە ڕێگای ئاسمانییەوە ٨ کیلۆمەتر لە ھێڵی سنووریی کێلێوە دوورە. بە کردنەوەی سنووری نێونەتەوەییی کێلێ، سەردەشت دەبێتە دەروازەی پەیوەندیی ئێران لە باکووری ڕۆژاوا و بە ھەرێمی کوردستان، تورکیا، سووریا و ھەرێمی دەریای ناوینەوە دەبەسترێتەوە.<ref name="ناساندنی شارستانی سەردەشت">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://sardasht-mroad.ir/showpage.php?id=3 |سەردێڕ=معرفی شهرستان سردشت (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ڕێگا و شارسازی سەردەشت |ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140710142905/http://sardasht-mroad.ir/showpage.php?id=3 |ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> لە ئەیلوولی ٢٠٢١، سەرۆکی دەروازەی سنووریی کێلێ ئاماژەی بەوە کرد کە لە سەرەتای بەھارەوە ھەناردەکردنی شتومەکەکان لەو سنوورەوە گەیشتووەتە ٧٥ ملیۆن دۆلار و لە چاو ساڵی پێشوو ٢٠٪ بەرز بووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/ئێران-i401043 |سەردێڕ=هەناردە کردنی کاڵا لە دەروازەی سنووریی کێلەی سەردەشتەوە گەیشتە 75 ملیۆن دۆلار |بڵاوکەرەوە=سەحەری کوردی |ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> بەڕێوەبەری گومرگی سەردەشت لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣دا ڕایگەیاند کە لە شەش مانگی بەھار و ھاوینی ئەو ساڵەدا، دەوروبەری ٢٧٤ ھەزار تۆن کەلوپەل بە بەھای زیاتر لە ٩٤ ملیۆن دۆلار لە ڕێگای دەروازەی سنووریی کێلێ ھەناردە کراوە، کە لە ڕووی نرخەوە بەراورد بە ساڵی ڕابردوو ٨٠٪ی زیاد کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/261020238|سەردێڕ=هەناردەی دەروازەی کێلێ نزیکدەبێتەوە لە 100 ملیۆن دۆلار|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە چوار مانگی ئەو ساڵەدا، بە بەھای ٥٤ ملیۆن دۆلار کەلوپەل ھەناردەی ھەرێمی کوردستان کراوە و لە مانگی ئازار ھەتا مانگی ئابی ٢٠٢٣، تەنیا بەھای ٨٧٦ ھەزار دۆلار کەلوپەل لە سنووری کێلێوە ھاوردە کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/business/090820234|سەردێڕ=گومرکی سەردەشت: لە 4 مانگدا بە بەهای 54 ملیۆن دۆلار کاڵا هەناردەی هەرێمی کوردستان کراوە|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ئامارەکانی ھەناردەکردن لە سنووری کێلێ لە کۆتاییی ساڵی ١٤٠٢ی ھەتاوی (لە ئازاری ٢٠٢٣ەوە ھەتا ئازاری ٢٠٢٤) گەیشتە ٤٦١ ھەزار تۆن کەلوپەل بە بەھای ٢٢٨ ملیۆن دۆلار کە لەچاو ساڵی پێشوو ٦٥٪ زیاتر بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85516439/%D8%B1%D8%B4%D8%AF-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%DA%86%D8%B4%D9%85-%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%B2-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%87-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA|سەردێڕ=رشد صادراتی؛ چشم انداز دست یافتنی مرز کیله سردشت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> ھەروەھا لە ڕێگەی سنووری کێلێوە ١٢٧ ھەزار گەشتیار لە ساڵی ١٤٠٢ی ھەتاوی (٢٠٢٣ی زایینی) ھاتوچۆیان کردووە کە لەچاو ساڵی پێشوو، زیاتر لە ١٠ ھێندە بووە.<ref name="ئیرنا (شوباتی ٢٠٢٤)">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85402154/%DB%B1%DB%B2%DB%B7-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%81%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B1%D8%B2-%DA%A9%DB%8C%D9%84%D9%87-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%AA%D8%B1%D8%AF%D8%AF-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%D8%AF|سەردێڕ=۱۲۷ هزار مسافر از مرز کیله سردشت تردد کردند (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٢٩ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٤}}</ref> === ڕێژەی بێکاری و کۆچکردن === خەڵکی سەردەشت بە پیشە جۆراوجۆرەکانەوە سەرقاڵن، بەڵام ئەو شارە بە ٢٣٪ زۆرترین ڕێژەی بێکاری لە ئاستی پارێزگای ورمێدا ھەیە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ilna.news/بخش-آذربایجان-غربی-83/990844-سردشت-با-درصد-بالاترین-نرخ-بیکاری-را-در-آذربایجان-غربی-دارد |سەردێڕ=سردشت با ۲۳درصد بالاترین نرخ بیکاری ڕا در آذربایجان غربی دارد (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئیلنا |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/99081408714/سردشت-بالاترین-نرخ-بیکاری-آذربایجان-غربی-را-به-خود-اختصاص-داد |سەردێڕ=سردشت بالاترین نرخ بیکاری آذربایجان غربی را به خود اختصاص داد (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئیسنا |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> کە داخستنی سنوورەکان بە یەکێک لە ھۆکارەکانی بەرزبوونەوەی بێکاری لەو شارە دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.asoyroj.com/farsi/detail.aspx?=hewal&jmara=15180&Jor=1 |سەردێڕ=انسداد مرزها در سردشت موجب افزایش نرخ بیکاری در این شهرستان شده است (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئاسۆی ڕۆژھەڵات |ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.asoyroj.com/farsi/detail.aspx?=hewal&jmara=15180&Jor=1 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> بەھۆی نەبوونی ھەلی کار و کێشەکانی ئابووری، ژمارەیەکی بەرچاو لە خەڵکی سەردەشت ڕوویان کردووەتە کۆڵبەری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1400101208541/حسین-پور-چرا-باید-جوانان-سردشتی-کولبری-کنند |سەردێڕ=انسدادحسین پور: چرا باید جوانان سردشتی کولبری کنند؟ (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئیسنا |ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> یان بەرەو دەرەوەی وڵات کۆچیان کردووە،<ref name="asriran">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.asriran.com/fa/news/753801/نماینده-سردشت-در-مجلس-در-شهر-من-مردم-خانوادگی-مهاجرت-می-کنند-از-5-ماه-پیش-بیش-از-1000-نفر-مهاجرت-کرده-اند |سەردێڕ=انسدادنماینده سردشت در مجلس: در شهر من مردم خانوادگی مهاجرت می کنند/ از 5 ماه پیش بیش از 1000 نفر مهاجرت کرده اند (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=عەسری ئێران |ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> بەجۆرێک کە کۆچکردنی خەڵکی سەردەشت بۆ دەرەوەی وڵات بووەتە یەکێک لە گەورەترین و سەرەکیترین کێشەکانی ئەو شارە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0811202319|سەردێڕ=بێکاری بەرۆکی گەنجانی رۆژهەڵاتی کوردستانی گرتووە؛ ناچاری کردوون کۆچ بۆ وڵاتانی رۆژئاوا بکەن|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> نوێنەری سەردەشت و پیرانشار لە [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|پەرلەمان]] لە کۆتاییی ساڵی ٢٠٢٣دا، ڕایگەیاند کە کۆچکردنی سەردەشتییەکان بەرەو دەرەوەی وڵات بووەتە «کارەسات» و خەڵکی ئەو شارە لەگەڵ تەواوی خێزانەکەیان و بەکۆمەڵ کۆچ دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/2764953/%D9%81%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D9%87-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA|سەردێڕ=فاجعه مهاجرت در سردشت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> ئەو ھەروەھا پێشتر ڕایگەیاندبوو کە لە پێنج مانگی ساڵی ٢٠٢٠دا، زیاتر لە ھەزار کەس لە شارستانی سەردەشت بەرەو ئەورووپا کۆچیان کردووە.<ref name="asriran"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.radiofarda.com/a/30922430.html|سەردێڕ=نماینده سردشت: مردم هرچه دارند می‌فروشند تا قاچاقی خودشان را به اروپا برسانند (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ڕادیۆ فەردا|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.dw.com/fa-ir/%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D8%AE%D8%B7%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88%D9%82%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA/a-55451941|سەردێڕ=مهاجرت‌های پرخطر ایرانیان؛ "وقتی که راه دیگری نمانده است" (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=دۆیچە ڤێڵی فارسی|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/2762929/%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%DB%8C%DA%A9-%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AA%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA|سەردێڕ=مهاجرت در سردشت به یک داستان خانوادگی تبدیل شده است (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> بەپێی ھەندێک لە ئامارە نافەرمییەکان، لە ساڵی ٢٠١٨ ھەتا ٢٠٢٣ لە شارستانی سەردەشت، دەوروبەری ١٤ ھەزار کەس بۆ دەرەوەی وڵات کۆچیان کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://jinhaagency1.com/fa/ajtmay/mwj-mhajrt-shhrwndan-srdsht-bh-kshwrhay-arwpayy-1-40900|سەردێڕ=موج مهاجرت شهروندان سردشت به کشورهای اروپایی - ١ (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری ژن|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> زۆربەی کۆچبەرە سەردەشتییەکان بەرەو وڵاتی [[بەریتانیا]] کۆچ دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.balatarin.com/permlink/2023/12/22/6091340|سەردێڕ=بریده از همه‌جا؛ مستقیم از روستا به بریتانیا؛ زنگ خطری درباره اوضاع وخیم ایران (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=باڵاترین|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> زۆر جاران ئەو کەسانەی بە ڕێگای قاچاخدا کۆچ دەکەن، لە ڕێگادا تووشی ڕووداوە نەخوازراو و جۆراوجۆرەکان دەبن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/23719|سەردێڕ=کۆچبەرەکانی کەنداوی ئینگلیز ڕزگار کران|بڵاوکەرەوە=ئاڤا نیوز|ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> === کشتوکاڵ و بەرھەمەکان === [[پەڕگە:ترێ ڕەشە (انگور سیاه) سەردەشت.jpg|وێنۆک|باخێکی ترێ ڕەشە لە سەردەشت]] بەرھەمە سروشتییەکانی سەردەشت بریتین لە: [[ترێ ڕەشە]]،<ref name="ترێی ڕەشی سەردەشت (ک. ک)" /> [[ھەنگوین]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www-yjc-news.cdn.ampproject.org/v/s/www.yjc.news/fa/amp/news/3988046?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16508812200022&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.yjc.news%2Ffa%2Fnews%2F3988046 |سەردێڕ=تولید سالانه 500تن عسل مرغوب در سردشت (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێرانی گەنج |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220602234719/https://www-yjc-news.cdn.ampproject.org/v/s/www.yjc.news/fa/amp/news/3988046?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16508812200022&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.yjc.news%2Ffa%2Fnews%2F3988046 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[ھەنجیر]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www-irna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.irna.ir/amp/83446330/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16508810470881&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.irna.ir%2Fnews%2F83446330%2F%25D8%25A8%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25A7%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%25AC%25DB%258C%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D8%25B2-%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25BA-%25D9%2587%25D8%25A7%25DB%258C-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25A2%25D8%25BA%25D8%25A7%25D8%25B2-%25D8%25B4%25D8%25AF |سەردێڕ=برداشت انجیر از باغ‌های سردشت آغاز شد (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئیرنا |ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> [[گوێز]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www-yjc-news.cdn.ampproject.org/v/s/www.yjc.news/fa/amp/news/6665551?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16508805379259&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.yjc.news%2Ffa%2Fnews%2F6665551 |سەردێڕ=سردشت رتبه اول تولید گردو در آذربایجان غربی (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێرانی گەنج |ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220425101610/https://www-yjc-news.cdn.ampproject.org/v/s/www.yjc.news/fa/amp/news/6665551?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16508805379259&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.yjc.news%2Ffa%2Fnews%2F6665551 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[سماق]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www-irna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.irna.ir/amp/84478771/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16508814597034&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.irna.ir%2Fnews%2F84478771%2F%25D8%25B3%25D9%2585%25D8%25A7%25D9%2582-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25B1%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2587-%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25B2%25D8%25A7%25D8%25B1-%25D8%25B4%25D8%25AF |سەردێڕ=سماق سردشت روانه بازار شد (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ئیرنا |ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> [[سێو]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://srusht.ir/?p=1285 |سەردێڕ=باغی سێو – باغ سیب |بڵاوکەرەوە=سروشت |ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=http://srusht.ir/?p=1285 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> و [[مێوژ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://piranshahrrudaw.ir/?p=2356 |سەردێڕ=جشنواره انگور سیاه در سردشت آغاز بکار کرد |بڵاوکەرەوە=پیرانشار ڕووداو |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://piranshahrrudaw.ir/?p=2356 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> سەردەشت ناوەندی بەرھەمھێنانی ترێ ڕەشەیە، نزیک بە ٥ ھەزار و ٥٠٠ ھێکتار باخی [[ترێ]] لە شاری سەردەشت بوونیان ھەیە کە بەشێوەی سروشتی ڕواون. ساڵانە ٣٥ ھەزار تۆن ترێ واتا ٩ لەسەدی ترێی پارێزگای ورمێ لەو شارە بەرھەم دەھێندرێت.<ref name="ترێی ڕەشی سەردەشت (ک. ک)">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/ترێی-ڕەشی-سەردەشت-بەختی-وەرزێڕانی-ڕەشتر-کردووە |سەردێڕ=ترێی ڕەشی سەردەشت بەختی وەرزێڕانی ڕەشتر کردووە |بڵاوکەرەوە=کوردستان و کورد |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٢١، پێشبینی کرا کە بەرھەمھێنانی ترێ ڕەشەی ئەو شارە گەیشتووەتە ٥٠ ھەزار تۆن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=122454&Jor=3 |سەردێڕ=بەرهەمی ئەمساڵی ترێی سەردەشت دەگاتە 50 هەزار تۆن |بڵاوکەرەوە=وشە |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> بەپێی وتەی بەڕێوەبەری کشتوکاڵی سەردەشت لە ساڵی ٢٠٢١دا، ٥٠ لەسەدی دانیشتووانی سەردەشت بەشێوەی ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ لە ڕیزی بەرھەمھێنەرانی [[ترێ ڕەشە]] دان و جۆرەکانی نەمامی ترێ ڕەشەی سەردەشت ڕەوانەی شار و پارێزگاکانی دیکەی ئێران و تەنانەت دەرەوەی وڵاتیش بۆ وێنە فەڕەنسا کراوە. ترێ ڕەشەی سەردەشت جیا لەوەی بەشێوەی خاو بەکار دەھێندرێت، ھاوکات بەرھەمەکانی وەک مێوژ، شیرە، دۆشاو، باسووق، ئاوی ترێ، دروستکردنی ڕۆن لە ناوکەکەی و ھەروەھا بۆ بەرھەمی دیکەش بەکار دێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=15467 |سەردێڕ=ترێ ڕەشە، بەختی جووتیارانی سەردەشتی ڕەشتر کردووە |بڵاوکەرەوە=ھاژە |ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=15467 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> سەرۆکی جیھادی کشتوکاڵیی سەردەشت لە ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٣دا ڕایگەیاند کە لەو شارە ساڵانە زیاتر لە ٧٠٠ تۆن سماق بەرھەم دەھێنرێت و لە ئاستی پارێزگای ورمێدا پلەی یەکەمی پێیە، کە زیاتر لە ٩٠٪ی ئەو بەرھەمانە بۆ پارێزگاکانی تری ئێران ھەناردە دەکرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=339224A7&news=%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D9%87%20%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%20%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF%20%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%82%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%20%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C|سەردێڕ=رتبه نخست سردشت در تولید سماق در آذربایجان غربی (فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھاناخەبەر|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231124114013/https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=339224A7&news=%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D9%87%20%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%20%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF%20%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%82%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%20%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == گەشتیاری == بەھۆی ژینگە و سروشتی سەردەشت، ئەو شارە لەگەڵ دەوروبەری بووەتە ناوچەیەکی گەشتیاری و زۆر جاران وەکوو «بەھەشتی کوردستان» ناوی لێدەبەن.<ref name="وەسوەکەل ھەواڵ">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.wswakl-hawal.lima-city.de/سەردەشت-بەهەشتی-کوردستان/ |سەردێڕ=سەردەشت بەھەشتی کوردستان |بڵاوکەرەوە=وەسوەکەل ھەواڵ |ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref><ref name="تەبیان">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=320263 |سەردێڕ=سەردەشت بەھەشتی کوردستان |بڵاوکەرەوە=تەبیان |ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠١٦ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211107111324/https://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=320263 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ku-mehrnews-com.cdn.ampproject.org/v/s/ku.mehrnews.com/amp/39113/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16499363871740&csi=1&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fku.mehrnews.com%2Fnews%2F39113%2F%25D8%25B3%25DB%2595%25D8%25B1%25D8%25AF%25DB%2595%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25A8%25DB%2595%25D9%2587%25DB%2595%25D8%25B4%25D8%25AA%25DB%258C-%25DA%25A9%25D9%2588%25D8%25B1%25D8%25AF%25DB%2595%25D9%2588%25D8%25A7%25D8%25B1%25DB%258C-%25D8%25B4%25D9%2588%25DB%258E%25D9%2586%25DB%258E%25DA%25A9-%25DA%25A9%25DB%2595-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D9%2588%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25AC%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2586%25DB%258C%25DB%258C-%25D8%25AF%25DB%2595%25D9%2586%25DB%2595%25D8%25AE%25D8%25B4%25DB%258E%25D9%2586%25DB%258E |سەردێڕ=سەردەشت، بەهەشتی کوردەواری/ شوێنێک کە سروشت جوانیی دەنەخشێنێ |بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری مێھر |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://ku-mehrnews-com.cdn.ampproject.org/v/s/ku.mehrnews.com/amp/39113/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> بەپێی لێدوانی فەرمانداری پێشووی سەردەشت، لە دەستپێکی بەھاری ٢٠١٩ ھەتا سەرەتای ھاوینی ھەمان ساڵ، دەوروبەری ١٧٠،٠٠٠ گەشتیار ھاتوونەتە سەردەشت کە ئەو ڕێژەیە لە چاو ساڵی پێشوو دوو ھێندە بووە و زۆربەی گەشتیارانیش خەڵکی ھەرێمی کوردستان و شوێنە جۆراوجۆرەکانی ئێران بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.iribnews.ir/fa/news/2475615/بازار-سردشت-گرم-از-حضور-گردشگران |سەردێڕ=بازار سردشت، گرم از حضور گردشگران (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری دەنگ و ڕەنگ |ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ھەروەھا بەپێی وتەی سەرۆکی ڕێکخراوەی میراتی فەرھەنگی، گەشتیاری و کەلوپەلە دەستییەکانی سەردەشت، لە نەورۆزی ٢٠٢٢دا، سەردەشت میوانداری لە ١٢،٧٥٠ گەشتیار کردووە کە ٣،٠٤٥ کەسیان بۆ ماوەیەک لە شوێنە نیشتەجێبووەکانی شارستان گیرسانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/fa/news/29797/بازدید-بیش-از-١٢-هزار-نفر-از-جاذبه‌های-گردشگری-سردشت/ |سەردێڕ=بازدید بیش از ١٢ هزار نفر از جاذبه‌های گردشگری سردشت (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=کوردپرێس |ڕێکەوت=٢٩ی ئازاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> بەوتەی فەرمانداری ئەوکاتی سەردەشت لە نەورۆزی ٢٠٢٣، بە دوو ھێندەبوونی ئاماری گەشتەکان بۆ سەردەشت لەچاو نەورۆزی ساڵی پێشوو،<ref name="کوردپرێس٢٣"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85069317/%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%DB%B2-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA|سەردێڕ=آمار گردشگران نوروزی سردشت ۲ برابر افزایش یافت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> سەرجەم زیاتر لە ٧٠ ھەزار کەس سەردانی شارستانی سەردەشتیان کردووە کە ٥،٥٠٠ کەسیان لە ناوەندە نێشتەجێبووەکان گیرسانەوە و لەچاو نەورۆزی پێشوو ٢٠٪ زۆرتر بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=2113036D&news=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF%20%D8%A8%DB%8C%D8%B4%20%D8%A7%D8%B2%20%DB%B5%DB%B3%20%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%20%D9%86%D9%81%D8%B1%20%D8%A7%D8%B2%20%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%DB%8C%20%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA|سەردێڕ=بازدید بیش از ۵۳ هزار نفر از جاذبه‌های طبیعی سردشت (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=ھاناخەبەر|ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230520173354/https://www.hanakhabar.ir/news.php?id=2113036D&news=%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF%20%D8%A8%DB%8C%D8%B4%20%D8%A7%D8%B2%20%DB%B5%DB%B3%20%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%20%D9%86%D9%81%D8%B1%20%D8%A7%D8%B2%20%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%DB%8C%20%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="کوردپرێس٢٣">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/2754055/%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D9%A2-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%B4%D8%AF|سەردێڕ=آمار بازدید گردشگران نوروزی در سردشت ٢ برابر شد (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> لە ساڵی ١٤٠٢ی ھەتاوی (٢٠٢٣–٢٠٢٤ی زایینی)، سەرجەم ١٢٧ ھەزار گەشتیار لە ڕێگەی [[سنووری کێلێ]]ەوە ھاتوچۆیان کردووە کە بەشێکی بەرچاوی ئەو کەسانە بوون کە لە باشووری کوردستانەوە سەردانی سەردەشتیان کردووە. ئەو ئامارە لەچاو ساڵی پێشوو زیاتر لە دە ھێندە بووە.<ref name="ئیرنا (شوباتی ٢٠٢٤)"/> === تاڤگەی شەڵماش === {{ئەمانەش ببینە|تاڤگەی شەڵماش}} [[پەڕگە:(((آبشار شلماش))) - panoramio.jpg|وێنۆک|دیمەنێکی تاڤگەی شەڵماش]] تاڤگەی شەڵماش یەکێک لە گرنگترین تاڤگەکانی پارێزگای ورمێیە کە لە شارستانی سەردەشت ھەڵکەوتووە. ئەم تاڤگەیە کە لە دۆڵێکی ئاوەدان و بە گژ و گیا و لە ناو دارستانێکی پڕ و سەرسەوزی نزیک شاری سەردەشتە و یەکێک لە لقەکانی ڕووباری [[زێی بچووک]] ھەژمار دەکرێت.<ref name="Daily">[http://www.iran-daily.com/News/122305.html "سەردەشت شارێکی دیمەنی"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210517085956/http://www.iran-daily.com/News/122305.html |date=١٧ی ئایاری ٢٠٢١ }}، ''ڕۆژنامەی ئێران'' (١٣ی تەممووزی ٢٠١٥)</ref><ref>[http://www.itto.org/tourismattractions/?sight=1878 "تاڤگەی شەڵماش"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160821171243/http://www.itto.org/tourismattractions/?sight=1878 |date=٢١ی ئابی ٢٠١٦ }}، گەشتیاریی ئێران و گەشتیاریی جیھان ئۆنڵاین. (٣٠ی تەممووزی ٢٠١٦)</ref> ئەم تاڤگەیە کە لە ڕاستیدا لە سێ تاڤگە پێکھاتووە، ئێستا وەکوو ھاوینەھەوار و سەیرانگەی لێھاتووە کە لە وەرزی گەرمادا ھەزران کەس ڕووی تێدەکەن. سێ تاڤگەکە لە دوای یەکن و یەکەمیان نزیکی ڕێگای سەرەکییە، بەڵام دووانی تر مەودایەکی زۆرتریان ھەیە و دەبێت بۆ بینینیان بەرەو خوارەوە بەڕێکەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/tv/کورتە_بەرنامە-i313639 |سەردێڕ=تاڤگەی شەڵماش شاری سه‌رده‌شت |بڵاوکەرەوە=سەحەری کوردی |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ڕێگای سەردەشت ھەتا تاڤگەی جوان و سەرنجڕاکێشی شەڵماش، ڕێگایەکی جوان و پڕ لە سەوزایی و دارستانە. ئەو ڕیگایە قیر کراوە و لە شاری سەردەشت بە ئۆتۆمۆبیلەوە ١٥ کیلۆمەتر دوورە کە دەکاتە ٢٠ خولەک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=22127&type=komalayati |سەردێڕ=تاڤگەی شەڵماش+وێنە |بڵاوکەرەوە=خاک تیڤی |ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220701021721/https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=22127&type=komalayati |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٨دا، تاڤگەی شەڵماش خرایە ناو ڕیزی ئاسەوارە سروشتییەکانی ئێران و وەکوو ٥ەمین ئاسەواری نیشتمانیی پارێزگای ورمێ تۆمارکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://hawler.in/index.php/2017-12-28-23-20-20/item/4075-2018-06-26-06-45-35 |سەردێڕ=تاڤگەی شەڵماش چووە ڕیزی ئاسەوارە سروشتییەکانەوە |بڵاوکەرەوە=سایتی ھەولێر |ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ساڵانە گەشتیارانێکی زۆر لە کوردستان، ئێران و تەنانەت جیھانیش ڕوو لەو تاڤگەیە دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ku-mehrnews-com.cdn.ampproject.org/v/s/ku.mehrnews.com/amp/27019/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#amp_tf=از%20%251%24s&aoh=16499334225973&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fku.mehrnews.com%2Fnews%2F27019%2F%25D8%25AA%25D8%25A7%25DA%25A4%25DA%25AF%25DB%2595%25DB%258C-%25D8%25B3%25DB%2595%25D8%25B1%25DB%2595%25D9%2586%25D8%25AC%25DA%2595%25D8%25A7%25DA%25A9%25DB%258E%25D8%25B4%25DB%258C-%25D8%25B4%25DB%2595%25DA%25B5%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25B4-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D9%2588%25D8%25B4%25D8%25AA%25DB%258C-%25D8%25AF%25DA%25B5%25DA%2595%25D9%2581%25DB%258E%25D9%2586%25DB%258C-%25D8%25B3%25DB%2595%25D8%25B1%25D8%25AF%25DB%2595%25D8%25B4%25D8%25AA |سەردێڕ=تاڤگەی سەرەنجڕاکێشی شەڵماش/ سروشتی دڵڕفێنی سەردەشت |بڵاوکەرەوە=ھەواڵنێری مێھر |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://ku-mehrnews-com.cdn.ampproject.org/v/s/ku.mehrnews.com/amp/27019/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> === تاڤگەی ڕەزگە === {{ئەمانەش ببینە|تاڤگەی ڕەزگە}} تاڤگەی ڕەزگە لە [[گوندستانی ئالان|ناوچەی ئالان]] لە ١٣ کیلۆمەتری باشووری شاری سەردەشت و لە قەراخ شەقامی نێوان سەردەشت و [[ڕەزگە، سەردەشت|ڕەزگە]] ھەڵکەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://jinhaagency1.com/so/nujinha-tv/fd-38102|سەردێڕ=تاڤگەی "ڕەزگە" لە ناوچەی ئالان لە شاری سەردەشت|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی ژن|ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> ئەم تاڤگەیە لە بەرزایی ١١٥٠ کیلۆمەتری لە [[ئاستی دەریا]] ھەڵکەوتووە و بە جۆری دوو پلیکانی لە سەرەوەی تەختەبەردە بەرزەکان دێتە خوار. لە باکووری تاڤگەی ڕەزگە و لە نزیک گوندی شەڵماش، ''تاڤگەی شەڵماش'' جێی گرتووە.<ref>[https://seeiran.ir/آبشار-رزگه/ آبشار رزگه | جاهای دیدنی ایران - سیری در ایران (بە فارسی)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210629032852/https://seeiran.ir/%D8%A2%D8%A8%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D8%B2%DA%AF%D9%87/ |date=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١ }}. سەردان لە ١٠ی نیسانی ٢٠٢٢</ref> تاڤگەکە زیاتر لە ١٥ مەتر بەرزە<ref>[https://kurdpress.com/fa/news/29246/سردشت؛-قطعه-ای-از-بهشت-خیال-انگیز-زمین/ سردشت؛ قطعه ای از بهشت خیال انگیز زمین - کردپرس (بە فارسی)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220501204403/https://kurdpress.com/fa/news/29246/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA%D8%9B-%D9%82%D8%B7%D8%B9%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B2-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86/ |date= ١ی ئایاری ٢٠٢٢ }}. سەردان لە ١٣ی نیسانی ٢٠٢٢</ref> و لە وەرزی بەھاردا لە پڕئاوترین بارودۆخی خۆی دایە، بەڵام بەھۆی ساردی ھەوا باشترین کات بۆ سەردانی، کۆتایییەکانی بەھار ھەتا ناوەندەکانی پاییزە.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/26365-razageh-waterfall/ آبشار رزگه کجاست | عکس + آدرس و هر آنچه پیش از رفتن باید بدانید - کجارو (بە فارسی)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624204426/https://www.kojaro.com/attraction/26365-razageh-waterfall/ |date=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١ }}. سەردان لە ١٣ی نیسانی ٢٠٢٢</ref> === چۆمی کەڵوێ === {{ئەمانەش ببینە|زێی بچووک|بەنداوی سەردەشت}} [[پەڕگە:گومه شین - panoramio.jpg|وێنۆک|دیمەنێکی چۆمی کەڵوێ لە ناوچەی گۆمەشین]] [[پەڕگە:Sardasht Dam.jpg|وێنۆک|بەنداوی سەردەشت]] چۆمی کەڵوێ بەشێک لە [[زێی بچووک]]ە بە درێژیی ٤٠٠ ھەتا ٤٤٠ کیلۆمەتر، کە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستانەوە بەرەو باشووری کوردستان دەڕوات و دواتر دەڕژێتە ناو [[بەنداوی دووکان]] و لەوێشەوە لەگەڵ [[دیجلە|ڕووباری دیجلە]] و [[کەنداوی فارس]] تێکەڵ دەبێتەوە. بەشێک لە سەرچاوەی ئاویی چۆمی کەڵوێ لە کێوەکانی باکووری ڕۆژاوای [[شارستانی پیرانشار|پیرانشار]] دابین دەبێت و لە چەندین سەرچاوەوە وەکوو لاوێن و بادین کە دەڕژێنە ناو تەنگەی گڕژاڵ، ئاو وەردەگرێت و بەرەو دەشتی کەڵوێ لە نزیکی سەردەشت درێژەی دەبێت، ھەروەھا دواتر ئاوی ھەندێک سەرچاوەی دیکە وەکوو شەڵماش و ڕەزگە دەڕژێنە ناو ڕووبارەکە و دوای پێکھێنانی بەشێک لە ھێڵی [[سنووری ئێران و عێراق]] لە [[ناوچەی ئالان]]دا، دەچێتە ناو خاکی ھەرێمی کوردستان و لەگەڵ ئاوی بەنداوی دووکان تێکەڵ دەبێتەوە.<ref name="ناساندنی شارستانی سەردەشت" /> ھەروەوھا [[بەنداوی سەردەشت]] لەسەر ئەم ڕووبارە ساز کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/your-rudaw-19092021/19092021105620|سەردێڕ=دیمەنی بەنداوی کۆڵەسە لە سەردەشت|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ئەو ڕووبار و بەنداوە بەھۆی ژینگە و سرووشتی دەوروبەرەوە بووەتە یەکێک لە ناوچە گەشتیارییەکانی شارستانی سەردەشت و ساڵانە ژمارەیەکی بەرچاو لە گەشتیاران سەردانی دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/your_rudaw_20122018|سەردێڕ=سەردانی گەشتیاران بۆ بەنداوی سەردەشت|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> ھەرچەندە ئێستاش جێگای پەرەسەندنی زیاتری گەشتیاری و کشتوکاڵی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/37736/%D8%B8%D8%B1%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D8%AF-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%82%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%B3%DB%8C%D9%84-%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D9%88-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D8%AB%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C|سەردێڕ=ظرفیت سد سردشت؛ ارتقای پتانسیل کشاورزی و گردشگری/ عثمان عباسی (بە فارسی)|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> ھەتا ئێستا لە دەریاچەی بەنداوی سەردەشتدا تەرمی ژمارەیەکی زۆر لە کەسانێک دۆزراوەتەوە کە بەمەبەستی مەلەکردن، خۆکوژی و ھەندێک ھۆکاری تر تێیدا خنکاون<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=18408|سەردێڕ=گەڕان بەدوای تەرمی۲ لاوی قوومبوو لە بەنداوی سەردەشت بەردەوامە|بڵاوکەرەوە=ھاژە|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٤}}{{بەستەری مردوو|url=http://haje.ir/newsdetails.aspx?itemid=18408 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> و ھەروەھا بووەتە شوێنێک بۆ شاردنەوە و نوقمکردنی تەرمی ئەو کەسانەی کە کوژراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://jinhaagency.com/so/zhan/fg-39305?page=8|سەردێڕ=ناسنامەی تەرمی کچە کوژراوەکەی بەنداوی سەردەشت ئاشکرا کرا|بڵاوکەرەوە=ئاژانسی ھەواڵی ژنان|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> === کانیاوی گڕاوان === {{ئەمانەش ببینە|کانیاوی گڕاوان}} [[پەڕگە:کانی گراوان (1).jpg|وێنۆک|کانیاوی گڕاوان]] [[پەڕگە:گراوان لای ره به ت gravan - panoramio.jpg|وێنۆک|کانیاوی گڕاوان لە زستاندا]] کانیاوی گڕاوان سەرچاوەیەکی ئاوی لە [[ناوچەی ڕەبەت]] لە شارستانی سەردەشتە کە بەھۆی تایبەتمەندیی دەرمانی و سروشتی سەرسەوزی دەوروبەری ناوبانگی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=329303 |سەردێڕ=کانیاوێکی سه‌رسوڕهێنه‌ر له شاری سه‌رده‌شت |بڵاوکەرەوە=تەبیان |ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠١٦ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220122010113/https://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=329303 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> گڕاوان لە دەشتێکی یەکدەست سەوز و سەرنجڕاکێش لە نزیک گوندی [[کانی گوێز (ڕوونکردنەوە)|کانی گوێز]] لە مەودای دوو کیلۆمەتریی شاری [[ڕەبەت]] و لە دوازدە کیلۆمەتریی باکووری ڕۆژھەڵاتی شاری سەردەشت ھەڵکەوتووە کە خاوەن ئاوی کانیاوییە. ڕووباری [[زێی بچووک]] لە تەنیشت ئەو کانیاوە تێدەپەڕێت کە لە وەرزی بەھاردا یەکێک لە پڕئاوترین ڕووبارەکانی ناوچەیە. ئاوی ئەو کانیاوە دەڕژێتە ناو ڕووباری کەڵوێ کە بەشێک لە زێی بچووک دێتە ھەژمار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/فەرهەنگی_هونەری_وەرزشی-i347141 |سەردێڕ=گڕاوانی ڕەبەت، سێحری سروشتی دڵڕفێن |بڵاوکەرەوە=سەحەری کوردی |ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ }}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D9%81%DB%95%D8%B1%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%8C_%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C_%D9%88%DB%95%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-i347141 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> ھەروەھا گڕاوان کانیاوێکە ئاوەکەی کانزانییە و ھەڵگری خوێیە. ئەو کانیاوە ١٢٠٦ مەتر بەرزە لە [[ئاستی دەریا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=22098&type=farhang |سەردێڕ=کانی گڕاوان+وێنە |بڵاوکەرەوە=خاک تیڤی |ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211107104052/https://www.khaktv.net/all-detail.aspx?jimare=22098&type=farhang |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ڕۆژانە ژمارەیەکی زۆر گەشتیار لە شارەکانی ئێران، ڕۆژھەڵاتی کوردستان و ھەروەھا باشووری کوردستان سەردانی ئەو کانیاوە دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/180920197 |سەردێڕ=كانیی گڕاوان لە سەردەشت |بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو |ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> === حەمامی کۆن === {{ئەمانەش ببینە|حەمامی کۆن}} [[پەڕگە:حمام کهنه سردشت.jpg|وێنۆک|سەرەوەی حەمامی کۆنی سەردەشت]] حەمامی کۆن یان حەمامی بێستوون حەمامێکی مێژوویی لە سەردەشتە کە لە نزیکی پارکی شار لە ناوەندی ئەو شارەدا ھەڵکەوتووە. [[عەزیزخان موکری]] لە سەردەمی [[قاجاڕەکان]]دا فەرمانی سازکردنی ئەو حەمامەی دەرکرد. حەمامی کۆن لە ٢٠ی تەممووزی ١٩٨٨، وەکوو یەکێک لە ''ئاسەوارە نیشتمانییەکانی ئێران'' بە ژمارەی تۆمارکردنی ٢٠٦٠ ناسێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://seeiran.ir/حمام-بیستون-سردشت/ |سەردێڕ=حمام بیستون سردشت (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=seeiran |ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://seeiran.ir/%D8%AD%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%A8%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%88%D9%86-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA/ |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kojaro.com/attraction/43924-bistoun-historical-bath/ |سەردێڕ=حمام تاریخی بیستون (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=kojaro |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> ئەو حەمامە وەک شوێنێکی گەشتیاریی سەردەشت دادەنرێت و بڕیار وایە بکرێتە مۆزەخانەی مرۆڤناسی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ctmehr.com/News/Index/4550 |سەردێڕ=حمام تاریخی بیستون سردشت استان آذربایجان غربی (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=ctmehr |ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://ctmehr.com/News/Index/4550 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == شوێنەکان == === مزگەوتەکان === سەردەشت خاوەنی زیاتر لە ٢٠ مزگەوتە کە بێجگە لە یەکیان، ھەموو مزگەوتی سوننەکانن. سەرۆکی ئەوقاف و کاروباری خێرخوازیی سەردەشت لە ٢٥ی ئابی ٢٠١٩دا ڕایگەیاند کە ئەو شارە دوو ھێندە زیاتر لەچاو ئاستی شارەکانی دیکەی ئێران خاوەنی مزگەوتە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/83449527/%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%AC%D8%AF-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%DB%B2-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C%D9%86-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA|سەردێڕ=سردشت، ۲ برابر میانگین کشور مسجد دارد (فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> مزگەوتەکانی شاری سەردەشت بریتین لە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://behtarino.com/r/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA|سەردێڕ=مزگەوتەکانی سەردەشت|بڵاوکەرەوە=behtarino|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> * مزگەوتی سوور (جامیعە) * مزگەوتی نوور * مزگەوتی حاجی ڕەسووڵ * مزگەوتی خانەقا * مزگەوتی چواریاری نەبی * مزگەوتی حەزرەتی ئیبراھیم خەلیل * مزگەوتی میعراج * مزگەوتی شێوەبرایم * مزگەوتی دارولسەلام * مزگەوتی حەزرەتی مەلاسەیدڕەزا * مزگەوتی قیبلە * مزگەوتی حەزرەتی عەلی * مزگەوتی سەرچاوێ * مزگەوتی سەڵاحەددینی ئەییووبی * مزگەوتی محەممەد ڕەسووڵئەڵڵا * مزگەوتی حەزرەتی عوسمان * مزگەوتی بیلالی حەبەشی * مزگەوتی حەزرەتی عائیشە * مزگەوتی ئیمام شافعی * مزگەوتی کانی خان * مزگەوتی شێخ مەولانا * مزگەوتی ھەنگی مەرزیی سەردەشت{{تێبینی|ئەم مزگەوتە تاکە مزگەوتی شیعەکانە لە سەردەشت کە لە ناو بنکەی سەربازیی ئەم شارەدا ھەڵکەوتووە و لەلایەن نیشتەجێبووانی بنکەکە بەکاردەھێنرێت.}} === پارکەکان === سەردەشت خاوەنی ١٠ پارکی سەرەکییە کە بەپێی گەورەییی ڕووبەر بریتین لە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=10 بهترین پارک در سردشت|ناونیشان=https://behtarino.com/r/%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DA%A9/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA|بڵاوکەرەوە=behtarino|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٤}}</ref> * ھەواری شار * [[پارکی گوڵان (سەردەشت)|گوڵان]] * لالە * ڕەزی جۆڵا * مەشاھیر * کارگەر * شار * وەنەوشە * فەرھەنگیان * وەیسی قەرەنی === ھۆتێلەکان === * ھۆتێلی مروارید * ھۆتێلی واحیدی === زانستگاکان === * زانستگای ئازادی ئیسلامیی لقی سەردەشت * زانستگای پەیامی نووری سەردەشت === گۆڕستانەکان === * گۆڕستانی گردەسوور * گۆڕستانی مەلاپیرە == ئاسایش == فەرماندەی جێبەجێکردنی یاسای پارێزگای ورمێ لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢دا ڕایگەیاند کە بەھۆی کەمبوونەوەی ١٣٪ی دزی و زۆربوونی ١٨٪ی دۆزینەوە و دەستبەسەرکردنی دزەکان لە سەردەشت، ئەو شارە لە ئەو بوارانەوە لە ڕیزبەندی پارێزگادا پلەی یەکەمی بەدەستھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/84790059/%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D9%87-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D8%B1%D9%82%D8%AA-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C|سەردێڕ=سردشت در رتبه نخست پیشگیری از سرقت آذربایجان غربی (فارسی)|بڵاوکەرەوە=ئیرنا|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> == ڕێگاکان == شاری سەردەشت لەگەڵ شارەکانی [[بۆکان]]، [[ورمێ]]، [[مەھاباد]]، [[بانە]] و [[پیرانشار]] ڕیگای ھەیە. ھەروەھا شاری سەردەشت لە ڕێگای قەڵادزێوە لەگەڵ شارەکانی [[باشووری کوردستان]] پەیوەندیی ھەیە. ڕێگاکانی شاری سەردەشت لەگەڵ ھەندێک لە شارەکانی کوردستان و ئێران بریتین لە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://behrah.com/map.php |سەردێڕ=نقشه راهها و جاده های - ایران (بە فارسی) |بڵاوکەرەوە=behrah |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221101050902/https://behrah.com/map.php |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> {{div col|3}} {| class="wikitable" |- ! شار!! وڵات/ھەرێم!! ڕێگا (کیلۆمەتر) |- | [[ورمێ]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٢٢٥ |- | [[سێرۆ]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٢٤٠ |- | [[بۆکان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٤٥ |- | [[ڕەبەت]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٥ |- | [[ماکۆ]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٤٤٠ |- | [[مەھاباد]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٢٠ |- | [[شنۆ]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٤٠ |- | [[پیرانشار]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٨٥ |- | [[نەغەدە]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٢٥ |- | [[بانە]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٦٧ |- | [[سەقز]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٢٥ |- | [[بیجاڕ]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٢٦٥ |- | [[سنە]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٣١٦ |- | [[کرماشان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٤٥٠ |- | [[ئیلام]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٦٠٨ |- | [[تەورێز]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٣٤٠ |- | [[زەنگان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٤٢٨ |- | [[ھەمەدان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٤٤٣ |- | [[ئەردەوێڵ]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٥٤٧ |- | [[قەزوین]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٥٥١ |- | [[ئەراک]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٦١٢ |- | [[ڕەشت]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٦١٨ |- | [[خوڕەماوە]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٦٢٠ |- | [[کەرەج]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٦٥٣ |- | [[تاران]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٦٩٢ |- | [[قوم]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٧٠٦ |- | [[شەھری کورد]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٩٠٨ |- | [[ئەھواز]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٩٣٥ |- | [[ئەسفەھان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٩٣٧ |- | [[سمنان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٩٤٠ |- | [[ساری]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٩٨٠ |- | [[گورگان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١١٣٤ |- | [[یەزد]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١١٨٥ |- | [[یاسووج]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٢٤٦ |- | [[بووشێھر]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٤٠٠ |- | [[شیراز]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٤٢٠ |- | [[بوژنۆرد]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٤٤٥ |- | [[کرمان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٥٥٠ |- | [[مەشھەد]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٦١٢ |- | [[بیرجەند]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٧٠٠ |- | [[بەندەر عەباس]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ١٨٤٠ |- | [[زاھیدان]] || {{ئاڵا|ئێران}} || ٢٠٥٥ |- | [[قەڵادزێ]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ٣٥ |- | [[ڕانیە]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ٦٥ |- | [[سەنگەسەر]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ٥٠ |- | [[ژاراوە]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ٤٥ |- | [[ھەولێر]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ١٨٩ |- | [[دھۆک]]|| {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ٣٠٥ |- | [[سلێمانی]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ١٧٧ |- | [[کەرکووک]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ٢١٨ |- | [[حاجی ئۆمەران]] || {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} || ٩٤ |} {{div col end}} تێرمیناڵی سەردەشت ھەموو ڕۆژێک لەگەڵ شارەکانی [[بۆکان]]، [[سەقز]]، [[بانە]]، [[ورمێ]]، [[مەھاباد]]، [[نەغەدە]]، [[پیرانشار]]، [[شنۆ]]، [[تەورێز]] و [[تاران]] ھاتوچۆی ھەیە. == کەسانی ناودار == ژمارەیەک لە کەسانی بەناوبانگی سەردەشت لە خوارەوە نووسراون: * [[ئەحمەد بازگر]] * [[ئیبن حاج]] * [[ئیسماعیل سەردەشتی]] * [[بەرزین حەمزەزادە]] * [[خلە دەرزی]] * [[دێبا حیکمەت]] * [[شێرکۆ فایقی]] * [[بێتووشی]] * [[عەبدوڵڵا حەسەنزادە]] * [[عەزیزخان موکری]] * [[فەرەیدوون حەکیمزادە]] * [[مەلا ئاوارە]] * [[مەلا خەلیل گۆڕەمەری]] * [[مەلا کەریم فیدایی]] * [[یووسف عەباسزادە]] * [[کاوان محەمەدپوور]] * [[ھاوڕێ ڕەحیمی]] * جەلال حاجیزادە * کەریم حەداد * کەریم مەعرووفزادە * محەممەد کەریمیان * مستەفا نەقیب [[پەڕگە:Azizkhan Mukri Qajar.jpg|وێنۆک|عەزیزخان موکری]] == گەڕەکەکان == گەڕەکانی شاری سەردەشت بریتین لە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&data=9/N/wVnkDjO0FX/0/n1VqsIsZKwMhiy4wixkrAyGLLjCLGSsDIYsuNowrccDggPvwixkrAyGLLjCLGSsDIYsuMIsZKwMhiy4wixkrAyGLLiXz1qGIdZer5WEU5hzAJAUDsw+PYVdYhxeCoTiaF0zRMIsZKwMhiy4wixkrAyGLLjCLGSsDIYsuNfKMgyW65wxBUzU5myJiLyB6eVdGTwYJmTcoHgoaNtGHqDXKuaz63yHuUe0q9kAM5NkmWXghd4t7+yhs5DSU+hz4ECp9iGp13sqzmbhXrho7xU/Zzbjz0wJsHtJv8NcvwVM1OZsiYi8iFZGbBEMRP0NalvG1lE7IsIsZKwMhiy4wixkrAyGLLjCLGSsDIYsuLomzZT7zgFW4c82gUSuR9WHuUe0q9kAM5NkmWXghd4tv/VCkjHQxJ5+MME49Q5Uwm6EIqDVtOsjwixkrAyGLLjCLGSsDIYsuMIsZKwMhiy4pHAs1aLMvlT0oOQb2vFREsIsZKwMhiy4wixkrAyGLLjCLGSsDIYsuNLaOL3J2697T6/S+m/V2m7rgFBs4s47TuWhi9ahXlnCwixkrAyGLLjCLGSsDIYsuMIsZKwMhiy4wixkrAyGLLgM6tVAjKNsY+oewqP/VNZ1R8rRafWseIUqDpPFuGKU5AVM1OZsiYi8JLZacNSSFWt5iUJ13YEp67zWQ0pwBTJYh7lHtKvZADOTZJll4IXeLb/1QpIx0MSe3Xe4XbxpEC7rgFBs4s47TkJk4rdtAWJashcGi4WY3+vCLGSsDIYsuMIsZKwMhiy4wixkrAyGLLjyCtDxXi9/OpWEU5hzAJAU5BOUz0GW5NqFvkpeU9WRoTocBx/CZ1roqioIEfzDCMHM3PjnD4ICUcIsZKwMhiy4wixkrAyGLLjCLGSsDIYsuDyXlttCRMHv |سەردێڕ=سەردەشت |بڵاوکەرەوە=کوردیپێدیا |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> {{div col|3}} * کانی مەڕێ * بەردەقووچێ * دۆڵتانچک * بەری کەریزەی * ئاشان * ژێروو * بیمارستان * پادگان * سەرچاوێ * حەسارێ * داربەڕوو * سەر قەبران * گردەسوور * کوورپە * سابڵاغیان * نێزەڕۆ * مزگەوتی حاجی ڕەسووڵ شێخانی * تێرمیناڵ * مزگەوتی سوور * بەری کەوەنەی * خانەی فەقیران * شیرکەتی نەوت * سەر سەدێ * ئاشی موباشیری * کانی ساردێ * حەمامی کەوسەر * سەر سازمانێ * خانی حوسێن کەتیرە * شێر و خوورشید * فەرمانداری * ڕەزی جۆڵای * فەتعەلی زادە * چاکە چکۆلە * کانی خانی * کوورەخانەی میرزا وەھاب * شەبەکەی دوو * تەکیەی مەلامینە * جانبازان * فەدەک * ئازادەگان * فەرھەنگیان * شێوەبرایمە {{div col end}} == پەیوەندیی نێونەتەوەیی == === دەستەخوشک === [[پەڕگە:17 avril 2017 07.jpg|وێنۆک|[[ئیپر]]؛ دەستەخوشکی سەردەشت]] [[پەڕگە:Night views from Mount Kogane01.jpg|وێنۆک|[[ھیرۆشیما]]؛ دەستەخوشکی سەردەشت]] [[پەڕگە:Halabja.jpg|وێنۆک|[[ھەڵەبجە]]؛ دەستەخوشکی سەردەشت]] سەردەشت لەگەڵ سێ شاران دەستەخوشکە کە بریتین لە: {|class="wikitable" |- !style="background: #E4AE30; color:#000000" | ئاڵا !style="background: #E4AE30; color:#000000" |شار !style="background: #E4AE30; color:#000000" |وڵات !style="background: #E4AE30; color:#000000" |ساڵی دەستەخوشکایەتی |-style="background: #FFFFFF; color:#000000" |[[پەڕگە:Flag of Belgium (civil).svg|25px]]||[[ئیپر]]||[[بەلجیکا]]||٢٠٠٥{{تێبینی|لە ساڵی ٢٠٠٥دا لە کۆبوونەیەکی باڵیۆزی ئێران لەگەڵ شارەوانی ئیپر، بەھۆی ئەوەی کە ھەر دوو شاری سەردەشت و ئیپر بوونەتە قوربانی چەکە کیمیایییەکان، پێشنیار کرا ببنە دەستەخوشکی یەکتری کە ئەم پێشنیارە لەلایەن شارەوانیی ئیپرەوە پێشوازی لێ کرا، بەڵام ھەتا ئێستاش بە فەرمی ئەو دوو شارە نەبوونە دەستەخوشک.}}<ref name="ایرنا ۲">[https://irna.ir/news/6324935/ خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا): ''استقبال شهردار "ایپر" بلژیک از خواهرخواندگی با شهر سردشت ایران'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۱۸ خرداد ۱۳۸۴؛] بازدید در ۳ بهمن ۱۴۰۰.</ref><ref name="مهر ۱">[https://www-mehrnews-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.mehrnews.com/amp/192686/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428908517367&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.mehrnews.com%2Fnews%2F192686%2F%25D8%25A7%25D8%25B3%25D8%25AA%25D9%2582%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2584-%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25A7%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D9%258A%25D9%25BE%25D8%25B1-%25D8%25A8%25D9%2584%25DA%2598%25D9%258A%25D9%2583-%25D8%25A7%25D8%25B2-%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2587%25D8%25B1%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%25AF%25DA%25AF%25D9%258A-%25D8%25A8%25D8%25A7-%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA خبرگزاری مهر: ''استقبال شهردار "ايپر" بلژيك از خواهرخواندگي با شهر سردشت'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۱۸ خرداد ۱۳۸۴؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122224440/https://www-mehrnews-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.mehrnews.com/amp/192686/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428908517367&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.mehrnews.com%2Fnews%2F192686%2F%25D8%25A7%25D8%25B3%25D8%25AA%25D9%2582%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2584-%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25A7%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D9%258A%25D9%25BE%25D8%25B1-%25D8%25A8%25D9%2584%25DA%2598%25D9%258A%25D9%2583-%25D8%25A7%25D8%25B2-%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2587%25D8%25B1%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%25AF%25DA%25AF%25D9%258A-%25D8%25A8%25D8%25A7-%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA |date=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} بازدید در ۳ بهمن ۱۴۰۰.</ref><ref name="ایسنا ۱">[https://www-isna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.isna.ir/amp/8403-07675/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428908517367&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.isna.ir%2Fnews%2F8403-07675%2F%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25A7%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D9%258A%25D9%25BE%25D8%25B1-%25D8%25A8%25D9%2584%25DA%2598%25D9%258A%25D9%2583-%25D8%25A7%25D8%25B2-%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2587%25D8%25B1-%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%25AF%25DA%25AF%25D9%258A-%25D8%25A8%25D8%25A7-%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25A7%25D8%25B3%25D8%25AA%25D9%2582%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2584-%25D9%2583%25D8%25B1%25D8%25AF خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا): ''شهردار ايپر بلژيك از خواهر خواندگي با شهر سردشت استقبال كرد'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۱۸ خرداد ۱۳۸۴؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122224440/https://www-isna-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.isna.ir/amp/8403-07675/?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428908517367&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.isna.ir%2Fnews%2F8403-07675%2F%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25A7%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D9%258A%25D9%25BE%25D8%25B1-%25D8%25A8%25D9%2584%25DA%2598%25D9%258A%25D9%2583-%25D8%25A7%25D8%25B2-%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2587%25D8%25B1-%25D8%25AE%25D9%2588%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%25AF%25DA%25AF%25D9%258A-%25D8%25A8%25D8%25A7-%25D8%25B4%25D9%2587%25D8%25B1-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25A7%25D8%25B3%25D8%25AA%25D9%2582%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2584-%25D9%2583%25D8%25B1%25D8%25AF |date=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} بازدید در ۳ بهمن ۱۴۰۰.</ref> |- |[[پەڕگە:Flag of Japan.svg|25px]]||[[ھیرۆشیما]]||[[ژاپۆن]]||٢٠٠٥<ref name="استانداری ۱">[https://www.ostan-ag.gov.ir/fa/news/print/2f829879-eb29-e911-9c14-000c29ce98b8/سردشت-وارث-تمدن-های-کهن-و-تاریخی-منطقه-با-قاب استانداری آذربایجان غربی: ''سردشت وارث تمدن‌های کهن و تاریخی منطقه با قابلیت‌های جهانی است'' (به فارسی)، نوشتۀ محمدمهدی شهریاری، نوشته‌شده در ۱۶ بهمن ۱۳۹۷؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220325163824/https://www.ostan-ag.gov.ir/fa/news/print/2f829879-eb29-e911-9c14-000c29ce98b8/سردشت-وارث-تمدن-های-کهن-و-تاریخی-منطقه-با-قاب |date=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٢}} بازدید در ۴ خرداد ۱۴۰۰.</ref><ref name="سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی ۱">[https://www.air.ir/ZrqN3Rq سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی: ''شركت دانش‌آموزان ایرانی در مراسم یادبود صلح هیروشیما'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۱۰ مرداد ۱۳۹۶؛]{{بەستەری مردوو|url=https://www.air.ir/ZrqN3Rq |date=حوزەیرانی ٢٠٢١}} بازدید در ۴ خرداد ۱۴۰۰.</ref><ref name="شعار سال ۱">[https://shoaresal.ir/fa/news/68875/سردشت-نخستین-شهر-قربانی-سلاح-شیمیایی-در-جهان سایت خبری-تحلیلی شعار سال: ''سردشت نخستین شهر قربانی سلاح شیمیایی در جهان'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۱۱ تیر ۱۳۹۶؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210525122011/https://shoaresal.ir/fa/news/68875/سردشت-نخستین-شهر-قربانی-سلاح-شیمیایی-در-جهان |date=٢٥ی ئایاری ٢٠٢١}} بازدید در ۴ خرداد ۱۴۰۰.</ref> |- |[[پەڕگە:Flag of Kurdistan.svg|25px]]||[[ھەڵەبجە]]||[[ھەرێمی کوردستان|کوردستان]]||٢٠١١{{تێبینی|لە سەرەتای کیمیابارانی سەردەشت و ھەڵەبجە، بەھۆی ھاوشێوەیان بە شێوەیەکی نافەرمی وەک دەستە خوشکی یەکتری داندران، بەڵام لە ساڵی ٢٠١١دا لە سەردانێکی شاندی ھەڵەبجەیی بۆ ساڵیادی کیمیابارانی سەردەشت بە ئەو شارە، شەقامێکی سەردەشت ناوی ھەڵەبجەی لەسەر داندرا و ھەروەھا بە فەرمی ئەو دوو شارە وەک دەستە خوشک دەستنیشان کران.}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://rwmal.net/19424/ |سەردێڕ=یادی کیمیابارانکردنی سەردەشت؛ دەستەخوشک و هاوزامی هەڵەبجە |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ |بڵاوکەرەوە=ڕووماڵ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230416155527/https://rwmal.net/19424/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="ایران اینترنشنال ۱">[https://old.iranintl.com/فرهنگ-و-زندگی/پس-از-سه‌دهه-آژیر-خطر-همچنان-طنین‌انداز-است ایران اینترنشنال: ''پس از سەدھە آژیر خطر ھمچنان طنینانداز است'' (بە فارسی)، نوشتەشدە در ٦ تیر ١٣٩٧؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122184331/https://old.iranintl.com/فرهنگ-و-زندگی/پس-از-سه‌دهه-آژیر-خطر-همچنان-طنین‌انداز-است |date=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} بازدید در ٢ بھمن ١٤٠٠.</ref><ref name="فارس ۱">[https://www-farsnews-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.farsnews.ir/amp/13941216001439?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428496522787&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.farsnews.ir%2Fnews%2F13941216001439%2F%25D8%25A8%25DA%2586%25D9%2587%25E2%2580%258C%25D9%2587%25D8%25A7%25DB%258C-%25D8%25A8%25DB%258C%25E2%2580%258C%25DA%25AF%25D9%2586%25D8%25A7%25D9%2587-%25D9%2586%25D8%25AE%25D8%25B3%25D8%25AA%25DB%258C%25D9%2586-%25D9%2582%25D8%25B1%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2586%25DB%258C%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25A8%25D9%2585%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25B4%25DB%258C%25D9%2585%25DB%258C%25D8%25A7%25DB%258C%25DB%258C-%25D8%25AD%25D9%2584%25D8%25A8%25DA%2586%25D9%2587-%25D9%2588-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA خبرگزاری فارس: ''بچه‌های بی‌گناه نخستین قربانیان بمباران شیمیایی حلبچه و سردشت'' (به فارسی)، نوشتۀ محمدمهدی شهریاری، نوشته‌شده در ۱۶ اسفند ۱۳۹۴؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122182612/https://www-farsnews-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.farsnews.ir/amp/13941216001439?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428496522787&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.farsnews.ir%2Fnews%2F13941216001439%2F%25D8%25A8%25DA%2586%25D9%2587%25E2%2580%258C%25D9%2587%25D8%25A7%25DB%258C-%25D8%25A8%25DB%258C%25E2%2580%258C%25DA%25AF%25D9%2586%25D8%25A7%25D9%2587-%25D9%2586%25D8%25AE%25D8%25B3%25D8%25AA%25DB%258C%25D9%2586-%25D9%2582%25D8%25B1%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2586%25DB%258C%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25A8%25D9%2585%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25B4%25DB%258C%25D9%2585%25DB%258C%25D8%25A7%25DB%258C%25DB%258C-%25D8%25AD%25D9%2584%25D8%25A8%25DA%2586%25D9%2587-%25D9%2588-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA |date=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} بازدید در ۲ بهمن ۱۴۰۰.</ref> |} ڕۆژی سێشەممەی ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٥ (بەرامبەر لەگەڵ ٧ی پووشپەڕی ٢٧٠٥) بە بەشداریکردنی کۆمەڵێک ژاپۆنی لە شارەکانی [[ھیرۆشیما]] و [[ناگاساکی]]، شەقامێک لە شاری سەردەشت بە ناوی ''شەقامی ھیرۆشیما'' کرایەوە.<ref name="ایرنا ۱">[https://irna.ir/news/6324935/ خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا): ''یکی از خیابان‌های سردشت به نام «هیروشیما» نام‌گذاری شد'' (به فارسی)، نوشتۀ محمدمهدی شهریاری، نوشته‌شده در ۷ تیر ۱۳۸۴؛] بازدید در ۴ خرداد ۱۴۰۰.</ref> دواتر لە شاری ھیرۆشیماش شەقامێک بە ناوی ''شەقامی سەردەشت'' کرایەوە.<ref name="ایران ۱">[https://www.magiran.com/article/3684760 ''خیابانی در سردشت خیابانی در هیروشیما'' (به فارسی)، نوشته‌شده در روزنامۀ ایران، دوشنبه ۱۱ دی ۱۳۹۶، شمارۀ ۶۶۸۱؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220501204409/https://www.magiran.com/article/3684760 |date= ١ی ئایاری ٢٠٢٢}} بازدید در ۴ خرداد ۱۴۰۰.</ref> ھەروەھا شەقامێکی دیکە لە سەردەشت بە ناوی ''شەقامی ھەڵەبجە'' بوونی ھەیە و لە ھەڵەبجەش قوتابخانە و شەقامێک ناوی ''سەردەشت''ی لەسەر داندرا.<ref name="فارس ۲">[https://www-farsnews-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.farsnews.ir/amp/13941225001049?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428756557003&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.farsnews.ir%2Fnews%2F13941225001049%2F%25D8%25A7%25D9%2581%25D8%25AA%25D8%25AA%25D8%25A7%25D8%25AD-%25D9%2586%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25AF%25DB%258C%25D9%2586-%25D9%2585%25D8%25AF%25D8%25B1%25D8%25B3%25D9%2587-%25D9%2588-%25D8%25AE%25DB%258C%25D8%25A7%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25AF%25D8%25B1-%25D8%25AD%25D9%2584%25D8%25A8%25DA%2586%25D9%2587-%25D8%25B9%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2582-%25D8%25B9%25DA%25A9%25D8%25B3 خبرگزاری فارس: ''افتتاح نمادین مدرسه و خیابان سردشت در حلبچه عراق+عکس'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۲۵ اسفند ۱۳۹۴؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122182612/https://www-farsnews-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.farsnews.ir/amp/13941225001049?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16428756557003&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=از%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.farsnews.ir%2Fnews%2F13941225001049%2F%25D8%25A7%25D9%2581%25D8%25AA%25D8%25AA%25D8%25A7%25D8%25AD-%25D9%2586%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25AF%25DB%258C%25D9%2586-%25D9%2585%25D8%25AF%25D8%25B1%25D8%25B3%25D9%2587-%25D9%2588-%25D8%25AE%25DB%258C%25D8%25A7%25D8%25A8%25D8%25A7%25D9%2586-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25AF%25D8%25B1-%25D8%25AD%25D9%2584%25D8%25A8%25DA%2586%25D9%2587-%25D8%25B9%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2582-%25D8%25B9%25DA%25A9%25D8%25B3 |date=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} بازدید در ۲ بهمن ۱۴۰۰.</ref><ref name="دانا ۱">[https://www.dana.ir/news/264447.html/نامگذاری-یکی-از-خیابان-های-حلبچه-به-نام-سردشت-دعوتنامه شبکه اطلاع‌رسانی دانا: ''نامگذاری یکی از خیابان های حلبچه به نام سردشت+دعوتنامه'' (به فارسی)، نوشته‌شده در ۲۲ اسفند ۱۳۹۳؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122182613/https://www.dana.ir/news/264447.html/نامگذاری-یکی-از-خیابان-های-حلبچه-به-نام-سردشت-دعوتنامه |date=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} بازدید در ۲ بهمن ۱۴۰۰.</ref> لە ڕۆژی ٢٥ی شوباتی ٢٠٢١، شەقامێک لە [[تاران]] ھەڵکەوتوو لە شاڕێگەی شەھید چەمران و سەرتر لە شەقامی باقرخان، ناوەکەی کرای ''شەقامی سەردەشت''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/فەرهەنگی_هونەری_وەرزشی-i391241 |سەردێڕ=شەقامێک لە تاران بە ناوی "سەردەشت" دەکرێ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |بڵاوکەرەوە=سەحەری کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpress.com/ku/news/2120/شەقامێکی-تاران-ناوی-%22سەردەشت%22ی-لێنرا/ |سەردێڕ=شەقامێکی تاران ناوی سەردەشتی لێنرا |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١ |بڵاوکەرەوە=کوردپرێس}}</ref> == پێشانگا == <gallery> Sardasht City.jpg|سەردەشت لە ساڵی ٢٠٠٥ سەردەشت.jpg|شاری سەردەشت لە ساڵی ٢٠٢١ سەردەشت١.jpg|دیمەنی سەردەشت لە ساڵی ٢٠٢١ سردشت - panoramio.jpg|مەیدانی شەھیدانی ٧ی پووشپەڕ Sardasht1.jpg|مەیدانی شەھیدانی ٧ی پووشپەڕی سەردەشت لە ڕۆژدا Sardashtnature4.jpg|مەیدانی شەھیدانی ٧ی پووشپەڕی سەردەشت لە شەودا Spring Nature of Sardasht - March 2007 (3 8601100100 L600).jpg|سەردەشت لە بەھاری ٢٠٠٧ Sardashtkurdishlocaldress.jpg|ڕۆژێکی بارانیی سەردەشت لە ساڵی ٢٠٢١ سەردەشت، زستانی ٢٠٢٢.jpg|سەردەشت لە زستانی ٢٠٢٢ بمب شیمیایی.jpg|شوێنی کیمیاباران کراوی شاری سەردەشت شاخەکانی سەردەشت.jpg|شاخەکانی دەوروبەری سەردەشت </gallery> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی ئێران]] * [[پێڕستی شارەکانی کوردستان]] * [[پێڕستی شارەکانی پارێزگای ورمێ]] * [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] * [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] * [[شارستانی سەردەشت]] == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category|Sardasht}} * [https://www.sardasht-ag.ir/fa/home/index وێبگەی فەرمانداریی سەردەشت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230608092507/https://www.sardasht-ag.ir/fa/home/index |date= ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ }} (بە فارسی) * {{ئینستاگرام|shahremasardasht|ھەژماری شارەوانیی سەردەشت}} {{شارستانی سەردەشت}} {{پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا}} {{وتاری ھەڵبژێردراو|وەشان=٩٤٣٨٤٥|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٢٢}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|موکریان|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:سەردەشت| ]] [[پۆل:شارستانی سەردەشت]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی سەردەشت]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان‏]] [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] 3lwmrcmgqs0696ldodmkfs59ezfl1or 0 2338 1582300 1581866 2026-05-08T17:07:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] 1582300 wikitext text/x-wiki {{Databox}} {{ویکیسازی}} {{بێ سەرچاوە}} {{خاوێنکردن}} '''جیھانگیری''' یان '''گلۆبالیزم''' ([[ئینگلیزی]]: Globalization یان Globalizm)، وشەیەکی [[ڕامیاری]]، [[ئابووری]]ی، [[تەکنەلۆژیا|تەکنەلۆژی]]ی، [[کۆمەڵایەتی]]یە، لەگەڵ دروست بوون و پەرەسەندنیی [[سەرمایەداری]]دا. باس لە شێوەکانی پەرەسەندنی سیستمی [[سەرمایەداری]] دونیا دەکات، کە لە ڕۆژاوادا سەری ھەڵداوە و بەرەو ڕۆژھەڵات، بە مەبەستی داگیرکردن و دەست بەسەردا گرتنی ھەموو شێوەکانی ژیاندا ھەنگاوی ناوە. بە جیھانیی بوونی [[گلۆبالیزم]] دیاردەیەکی جیھانی ھەمە لایەنییە، تا ئەو کاتەی کە سنوردار ناکرێت و ھیچ دەوڵەت و سیستمێک ناتوانێت بەری پێ بگرێت، جا ھەر چەندە پێشکەوتوو یان دواکەوتوو بێت. بە جیھان بوونی سیستمێکی بە ھێز و بە توانا و کاریگەر لە خۆماڵیی کردنی [[ئابووری]] بازاڕ بە [[قازانج]] و بەرژەوەندی سەرمایەداری جیھانی و ھۆی ھەرە سەرەکیی کە لە دەست کۆمەڵێکی بچووکدا دەسووڕێتەوە. جیھانگیری کە پێکھاتووە لە گەشەکردنی شێوەکانی [[بەرھەمھێنان]] ھەتا ئەوپەڕی بەر توانای تەکنەلۆژیی، کە لە لایەکەوە ھەموو خەونەکانی سەرمایەداری جیھان بەدی دەھنێت و لە لایەکی دیکەشەوە ڕێژەی [[بێکاری]]ی لە نیۆ کۆمەڵدا دەستی پێ دەکات ھەتا دەگاتە پەنجا بە پەنجا لە نێو کۆمەڵگاکەدا. جیھان بینی لە ھەموو کاتەکانی ژیانی [[مرۆڤ]] دا ڕۆڵی خۆی دەبینێت و دەست دەخاتە ناو چوکترین شیۆەکانی تێکۆشانی مرۆڤەوە، ھەر لە گەشەکردنی بیرورای ئازادیی تاک‌وگونجاو لە گەڵ بارێکی دراوی داسەپاودا، ھەتا دەگاتە خوو و ڕەوشتە کۆمەڵایەتیی و خێزانیی و تاکەکانیش، لە ھەموو بوارەکانی ڕامیاریی، ئابووری، کۆمەڵایەتیی، ڕۆشنبیریی، تەکنۆلۆژیدا. چەند بەشیک کە لە گڵوبالیزمی سەردەمدا گرینگن پێویستە بخەینە بەرباس. بە جیھان بوونی ئابووری، گلۆبالیزم کە لە مەیداندا ئەسپی خۆی لە شێوەی پەرەپێدانی تێکنۆلۆژی سەردەمدا بەرەو پێشەوە بردنی ئامێرەکانی بەرھەمھێنان لە شێوەی ئەورووپییەکان تاو دەدات، ھەتا لە کەمترین کات و ھەرزانترین تێچوون و باشترین جۆری بەرھەم و زۆرترین دەسکەوت دا خۆی دەبینێتەوە. ھەر لە بەشەکانی کشتوکاڵی و بازرگانی و پیشەسازییەوە بگرە ھەتا دەگاتە ئاڵووگۆڕی پوڵ و پروسەی بانکی. لە گەڵ بەرەو پێش چوونی تێکنۆلۆژیش کە لە مەیدانی ئابووریی دا لایەکی دراوەکەیە، ڕووی دوھەمی دراوەکەش سەر ھەڵدەدا بەرەو پێشھھوە دھھڕوا بەڵام ئەویش پەرەسەندنی بێکاری و زیادبوونی ئاستی ڕێژەی بێکاری و نزم بوونەوەی ئاستی ژیانی ئەو بەشەی کە پێی دەگوترێت ھێزی کار. دیارە لەم مەیدانە دا واتە مەیدانی ئابووریی، جیھانیی بوونی کە لە بەرژەوەندی و بە کەڵکی ھەموو سەرمایەداری بێت، بەڵکو زیاتر بە قازانج و بەرژەوەندی وڵاتانی ڕۆژھەڵات، سەرمایەداری وەک وڵاتەکانی [[ئەورووپا]]، [[ئەمریکا]] و ھتد.. دەبێت. جیھان بینی لە مەیدانی ڕۆشنبیریدا. جیھان بینی جۆرە سیستمێکی جیھانی تایبەتییە کە بە گەشە کردنی بیروڕا بەرەو پێشەوە چوونی ئازادیی تاک لە بیروڕا دەربڕین و بۆ چووندا، بەبێ ھیچ جۆرە کۆت و کۆنترۆڵ و ڕێگرییەک، دیارە ئەمەش نە سەلمێندراوە و ناشسەلمێندرێت، بەڵکو بو پرۆسەیەکی دوور و درێژدا دەڕوا و ڕۆیشتووە ھەتا گەیشتووەتە ئەو قۆناغەی ئێستا. دیسانە کە لەم مەیدانەش دا تەکنەلۆژیا ڕۆڵی گرینگی خۆی بینیوە، ئەگەرچی جۆرە سانسۆرێک لەسەر [[رۆژنامە]]، [[گۆڤار]]، [[خۆپێشاندان]]، [[سیمینار]]، میزگرد یان ھەر جۆرە چالاکییەکی دیکەی دەربرینی بیروڕا و بۆچوون ھەبێت، بە کام لە ئاستی پێشکەوتنی تەکنەلۆژی سەردەمی جیھان بینی دا دەست بەستراوە. بۆ نموونە پەیدا بوونی [[مۆبایل]] و [[ئینتەرنێت]]، پێکھێنانی [[ماڵپەڕ]]ی ئینتەرنێتی، مەیدانی دە ڕبڕینی بیرو بۆچوون و تۆژینەوەی زیاتر بەرفراوانتر کردووەتەوە و کە ھەموو جۆرە سانسۆرێک دەست بەستراوە. جیھان بینی گلۆبالیزم وایی لە کۆمەڵگای مرۆڤایەتی کردوە کە دونیای کردووەتە گوندێکی بچووک کە بچووکترین دەنگوباس لە یەک چرکە دا لە سەرتاسەری جیھاندا دەنگ دەداتەوە. # جیھان بینی لە مەیدانی کۆمەڵایەتیدا. ئەگەرچی لە مەیداندا پڕوسیسیکی دوورودرێژ لە ڕۆژاوادا ڕۆڵی خۆی دەبینی و لە نەجاتدانی کۆمەڵ لە سیستێمیکی باوک سالاریدا بەڵام بووەتە ھۆی ھەڵتەکاندن و لە بن دانی، کە لە شێوەی بەرھەمھێنانی ئەورووپییەکان و ڕۆژاواییەکان کە لە [[ئاسیا]]ش سیستمی بە کارھێنانی ئامێرەکانی بەرھەم ھێنانە. و ڕیشە کیشانی ڕەگ و نەریتە کۆمەڵایەتییەکان بە شێوەیەکی سروشتی کە ھەنگاو ھەڵدێنیتەوە. لە سەر ئاستی ڕۆژھەڵاتدا بووەتە مایەی سەرھەڵدانی دەمار گرژی نەتەوەیی، و ڕزگاری و لە ھەمان کاتیشدا لە بندان و لە گرێژە نەبردنی ھەموو بەھا گرینگەکانی خوو ونەریتە کۆمەڵایەتییەکان بە شێوەیەکی ناسروشتی و دوور لە پرۆسیسی بەرەو پێش چۆون، و بە شیوازی داسەپاندن و تێکچوون و لاسایی کردنەوە کە ئەوەش لە جیاتی ئەوەی ئاکامی چاک لەو لە مەیدانی کردەوە دا وەک ڕۆژاوا بدات بە دەستەوە، لەم مەیدانە دا گلۆبالیزم نەیتوانیوە لە ڕۆژھەڵات دا ئامانجەکانی خۆی بە شێوەیەکی باش بەرنامە ڕێزی بکات لە گەڵ گەشە کردنی تەکنەلۆژیدا کە دەیەوێت بەدیبێت. # گلۆبالیزم لە گۆڕەپانی ڕامیاریدا. لەو مەیدانە دا دوو زاراوەی دیکە و دوو سیستمی دیکەی ڕامیاری کە ھاوشێوەی گلۆبالیزمن دەبنە مۆرکی کۆمەڵگای ڕۆژاوایی، کە دیسان بە چەندین ڕیگای جۆراو جۆردا ڕۆیشتوون ھەتا گەیشتوونەتە ئەو شێوەیەی ئێستا کە ئەویش حوکمی دیموکراتی و کۆمەڵگای مەدەنییە، دیارە ئێمە نامانھەو لێرە دا باس لە کۆمەڵگای مەدەنی لە سەر پلە و بەھاکانی دیموکراتی بدویێن، بەڵام دەمانھەوێ ئەوەی ڕوون بکەینەوە کە یەکێک لە تایبەت مەندیەکانی بەرھەمە ھەرە بەنرخەکانی گلۆبالیزم کە بریتییە لە سەرھەڵدانی [[دیموکراسی]] لە سیستمی بەرێوەبەرێکردنی کۆمەڵ، کە لە کۆمەڵگای مەدەنیی دا چاوەدێری کردن و پاراستنی ئەو سیستمە دیموکراتییە و تووڕ ھەڵدانی سیستمی سەربازی و [[دیکتاتۆری]]ی و تاکە دەسەڵاتیی لە بەڕێوەبەرایەتیی کردنی کۆ‌مەڵگادا. ئەگەرچی وەک ناو لاسایی کردنەوەیە، بەڵام بە پڕوپاگەندە کردن نە وەک بە کردەوە کە بەرەی ڕۆژھەڵاتیش خۆیان وا نیشان دەدەن، بە تایبەتی ھەرە پێشکەوتووخۆازەکان بە ناو کە وا نیشان دەدەن ئەوانیش ڕێگای دیموکراتیان گرتووتە بەر بەڵام چوکترین و سادەترین پیشەی دیموکراتیان ھەتا ئێستاش بەجێ نەگەیاندووە کە پەیڕوکردنی ھەڵبژاردن و دیاری کردنی دەسەڵات و ماوەی بەڕێوەبەری کردنەکەیان کە ئارەزوو ناکەن کەسی تر دەسەڵاتداری بکات بە جگە لە ئەوان. # گلۆبالیزم لە مەیدانی دیموکراتییدا لە ناو کۆمەڵگای مەدەنی و سیستمی دیموکراتیدا، گلۆبالیزم بووەتە ھۆی تێکەڵ بوون و بە کردەوە پێکەوە ژیانی کۆمەڵگا پێشکەوتووەکان. لە ئاخرەکانی سەدەی ڕابردووش دا کاریگەری ھەبووە لە سەر کۆمەڵگا مام ناوەندەکان، لە پاش نەمانی «شەری سارد» وردە وردە خەریکە لە نێو کۆمەڵگا دوا کەوتووەکانیش دا ڕیشە دادەکوتێت، بە تایبەتی لە ناو کۆمەڵگا ڕۆژھەڵاتییەکان دا کە دامەزراندنی سیستمێکی دیموکراتی بەرەو ھەڵدێریان دەبات. # گلوبالیزم لە مەیدانی ڕاگەیاندن و میدیادا. لە بارەی بەرەو پیشچوونی ڕاگەیاندنی دەنگ و ڕەنگ بە ھۆی پەیدابوونی [[ئینتەرنێت]]، [[مۆبایل]]، [[سەتەلایت]] و فراوان بوونی مەودای [[کەناڵە ئاسمانییەکان]]، ڕاگەیاندن و نیشاندانی ئاستی پێشکەوتن وایلێھاتووە کە گلۆبالیزم لەم سەردەمە دا خزمەتێکی گەورەی بە کۆمەڵگای مرۆڤایەتی کردووە و، کە ئەوەش دەبێتە ھۆی لێک نیزیک بوونەوە و لێک شارەزا بوون و زیاتر لێک تیگەیشتنی مرۆڤەکانی ئەم سەردەمە. دیارە گلۆبالیزم ڕولی خۆی لە سەر ھەموو ئاستەکانی مەیدانی ژیانی مرۆڤ دا بینیوە، بەڵام بە شێوازی جۆراوجۆر. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Globalization}} {{تووڵی دەروازە|ئابووری|جوگرافیا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|کۆمەڵگا|سیاسەت}} [[پۆل:دانوستانی نێونەتەوەیی]] [[پۆل:جوگرافیای چاندی]] [[پۆل:جوگرافیای ئابووری]] [[پۆل:جیھانگیری]] [[پۆل:سەرمایەداری]] [[پۆل:تیۆرییەکانی مێژوو]] [[پۆل:مێژووی جیھان]] 80v4goknc509z0itl5g9dxal1biwwc0 0 5966 1582160 1582104 2026-05-08T12:01:04Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582160 wikitext text/x-wiki {{نامەی ڕوونکردنەوە|ھۆزی جاف|جاف (ڕوونکردنەوە)}} '''جاف''' (بەکوردی: جاف؛ هەروەها جافان، جابان، جەفاکێش) گەورەترین هۆزی کوردە کە بە خێڵ ناسراوە، لە ناوچە سنوورییەکانی ئێران و عێراق دەژی. دڵیان لە نێوان کەرکوک تا مهاباد.<ref name="usmap1944">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Archibald Roosevelt|بەستەری نووسەر=Archibald Roosevelt|ڕێکەوت=١٩٤٤|سەردێڕ=Kurdish tribal map of Iraq : showing the Iraq portion of Kurdistan and the major Kurdish tribal divisions within Iraq.|ناونیشان=https://brbl-dl.library.yale.edu/vufind/Record/4172047|بڵاوکەرەوە=[[Yale University]]}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hamzeh’ee|یەکەم=M. Reza Fariborz|ڕێکەوت=٢٠٠٨|سەردێڕ=Jaf|ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/jaf|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=Iranica Online}}</ref> خێڵەکە زۆرینە پابەندن بە مەکتەبی شافیعی لەگەڵ زۆرێک لە شوێنکەوتوانی نەقشبەندی .<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hamzeh’ee|یەکەم=M. Reza Fariborz|ڕێکەوت=٢٠٠٨|سەردێڕ=Jaf|ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/jaf|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=Iranica Online}}</ref> لە ساڵی ١١١٤ لە لایەن زاهیر بەگی جافەوە دووبارە هاتونەتەوە کوردستانی باشور، سەرکردە گرنگەکانی تر بریتی بوون لە محەمەد پاشا جاف عەبدوڵا پاشا محمود پاشا وەسمان پاشا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Jaff family, Jaff Tribe, and Kurdistan|ناونیشان=http://revistakuadro.com/jaff-family-jaff-tribe-and-kurdistan/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201127204939/http://revistakuadro.com/jaff-family-jaff-tribe-and-kurdistan/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Revista Kuadro|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=A Brief Reading About Jaff Tribe|ناونیشان=https://zivmagazine.com/2015/06/01/a-brief-reading-about-jaff-tribe|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=zivmagazine.com|بڵاوکەرەوە=Zîv Kurdish Mosaic|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200918210855/https://zivmagazine.com/2015/06/01/a-brief-reading-about-jaff-tribe/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> خاتوون ئادێلە، عوسمان پاشا جاف و مەحمود پاشا جاف، ماڵی باوباپیرانیان قەڵای شێروانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Jaff family, Jaff Tribe, and Kurdistan|ناونیشان=https://bizarro.fm/2019/04/jaff-family-jaff-tribe-and-kurdistan/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190404195843/https://bizarro.fm/2019/04/jaff-family-jaff-tribe-and-kurdistan/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=bizarro.fm|بڵاوکەرەوە=Bizarro FM|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Develan monumento a Mohamed Pasha Jaff en Tlalpan|ناونیشان=https://noticieros.televisa.com/mexico-df/develan-monumento-mohamed-pasha-jaff-tlalpan/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=noticieros.televisa.com|بڵاوکەرەوە=Noticieros Televisa|زمان=es|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200818121431/https://noticieros.televisa.com/mexico-df/develan-monumento-mohamed-pasha-jaff-tlalpan/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Hanna Jaff vive un amor 'real'|ناونیشان=https://www.elimparcial.com/tijuana/tijuana/Hanna-Jaff-vive-un-amor-real-20200622-0011.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=elimparcial.com|بڵاوکەرەوە=El Imparcial|زمان=es}}</ref> ئیمپراتۆریەتی عوسمانی لە ساڵانی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Hanna and Harry: A Mexican Netflix Reality Star Will Soon Marry Into the British Royal Family|ناونیشان=https://www.nbcsandiego.com/entertainment/entertainment-news/hanna-and-harry-a-mexican-netflix-reality-star-will-soon-marry-into-the-british-royal-family/2347435/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=nbcsandiego.com|بڵاوکەرەوە=NBC San Diego|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Hanna Jaff pospone su boda con aristócrata inglés|ناونیشان=https://www.revistaclase.mx/gente-con-clase/hanna-jaff-pospone-su-boda-con-aristocrata-ingles|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=revistaclase.mx|بڵاوکەرەوە=Revista Clase|زمان=es}}</ref> ١٧٠٠ ناوی پاشا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=La tribu jaff en la actualidad|ناونیشان=https://www.altonivel.com.mx/estilo-de-vida/la-tribu-jaff-en-la-actualidad-58115/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=altonivel.com.mx|بڵاوکەرەوە=Alto Nivel|زمان=es}}</ref> کە نازناوێکی بەرزی پێبەخشیون. ئەوان گەورەترین عەشیرەتی کوردن لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە نزیکەی ٤ ملیۆن کەس و بە زمانی بابانی سۆرانی دەزانن. تا ساڵانی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠١٧|سەردێڕ=Kurdish woman plans to run for seat in Mexican Congress|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/interview/e11ef849-33b2-4388-9764-9ec904f5a2e6/kurdish-woman-plans-to-run-for-seat-in-mexican-congress|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=kurdistan24.net|بڵاوکەرەوە=Kurdistan 24|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mirwaisi|یەکەم=Hamma F.|سەردێڕ=Return of the Medes: An Analysis of Iranian History|بڵاوکەرەوە=Wheatmark, Inc.|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨١٦٠٤٩٤٤٤٩٥|پەڕەکان=٣٣٠}}</ref> ١٨٦٠ حوکمڕانی میرنشینی ئەردەڵانیان کردووە.<ref name=":03">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hamzeh’ee|یەکەم=M. Reza Fariborz|ڕێکەوت=٢٠٠٨|سەردێڕ=Jaf|ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/jaf|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=Iranica Online}}</ref> == دابەشبوونی جوگرافی == هۆزی جاف لەم شار و شارۆچکانەدا دەژین: هەڵەبجە،شارەزوور ، گەرمیان ، کەرکوک ، سلێمانی، ڕوانسەر، سنە، جوانرۆ، سەلاسی باوەجانی، مهاباد،کرماشان،پاوە ،هەولێر، زانکێن.<ref name=":04">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hamzeh’ee|یەکەم=M. Reza Fariborz|ڕێکەوت=٢٠٠٨|سەردێڕ=Jaf|ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/jaf|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=Iranica Online}}</ref><ref name="usmap19442">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Archibald Roosevelt|بەستەری نووسەر=Archibald Roosevelt|ڕێکەوت=١٩٤٤|سەردێڕ=Kurdish tribal map of Iraq : showing the Iraq portion of Kurdistan and the major Kurdish tribal divisions within Iraq.|ناونیشان=https://brbl-dl.library.yale.edu/vufind/Record/4172047|بڵاوکەرەوە=[[Yale University]]}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=٢٠١٧|سەردێڕ=Country Policy and Information Note Iraq: Blood feuds|ناونیشان=https://www.justice.gov/eoir/page/file/995226/download|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|بڵاوکەرەوە=[[United States Department of Justice]]|پەڕەکان=١٤–١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191220220734/https://www.justice.gov/eoir/page/file/995226/download|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}</ref> == مێژوو == ڕۆژئاوا پەیوەندییەکانی لەگەڵ هۆزی جاف لە جەنگی جیهانی یەکەمدا دەستپێکرد، کاتێک ئیلی بانیستەر سۆان پەیوەندی دروستکرد. دوای شەڕ، عەشیرەتەکە دژی شێخ مەحمود بەرزنجی وەستایەوە، هەروەها بە شکستی بەریتانیا لە پێدانی ئۆتۆنۆمی کورد لە عێراق.<ref name="Tripp2007p33-34">Tripp, Charles. ''A History of Iraq''. Cambridge Press, 2007. Page 33-34</ref> لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا، هۆزەکە یەک لەسەر نۆی عێراقیان کۆنترۆڵکرد و سیستەمی پەیوەندییەکانی وڵاتەکەیان کۆنترۆڵکرد. لە ساڵی ١٩٣٣ نزیکەی ١٠٠ هەزار تفەنگ لە دەستی ئەو عەشیرەتەدا بوو، بە پێچەوانەی تاکە ١٥ هەزار تفەنگ لەلایەن عێراقی تازە دامەزراوەوە. لەم ماوەیەدا هۆزەکە دانیشتوو بوون.<ref name=":12">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=٢٠١٧|سەردێڕ=Country Policy and Information Note Iraq: Blood feuds|ناونیشان=https://www.justice.gov/eoir/page/file/995226/download|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|بڵاوکەرەوە=[[United States Department of Justice]]|پەڕەکان=١٤–١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191220220734/https://www.justice.gov/eoir/page/file/995226/download|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}</ref> == ئەندامانی دیار == '''سەرکردە و سیاسەتمەداران''' * محەممەد پاشا جاف، پاشای کورد و سەرۆکی باڵای عەشیرەتی جاف، لە ساڵی ١٧٣٤ [[قەڵای شێروانە]] دروست دەکات. * حەزرەتی مەولانا خالیدی نەقشبەندی. لە تیرەی میکائیڵی هۆزی جاف. ڕێبەری تەریقەتی نەقشبەندی بووە لە تەواوی جیهان تەنها لە ناوچەی سلێمانی ١٢هەزار دەروێشی هەبووە. * عوسمان پاشا جاف، (لەدایکبووی ١٨٤٦) پادشای کورد، سەرکردەی عەشیرەتی جاف، هاوسەرگیری لەگەڵ ئادێلا خانمی عەشیرەتی ئەردەڵانی کۆن کردووە.<ref>Tarih :17/N /1312 (Hicrî) Dosya No :35 Gömlek No :1312 Fon Kodu :İ..HUS.mm</ref> * ئادێلا جاف (١٨٤٧-١٩٢٤)، لەلایەن ئینگلیزەکانەوە بە شازادەی ئازاکان ناودەبرا؛ هاوسەرگیری لەگەڵ شای کورد عوسمان پاشا جاف کردووە، بە ڕۆڵی لە ناوچەکەدا بەناوبانگ بووە، واتە لە سەردەمی شیخ مەحموود ئەلجاف حەفید. * [[ئەحمەد موختار جاف]] (١٨٩٨-١٩٣٤)، ئەندامی پەرلەمانی عێراق و سەرۆکی شارەوانی هەڵەبجە بووە. * نەوزاد داود بەگ جاف (ناسراو بە نۆزاد داود فەتاح ئەلجاف)، سەرۆکی کەناری باکووری عێراق و سەرۆکی عەشیرەتی جاف.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠١٤|سەردێڕ=North Bank "in Good Position for Growth"|ناونیشان=http://www.iraq-businessnews.com/2014/05/31/north-bank-in-good-position-for-growth/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Iraq Business News|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180529130241/http://www.iraq-businessnews.com/2014/05/31/north-bank-in-good-position-for-growth/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠١٢|سەردێڕ="Don't miss out, be a pioneer"|ناونیشان=http://www.theworldfolio.com/news/nozad-dawood-fattah-al-jaff-chairman-of-north-bank-kurdistan-n1671/1671/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=The Worldfolio|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=La tribu Jaff en la actualidad|ناونیشان=https://www.altonivel.com.mx/estilo-de-vida/la-tribu-jaff-en-la-actualidad-58115/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=The Worldfolio|زمان=es}}</ref> * ئەکرەم حەمید بەگزادە جاف، سەرکردەیەکی کورد و سیاسەتمەدار و وەزیری پێشووی کشتوکاڵ لە عێراق. هەمزه اسعد جاف لەدایك بووی سالی ١٩٧٤ی گوندی بۆگد، مامۆستا و ناوداري كورد. خاوەنی دەیان كتێبي سیاسي و وانەبێژییه. * [[ھانا جاف]] (لەدایکبووی ١٩٨٦)، لەدایکبوی ئەمریکی مەکسیکی-کورد کە سیاسەتمەدار و خێرخواز و نووسەر و [[وتەبێژ]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://us.hola.com/royals/20200305fla4n4rxxb/hanna-jaff-latina-british-royal|سەردێڕ=Meet Hanna Jaff, the Latina who'll soon be part of the British royal family|ئیش=HOLA!|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.vogue.mx/estilo-de-vida/articulo/hanna-jaff-la-mexicana-que-sera-integrante-de-la-familia-real-inglesa|سەردێڕ=Hanna Jaff, la mexicana que formará parte de la familia real inglesa|ئیش=Vogue|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|زمان=es}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.cosmopolitan.com.mx/celebridades/filantropa-mexicana-se-casara-con-un-miembro-de-la-realeza-inglesa/|سەردێڕ=Filántropa mexicana se casará con un miembro de la realeza inglesa|ئیش=Cosmopolitan|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|زمان=es|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200401013748/https://www.cosmopolitan.com.mx/celebridades/filantropa-mexicana-se-casara-con-un-miembro-de-la-realeza-inglesa/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> '''هونەرمەندان، شاعیران، گۆرانیبێژ''' * خانەیی قوبادی جاف (نزیکەی ١٧٠٠-١٧٥٩)، شاعیرێکی سەدەی ١٨ی جاف.<ref>[http://www.iranicaonline.org/articles/kana-qobadi-poet ḴĀNĀ QOBĀDI], ''Encyclopedia Iranica'', accessed December 1, 2012</ref> * نالی جاف (1797 یان 1800-1855 یان 1856)، شاعیر کە بەشداری کرد لە کردنی زمانی ئەدەبی سۆرانی باشووری کوردستان.<ref name="Iranica">[[Keith Hitchins]], "NALÎ" in Encyclaopedia Iranica</ref> * مەولەوی تاوگۆزی (١٨٠٦-١٨٨٦) * عەبدوڵڵا گۆران جاف (١٩٠٤-١٩٦٢). * [[تارا جاف]] (لەدایکبووی ١٩٥٨)، گۆرانیبێژ و مۆسیقاژەنی پسپۆڕی چەپکە گوڵ.<ref name="BBC">[http://www.bbc.co.uk/radio3/world/onyourstreet/mstara1.shtml World on Your Street], BBC Radio 3.</ref> '''زانایان و ئەکادیمیەکان''' * فێرێدون بیگلاری (لەدایکبووی ١٩٧٠)، شوێنەوارناس و کۆڕاتۆری مۆزەخانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Fereidoun Biglari|ناونیشان=http://scholar.google.com/citations?user=E-Ec6lIAAAAJ&hl=en|وێبگە=scholar.google.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [https://web.archive.org/web/20120226105850/http://www.jaff.biz/area%20of%20residence.htm زێدی جاف و بەشە سەرەکییەکانیان] * [http://www.kurdipedia.org/recordlog.aspx?lng=22&id=2013102418434592432 تیرەکانی عەشیرەتی جاف] {{کۆڵکە}} {{ھۆزەکان و عەشیرەتەکانی کورد}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Jaf}} [[پۆل:ھۆزە کوردییەکان]] [[پۆل:جاف]] o9t8bigfrfz0tg2xtd30hcskp39che9 0 7865 1582187 1581061 2026-05-08T13:13:15Z Hemin.ibrahimm 75723 زیادکردنی کۆلێژی تازەو راستکردنەوەی هەندێ لە ناوەکانی کۆلێژەکان 1582187 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانکۆ |ناو = زانکۆی سەڵاحەدین-هەولێر{{ھن}}<small>Salahaddin University-Erbil</small> |ناوی خۆماڵی =زانکۆی سەڵاحەدین-ھەولێر |ناوی وێنە = Salahaddin University-Erbil logo.png |قەبارەی وێنە = |لێدوانی وێنە = لۆگۆی زانکۆی سەڵاحەددین |سەردێڕ = |ناوی لاتینی = |دروشم = |دروشم بە کوردی = |دامەزراندن = ١٩٦٨ لە [[سلێمانی]]{{ھن}}ساڵی ١٩٨١ گوازرایەوە بۆ [[ھەولێر]] |جۆر =[[میللی]]، [[حکومی]] |پابەندبوون = |بودجە = |بەڕێوەبەر = |سەرۆکی زانکۆ = کامەران یونس حەمەدئەمین |شار = [[ھەولێر]] |ویلایەت = |پارێزگا = [[پارێزگای ھەولێر]] |وڵات = [[ھەرێمی کوردستان]]، [[عێراق]] |ھێڵ = |کامپ =ناوەندی شار |یاریزانە وەرزشییەکان = |وەرزشەکان = |نازناو = |پابەندییەکان = |ماڵپەڕ =https://su.edu.krd/ |لۆگۆ = }} '''زانکۆی سەڵاحەدین''' دێرینترین زانکۆیە لە [[باشووری کوردستان]]دا کە کامپی زانکۆکە ئێستا لە شاری [[ھەولێر]]ی پایتەختی [[ھەرێمی کوردستان]]ە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=چەند خوێندکارێکی زانکۆی سەلاحەددین: شوێن نییە تێیدا بخەوین|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1101202121|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> ئەم زانکۆیە یەکەم جار لە شاری [[سلێمانی]] لە ساڵی ١٩٦٨ دامەزرا، بەڵام لە ساڵی ١٩٨١ گواسترایەوە بۆ شاری [[ھەولێر]]. زانکۆی سەڵاحەدین ئەندامە لە [[کۆمەڵەی نێودەوڵەتیی زانکۆکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=List of IAU Members – IAU|ناونیشان=https://iau-aiu.net/List-of-IAU-members?lang=en|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=iau-aiu.net}}</ref> تاوەکوو ٢٠٠٥ کۆلێژە پزیشکییەکانی ھەولێر لەو زانکۆیە بوو، بەڵام لەو ساڵەوە [[زانکۆی پزیشکیی ھەولێر]]ی لێ جیابووەوە. جۆری خوێندن لە زانکۆکەدا خۆڕایییە بەوەی زانکۆیەکی حکوومییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زانکۆ و دامەزراوە ئەکادیمییەکانى کوردستان {{!}} وەزارەتى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى|ناونیشان=http://archive.gov.krd/mohe/mhe-krg.org/ku/node/3347.html|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=archive.gov.krd}}</ref> ئێستا دکتۆر کامەران یونس سەرۆکی زانکۆی سەڵاحەدینە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=پ. ی. د.کامەران یونس سەرۆکی زانکۆی سەڵاحەدین-ھەولێر سەردنی کۆلێژی پەروەردەی بنەڕەتی کرد.|ناونیشان=https://su.edu.krd/ku/news/pydkamaeran-ywns-saeroeky-zankoey-saelahaedyn-haewlyr-saerdny-koelyzhy-paerwaerdaey-bnaeraety|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=زانكۆی سه‌لاحه‌دین-هه‌ولێر|زمان=ku|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220810085957/https://su.edu.krd/ku/news/pydkamaeran-ywns-saeroeky-zankoey-saelahaedyn-haewlyr-saerdny-koelyzhy-paerwaerdaey-bnaeraety|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/290620225|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> == کۆلێژەکان == کۆلێژەکانی زانکۆی سەلاحەدین بریتین لە: * کۆلێژی زانست * [[زانکۆی سەڵاحەدین – کۆلێژی کشتوکاڵ|کۆلێژی زانستە ئەندازیاریە کشتوکاڵیەکان]] * [[زانکۆی سەڵاحەدین – کۆلێژی تەکنیکی ئەندازیاری|کۆلێژی ئەندازیاری]] * [[زانکۆی سەلاحەدین کۆلێژی کارگێڕی و ئابوری|کۆلێژی بەڕێوەبردن و ئابوری]] * [[زانکۆی سەلاحەدین کۆڵێژی ھونەرە جوانەکان|کۆڵێژی ھونەرە جوانەکان]] * [[زانکۆی سەلاحەدین کۆلێژی زانستە ئیسلامیەکان|کۆلێژی زانستە ئیسلامییەکان]] * کۆلێژی پەروەردە * کۆلێژی یاسا * [[زانکۆی سەڵاحەدین – کۆلێژی زمان|کۆلێژی زمان]] * [[زانکۆی سەلاحەدین کۆلێژی پەروەردەی بنەرەت|کۆلێژی پەروەردەی بنەرەت]] * [[زانکۆی سەڵاحەدین – کۆلێژی ئاداب|کۆلێژی ئاداب]] * [[زانکۆی سەلاحەدین کۆلێژی پەروەردەی جەستەیی و زانستە وەرزشیەکان|کۆلێژی پەروەردەی جەستەیی و زانستە وەرزشییەکان]] * کۆلێژی زمان * کۆلێژی زانستە سیاسییەکان * کۆلێژی زانستى کۆمپیوتەرو ئینفۆرماتیک * کۆلێژی پەروەردە-شەقلاوە * کۆلێژی پەروەردە-مەخمور == بڕوانامەکان == [[پەڕگە:زانکۆی سەلاحەددین.jpg|وێنۆک|دەرچوونی بەشێک لە خوێندکارانی زانکۆی سەلاحەددین]] لە زانکۆیەکە چەندین بڕوانامە بە خوێندکار دەبەخشێندرێت * بەکالۆریۆسی زانست (Bachelor of Science) * بەکالۆریۆسی ھونەر (Bachelor of Arts) * ماستەر لە زانست (Master of Science) * ماستەر لە ھونەر (Master of Arts) * دوکتۆرا (PhD) * دوکتۆرای پزیشکی - Medical degree (MD) == سەرۆک == * کامەران یونس حەمەدئەمین == دەرچووە ناودیارەکانی زانکۆ == چەندین کەسی ناسراو لە زانکۆی سەلاحەدین خوێندنیان بەکۆتا ھێناوە، لەوانە: * [[نەوزاد ھادی]] پارێزگاری پێشووی ھەولێر * [[نووری مالیکی]] سەرۆککوەزیرانی پێشووی عێراق * [[محەممەد عارف]] * [[شەماڵ سائیب]] ھونەرمەند * [[مارف خەزنەدار]] نووسەری کورد * [[فەرھاد پیرباڵ]] * [[فەتحی میرانی]] * [[کەمال خۆشناو]] * [[سەعدی بەرزنجی]] * [[شوکریە ڕەسوول]] * [[کوردستان موکریانی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|https://su.edu.krd/}} {{زانکۆکانی کوردستان}} {{زانکۆکانی عێراق}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق|پەروەردە|زانکۆ|دەیەی ١٩٦٠|زانکۆکان}} {{پۆلی کۆمنز|Salahaddin University}} [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:شوێنەکانی ھەولێر]] [[پۆل:زانکۆی سەلاحەدین]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٦٨ لە عێراق]] [[پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی ھەولێر]] [[پۆل:دامەزراوە فێرکارییەکان، دامەزرانی ١٩٦٨]] [[پۆل:زانکۆ کوردییەکان]] [[پۆل:سەڵاحەدینی ئەیووبی]] gs7nd36xb8am4dvnumbdaz667e2uudu 0 10541 1582195 1582153 2026-05-08T13:36:13Z MFTG 21816 /* کارگێڕی */ 1582195 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەزای بنەسڵاوە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[قەزا]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Hawler Governorate.png | photo2a = Hewler governorate 2012.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}وێنەی خوارەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.15502| 44.11471}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''قەزای بنەسڵاوە''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٢]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = جوان فەتحوڵڵا | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٧٧٣٫٥ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٠٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٠٧٩ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٢٦١ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣١٥،٢٦٦ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٤٠٧٫٥٨ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٢٧٣،١٨٦ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٤٢،٠٨٠ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''قەزای بنەسڵاوە''' یان '''قەزای دەشتی ھەولێر''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: قضاء بنصلاوة، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Bnaslawa District) یەکێکە لە قەزاکانی [[پارێزگای ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی [[شارۆچکە]]ی [[بنەسڵاوە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/node/409 |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * لە سەرەتای دروست بوونی ئەم قەزایەدا ناوی قەزای دەشتی ھەولێر بوو تاوەکو ساڵی ٢٠٢٣ ناوەکەی گۆڕا بۆ قەزای بنەسڵاوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەیانی ژمارە (٨)ی ساڵی ٢٠٢٣، گۆرینی ناوی قەزای (دەشتی ھەولێر) بۆ قەزای (بنەسڵاوە) | ناونیشان = https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/ | نووسەر = [[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزارەتی ناوخۆی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * ناوی قەزای بنەسڵاوە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]]یە. * بۆ واتای ناوی بنەسڵاوە سێ بۆچوون ھەیە: ** لە سەردەمی زۆر کۆندا واتە سەردەمی ئەکادەکانەوە بە دواوە ئەم گوندە خەلکەکەی لەسەر ئاینی کریستیانی بوون گەورەکەیان ناوی سڵێوە(صلیوە) بووە، پاش تەمەنێکی زۆر ئەو کەسایەتیە دەمرێت، پاشان کوڕەکەی جێگای دەگرێتەوە و خەلکانی دەوروبەر کە دوور دەبن لەو ڕووداوە و ئاگادار نابن دەپرسن، دوای مردنی (صلیوە) کێ کاروباری ئەو گوندەی گرتۆتە ئەستۆ و پیان دەڵێن (أبن صلیوە) ئەو (أبن صلیوە) یە واتە کوڕی (صلیوە) بە تێپەر بوونی کات بۆتە بنەسڵاوە. ** بە حوکمی ئەوەی ناوچەی بنەسڵاوە کە ھەر دوو گوندی بنەسڵاوەی گەورە و بنەسڵاوەی بچووک دەگرێتەوە کارێز گەلێکی زۆری لێ ھەبووە واتە سەر چاوەی ئاوی زۆر بووە. ھەر چی کاروان رێگای [[کۆیە]] و ناوچەی خۆشناوەتیش بەو گوندە ھاتوچۆیان کردوە، لە کۆنیشدا بەم کارێزانە گوتراوە (سەر ئاو) ھەر کاروانێک لە سەرەوە ھاتووە گوتیتان با لادەین بۆ بن سەر ئاوە، ئەم (بن سەر ئاوە) بە درێژای کات و تێپەر بوونی کات بۆتە (بنەسڵاوە). ** وشەی بنەسڵاوە وشەیەکی لێکدراوە(بنە+سڵاو+ە)، بنە واتای شوێن، جێگا. سڵاو واتای چاک و چۆنی. لەبەرئەوەی شوێنی بنەسڵاوە سەر ڕێگای بە یەکگەیشتنی کاروانەکانی گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی شاری [[ھەولێر]] بووە و کە بە یەک گەیشتوون یان پشوویان داوە سڵاویان لە یەکدی کردووە و لەوەوە وتوویانە بنەسڵاوە، واتاکەی شوێنی سڵاو یان جێگای سڵاو. == جوگرافیا == '''قەزای بنەسڵاوە''' ھاوسنووری ئەم قەزایانەیە: * لە باکوورەوە [[قەزای پیرمام]]. * لە باشوورەوە [[قەزای دووبز]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[قەزای کۆیە]] و [[قەزای تەقتەق]]. * لە ڕۆژاواوە [[قەزای بەحرکە]]، [[قەزای ھەولێر]] و [[قەزای قوشتەپە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11077984#map=10/36.0920/44.1562 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * بە ھۆی فراوان بوون و گەورەبوونی شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]]، لە ساڵی ۱۹۹۷دا ئەم شارۆچکەیە بووە ناوەندی [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە|ناحیەی بنەسڵاوە]] لە [[قەزای ھەولێر]]. پاشان سنووری ئەم ناحیەیە زیاتر فراوان بوو بۆیە لە ساڵی ۲۰۰۲دا قەزای دەشتی ھەولێر ھاتە کایەوە و ناوەندەکەی شارۆچکەی بنەسڵاوە بوو. * لە ساڵی ۲۰۲۳دا ناوی قەزای دەشتی ھەولێر گۆڕدارا بە قەزای بنەسڵاوە، شارۆچکەی بنەسڵاوە ھەر وەک ناوەندی مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەیانی ژمارە (٨)ی ساڵی ٢٠٢٣، گۆرینی ناوی قەزای (دەشتی ھەولێر) بۆ قەزای (بنەسڵاوە) | ناونیشان = https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/ | نووسەر = [[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزارەتی ناوخۆی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == دانیشتووان == * تەواوی دانیشتوانی ئەم قەزایە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * دانیشتوانی ئەم قەزایە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ٧٥،٢٩٨ْ [[خێزان]] و ٣١٥،٢٦٦ کەس، کە ١٥٨،٧٧٨ [[نێر]] و ١٥٦،٤٨٨ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == کشتوکاڵ == قەزای بنەسڵاوە ناوچەکانی بەرزو نزمی زۆری تێدایە و بەردەڵانە و زەوی کشتوکاڵی تێدایە بۆ چاندنی [[گەنم]] و [[جۆ]] پشت بە ئاوی باران دەبەستێت بۆ بەرھەم ھێنانی. == ئابووری == باری ئابووری لە ڕووی (مرۆیی سامانی ئاژەڵی - ڕووەکی بەروبوومی کشتوکاڵی سامانە سروشتیەکان):<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزای بنەسڵاوە| ناونیشان = https://www.erbil.gov.krd/app/node/390 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * لە ڕووی مرۆیی: لە ناوچەی دەشتی ھەولێر بەشی زۆری خەریکی کاری کشتوکاڵی و ئاژەڵدارین بەشێکی دیکەی کاری بازرگانی و بەشێکیش فەرمانبەرو موچە خۆرن. * سامانی ئاژەڵی : ** ژمارەی [[مەڕ]]: ٤٣،٧٤٣ ** ژمارەی [[بزن]]: ١٨،٧٨٨ ** ژمارەی [[مانگا|چێل]]: ٩٠٠ ** ژمارەی [[گۆلک]]: ١،٣٢٤ * بەرووبومی کشتوکاڵی: ** [[گەنم]] ** [[جۆ]] ** [[گەنمەشامی]] ** بەروبوومی سامانی ئاژەڵی. ** بەروبوومی میوە و سەوزەی جوتیاران. ** بەروبوومی [[ھەنگ]] * سامانە سروشتیەکان : ** کانگای چەوولم. == کارگێڕی == ئەم قەزایە لە چوار [[ناحیە]] و (٦١) [[گوند]] پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی کەسنەزان]] * [[ناحیەی دارەتوو]] * [[ناحیەی بێستانە]] === گوندەکان === ==== ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە ==== * [[بنەسڵاوەی بچووک]] * [[کانی سەگان]] * [[گەڕەسۆر]] ==== ناحیەی کەسنەزان ==== {{div col|colwidth=12em}} * [[ئۆخسەر]] * [[باخچەی گچکە]] * [[باخچەی گەورە]] * [[بیوکەی گچکە]] * [[بیوکەی گەورە]] * [[پونگینە]] * [[پیڕەش]] * [[چەمرگە]] * [[زەروار]] * [[شائۆمەر]] * [[شەرەبۆتی گچکە]] * [[شەرەبۆتی گەورە]] * [[شەوەک]] * [[قەلەمان]] * [[کانی شاوێرد]] * [[کانی گەنی گچکە]] * [[کانی گەنی گەورە]] * [[کانی گەنی ھەرکی]] * [[کورداوە]] * [[کۆلەکی گچکە]] * [[کۆلەکی گەورە]] * [[گردیشی گچکە]] * [[گردیشی گەورە]] * [[مام چۆغان]] * [[مەلائۆمەر]] * [[ھەمزەبەگ]] {{Div col end}} ==== ناحیەی دارەتوو ==== {{div col|colwidth=14em}} * [[باغەمرە ئەفەندی]] * [[باغەمرە شەھاب]] * [[بیرەجنە]] * [[پاڵانی، دارەتوو]] * [[سابڵاغ، دارەتوو]] * [[سەردەشت، دارەتوو]] * [[گردەڕەشە ئەسعەد]] * [[گردەڕەشە موفتی]] * [[لاجان]] * [[مورتکە]] * [[میرزا ئاغا]] * [[ھەڵەجەی گەورە]] * [[ھەڵەجەی گچکە]] {{Div col end}} ==== ناحیەی بێستانە ==== {{div col|colwidth=14em}} * [[ئەزیانە]] * [[ئۆمەرەسۆر]] * [[بێستانەی بچووک]] * [[پەلکانە، بێستانە]] * [[پونگینە، بێستانە]] * [[چاڵەگردەڵە]] * [[حەسەن موتریب]] * [[خوڕخوڕ]] * [[دووشیوان، بێستانە]] * [[ڕەسوڵ بسکۆڵ]] * [[ڕولکە]] * [[سەرمەزرا]] * [[سۆفی برایم]] * [[شاقازی]] * [[شیوەپیران]] * [[قەشقە]] * [[کانی بزرە]] * [[میرەکانی خدر]] * [[ھەیتە کوژە]] {{Div col end}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پۆلی کۆمنز|Tel Keppe District}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] k8tvvbv0qscto8cze9yqluw8um2miqb 1582196 1582195 2026-05-08T13:41:14Z MFTG 21816 /* top */ 1582196 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەزای بنەسڵاوە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[قەزا]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Hawler Governorate.png | photo2a = Hewler governorate 2012.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}وێنەی خوارەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.15502| 44.11471}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''قەزای بنەسڵاوە''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٢]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = جوان فەتحوڵڵا | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٧٧٣٫٥ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٠٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٠٧٩ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٢٦١ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣١٥،٢٦٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٤٠٧٫٥٨ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٢٧٣،١٨٦ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٤٢،٠٨٠ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''قەزای بنەسڵاوە''' یان '''قەزای دەشتی ھەولێر''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: قضاء بنصلاوة، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Bnaslawa District) یەکێکە لە قەزاکانی [[پارێزگای ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی [[شارۆچکە]]ی [[بنەسڵاوە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/node/409 |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * لە سەرەتای دروست بوونی ئەم قەزایەدا ناوی قەزای دەشتی ھەولێر بوو تاوەکو ساڵی ٢٠٢٣ ناوەکەی گۆڕا بۆ قەزای بنەسڵاوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەیانی ژمارە (٨)ی ساڵی ٢٠٢٣، گۆرینی ناوی قەزای (دەشتی ھەولێر) بۆ قەزای (بنەسڵاوە) | ناونیشان = https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/ | نووسەر = [[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزارەتی ناوخۆی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * ناوی قەزای بنەسڵاوە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]]یە. * بۆ واتای ناوی بنەسڵاوە سێ بۆچوون ھەیە: ** لە سەردەمی زۆر کۆندا واتە سەردەمی ئەکادەکانەوە بە دواوە ئەم گوندە خەلکەکەی لەسەر ئاینی کریستیانی بوون گەورەکەیان ناوی سڵێوە(صلیوە) بووە، پاش تەمەنێکی زۆر ئەو کەسایەتیە دەمرێت، پاشان کوڕەکەی جێگای دەگرێتەوە و خەلکانی دەوروبەر کە دوور دەبن لەو ڕووداوە و ئاگادار نابن دەپرسن، دوای مردنی (صلیوە) کێ کاروباری ئەو گوندەی گرتۆتە ئەستۆ و پیان دەڵێن (أبن صلیوە) ئەو (أبن صلیوە) یە واتە کوڕی (صلیوە) بە تێپەر بوونی کات بۆتە بنەسڵاوە. ** بە حوکمی ئەوەی ناوچەی بنەسڵاوە کە ھەر دوو گوندی بنەسڵاوەی گەورە و بنەسڵاوەی بچووک دەگرێتەوە کارێز گەلێکی زۆری لێ ھەبووە واتە سەر چاوەی ئاوی زۆر بووە. ھەر چی کاروان رێگای [[کۆیە]] و ناوچەی خۆشناوەتیش بەو گوندە ھاتوچۆیان کردوە، لە کۆنیشدا بەم کارێزانە گوتراوە (سەر ئاو) ھەر کاروانێک لە سەرەوە ھاتووە گوتیتان با لادەین بۆ بن سەر ئاوە، ئەم (بن سەر ئاوە) بە درێژای کات و تێپەر بوونی کات بۆتە (بنەسڵاوە). ** وشەی بنەسڵاوە وشەیەکی لێکدراوە(بنە+سڵاو+ە)، بنە واتای شوێن، جێگا. سڵاو واتای چاک و چۆنی. لەبەرئەوەی شوێنی بنەسڵاوە سەر ڕێگای بە یەکگەیشتنی کاروانەکانی گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی شاری [[ھەولێر]] بووە و کە بە یەک گەیشتوون یان پشوویان داوە سڵاویان لە یەکدی کردووە و لەوەوە وتوویانە بنەسڵاوە، واتاکەی شوێنی سڵاو یان جێگای سڵاو. == جوگرافیا == '''قەزای بنەسڵاوە''' ھاوسنووری ئەم قەزایانەیە: * لە باکوورەوە [[قەزای پیرمام]]. * لە باشوورەوە [[قەزای دووبز]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[قەزای کۆیە]] و [[قەزای تەقتەق]]. * لە ڕۆژاواوە [[قەزای بەحرکە]]، [[قەزای ھەولێر]] و [[قەزای قوشتەپە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11077984#map=10/36.0920/44.1562 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * بە ھۆی فراوان بوون و گەورەبوونی شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]]، لە ساڵی ۱۹۹۷دا ئەم شارۆچکەیە بووە ناوەندی [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە|ناحیەی بنەسڵاوە]] لە [[قەزای ھەولێر]]. پاشان سنووری ئەم ناحیەیە زیاتر فراوان بوو بۆیە لە ساڵی ۲۰۰۲دا قەزای دەشتی ھەولێر ھاتە کایەوە و ناوەندەکەی شارۆچکەی بنەسڵاوە بوو. * لە ساڵی ۲۰۲۳دا ناوی قەزای دەشتی ھەولێر گۆڕدارا بە قەزای بنەسڵاوە، شارۆچکەی بنەسڵاوە ھەر وەک ناوەندی مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەیانی ژمارە (٨)ی ساڵی ٢٠٢٣، گۆرینی ناوی قەزای (دەشتی ھەولێر) بۆ قەزای (بنەسڵاوە) | ناونیشان = https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/ | نووسەر = [[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزارەتی ناوخۆی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == دانیشتووان == * تەواوی دانیشتوانی ئەم قەزایە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * دانیشتوانی ئەم قەزایە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ٧٥،٢٩٨ْ [[خێزان]] و ٣١٥،٢٦٦ کەس، کە ١٥٨،٧٧٨ [[نێر]] و ١٥٦،٤٨٨ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == کشتوکاڵ == قەزای بنەسڵاوە ناوچەکانی بەرزو نزمی زۆری تێدایە و بەردەڵانە و زەوی کشتوکاڵی تێدایە بۆ چاندنی [[گەنم]] و [[جۆ]] پشت بە ئاوی باران دەبەستێت بۆ بەرھەم ھێنانی. == ئابووری == باری ئابووری لە ڕووی (مرۆیی سامانی ئاژەڵی - ڕووەکی بەروبوومی کشتوکاڵی سامانە سروشتیەکان):<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزای بنەسڵاوە| ناونیشان = https://www.erbil.gov.krd/app/node/390 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * لە ڕووی مرۆیی: لە ناوچەی دەشتی ھەولێر بەشی زۆری خەریکی کاری کشتوکاڵی و ئاژەڵدارین بەشێکی دیکەی کاری بازرگانی و بەشێکیش فەرمانبەرو موچە خۆرن. * سامانی ئاژەڵی : ** ژمارەی [[مەڕ]]: ٤٣،٧٤٣ ** ژمارەی [[بزن]]: ١٨،٧٨٨ ** ژمارەی [[مانگا|چێل]]: ٩٠٠ ** ژمارەی [[گۆلک]]: ١،٣٢٤ * بەرووبومی کشتوکاڵی: ** [[گەنم]] ** [[جۆ]] ** [[گەنمەشامی]] ** بەروبوومی سامانی ئاژەڵی. ** بەروبوومی میوە و سەوزەی جوتیاران. ** بەروبوومی [[ھەنگ]] * سامانە سروشتیەکان : ** کانگای چەوولم. == کارگێڕی == ئەم قەزایە لە چوار [[ناحیە]] و (٦١) [[گوند]] پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی کەسنەزان]] * [[ناحیەی دارەتوو]] * [[ناحیەی بێستانە]] === گوندەکان === ==== ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە ==== * [[بنەسڵاوەی بچووک]] * [[کانی سەگان]] * [[گەڕەسۆر]] ==== ناحیەی کەسنەزان ==== {{div col|colwidth=12em}} * [[ئۆخسەر]] * [[باخچەی گچکە]] * [[باخچەی گەورە]] * [[بیوکەی گچکە]] * [[بیوکەی گەورە]] * [[پونگینە]] * [[پیڕەش]] * [[چەمرگە]] * [[زەروار]] * [[شائۆمەر]] * [[شەرەبۆتی گچکە]] * [[شەرەبۆتی گەورە]] * [[شەوەک]] * [[قەلەمان]] * [[کانی شاوێرد]] * [[کانی گەنی گچکە]] * [[کانی گەنی گەورە]] * [[کانی گەنی ھەرکی]] * [[کورداوە]] * [[کۆلەکی گچکە]] * [[کۆلەکی گەورە]] * [[گردیشی گچکە]] * [[گردیشی گەورە]] * [[مام چۆغان]] * [[مەلائۆمەر]] * [[ھەمزەبەگ]] {{Div col end}} ==== ناحیەی دارەتوو ==== {{div col|colwidth=14em}} * [[باغەمرە ئەفەندی]] * [[باغەمرە شەھاب]] * [[بیرەجنە]] * [[پاڵانی، دارەتوو]] * [[سابڵاغ، دارەتوو]] * [[سەردەشت، دارەتوو]] * [[گردەڕەشە ئەسعەد]] * [[گردەڕەشە موفتی]] * [[لاجان]] * [[مورتکە]] * [[میرزا ئاغا]] * [[ھەڵەجەی گەورە]] * [[ھەڵەجەی گچکە]] {{Div col end}} ==== ناحیەی بێستانە ==== {{div col|colwidth=14em}} * [[ئەزیانە]] * [[ئۆمەرەسۆر]] * [[بێستانەی بچووک]] * [[پەلکانە، بێستانە]] * [[پونگینە، بێستانە]] * [[چاڵەگردەڵە]] * [[حەسەن موتریب]] * [[خوڕخوڕ]] * [[دووشیوان، بێستانە]] * [[ڕەسوڵ بسکۆڵ]] * [[ڕولکە]] * [[سەرمەزرا]] * [[سۆفی برایم]] * [[شاقازی]] * [[شیوەپیران]] * [[قەشقە]] * [[کانی بزرە]] * [[میرەکانی خدر]] * [[ھەیتە کوژە]] {{Div col end}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پۆلی کۆمنز|Tel Keppe District}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] 4e9sfmkc0r7vu0d2bhe99b3h5as50va 1582297 1582196 2026-05-08T17:05:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]] 1582297 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەزای بنەسڵاوە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[قەزا]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Hawler Governorate.png | photo2a = Hewler governorate 2012.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}وێنەی خوارەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.15502| 44.11471}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''قەزای بنەسڵاوە''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٠٢]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = جوان فەتحوڵڵا | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٧٧٣٫٥ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٠٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ١٠٧٩ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٢٦١ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣١٥،٢٦٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٤٠٧٫٥٨ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٢٧٣،١٨٦ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٤٢،٠٨٠ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''قەزای بنەسڵاوە''' یان '''قەزای دەشتی ھەولێر''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: قضاء بنصلاوة، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Bnaslawa District) یەکێکە لە قەزاکانی [[پارێزگای ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی [[شارۆچکە]]ی [[بنەسڵاوە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/node/409 |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * لە سەرەتای دروست بوونی ئەم قەزایەدا ناوی قەزای دەشتی ھەولێر بوو تاوەکو ساڵی ٢٠٢٣ ناوەکەی گۆڕا بۆ قەزای بنەسڵاوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەیانی ژمارە (٨)ی ساڵی ٢٠٢٣، گۆرینی ناوی قەزای (دەشتی ھەولێر) بۆ قەزای (بنەسڵاوە) | ناونیشان = https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/ | نووسەر = [[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزارەتی ناوخۆی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * ناوی قەزای بنەسڵاوە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]]یە. * بۆ واتای ناوی بنەسڵاوە سێ بۆچوون ھەیە: ** لە سەردەمی زۆر کۆندا واتە سەردەمی ئەکادەکانەوە بە دواوە ئەم گوندە خەلکەکەی لەسەر ئاینی کریستیانی بوون گەورەکەیان ناوی سڵێوە(صلیوە) بووە، پاش تەمەنێکی زۆر ئەو کەسایەتیە دەمرێت، پاشان کوڕەکەی جێگای دەگرێتەوە و خەلکانی دەوروبەر کە دوور دەبن لەو ڕووداوە و ئاگادار نابن دەپرسن، دوای مردنی (صلیوە) کێ کاروباری ئەو گوندەی گرتۆتە ئەستۆ و پیان دەڵێن (أبن صلیوە) ئەو (أبن صلیوە) یە واتە کوڕی (صلیوە) بە تێپەر بوونی کات بۆتە بنەسڵاوە. ** بە حوکمی ئەوەی ناوچەی بنەسڵاوە کە ھەر دوو گوندی بنەسڵاوەی گەورە و بنەسڵاوەی بچووک دەگرێتەوە کارێز گەلێکی زۆری لێ ھەبووە واتە سەر چاوەی ئاوی زۆر بووە. ھەر چی کاروان رێگای [[کۆیە]] و ناوچەی خۆشناوەتیش بەو گوندە ھاتوچۆیان کردوە، لە کۆنیشدا بەم کارێزانە گوتراوە (سەر ئاو) ھەر کاروانێک لە سەرەوە ھاتووە گوتیتان با لادەین بۆ بن سەر ئاوە، ئەم (بن سەر ئاوە) بە درێژای کات و تێپەر بوونی کات بۆتە (بنەسڵاوە). ** وشەی بنەسڵاوە وشەیەکی لێکدراوە(بنە+سڵاو+ە)، بنە واتای شوێن، جێگا. سڵاو واتای چاک و چۆنی. لەبەرئەوەی شوێنی بنەسڵاوە سەر ڕێگای بە یەکگەیشتنی کاروانەکانی گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی شاری [[ھەولێر]] بووە و کە بە یەک گەیشتوون یان پشوویان داوە سڵاویان لە یەکدی کردووە و لەوەوە وتوویانە بنەسڵاوە، واتاکەی شوێنی سڵاو یان جێگای سڵاو. == جوگرافیا == '''قەزای بنەسڵاوە''' ھاوسنووری ئەم قەزایانەیە: * لە باکوورەوە [[قەزای پیرمام]]. * لە باشوورەوە [[قەزای دووبز]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[قەزای کۆیە]] و [[قەزای تەقتەق]]. * لە ڕۆژاواوە [[قەزای بەحرکە]]، [[قەزای ھەولێر]] و [[قەزای قوشتەپە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11077984#map=10/36.0920/44.1562 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * بە ھۆی فراوان بوون و گەورەبوونی شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]]، لە ساڵی ۱۹۹۷دا ئەم شارۆچکەیە بووە ناوەندی [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە|ناحیەی بنەسڵاوە]] لە [[قەزای ھەولێر]]. پاشان سنووری ئەم ناحیەیە زیاتر فراوان بوو بۆیە لە ساڵی ۲۰۰۲دا قەزای دەشتی ھەولێر ھاتە کایەوە و ناوەندەکەی شارۆچکەی بنەسڵاوە بوو. * لە ساڵی ۲۰۲۳دا ناوی قەزای دەشتی ھەولێر گۆڕدارا بە قەزای بنەسڵاوە، شارۆچکەی بنەسڵاوە ھەر وەک ناوەندی مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەیانی ژمارە (٨)ی ساڵی ٢٠٢٣، گۆرینی ناوی قەزای (دەشتی ھەولێر) بۆ قەزای (بنەسڵاوە) | ناونیشان = https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/ | نووسەر = [[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزارەتی ناوخۆی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == دانیشتووان == * تەواوی دانیشتوانی ئەم قەزایە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * دانیشتوانی ئەم قەزایە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ٧٥،٢٩٨ْ [[خێزان]] و ٣١٥،٢٦٦ کەس، کە ١٥٨،٧٧٨ [[نێر]] و ١٥٦،٤٨٨ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == کشتوکاڵ == قەزای بنەسڵاوە ناوچەکانی بەرزو نزمی زۆری تێدایە و بەردەڵانە و زەوی کشتوکاڵی تێدایە بۆ چاندنی [[گەنم]] و [[جۆ]] پشت بە ئاوی باران دەبەستێت بۆ بەرھەم ھێنانی. == ئابووری == باری ئابووری لە ڕووی (مرۆیی سامانی ئاژەڵی - ڕووەکی بەروبوومی کشتوکاڵی سامانە سروشتیەکان):<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزای بنەسڵاوە| ناونیشان = https://www.erbil.gov.krd/app/node/390 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * لە ڕووی مرۆیی: لە ناوچەی دەشتی ھەولێر بەشی زۆری خەریکی کاری کشتوکاڵی و ئاژەڵدارین بەشێکی دیکەی کاری بازرگانی و بەشێکیش فەرمانبەرو موچە خۆرن. * سامانی ئاژەڵی : ** ژمارەی [[مەڕ]]: ٤٣،٧٤٣ ** ژمارەی [[بزن]]: ١٨،٧٨٨ ** ژمارەی [[مانگا|چێل]]: ٩٠٠ ** ژمارەی [[گۆلک]]: ١،٣٢٤ * بەرووبومی کشتوکاڵی: ** [[گەنم]] ** [[جۆ]] ** [[گەنمەشامی]] ** بەروبوومی سامانی ئاژەڵی. ** بەروبوومی میوە و سەوزەی جوتیاران. ** بەروبوومی [[ھەنگ]] * سامانە سروشتیەکان : ** کانگای چەوولم. == کارگێڕی == ئەم قەزایە لە چوار [[ناحیە]] و (٦١) [[گوند]] پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی کەسنەزان]] * [[ناحیەی دارەتوو]] * [[ناحیەی بێستانە]] === گوندەکان === ==== ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە ==== * [[بنەسڵاوەی بچووک]] * [[کانی سەگان]] * [[گەڕەسۆر]] ==== ناحیەی کەسنەزان ==== {{div col|colwidth=12em}} * [[ئۆخسەر]] * [[باخچەی گچکە]] * [[باخچەی گەورە]] * [[بیوکەی گچکە]] * [[بیوکەی گەورە]] * [[پونگینە]] * [[پیڕەش]] * [[چەمرگە]] * [[زەروار]] * [[شائۆمەر]] * [[شەرەبۆتی گچکە]] * [[شەرەبۆتی گەورە]] * [[شەوەک]] * [[قەلەمان]] * [[کانی شاوێرد]] * [[کانی گەنی گچکە]] * [[کانی گەنی گەورە]] * [[کانی گەنی ھەرکی]] * [[کورداوە]] * [[کۆلەکی گچکە]] * [[کۆلەکی گەورە]] * [[گردیشی گچکە]] * [[گردیشی گەورە]] * [[مام چۆغان]] * [[مەلائۆمەر]] * [[ھەمزەبەگ]] {{Div col end}} ==== ناحیەی دارەتوو ==== {{div col|colwidth=14em}} * [[باغەمرە ئەفەندی]] * [[باغەمرە شەھاب]] * [[بیرەجنە]] * [[پاڵانی، دارەتوو]] * [[سابڵاغ، دارەتوو]] * [[سەردەشت، دارەتوو]] * [[گردەڕەشە ئەسعەد]] * [[گردەڕەشە موفتی]] * [[لاجان]] * [[مورتکە]] * [[میرزا ئاغا]] * [[ھەڵەجەی گەورە]] * [[ھەڵەجەی گچکە]] {{Div col end}} ==== ناحیەی بێستانە ==== {{div col|colwidth=14em}} * [[ئەزیانە]] * [[ئۆمەرەسۆر]] * [[بێستانەی بچووک]] * [[پەلکانە، بێستانە]] * [[پونگینە، بێستانە]] * [[چاڵەگردەڵە]] * [[حەسەن موتریب]] * [[خوڕخوڕ]] * [[دووشیوان، بێستانە]] * [[ڕەسوڵ بسکۆڵ]] * [[ڕولکە]] * [[سەرمەزرا]] * [[سۆفی برایم]] * [[شاقازی]] * [[شیوەپیران]] * [[قەشقە]] * [[کانی بزرە]] * [[میرەکانی خدر]] * [[ھەیتە کوژە]] {{Div col end}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پۆلی کۆمنز|Tel Keppe District}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|جوگرافیا}} [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] p3y0apjmsmqznnjyq5lheqmm2hpnst3 0 11205 1582379 1547198 2026-05-09T02:50:17Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582379 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی تەلارساز |سەردێڕ = زەھا حەدید |ناوی تەواو = زەھا حەدید |وێنە = Zaha Hadid in Heydar Aliyev Cultural center in Baku nov 2013.jpg |قەبارەی وێنە = |شرۆڤەی وێنە = |ڕێکەوتی لەدایکبوون =٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٠ |شوێنی لەدایکبوون = [[عێراق]] |ڕێکەوتی مردن = {{ڕێکەوتی مردن و تەمەن|df=yes|٢٠١٦|٠٣|٣١|١٩٥٠|١٠|٣١}} |شوێنی مردن = [[مەیامی]]، [[فلۆریدا]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |ھاوڵاتیبوون = عێراقی-بریتانیایی |شوێنکاری خوێندن = |باڵەخانە گرینگەکان = |پڕۆژە گرینگەکان = |شێوەکارییە گرینگەکان = |کتێبەکان = |خەڵاتەکان = [[خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر]](٢٠٠٤) |ماڵپەڕی فەرمی =}} '''زەھا محەمەد حەدید''' ({{بە عەرەبی|زها حديد}} ''زها حدید'' ; ٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٠ – ٣١ی ئازاری ٢٠١٦) تەلارساز و هونەرمەند و دیزاینەرێکی عێراقی-بەریتانی بوو، وەک کەسایەتییەکی دیار لە بواری تەلارسازیدا لە کۆتاییەکانی سەدەی بیستەم و سەرەتای سەدەی بیست و یەکەمدا ناسراوە. حەدید لە [[بەغدا|بەغدای]] پایتەختی [[عێراق]] لەدایکبووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Zaha Hadid {{!}} Biography, Buildings, Architecture, Death, & Facts {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Zaha-Hadid|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref> ئەو قۆناغی بەکالۆریۆسی لە بیرکاری خوێندووە و دواتر لە ساڵی ١٩٧٢ لە فێرگەی کۆمەڵەی تەلارسازی ناوی تۆمارکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Zaha Hadid: Inspiration and Process in Architecture|بڵاوکەرەوە=[[Moleskine]]|ساڵ=٢٠١١|ژپنک=٩٧٨٨٨٦٦١٣٠٠٤٨|editor-last=Serrazanetti|editor-first=Francesca|شوێن=China|پەڕەکان=٥٦|وتەگێڕانەوە=Technology's rapid development and our ever-changing lifestyles created a fundamentally new and exhilarating backdrop for building, and in this new world context I felt we must reinvestigate the aborted and untested experiments of Modernism – not to resurrect them, but to unveil new fields of building.|editor-last2=Schubert|editor-first2=Matteo}}</ref> زەها لەلایەن ''[[گاردیان|ڕۆژنامەی گاردیەن]]'' بە "شاژنی پێچ" وەسف کراوە،<ref name="Queen of curve">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Queen of the curve' Zaha Hadid died at aged 65 from heart attack|ناونیشان=https://www.theguardian.com/artanddesign/2016/mar/31/star-architect-zaha-hadid-dies-aged-65|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> کە "بواری ئەندازیاریی تەلارسازی ڕزگار کرد، بەوەی ناسنامەیەکی نوێی پێبەخشی".<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2016/04/01/arts/design/zaha-hadid-architect-dies.html|سەردێڕ=Zaha Hadid, Groundbreaking Architect, Dies at 65|دوایین=Kimmelman|یەکەم=Michael|ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠١٦|ئیش=The New York Times|issn=0362-4331}}</ref> کارە سەرەکییەکانی زەها بریتین لە سەنتەری ئەکوای لەندەن بۆ ئۆڵۆمپیادی ٢٠١٢، مۆزەخانەی هونەریی ئیلی و ئیدیتی، مۆزەخانەی MAXXI لە [[ڕۆما]]، و ئۆپێراخانەی گوانگژۆ لە [[چین]].<ref name="Kamin">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Visionary architect 1st woman to win Pritzker|ئیش=Chicago Tribune|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠١٦|دوایین=Kamin, Blair|پەڕە=٧}}</ref> هەندێک لە خەڵاتەکانی دوای مردنی پێشکەش کراون، لەنێویاندا پەیکەری بچووکی [[خەڵاتی بریتی ساڵی ٢٠١٧|خەڵاتەکانی بریتانی ساڵی ٢٠١٧]]. ئەو کاتەی کۆچی دوایی کرد، چەندین کاری تەلارسازیی ئەو هێشتا لە قۆناغی دروستکردندا بوون، لەوانە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی داکسینگ لە [[پەکین]] و [[یاریگای ئەلجنوب|یاریگای ئەلوەکرە]] (ئێستا پێی دەڵێن ئەلجەنوب) لە قەتەر کە شوێنی بەڕێوەچوونی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢|مۆندیالی ٢٠٢٢]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Dame Zaha Hadid's Brit Awards statuette design unveiled|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-38160633|ئیش=BBC News|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref><ref name="FIFA 2022 Stadium">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/artanddesign/2014/aug/26/zaha-hadid-magazine-critic-issues-retraction|سەردێڕ=New York Review of Books critic 'regrets error' in Zaha Hadid article|دوایین=Joanna Walters|ئیش=The Guardian|شوێن=New York|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2018/11/24/world/asia/china-beijing-daxing-airport.html|سەردێڕ=Big New Airport Shows China's Strengths (and Weaknesses)|دوایین=Johnson, Ian|ئیش=[[The New York Times]]|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> زەها یەکەم ژن بوو کە [[خەڵاتی نژیاروانیی پریتزکەر|خەڵاتی تەلارسازی پریتزکەری]] وەرگرت، لە ساڵی ٢٠٠٤.<ref>{{Cite magazine}}</ref> لە ساڵانی ٢٠١٠ و ٢٠١١ بەناوبانگترین خەڵاتی تەلارسازی بەریتانیا وەرگرتووە، ئەویش [[خەڵاتی ستێرلینگ]] بوو. لە ٢٠١٢ لەلایەن [[ئێلیزابێتی دووەم|ئەلیزابێسی دووەمەوە]] بەهۆی خزمەتەکانی بە تەلارسازییەوە کرایە دام و لە شوباتی ٢٠١٦، مانگی پێش مردنی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Zaha Hadid receives Royal Gold Medal|ناونیشان=https://www.architecture.com/knowledge-and-resources/knowledge-landing-page/zaha-hadid-receives-royal-gold-medal|وێبگە=architecture.com|ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181222082153/https://www.architecture.com/knowledge-and-resources/knowledge-landing-page/zaha-hadid-receives-royal-gold-medal|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بووە یەکەم ژن کە بەشێوەی تاک مەدالیای زێڕی شاهانەی لەلایەن پەیمانگای شاهانەی تەلارسازەکانی بەریتانیاوە پێبدرێت ( پێشتر ڕەی ئیمز و شیلا ئۆدۆنێل بە هاوبەشی لەگەڵ چارڵز ئیمز و جۆن توومی خەڵاتەکەیان پێبەخشرابوو).<ref name="award">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-34337929|سەردێڕ=Dame Zaha Hadid awarded the Riba Gold Medal for architecture|ئیش=[[BBC News]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref><ref name="Zaha Hadid-2017">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2017/05/zaha-hadid-woman-reshaped-modern-architecture-170530200456379.html|سەردێڕ=Zaha Hadid: The woman who reshaped modern architecture|agency=Al Jazeera|ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> == ژیاننامە == زەها حەدید لە ٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٠ لە [[بەغدا|شاری بەغدای]] [[شانشینی عێراق|پایتەختی عێراق]] لە خێزانێکی چینی خانەدانی عێراقی لەدایکبووە.<ref name="The Daily Telegraph-2005">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/culture/art/3645888/A-warped-perspective.html|سەردێڕ=A warped perspective|ئیش=The Daily Telegraph|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> باوکی، محەممەد ئەلحەج حوسێن حەدید، سەرمایەدارێکی خەڵکی [[مووسڵ|موسڵ]] بوو. لە ساڵی ١٩٣٢دا گروپی چەپڕەوی بەناوی ئەل ئەهلی گرووپ دامەزراند، کە ڕێکخراوێکی سیاسی بەرچاو بوو لە ساڵانی ١٩٣٠ و ١٩٤٠دا. <ref name="The Daily Telegraph-2005" /> هەروەها ئەو هاودامەزرێنەری پارتی دیموکراتی نیشتمانی بووە لە عێراق<ref name="The Daily Telegraph-2005" /> و دوای ڕووخانی شا و [[شۆڕشی ١٤ی تەممووز|کودەتاکەی ١٩٥٨ی عێراق]] بەسەرپەرشتی جەنەڕاڵ [[عەبدولکەریم قاسم]] ئەوا بووەتە وەزیری دارایی. دایکی وەجیهە سابونجی هونەرمەندێکی خەڵکی موسڵ بوو.<ref name="notablebiographies.com">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Zaha Hadid Biography|ناونیشان=https://www.notablebiographies.com/supp/Supplement-Fl-Ka/Hadid-Zaha.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=notablebiographies.com}}</ref> فوڵاز حەدیدی برای نووسەر و ژمێریار و شارەزای کاروباری عەرەب بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/foulath-hadid-writer-and-expert-on-arab-affairs-8207992.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20220507/https://www.independent.co.uk/news/obituaries/foulath-hadid-writer-and-expert-on-arab-affairs-8207992.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Obituary – 'Foulath Hadid: Writer and expert on Arab affairs'|ئیش=[[The Independent]]|ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> زەها جارێک لە چاوپێکەوتنێکدا باسی لەوە کرد کە چۆن گەشتەکانی سەرەتای منداڵی بۆ شارە کۆنەکانی [[سۆمەر|سۆمەری]] لە باشووری عێراق بووە هۆی ئەوەی کە حەزی لە تەلارسازی بێت. حەدید لە شەستەکانی سەدەی ڕابردوودا لە قوتابخانەی بەشەناوخۆیی لە [[ئینگلتەرا]] و [[سویس|سویسرا]] خوێندوویەتی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2012/nov/14/zaha-hadid-woman-arab-double-edged-sword|سەردێڕ=Zaha Hadid: 'Being an Arab and a woman is a double-edged sword'|دوایین=Qureshi, Huma|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ئیش=The Guardian|زمان=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.ndtv.com/world-news/iraqi-british-architect-zaha-hadid-dies-of-heart-attack-at-65-1292731|سەردێڕ=Iraqi-British Architect Zaha Hadid Dies of Heart Attack at 65|بڵاوکەرەوە=[[NDTV]]|agency=[[Reuters]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> <ref name="auto">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Fontana-Giusti|یەکەم=Gordana|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٦|سەردێڕ=Zaha Hadid: 1950–2016|journal=Architectural Research Quarterly|زمان=en|بەرگ=٢٠|issue=2|پەڕەکان=٩٥–٩٨|doi=10.1017/S1359135516000348|issn=1359-1355|doi-access=free}}</ref> زەها لەماوەی ژیانیدا شووی نەکرد و منداڵی نەبوو.<ref name="Robert Booth-2017">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/artanddesign/2017/jan/16/zaha-hadid-leaves-67m-fortune-architects-will-reveals|سەردێڕ=Zaha Hadid leaves £67m fortune, architect's will reveals|دوایین=Robert Booth|ئیش=[[The Guardian]]|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> زەها لە [[زانکۆی ئەمریکی لە بەیرووت|زانکۆی ئەمریکی لە بەیروت]] بەشی بیرکاری خوێند، ئەمەش پێش ئەوەی لە ١٩٧٢ بچێتە لەندەن بۆ خوێندن لە فێرگەی کۆمەڵەی تەلارسازی. <ref name="notablebiographies.com2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Zaha Hadid Biography|ناونیشان=https://www.notablebiographies.com/supp/Supplement-Fl-Ka/Hadid-Zaha.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=notablebiographies.com}}</ref> لەوێ لەپاڵ هەریەکە لە [[ڕێم کۆلھاس|ڕێم کولهاس]]، [[ئێلیا زێنگێلیس]] و [[بێرنارد تشومی]] خوێندوویەتی.<ref name="The Daily Telegraph-20052">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/culture/art/3645888/A-warped-perspective.html|سەردێڕ=A warped perspective|ئیش=The Daily Telegraph|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> پرۆفیسۆرێکی ئەو، بەناوی کوولهاس، لە کاتی دەرچوونیدا بە "هەسارەیەک لە خولگەی خۆیدا" وەسفی زەهای کردووە.<ref name="The Daily Telegraph-20052" /> زێنگێلیس بە نایابترین قوتابی وەسفی کردووە کە تا ئێستا وانەبێژی کردووە. 'ئێمە ناومان لێنا داهێنەری ٨٩ پلە. هیچ شتێک هەرگیز لە ٩٠ پلەدا نەبووە. ئەو بینینێکی سەرنجڕاکێشی هەبوو.{{Sfn|Jodidio|2016}} دوای تەواوکردنی خوێندنەکەی، زەها لە ١٩٧٧ لەگەڵ پرۆفیسۆرەکانی پێشووی، کوولهاس و زێنگێلیس دەستی بە کارکردن کرد، ئەوەش لە ئۆفیسی تەلارسازی شارە گەورەکان (ئۆ ئێم ئەی)، لە شاری ڕۆتەردام، لە هۆڵەندا بوو.<ref name="dm">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠١٤|سەردێڕ=Dama Zaha Hadid profile|ناونیشان=https://designmuseum.org/designers/zaha-hadid|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[Design Museum]]}}</ref> لە ڕێگەی پەیوەندییەکەی لەگەڵ کوولهاس، ئەندازیاری تەلارسازی پیتەر ڕایسی ناسی، کە لە قۆناغە سەرەتاییەکانی کارکردنیدا پشتگیری و هاندانی بە زەها بەخشی.<ref name="The Daily Telegraph-20053">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/culture/art/3645888/A-warped-perspective.html|سەردێڕ=A warped perspective|ئیش=The Daily Telegraph|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref><ref name="auto2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Fontana-Giusti|یەکەم=Gordana|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٦|سەردێڕ=Zaha Hadid: 1950–2016|journal=Architectural Research Quarterly|زمان=en|بەرگ=٢٠|issue=2|پەڕەکان=٩٥–٩٨|doi=10.1017/S1359135516000348|issn=1359-1355|doi-access=free}}</ref> دواتر زەها وڵاتینامەی [[شانشینی یەکگرتوو|شانشینی یەکگرتووی]] وەرگرت.<ref name="notablebiographies.com3">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Zaha Hadid Biography|ناونیشان=https://www.notablebiographies.com/supp/Supplement-Fl-Ka/Hadid-Zaha.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=notablebiographies.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ=Architects: Biography Zaha Hadid|ناونیشان=https://www.floornature.com/zaha-hadid-53/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=floornature.com}}</ref> لە ١٩٨٠، کۆمپانیای تەلارسازی تایبەتی خۆی بە ناوی [[زاها حەدید ئەرکیتێکت]] لە [[لەندەن]] کردەوە.{{Sfn|Jodidio|2016}} لە سەرەتای هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا شێوازی کار و بەرهەمەکانی زەها لە ڕێگەی سکێچە زۆر ورد و ناوازەکانییەوە بینەرانی بە شێوازێکی نوێی تەلارسازی مۆدێرن ئاشنا کرد. لەو کاتەدا خەڵک سەرنجیان لەسەر دیزاینەکانی پۆستمۆدێرنیزم بوو، بۆیە دیزاینەکانی ڕێبازێکی جیاواز بوون لە تەلارسازی کە جیاوازییان هەبوو بەراورد بە دیزاینەرانی دیکە.<ref name="auto2" /> پاشان دەستی بە وانەوتنەوە لە بابەتی تەلارسازی کرد، سەرەتا لە فێرگەکەی کۆمەڵەی تەلارسازی، پاشان، بەدرێژایی چەند ساڵانێک لە سکووڵی هارڤارد بۆ دیزاین، [[زانکۆی کامبریج]]، زانکۆی شیکاگۆ، Hochschule für bildende Künste لە [[ھامبورگ|هامبۆرگ]]، زانکۆی ئیلینۆیس لە شیکاگۆ, و... زانکۆی کۆڵۆمبیا لەو کارەی بەردەوام بوو. ناوبانگی سەرەتایی خۆی بە وانەوتنەوە و دیزاین و پڕۆژە سەرەتاییە ڕەنگاوڕەنگ و ڕادیکاڵەکانی بەدەستهێنا، کە بە شێوەیەکی بەرفراوان لە گۆڤارەکانی تەلارسازیدا بڵاوکرانەوە بەڵام تاڕادەیەکی زۆر بەبێ دروستکردن مانەوە. پڕۆژە گەورە بەڵام دروستنەکراوەکانی بریتی بوون لە پلانێک بۆ لوتکەیەک لە هۆنگ کۆنگ (١٩٨٣)، و پلانێک بۆ ئۆپێراخانەیەک لە [[کاردیف]]، [[وێڵز]]، (١٩٩٤). ئەزموونی کاردیف بە تایبەتی بێهیواکەر بوو؛ دیزاینەکەی لەلایەن دەستەی دادوەرانی پێشبڕکێیەکە وەک باشترین هەڵبژێردرا، بەڵام حکومەتی وێڵز ڕەتیکردەوە پارەی بۆ بدات و بڕی پارەی خەڵاتەکەش درا بە دیزاینێکی دیکە کە کەمتری تێدەچوو.<ref>Nicolai Ourousoff, ''The New York Times'', 5 July 2011. Retrieved 22 December 2018.</ref> ناوبانگەکەی لەم قۆناغەدا تا ڕادەیەکی زۆر لەسەر وانەوتنەوە و ئەو تابلۆ خەیاڵی و ڕەنگاوڕەنگانەی کە لە بینا پێشنیار کراوەکانی دروستی دەکرد، وەستابوو. ناوبانگی نێودەوڵەتییەکەی لە ساڵی ١٩٨٨دا زۆر بەرزبووەوە کاتێک هەڵبژێردرا بۆ پیشاندانی وێنەکێشان و تابلۆکانی وەک یەکێک لە حەوت تەلارساز کە هەڵبژێردران بۆ بەشداریکردن لە پێشانگای "دیکۆستراکتڤیزم لە تەلارسازیدا" کە لەلایەن [[فیلیپ جانسۆن|فیلیپ جۆنسۆن]] و مارک ویگلی لە مۆزەخانەی هونەری مۆدێرن لە نیویۆرک بەڕێوەچوو.<ref name="Kamin2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Visionary architect 1st woman to win Pritzker|ئیش=Chicago Tribune|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠١٦|دوایین=Kamin, Blair|پەڕە=٧}}</ref>{{Sfn|Taschen|2016}}<ref name="auto3">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Fontana-Giusti|یەکەم=Gordana|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٦|سەردێڕ=Zaha Hadid: 1950–2016|journal=Architectural Research Quarterly|زمان=en|بەرگ=٢٠|issue=2|پەڕەکان=٩٥–٩٨|doi=10.1017/S1359135516000348|issn=1359-1355|doi-access=free}}</ref> ==مردن== زەھا حەدید لە ڕۆژی ٣١ ئازاری ٢٠١٦ لە شاری [[مەیامی]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکان کۆچی دوایی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Untimely Death of Zaha Hadid Shocks the World of Art and Architecture {{!}} Widewalls|ناونیشان=https://www.widewalls.ch/magazine/zaha-hadid-death|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.widewalls.ch|زمان=en}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.widewalls.ch/magazine/zaha-hadid-death |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == پێشانگا == <gallery> File:Feuerwehrhaus von Zaha Hadid bei Vitra in Weil am Rhein an der Álvaro-Siza-Promenade 2.jpg| File:Bergisel 2004-11-04.jpg| File:CenterForContemporaryArtCorner.jpg| File:5298 Wolfsburg.JPG| File:Phaeno, Wolfsburg, Ausstellungsflaeche.JPG| File:BMW Leipzig MEDIA 050727 Download ZGB 4 max.jpg| File:Zaha Hadib Ordrupgaard 1.JPG| </gallery> == سەرچاوەکان == <references /> {{ھەڵگرانی خەڵاتی پریتزکێر}} {{تووڵی دەروازە|نژیاروانی|ژیاننامە|شانشینی یەکگرتوو|ژن|عێراق|دەیەی ٢٠١٠|بەغدا}} {{پۆلی کۆمنز|Zaha Hadid}} [[پۆل:خەڵکی بەغدا]] [[پۆل:موسڵمانانی بریتانی]] [[پۆل:نژیاروانانی بریتانی]] [[پۆل:نژیاروانانی ژن]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٦]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر]] [[پۆل:دەیمەکانی فەرماندەی نیشانەی ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی]] [[پۆل:موسڵمانانی عێراقی]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئەمریکی لە بەیرووت]] on0lj6gyj7jwsakv7y4sjj808ixyho7 0 12915 1582205 1553690 2026-05-08T14:29:54Z Hemin.ibrahimm 75723 1582205 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی زانکۆ |ناو = زانکۆی پزیشکیی ھەولێر |ناوی خۆماڵی = زانکۆی ھەولێری پزیشکی |ناوی وێنە = Hawler medical university.jpg |قەبارەی وێنە = 240px |سەردێڕ = لۆگۆی زانکۆکە |ناوی لاتینی = |دروشم = |دروشم بە کوردی = |دامەزراندن = [[٢٠٠٥]] |جۆر = |پابەندبوون = |بودجە = |بەڕێوەبەر = |سەرۆکی زانکۆ = پڕۆفیسۆری یاریدەدەر دکتۆر علی عبدالرزّاق الدباغ |خوێندکاران = |شار = [[ھەولێر]] |ویلایەت = |پارێزگا =هەولێر |وڵات = [[ھەرێمی کوردستان]] |ھێڵ = |کامپ = |یاریزانە وەرزشییەکان = |وەرزشەکان = |نازناو = |پابەندییەکان = |ماڵپەڕ = [http://www.hmu.edu.krd www.hmu.edu.krd] |لۆگۆ = }} '''زانکۆی پزیشکیی ھەولێر''' (ناوی فەرمی: '''زانکۆی ھەولێری پزیشکی''') زانکۆیەکی پزیشکییە لە [[ھەولێر]] کە لە ساڵی ٢٠٠٥دا دامەزراوە. لە ئێستادا پڕۆفیسۆری دکتۆر (علی عبدالرزاق دەباغ) سەرۆکی زانکۆیە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2020-10-18 |سەردێڕ=Hawler Medical University - University Council |ناونیشان=https://hmu.edu.krd/divisions/university-council |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-08 |وێبگە=hmu.edu.krd |زمان=en-gb}}</ref>. زانکۆی پزیشکیی هەولێر سەر بە وەزارەتی [[وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی|خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستیی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکومەتی هەرێمی کوردستانە]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=حکومەتی هەرێمی کوردستان {{!}} وەزارەتی خوێندنی باڵا |ناونیشان=https://gov.krd/mohe/publications/%D8%B2%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%86-%D9%88-%D8%AF%D8%A7%D9%85%DB%95%D8%B2%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%95-%D8%A6%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-08 |وێبگە=حکومەتی هەرێمی كوردستان |زمان=en}}</ref>. == کۆلێژەکان == * پزیشکیی گشتی * پزیشکیی ددان * دەرمانسازی * پەرستیاری * زانستە تەندروستییەکان == مێژوو == لە تەممووزی ٢٠٠٥ ئەم زانکۆیە بەڕووی خوێندکاران کرایەوە. ئەو کاتەی ئەم زانکۆیە بنیاتنرا، چوار کۆلێژی پزیشکی ھەبوون کە لەلایەن [[زانکۆی سەلاحەدین]] بەڕێوەدەبران. ئەو زانکۆیە دامەزرا بۆ چاودێریکردنی ئەم چوار کۆلێژە و باشترکردن و بەرەوپێشبردنی پەروەردەی پزیشکی و سیستەمی تەندروستی. جیابوونەوەکە دوای پێشنیارێک هات کە ژمارەیەک ئەکادیمی لەو کۆلێژانە بە پاڵپشتی سەرۆکایەتی زانکۆی سەڵاحەدین و هەروەها وەزارەتی تەندروستی و وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوە زانستییەکان پێشکەشیان کرد. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * ویکیپیدیای عەرەبی و ئینگلیزی == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://hmu.edu.krd/ وێبگەی زانکۆی ھەولێری پزیشکی] {{زانکۆکانی کوردستان}} {{زانکۆکانی عێراق}} {{تووڵی دەروازە|دەیەی ٢٠٠٠|عێراق}} [[پۆل:زانکۆکانی عێراق]] [[پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی ھەولێر]] [[پۆل:شوێنەکانی ھەولێر]] [[پۆل:زانکۆ کوردییەکان]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠٠٥ لە باشووری کوردستان]] 8tcdw6r3u8ey4vtd3s4q0epny5iwzxf 1582337 1582205 2026-05-08T20:03:27Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1582337 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانکۆ |ناو = زانکۆی پزیشکیی ھەولێر |ناوی خۆماڵی = زانکۆی ھەولێری پزیشکی |ناوی وێنە = Hawler medical university.jpg |قەبارەی وێنە = 240px |سەردێڕ = لۆگۆی زانکۆکە |ناوی لاتینی = |دروشم = |دروشم بە کوردی = |دامەزراندن = [[٢٠٠٥]] |جۆر = |پابەندبوون = |بودجە = |بەڕێوەبەر = |سەرۆکی زانکۆ = پڕۆفیسۆری یاریدەدەر دکتۆر علی عبدالرزّاق الدباغ |خوێندکاران = |شار = [[ھەولێر]] |ویلایەت = |پارێزگا =هەولێر |وڵات = [[ھەرێمی کوردستان]] |ھێڵ = |کامپ = |یاریزانە وەرزشییەکان = |وەرزشەکان = |نازناو = |پابەندییەکان = |ماڵپەڕ = [http://www.hmu.edu.krd www.hmu.edu.krd] |لۆگۆ = }} '''زانکۆی پزیشکیی ھەولێر''' (ناوی فەرمی: '''زانکۆی ھەولێری پزیشکی''') زانکۆیەکی پزیشکییە لە [[ھەولێر]] کە لە ساڵی ٢٠٠٥دا دامەزراوە. لە ئێستادا پڕۆفیسۆری دکتۆر (علی عبدالرزاق دەباغ) سەرۆکی زانکۆیە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2020-10-18 |سەردێڕ=Hawler Medical University - University Council |ناونیشان=https://hmu.edu.krd/divisions/university-council |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-08 |وێبگە=hmu.edu.krd |زمان=en-gb}}</ref>. زانکۆی پزیشکیی هەولێر سەر بە وەزارەتی [[وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی|خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستیی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکومەتی هەرێمی کوردستانە]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=حکومەتی هەرێمی کوردستان {{!}} وەزارەتی خوێندنی باڵا |ناونیشان=https://gov.krd/mohe/publications/%D8%B2%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%86-%D9%88-%D8%AF%D8%A7%D9%85%DB%95%D8%B2%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%95-%D8%A6%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-08 |وێبگە=حکومەتی هەرێمی كوردستان |زمان=en}}</ref>. == کۆلێژەکان == * پزیشکیی گشتی * پزیشکیی ددان * دەرمانسازی * پەرستیاری * زانستە تەندروستییەکان == مێژوو == لە تەممووزی ٢٠٠٥ ئەم زانکۆیە بەڕووی خوێندکاران کرایەوە. ئەو کاتەی ئەم زانکۆیە بنیاتنرا، چوار کۆلێژی پزیشکی ھەبوون کە لەلایەن [[زانکۆی سەلاحەدین]] بەڕێوەدەبران. ئەو زانکۆیە دامەزرا بۆ چاودێریکردنی ئەم چوار کۆلێژە و باشترکردن و بەرەوپێشبردنی پەروەردەی پزیشکی و سیستەمی تەندروستی. جیابوونەوەکە دوای پێشنیارێک هات کە ژمارەیەک ئەکادیمی لەو کۆلێژانە بە پاڵپشتی سەرۆکایەتی زانکۆی سەڵاحەدین و هەروەها وەزارەتی تەندروستی و وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوە زانستییەکان پێشکەشیان کرد. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * ویکیپیدیای عەرەبی و ئینگلیزی == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://hmu.edu.krd/ وێبگەی زانکۆی ھەولێری پزیشکی] {{زانکۆکانی کوردستان}} {{زانکۆکانی عێراق}} {{تووڵی دەروازە|دەیەی ٢٠٠٠|عێراق}} [[پۆل:زانکۆکانی عێراق]] [[پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی ھەولێر]] [[پۆل:شوێنەکانی ھەولێر]] [[پۆل:زانکۆ کوردییەکان]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠٠٥ لە باشووری کوردستان]] sr63f1vb4czx7n3602qnckvax52tkp9 0 73267 1582267 1463181 2026-05-08T16:58:28Z Aza 86 Aza پەڕەی [[فەلسەفەی ڕەوشت]] گواستەوە بۆ [[فەلسەفەی ئەخلاق]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو: وتووێژی وتاری ئەخلاق 1463181 wikitext text/x-wiki '''فەلسەفەی ڕەوشت''' یان '''ڕەوشتزانی''' یان '''فەلسەفەی ئاکار''' یان '''فەلسەفەی ئەخلاق''' ({{بە ئینگلیزی|Ethics}} یان ''Moral Philosophy'') بەشێکە لە [[فەلسەفە]] کە ئەرکی وەڵامدانەوەی بە پرسیارە سەرەتایییەکانی ڕەوشتی لە ئەستۆیە. دروست و نادروست، خێر و شەڕ و ناسینی چاکە لە ئەرکەکانی ئەم بەشە لە فەلسەفەیە.<ref>http://www.iep.utm.edu/ethics/</ref> == پێناسەی ڕەوشتزانی == بەگوێرەی [[تۆماس پۆڵ]] و [[لیندا ئێلدەر]]، کە لە دامەزراوەی بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانە کاردەکەن، «زۆربەی خەڵک ڕەوشتزانی تێکەڵ دەکەن لەگەڵ ھەڵسوکەوتکردن بەپێی دابونەریتە کۆمەڵایەتییەکان، باوەڕە ئایینییەکان، و یاسا»، و مامەڵە لەگەڵ ڕەوشتزانی ناکەن وەک چەمکێکی سەربەخۆ. پۆڵ و ئێلدەر ڕەوشتزانی پێناسە دەکەن وەک «کۆمەڵێک لەو چەمک و بنەمایانەی کە ڕێنماییمان دەکەن لە دیاریکردنی ئەوەی کام ھەڵسوکەوت یارمەتی بوونەوەرە ھەستەوەرەکان دەدات و کامەیان زیانیان پێدەگەیەنێت». فەرھەنگی فەلسەفەی کامبریج ئاماژە بەوە دەکات کە «بە شێوەیەکی گشتی تێکەڵییەک لە نێوان وشەی ڕەوشتزانی (ethics) و ڕەوشت (morality)دا ھەیە و ھەندێک جار دەستەواژەی 'ڕەوشتزانی' بە شێوەیەکی بەرتەسکتر بەکاردێت بۆ گەیاندنی مانای بنەما ڕەوشتییەکانی نەریتێک، کۆمەڵگەیەکی دیاریکراو یان تاکێک.» مانای گشتیی ڕەوشتزانی: بڕیارێکی ژیرانە، نموونەیی، و ئایدیالییە (کە بە باشترین چارەسەری بەردەست دادەنرێت) و لەسەر بنەمای ئەقڵی ساغ دامەزراوە. ئەمە بە مانای ڕەتکردنەوەی ئەگەری وێرانکاری نییە ئەگەر پێویست بێت و ئەگەر لە ئەنجامی ئازاردانێکی بەمەبەستەوە نەبێت. بۆ نموونە، ئەگەر کەسێک ھەست بە ھەڕەشەی ململانێیەکی جەستەیی بکات و ھیچ چارەسەرێکی تری لەبەردەستدا نەبێت، قبوڵکراوە کە بە ڕادەی پێویست زیان بە لایەنی بەرامبەر بگەیەنێت لە چوارچێوەی بەرگریکردن لە خۆ. لەبەرئەوە، ڕەوشتزانی یاسا پێشکەش ناکات، وەک ڕەوشت، بەڵام دەکرێت وەک ئامرازێک بۆ دیاریکردنی بەھا ڕەوشتییەکان بەکاربھێنرێت (ئەو ھەڵوێست و ڕەفتارانەی کە پێشینە دەدەن بە بەھا کۆمەڵایەتییەکان، وەک ڕەوشتزانی یان ڕەوشت).<ref>Paul, Richard؛ Elder, Linda (2006). The Miniature Guide to Understanding the Foundations of Ethical Reasoning. United States: Foundation for Critical Thinking Free Press. ص. np. ISBN 0-944583-17-2.</ref><ref>John Deigh in Robert Audi (ed), The Cambridge Dictionary of Philosophy, 1995.</ref> == سەروو ڕەوشتزانی == سەروو-ڕەوشتزانی لقێکە لە ڕەوشتزانیی فەلسەفی کە پرسیار دەکات چۆن لە ھەڵە و ڕاست تێدەگەین و دەربارەیان دەزانین و مەبەستمان چییە کاتێک باسی ئەوە دەکەین چی ڕاستە و چی ھەڵەیە. پرسیارێکی ڕەوشتی کە پەیوەستە بە دۆخێکی کرداریی دیاریکراوەوە - وەک "ئایا دەبێت ئەم پارچە دیاریکراوەی کێکی [[شوکولاتە]] بخۆم؟" - ناتوانێت پرسیارێکی سەروو-ڕەوشتی بێت (بەڵکو، ئەمە پرسیارێکی ڕەوشتیی جێبەجێکراوە). پرسیارێکی سەروو-ڕەوشتی پرسیارێکی [[تیۆری]]یە و پەیوەستە بە کۆمەڵێکی بەرفراوانتر لە پرسیارە کردارییە دیاریکراوەکان. بۆ نموونە، "ئایا ھەرگیز دەکرێت زانینێکی دڵنیاکەرەوەمان ھەبێت دەربارەی ئەوەی چی ڕاستە و چی ھەڵەیە؟" پرسیارێکی سەروو-ڕەوشتییە. سەروو-ڕەوشتزانی ھەمیشە ھاوڕێی ڕەوشتزانیی فەلسەفی بووە. بۆ نموونە، ئەڕستۆ ئاماژە بەوە دەکات کە زانینی کەمتر ورد لە ڕەوشتزانیدا ئەگەری ھەیە بە بەراورد بە بوارەکانی تری لێکۆڵینەوە، و پێی وایە کە زانینی ڕەوشتی پشت بە خوگرتن و کەلتوور وەگرتن دەبەستێت بە شێوەیەک کە لە جۆرەکانی تری زانین جیای دەکاتەوە. سەروو-ڕەوشتزانی لە کتێبی «بنەماکانی ڕەوشت»ی [[جۆرج ئێدوارد موور]] لە ساڵی ١٩٠٣ەوە گرنگە. تێیدا بۆ یەکەمجار دەربارەی ئەوەی نووسی کە ناوی لێنابوو «ھەڵەکاری سروشتگەرایی». تێبینی کرا کە موور ڕێبازی سروشتگە ڕایی لە ڕەوشتدا لە «بەڵگەی پرسیاری کراوە» کەیدا ڕەتکردەوە. ئەمە وای لە بیرمەندان کرد جارێکی تر سەیری پرسیارەکانی پلە دوو بکەنەوە دەربارەی ڕەوشت. پێشتر، فەیلەسوفی سکۆتلەندی دەیڤد ھیوم بۆچوونێکی ھاوشێوەی پێشکەش کرد دەربارەی جیاوازیی نێوان ڕاستییەکان و بەھاکان. لێکۆڵینەوەکان دەربارەی چۆنییەتی زانینمان لە ڕەوشتزانیدا دابەش دەبن بۆ مەعریفی (زانینخوازی) و نامەعریفی (نازانینخوازی)؛ ئەمە نزیکترە لەوەی پێی دەوترێت وەسفی و ناوەسفی. نازانینخوازی ئەو بۆچوونەیە کە دەڵێت کاتێک حوکم لەسەر شتێک دەدەین کە لە ڕووی ڕەوشتییەوە ڕاستە یان ھەڵەیە، ئەم حوکمە نە ڕاستە و نە ھەڵەیە. بۆ نموونە، لەوانەیە تەنھا ھەستە سۆزدارییەکانمان دەربارەی ئەم شتانە دەرببڕین؛ بەڵام مەعریفیزم پێی وایە کاتێک باسی ڕاست و ھەڵە دەکەین، باسی ڕاستییەکان دەکەین.<ref>https://web.archive.org/web/20131028131348/http://www.bbc.co.uk/ethics/introduction/intro_1.shtml</ref> === ئۆنتۆلۆژیای ڕەوشتزانی === ئۆنتۆلۆژیای ڕەوشتزانی دەربارەی ئەو شت و تایبەتمەندییانەیە کە بەھایان ھەیە، واتە ئەو جۆرە شتانەی کە گریمانە ڕەوشتییەکان ئاماژەیان پێدەکەن. ناوەسفییەکان و نازانینخوازان پێیان وایە کە ڕەوشت پێویستی بە ئۆنتۆلۆژیایەکی دیاریکراو نییە چونکە گریمانە ڕەوشتییەکان ئاماژە بە ھیچ شتێک ناکەن. ئەمە بە ھەڵوێستی ناواقیعی ناسراوە. لە لایەکی ترەوە، واقیعخوازان دەبێت ڕوونی بکەنەوە کە چ جۆرە بوونەوەرێک، تایبەتمەندییەک یان دۆخێک پەیوەندییان بە ڕەوشتەوە ھەیە، و چۆن بەھایان ھەیە، و بۆچی ڕێنمایی کردارەکانمان دەکەن و ھانمان دەدەن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فەلسەفە}} {{فەلسەفە}} {{پۆلی کۆمنز|Ethics}} [[پۆل:فەلسەفەی ئەخلاق]] [[پۆل:فەلسەفەی کۆمەڵایەتی]] [[پۆل:فەلسەفەی ژیان]] [[پۆل:فەلسەفەی زەین]] [[پۆل:بابەتە سەرەکییەکان]] [[پۆل:سایکۆئانالیز]] ik2dsi4ofniwp84vx5kcnahgthwqj2u 0 73599 1582367 1417480 2026-05-09T00:50:17Z Xqbot 261 بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[فەلسەفەی ئەخلاق]] 1582367 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[فەلسەفەی ئەخلاق]] bmjyqnuxv4ng23mjmu9yqoafaviau51 14 89993 1582298 859352 2026-05-08T17:06:53Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Port cities in India}} 1582298 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|Port cities in India}} [[پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکان بەپێی وڵات]] [[پۆل:شار و شارۆچکەکانی ھیندستان]] [[پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئاسیا]] hg8ky5y52f464joc6m5152th0vuxgqf 0 98619 1582200 1578244 2026-05-08T14:16:36Z Hemin.ibrahimm 75723 زیادکردنی هەندێک سەرچاوەو کۆلێژی پزیشکی سەرۆکی زانکۆ 1582200 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} {{شێواز}} {{زانیاریدانی زانکۆ |ناو = زانکۆی ھەڵەبجە<br/><small>University Of Halabja</small> |قەبارەی وێنە =330px |وێنە_لێدوان =لۆگۆی زانکۆی ھەڵەبجە |ناوی لاتینی = |دروشم = |دامەزراندن = [[٢٠١٠]] |جۆر =[[میللی]]، [[حکومی]] |بودجە = |بەڕێوەبەر = |سەرۆکی زانکۆ =پ.د. بەمۆ پەروێزخان |خوێندکاران = |شار =[[ھەڵەبجە]] |پارێزگا =[[پارێزگای ھەڵەبجە]] |وڵات =[[عێراق]] |کامپ =عەبابەیلێ |ماڵپەڕ =https://uoh.edu.iq |لۆگۆ =}} '''زانکۆی ھەڵەبجە''' یەکێکە لە زانکۆ حکومییەکانی [[ھەرێمی کوردستان]] کە بەفەرمانی ئەنجومەنی وەزیران ژمارە (١٦٧٠) لە ڕێکەوتی ٢٠١٠/٧/٨، وە بە پێی بڕگەی یەکەمی مادەی حەوتەم لە یاسای [[وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی]] ژمارەی ١٠ی ساڵی ٢٠٠٨ وە فەرمانی وەزاریی وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی ژمارە (ن/٦٦٤) لە ٢٠١٠/٧/١٢   سەبارەت بە دامەزراندنی زانکۆکانی (ھەڵەبجە، ڕاپەڕین، زاخۆ، گەرمیان) لەلایەن کابینەی شەشەمی حکومەتی ھەرێمی کوردستانەوە بڕیاری دامەزراندنی بۆ دەرچووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-09-17 |سەردێڕ=زانکۆی هەڵەبجە لە ریزبەندی چوارەمدایە لەناو زانکۆ حکومییەکاندا |ناونیشان=https://ku.964media.com/230903/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-08 |وێبگە=+964}}</ref>. == مێژوو == سەرەتا پێش دامەزراندنی زانکۆی ھەڵەبجە، کۆلێجی پەروەدەی بنەڕەت لە شاری ھەڵەبجە ھەبوو کە سەر بە زانکۆی سلێمانی بوو و لە سێ بەش پێکھاتبوو (بەشی زمانی ئینگلیزی و بەشی کۆمەڵایەتی و بەشی پەروەردەی وەرزش). بەڵام لە ڕێکەوتی ٨ی تەمووزی ٢٠١٠ بە بڕیاری ژمارە (١٦٧٠) حکومەتی ھەرێمی کوردستان برِیاری دامەزراندنی زانکۆی ھەڵەبجەی دا وەک زانکۆیەکی سەربەخۆ و کۆلێجی پەروەردەی بنەڕەت لە زانکۆی سلێمانی جیابووەو بووە بنەڕەتی زانکۆی ھەڵەبجە. بە تێپەڕبوونی کات ئەم زانکۆیە لە گەشەسەندن و فراوانبون بەردەوام بوو، بە ھەوڵەکانی ستافی زانستی و کارگێڕی زانکۆ لە ئایندەدا دەبێتە یەکێک لە زانکۆ گەورەکانی کوردستان و عێراق. پێگەی جوگرافی زانکۆ لەڕووی ھەڵکەوتەی جوگرافییەوە، کەمپی زانکۆکە دەکەوێتە باشوری شاری ھەڵەبجە نزیک گوندی عەبابەیلێ. == بەشەکان == زانکۆی ھەڵەبجە لە پێنج کۆلێژ پێکھاتووە کە ئەمانەی خوارەوەن: * کۆلێژی ئەندازیاری (بەشی ئەندازیاری شارستانی، بەشی ئەندازیاری کارەبا و ئەلیکترۆنیک) * کۆلێژی زانست (بەشی فیزیا، بەشی زانستی کۆمپیوتەر) * کۆلێژی پەروەردەی بنەڕەت (بەشی زمانی ئینگلیزی، زمانی عەرەبی، زمانی کوردی لە شارەزوور، زانستەکۆمەڵایەتییەکان) * کۆلێژی زانستە مرۆڤایەتیەکان ( بەشی مێژوو، بەشی جوگرافیا، بەشی بنەماکانی ئاین) * کۆلێژی پەروەردەی جەستەیی و زانستە وەرزشییەكان (بەشی پەروەردەی وەرزش، بەشی پەروەردەی وەرزشی بنەڕەت) * بەشی یاسا و کارگێڕی ( یاسا ، بازرگانی نێودەوڵەتی ، سیاسەت و پەیوەندی نێودەوڵەتی ) * کۆلێژی پزیشکی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=کۆلێژی پزیشکی لە زانکۆی هەڵەبجە دەکرێتەوە |ناونیشان=https://gov.krd/mohe/activities/news-and-press-releases/2024/august/%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D9%BE%D8%B2%DB%8C%D8%B4%DA%A9%DB%8C-%D9%84%DB%95-%D8%B2%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%86%DB%8C-%D9%87%DB%95%DA%B5%DB%95%D8%A8%D8%AC%DB%95-%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%B1%DB%8E%D8%AA%DB%95%D9%88%DB%95/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-08 |وێبگە=حکومەتی هەرێمی كوردستان |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=کوردستان 24 |first=Kurdistan24- |ڕێکەوت=2024-07-09 |سەردێڕ=سەرۆکوەزیران مەسرور بارزانی ڕەزامەندیی لەسەر دابینکردنی پێویستییەکانی کۆلێژی پزیشکیی زانکۆی هەڵەبجە دا |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/261554/slug |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-08 |وێبگە=سەرۆکوەزیران مەسرور بارزانی ڕەزامەندیی لەسەر دابینکردنی پێویستییەکانی کۆلێژی پزیشکیی زانکۆی هەڵەبجە دا}}</ref> == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://uoh.edu.iq وێبگەی فەرمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250320081410/https://uoh.edu.iq/ |date=٢٠ی ئازاری ٢٠٢٥ }} {{زانکۆکانی کوردستان}} {{زانکۆکانی عێراق}} {{زانکۆی کوردستان-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەڵەبجە|کوردستان|عێراق|زانکۆکان}} {{پۆلی کۆمنز|University of Halabja}} [[پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:زانکۆکانی عێراق]] [[پۆل:ھەڵەبجە]] [[پۆل:پارێزگای ھەڵەبجە]] [[پۆل:زانکۆ کوردییەکان]] ezos05087trq7d6dzyl1jj25ygv9fdd 1582212 1582200 2026-05-08T15:00:25Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1582212 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} {{شێواز}} {{زانیاریدانی زانکۆ |ناو = زانکۆی ھەڵەبجە<br/><small>University Of Halabja</small> |قەبارەی وێنە =330px |وێنە_لێدوان =لۆگۆی زانکۆی ھەڵەبجە |ناوی لاتینی = |دروشم = |دامەزراندن = [[٢٠١٠]] |جۆر =[[میللی]]، [[حکومی]] |بودجە = |بەڕێوەبەر = |سەرۆکی زانکۆ =پ.د. بەمۆ پەروێزخان |خوێندکاران = |شار =[[ھەڵەبجە]] |پارێزگا =[[پارێزگای ھەڵەبجە]] |وڵات =[[عێراق]] |کامپ =عەبابەیلێ |ماڵپەڕ =https://uoh.edu.iq |لۆگۆ =}} '''زانکۆی ھەڵەبجە''' یەکێکە لە زانکۆ حکومییەکانی [[ھەرێمی کوردستان]] کە بەفەرمانی ئەنجومەنی وەزیران ژمارە (١٦٧٠) لە ڕێکەوتی ٢٠١٠/٧/٨، وە بە پێی بڕگەی یەکەمی مادەی حەوتەم لە یاسای [[وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی]] ژمارەی ١٠ی ساڵی ٢٠٠٨ وە فەرمانی وەزاریی وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی ژمارە (ن/٦٦٤) لە ٢٠١٠/٧/١٢   سەبارەت بە دامەزراندنی زانکۆکانی (ھەڵەبجە، ڕاپەڕین، زاخۆ، گەرمیان) لەلایەن کابینەی شەشەمی حکومەتی ھەرێمی کوردستانەوە بڕیاری دامەزراندنی بۆ دەرچووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-09-17 |سەردێڕ=زانکۆی هەڵەبجە لە ریزبەندی چوارەمدایە لەناو زانکۆ حکومییەکاندا |ناونیشان=https://ku.964media.com/230903/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-08 |وێبگە=+964}}</ref>. == مێژوو == سەرەتا پێش دامەزراندنی زانکۆی ھەڵەبجە، کۆلێجی پەروەدەی بنەڕەت لە شاری ھەڵەبجە ھەبوو کە سەر بە زانکۆی سلێمانی بوو و لە سێ بەش پێکھاتبوو (بەشی زمانی ئینگلیزی و بەشی کۆمەڵایەتی و بەشی پەروەردەی وەرزش). بەڵام لە ڕێکەوتی ٨ی تەمووزی ٢٠١٠ بە بڕیاری ژمارە (١٦٧٠) حکومەتی ھەرێمی کوردستان برِیاری دامەزراندنی زانکۆی ھەڵەبجەی دا وەک زانکۆیەکی سەربەخۆ و کۆلێجی پەروەردەی بنەڕەت لە زانکۆی سلێمانی جیابووەو بووە بنەڕەتی زانکۆی ھەڵەبجە. بە تێپەڕبوونی کات ئەم زانکۆیە لە گەشەسەندن و فراوانبون بەردەوام بوو، بە ھەوڵەکانی ستافی زانستی و کارگێڕی زانکۆ لە ئایندەدا دەبێتە یەکێک لە زانکۆ گەورەکانی کوردستان و عێراق. پێگەی جوگرافی زانکۆ لەڕووی ھەڵکەوتەی جوگرافییەوە، کەمپی زانکۆکە دەکەوێتە باشوری شاری ھەڵەبجە نزیک گوندی عەبابەیلێ. == بەشەکان == زانکۆی ھەڵەبجە لە پێنج کۆلێژ پێکھاتووە کە ئەمانەی خوارەوەن: * کۆلێژی ئەندازیاری (بەشی ئەندازیاری شارستانی، بەشی ئەندازیاری کارەبا و ئەلیکترۆنیک) * کۆلێژی زانست (بەشی فیزیا، بەشی زانستی کۆمپیوتەر) * کۆلێژی پەروەردەی بنەڕەت (بەشی زمانی ئینگلیزی، زمانی عەرەبی، زمانی کوردی لە شارەزوور، زانستەکۆمەڵایەتییەکان) * کۆلێژی زانستە مرۆڤایەتیەکان ( بەشی مێژوو، بەشی جوگرافیا، بەشی بنەماکانی ئاین) * کۆلێژی پەروەردەی جەستەیی و زانستە وەرزشییەكان (بەشی پەروەردەی وەرزش، بەشی پەروەردەی وەرزشی بنەڕەت) * بەشی یاسا و کارگێڕی ( یاسا ، بازرگانی نێودەوڵەتی ، سیاسەت و پەیوەندی نێودەوڵەتی ) * کۆلێژی پزیشکی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=کۆلێژی پزیشکی لە زانکۆی هەڵەبجە دەکرێتەوە |ناونیشان=https://gov.krd/mohe/activities/news-and-press-releases/2024/august/%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D9%BE%D8%B2%DB%8C%D8%B4%DA%A9%DB%8C-%D9%84%DB%95-%D8%B2%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%86%DB%8C-%D9%87%DB%95%DA%B5%DB%95%D8%A8%D8%AC%DB%95-%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%B1%DB%8E%D8%AA%DB%95%D9%88%DB%95/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-08 |وێبگە=حکومەتی هەرێمی كوردستان |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=کوردستان 24 |first=Kurdistan24- |ڕێکەوت=2024-07-09 |سەردێڕ=سەرۆکوەزیران مەسرور بارزانی ڕەزامەندیی لەسەر دابینکردنی پێویستییەکانی کۆلێژی پزیشکیی زانکۆی هەڵەبجە دا |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/261554/slug |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-08 |وێبگە=سەرۆکوەزیران مەسرور بارزانی ڕەزامەندیی لەسەر دابینکردنی پێویستییەکانی کۆلێژی پزیشکیی زانکۆی هەڵەبجە دا}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://uoh.edu.iq وێبگەی فەرمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250320081410/https://uoh.edu.iq/ |date=٢٠ی ئازاری ٢٠٢٥ }} {{زانکۆکانی کوردستان}} {{زانکۆکانی عێراق}} {{زانکۆی کوردستان-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەڵەبجە|کوردستان|عێراق|زانکۆکان}} {{پۆلی کۆمنز|University of Halabja}} [[پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:زانکۆکانی عێراق]] [[پۆل:ھەڵەبجە]] [[پۆل:پارێزگای ھەڵەبجە]] [[پۆل:زانکۆ کوردییەکان]] hvrjp2ma74vrlfnny5e7adcqpe7uj1r 1582335 1582212 2026-05-08T20:03:07Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1582335 wikitext text/x-wiki {{شێواز}} {{زانیاریدانی زانکۆ |ناو = زانکۆی ھەڵەبجە<br/><small>University Of Halabja</small> |قەبارەی وێنە =330px |وێنە_لێدوان =لۆگۆی زانکۆی ھەڵەبجە |ناوی لاتینی = |دروشم = |دامەزراندن = [[٢٠١٠]] |جۆر =[[میللی]]، [[حکومی]] |بودجە = |بەڕێوەبەر = |سەرۆکی زانکۆ =پ.د. بەمۆ پەروێزخان |خوێندکاران = |شار =[[ھەڵەبجە]] |پارێزگا =[[پارێزگای ھەڵەبجە]] |وڵات =[[عێراق]] |کامپ =عەبابەیلێ |ماڵپەڕ =https://uoh.edu.iq |لۆگۆ =}} '''زانکۆی ھەڵەبجە''' یەکێکە لە زانکۆ حکومییەکانی [[ھەرێمی کوردستان]] کە بەفەرمانی ئەنجومەنی وەزیران ژمارە (١٦٧٠) لە ڕێکەوتی ٢٠١٠/٧/٨، وە بە پێی بڕگەی یەکەمی مادەی حەوتەم لە یاسای [[وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی]] ژمارەی ١٠ی ساڵی ٢٠٠٨ وە فەرمانی وەزاریی وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی ژمارە (ن/٦٦٤) لە ٢٠١٠/٧/١٢   سەبارەت بە دامەزراندنی زانکۆکانی (ھەڵەبجە، ڕاپەڕین، زاخۆ، گەرمیان) لەلایەن کابینەی شەشەمی حکومەتی ھەرێمی کوردستانەوە بڕیاری دامەزراندنی بۆ دەرچووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024-09-17 |سەردێڕ=زانکۆی هەڵەبجە لە ریزبەندی چوارەمدایە لەناو زانکۆ حکومییەکاندا |ناونیشان=https://ku.964media.com/230903/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-08 |وێبگە=+964}}</ref>. == مێژوو == سەرەتا پێش دامەزراندنی زانکۆی ھەڵەبجە، کۆلێجی پەروەدەی بنەڕەت لە شاری ھەڵەبجە ھەبوو کە سەر بە زانکۆی سلێمانی بوو و لە سێ بەش پێکھاتبوو (بەشی زمانی ئینگلیزی و بەشی کۆمەڵایەتی و بەشی پەروەردەی وەرزش). بەڵام لە ڕێکەوتی ٨ی تەمووزی ٢٠١٠ بە بڕیاری ژمارە (١٦٧٠) حکومەتی ھەرێمی کوردستان برِیاری دامەزراندنی زانکۆی ھەڵەبجەی دا وەک زانکۆیەکی سەربەخۆ و کۆلێجی پەروەردەی بنەڕەت لە زانکۆی سلێمانی جیابووەو بووە بنەڕەتی زانکۆی ھەڵەبجە. بە تێپەڕبوونی کات ئەم زانکۆیە لە گەشەسەندن و فراوانبون بەردەوام بوو، بە ھەوڵەکانی ستافی زانستی و کارگێڕی زانکۆ لە ئایندەدا دەبێتە یەکێک لە زانکۆ گەورەکانی کوردستان و عێراق. پێگەی جوگرافی زانکۆ لەڕووی ھەڵکەوتەی جوگرافییەوە، کەمپی زانکۆکە دەکەوێتە باشوری شاری ھەڵەبجە نزیک گوندی عەبابەیلێ. == بەشەکان == زانکۆی ھەڵەبجە لە پێنج کۆلێژ پێکھاتووە کە ئەمانەی خوارەوەن: * کۆلێژی ئەندازیاری (بەشی ئەندازیاری شارستانی، بەشی ئەندازیاری کارەبا و ئەلیکترۆنیک) * کۆلێژی زانست (بەشی فیزیا، بەشی زانستی کۆمپیوتەر) * کۆلێژی پەروەردەی بنەڕەت (بەشی زمانی ئینگلیزی، زمانی عەرەبی، زمانی کوردی لە شارەزوور، زانستەکۆمەڵایەتییەکان) * کۆلێژی زانستە مرۆڤایەتیەکان ( بەشی مێژوو، بەشی جوگرافیا، بەشی بنەماکانی ئاین) * کۆلێژی پەروەردەی جەستەیی و زانستە وەرزشییەكان (بەشی پەروەردەی وەرزش، بەشی پەروەردەی وەرزشی بنەڕەت) * بەشی یاسا و کارگێڕی ( یاسا ، بازرگانی نێودەوڵەتی ، سیاسەت و پەیوەندی نێودەوڵەتی ) * کۆلێژی پزیشکی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=کۆلێژی پزیشکی لە زانکۆی هەڵەبجە دەکرێتەوە |ناونیشان=https://gov.krd/mohe/activities/news-and-press-releases/2024/august/%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8E%DA%98%DB%8C-%D9%BE%D8%B2%DB%8C%D8%B4%DA%A9%DB%8C-%D9%84%DB%95-%D8%B2%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%86%DB%8C-%D9%87%DB%95%DA%B5%DB%95%D8%A8%D8%AC%DB%95-%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%B1%DB%8E%D8%AA%DB%95%D9%88%DB%95/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-08 |وێبگە=حکومەتی هەرێمی كوردستان |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=کوردستان 24 |first=Kurdistan24- |ڕێکەوت=2024-07-09 |سەردێڕ=سەرۆکوەزیران مەسرور بارزانی ڕەزامەندیی لەسەر دابینکردنی پێویستییەکانی کۆلێژی پزیشکیی زانکۆی هەڵەبجە دا |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/261554/slug |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-08 |وێبگە=سەرۆکوەزیران مەسرور بارزانی ڕەزامەندیی لەسەر دابینکردنی پێویستییەکانی کۆلێژی پزیشکیی زانکۆی هەڵەبجە دا}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://uoh.edu.iq وێبگەی فەرمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250320081410/https://uoh.edu.iq/ |date=٢٠ی ئازاری ٢٠٢٥ }} {{زانکۆکانی کوردستان}} {{زانکۆکانی عێراق}} {{زانکۆی کوردستان-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەڵەبجە|کوردستان|عێراق|زانکۆکان}} {{پۆلی کۆمنز|University of Halabja}} [[پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:زانکۆکانی عێراق]] [[پۆل:ھەڵەبجە]] [[پۆل:پارێزگای ھەڵەبجە]] [[پۆل:زانکۆ کوردییەکان]] 7y2808llfu5j8yqmdc2t7xa4pt3nlpj 0 98660 1582214 1504377 2026-05-08T15:12:30Z Hemin.ibrahimm 75723 1582214 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی''' زانکۆیەکی حوکمییە کە دەکەوێتە گەڕەکی قڕگەی شاری [[سلێمانی]]. یەکێکە لە ناوەندە زانستی و کلتوورییەکانی سەر بە وەزارەتی خوێندنی باڵا. زانکۆکە لەلایەن [[وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی]]، [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=حکومەتی هەرێمی کوردستان {{!}} وەزارەتی خوێندنی باڵا |ناونیشان=https://gov.krd/mohe/publications/%D8%B2%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%86-%D9%88-%D8%AF%D8%A7%D9%85%DB%95%D8%B2%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%95-%D8%A6%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-08 |وێبگە=حکومەتی هەرێمی كوردستان |زمان=en}}</ref> و وەزارەتی خوێننی باڵا و توێژینەوەی زانستیی عێراق پشتڕاست کراوەتەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=حكومه‌تی‌ عیراق دان به‌ ژماره‌یه‌ك زانكۆی هه‌رێمدا ده‌نێت |ناونیشان=https://www.westganews.net/dreja.aspx?=hewal&jmara=74826&Jor=1 |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-08 |وێبگە=westganews.net}}</ref>. ئەم زانکۆیە لە ساڵی ١٩٩٦ دامەزراوە و ئێستا حەوت پەیمانگای ھەیەو پێنج کۆلێژ و پێنج سەنتەری ھەیە. کەمپی سەرەکی دەکەوێتە ناو شاری [[سلێمانی]] گەڕەکی قڕگە و کەمپەکانی تری کۆلێژ و پەیمانگاکان و سەنتەرەکانی (پەیمانگای تەکنیکی زانستی کۆمپیوتەر لە کەمپی سەرۆکایەتی زانکۆدایە، پەیمانگای تەکنیکی سلێمانی، پەیمانگای تەکنیکی کەلار، پەیمانگای تەکنیکی چەمچەماڵ، پەیمانگای تەکنیکی ھەڵەبجە، پەیمانگای تەکنیکی دوکان، پەیمانگای تەکنیکی دەربەندیخان) و ھەروەھا زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی ئەم کۆلێژانەشی ھەیە لەناو شاری سلێمانی (کۆلێژی تەکنیکی ئەندازیاری، کۆلێژی تەکنیکی کارگێڕی، کۆلێژی تەکنیکی تەندروستی، کۆلێژی تەکنیکی ئینفۆرماتیک، لەگەڵ کۆلێژی تەکنیکی زانستە پراکتیکیەکان لە شاری ھەلەبجە) و سەنتەرەکانیش کە ھەر لەکەمپی سەرۆکایەتی زانکۆن لە سلێمانی (سەنتەری ئایتی، سەنتەری توێژینەوە، ناوەندی گەشەپێدان بۆ کار، سەنتەری ڕۆشنبیری و کۆمەڵایەتی، سەنتەرەی زمان) ئەم زانکۆیە بۆخوێندنی ئەمساڵ (٧٨٠٣) خوێندکای وەرگرتووە. {{ژێدەر}} == دید == زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی کار دەکات بۆ ئەوەی خوێندنی تەکنیکی و پیشەیی لە رووی چەندایەتی و چۆنایەتییەوە لە ئاستی پێداویستییەکانی بازاری کاری کوردستاندا بێت چ لە [[کەرتی گشتی]] و چ لە کەرتی تایبەت. == پەیام == پێگەیاندنی کادر و پسپۆری تەکنیکی شارەزا لە بوارە جیاوەزەکاندا لەسەر ئاستی دبلۆم و بەکالۆریۆسی تەکنیکی و بەرزتر، تەیار بە شارەزایی و زانیاری سەردەم ھاوشان لەگەڵە و دوا پێشکەوتنەکانی زانست و تەکنۆلۆجیا و لەبەر رۆشنایی پێویستیەکانی بازاری کار بۆئەوەی بتوانن خزمەتی کۆمەڵگە بکەن و بەشداری بکەن لە پەرەپێدان و پێشکەوتنیدا. == ئامانجەکان == # فێرکردنی خوێندکارانی دبلۆمی تەکنیکی و بەکالۆریۆس و خوێندنی باڵا # ئەنجامدانی توێژینەوەی زانستی لە بوارەجیاوازەکاندا بەمەبەستی پێشخستنی زانست و تەکنۆلۆجیاو پەرەپێدانی کۆمەڵایەتی و ئابوری کوردستان # بەشداری کردن لە پەرەپێدانی شارەزایی تەکنیکی وپیشەیی گەنجاندا لەرێگەی بەرنامەی کورتخایەنەوە بەمەبەستی زیادکردنی ھەلی بەکارخستنیان # نوێکردنەوەی شوێن و ئامێر و بەنامەکانی خوێندن و سەرچاوە مرۆییەکان لەبەر رۆشنایی پێداویستییەکانی کۆمەڵگە و پێشکەوتنی زانست و تەکنۆلۆجیا # بەھێزکردنی پەیوەندی زانستی و رۆشنبیری لەگەڵ رێکخراوە ناوخۆیی و نێودەوڵەتییەکاندا # دەستەبەرکردنی ژینگەی فێرکردن و کارکردن کە ھانی رێز لەیەک گرتن و لێک تێگەیشتن و ھەستی خاوەندارێتی و سەرکەوتن بدات. {{گەورە|'''بەھا ھاوبەشەکان'''}} * نایابی لە رووی ئەکادیمیەوە * کلتوری رێزگرتن و دیموکراسی * شەفافیەت و بەرپرسیارێتی * فێربوونی بەردەوام * بەشداری و بەشداریکردنی کۆمەڵگە == ئەمانەش ببینە == * [[زانکۆی سلێمانی]] * [[زانکۆی ھەڵەبجە]] * [[زانکۆی گەرمیان]] * [[زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر]] == سەرچاوەکان == * [[:en:Slemani Polytechnic University|ویکی ئینگلیزی]] {{زانکۆی کوردستان-کۆلکە}} {{زانکۆکانی کوردستان}} {{زانکۆکانی عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Sulaimani Polytechnic University}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|دەیەی ١٩٩٠|کوردستان|زانکۆکان}} [[پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:سلێمانی]] [[پۆل:دامەزراندنەکانی ١٩٩٦ لە عێراق]] [[پۆل:دامەزراوە پەروەردەیییەکانی دامەزراوی ١٩٩٦]] [[پۆل:زانکۆ کوردییەکان]] 12qq2joegrpni8m7mb1w7ccly60r7aw 1582333 1582214 2026-05-08T20:02:47Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1582333 wikitext text/x-wiki '''زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی''' زانکۆیەکی حوکمییە کە دەکەوێتە گەڕەکی قڕگەی شاری [[سلێمانی]]. یەکێکە لە ناوەندە زانستی و کلتوورییەکانی سەر بە وەزارەتی خوێندنی باڵا. زانکۆکە لەلایەن [[وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی]]، [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=حکومەتی هەرێمی کوردستان {{!}} وەزارەتی خوێندنی باڵا |ناونیشان=https://gov.krd/mohe/publications/%D8%B2%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%86-%D9%88-%D8%AF%D8%A7%D9%85%DB%95%D8%B2%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%95-%D8%A6%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-08 |وێبگە=حکومەتی هەرێمی كوردستان |زمان=en}}</ref> و وەزارەتی خوێننی باڵا و توێژینەوەی زانستیی عێراق پشتڕاست کراوەتەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=حكومه‌تی‌ عیراق دان به‌ ژماره‌یه‌ك زانكۆی هه‌رێمدا ده‌نێت |ناونیشان=https://www.westganews.net/dreja.aspx?=hewal&jmara=74826&Jor=1 |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-08 |وێبگە=westganews.net}}</ref>. ئەم زانکۆیە لە ساڵی ١٩٩٦ دامەزراوە و ئێستا حەوت پەیمانگای ھەیەو پێنج کۆلێژ و پێنج سەنتەری ھەیە. کەمپی سەرەکی دەکەوێتە ناو شاری [[سلێمانی]] گەڕەکی قڕگە و کەمپەکانی تری کۆلێژ و پەیمانگاکان و سەنتەرەکانی (پەیمانگای تەکنیکی زانستی کۆمپیوتەر لە کەمپی سەرۆکایەتی زانکۆدایە، پەیمانگای تەکنیکی سلێمانی، پەیمانگای تەکنیکی کەلار، پەیمانگای تەکنیکی چەمچەماڵ، پەیمانگای تەکنیکی ھەڵەبجە، پەیمانگای تەکنیکی دوکان، پەیمانگای تەکنیکی دەربەندیخان) و ھەروەھا زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی ئەم کۆلێژانەشی ھەیە لەناو شاری سلێمانی (کۆلێژی تەکنیکی ئەندازیاری، کۆلێژی تەکنیکی کارگێڕی، کۆلێژی تەکنیکی تەندروستی، کۆلێژی تەکنیکی ئینفۆرماتیک، لەگەڵ کۆلێژی تەکنیکی زانستە پراکتیکیەکان لە شاری ھەلەبجە) و سەنتەرەکانیش کە ھەر لەکەمپی سەرۆکایەتی زانکۆن لە سلێمانی (سەنتەری ئایتی، سەنتەری توێژینەوە، ناوەندی گەشەپێدان بۆ کار، سەنتەری ڕۆشنبیری و کۆمەڵایەتی، سەنتەرەی زمان) ئەم زانکۆیە بۆخوێندنی ئەمساڵ (٧٨٠٣) خوێندکای وەرگرتووە. {{ژێدەر}} == دید == زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی کار دەکات بۆ ئەوەی خوێندنی تەکنیکی و پیشەیی لە رووی چەندایەتی و چۆنایەتییەوە لە ئاستی پێداویستییەکانی بازاری کاری کوردستاندا بێت چ لە [[کەرتی گشتی]] و چ لە کەرتی تایبەت. == پەیام == پێگەیاندنی کادر و پسپۆری تەکنیکی شارەزا لە بوارە جیاوەزەکاندا لەسەر ئاستی دبلۆم و بەکالۆریۆسی تەکنیکی و بەرزتر، تەیار بە شارەزایی و زانیاری سەردەم ھاوشان لەگەڵە و دوا پێشکەوتنەکانی زانست و تەکنۆلۆجیا و لەبەر رۆشنایی پێویستیەکانی بازاری کار بۆئەوەی بتوانن خزمەتی کۆمەڵگە بکەن و بەشداری بکەن لە پەرەپێدان و پێشکەوتنیدا. == ئامانجەکان == # فێرکردنی خوێندکارانی دبلۆمی تەکنیکی و بەکالۆریۆس و خوێندنی باڵا # ئەنجامدانی توێژینەوەی زانستی لە بوارەجیاوازەکاندا بەمەبەستی پێشخستنی زانست و تەکنۆلۆجیاو پەرەپێدانی کۆمەڵایەتی و ئابوری کوردستان # بەشداری کردن لە پەرەپێدانی شارەزایی تەکنیکی وپیشەیی گەنجاندا لەرێگەی بەرنامەی کورتخایەنەوە بەمەبەستی زیادکردنی ھەلی بەکارخستنیان # نوێکردنەوەی شوێن و ئامێر و بەنامەکانی خوێندن و سەرچاوە مرۆییەکان لەبەر رۆشنایی پێداویستییەکانی کۆمەڵگە و پێشکەوتنی زانست و تەکنۆلۆجیا # بەھێزکردنی پەیوەندی زانستی و رۆشنبیری لەگەڵ رێکخراوە ناوخۆیی و نێودەوڵەتییەکاندا # دەستەبەرکردنی ژینگەی فێرکردن و کارکردن کە ھانی رێز لەیەک گرتن و لێک تێگەیشتن و ھەستی خاوەندارێتی و سەرکەوتن بدات. {{گەورە|'''بەھا ھاوبەشەکان'''}} * نایابی لە رووی ئەکادیمیەوە * کلتوری رێزگرتن و دیموکراسی * شەفافیەت و بەرپرسیارێتی * فێربوونی بەردەوام * بەشداری و بەشداریکردنی کۆمەڵگە == ئەمانەش ببینە == * [[زانکۆی سلێمانی]] * [[زانکۆی ھەڵەبجە]] * [[زانکۆی گەرمیان]] * [[زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر]] == سەرچاوەکان == * [[:en:Slemani Polytechnic University|ویکی ئینگلیزی]] {{زانکۆی کوردستان-کۆلکە}} {{زانکۆکانی کوردستان}} {{زانکۆکانی عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Sulaimani Polytechnic University}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|دەیەی ١٩٩٠|کوردستان|زانکۆکان}} [[پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:سلێمانی]] [[پۆل:دامەزراندنەکانی ١٩٩٦ لە عێراق]] [[پۆل:دامەزراوە پەروەردەیییەکانی دامەزراوی ١٩٩٦]] [[پۆل:زانکۆ کوردییەکان]] 0nbvwn1n0zhebw0lbejsxys5zyzxbpx 0 98735 1582351 1424724 2026-05-08T22:28:52Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582351 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دەنیزلی | ناوی_فەرمی =Denizli | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Denizli belediyesi.jpg | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Turkey | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[تورکیا]]دا |latd = 37 |latm = 46 |latNS = N |longd = 29 |longm = 05 |longEW = E | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = وڵات | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|تورکیا}} | جۆری_دابەشکراو١ = | ناوی_دابەشکراو١ = | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە =<ref name="facebook1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.facebook.com/denizli.20.sohbet |سەردێڕ=Denizli, Turkey - Denizli - Woonplaats, Maatschappij en overheid |بڵاوکەرەوە=Facebook |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> | پەراوێزەکان = }} '''دەنیزلی''' (بە [[تورکی]]: Denizli) یەکێکە لە شارەکانی وڵاتی [[تورکیا]] کە دەکەوێتە ناو [[پارێزگای دەنیزلی]]. ==جوگرافیا== ==کەشوھەوا== {{Weather box |metric first= Yes |single line= No |location= دەنیزلی |Jan record high C= 22.3 |Feb record high C= 25.9 |Mar record high C= 30.8 |Apr record high C= 35.8 |May record high C= 37.0 |Jun record high C= 42.4 |Jul record high C= 43.9 |Aug record high C= 44.4 |Sep record high C= 41.6 |Oct record high C= 34.4 |Nov record high C= 29.3 |Dec record high C= 25.1 |Jan high C= 10.6 |Feb high C= 11.9 |Mar high C= 15.9 |Apr high C= 20.6 |May high C= 26.4 |Jun high C= 31.5 |Jul high C= 34.6 |Aug high C= 34.4 |Sep high C= 29.9 |Oct high C= 23.8 |Nov high C= 16.9 |Dec high C= 11.9 |Jan low C= 2.3 |Feb low C= 2.8 |Mar low C= 5.2 |Apr low C= 9.2 |May low C= 13.4 |Jun low C= 17.7 |Jul low C= 20.5 |Aug low C= 20.1 |Sep low C= 16.0 |Oct low C= 11.6 |Nov low C= 6.9 |Dec low C= 4.0 |Jan record low C= -9.3 |Feb record low C= -10.5 |Mar record low C= -7.0 |Apr record low C= -2.0 |May record low C= 2.7 |Jun record low C= 7.9 |Jul record low C= 13.1 |Aug record low C= 12.0 |Sep record low C= 7.5 |Oct record low C= 0.4 |Nov record low C= -4.2 |Dec record low C= -6.3 |Jan rain days= 9 |Feb rain days= 8 |Mar rain days= 9 |Apr rain days= 10 |May rain days= 5 |Jun rain days= 3 |Jul rain days= 1 |Aug rain days= 1 |Sep rain days= 2 |Oct rain days= 4 |Nov rain days= 7 |Dec rain days= 9 |Jan precipitation mm = 80.4 |Feb precipitation mm = 73.1 |Mar precipitation mm = 65.1 |Apr precipitation mm = 57.4 |May precipitation mm = 39.0 |Jun precipitation mm = 24.6 |Jul precipitation mm = 19.6 |Aug precipitation mm = 9.8 |Sep precipitation mm = 14.8 |Oct precipitation mm = 35.0 |Nov precipitation mm = 65.5 |Dec precipitation mm = 85.4 |Jan sun= 114.7 |Feb sun= 120.4 |Mar sun= 176.7 |Apr sun= 204 |May sun= 282.1 |Jun sun= 336 |Jul sun= 365.8 |Aug sun= 341 |Sep sun= 276 |Oct sun= 204.6 |Nov sun= 141 |Dec sun= 102.3 |source 1= Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dmi.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=DENIZLI |سەردێڕ=İl ve İlçelerimize Ait İstatistiki Veriler- Meteoroloji Genel Müdürlüğü |بڵاوکەرەوە=Dmi.gov.tr |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٧|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130902200403/http://dmi.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=DENIZLI |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130902200403/http://dmi.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=DENIZLI |date= ٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣ }}</ref> |source 2= Weather2<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.myweather2.com/City-Town/Turkey/Denizli/climate-profile.aspx?month=8 |سەردێڕ=August Climate History for Denizli &#124; Local &#124; Turkey |بڵاوکەرەوە=Myweather2.com |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی نیسانی ٢٠١٦ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160403191939/http://www.myweather2.com/city-town/turkey/denizli/climate-profile.aspx?month=8 |url-status=dead }}</ref> |date= April 2011 }} ==مێژوو== ==کلتوور== ==گالەری== ==ئەمانەش ببینە== *[[پێرستی شارەکانی تورکیا]] ==پەراوێزەکان== {{پەراوێز}} ==سەرچاوەکان== [https://en.wikipedia.org/wiki/Denizli ویکی ئینگلیزی] {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Denizli|دەنیزلی}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|جوگرافیا}} [[پۆل:شارەکانی تورکیا]] [[پۆل:دەنیزلی]] r21j8za8xmwiqlmj92yyxbw0i8cvgit 0 102708 1582368 1417481 2026-05-09T00:50:22Z Xqbot 261 بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[فەلسەفەی ئەخلاق]] 1582368 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[فەلسەفەی ئەخلاق]] bmjyqnuxv4ng23mjmu9yqoafaviau51 0 102709 1582369 1417482 2026-05-09T00:50:27Z Xqbot 261 بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[فەلسەفەی ئەخلاق]] 1582369 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[فەلسەفەی ئەخلاق]] bmjyqnuxv4ng23mjmu9yqoafaviau51 0 105747 1582173 1581995 2026-05-08T12:03:14Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582173 wikitext text/x-wiki [[Image:Synapse figure.png|left|thumb|400px|هێڵکارییەکی گرێدانێکی سیناپسیی کیمیایی]] لە [[کۆئەندامی دەمار]]دا، '''سیناپس'''<ref name="Foster_1897">{{بیرخستنەوەی کتێب| vauthors = Foster M, Sherrington CS |سەردێڕ=Textbook of Physiology |بەرگ= ٣|ڕێکەوت=١٨٩٧|بڵاوکەرەوە=Macmillan|شوێن=London|پەڕە=٩٢٩|edition=7th |ژپنک= ٩٧٨-١-٤٣٢٥-١٠٨٥-٥}}</ref> پێکهاتەیەکە کە ڕێگە بە [[دەمارەخانە]] دەدات [[سیگناڵی خانەیی|سیگناڵەکان]] لەگەڵ خانەیەکی دیکە لە نزیکترین دەوروبەری خۆیدا ئاڵوگۆڕ بکات (وەری بگرێت یان بینێرێت). سیناپسەکان دەکرێت بەسەر کیمیایی یان کارەباییدا پۆلێن بکرێن، ئەمەش بەپێی میکانیزمی گواستنەوەی سیگناڵەکان لە نێوان دەمارەخانەکاندا. لە باری [[سیناپسی کارەبایی|سیناپسە کارەبایییەکان]]دا، دەمارەخانەکان بە شێوەیەکی دوولایەنە لە ڕێگەی [[کەلێنەگەیاندن|کەلێنەگەیاندنەکانەوە]] (gap junctions) بەیەکەوە بەستراون و ژینگەیەکی سایتۆپلازمیی پێکەوەبەستراویان هەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bennett |یەکەم=M. V. L. |ڕێکەوت=١٩٦٦|سەردێڕ=PHYSIOLOGY OF ELECTROTONIC JUNCTIONS* |ناونیشان=https://nyaspubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1749-6632.1966.tb50178.x |journal=Annals of the New York Academy of Sciences |زمان=en |بەرگ=١٣٧|issue=2 |پەڕەکان=٥٠٩–٥٣٩|doi=10.1111/j.1749-6632.1966.tb50178.x |pmid=٥٢٢٩٨١٢|bibcode=1966NYASA.137..509B |issn=0077-8923|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Principles of neural science |ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=McGraw-Hill |ژپنک=٩٧٨-٠-٠٧-١٣٩٠١١-٨|editor-last=Kandel |editor-first=Eric R. |edition=5th |شوێن=New York}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Neuroscience |ڕێکەوت=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Sinauer Associates |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧٨٩٣-٧٢٥-٧|editor-last=Purves |editor-first=Dale |edition=3rd |شوێن=Sunderland, Mass |editor-last2=Williams |editor-first2=Stephen Mark}}</ref> ئەم جۆرانەی سیناپس ناسراون بە دروستکردنی چالاکیی تۆڕیی هاوکات لە مێشکدا،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Bennett |یەکەم١=Michael V.L |دوایین٢=Zukin |یەکەم٢=R.Suzanne |ڕێکەوت=٢٠٠٤|سەردێڕ=Electrical Coupling and Neuronal Synchronization in the Mammalian Brain |ناونیشان=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0896627304000431 |journal=Neuron |بەرگ=٤١|issue=4 |پەڕەکان=٤٩٥–٥١١|doi=10.1016/s0896-6273(04)00043-1 |pmid=١٤٩٨٠٢٠٠|issn=0896-6273}}</ref> بەڵام لە هەمان کاتدا دەتوانن ببنە هۆی داینامیکی ئاڵۆز و شێواو (chaotic) لە ئاستی تۆڕەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Makarenko |یەکەم١=Vladimir |دوایین٢=Llinás |یەکەم٢=Rodolfo |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٨|سەردێڕ=Experimentally determined chaotic phase synchronization in a neuronal system |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |زمان=en |بەرگ=٩٥|issue=26 |پەڕەکان=١٥٧٤٧–١٥٧٥٢|doi=10.1073/pnas.95.26.15747 |doi-access=free |issn=0027-8424 |pmc=٢٨١١٥|pmid=٩٨٦١٠٤١|bibcode=1998PNAS...9515747M}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Korn |یەکەم١=Henri |دوایین٢=Faure |یەکەم٢=Philippe |ڕێکەوت=٢٠٠٣|سەردێڕ=Is there chaos in the brain? II. Experimental evidence and related models |ناونیشان=https://comptes-rendus.academie-sciences.fr/biologies/articles/10.1016/j.crvi.2003.09.011/ |journal=Comptes Rendus. Biologies |زمان=fr |بەرگ=٣٢٦|issue=9 |پەڕەکان=٧٨٧–٨٤٠|doi=10.1016/j.crvi.2003.09.011 |pmid=١٤٦٩٤٧٥٤|issn=1768-3238|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> لەبەر ئەوە، هەمیشە ناتوانرێت ئاراستەی سیگناڵەکان بەسەر سیناپسە کارەبایییەکاندا دیاری بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Connors |یەکەم١=Barry W. |دوایین٢=Long |یەکەم٢=Michael A. |ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٠٤|سەردێڕ=Electrical Synapses in the Mammalian Brain |ناونیشان=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev.neuro.26.041002.131128 |journal=Annual Review of Neuroscience |زمان=en |بەرگ=٢٧|issue=1 |پەڕەکان=٣٩٣–٤١٨|doi=10.1146/annurev.neuro.26.041002.131128 |pmid=١٥٢١٧٣٣٨|issn=0147-006X|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> سیناپسەکان زۆر گرنگن بۆ گواستنەوەی پاڵنەرە دەمارییەکان لە دەمارەخانەیەکەوە بۆ دەمارەخانەیەکی دیکە،<ref name="Perea_2009" /> و ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕن لە ئاسانکاری بۆ پەیوەندیی خێرا و ڕاستەوخۆ لە ڕێگەی دروستکردنی سووڕەکانەوە (circuits). سەرەڕای ئەوەش، سیناپس وەک یەکتربڕێک یان گەیەنەرێک کار دەکات کە تێیدا هەم گواستنەوە و هەم چارەسەرکردنی زانیارییەکان ڕوو دەدەن، ئەمەش وای لێ دەکات ببێتە هۆکارێکی زۆر گرنگ بۆ پەیوەندیکردن لە نێوان دەمارەخانەکاندا.<ref name="Südhof_2021">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Südhof TC |سەردێڕ= The cell biology of synapse formation | journal = The Journal of Cell Biology |بەرگ= ٢٢٠| issue = 7 | article-number = e202103052 |ڕێکەوت= تەممووزی ٢٠٢١| pmid = ٣٤٠٨٦٠٥١| pmc = ٨١٨٦٠٠٤| doi = 10.1083/jcb.202103052}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Synapses}} {{شریتی دەروازە|پزیشکی}} [[پۆل:ژینناسی]] [[پۆل:فیزیۆلۆژیای دەماری]] m4vy428p0y2ycwoos633eta6l02yayt 0 106831 1582194 420879 2026-05-08T13:31:20Z Xqbot 261 بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[تۆمارە جیھانییەکانی گینس]] 1582194 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[تۆمارە جیھانییەکانی گینس]] a4brlaozr9av31nbukfhtt0uqqvpblx 0 106879 1582370 1417483 2026-05-09T00:50:32Z Xqbot 261 بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[فەلسەفەی ئەخلاق]] 1582370 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[فەلسەفەی ئەخلاق]] bmjyqnuxv4ng23mjmu9yqoafaviau51 0 107052 1582371 1417484 2026-05-09T00:50:37Z Xqbot 261 بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[فەلسەفەی ئەخلاق]] 1582371 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[فەلسەفەی ئەخلاق]] bmjyqnuxv4ng23mjmu9yqoafaviau51 0 107053 1582372 1417485 2026-05-09T00:50:42Z Xqbot 261 بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[فەلسەفەی ئەخلاق]] 1582372 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[فەلسەفەی ئەخلاق]] bmjyqnuxv4ng23mjmu9yqoafaviau51 0 107054 1582373 1417486 2026-05-09T00:50:47Z Xqbot 261 بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[فەلسەفەی ئەخلاق]] 1582373 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[فەلسەفەی ئەخلاق]] bmjyqnuxv4ng23mjmu9yqoafaviau51 0 113515 1582191 427752 2026-05-08T13:31:05Z Xqbot 261 بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[سیناپس]] 1582191 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[سیناپس]] ir56p8yoowm5px76qd3bb41vrbeslex 0 113516 1582192 427753 2026-05-08T13:31:10Z Xqbot 261 بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[سیناپس]] 1582192 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[سیناپس]] ir56p8yoowm5px76qd3bb41vrbeslex 0 113517 1582193 427754 2026-05-08T13:31:15Z Xqbot 261 بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[سیناپس]] 1582193 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[سیناپس]] ir56p8yoowm5px76qd3bb41vrbeslex 4 130876 1582230 1573680 2026-05-08T16:19:54Z Ari Qasm 57423 1582230 wikitext text/x-wiki __NOEDITSECTION__ __NOTOC__ {{سەری وتارە باشەکان}} {| | width="70%" style="padding:1em 1em 1em 1em; border:1px solid #999999; background-color:#ececec" valign="top"| <span style="font-size:16pt">وتارە باشەکانی ویکیپیدیا</span>{{Break}} [[پەڕگە:Cscr-featured2.svg|ڕاست|60px]] '''وتاری باش''' (وب) وتارێکە کە کوالیتییەکی بەرزی ھەیە و گوێڕایەڵی زۆربەی یاساکانی ویکیپیدیای کردووە، بەڵام ھێشتا وەک وتاری ھەڵبژێردراو بەسوود نییە. وتارە باشەکان لەگەڵ [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکانی وتاری باش|سیاسەتەکانی وتاری باش دەگونجێن]] و بە سەرکەوتووی [[ویکیپیدیا:پاڵاوتنی وتاری باش|پاڵێوراوە]]. ئەم وتارانە بە شێوازێکی باش نووسراون و زانیاری بەسوود و پوخت و ڕاست لەخۆدەگرن و وێنەی تێدا بەکارھاتووە و ڕاچاوی خاڵبەندی کراوە و ھەڵەی ڕێزمانی کەم یاخود ھیچی تێدانییە. وتارە باشەکان دەتواندرێت [[ویکیپیدیا:ھەڵسەنگاندنەوەی وتاری باش|دووبارە ھەڵبسەنگێندرێنەوە]] و ناسناوی وتاری باشیان لێ بسەندرێتەوە ئەگەر ھاتو یەکێک لە مافە گرنگەکانی ویکیپیدیای پێشێلکرد، یاخود ئەگەر بەکارھێنەر بەبێ ئەوەی ڕای بەکارھێنەرانیتر وەربگرن ڕاستەوخۆ وتارێک بە وتاری باش دیاری بکات. ھەندێک جار ئەگەر بەکارھێنەرانی تریش وتارەکە بە شیاو بزانن بۆ وتاری باش بەڵام سەرچاوەی کەم بوو وە زانیاری گومانلێکراوی تێدابوو پێوستە باجی وتاری باشی نەدرێتێ تاکو بەدواداچوون دەکرێت و ھەڵەکان ڕاست دەکرێنەوە و سەرچاوە زیاد دەکرێت. ویکیپیدیا وتارێک کە لە لایەنێکی سێیەمەوە پشتڕاست نەکرابێتەوە بە شیاو نازانێت، واتە ئەگەر وتارێک تەنھا لەسەر قسەی خۆت نووسرابێت ئەگەری سڕانەوەی دەبێت و ھەرگیز نابێت وەک وتاری باش دیاری بکرێت. لە ویکیپیدیای کوردی ناوەندی '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' وتار بوونی ھەیە و '''{{ژمارەی وتارەکان لە پۆلدا|وتارە باشەکان}}''' لەوان وتاری باشن. {{پەڕەیەک بە ھەڵکەوت لە پۆلدا|وتارە باشەکان|text=وتارێکی باش بە ھەڵکەوت}} | valign="top" style="padding:1em; border:1px solid #999999; background-color:#ececec" | {{قەدبڕ|وپ:وب}} {{ناوەڕۆکەکان/وتاری باش}} |- | colspan=2 width="100%" style="padding:.2em 1em.2em 1em; border:1px solid #999999; background-color:#ececec" valign="top" align="center"| <div style="font-size:14pt;text-align:center">ناوەڕۆکەکان</div><div style="font-size:11pt;text-align:center;"> [[#کەسایەتییەکان|کەسایەتییەکان]]{{•}} [[#ھونەرەکان|ھونەرەکان]]{{•}} [[#کات بەسەربردن|کات بەسەربردن]]{{•}} [[#بازرگانی و ئابووری|بازرگانی و ئابووری]]{{•}} [[#کیمیا و فیزیک|کیمیا و فیزیک]]{{•}} [[#کۆمپیوتەر و ئینتەرنێت|کۆمپیوتەر و ئینتەرنێت]]{{•}} [[#دیجیتاڵ|دیجیتاڵ]]{{•}} [[#کوولتور و کۆمەڵناسی|کولتوور و کۆمەڵناسی]]{{•}} [[#پەروەردە|پەروەردە]]{{•}} [[#ئەندازیاری و تەکنۆلۆژیا|ئەندازیاری و تەکنۆلۆژیا]]{{•}} [[#خواردن و خواردنەوە|خواردن و خواردنەوە]]{{•}} [[#جوگرافیا و ناوچەکان|جوگرافیا و ناوچەکان]]{{•}} [[#زەویناسی و جیۆلۆجی|زەویناسی و جیۆلۆجی]]{{•}} [[#تەندروستی و دەرمان|تەندروستی و دەرمان]]{{•}} [[#مێژوو|مێژوو]]{{•}} [[#زمانەکان|زمانەکان]]{{•}} [[#یاسا|یاسا]]{{•}} [[#ئۆڵۆمپییەکان|ئۆڵۆمپییەکان]]{{•}} [[#میدیاکان|میدیاکان]]{{•}} [[#مۆسیقا و ھونەرمەندان|مۆسیقا و ھونەرمەندان]]{{•}} [[#فەلسەفە|فەلسەفە]]{{•}} [[#بۆشاییی ئاسمان و ئەستێرەناسی|بۆشاییی ئاسمان و ئەستێرەناسی]]{{•}} [[#ڕێکخراوەکان|ڕێکخراوەکان]] {{•}} [[#سیاسەت|سیاسەت]]{{•}} [[#ئایین|ئایین]]{{•}} [[#وەرزش|وەرزش]]{{•}} [[#گوستنەوە|گواستنەوە]]{{•}} [[#کایەی ڤیدیۆیی|کایەی ڤیدیۆیی]]{{•}} [[#شەڕکردن|شەڕکردن]]{{•}} [[#ئاژەڵ و ڕوەکەکان|ئاژەڵ و ڕوەکەکان]] </div> |- | colspan=2 width="100%" style="padding:.2em 1em.2em 1em; border:1px solid #999999; background-color:#ececec"| ==کەسایەتییەکان== {{Div col|cols=2}} * [[شینچی کودۆ]] * [[ئەحمەد کایا]] {{Div col end}} ==ھونەرەکان== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} === مۆسیقا === ==== گۆرانییەکان ==== {{Div col|cols=2}} * [[لەکریمۆسا (گۆرانیی ئێڤەنێسنس)]] {{Div col end}} ==== ئەلبومەکان ==== {{Div col|cols=2}} * [[دەرگا کراوەکە]] * [[کەوتوو]] {{Div col end}} ==کات بەسەربردن== {{Div col|cols=2}} *[[کشومات]] {{Div col end}} ==بازرگانی و ئابووری== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==کیمیا و فیزیک== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==کۆمپیوتەر و ئینتەرنێت== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==فیلم، زنجیرە و ئەنیمەیشنەکان== {{Div col|cols=2}} * [[ئەی دڵ دژوارە]] * [[دەستپێک (فیلم)|دەستپێک]] * [[کۆتاییی دونیای نەفرەتی]] * [[بریکار کارتەر (فیلم)|بریکار کارتەر]] {{Div col end}} ==کولتوور و کۆمەڵناسی== {{Div col|cols=2}} *[[بزاڤی ژینگەیی]] {{Div col end}} ==پەروەردە== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==ئەندازیاری و تەکنۆلۆژیا== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==خواردن و خواردنەوە== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==جوگرافیا و ناوچەکان== {{Div col|cols=2}} * [[کوردستان]] {{Div col end}} ===جوگرافیای مێژوویی=== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==تەندروستی و دەرمان== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==زەویناسی و جیۆلۆجی== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==مێژوو== {{Div col|cols=2}} *[[شەڕی سۆران و قاجاڕی (١٨٢٩–١٨٣٤)]] *[[لەشکرکێشیی ماد و بابل بۆ سەر ئیمپراتۆریەتیی ئاشووری]] *[[ململانێی ماد و پارس]] *[[کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئەرمەنستان]] {{Div col end}} ==زمانەکان== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==یاسا== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==ئۆڵۆمپییەکان== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==میدیاکان== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==مۆسیقا و ھونەرمەندان== {{Div col|cols=2}} * [[ئێمیلی دیکینسۆن]] {{Div col end}} ==فەلسەفە== {{Div col|cols=2}} * [[ھیچخوازی]] {{Div col end}} ==بۆشاییی ئاسمان و ئەستێرەناسی== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==ڕێکخراوەکان== {{Div col|cols=2}} * [[ڕێکخراوەی ڕاسان]] {{Div col end}} ==سیاسەت== * [[کەمالیزم]] {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==ئایین== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==وەرزش== {{Div col|cols=2}} * [[مارتا]] * [[جامی پاڵەوانییەتی جامی جیھانیی فیفا]] {{Div col end}} ==گواستنەوە== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==کایەی ڤیدیۆیی== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==شەڕکردن== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} ==ئاژەڵ و ڕوەکەکان== {{Div col|cols=2}} {{Div col end}} rsyo1xknaglndoeavcu5kjexljlf8xg 1 138451 1582352 868123 2026-05-08T22:29:03Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582352 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیم کرد لەسەر [[دەنیزلی]]. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=540160 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستتە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130902200403/http://dmi.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=DENIZLI زیاد کرا بۆ http://www.dmi.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=DENIZLI تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:٠٨، ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[دەنیزلی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=868122 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130902200403/http://dmi.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=DENIZLI بۆ http://www.dmi.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=DENIZLI زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:٥٤، ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[دەنیزلی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582351 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160403191939/http://www.myweather2.com/city-town/turkey/denizli/climate-profile.aspx?month=8 بۆ http://www.myweather2.com/City-Town/Turkey/Denizli/climate-profile.aspx?month=8 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٢:٢٩، ٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) h217brexb296pjirxvch0llteh47k4n 0 144833 1582213 1504378 2026-05-08T15:03:17Z Hemin.ibrahimm 75723 1582213 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ئاماژەی زیاتر}} }} {{زانیاریدانی زانکۆ |ناو = زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر |ناوی خۆماڵی = |ناوی وێنە =لۆگۆی زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر.jpg |قەبارەی وێنە =200px |وێنە_لێدوان =لۆگۆی زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر |سەردێڕ = |ناوی لاتینی = Erbil Polytechnic University |دروشم = |دروشم بە کوردی = |دامەزراندن = ١٩٩٦ |جۆر =[[زانکۆی گشتی]] |پابەندبوون = |بودجە = |بەڕێوەبەر = |سەرۆکی زانکۆ =[[ئیدریس محەممەدتاھیر ھەرکی]] |خوێندکاران = |شار =[[ھەولێر]] |ویلایەت = |پارێزگا =[[پارێزگای ھەولێر]] |وڵات ={{ئاڵا|عێراق}} |ھێڵ = |کامپ = |یاریزانە وەرزشییەکان = |وەرزشەکان = |نازناو = |پابەندییەکان = |ماڵپەڕ ={{URL|https://epu.edu.iq/ku/}} |لۆگۆ =}} '''زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر''' ({{بە ئینگلیزی|Erbil Polytechnic University}}، {{بە عەرەبی|جامعة أربيل التقنية}}) [[پەیمانگای تەکنۆلۆژیا|زانکۆی پۆلیتەکنیک]]ی [[زانکۆی گشتی|گشتییە]] لە [[ھەولێر]]، [[کوردستان]] کە لە ١٩٩٦ دامەزرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.4icu.org/reviews/17469.htm|سەردێڕ=زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر - ڕیزبەندی و پێداچوونەوە|وێبگە=www.4icu.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171208174820/https://www.4icu.org/reviews/17469.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زانکۆکە لەلایەن [[وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی]]، حکوومەتی ھەرێمی کوردستان و وەزارەتی خوێننی باڵا و توێژینەوەی زانستیی عێراق پشتڕاست کراوەتەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=حكومه‌تی‌ عیراق دان به‌ ژماره‌یه‌ك زانكۆی هه‌رێمدا ده‌نێت |ناونیشان=https://www.westganews.net/dreja.aspx?=hewal&jmara=74826&Jor=1 |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-08 |وێبگە=westganews.net}}</ref>. == دامەزراندن == زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر یەکەمین دامەزراوەی ئەکادیمیی تەکنیکییە لە ھەولێر و لە ساڵی ١٩٩٦ لەژێر ناوی «دەستەی پەیمانگا تەکنیکییەکان» دامەزراوە، و دواتر بوو بە «دەستەی خوێندنی تەکنیکی» و لە ساڵی ٢٠١٢ کرا بە «زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر». == سەنتەری توێژینەوە == زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر گرنگی تەواو بە توێژینەوەی زانستی دەدات و سەنتەرێکی تایبەتی بەناوی «سەنتەری توێژینەوە» دامەزراندووە. سەنتەری توێژینەوە پێنج بەش لەخۆی دەگرێت ئەوانیش: ([[بایۆمێدیکەڵ]]، [[ئەندازیاری]]، [[تەکنۆلۆژیای زانیاری]]، [[کشتوکاڵ]]، و [[زانستە مرۆڤایەتییەکان]]). کاری ئەم سەنتەرە پێشخستن و ھاندان و پشتگیریی توێژەرەکانی زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێرە بۆ ئەوەی داھێنان ئەنجام بدەن لە لێکۆڵینەوەکانیان. کارێکی دیکەی ئەم سەنتەرە، کردنەوەی خولی فێربوونە و پەرەپێدانی تواناکانە لە بابەتە جیاجیاکاندا. == بڕوانامەکان == زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر ناوەندێکی زانستی ئەکادیمیی حکوومیی سوودنەخوازە، ئامانجی پێگەیاندنی کادری تەکنیکی ناوەندییە لە پسپۆڕییە جیاوازەکاندا؛ و [[دیپلۆم|بڕوانامەی دیپلۆم]]، [[بەکالۆریۆس]]، [[ماستەر]] و [[دیپلۆمی باڵا]] پێشکەش دەکات. == کارمەندان و قوتابییان == زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر ٣٧ پسپۆڕی جیاواز، نزیکەی ١١٬٠٠٠ قوتابی، و ٥٠٠ مامۆستای بە بڕوانامەی ماستەر و [[دوکتورا|دکتۆرا]] ھەیە، و زیاتر لە ١٨٦٥ کارمەندی تەکنیکی و ئیداری لە ١١ دامەزراوەی جیادا ھەیە کە دابەشبوونە بەسەر تەواوی شار و شارۆچکەکانی پارێزگای ھەولێر. == کۆلێژ و پەیمانگاکان == === کۆلێژەکان === * [[کۆلێژی تەکنیکیی ئەندازیاریی ھەولێر]] * [[کۆلێژی تەکنیکیی تەندروستیی ھەولێر|کۆلێژی تەکنیکیی تەندروستی و پزیشکیی ھەولێر]] * [[کۆلێژی تەکنیکیی کارگێڕیی ھەولێر]] * [[پەیمانگای تەکنیکیی تەکنۆلۆژیای ھەولێر|کۆلێژی تەکنۆلۆژیای ھەولێر]] * [[پەیمانگای تەکنیکیی شەقڵاوە|کۆلێژی تەکنیکیی شەقڵاوە]] * [[پەیمانگای تەکنیکیی سۆران|کۆلێژی تەکنیکیی سۆران]] === پەیمانگاکان === * [[پەیمانگای تەکنیکیی پزیشکی ھەولێر]] * [[پەیمانگای تەکنیکیی خەبات]] * [[پەیمانگای تەکنیکیی کارگێڕی ھەولێر]] * [[پەیمانگای تەکنیکیی کۆیە]] * [[پەیمانگای تەکنیکیی چۆمان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Erbil_Polytechnic_University|سەردێڕ = Erbil Polytechnic University|زمان = ئینگلیزی|سەردان = ٢٥ی ئایاری ٢٠١٨}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{فەیسبووک|epu.Education|زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر}} * [https://www.epu.edu.iq/kurdi/ وێبگەی فەرمی] {{ku icon}} * [https://web.archive.org/web/20191124180028/https://epu.edu.iq/ وێبگەی فەرمی] {{en icon}} {{زانکۆکانی کوردستان}} {{زانکۆکانی عێراق}} {{زانکۆی کوردستان-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەولێر|کوردستان|عێراق|زانکۆکان}} [[پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:دامەزراوە پەروەردەیییەکانی دامەزراوی ١٩٩٦]] [[پۆل:فێرکاری لە عێراق]] [[پۆل:دامەزراندنەکانی ١٩٩٦ لە ئاسیا]] [[پۆل:دامەزراندنەکانی ١٩٩٦ لە عێراق]] [[پۆل:زانکۆ کوردییەکان]] kunj4rfbyy5ltfjrhb90ruqs8ax3v3r 1582334 1582213 2026-05-08T20:02:57Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1582334 wikitext text/x-wiki {{ئاماژەی زیاتر}} {{زانیاریدانی زانکۆ |ناو = زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر |ناوی خۆماڵی = |ناوی وێنە =لۆگۆی زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر.jpg |قەبارەی وێنە =200px |وێنە_لێدوان =لۆگۆی زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر |سەردێڕ = |ناوی لاتینی = Erbil Polytechnic University |دروشم = |دروشم بە کوردی = |دامەزراندن = ١٩٩٦ |جۆر =[[زانکۆی گشتی]] |پابەندبوون = |بودجە = |بەڕێوەبەر = |سەرۆکی زانکۆ =[[ئیدریس محەممەدتاھیر ھەرکی]] |خوێندکاران = |شار =[[ھەولێر]] |ویلایەت = |پارێزگا =[[پارێزگای ھەولێر]] |وڵات ={{ئاڵا|عێراق}} |ھێڵ = |کامپ = |یاریزانە وەرزشییەکان = |وەرزشەکان = |نازناو = |پابەندییەکان = |ماڵپەڕ ={{URL|https://epu.edu.iq/ku/}} |لۆگۆ =}} '''زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر''' ({{بە ئینگلیزی|Erbil Polytechnic University}}، {{بە عەرەبی|جامعة أربيل التقنية}}) [[پەیمانگای تەکنۆلۆژیا|زانکۆی پۆلیتەکنیک]]ی [[زانکۆی گشتی|گشتییە]] لە [[ھەولێر]]، [[کوردستان]] کە لە ١٩٩٦ دامەزرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.4icu.org/reviews/17469.htm|سەردێڕ=زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر - ڕیزبەندی و پێداچوونەوە|وێبگە=www.4icu.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171208174820/https://www.4icu.org/reviews/17469.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زانکۆکە لەلایەن [[وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی]]، حکوومەتی ھەرێمی کوردستان و وەزارەتی خوێننی باڵا و توێژینەوەی زانستیی عێراق پشتڕاست کراوەتەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=حكومه‌تی‌ عیراق دان به‌ ژماره‌یه‌ك زانكۆی هه‌رێمدا ده‌نێت |ناونیشان=https://www.westganews.net/dreja.aspx?=hewal&jmara=74826&Jor=1 |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-08 |وێبگە=westganews.net}}</ref>. == دامەزراندن == زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر یەکەمین دامەزراوەی ئەکادیمیی تەکنیکییە لە ھەولێر و لە ساڵی ١٩٩٦ لەژێر ناوی «دەستەی پەیمانگا تەکنیکییەکان» دامەزراوە، و دواتر بوو بە «دەستەی خوێندنی تەکنیکی» و لە ساڵی ٢٠١٢ کرا بە «زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر». == سەنتەری توێژینەوە == زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر گرنگی تەواو بە توێژینەوەی زانستی دەدات و سەنتەرێکی تایبەتی بەناوی «سەنتەری توێژینەوە» دامەزراندووە. سەنتەری توێژینەوە پێنج بەش لەخۆی دەگرێت ئەوانیش: ([[بایۆمێدیکەڵ]]، [[ئەندازیاری]]، [[تەکنۆلۆژیای زانیاری]]، [[کشتوکاڵ]]، و [[زانستە مرۆڤایەتییەکان]]). کاری ئەم سەنتەرە پێشخستن و ھاندان و پشتگیریی توێژەرەکانی زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێرە بۆ ئەوەی داھێنان ئەنجام بدەن لە لێکۆڵینەوەکانیان. کارێکی دیکەی ئەم سەنتەرە، کردنەوەی خولی فێربوونە و پەرەپێدانی تواناکانە لە بابەتە جیاجیاکاندا. == بڕوانامەکان == زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر ناوەندێکی زانستی ئەکادیمیی حکوومیی سوودنەخوازە، ئامانجی پێگەیاندنی کادری تەکنیکی ناوەندییە لە پسپۆڕییە جیاوازەکاندا؛ و [[دیپلۆم|بڕوانامەی دیپلۆم]]، [[بەکالۆریۆس]]، [[ماستەر]] و [[دیپلۆمی باڵا]] پێشکەش دەکات. == کارمەندان و قوتابییان == زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر ٣٧ پسپۆڕی جیاواز، نزیکەی ١١٬٠٠٠ قوتابی، و ٥٠٠ مامۆستای بە بڕوانامەی ماستەر و [[دوکتورا|دکتۆرا]] ھەیە، و زیاتر لە ١٨٦٥ کارمەندی تەکنیکی و ئیداری لە ١١ دامەزراوەی جیادا ھەیە کە دابەشبوونە بەسەر تەواوی شار و شارۆچکەکانی پارێزگای ھەولێر. == کۆلێژ و پەیمانگاکان == === کۆلێژەکان === * [[کۆلێژی تەکنیکیی ئەندازیاریی ھەولێر]] * [[کۆلێژی تەکنیکیی تەندروستیی ھەولێر|کۆلێژی تەکنیکیی تەندروستی و پزیشکیی ھەولێر]] * [[کۆلێژی تەکنیکیی کارگێڕیی ھەولێر]] * [[پەیمانگای تەکنیکیی تەکنۆلۆژیای ھەولێر|کۆلێژی تەکنۆلۆژیای ھەولێر]] * [[پەیمانگای تەکنیکیی شەقڵاوە|کۆلێژی تەکنیکیی شەقڵاوە]] * [[پەیمانگای تەکنیکیی سۆران|کۆلێژی تەکنیکیی سۆران]] === پەیمانگاکان === * [[پەیمانگای تەکنیکیی پزیشکی ھەولێر]] * [[پەیمانگای تەکنیکیی خەبات]] * [[پەیمانگای تەکنیکیی کارگێڕی ھەولێر]] * [[پەیمانگای تەکنیکیی کۆیە]] * [[پەیمانگای تەکنیکیی چۆمان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Erbil_Polytechnic_University|سەردێڕ = Erbil Polytechnic University|زمان = ئینگلیزی|سەردان = ٢٥ی ئایاری ٢٠١٨}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{فەیسبووک|epu.Education|زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر}} * [https://www.epu.edu.iq/kurdi/ وێبگەی فەرمی] {{ku icon}} * [https://web.archive.org/web/20191124180028/https://epu.edu.iq/ وێبگەی فەرمی] {{en icon}} {{زانکۆکانی کوردستان}} {{زانکۆکانی عێراق}} {{زانکۆی کوردستان-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەولێر|کوردستان|عێراق|زانکۆکان}} [[پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:دامەزراوە پەروەردەیییەکانی دامەزراوی ١٩٩٦]] [[پۆل:فێرکاری لە عێراق]] [[پۆل:دامەزراندنەکانی ١٩٩٦ لە ئاسیا]] [[پۆل:دامەزراندنەکانی ١٩٩٦ لە عێراق]] [[پۆل:زانکۆ کوردییەکان]] 8lta2zlffvu4ha5f1v54ouv0r2uggkb 0 161633 1582210 1552422 2026-05-08T14:50:58Z Hemin.ibrahimm 75723 1582210 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''زانکۆی زاخۆ''' زانکۆیەکی حکومیە، لەلایەن [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکومەتی ھەرێمی کوردستانەوە]] بەڕێوە دەچێت<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=حکومەتی هەرێمی کوردستان {{!}} وەزارەتی خوێندنی باڵا |ناونیشان=https://gov.krd/mohe/publications/%D8%B2%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%86-%D9%88-%D8%AF%D8%A7%D9%85%DB%95%D8%B2%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%95-%D8%A6%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-08 |وێبگە=حکومەتی هەرێمی كوردستان |زمان=en}}</ref>، دەکەوێتە شارۆچکەی [[زاخۆ]] لە [[پارێزگای دھۆک|پاڕێزگای دھۆک]] لە [[باشووری کوردستان|کوردستانی باشوور]]. == مێژوو == لە ساڵی ٢٠١٠ وەک زانکۆیەکی سەربەخۆ ڕاگەیێنرا بەڵام خۆی لەبنەڕەتدا لە ساڵی ٢٠٠٥ دوو کۆلێژی لێکرایەوە وەک پاشکۆیەک سەربە [[زانکۆی دھۆک]] لە لایان بەڕێز [[مەسعوود بارزانی|مەسعود بارزانی]] سەرۆکی ئەوکاتی ھەرێمی کوردستان، دوو کۆلێژەکەش کۆلێژی پەروەردە و بازرگانی بوون کە دواتر بوون بە بندەک بۆ زانکۆی زاخۆ، زانکۆیەکە بەشێوەی سەربەخۆ لەگەڵ سێ زانکۆی تر دامەزران بە بریارێکی [[پەرلەمانی کوردستان|پەرلەمانی کوردستانەوە]] وەک چارەسەریەک بۆ پتربوونی خواستی خوێندن لەھەرێمدا. == کۆلێژەکان == === کۆلێژی زانست === دوای ڕێکخستن و دامەزراندنی پەیکەربەندی زانکۆکە ھەردوو کۆلێژی پەروەردە و بازرگانی کە وەک پاشکۆی زانکۆی دھۆک بوون گوازرانەوە بۆ زانکۆی زاخۆ لە چوارچێوەی کۆلێژی زانست گونجاندنیان لەژێر ناوی کۆلێژی زانست و زانستە مرۆییەکان، کە بۆ خوێندنی ٢٠٠٥–٢٠٠٦خوێندکاریان وەرگرت، دوای ڕاگەیاندنی زانکۆی زاخۆ وەک زانکۆیەکی سەربەخۆ بەپێی بریاری وزاری ژماڕە ١٦٧٠ لە یۆلیۆی ٢٠١٠ و بریاری ٦٤٤ی وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی لە ١٢یۆلیۆی ٢٠١٠. [١] کۆلێژی زانست پێنج بەش لەخۆ دەگرێت: * بەشی زیندەزانی * بەشی کیمیا * بەشی فیزیا * بەشی زانستە ژمێرەییەکان (کۆمپیوتەر) * بەشی بیرکاری * بەشی ژینگەزانی (٢٠١١) ماوەی خوێندن لەکۆلێژەکان چواڕساڵە کە دواتر بڕوانامەی بەکالۆریۆس دەبەخشن بە دەرچوانیان. ئەم کۆلێژە کورسی خوێندنی باڵای بۆ بروانامەکانی ماجستێر و دکتۆرا دابین کردووە. دەستەی فێرکردن و مامۆستایان خاوەنی بڕوانامەی بەرزن و کەسانی بەھرەمەندن کە بەشێوەیەکی نوێ و ھاوچەرخ فێرخوازان پێدەگەیێنن بە پشت بەستن بە پەیرەوی نوێ و گونجاو لەگەڵ سەردەم. کۆلێژەکە سەدان خول و ڕاھێنانی کردارەکی بۆ کارمەند و مامۆستایان و خوێندکاران کردۆتەوە. === کۆلێژی ئەندازیاری === کۆلێژی ئەندازیاری لە ٢٠١٣ کرایەوە. زانکۆی زاخۆ کۆلێژی ئەندازیاری نەوتی وەک یەکەم بەشی کۆلێژەکە ڕاگەیاند لە ٢٠١٣، ئەمەش بەھۆی داواکاری گۆرەپانی کوردستان بوو لەم بوارەدا بەھۆی دۆزینەوە و دەرھێنانی نەوت لەکوردستاندا، ماوەی خوێندن لە کۆلێژەکە چوارساڵە، خوێندکارانی بڕوانامەی بەکالۆریۆس وەردەگرن لەبواری ئەندازیاری نەوتدا، کۆلێژەکە لەلایەن دەستەیەکی پسپۆر و لێھاتوو بەڕێوە دەچێت کە پەیرەوی بەرنامەی نوێ و ھاوچەرخ دەکەن. کۆلێژەکە پەیوەندیەکی پتەوی دروستکردوە لەبوارەکانی پیشەسازی و ھاریکاری ئەکادیمی لەگەڵ کۆلێژەکانی تری کوردستان و جیھان، وەک زانکۆی سەلاحەددین و زانکۆی کۆیە و زانکۆی سلێمانی و زانکۆی لیدز و زانکۆی دێربی و زانکۆی نۆتنگھام و زانکۆی کۆلۆرادۆ. کۆلێژەکە دوو بەش لەخۆدەگرێت کە بریتین لە: * [https://web.uoz.edu.krd/academics/coe/14/Department-of-Petroleum-Engineering/ بەشی ئەندازیاری نەوت] * [https://web.uoz.edu.krd/academics/coe/15/Department-of-Mechanical-Engineering/ بەشی ئەندازیاری تەکنیکی] * [https://web.uoz.edu.krd/academics/coe/32/department-of-artificial-intelligence-engineering/ بەشی ئەندازیاری ژیریی دەستکرد] * [https://web.uoz.edu.krd/academics/coe/31/department-of-civil-and-environment-engineering/ بەشی شارستانی و ژینگە] === کۆلێژی زانستە مرۆییەکان === کۆلێژەکە شەش بەش لەخۆ دەگرێت * بەشی زمانی کوردی * بەشی زمانی ئینگلیزی * بەشی زمانی عەرەبی * بەشی زمانی تورکی * بەشی مێژوو * بەشی خوێندنی ئیسلامی === کۆلێژی پەروەردە === کۆلێژەکە سێ بەش لەخۆ دەگرێت کە بریتین لە: * کۆلێژی پەروەردەی وەرزشی * کۆلێژی پەروەردەی بنەڕەتی * کۆلێژی پەروەردەی دەرونزانی و دەرونناسی گشتی == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://ar.wikipedia.org/wiki/جامعة_زاخو|سەردێڕ = جامعة زاخو|زمان = عەرەبی|سەردان = ١٢ی شوباتی ٢٠٢٠}} == بەستەرە دەرەکییەکان == *{{وێبگەی فەرمی|http://www.uoz.edu.krd/}} {{زانکۆکانی کوردستان}} {{زانکۆکانی عێراق}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق|دەیەی ٢٠١٠|زانکۆکان}} {{پۆلی کۆمنز|University of Zakho}} [[پۆل:زاخۆ]] [[پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:زانکۆکانی کوردستان]] [[پۆل:زانکۆکانی عێراق]] [[پۆل:زانکۆ کوردییەکان]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠١٠ لە باشووری کوردستان]] kd5mayaqdftma457vi81xyh7hhp1qbh 1582211 1582210 2026-05-08T15:00:15Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1582211 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''زانکۆی زاخۆ''' زانکۆیەکی حکومیە، لەلایەن [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکومەتی ھەرێمی کوردستانەوە]] بەڕێوە دەچێت<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=حکومەتی هەرێمی کوردستان {{!}} وەزارەتی خوێندنی باڵا |ناونیشان=https://gov.krd/mohe/publications/%D8%B2%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%86-%D9%88-%D8%AF%D8%A7%D9%85%DB%95%D8%B2%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%95-%D8%A6%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-08 |وێبگە=حکومەتی هەرێمی كوردستان |زمان=en}}</ref>، دەکەوێتە شارۆچکەی [[زاخۆ]] لە [[پارێزگای دھۆک|پاڕێزگای دھۆک]] لە [[باشووری کوردستان|کوردستانی باشوور]]. == مێژوو == لە ساڵی ٢٠١٠ وەک زانکۆیەکی سەربەخۆ ڕاگەیێنرا بەڵام خۆی لەبنەڕەتدا لە ساڵی ٢٠٠٥ دوو کۆلێژی لێکرایەوە وەک پاشکۆیەک سەربە [[زانکۆی دھۆک]] لە لایان بەڕێز [[مەسعوود بارزانی|مەسعود بارزانی]] سەرۆکی ئەوکاتی ھەرێمی کوردستان، دوو کۆلێژەکەش کۆلێژی پەروەردە و بازرگانی بوون کە دواتر بوون بە بندەک بۆ زانکۆی زاخۆ، زانکۆیەکە بەشێوەی سەربەخۆ لەگەڵ سێ زانکۆی تر دامەزران بە بریارێکی [[پەرلەمانی کوردستان|پەرلەمانی کوردستانەوە]] وەک چارەسەریەک بۆ پتربوونی خواستی خوێندن لەھەرێمدا. == کۆلێژەکان == === کۆلێژی زانست === دوای ڕێکخستن و دامەزراندنی پەیکەربەندی زانکۆکە ھەردوو کۆلێژی پەروەردە و بازرگانی کە وەک پاشکۆی زانکۆی دھۆک بوون گوازرانەوە بۆ زانکۆی زاخۆ لە چوارچێوەی کۆلێژی زانست گونجاندنیان لەژێر ناوی کۆلێژی زانست و زانستە مرۆییەکان، کە بۆ خوێندنی ٢٠٠٥–٢٠٠٦خوێندکاریان وەرگرت، دوای ڕاگەیاندنی زانکۆی زاخۆ وەک زانکۆیەکی سەربەخۆ بەپێی بریاری وزاری ژماڕە ١٦٧٠ لە یۆلیۆی ٢٠١٠ و بریاری ٦٤٤ی وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی لە ١٢یۆلیۆی ٢٠١٠. [١] کۆلێژی زانست پێنج بەش لەخۆ دەگرێت: * بەشی زیندەزانی * بەشی کیمیا * بەشی فیزیا * بەشی زانستە ژمێرەییەکان (کۆمپیوتەر) * بەشی بیرکاری * بەشی ژینگەزانی (٢٠١١) ماوەی خوێندن لەکۆلێژەکان چواڕساڵە کە دواتر بڕوانامەی بەکالۆریۆس دەبەخشن بە دەرچوانیان. ئەم کۆلێژە کورسی خوێندنی باڵای بۆ بروانامەکانی ماجستێر و دکتۆرا دابین کردووە. دەستەی فێرکردن و مامۆستایان خاوەنی بڕوانامەی بەرزن و کەسانی بەھرەمەندن کە بەشێوەیەکی نوێ و ھاوچەرخ فێرخوازان پێدەگەیێنن بە پشت بەستن بە پەیرەوی نوێ و گونجاو لەگەڵ سەردەم. کۆلێژەکە سەدان خول و ڕاھێنانی کردارەکی بۆ کارمەند و مامۆستایان و خوێندکاران کردۆتەوە. === کۆلێژی ئەندازیاری === کۆلێژی ئەندازیاری لە ٢٠١٣ کرایەوە. زانکۆی زاخۆ کۆلێژی ئەندازیاری نەوتی وەک یەکەم بەشی کۆلێژەکە ڕاگەیاند لە ٢٠١٣، ئەمەش بەھۆی داواکاری گۆرەپانی کوردستان بوو لەم بوارەدا بەھۆی دۆزینەوە و دەرھێنانی نەوت لەکوردستاندا، ماوەی خوێندن لە کۆلێژەکە چوارساڵە، خوێندکارانی بڕوانامەی بەکالۆریۆس وەردەگرن لەبواری ئەندازیاری نەوتدا، کۆلێژەکە لەلایەن دەستەیەکی پسپۆر و لێھاتوو بەڕێوە دەچێت کە پەیرەوی بەرنامەی نوێ و ھاوچەرخ دەکەن. کۆلێژەکە پەیوەندیەکی پتەوی دروستکردوە لەبوارەکانی پیشەسازی و ھاریکاری ئەکادیمی لەگەڵ کۆلێژەکانی تری کوردستان و جیھان، وەک زانکۆی سەلاحەددین و زانکۆی کۆیە و زانکۆی سلێمانی و زانکۆی لیدز و زانکۆی دێربی و زانکۆی نۆتنگھام و زانکۆی کۆلۆرادۆ. کۆلێژەکە دوو بەش لەخۆدەگرێت کە بریتین لە: * [https://web.uoz.edu.krd/academics/coe/14/Department-of-Petroleum-Engineering/ بەشی ئەندازیاری نەوت] * [https://web.uoz.edu.krd/academics/coe/15/Department-of-Mechanical-Engineering/ بەشی ئەندازیاری تەکنیکی] * [https://web.uoz.edu.krd/academics/coe/32/department-of-artificial-intelligence-engineering/ بەشی ئەندازیاری ژیریی دەستکرد] * [https://web.uoz.edu.krd/academics/coe/31/department-of-civil-and-environment-engineering/ بەشی شارستانی و ژینگە] === کۆلێژی زانستە مرۆییەکان === کۆلێژەکە شەش بەش لەخۆ دەگرێت * بەشی زمانی کوردی * بەشی زمانی ئینگلیزی * بەشی زمانی عەرەبی * بەشی زمانی تورکی * بەشی مێژوو * بەشی خوێندنی ئیسلامی === کۆلێژی پەروەردە === کۆلێژەکە سێ بەش لەخۆ دەگرێت کە بریتین لە: * کۆلێژی پەروەردەی وەرزشی * کۆلێژی پەروەردەی بنەڕەتی * کۆلێژی پەروەردەی دەرونزانی و دەرونناسی گشتی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://ar.wikipedia.org/wiki/جامعة_زاخو|سەردێڕ = جامعة زاخو|زمان = عەرەبی|سەردان = ١٢ی شوباتی ٢٠٢٠}} == بەستەرە دەرەکییەکان == *{{وێبگەی فەرمی|http://www.uoz.edu.krd/}} {{زانکۆکانی کوردستان}} {{زانکۆکانی عێراق}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق|دەیەی ٢٠١٠|زانکۆکان}} {{پۆلی کۆمنز|University of Zakho}} [[پۆل:زاخۆ]] [[پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:زانکۆکانی کوردستان]] [[پۆل:زانکۆکانی عێراق]] [[پۆل:زانکۆ کوردییەکان]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠١٠ لە باشووری کوردستان]] nczef6zit0542tz7z5pdem9s9ydpubx 1582336 1582211 2026-05-08T20:03:17Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}؛ لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1582336 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} '''زانکۆی زاخۆ''' زانکۆیەکی حکومیە، لەلایەن [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکومەتی ھەرێمی کوردستانەوە]] بەڕێوە دەچێت<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=حکومەتی هەرێمی کوردستان {{!}} وەزارەتی خوێندنی باڵا |ناونیشان=https://gov.krd/mohe/publications/%D8%B2%D8%A7%D9%86%DA%A9%DB%86-%D9%88-%D8%AF%D8%A7%D9%85%DB%95%D8%B2%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%95-%D8%A6%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-05-08 |وێبگە=حکومەتی هەرێمی كوردستان |زمان=en}}</ref>، دەکەوێتە شارۆچکەی [[زاخۆ]] لە [[پارێزگای دھۆک|پاڕێزگای دھۆک]] لە [[باشووری کوردستان|کوردستانی باشوور]]. == مێژوو == لە ساڵی ٢٠١٠ وەک زانکۆیەکی سەربەخۆ ڕاگەیێنرا بەڵام خۆی لەبنەڕەتدا لە ساڵی ٢٠٠٥ دوو کۆلێژی لێکرایەوە وەک پاشکۆیەک سەربە [[زانکۆی دھۆک]] لە لایان بەڕێز [[مەسعوود بارزانی|مەسعود بارزانی]] سەرۆکی ئەوکاتی ھەرێمی کوردستان، دوو کۆلێژەکەش کۆلێژی پەروەردە و بازرگانی بوون کە دواتر بوون بە بندەک بۆ زانکۆی زاخۆ، زانکۆیەکە بەشێوەی سەربەخۆ لەگەڵ سێ زانکۆی تر دامەزران بە بریارێکی [[پەرلەمانی کوردستان|پەرلەمانی کوردستانەوە]] وەک چارەسەریەک بۆ پتربوونی خواستی خوێندن لەھەرێمدا. == کۆلێژەکان == === کۆلێژی زانست === دوای ڕێکخستن و دامەزراندنی پەیکەربەندی زانکۆکە ھەردوو کۆلێژی پەروەردە و بازرگانی کە وەک پاشکۆی زانکۆی دھۆک بوون گوازرانەوە بۆ زانکۆی زاخۆ لە چوارچێوەی کۆلێژی زانست گونجاندنیان لەژێر ناوی کۆلێژی زانست و زانستە مرۆییەکان، کە بۆ خوێندنی ٢٠٠٥–٢٠٠٦خوێندکاریان وەرگرت، دوای ڕاگەیاندنی زانکۆی زاخۆ وەک زانکۆیەکی سەربەخۆ بەپێی بریاری وزاری ژماڕە ١٦٧٠ لە یۆلیۆی ٢٠١٠ و بریاری ٦٤٤ی وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی لە ١٢یۆلیۆی ٢٠١٠. [١] کۆلێژی زانست پێنج بەش لەخۆ دەگرێت: * بەشی زیندەزانی * بەشی کیمیا * بەشی فیزیا * بەشی زانستە ژمێرەییەکان (کۆمپیوتەر) * بەشی بیرکاری * بەشی ژینگەزانی (٢٠١١) ماوەی خوێندن لەکۆلێژەکان چواڕساڵە کە دواتر بڕوانامەی بەکالۆریۆس دەبەخشن بە دەرچوانیان. ئەم کۆلێژە کورسی خوێندنی باڵای بۆ بروانامەکانی ماجستێر و دکتۆرا دابین کردووە. دەستەی فێرکردن و مامۆستایان خاوەنی بڕوانامەی بەرزن و کەسانی بەھرەمەندن کە بەشێوەیەکی نوێ و ھاوچەرخ فێرخوازان پێدەگەیێنن بە پشت بەستن بە پەیرەوی نوێ و گونجاو لەگەڵ سەردەم. کۆلێژەکە سەدان خول و ڕاھێنانی کردارەکی بۆ کارمەند و مامۆستایان و خوێندکاران کردۆتەوە. === کۆلێژی ئەندازیاری === کۆلێژی ئەندازیاری لە ٢٠١٣ کرایەوە. زانکۆی زاخۆ کۆلێژی ئەندازیاری نەوتی وەک یەکەم بەشی کۆلێژەکە ڕاگەیاند لە ٢٠١٣، ئەمەش بەھۆی داواکاری گۆرەپانی کوردستان بوو لەم بوارەدا بەھۆی دۆزینەوە و دەرھێنانی نەوت لەکوردستاندا، ماوەی خوێندن لە کۆلێژەکە چوارساڵە، خوێندکارانی بڕوانامەی بەکالۆریۆس وەردەگرن لەبواری ئەندازیاری نەوتدا، کۆلێژەکە لەلایەن دەستەیەکی پسپۆر و لێھاتوو بەڕێوە دەچێت کە پەیرەوی بەرنامەی نوێ و ھاوچەرخ دەکەن. کۆلێژەکە پەیوەندیەکی پتەوی دروستکردوە لەبوارەکانی پیشەسازی و ھاریکاری ئەکادیمی لەگەڵ کۆلێژەکانی تری کوردستان و جیھان، وەک زانکۆی سەلاحەددین و زانکۆی کۆیە و زانکۆی سلێمانی و زانکۆی لیدز و زانکۆی دێربی و زانکۆی نۆتنگھام و زانکۆی کۆلۆرادۆ. کۆلێژەکە دوو بەش لەخۆدەگرێت کە بریتین لە: * [https://web.uoz.edu.krd/academics/coe/14/Department-of-Petroleum-Engineering/ بەشی ئەندازیاری نەوت] * [https://web.uoz.edu.krd/academics/coe/15/Department-of-Mechanical-Engineering/ بەشی ئەندازیاری تەکنیکی] * [https://web.uoz.edu.krd/academics/coe/32/department-of-artificial-intelligence-engineering/ بەشی ئەندازیاری ژیریی دەستکرد] * [https://web.uoz.edu.krd/academics/coe/31/department-of-civil-and-environment-engineering/ بەشی شارستانی و ژینگە] === کۆلێژی زانستە مرۆییەکان === کۆلێژەکە شەش بەش لەخۆ دەگرێت * بەشی زمانی کوردی * بەشی زمانی ئینگلیزی * بەشی زمانی عەرەبی * بەشی زمانی تورکی * بەشی مێژوو * بەشی خوێندنی ئیسلامی === کۆلێژی پەروەردە === کۆلێژەکە سێ بەش لەخۆ دەگرێت کە بریتین لە: * کۆلێژی پەروەردەی وەرزشی * کۆلێژی پەروەردەی بنەڕەتی * کۆلێژی پەروەردەی دەرونزانی و دەرونناسی گشتی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://ar.wikipedia.org/wiki/جامعة_زاخو|سەردێڕ = جامعة زاخو|زمان = عەرەبی|سەردان = ١٢ی شوباتی ٢٠٢٠}} == بەستەرە دەرەکییەکان == *{{وێبگەی فەرمی|http://www.uoz.edu.krd/}} {{زانکۆکانی کوردستان}} {{زانکۆکانی عێراق}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق|دەیەی ٢٠١٠|زانکۆکان}} {{پۆلی کۆمنز|University of Zakho}} [[پۆل:زاخۆ]] [[پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:زانکۆکانی کوردستان]] [[پۆل:زانکۆکانی عێراق]] [[پۆل:زانکۆ کوردییەکان]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠١٠ لە باشووری کوردستان]] q83mwi3ztoun4gqkbxtm9cyh633ho4y 0 165698 1582188 1504325 2026-05-08T13:15:43Z Hemin.ibrahimm 75723 1582188 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Salahaddin university -college of literature .jpg|وێنۆک|دەروازەی کۆلێژی ئاداب]] '''زانکۆی سەڵاحەدین – کۆلێژی ئاداب''' ناوەندێکی [[ئەکادیمیا|ئەکادیمییە]]، یەکێکە لە کۆلێژەکانی [[زانکۆی سەڵاحەدین]] – ھەولێر لە ساڵی ١٩٧١ دامەزراوە لە شاری [[سلێمانی]] ئەو کات تەنھا زمانی کوردی تێدا دەخوێندرا دواتر لە سالی خوێندنی ١٩٧٤–١٩٧٥ بەشی کۆمەڵناسی کرایەوە ساڵی خوێندنی ١٩٧٥–١٩٧٦ بەشی زمانی عەرەبی دواتر چەند بەشێکی دیکە وەک زمانی فارسی، زمانی ئینگلیزی، زانستە ئیسلامییەکان کرایەوە بەڵام بەھۆی فراوانبوونی بەشی زمان و بەشی زانستە ئیسلامییەکانی لێ جیاکرایەوە بوون بە کۆلێژێکی سەربەخۆی زانکۆی سەلاحەدین == بەشەکانی کۆلێژ == بەشی [[مێژوو]]: ساڵی ١٩٨٥کراوەتەوە لەم بەشە فێرخوازان ئاشنا دەکرێن بە بابەتەکانی مێژوو وەک مێژووی کورد [[مێژووی ئیسلام]]، مێژووی [[ئەورووپا]]، مێژوو یۆنان و ڕۆما، مێژووی [[عێراق]]، مێژووی [[ئیران]]، مێژووی تورکیا ڕێبازی لێکۆلینەوە لەگەل چەند بابەتێکی دیکە دەرچوانی ئەم بەشە دەبنە مامۆستای پسپۆری مێژوو، لێکۆڵەر بەشی [[جوگرافیا]]: ساڵی ١٩٨٦ کراوەتەوە لەم بەشە فێرخوازان ئاشنا دەکرێن بە بابەتەکانی سیستەمە زانیارییە جوگرافییەکان، شیکردنەوەی وێنە ئاسمانییەکان [[جوگرافیای دانیشتووان]]، جوگرافیای سروشتی [[جوگرافیای مرۆڤی]] و چەند بابەتێکی دیکە درچوانی ئەم بەشە دەبنە مامۆستا فەرمانبەر لیکۆڵەر بەشی [[فەلسەفە]]: سالی ٢٠٠٧ ئەم بەشە کرایەوە فرێرخوازان لەم بەشە ئاشنا دەکرێن بە بنەمەکانی فەلسەفە [[ئایین]] مێژووی [[فەلسەفە]] و چەند بابەتێکی دیکە بەشی [[کاری کۆمەڵایەتی]]: ساڵی ٢٠٠٧ ئەم بەشە کرایەوە زمانی خوێندن ئینگلیزییە لەم بەشە فێرخوازان ئاشنا دەکرێن بە ڕێزمانی ئینگلیزی ڕاوێژکاری کۆمەلایەتی، پەروەردە و پێگەیاندن بەشی [[دەروونزانی]]: ساڵی ٢٠٠٩ کرایەوە زمانی خوێندن کوردییە لەم بەشە فێرخوازان ئاشنا دەکرێن بە زانستەکانی دەروونزانی، بنەماکانی دەروونزانی، فەلسەفە، ئەدەبیاتی دەروونزانی و کۆمەڵناسی [[زمانی عەرەبی]] [[زمانی ئینگلیزی]]، دەروونزانی کۆمەلایەتی، دەرونزانی پیشەیی، دەروونزانی زمان لەگەل چەند بایەتی دیکەم دەرچوانی ئەم بەشە دەبنە مامۆستا، توێژەر بەشی [[ڕاگەیاندن]]: لەم بەشە فێرخوازان ئاشنا دەکرێن بە بنەماکانی ڕاگەیاندن بیسرا و بینرا و خوێنراو، ڕۆژنامە، تیۆرەکانی ڕاگەیاندن، ڕاگەیاندن و کۆمەلگا، ھونەری ڕۆژنامە نوسی لەگەل چەند بابەتێکی دیکە دەرچوانی ئەم بەشە دەبنە [[ڕۆژنامە نوس]]، ھەوال ساز، [[ئامادەکار]] بەشی [[شوێنەوار]]: سالی ٢٠٠٠ ئەم بەشە کراوەتەوە لەم بەشە فێرخوازان ئاشنا دەکرێن بە شوێنەوارەکانی گەلانی جیھان شوێنەواری میسر شوێنەوار دوو ڕووبار شوێنەواری بلادی [[شام]] شوێنەوار کۆن، شوێنەواری ئیسلامی لەگەل چەند بابەتێکی دیکە دەرچوانی ئەم بەشە دەبنە لێکۆڵەر، مامۆستا == بەستەرە دەرەکییەکان == [http://colleges.su.edu.krd/arts/ ماڵپەری فەرمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200604163010/http://colleges.su.edu.krd/arts/ |date= ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}} == ئەمانەش ببینە == [[زانکۆی سەلاحەدین کۆلێژی زمان]] [[زانکۆی سەلاحەدین کۆلێژی زانستە ئیسلامیەکان]] == سەرچاوەکان == ١-[https://su.edu.krd/ku ماڵپەری زانکۆی سەلاحەدین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200528114418/https://su.edu.krd/ku |date=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠ }} https://su.edu.krd/ku {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200528114418/https://su.edu.krd/ku |date=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠ }} 2-[http://colleges.su.edu.krd/arts/دەربارەی-بەشی-جوگرافیا/ دەربارەی بەشی جوگرافیا -کۆلێژی ئاداب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200505194839/http://colleges.su.edu.krd/arts/دەربارەی-بەشی-جوگرافیا/ |date= ٥ی ئایاری ٢٠٢٠}} ٣-[https://www.youtube.com/watch?v=wIYFbpmypAQ ڕێبەری ڤیدیۆیی زانکۆکان کۆلێژی ئاداب - بەشی شوێنەوار] ٤-[https://www.youtube.com/watch?v=ZXOy7PAnsaA ڕێبەری ڤیدیۆیی زانکۆکان کۆلێژی ئاداب - بەشی مێژوو] ٥-[https://www.youtube.com/watch?v=FbxR12P4vHA ڕێبەری ڤیدیۆیی زانکۆکان کۆلێژی ئاداب - بەشی کۆمەڵناسی] ٦-[https://www.youtube.com/watch?v=OexkN4lEKWk ڕێبەری ڤیدیۆیی زانکۆکان کۆلێژی ئاداب - بەشی کاری کۆمەڵایەتی] ٧-[https://arts.su.edu.krd/media/ دەربارەی بەشی ڕگەیاندن کۆلێژی ئاداب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200505194849/http://colleges.su.edu.krd/arts/دەربارەی-بەشی-راگەیاندن/ |date= ٥ی ئایاری ٢٠٢٠}} ٨-[http://colleges.su.edu.krd/arts/دەربارەی-بەشی-شوێنەوار/ دەربارەی بەشی شوێنەوار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200505194855/http://colleges.su.edu.krd/arts/دەربارەی-بەشی-شوێنەوار/ |date= ٥ی ئایاری ٢٠٢٠}} [[پۆل:زانکۆکانی کوردستان]] [[پۆل:زانکۆکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کۆلێژەکانی زانکۆی سەلاحەدین]] no72taa0st0ct17fhymixy9r6s3hcdr 0 166486 1582166 1582066 2026-05-08T12:02:04Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582166 wikitext text/x-wiki '''بەشە گرتە''' یان '''بەشە داتاشراو'''<ref>فەرھەنگی بیرکاری، نەوزاد عومەر محێدین</ref> ({{بە ئینگلیزی|Partial derivative}})، لە [[فانکشن (ماتماتیک)|فانکشنە]] فرەگۆڕەکییەکاندا، بە [[گرتە]]ی فانکشنەکە بەپێی یەکێک لە گۆڕەکەکان و نەگۆڕ ڕاگرتنی ئەوانی تر دەوترێت. بەشە گرتە لە [[کالکیولسی ئاراستەبڕەکان]] و [[ئەندازەی جیاکارانەدا]] بە فرەوانی بەکار دێت. بەشە گرتەی فانکشنی <math>f(x, y, \dots)</math> بەپێی گۆڕەکی <math>x</math> بە یەکێک لە شێوەکانی خوارەوە ھێما دەکرێت: {{چینی ناوەند}} :<math>f'_x, f_x, \partial_x f,\ D_xf, D_1f, \frac{\partial}{\partial x}f, \text{ or } \frac{\partial f}{\partial x}.</math> {{کۆتایی}} ئەمە [[∂]] وەکوو ھێمایەک بۆ بەشە گرتە بەکار دێت. ئەم ھێمایە لەلایەن [[ئۆدرین-ماری لۆژاندر]] لە ساڵی ١٧٨٦ داھێنرا بەڵام پاشان پشتگوێ خرا، لە ساڵی ١٨٤١ لەلایەن [[کارڵ گۆستاڤ ژاکوب ژاکوبی]] دووبارە بەکار ھێنرا و بوو بە ھێمایەکی گشتی.<ref name="jeff_earliest">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://jeff560.tripod.com/calculus.html|سەردێڕ=Earliest Uses of Symbols of Calculus|یەکەم=Jeff|دوایین=Miller|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ئیش=Earliest Uses of Various Mathematical Symbols|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726201326/http://jeff560.tripod.com/calculus.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == نموونە == ئەگەر <math>f</math> فانکشنێک بێت، بەم شێوەیە پێناسە کرابێت {{چینی ناوەند}} :<math> f(x, y) = \,\! 3x^2 + 5xy - 2y^4.\,</math> {{کۆتایی}} گرتەی <math>f</math> بەپێی <math>x</math> دەکاتە: {{چینی ناوەند}} : <math>\frac{\partial f}{\partial x} = 6x+5y</math> {{کۆتایی}} و گرتەی <math>f</math> بەپێی <math>y</math> دەکاتە: {{چینی ناوەند}} : <math>\frac{\partial f}{\partial y} = 5x-8y^3</math> {{کۆتایی}} === ئەندازە === [[پەڕگە:Cone 3d.png|وێنۆک|چەپ]] [[قەبارە]]ی [[قووچەک]]ێک بەستراوەتەوە بە [[بەرزی]]یەکەی <math>h</math> و نیوەتیرەکەی <math>r</math> و لە ڕێگەی [[ھاوکێشە]]ی خوارەوە دەدۆزرێتەوە: {{چینی ناوەند}} :<math>V(r, h) = \frac{\pi r^2 h}{3}.</math> {{کۆتایی}} بەشە گرتەی <math>V</math> بەپێی <math>r</math> بریتییە لە: {{چینی ناوەند}} :<math>\frac{ \partial V}{\partial r} = \frac{ 2 \pi r h}{3},</math> {{کۆتایی}} == بەشە گرتە بەرزەکان == بەشە گرتەی دووھەم و بەشە گرتە بەرزەکان ھاوشێوەی گرتە بەرزەکانی فانکشنە یەک گۆڕەکییەکان دەدۆزرێنەوە، بۆ فانکشنی <math>f(x, y, ...)</math> بەشە گرتەی دووھەم بەپێی <math>x</math> دەکاتە بەشە گرتەی، بەشە گرتەی یەکەم (ھەردووکیان بەپێی <math>x</math>)<ref>[[Alpha Chiang|Chiang, Alpha C.]] ''Fundamental Methods of Mathematical Economics'', McGraw-Hill, third edition, 1984.</ref>{{rp|316–318}} {{چینی ناوەند}} :<math>\frac{\partial ^2 f}{\partial x^2} \equiv \partial \frac{{\partial f / \partial x}}{{\partial x}} \equiv \frac{{\partial f_x}}{{\partial x}} \equiv f_{xx}.</math> {{کۆتایی}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێزەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر= https://en.wikipedia.org/wiki/Partial_derivative| سەردێڕ=Partial derivative| زمان= ئینگلیزی | سەردان= ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}} {{ماتماتیک-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک|شیکاریی ماتماتیکی}} [[پۆل:کالکیولسی فرەگۆڕەکی]] nxtngfgzsupvr4iyrx379go7mc41pu9 0 167712 1582164 1582082 2026-05-08T12:01:44Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582164 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | title = تەقینەوەکانی ٢٠٢٠ی بەیرووت | image = Port of Beirut explosion aftermath 4 August 2020.jpg | caption = پاشماوەی تەقینەوەکە | time = ١٨:٠٨:١٨ [[Eastern European Summer Time|EEST]] (١٥:٠٨:١٨{{Nbsp}}[[کاتی گەردوونیی ھاوھەنگاو|کگھ]]){{ھن}}(تەقینەوەی دووەم) | duration = <!-- {{duration|h=x|m=x|s=x}} or {{time interval|date1|date2|options}} --> | date = {{start date|2020|08|04|df=y}} | venue = بەندەری [[بەیرووت]] | location = [[بەیرووت]]، {{ئاڵا|لوبنان}} | coordinates = {{coord|33.901|35.519|region:lb_type:event|display=inline,title}} | type = [[کارەساتی نیتراتی ئەمۆنیۆم]] | cause = | reported deaths = ١٥٨+<ref>https://www.aljazeera.com/news/2020/08/lebanon-orders-house-arrest-officials-beirut-blast-live-200805230752876.html</ref> | reported injuries = +٦٫٠٠٠ کەس | reported missing = ~٢١ | reported property damage = $١٠–١٥ میلیارد | displaced = سەروو ٣٠٠٬٠٠٠ }} {{OSM Location map | coord = {{coord|33.901|35.519}} | zoom = 13 | width = 300 | height = 260 | float = left | caption = | minimap = file | mini-file = Lebanon adm location map.svg | mini-width = 75<!-- All units for the mini-image are pixel units --> | mini-height = 86 <!-- height and width need to match the dimensions of the image file --> | minipog-x = 25 <!-- x and y co-ordinates are pixels numbered from a top-left origin --> | minipog-y = 42 <!-- They optionally place a red dot to show location of the main map --> | scalemark = 100 <!-- shifts the scalemark further to the left --> <!-- Parameters for 1st mark --> | label = بەندەری بەیرووت | mark = Legenda zabytek techniki.svg | mark-size = 20 | mark-coord = {{coord|33.901|35.519}} | label-pos = left | mark-title = بەندەری بەیرووت | mark-image = Hafen von Beirut.jpg | mark-description = <!-- | --> }} لە ئێوارەی ٤ی ئابی ٢٠٢٠ دوو تەقینەوەی بەھێز لە [[بەندەری بەیرووت]]ی شاری [[بەیرووت]]، پایتەختی [[لوبنان]] ڕوویاندا کە بەلایەنی کەمەوە بوونە ھۆی کوژرانی ١٥٨ کەس و برینداربوونی زیاتر لە ٦٫٠٠٠ کەس.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Massive explosion shakes Lebanese capital, buildings near Beirut port reportedly damaged|ناونیشان=https://www.haaretz.com/middle-east-news/massive-explosion-shakes-lebanese-capital-buildings-near-beirut-port-damaged-1.9046138|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢٠|دوایین١=Khoury|یەکەم١=Jack|دوایین٢=Landou|یەکەم٢=Noa|وێبگە=Haaretz|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Massive explosion shakes Lebanon's capital Beirut|ناونیشان=https://www.sfchronicle.com/news/article/Massive-explosion-shakes-Lebanon-s-capital-Beirut-15457414.php|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=San Francisco Chronicle|دوایین١=Mroue|یەکەم١=Bassem|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200806131303/https://www.sfchronicle.com/news/article/Massive-explosion-shakes-Lebanon-s-capital-Beirut-15457414.php|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == زیانەکان == === فڕۆکەخانە === فڕۆکەخانەی نێونەتەوەیی ڕەفیق حەریری کە نزیکترین فڕۆکەخانەبوو لە شوێنی ڕووداوەکە بە ١٠ کیلۆمەتر ئەوا بەشی تێرمیناڵەکەی تووشی زیان بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Beirut airport damaged in explosion, but flights continue|ناونیشان=https://www.thenational.ae/lifestyle/travel/beirut-airport-damaged-in-explosion-but-flights-continue-1.1059310|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=The National|زمان=en}}</ref> دەرگا و پەنجەرەکانی فڕۆکەخانەکە تێکشکان. سەرباری ڕووداوەکە بەڵام فڕۆکەخانەکە بەردەوامە لە گەشتەکانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Perton|یەکەم=Ted|ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Beirut Airport Continues Operation Despite Heavy Damage|ناونیشان=https://samchui.com/2020/08/06/beirut-airport-continues-operation-despite-heavy-damage/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=SamChui.com|زمان=en-US}}</ref> == دەستگیرکردن == لایەنی دەسەڵاتداری لوبنان کەسانی کەمتەرخەمیان لە بەندەرەکە دەستگیرکرد و خرانە ژێر لێکۆڵینەوە.<ref name="BBC-53664184">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Beirut explosion: Updates after blast kills at least 100 people|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/live/world-middle-east-53664184|بڵاوکەرەوە=BBC News|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200806060546/https://www.bbc.com/news/live/world-middle-east-53664184|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == کاردانەوەکان == === ناوخۆیی === ڕۆژێک دوای تەقینەوەکە، حەسەن دیابی سەرۆکوەزیرانی لوبنان ئەو ڕۆژەی کردە ماتەمینی گشتی لە وڵاتەکەی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Lebanon's Prime Minister Hassan Diab declares national day of mourning Wednesday, after Beirut blast|ناونیشان=http://www.dailystar.com.lb/News/Lebanon-News/2020/Aug-04/509854-lebanons-prime-minister-hassan-diab-declares-national-day-of-mourning-wednesday-after-beirut.ashx|وێبگە=The Daily Star|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200808140718/http://www.dailystar.com.lb/News/Lebanon-News/2020/Aug-04/509854-lebanons-prime-minister-hassan-diab-declares-national-day-of-mourning-wednesday-after-beirut.ashx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> حکوومەتی لوبنان دوو حەفتەی وەک باری لەناکاو بۆ وڵاتەکەی ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Lebanon Declares 2-Week State of Emergency After Deadly Blast|بڵاوکەرەوە=VOA News|ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.voanews.com/middle-east/lebanon-declares-2-week-state-emergency-after-deadly-blast}}</ref> سەرۆکی لوبنان ڕایگەیاند کە یارمەتی و پشتگیری لەو کەسانە دەکەن کە بەهۆی تەقینەوەکە بێ ماڵ و حاڵ بوون، هەروەها وەزارەتی تەندرووستی خەرجی بریندارەکان دەکات.<ref name="nbcnews">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Cheeseman|یەکەم١=Abbie|دوایین٢=Suliman|یەکەم٢=Adela|دوایین٣=Mulligan|یەکەم٣=Matthew|سەردێڕ=Massive explosion rocks Beirut, causing injuries and widespread damage|ناونیشان=https://www.nbcnews.com/news/world/large-explosion-rocks-port-area-beirut-cause-unclear-n1235767|وێبگە=NBC News|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200804160912/https://www.nbcnews.com/news/world/large-explosion-rocks-port-area-beirut-cause-unclear-n1235767|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سەرۆکوەزیرانی لوبنان لەکاتی گەڕان لە شوێنی تەقینەوەکە، لەبەردەم تەلەفزیۆن بەچاوی فرمێسکەوە ئەوە ڕووداوەی وەک کارەساتێکی نیشتمانی وەسفکرد.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Hubbard|یەکەم=Ben|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Explosions Rock East Beirut|زمان=en-US|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2020/08/04/world/middleeast/beirut-explosion-blast.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٠|issn=0362-4331|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200804193448/https://www.nytimes.com/2020/08/04/world/middleeast/beirut-explosion-blast.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ڕۆژی تەقینەوەکە، [[حیزبوڵڵای لوبنان]] خەمباری خۆیان بۆ ڕووداوەکە دەربڕی و داوای یەکڕیزی [[خەڵکی لوبنان]]یان کرد،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=<!--Not in source; presumably Al-Manar staff-->|سەردێڕ=Hezbollah Says Beirut Blasts 'National Tragedy', Sayyed Nasrallah Delays Speech|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://english.almanar.com.lb/1104776|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٠|ئیش=[[Al-Manar]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210918072056/https://english.almanar.com.lb/1104776|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> هەروەها کەمپەینێکی خوێن بەخشینیان ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=<!--Not in source; presumably Al-Manar staff-->|سەردێڕ=Hezbollah launches a blood donation campaign in favor of those injured in Beirut explosion, calls for a wide participation|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشان=http://english.almanar.com.lb/1106272|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٠|ئیش=Al-Manar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805195908/http://english.almanar.com.lb/1106272|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ==== ناڕەزاییەکان ==== ڕۆژی ٦ی ئاب، ناڕەزاییەکان لەدژی حکوومەتی لوبنان دەستیپێکردەوە، ژمارەیەک خۆپشاندان لە بەردەم پەرلەمانی لوبنان کۆبوونەوە و داوای دەستلەکارکێشانەوەی حکوومەتیان کرد.<ref name="protests.bbc">https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-53688975</ref> خۆپشاندانەکان تووندوتیژی لێکەوتەوە کاتێک پێکدادان کەوتە نێوان کەسانی ناڕازی و هێزەکانی پۆلیس، پۆلیس بۆ بڵاوەپێکردنی خۆپشاندەران گازی فرمێسک ڕێژی بەکارهێنا.{{r|jazeera.live.2020.08.06}} === نێونەتەوەیی === نوێنەری چەندین وڵات لەگەڵ [[نەتەوە یەکگرتووەکان|نەتەوەیەکگرتووەکان]] ئامادەیی خۆیان نیشاندا لە پێشکەشکردنی هاوکاری مرۆیی بۆ لوبنان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=UNIFIL statement on the explosion in Beirut|ناونیشان=https://unifil.unmissions.org/unifil-statement-explosion-beirut|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=UNIFIL|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210204073635/https://unifil.unmissions.org/unifil-statement-explosion-beirut|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{efn|Other countries that have offered aid include: Cyprus,<ref>{{بیرخستنەوەی تویت|دوایین=Christodoulides |یەکەم=Nikos |بەکارھێنەر=Christodulides|ژمارە=١٢٩٠٦٩٢٢٨٣٠٧١٩٦٣١٣٩|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Expressing our overwhelming and heartfelt sympathy to the Lebanese people. We are in communication with the Lebanese government and have informed of Cyprus's immediate readiness to assist, #Lebanon, #Cyprus, @CyprusMFA, @CyprusinLebanon |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref> Hungary,<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hungary to Donate EUR 1 Million to Lebanon Blast Victims |ناونیشان=https://hungarytoday.hu/hungary-help-lebanon-beirut/ |وێبگە=Hungary Today |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئابی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200807194242/https://hungarytoday.hu/hungary-help-lebanon-beirut/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> Malaysia,<ref name="AJE 05-08">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ئیش=[[Al Jazeera English]]|سەردێڕ=Lebanon eyes state of emergency after deadly Beirut blast: Live|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2020/08/lebanon-eyes-state-emergency-deadly-beirut-blast-live-200804234925493.html|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805082935/https://www.aljazeera.com/news/2020/08/lebanon-eyes-state-emergency-deadly-beirut-blast-live-200804234925493.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئابی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://edition.cnn.com/middleeast/live-news/lebanon-beirut-explosion-live-updates-dle-intl/h_5372a5d4a996a45c2a92adfd03525251|سەردێڕ=90% of Beirut hotels damaged, state media says|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=CNN|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref> Palestine,<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://wafa.ps/Pages/Details/7074|سەردێڕ=الرئيس يعرب عن تضامنه مع القيادة والشعب اللبناني عقب انفجار بيروت|وێبگە=wafa.ps|زمان=ar}}</ref> the United Kingdom,<ref>{{بیرخستنەوەی تویت|نووسەر=Dominic Raab |بەستەری نووسەر=Dominic Raab |بەکارھێنەر=DominicRaab |ژمارە=١٢٩٠٧١٢٠٤٢٢٢٨٣٨٧٨٤٢|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=My thoughts and prayers are with those affected by the devastating explosion in #Beirut today. The UK stands in solidarity with the people of Lebanon and is ready to offer help and support including to those British nationals impacted.|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref> and the United States.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= Beirut explosion: How the world has responded|ناونیشان= https://www.middleeasteye.net/news/lebanon-beirut-explosion-how-world-responded-international-reactions|ئیش= Middle East Eye|ڕێکەوت= ٥ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان= ٦ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20200806224258/https://www.middleeasteye.net/news/lebanon-beirut-explosion-how-world-responded-international-reactions|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>}} ئیسرائیل لەڕێگای نەتەوە یەکگرتووەکانەوە هاوکارییەکانی پێشکەشکرد، کەناڵی ئەلجەزیرەی ئینگلیزی ئەم هەنگاوەی بە جوڵەیەکی نامۆ دانا بەوەی لەڕووی دیبلۆماسییەوە ئەو دوو وڵاتە پەیوەندیان نییە بەڵکو لە جەنگێکی ناڕاستەوخۆدان.<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Israel not behind Beirut blast, sources on both sides say; at least 10 killed|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog-august-4-2020/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=The Times of Israel}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Fitz-Gibbon|یەکەم١=Jorge|سەردێڕ=Israel uses UN channels to offer aid to Lebanon after deadly Beirut blast|ناونیشان=https://nypost.com/2020/08/04/israel-uses-un-channels-to-offer-aid-to-lebanon-after-beirut-blast/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢٠|ئیش=New York Post|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref> هەندێک لە وڵاتان هاوخەمی خۆیان بۆ لوبنان دەربڕی بە پشاندانی ئاڵای لوبنان لەسەر باڵەخانە و تەلارە دیارەکانیان لەوانەش [[بورجی خەلیفە]] لە [[دوبەی]]، بورجی ئازادی لە [[تاران]]، ستی هۆڵ لە [[تێل ئەڤیڤ]].<ref name="Haaretz Tel Aviv">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-tel-aviv-mayor-announces-solidarity-with-lebanon-slammed-by-right-wing-lawmakers-1.9049005|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Tel Aviv Shows Solidarity With Lebanon, Drawing Right-wing Ire|دوایین=Peleg|یەکەم=Bar|ئیش=[[Haaretz]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200806060553/https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-tel-aviv-mayor-announces-solidarity-with-lebanon-slammed-by-right-wing-lawmakers-1.9049005|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> هەندێک لە سیاسییە ڕاستڕەوەکانی ئیسرائیل ڕەخنەیان لەو هەنگاوەنا و لوبنانیان بە دوژمنی وڵاتەکەیان دانا.<ref name="Haaretz Tel Aviv2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-tel-aviv-mayor-announces-solidarity-with-lebanon-slammed-by-right-wing-lawmakers-1.9049005|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Tel Aviv Shows Solidarity With Lebanon, Drawing Right-wing Ire|دوایین=Peleg|یەکەم=Bar|ئیش=[[Haaretz]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200806060553/https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-tel-aviv-mayor-announces-solidarity-with-lebanon-slammed-by-right-wing-lawmakers-1.9049005|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕۆژی ٦ی ئاب، [[ئێمانوێل ماکرۆن|ئیمانوێل ماکرۆن]] سەرۆککۆماری فەڕەنسا سەردانی بەیرووتی کرد و بەمەش بووە یەکەم کەسایەتی باڵای بیانی سەردانی شارەکە بکات لەدوای ڕوودانی ئەو کارەساتە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.france24.com/en/20200806-live-touring-stricken-beirut-macron-pledges-aid-won-t-go-to-corrupt-hands|سەردێڕ=Live: Touring stricken Beirut, Macron pledges aid won't go to 'corrupt hands'|نووسەر=<!--staff-->|ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٠|ئیش=[[France 24]]}}</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|2020 Beirut explosions|تەقینەوەکانی ٢٠٢٠ی بەیرووت}} *[https://www.theguardian.com/world/gallery/2020/aug/04/beirut-explosion-in-pictures تەقینەوەی بەیرووت – لە وێنەکاندا] لەلایەن ''[[گاردیان]]'' *[https://www.cnn.com/2020/08/04/middleeast/gallery/beirut-explosion/index.html لە وێنەکاندا: تەقەینەوە گەورەکە بەیرووت دەھەژێنێت] لەلایەن ''[[سی ئێن ئێن]]'' *[https://www.npr.org/sections/pictureshow/2020/08/04/899084152/photos-explosion-leaves-beirut-in-shatters وێنەکان: تەقینەوەیەک بەیرووت بەوردوخاشکراوی جێ دەھێڵێت] لەلایەن ''[[NPR]]'' *[https://www.nytimes.com/2020/08/04/world/middleeast/beirut-lebanon-explosions-photos.html تەقینەوەکانی لوبنان لە وێنەکاندا] لەلایەن ''[[نیویۆرک تایمز]]'' *[https://time.com/5875675/photos-lebanon-aftermath-explosion-beirut/ تەقینەوە لە بەیرووت: وێنەکانی شارێک ھێشتا لە گرمەی تەقینەوەکە] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200805231444/https://time.com/5875675/photos-lebanon-aftermath-explosion-beirut/ |date= ٥ی ئابی ٢٠٢٠ }} لەلایەن ''[[تایم (کۆوار)|تایم]]'' {{کۆڵکە}} {{تووڵی دەروازە|دەیەی ٢٠٢٠}} t37b3yiui37gn0auwjjs2lm8wp7o5f5 1582339 1582164 2026-05-08T20:03:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582339 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | title = تەقینەوەکانی ٢٠٢٠ی بەیرووت | image = Port of Beirut explosion aftermath 4 August 2020.jpg | caption = پاشماوەی تەقینەوەکە | time = ١٨:٠٨:١٨ [[Eastern European Summer Time|EEST]] (١٥:٠٨:١٨{{Nbsp}}[[کاتی گەردوونیی ھاوھەنگاو|کگھ]]){{ھن}}(تەقینەوەی دووەم) | duration = <!-- {{duration|h=x|m=x|s=x}} or {{time interval|date1|date2|options}} --> | date = {{start date|2020|08|04|df=y}} | venue = بەندەری [[بەیرووت]] | location = [[بەیرووت]]، {{ئاڵا|لوبنان}} | coordinates = {{coord|33.901|35.519|region:lb_type:event|display=inline,title}} | type = [[کارەساتی نیتراتی ئەمۆنیۆم]] | cause = | reported deaths = ١٥٨+<ref>https://www.aljazeera.com/news/2020/08/lebanon-orders-house-arrest-officials-beirut-blast-live-200805230752876.html</ref> | reported injuries = +٦٫٠٠٠ کەس | reported missing = ~٢١ | reported property damage = $١٠–١٥ میلیارد | displaced = سەروو ٣٠٠٬٠٠٠ }} {{OSM Location map | coord = {{coord|33.901|35.519}} | zoom = 13 | width = 300 | height = 260 | float = left | caption = | minimap = file | mini-file = Lebanon adm location map.svg | mini-width = 75<!-- All units for the mini-image are pixel units --> | mini-height = 86 <!-- height and width need to match the dimensions of the image file --> | minipog-x = 25 <!-- x and y co-ordinates are pixels numbered from a top-left origin --> | minipog-y = 42 <!-- They optionally place a red dot to show location of the main map --> | scalemark = 100 <!-- shifts the scalemark further to the left --> <!-- Parameters for 1st mark --> | label = بەندەری بەیرووت | mark = Legenda zabytek techniki.svg | mark-size = 20 | mark-coord = {{coord|33.901|35.519}} | label-pos = left | mark-title = بەندەری بەیرووت | mark-image = Hafen von Beirut.jpg | mark-description = <!-- | --> }} لە ئێوارەی ٤ی ئابی ٢٠٢٠ دوو تەقینەوەی بەھێز لە [[بەندەری بەیرووت]]ی شاری [[بەیرووت]]، پایتەختی [[لوبنان]] ڕوویاندا کە بەلایەنی کەمەوە بوونە ھۆی کوژرانی ١٥٨ کەس و برینداربوونی زیاتر لە ٦٫٠٠٠ کەس.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Massive explosion shakes Lebanese capital, buildings near Beirut port reportedly damaged|ناونیشان=https://www.haaretz.com/middle-east-news/massive-explosion-shakes-lebanese-capital-buildings-near-beirut-port-damaged-1.9046138|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢٠|دوایین١=Khoury|یەکەم١=Jack|دوایین٢=Landou|یەکەم٢=Noa|وێبگە=Haaretz|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Massive explosion shakes Lebanon's capital Beirut|ناونیشان=https://www.sfchronicle.com/news/article/Massive-explosion-shakes-Lebanon-s-capital-Beirut-15457414.php|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=San Francisco Chronicle|دوایین١=Mroue|یەکەم١=Bassem|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200806131303/https://www.sfchronicle.com/news/article/Massive-explosion-shakes-Lebanon-s-capital-Beirut-15457414.php|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == زیانەکان == === فڕۆکەخانە === فڕۆکەخانەی نێونەتەوەیی ڕەفیق حەریری کە نزیکترین فڕۆکەخانەبوو لە شوێنی ڕووداوەکە بە ١٠ کیلۆمەتر ئەوا بەشی تێرمیناڵەکەی تووشی زیان بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Beirut airport damaged in explosion, but flights continue|ناونیشان=https://www.thenational.ae/lifestyle/travel/beirut-airport-damaged-in-explosion-but-flights-continue-1.1059310|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=The National|زمان=en}}</ref> دەرگا و پەنجەرەکانی فڕۆکەخانەکە تێکشکان. سەرباری ڕووداوەکە بەڵام فڕۆکەخانەکە بەردەوامە لە گەشتەکانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Perton|یەکەم=Ted|ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Beirut Airport Continues Operation Despite Heavy Damage|ناونیشان=https://samchui.com/2020/08/06/beirut-airport-continues-operation-despite-heavy-damage/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=SamChui.com|زمان=en-US}}</ref> == دەستگیرکردن == لایەنی دەسەڵاتداری لوبنان کەسانی کەمتەرخەمیان لە بەندەرەکە دەستگیرکرد و خرانە ژێر لێکۆڵینەوە.<ref name="BBC-53664184">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Beirut explosion: Updates after blast kills at least 100 people|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/live/world-middle-east-53664184|بڵاوکەرەوە=BBC News|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200806060546/https://www.bbc.com/news/live/world-middle-east-53664184|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == کاردانەوەکان == === ناوخۆیی === ڕۆژێک دوای تەقینەوەکە، حەسەن دیابی سەرۆکوەزیرانی لوبنان ئەو ڕۆژەی کردە ماتەمینی گشتی لە وڵاتەکەی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Lebanon's Prime Minister Hassan Diab declares national day of mourning Wednesday, after Beirut blast|ناونیشان=http://www.dailystar.com.lb/News/Lebanon-News/2020/Aug-04/509854-lebanons-prime-minister-hassan-diab-declares-national-day-of-mourning-wednesday-after-beirut.ashx|وێبگە=The Daily Star|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200808140718/http://www.dailystar.com.lb/News/Lebanon-News/2020/Aug-04/509854-lebanons-prime-minister-hassan-diab-declares-national-day-of-mourning-wednesday-after-beirut.ashx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> حکوومەتی لوبنان دوو حەفتەی وەک باری لەناکاو بۆ وڵاتەکەی ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Lebanon Declares 2-Week State of Emergency After Deadly Blast|بڵاوکەرەوە=VOA News|ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.voanews.com/middle-east/lebanon-declares-2-week-state-emergency-after-deadly-blast}}</ref> سەرۆکی لوبنان ڕایگەیاند کە یارمەتی و پشتگیری لەو کەسانە دەکەن کە بەهۆی تەقینەوەکە بێ ماڵ و حاڵ بوون، هەروەها وەزارەتی تەندرووستی خەرجی بریندارەکان دەکات.<ref name="nbcnews">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Cheeseman|یەکەم١=Abbie|دوایین٢=Suliman|یەکەم٢=Adela|دوایین٣=Mulligan|یەکەم٣=Matthew|سەردێڕ=Massive explosion rocks Beirut, causing injuries and widespread damage|ناونیشان=https://www.nbcnews.com/news/world/large-explosion-rocks-port-area-beirut-cause-unclear-n1235767|وێبگە=NBC News|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200804160912/https://www.nbcnews.com/news/world/large-explosion-rocks-port-area-beirut-cause-unclear-n1235767|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سەرۆکوەزیرانی لوبنان لەکاتی گەڕان لە شوێنی تەقینەوەکە، لەبەردەم تەلەفزیۆن بەچاوی فرمێسکەوە ئەوە ڕووداوەی وەک کارەساتێکی نیشتمانی وەسفکرد.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Hubbard|یەکەم=Ben|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Explosions Rock East Beirut|زمان=en-US|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2020/08/04/world/middleeast/beirut-explosion-blast.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٠|issn=0362-4331|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200804193448/https://www.nytimes.com/2020/08/04/world/middleeast/beirut-explosion-blast.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ڕۆژی تەقینەوەکە، [[حیزبوڵڵای لوبنان]] خەمباری خۆیان بۆ ڕووداوەکە دەربڕی و داوای یەکڕیزی [[خەڵکی لوبنان]]یان کرد،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=<!--Not in source; presumably Al-Manar staff-->|سەردێڕ=Hezbollah Says Beirut Blasts 'National Tragedy', Sayyed Nasrallah Delays Speech|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://english.almanar.com.lb/1104776|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٠|ئیش=[[Al-Manar]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210918072056/https://english.almanar.com.lb/1104776|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> هەروەها کەمپەینێکی خوێن بەخشینیان ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=<!--Not in source; presumably Al-Manar staff-->|سەردێڕ=Hezbollah launches a blood donation campaign in favor of those injured in Beirut explosion, calls for a wide participation|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشان=http://english.almanar.com.lb/1106272|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٠|ئیش=Al-Manar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805195908/http://english.almanar.com.lb/1106272|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ==== ناڕەزاییەکان ==== ڕۆژی ٦ی ئاب، ناڕەزاییەکان لەدژی حکوومەتی لوبنان دەستیپێکردەوە، ژمارەیەک خۆپشاندان لە بەردەم پەرلەمانی لوبنان کۆبوونەوە و داوای دەستلەکارکێشانەوەی حکوومەتیان کرد.<ref name="protests.bbc">https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-53688975</ref> خۆپشاندانەکان تووندوتیژی لێکەوتەوە کاتێک پێکدادان کەوتە نێوان کەسانی ناڕازی و هێزەکانی پۆلیس، پۆلیس بۆ بڵاوەپێکردنی خۆپشاندەران گازی فرمێسک ڕێژی بەکارهێنا.{{r|jazeera.live.2020.08.06}} === نێونەتەوەیی === نوێنەری چەندین وڵات لەگەڵ [[نەتەوە یەکگرتووەکان|نەتەوەیەکگرتووەکان]] ئامادەیی خۆیان نیشاندا لە پێشکەشکردنی هاوکاری مرۆیی بۆ لوبنان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=UNIFIL statement on the explosion in Beirut|ناونیشان=https://unifil.unmissions.org/unifil-statement-explosion-beirut|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=UNIFIL|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210204073635/https://unifil.unmissions.org/unifil-statement-explosion-beirut|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{efn|Other countries that have offered aid include: Cyprus,<ref>{{بیرخستنەوەی تویت|دوایین=Christodoulides |یەکەم=Nikos |بەکارھێنەر=Christodulides|ژمارە=١٢٩٠٦٩٢٢٨٣٠٧١٩٦٣١٣٩|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Expressing our overwhelming and heartfelt sympathy to the Lebanese people. We are in communication with the Lebanese government and have informed of Cyprus's immediate readiness to assist, #Lebanon, #Cyprus, @CyprusMFA, @CyprusinLebanon |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref> Hungary,<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hungary to Donate EUR 1 Million to Lebanon Blast Victims |ناونیشان=https://hungarytoday.hu/hungary-help-lebanon-beirut/ |وێبگە=Hungary Today |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئابی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200807194242/https://hungarytoday.hu/hungary-help-lebanon-beirut/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> Malaysia,<ref name="AJE 05-08">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ئیش=[[Al Jazeera English]]|سەردێڕ=Lebanon eyes state of emergency after deadly Beirut blast: Live|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2020/08/lebanon-eyes-state-emergency-deadly-beirut-blast-live-200804234925493.html|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805082935/https://www.aljazeera.com/news/2020/08/lebanon-eyes-state-emergency-deadly-beirut-blast-live-200804234925493.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئابی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://edition.cnn.com/middleeast/live-news/lebanon-beirut-explosion-live-updates-dle-intl/h_5372a5d4a996a45c2a92adfd03525251|سەردێڕ=90% of Beirut hotels damaged, state media says|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=CNN|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref> Palestine,<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://wafa.ps/Pages/Details/7074|سەردێڕ=الرئيس يعرب عن تضامنه مع القيادة والشعب اللبناني عقب انفجار بيروت|وێبگە=wafa.ps|زمان=ar}}</ref> the United Kingdom,<ref>{{بیرخستنەوەی تویت|نووسەر=Dominic Raab |بەستەری نووسەر=Dominic Raab |بەکارھێنەر=DominicRaab |ژمارە=١٢٩٠٧١٢٠٤٢٢٢٨٣٨٧٨٤٢|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=My thoughts and prayers are with those affected by the devastating explosion in #Beirut today. The UK stands in solidarity with the people of Lebanon and is ready to offer help and support including to those British nationals impacted.|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref> and the United States.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= Beirut explosion: How the world has responded|ناونیشان= https://www.middleeasteye.net/news/lebanon-beirut-explosion-how-world-responded-international-reactions|ئیش= Middle East Eye|ڕێکەوت= ٥ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان= ٦ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20200806224258/https://www.middleeasteye.net/news/lebanon-beirut-explosion-how-world-responded-international-reactions|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>}} ئیسرائیل لەڕێگای نەتەوە یەکگرتووەکانەوە هاوکارییەکانی پێشکەشکرد، کەناڵی ئەلجەزیرەی ئینگلیزی ئەم هەنگاوەی بە جوڵەیەکی نامۆ دانا بەوەی لەڕووی دیبلۆماسییەوە ئەو دوو وڵاتە پەیوەندیان نییە بەڵکو لە جەنگێکی ناڕاستەوخۆدان.<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Israel not behind Beirut blast, sources on both sides say; at least 10 killed|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog-august-4-2020/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=The Times of Israel}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Fitz-Gibbon|یەکەم١=Jorge|سەردێڕ=Israel uses UN channels to offer aid to Lebanon after deadly Beirut blast|ناونیشان=https://nypost.com/2020/08/04/israel-uses-un-channels-to-offer-aid-to-lebanon-after-beirut-blast/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢٠|ئیش=New York Post|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref> هەندێک لە وڵاتان هاوخەمی خۆیان بۆ لوبنان دەربڕی بە پشاندانی ئاڵای لوبنان لەسەر باڵەخانە و تەلارە دیارەکانیان لەوانەش [[بورجی خەلیفە]] لە [[دوبەی]]، بورجی ئازادی لە [[تاران]]، ستی هۆڵ لە [[تێل ئەڤیڤ]].<ref name="Haaretz Tel Aviv">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-tel-aviv-mayor-announces-solidarity-with-lebanon-slammed-by-right-wing-lawmakers-1.9049005|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Tel Aviv Shows Solidarity With Lebanon, Drawing Right-wing Ire|دوایین=Peleg|یەکەم=Bar|ئیش=[[Haaretz]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200806060553/https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-tel-aviv-mayor-announces-solidarity-with-lebanon-slammed-by-right-wing-lawmakers-1.9049005|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> هەندێک لە سیاسییە ڕاستڕەوەکانی ئیسرائیل ڕەخنەیان لەو هەنگاوەنا و لوبنانیان بە دوژمنی وڵاتەکەیان دانا.<ref name="Haaretz Tel Aviv2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-tel-aviv-mayor-announces-solidarity-with-lebanon-slammed-by-right-wing-lawmakers-1.9049005|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Tel Aviv Shows Solidarity With Lebanon, Drawing Right-wing Ire|دوایین=Peleg|یەکەم=Bar|ئیش=[[Haaretz]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200806060553/https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-tel-aviv-mayor-announces-solidarity-with-lebanon-slammed-by-right-wing-lawmakers-1.9049005|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕۆژی ٦ی ئاب، [[ئێمانوێل ماکرۆن|ئیمانوێل ماکرۆن]] سەرۆککۆماری فەڕەنسا سەردانی بەیرووتی کرد و بەمەش بووە یەکەم کەسایەتی باڵای بیانی سەردانی شارەکە بکات لەدوای ڕوودانی ئەو کارەساتە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.france24.com/en/20200806-live-touring-stricken-beirut-macron-pledges-aid-won-t-go-to-corrupt-hands|سەردێڕ=Live: Touring stricken Beirut, Macron pledges aid won't go to 'corrupt hands'|نووسەر=<!--staff-->|ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٠|ئیش=[[France 24]]}}</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|2020 Beirut explosions|تەقینەوەکانی ٢٠٢٠ی بەیرووت}} *[https://www.theguardian.com/world/gallery/2020/aug/04/beirut-explosion-in-pictures تەقینەوەی بەیرووت – لە وێنەکاندا] لەلایەن ''[[گاردیان]]'' *[https://www.cnn.com/2020/08/04/middleeast/gallery/beirut-explosion/index.html لە وێنەکاندا: تەقەینەوە گەورەکە بەیرووت دەھەژێنێت] لەلایەن ''[[سی ئێن ئێن]]'' *[https://www.npr.org/sections/pictureshow/2020/08/04/899084152/photos-explosion-leaves-beirut-in-shatters وێنەکان: تەقینەوەیەک بەیرووت بەوردوخاشکراوی جێ دەھێڵێت] لەلایەن ''[[NPR]]'' *[https://www.nytimes.com/2020/08/04/world/middleeast/beirut-lebanon-explosions-photos.html تەقینەوەکانی لوبنان لە وێنەکاندا] لەلایەن ''[[نیویۆرک تایمز]]'' *[https://time.com/5875675/photos-lebanon-aftermath-explosion-beirut/ تەقینەوە لە بەیرووت: وێنەکانی شارێک ھێشتا لە گرمەی تەقینەوەکە] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200805231444/https://time.com/5875675/photos-lebanon-aftermath-explosion-beirut/ |date= ٥ی ئابی ٢٠٢٠ }} لەلایەن ''[[تایم (کۆوار)|تایم]]'' {{کۆڵکە}} {{تووڵی دەروازە|دەیەی ٢٠٢٠}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} j05gmwa5o4xyf8zvryoa4epbu04zihj 0 168978 1582158 1582116 2026-05-08T12:00:44Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582158 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | birth_name = ویلیام پولمان | image = Bill Pullman in New York City (2014).jpg | caption = پولمان لە ٢٠١٤ | image_size = | birth_date = {{birth date and age|mf=yes|1953|12|17}} | birth_place = ھۆرنێڵ، نیویۆرک | occupation = ئەکتەر | years_active = ١٩٨٦-ئێستا | spouse = تامارا ھۆرۆویتز | children = ٣ | alma_mater = زانکۆی ماساچوستس ئەمھێرست | website = }} '''ویلیام پولمان''' ({{بە ئینگلیزی|William Pulman}}؛ لەدایکبووی ١٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٣) ئەکتەرێکی فیلم و شانۆ و تەلەڤیزیۆنی ئەمریکییە. دوای ئەوەی لە بەشی ھونەری جوان لە شانۆدا ماستەری تەواو کرد، پولمان پێش ئەوەی بڕیاری بە دواداچوون بۆ نواندن بکات، وەک پرۆفیسۆری یاریدەدەر لە زانکۆی ویلایەتی مۆنتانا کاری دەکرد. بۆ یەکەم جار لە فیلمی «دڵڕەقی خەڵک» دەرکەوت، لەو کاتەوە لە فیلمەکانی وەک «تۆپەکانی بۆشایی» ١٩٨٧، «ناوبەناو گەشتیار» ١٩٨٨، «بێ خەوی لە سیاتل» ١٩٩٣، «لەو کاتەی کە لە خەودا بووم» ١٩٩٥، «کاسپەر» ١٩٩٥، «ڕۆژی سەربەخۆیی» ١٩٩٦، «ڕێگای گشتی دیار نییە» ١٩٩٧، «دەریاچەکە بێدەنگە» ١٩٩٩ دەرکەوتووە. پولمان بە زۆری لە تەلەڤیزیۆن دەرکەوت، کە زۆربەی کات لە فیلمە تەلەفزیۆنییەکان دایە، ھەرچەندە لە ساڵی ٢٠٠٠ دا دەستی پێکرد، لەگەڵ ئەوەی لە زنجیرەی کورت و زنجیرەی ئاساییدا کاری دەکرد، لەوانە ڕۆڵی ئەستێرەیی لە ١٦٠٠ پەنسلڤانیا (١٣–٢٠١٢) و گوناھبار (٢٠١٧ تا ئێستا). ھەروەھا پولمان پیشەیەکی درێژی کاری نواندنی ھەیە، چەند جارێک لە «برۆدوەی» دەردەکەوێت، لەوانە «بزنەکەی ئیدوارد ئەلبی» یان «سیلڤیا کێیە؟» لە ساڵی ٢٠٠٢ دا. == ژیانی تایبەتی == پولمان لە شاری ھورنێڵ لە نیویۆرک لە دایک بووە، کوڕی جەیمس پولمانی پزیشکە، ھەروەھا دایکی جوانا کە پەرستار بووە. دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٧١ لە ئامادەیی ھۆرنێل تەواو بوو، لە زانکۆی ستەیت نیۆرک لە دەلھی (سەنی دەلھی) و زانکۆی ویلایەتی نیویۆرک لە ئۆنۆتا لە دەیەی ١٩٧٠ دا خۆی ناونووس کرد.<ref name="delhi.edu">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=SUNY Delhi History: 1977 Bill Pullman Makes Directorial Debut|ناونیشان=http://www.delhi.edu/about/history.php|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160315032255/http://www.delhi.edu/about/history.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=State University of New York, Delhi |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> لە کۆتاییدا ماستەری لە ھونەرە جوانەکانی زانکۆی «ماساچوسێتس» وەرگرتووە، پولمان لە زانکۆی ستەیت نیویۆرک لە دەلھی فێری شانۆ بووە،<ref name="delhi.edu"/> و پرۆفیسۆری یاریدەدەر بووە، لە قوتابخانەی فیلم و وێنەگرتن لە زانکۆی ویلایەتی مۆنتانا،<ref name=msu>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.montana.edu/news/17702/actor-bill-pullman-to-receive-msu-honorary-doctorate|ئیش=[[Montana State University]]|سەردێڕ=Actor Bill Pullman to receive MSU honorary doctorate|دوایین=Cantrell|یەکەم=Anne|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180508210203/http://www.montana.edu/news/17702/actor-bill-pullman-to-receive-msu-honorary-doctorate|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەوێ خوێندکارەکانی ڕازییان کردووە ھەوڵی وێنەگرتن بدات. پولمان ھاوسەرگیری لەگەڵ تامارا ھۆرۆویتزی سەماکار کردووە،<ref name="Alfred">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.alfred.edu/pressreleases/viewrelease.cfm?ID=6761 |سەردێڕ=Bill Pullman to address Alfred University graduates |بڵاوکەرەوە=Alfred University |ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠١١|type=press release |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110927021737/http://www.alfred.edu/pressreleases/viewrelease.cfm?ID=6761 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>[http://www.billpullman.org/billpullman_biography03.html Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200321145022/https://www.billpullman.org/billpullman_biography03.html |date=2020-03-21}}. BillPullman.org.</ref><ref>https://etcanada.com/video/1135055427598/bill-pullman-talks-his-actor-son/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180313172322/https://etcanada.com/video/1135055427598/bill-pullman-talks-his-actor-son/ |date=١٣ی ئازاری ٢٠١٨ }}</ref> سێ منداڵەکەیان ئەکتەر لویس پولمان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.imdb.com/name/nm5730649/|سەردێڕ=Lewis Pullman|وێبگە=IMDb|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> و گۆرانی بێژ مەیسا پولمان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.imdb.com/name/nm1041255/|سەردێڕ=Maesa Pullman,|وێبگە=IMDb|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> و جاک پولمانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dagbladet.no/2014/08/25/kultur/teater/den_nationale_scene/stein_winge/bill_pullman/34956378/|سەردێڕ=Fikk utsatt "Independence Day 2" for å spille Othello i Bergen|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref><ref>[http://www.bt.no/bergenpuls/--Na-har-jeg-ryddet-plass-til-Bergen-3243448.html ''Nå har jeg ryddet plass til Bergen''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141225211101/http://www.bt.no/bergenpuls/--Na-har-jeg-ryddet-plass-til-Bergen-3243448.html |date=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ }}. November 18, 2014.</ref> لە تەمەنی ٢١ ساڵیدا پولمان تووشی پێکانێکی سەر بوو، و ھەستی بۆنکردنی لە دەست دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-billpullman-idUSTRE7652KZ20110706|سەردێڕ=A Minute With: Bill Pullman about 'Torchwood'|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠١٧|via=Reuters}}</ref> پولمان لەگەڵ براکەی لە مۆنتانا لە نزیک شارۆچکەی وایتھاڵ، بۆ ماوەیەک لەوێدا دەژیان، خاوەنی کێڵگەیەکی ئاژەڵبوون. ھەروەھا ئەندامی ئەمیندارەکانی زانکۆی ئەلفرێدە و لە ١٤ی ئایاری ٢٠١١ دکتۆرای فەخری وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.alfred.edu/about/mission/leadership/board-of-trustees.cfm |سەردێڕ=Board Members |بڵاوکەرەوە=Alfred University |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> ساڵی ٢٠١٨ دکتۆرای فەخری لە زانکۆی ویلایەتی مۆنتانا وەرگرت، کە پێشتر کاری دەکرد. == پیشە == لە ماوەی دەیەی ١٩٨٠ بە شێوەیەکی سەرەکی لەگەڵ کۆمپانیاکانی شانۆ لە تەواوی نیویۆرک و لۆس ئەنجلس کاری کردووە. یەکەم ڕۆڵی تایبەتمەندی لە فیلمی «دڵڕەقی خەڵک» بوو (بە ئەستێرەی دانی دیڤیتۆ و بێتی میدلەر). فیلمی تری دیار بریتی بوون لە ڕۆڵی ئەستێرەیی «تۆپەکانی بۆشای» ١٩٨٧، «مار و پەلکەزێڕینە» لەگەڵ زاکیس مۆکایی، «لەو کاتەی کە لە خەودا بووم» ١٩٩٥. ساڵی ١٩٩٦ لە ڕۆژی سەربەخۆیی فیلمی زانستیدا ڕۆڵی سەرۆکی ئەمەریکای گێڕاوە. ساڵێک دواتر لە فیلمی «ڕێگای گشتی دیار نییە» ڕۆڵی سەرەکی گێڕاوە، و لە فیلمی ئەنیمەیشنی «تیتان ئەی ئی» دەنگی ئەکتەر «کۆرسۆ» ی کردووە، فیلمەکانی ئەم دوایییەی شیواز The Grudge و فیلمی ترسناکی ٤ی لەخۆ گرتبوو. ھەروەھا لە میوزیکی Newsies شان بە شانی کریستیان بەیڵ ئەستێرەی کردووە. لە شانۆیەکدا چەندین خەڵاتی بەدەستھێنا: خەڵاتی تۆنی بۆ باشترین شانۆ، خەڵاتی بەشی شانۆ، ساڵی ٢٠٠٢ بۆ شانۆیەکی نوێی نایاب، خەڵاتی پولیتزەر بۆ دراما لە ساڵی ٢٠٠٣.<ref>[http://www.collectspace.com/news/news-092007a.html ''Bill Pullman's theatrical space odyssey''], www.collectspace.com, September 20, 2007</ref> پولمان بۆ خەڵاتی درامای ئۆفیس ٢٠٠٢ بۆ باشترین ئەکتەر لە شانۆیەک کاندید کرا، لە زنجیرەی کورتی بە دەستی دکتۆر ڕیچارد ماسی بەناوی Revelations دەرکرد، پولمان دووەم پاڵاوتنی بۆ خەڵاتی میزبۆنی دراما بۆ باشترین ئەکتەر لە شانۆنامەیەک لە ساڵی ٢٠٠٨ وەرگرت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Bill Pullman}} * {{IMDb name|597}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|ئەکتەران|تەلەڤیزیۆن}} [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]] i4he3itsdvc3qreh4ocu2niackx6fnh 0 171283 1582307 1501402 2026-05-08T17:24:16Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582307 wikitext text/x-wiki {{تێک نەچێ|text=[[دادگایی و ھەڵە (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]، کە سیتکەمێکی ئەمریکییە لە ساڵی ۱۹٨٨ لە سی بی ئێس پەخشکرا}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox television | name = Trial & Error | image = File:Trial_&_Error_intertitle.png | caption = | alt = | genre = {{Plainlist| * [[سیتکەم]] * [[Mockumentary]] * [[Surreal comedy]] }} | creator = {{Plainlist| * Jeff Astrof * Matt Miller }} | director = | composer = [[John Swihart]] | starring = {{Plainlist| * [[Nicholas D'Agosto]] * [[Jayma Mays]] * [[Steven Boyer]] * [[Krysta Rodriguez]] * [[Sherri Shepherd]] * [[John Lithgow]] * Amanda Payton * [[Kristin Chenoweth]] }} | country =[[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] | language =[[ئینگلیزی]] | num_seasons = ۲<!--Only increment as a new season premieres, per the documentation of the template!--> | num_episodes = ۲۳<!--Only increment as a new episode premieres, per the documentation of the template!--> | list_episodes = #Episodes | executive_producer = {{Plainlist| * [[Jeffrey Blitz]] * Matt Miller * Jeff Astrof }} | producer = Marlis Pujol | location = {{Plainlist| * [[بوڕبانک (کاڵیفۆڕنیا)|بۆڕبانک، کاڵیفۆرنیا]] وەرزی ۱) * [[ڤانکۆڤەر]] وەرزی ۲) }} | cinematography = | editor = [[Yana Gorskaya]]<br/>Dane McMaster | camera = [[وێنەگرتنی تاک کامێرا|تاک کامێرا]] | runtime =۲۲خوولەک | network = [[ئێن بی سی]] | picture_format = [[۱۰٨۰i]] ([[High-definition television|HDTV]]) | audio_format = | company = {{Plainlist| * Other Shoe Productions * Good Session Productions * [[تەلەڤیزیۆنی واڕنەر بڕازەرز]] }} | distributor = [[Warner Bros. Television Distribution]] | first_aired = {{Start date|2017|3|14}} | last_aired = {{End date|2018|8|23}} | related = | website = http://www.nbc.com/trial-and-error | production_website = }} '''''دادگایی و ھەڵە''''' زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی [[سیتکەم]]ی ئەمریکییە، لەلایەن جێف ئاسترۆف و مات میڵەر بۆ [[ئێن بی سی]] دروستکراوە و لەلایەن [[تەلەڤیزیۆنی واڕنەڕ بڕازەڕز]] بەرھەمھێنراوە. ئەستێرەکانی [[نیکۆڵاس داگۆستۆ]] و [[جەیما مەیس]] و [[ستیڤن بۆیەڕ]] و [[شێڕی شێپەرد]]ن. زنجیرەکە کە [[بەڵگەنامەیی گاڵتەێتی]] و [[بەرنامەی یاساییی ڕاستی]]یە، دوای پارێزەری [[شاری نیویۆرک]] جۆش سیگڵ (داگۆستۆ ڕۆڵی گێڕاوە) و ھاوبەشە ناوخۆیییە سەیرەکانی (ستیڤن و شێپەرد ڕۆڵیانی گێڕاوە) لە شارێکی بچووکی خەیاڵی لە [[کارۆلینای باشوور]] بە ناوی پێکی ڕۆژھەڵات کە جێف ھاوڵاتییەکی خۆماڵی ناوچەکە دەنوێنێت. [[کڕیستا ڕۆدڕیگوێز]] و [[جۆن ڵیسگۆ]] و [[کڕیستین چێنۆوێس]] میوانە دووبارەبووەکانی وەرزی یەکەمن و ئەماندا پەیتۆن ھی وەرزی دووەمە. یەکەم ئەڵقەی وەرزی یەکەم لە ۱٤ی ئازاری ۲۰۱۷دا پەخشکرا. ۲۰ی ئایاری ۲۰۱۷دا، ئێن بی سی زنجیرەکەی بۆ وەرزی دووەم بە دە ئەڵقە نوێکردەوە. ھەردوو وەرزەکە ڕەخنەی ئەرێنیان وەرگرت. زنجیرەکە، دوای ئەوەی ئێن بی سی بڕیاری بە نوێنەکردنەوەی وەرزی سێیەمی لە ئابی ۲۰۱٨دا دا و واڕنەر بڕازەڕز نەیتوانی پەخشکەرێکی نوێ بدۆزێتەوە، لە کانوونی دووەمی ۲۰۱۹دا ھەڵوەشێنرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Andreeva|یەکەم١=Nellie|سەردێڕ=Trial Comedy From Jeff Astrof & Matt Miller Gets NBC Put Pilot Commitment|ناونیشان=https://deadline.com/2015/08/trail-comedy-matt-miller-jeff-astrof-trial-nbc-put-pilot-1201508710/|وێبگە=Deadline|ڕێکەوتی سەردان=۲۱ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰|ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠١٥}}</ref> == پێشەکی == زنجیرەکە [[بەڵگەنامەی گاڵتەێتی|بەڵگەنامەیەکی گاڵتەێتی]] یاساییی کۆمیدییە دەربارەی پارێزەری شاری نیویۆرک جۆش سیگڵ، کە لە شارێکی خەیاڵی، کە لە پێکی ڕۆژھەڵاتی [[باشووری ویلایەتە یەکگرتووەکان|باشوور]] لە [[کارۆلینای باشوور]] جێگیر دەبێت، و ئەندامە سەیروسەمەرەکانی دەستەی بەرگری دەسوڕێتەوە. لە وەرزی یەکەمدا، بەرگریان لە پڕۆفیسۆری سەیری شیعر ڵاری ھێندرسن کرد، کە بە کوشتنی ژنە خۆشەوستەکەی تاوانبار بوو. دۆسییەکە قورس دەبێت چونکە بریکارەکەی زۆربەی کات وا لەخۆی دەکات تاوانبار دەربکەوێت. وەرزی دووەم ھەڵگری ناونیشانی "خاتوون کوژەر"ە و سەرنج دەخاتە سەر بەرگری ڵاڤینا پێک فۆستەر، ئەکتەرە خۆشەویستەکەی شارەکە کە بە کشتنی مێردەکەی تاوانبارە. وە لە ھەر دوو دۆسییەکەدا یاریدەدەری داواکاری گشتی کاڕۆڵ ئانی کین نوێنەرایەتی لایەنی بەرامبەر دەکات. == ئەکتەر و کەسایەتییەکان == === سەرەکییەکان === [[پەڕگە:پۆستەری وەرزی دووەمی دادگایی & ھەڵە.jpg|چەپ|وێنۆک|پۆستەری وەرزی دووەم و ئەکتەرەکانی.]] == بەرھەمھێنان == === پێشخستن === لە ئابی ۲۰۱٥دا، ئەوە بڵاوبوویەوە کە ئێن بی سی بە بەرھەمھێنانەکە ناونیشانی دادگاییەکە بەخشیوە و داوای دانانی ئەڵقەی پایڵتی کردووە. ئەڵقەکە وا دانرا نووسین و بەرھەمھێنانی لە لایەن جێف ئاسترۆف و مات میڵەرەوە بۆ [[تەلەڤیزیۆنی واڕنەر بڕازەرز]] بۆ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Andreeva|یەکەم١=Nellie|سەردێڕ=Trial Comedy From Jeff Astrof & Matt Miller Gets NBC Put Pilot Commitment|ناونیشان=https://deadline.com/2015/08/trail-comedy-matt-miller-jeff-astrof-trial-nbc-put-pilot-1201508710/|وێبگە=Deadline|ڕێکەوتی سەردان=۲۱ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰|ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠١٥}}</ref> لە کانوونی دووەمی دواتردا، ئێن بی سی بە فەرمی داوای بەرھەمھێنانی پایڵتی زنجیرەکەی کرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Andreeva|یەکەم١=Nellie|سەردێڕ=NBC Orders Amy Poehler/Charlie Grandy, 'The Trail' & 'Good Fortune' Comedy Pilots|ناونیشان=https://deadline.com/2016/01/amy-poehler-charlie-grandy-the-trail-good-fortune-comedy-pilots-nbc-1201688715/|وێبگە=Deadline|ڕێکەوتی سەردان=۲۱ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> و [[جێفێری بڵیتز]] بۆ دەرھێنانی ئەڵقەی پایڵتەکە دانرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Petski|یەکەم١=Denise|سەردێڕ=Rupert Wyatt To Direct 'The Exorcist' Pilot; Jeff Blitz Set For 'The Trail'|ناونیشان=https://deadline.com/2016/02/rupert-wyatt-direct-the-exorcist-pilot-jeff-blitz-the-trail-1201694966/|وێبگە=Deadline|ڕێکەوتی سەردان=۲۱ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰|ڕێکەوت=٢ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> لە ئایاری ۲۰۱٦دا، بەرھەمھێنان داوای زنجیرەیان لە ئێن بی سییەوە بە ناونیشانی دادگایی & ھەڵە وەرگرت، کە بەرھەمھێنانەکانی باڕج و بەرھەمھێنانەکانی کۆبوونەوەی باش وەک کۆمپانیای بەرھەمھێنەر خزمەتیان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2016/05/powerless-dc-trial-error-comedy-series-nbc-1201753959/|سەردێڕ=DC Comics' 'Powerless' & 'Trial & Error' Comedies Picked Up To Series By NBC|دوایین=Andreeva|یەکەم=Nellie|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=۲۱ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2016/tv/news/powerless-vanessa-hudgens-dc-comics-trial-and-error-nbc-comedies-1201772063/|سەردێڕ=NBC Orders DC Comics Comedy ‘Powerless’ and John Lithgow’s ‘Trial & Error’ for 2016-17 Season|دوایین=Wagmeister|یەکەم=Elizabeth|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=۲۱ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰}}</ref> یەکەم ئەڵقەی وەرزی یەکەم لە ۲۰ی ئازاری ۲۰۱۷ پەخشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2016/12/nbc-midseason-schedule-trial-error-great-news-succeed-this-is-us-shades-of-blue-moves-sunday-dc-powerless-thursday-1201866933/|سەردێڕ=NBC Midseason Schedule: 'Trial & Error' & 'Great News' Succeed 'This Is Us', 'Shades Of Blue' Moves, DC's 'Powerless' Slotted|دوایین=Andreeva|یەکەم=Nellie|ئیش=Deadline Hollywood|ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=۲۱ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2017/02/donald-trump-sotu-this-is-us-finale-trial-error-debut-schedule-change-1201905707/|سەردێڕ=NBC Shuffles 'This Is Us' Season Finale, 'Trial & Error' Launch To Accommodate Donald Trump's "SOTU" Address|دوایین=de Moraes|یەکەم=Lisa|ئیش=Deadline|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=۲۱ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰}}</ref> لە ۲۰ی ئایاری ۲۰۱۷دا، دادگایی & ھەڵە بۆ وەرزی دووەم بە دە ئەڵقە نوێکرایەوە.<ref name="Season2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2017/05/trial-error-renewed-season-2-nbc-1202090348/|سەردێڕ='Trial & Error' Renewed For Season 2 By NBC|دوایین=Andreeva|یەکەم=Nellie|بڵاوکەرەوە=Deadline|ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=۲۲ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰}}</ref> وەرزەکە، کە ھەڵگری ناونیشانی لاوەکی ''خاتوونی بکوژ''ە، لە ۱۹ی تەمووزی ۲۰۱٨دا بۆ یەکەم جار پەخشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/04/kristin-chenoweth-trial-error-lady-killer-season-2-debut-1202363050/|سەردێڕ='Trial & Error' Starring Kristin Chenoweth Gets Season 2 Premiere Date On NBC|دوایین=Evans|یەکەم=Greg|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=١٢ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=۲۲ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰}}</ref> لە ۷ی ئابی ۲۰۱٨دا، ھەڵبژاردنی ئێن بی سی بۆ نوێکردنەوەی وەرزی سێیەم تەواوبوو، و مافەکان بۆ تەلەڤیزیۆنی واڕنەر بڕازەرز گەڕایەوە. لەگەڵ ئەوەی ماوەی ڕێکەوتنی ئەکتەرەکان تەواو نەبووبوو، زنجیرەکە بۆ تۆڕ و خزمەتەکانی تری پەخشکردن بۆ فرۆشتن برا.<ref name="deadline">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/08/trial-error-to-be-shopped-after-nbcs-deadline-to-pick-up-season-3-passes-1202441466/|سەردێڕ='Trial & Error' To Be Shopped After NBC's Deadline To Pick Up Season 3 Passes|دوایین=Andreeva|یەکەم=Nellie|بڵاوکەرەوە=Deadline|ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=۲۲ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰}}</ref> زنجیرەکە دوای ئەوەی واڕنەر بڕازەرز نەیتوانی بڵاوکەرەوەیەکی نوێ بدۆزێتەوە بە فەرمی لە ۱٦ی کانوونی دووەمی ۲۰۱۹ ھەڵوەشێنرایەوە. واڕنەر بڕازەرز دەربارەی زنجیرەکە بە "کراوەیی بۆ بەردەوامی زنجیرەکە لە داھاتوودا مایەوە گەر ھەلێک دەربکەوێت".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/trial-error-canceled-studio-fails-find-new-home-nbc-comedy-1176653|سەردێڕ='Trial & Error' Canceled After Studio Fails to Find New Home for NBC Comedy|دوایین=Goldberg|یەکەم=Lesley|ئیش=[[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=۲۲ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰}}</ref> === ڕۆڵگێڕان === لە شوباتی ۲۰۱٦دا، ئەوە بڵاوبوویەوە کە [[ستیڤن بۆیەڕ]]،<ref name="Boyer" /> و [[جۆن ڵیسگۆ]] و[[شێڕی شێپەرد]]،<ref name="Lithgow & Shepherd"/> و [[جەیما مەیس]]،<ref name="Mays" /> [[نیکۆڵاس داگۆستۆ]]<ref name="D'Agosto" /> و [[کڕیستا ڕۆدڕیگوێز]] بۆ پایڵتی زنجیرەکە ھەڵبژێردراون.<ref name="Rodriguez" /> بێجگە لە ڵیسگۆ و ڕۆدڕیگوێز، ھەموو دەستەی ڕۆڵگێڕان بۆ وەرزی دووەم گەڕانەوە،<ref name="Season2" /> کە تەنھا ڕێکەوتنیان بۆ وەرزی یەکەم ھەبوو. سەرۆکی ئێن بی سی بۆب گرینبڵات ھەست کرد کە ئەگەری دەرکەوتنی ڵیسگۆ بۆ چەند ئەڵقەی وەرزی دووەم ھەیە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2017/08/trial-error-john-lithgow-return-season-2-nbc-comedy-1202143013/|سەردێڕ='Trial & Error': John Lithgow May Return For Arc In Season 2 Of NBC Comedy|دوایین=Andreeva|یەکەم=Nellie|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=۲۲ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰}}</ref> لەگەڵ ئەوەی دەرکەوتنەکانی لە ڕێگەی گرتەکانی وەرزی یەکەمەوە بوو. [[کڕیستین چێنۆوێس]] لە شوباتی ۲۰۱٨دا وەک کەسایەتییەکی نوێ کە بە کوشتن تاوانبارە و دادایی دەکرێت ھەڵبژێردرا.<ref name="Chenoweth" /> ئەماندا پەیتۆن ھەروەھا بۆ وەرزی دووەم وەک ھەواڵنێری تۆماری دەنگی بۆ دادگاییە نوێکە ھەڵبژێردرا.<ref name="Payton" /> === تۆمارکردن === دوای ئەوەی وەرزی یەکەم لە [[بوڕبانک (کاڵیفۆڕنیا)|بۆڕبانک، کاڵیفۆرنیا]] تۆمارکرا، وەرزی دووەم لە ۱۹ی ئازار بۆ ۲۲ی ئایار ۲۰۱٨ لە [[ڤانکۆڤەر]] تۆمارکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.insidevancouver.ca/2018/02/05/filming-in-vancouver-the-chilling-adventures-of-sabrina-salvation-trial-and-error-valley-of-the-boom/|سەردێڕ=Filming in Vancouver: The Chilling Adventures of Sabrina, Salvation, Trial and Error, Valley of the Boom|دوایین=Takeuchi|یەکەم=Craig|بڵاوکەرەوە=Inside Vancouver|ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=۲۲ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180306023220/http://www.insidevancouver.ca/2018/02/05/filming-in-vancouver-the-chilling-adventures-of-sabrina-salvation-trial-and-error-valley-of-the-boom/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پەخشکردن == لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی، لە ئوستڕاڵیا لەسەر [[تۆڕی سێڤن]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tvtonight.com.au/2016/10/upfronts-2017-seven-highlights.html|سەردێڕ=Upfronts 2017: Seven highlights|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=۲۲ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰|یەکەم=David|دوایین=Knox|ئیش=TV Tonight}}</ref> لە ۳۰ی نیسانی ۲۰۱۷ پەخشکرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tvtonight.com.au/2017/04/airdate-trial-and-error.html|سەردێڕ=Airdate: Trial and Error|ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=۲۲ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰|یەکەم=David|دوایین=Knox|ئیش=TV Tonight}}</ref> و لە نیوزیلاند لە لایەن [[تەلەڤیزیۆنی نیوزیلاند]] پەخشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Watch Trial and Error Episodes - TVNZ OnDemand|ناونیشان=https://www.tvnz.co.nz/ondemand/trial-and-error|وێبگە=TVNZ|بڵاوکەرەوە=TVNZ|ڕێکەوتی سەردان=۲۲ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.tvnz.co.nz/ondemand/trial-and-error |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == پێشوازیکردن == === وەڵامدانەوەی ڕەخنەگران === لەسەر [[ڕاتن تۆمەیتۆز]]، وەرزی یەکەم بووە خاوەنی ڕێژەی ٨٦% ڕەزامەندی بەپێی ۳٥ بەسەرداچوونەوە، بە نرخاندنی مامناوەندی ٦.٨٥/۱۰. خوێندنەوەی گشتی ماڵپەڕەکە دەڵێت: "دادگایی & ھەڵە بە خۆشی گاڵتە، 'گاڵتەیەکی گەمژانەی' پێکەناوی قووبووڵنەکرا، لە جۆری تاوانی ڕاستەقینە بە پێکەنینی دوابەدوایەک دەکات، و کەسایەتییە وێنە جووڵاوەکان کە چیرۆکەکانی زنجیرەکەی پڕ کردۆتەوە بە سێوەیەکی متمانەپێکراو خۆشە."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/trial_error/s01|سەردێڕ=Trial & Error: Season 1 (2017)|ئیش=Rotten Tomatoes|ڕێکەوتی سەردان=۲۲ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰}}</ref> لەسەر [[مێتاکریتیک]]، وەرزی یەکەم ٦۷ لە ۱۰۰، بەپێی ۲۹ ڕەخنەگر، بەدەستھێنا، کە بە "بەسەرداچوونەوەی ئەرێنیی گشتی" ئاماژەی بۆ کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/trial-error|سەردێڕ=Trial & Error: Season 1 reviews|ئیش=Metacritic|ڕێکەوتی سەردان=۲۲ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰}}</ref> لەسەر ڕاتن تۆمەیتۆز، وەرزی دووەم بووە خاوەنی ڕێژەی ۹۱% ڕەزامەندی بەپێی ۱۱ بەسەرداچوونەوە، بە نرخاندنی مامناوەندی ۷.۷٨/۱۰. خوێندنەوەی گشتی ماڵپەڕەکە دەڵێت: "کاتێک لاری ژووری دادگای دادگایی & ھەڵە ھێشتا لە خۆشی بەردوامە، بەڵام باشترین جووڵەی لەوانەیە ڕێگەپێدان بە گۆرانیبێژ بۆ درەوشانەوە لە ھەموو شکۆیە شێتییە سەیروسەمەرەکەی وەک نازناوەکەی ''خاتوونی بکوژ'' بێت."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/trial_error/s02|سەردێڕ=Trial & Error: Lady, Killer (2018)|ئیش=Rotten Tomatoes|ڕێکەوتی سەردان=۲۲ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰}}</ref> لەسەر مێتاکریتیک، وەرزی دووەم ۷٦ لە ۱۰۰، بەپێی ۱۱ ڕەخنەگر، بەدەستھێنا، کە بە "بەسەرداچوونەوەی ئەرێنیی گشتی" ئاماژەی بۆ کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/trial-error/season-2|سەردێڕ=Trial & Error: Season 2 reviews|ئیش=Metacritic|ڕێکەوتی سەردان=۲۲ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|2}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb title|5511512|Trial & Error}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمیدیا|تەلەڤیزیۆن}} [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:نمایشەکانی تۆڕی ئێن بی سی]] [[پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە تەلەڤیزیۆنی واڕنەر بڕۆز بەرھەمیھێناوە]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١٧]] [[پۆل:بەرنامەکانی تۆڕی ئێن بی سی]] h1kjh32es3zosbrfkjz90pbt4pep2cz 1582347 1582307 2026-05-08T21:02:33Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1582347 wikitext text/x-wiki {{تێک نەچێ|text=[[دادگایی و ھەڵە (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]، کە سیتکەمێکی ئەمریکییە لە ساڵی ۱۹٨٨ لە سی بی ئێس پەخشکرا}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox television | name = Trial & Error | image = File:Trial_&_Error_intertitle.png | caption = | alt = | genre = {{Plainlist| * [[سیتکەم]] * [[Mockumentary]] * [[Surreal comedy]] }} | creator = {{Plainlist| * Jeff Astrof * Matt Miller }} | director = | composer = [[John Swihart]] | starring = {{Plainlist| * [[Nicholas D'Agosto]] * [[Jayma Mays]] * [[Steven Boyer]] * [[Krysta Rodriguez]] * [[Sherri Shepherd]] * [[John Lithgow]] * Amanda Payton * [[Kristin Chenoweth]] }} | country =[[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] | language =[[ئینگلیزی]] | num_seasons = ۲<!--Only increment as a new season premieres, per the documentation of the template!--> | num_episodes = ۲۳<!--Only increment as a new episode premieres, per the documentation of the template!--> | list_episodes = #Episodes | executive_producer = {{Plainlist| * [[Jeffrey Blitz]] * Matt Miller * Jeff Astrof }} | producer = Marlis Pujol | location = {{Plainlist| * [[بوڕبانک (کاڵیفۆڕنیا)|بۆڕبانک، کاڵیفۆرنیا]] وەرزی ۱) * [[ڤانکۆڤەر]] وەرزی ۲) }} | cinematography = | editor = [[Yana Gorskaya]]<br/>Dane McMaster | camera = [[وێنەگرتنی تاک کامێرا|تاک کامێرا]] | runtime =۲۲خوولەک | network = [[ئێن بی سی]] | picture_format = [[۱۰٨۰i]] ([[High-definition television|HDTV]]) | audio_format = | company = {{Plainlist| * Other Shoe Productions * Good Session Productions * [[تەلەڤیزیۆنی واڕنەر بڕازەرز]] }} | distributor = [[Warner Bros. Television Distribution]] | first_aired = {{Start date|2017|3|14}} | last_aired = {{End date|2018|8|23}} | related = | website = http://www.nbc.com/trial-and-error | production_website = }} '''''دادگایی و ھەڵە''''' زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی [[سیتکەم]]ی ئەمریکییە، لەلایەن جێف ئاسترۆف و مات میڵەر بۆ [[ئێن بی سی]] دروستکراوە و لەلایەن [[تەلەڤیزیۆنی واڕنەڕ بڕازەڕز]] بەرھەمھێنراوە. ئەستێرەکانی [[نیکۆڵاس داگۆستۆ]] و [[جەیما مەیس]] و [[ستیڤن بۆیەڕ]] و [[شێڕی شێپەرد]]ن. زنجیرەکە کە [[بەڵگەنامەیی گاڵتەێتی]] و [[بەرنامەی یاساییی ڕاستی]]یە، دوای پارێزەری [[شاری نیویۆرک]] جۆش سیگڵ (داگۆستۆ ڕۆڵی گێڕاوە) و ھاوبەشە ناوخۆیییە سەیرەکانی (ستیڤن و شێپەرد ڕۆڵیانی گێڕاوە) لە شارێکی بچووکی خەیاڵی لە [[کارۆلینای باشوور]] بە ناوی پێکی ڕۆژھەڵات کە جێف ھاوڵاتییەکی خۆماڵی ناوچەکە دەنوێنێت. [[کڕیستا ڕۆدڕیگوێز]] و [[جۆن ڵیسگۆ]] و [[کڕیستین چێنۆوێس]] میوانە دووبارەبووەکانی وەرزی یەکەمن و ئەماندا پەیتۆن ھی وەرزی دووەمە. یەکەم ئەڵقەی وەرزی یەکەم لە ۱٤ی ئازاری ۲۰۱۷دا پەخشکرا. ۲۰ی ئایاری ۲۰۱۷دا، ئێن بی سی زنجیرەکەی بۆ وەرزی دووەم بە دە ئەڵقە نوێکردەوە. ھەردوو وەرزەکە ڕەخنەی ئەرێنیان وەرگرت. زنجیرەکە، دوای ئەوەی ئێن بی سی بڕیاری بە نوێنەکردنەوەی وەرزی سێیەمی لە ئابی ۲۰۱٨دا دا و واڕنەر بڕازەڕز نەیتوانی پەخشکەرێکی نوێ بدۆزێتەوە، لە کانوونی دووەمی ۲۰۱۹دا ھەڵوەشێنرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Andreeva|یەکەم١=Nellie|سەردێڕ=Trial Comedy From Jeff Astrof & Matt Miller Gets NBC Put Pilot Commitment|ناونیشان=https://deadline.com/2015/08/trail-comedy-matt-miller-jeff-astrof-trial-nbc-put-pilot-1201508710/|وێبگە=Deadline|ڕێکەوتی سەردان=۲۱ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰|ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠١٥}}</ref> == پێشەکی == زنجیرەکە [[بەڵگەنامەی گاڵتەێتی|بەڵگەنامەیەکی گاڵتەێتی]] یاساییی کۆمیدییە دەربارەی پارێزەری شاری نیویۆرک جۆش سیگڵ، کە لە شارێکی خەیاڵی، کە لە پێکی ڕۆژھەڵاتی [[باشووری ویلایەتە یەکگرتووەکان|باشوور]] لە [[کارۆلینای باشوور]] جێگیر دەبێت، و ئەندامە سەیروسەمەرەکانی دەستەی بەرگری دەسوڕێتەوە. لە وەرزی یەکەمدا، بەرگریان لە پڕۆفیسۆری سەیری شیعر ڵاری ھێندرسن کرد، کە بە کوشتنی ژنە خۆشەوستەکەی تاوانبار بوو. دۆسییەکە قورس دەبێت چونکە بریکارەکەی زۆربەی کات وا لەخۆی دەکات تاوانبار دەربکەوێت. وەرزی دووەم ھەڵگری ناونیشانی "خاتوون کوژەر"ە و سەرنج دەخاتە سەر بەرگری ڵاڤینا پێک فۆستەر، ئەکتەرە خۆشەویستەکەی شارەکە کە بە کشتنی مێردەکەی تاوانبارە. وە لە ھەر دوو دۆسییەکەدا یاریدەدەری داواکاری گشتی کاڕۆڵ ئانی کین نوێنەرایەتی لایەنی بەرامبەر دەکات. == ئەکتەر و کەسایەتییەکان == === سەرەکییەکان === [[پەڕگە:پۆستەری وەرزی دووەمی دادگایی & ھەڵە.jpg|چەپ|وێنۆک|پۆستەری وەرزی دووەم و ئەکتەرەکانی.]] == بەرھەمھێنان == === پێشخستن === لە ئابی ۲۰۱٥دا، ئەوە بڵاوبوویەوە کە ئێن بی سی بە بەرھەمھێنانەکە ناونیشانی دادگاییەکە بەخشیوە و داوای دانانی ئەڵقەی پایڵتی کردووە. ئەڵقەکە وا دانرا نووسین و بەرھەمھێنانی لە لایەن جێف ئاسترۆف و مات میڵەرەوە بۆ [[تەلەڤیزیۆنی واڕنەر بڕازەرز]] بۆ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Andreeva|یەکەم١=Nellie|سەردێڕ=Trial Comedy From Jeff Astrof & Matt Miller Gets NBC Put Pilot Commitment|ناونیشان=https://deadline.com/2015/08/trail-comedy-matt-miller-jeff-astrof-trial-nbc-put-pilot-1201508710/|وێبگە=Deadline|ڕێکەوتی سەردان=۲۱ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰|ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠١٥}}</ref> لە کانوونی دووەمی دواتردا، ئێن بی سی بە فەرمی داوای بەرھەمھێنانی پایڵتی زنجیرەکەی کرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Andreeva|یەکەم١=Nellie|سەردێڕ=NBC Orders Amy Poehler/Charlie Grandy, 'The Trail' & 'Good Fortune' Comedy Pilots|ناونیشان=https://deadline.com/2016/01/amy-poehler-charlie-grandy-the-trail-good-fortune-comedy-pilots-nbc-1201688715/|وێبگە=Deadline|ڕێکەوتی سەردان=۲۱ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> و [[جێفێری بڵیتز]] بۆ دەرھێنانی ئەڵقەی پایڵتەکە دانرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Petski|یەکەم١=Denise|سەردێڕ=Rupert Wyatt To Direct 'The Exorcist' Pilot; Jeff Blitz Set For 'The Trail'|ناونیشان=https://deadline.com/2016/02/rupert-wyatt-direct-the-exorcist-pilot-jeff-blitz-the-trail-1201694966/|وێبگە=Deadline|ڕێکەوتی سەردان=۲۱ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰|ڕێکەوت=٢ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> لە ئایاری ۲۰۱٦دا، بەرھەمھێنان داوای زنجیرەیان لە ئێن بی سییەوە بە ناونیشانی دادگایی & ھەڵە وەرگرت، کە بەرھەمھێنانەکانی باڕج و بەرھەمھێنانەکانی کۆبوونەوەی باش وەک کۆمپانیای بەرھەمھێنەر خزمەتیان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2016/05/powerless-dc-trial-error-comedy-series-nbc-1201753959/|سەردێڕ=DC Comics' 'Powerless' & 'Trial & Error' Comedies Picked Up To Series By NBC|دوایین=Andreeva|یەکەم=Nellie|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=۲۱ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2016/tv/news/powerless-vanessa-hudgens-dc-comics-trial-and-error-nbc-comedies-1201772063/|سەردێڕ=NBC Orders DC Comics Comedy ‘Powerless’ and John Lithgow’s ‘Trial & Error’ for 2016-17 Season|دوایین=Wagmeister|یەکەم=Elizabeth|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=۲۱ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰}}</ref> یەکەم ئەڵقەی وەرزی یەکەم لە ۲۰ی ئازاری ۲۰۱۷ پەخشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2016/12/nbc-midseason-schedule-trial-error-great-news-succeed-this-is-us-shades-of-blue-moves-sunday-dc-powerless-thursday-1201866933/|سەردێڕ=NBC Midseason Schedule: 'Trial & Error' & 'Great News' Succeed 'This Is Us', 'Shades Of Blue' Moves, DC's 'Powerless' Slotted|دوایین=Andreeva|یەکەم=Nellie|ئیش=Deadline Hollywood|ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=۲۱ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2017/02/donald-trump-sotu-this-is-us-finale-trial-error-debut-schedule-change-1201905707/|سەردێڕ=NBC Shuffles 'This Is Us' Season Finale, 'Trial & Error' Launch To Accommodate Donald Trump's "SOTU" Address|دوایین=de Moraes|یەکەم=Lisa|ئیش=Deadline|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=۲۱ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰}}</ref> لە ۲۰ی ئایاری ۲۰۱۷دا، دادگایی & ھەڵە بۆ وەرزی دووەم بە دە ئەڵقە نوێکرایەوە.<ref name="Season2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2017/05/trial-error-renewed-season-2-nbc-1202090348/|سەردێڕ='Trial & Error' Renewed For Season 2 By NBC|دوایین=Andreeva|یەکەم=Nellie|بڵاوکەرەوە=Deadline|ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=۲۲ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰}}</ref> وەرزەکە، کە ھەڵگری ناونیشانی لاوەکی ''خاتوونی بکوژ''ە، لە ۱۹ی تەمووزی ۲۰۱٨دا بۆ یەکەم جار پەخشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/04/kristin-chenoweth-trial-error-lady-killer-season-2-debut-1202363050/|سەردێڕ='Trial & Error' Starring Kristin Chenoweth Gets Season 2 Premiere Date On NBC|دوایین=Evans|یەکەم=Greg|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=١٢ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=۲۲ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰}}</ref> لە ۷ی ئابی ۲۰۱٨دا، ھەڵبژاردنی ئێن بی سی بۆ نوێکردنەوەی وەرزی سێیەم تەواوبوو، و مافەکان بۆ تەلەڤیزیۆنی واڕنەر بڕازەرز گەڕایەوە. لەگەڵ ئەوەی ماوەی ڕێکەوتنی ئەکتەرەکان تەواو نەبووبوو، زنجیرەکە بۆ تۆڕ و خزمەتەکانی تری پەخشکردن بۆ فرۆشتن برا.<ref name="deadline">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/08/trial-error-to-be-shopped-after-nbcs-deadline-to-pick-up-season-3-passes-1202441466/|سەردێڕ='Trial & Error' To Be Shopped After NBC's Deadline To Pick Up Season 3 Passes|دوایین=Andreeva|یەکەم=Nellie|بڵاوکەرەوە=Deadline|ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=۲۲ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰}}</ref> زنجیرەکە دوای ئەوەی واڕنەر بڕازەرز نەیتوانی بڵاوکەرەوەیەکی نوێ بدۆزێتەوە بە فەرمی لە ۱٦ی کانوونی دووەمی ۲۰۱۹ ھەڵوەشێنرایەوە. واڕنەر بڕازەرز دەربارەی زنجیرەکە بە "کراوەیی بۆ بەردەوامی زنجیرەکە لە داھاتوودا مایەوە گەر ھەلێک دەربکەوێت".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/trial-error-canceled-studio-fails-find-new-home-nbc-comedy-1176653|سەردێڕ='Trial & Error' Canceled After Studio Fails to Find New Home for NBC Comedy|دوایین=Goldberg|یەکەم=Lesley|ئیش=[[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=۲۲ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰}}</ref> === ڕۆڵگێڕان === لە شوباتی ۲۰۱٦دا، ئەوە بڵاوبوویەوە کە [[ستیڤن بۆیەڕ]]،<ref name="Boyer" /> و [[جۆن ڵیسگۆ]] و[[شێڕی شێپەرد]]،<ref name="Lithgow & Shepherd"/> و [[جەیما مەیس]]،<ref name="Mays" /> [[نیکۆڵاس داگۆستۆ]]<ref name="D'Agosto" /> و [[کڕیستا ڕۆدڕیگوێز]] بۆ پایڵتی زنجیرەکە ھەڵبژێردراون.<ref name="Rodriguez" /> بێجگە لە ڵیسگۆ و ڕۆدڕیگوێز، ھەموو دەستەی ڕۆڵگێڕان بۆ وەرزی دووەم گەڕانەوە،<ref name="Season2" /> کە تەنھا ڕێکەوتنیان بۆ وەرزی یەکەم ھەبوو. سەرۆکی ئێن بی سی بۆب گرینبڵات ھەست کرد کە ئەگەری دەرکەوتنی ڵیسگۆ بۆ چەند ئەڵقەی وەرزی دووەم ھەیە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2017/08/trial-error-john-lithgow-return-season-2-nbc-comedy-1202143013/|سەردێڕ='Trial & Error': John Lithgow May Return For Arc In Season 2 Of NBC Comedy|دوایین=Andreeva|یەکەم=Nellie|ئیش=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=۲۲ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰}}</ref> لەگەڵ ئەوەی دەرکەوتنەکانی لە ڕێگەی گرتەکانی وەرزی یەکەمەوە بوو. [[کڕیستین چێنۆوێس]] لە شوباتی ۲۰۱٨دا وەک کەسایەتییەکی نوێ کە بە کوشتن تاوانبارە و دادایی دەکرێت ھەڵبژێردرا.<ref name="Chenoweth" /> ئەماندا پەیتۆن ھەروەھا بۆ وەرزی دووەم وەک ھەواڵنێری تۆماری دەنگی بۆ دادگاییە نوێکە ھەڵبژێردرا.<ref name="Payton" /> === تۆمارکردن === دوای ئەوەی وەرزی یەکەم لە [[بوڕبانک (کاڵیفۆڕنیا)|بۆڕبانک، کاڵیفۆرنیا]] تۆمارکرا، وەرزی دووەم لە ۱۹ی ئازار بۆ ۲۲ی ئایار ۲۰۱٨ لە [[ڤانکۆڤەر]] تۆمارکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.insidevancouver.ca/2018/02/05/filming-in-vancouver-the-chilling-adventures-of-sabrina-salvation-trial-and-error-valley-of-the-boom/|سەردێڕ=Filming in Vancouver: The Chilling Adventures of Sabrina, Salvation, Trial and Error, Valley of the Boom|دوایین=Takeuchi|یەکەم=Craig|بڵاوکەرەوە=Inside Vancouver|ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=۲۲ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180306023220/http://www.insidevancouver.ca/2018/02/05/filming-in-vancouver-the-chilling-adventures-of-sabrina-salvation-trial-and-error-valley-of-the-boom/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پەخشکردن == لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی، لە ئوستڕاڵیا لەسەر [[تۆڕی سێڤن]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tvtonight.com.au/2016/10/upfronts-2017-seven-highlights.html|سەردێڕ=Upfronts 2017: Seven highlights|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=۲۲ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰|یەکەم=David|دوایین=Knox|ئیش=TV Tonight}}</ref> لە ۳۰ی نیسانی ۲۰۱۷ پەخشکرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tvtonight.com.au/2017/04/airdate-trial-and-error.html|سەردێڕ=Airdate: Trial and Error|ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=۲۲ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰|یەکەم=David|دوایین=Knox|ئیش=TV Tonight}}</ref> و لە نیوزیلاند لە لایەن [[تەلەڤیزیۆنی نیوزیلاند]] پەخشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Watch Trial and Error Episodes - TVNZ OnDemand|ناونیشان=https://www.tvnz.co.nz/ondemand/trial-and-error|وێبگە=TVNZ|بڵاوکەرەوە=TVNZ|ڕێکەوتی سەردان=۲۲ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.tvnz.co.nz/ondemand/trial-and-error |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == پێشوازیکردن == === وەڵامدانەوەی ڕەخنەگران === لەسەر [[ڕاتن تۆمەیتۆز]]، وەرزی یەکەم بووە خاوەنی ڕێژەی ٨٦% ڕەزامەندی بەپێی ۳٥ بەسەرداچوونەوە، بە نرخاندنی مامناوەندی ٦.٨٥/۱۰. خوێندنەوەی گشتی ماڵپەڕەکە دەڵێت: "دادگایی & ھەڵە بە خۆشی گاڵتە، 'گاڵتەیەکی گەمژانەی' پێکەناوی قووبووڵنەکرا، لە جۆری تاوانی ڕاستەقینە بە پێکەنینی دوابەدوایەک دەکات، و کەسایەتییە وێنە جووڵاوەکان کە چیرۆکەکانی زنجیرەکەی پڕ کردۆتەوە بە سێوەیەکی متمانەپێکراو خۆشە."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/trial_error/s01|سەردێڕ=Trial & Error: Season 1 (2017)|ئیش=Rotten Tomatoes|ڕێکەوتی سەردان=۲۲ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰}}</ref> لەسەر [[مێتاکریتیک]]، وەرزی یەکەم ٦۷ لە ۱۰۰، بەپێی ۲۹ ڕەخنەگر، بەدەستھێنا، کە بە "بەسەرداچوونەوەی ئەرێنیی گشتی" ئاماژەی بۆ کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/trial-error|سەردێڕ=Trial & Error: Season 1 reviews|ئیش=Metacritic|ڕێکەوتی سەردان=۲۲ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰}}</ref> لەسەر ڕاتن تۆمەیتۆز، وەرزی دووەم بووە خاوەنی ڕێژەی ۹۱% ڕەزامەندی بەپێی ۱۱ بەسەرداچوونەوە، بە نرخاندنی مامناوەندی ۷.۷٨/۱۰. خوێندنەوەی گشتی ماڵپەڕەکە دەڵێت: "کاتێک لاری ژووری دادگای دادگایی & ھەڵە ھێشتا لە خۆشی بەردوامە، بەڵام باشترین جووڵەی لەوانەیە ڕێگەپێدان بە گۆرانیبێژ بۆ درەوشانەوە لە ھەموو شکۆیە شێتییە سەیروسەمەرەکەی وەک نازناوەکەی ''خاتوونی بکوژ'' بێت."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/tv/trial_error/s02|سەردێڕ=Trial & Error: Lady, Killer (2018)|ئیش=Rotten Tomatoes|ڕێکەوتی سەردان=۲۲ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰}}</ref> لەسەر مێتاکریتیک، وەرزی دووەم ۷٦ لە ۱۰۰، بەپێی ۱۱ ڕەخنەگر، بەدەستھێنا، کە بە "بەسەرداچوونەوەی ئەرێنیی گشتی" ئاماژەی بۆ کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.metacritic.com/tv/trial-error/season-2|سەردێڕ=Trial & Error: Season 2 reviews|ئیش=Metacritic|ڕێکەوتی سەردان=۲۲ی تشرینی دووەمی ۲۰۲۰}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|2}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb title|5511512|Trial & Error}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمیدیا|تەلەڤیزیۆن}} [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:نمایشەکانی تۆڕی ئێن بی سی]] [[پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە تەلەڤیزیۆنی واڕنەر بڕۆز بەرھەمیھێناوە]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١٧]] [[پۆل:بەرنامەکانی تۆڕی ئێن بی سی]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]] jvxd4nks3wgyhwj8rpfyhdm75d035kl 0 173328 1582380 1424971 2026-05-09T03:07:48Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582380 wikitext text/x-wiki {{Infobox fashion designer|name=ساتێلا مککارتنی{{ھن}}<small>[[براوەی خەڵاتی شاھانە|OBE]]</small>|image=Stella McCartney 2014 (cropped).jpg|caption=McCartney at the [[UN Action Against Sexual Violence in Conflict|"End Sexual Violence in Conflict" Summit]] in June 2014|birth_name=ساتێلا نینا مککارتنی|birth_date={{Birth date and age|1971|9|13|df=yes}}|birth_place=[[کامبەروێل]]، لەندەن، ئینگلتەرا|residence=|spouse={{marriage|Alasdhair Willis|2003}}|children=٤|parents=Sir [[پاول مککارتنی]] {{ھن}}[[لیندا مککارتنی]]|relatives=[[ماری مککارتنی]] (خوشک){{ھن}}[[James McCartney]] (برا){{ھن}}[[ھیزەر مککارتنی]] (خوشک){{ھن}}بێتریک مککارتنی (خوشک)|education=[[Ravensbourne University London]]|occupation=دیزاینەری جولوبەرگ|awards=}}{{Use British English|date=July 2014}}{{Use dmy dates|date=April 2020}} '''ساتێلا نینا مککارتنی''' ({{بە ئینگلیزی|Stella Nina McCartney}}؛ لەدایکبووی ١٣ی ئەیلوولی ١٩٧١ لە کامبەروێل، لەندەن، ئینگلتەرا) دیزاینەریکی جلوبەرگی ئینگلیزە. ساتێلا کچی گۆرانیبێژی ئینگلیز، پاول مککارتنییە و ھاوسەرەکەی فۆتۆگرافەر، مۆسیقاژەن، پارێزەری مافی ئاژەڵان و چالاکوان لیندایە. ساتێلا وەکوو باوانی، پشتگیری مافی ئاژەڵان دەکات و بەوە ناسراوە کە سەوزەخۆرە. == ژیانی سەرەتایی == ساتێلا لە لەندەن لە نەخۆشخانەی کۆلێژی پاشا بە شێوەی حاڵەتی [[نەشتەرگەری قەیسەریە]] لە دایکبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://beatlechildren.tripod.com/stella.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ |archive-url=https://web.archive.org/web/20191220011542/http://beatlechildren.tripod.com/stella.html |url-status=dead }}</ref> باوانی ساتێلا ویستوویانە مناڵەکانیان (ساتێلا، ماری، جەیمس، ھیزەر، پێتریک) ژیانێکی ئاسایی بژین بۆیە چونەتە قوتابخانەیەکی ناوخۆی ناوچەکەیان لە قوتابخانە ساتێلا تووشی [[مووبەکردن|سوکایەتی و بێ ڕێزی]] دەبوویەوە<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=http://www.contactmusic.com/new/xmlfeed.nsf/mndwebpages/stella%20mccartney%20wants%20son%20to%20go%20private|سەردێڕ=Stella Mccartney Wants Son To Go Private|magazine=Contactmusic.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090416162715/http://www.contactmusic.com/new/xmlfeed.nsf/mndwebpages/stella%20mccartney%20wants%20son%20to%20go%20private|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پیشە == لە تەمەنی سەرەتای گەنجی ساتێلا خولیا و سەرەنجی لەسەر دیزاین کردنی جلوبەرگ بوولە تەمەنی ١٣ ساڵی، یەکەم چاکێتی دیزاین کرد، و لەگەل ھەردوو دیزاینەر کرستیان لاکرۆیس و ئێدوارد سێکستۆن کاری کردوە ساتێلا دەربارەی کارەکەی لە کۆلێژی ڕاڤێنسبۆورنێ خوێندوویەتی، و لە قوتابخانەی ناوەندی سەینت مارتنس لە سەرەتای ١٩٩٠ەکان دەستی بە کاری دیزاین کردووەلە لە ١٩٩٥ دەرچوونییەتی لە قوتابخانە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ١٩٩٥|سەردێڕ=Chronicle|ناونیشان=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE0D9143CF937A25755C0A963958260|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ئیش=The New York Times}}</ref> ساتێلا سەوزەخۆرە ھەربۆیە بەھیچ شێوەیەک چەرم و فەروو بەکارناھێنێت لە دیزاینەکانی ڕۆژنامەی [[گاردیان]] ساتێلای وەک پارێزەرێکی مافی ئاژەڵان پێناسەکردووە لە کارەکانی<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Hoskins|یەکەم١=Tansy|سەردێڕ=Stella McCartney's fake-fur coats are worlds away from the brutal fur trade|ناونیشان=https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/mar/13/stella-mccartney-fake-fur-coats-brutal-trade|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٧|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref> ھەنێک لە جلەکانی کە دیزاین کراون تیابووی سیاسەتی "بەھیچ شێوەیەک ئاژەڵ"نییەی تیایە یەکێک لە چاکەتە سپۆرتییەکانی لەسەری نوسراوە کەوا "بۆ وەرزشکارە سەوزەخۆرەکان گونجاوە" و تەواوی کارەکانی تری دۆستی سەوزەخۆرەکانە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Thigh high boots by Stella McCartney, c.2005|ناونیشان=https://collections.vam.ac.uk/item/O1247537/boots-stella-mccartney/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٧|وێبگە=V&A Search the Collections|بڵاوکەرەوە=Victoria and Albert Museum}}</ref> لە ١٩٩٧ ساتێلا ناوی لێنرا دەرھێنەری چلۆی، پلەیەکە کە لەسەری بوو تا ٢٠٠١. [[پەڕگە:Stella BevHills.jpg|وێنۆک|خانووەکەی ساتێلا لە ڕۆژاوای [[ھۆلیوود]]]] لە ٢٠٠١، ساتێلا خانوویەکی کردەوە بۆ کاری دیزاین لەژێر ناوی خۆی، لەگەل ھەبوونی چالاکی لەگەل براندی GUCCI گرووپ (ئێستا Kering) و یەکەم کۆکراوەی خۆی لە پاریس پێشکەش کرد، ئێستا ئەو بەڕێوەبەرایەتی و کاریگەری لەسەر ٥١ فرۆشگا ھەیە نموونە لە مانھاتۆن لە سۆھۆ، مای فەیە لە لەندەن، ئێل ئەی لە ھۆڵیوود، پالیاس ڕۆیاڵ لە پاریس، پاسێج دی گراسیا لە بەرشلۆنە، و شوێنەکانی تریش<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Stella McCartney in Houston – River Oaks District – Shopping Women's Fashion|ناونیشان=http://www.riveroaksdistrict.com/shops/detail/27/Stella-McCartney|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170606011859/http://www.riveroaksdistrict.com/shops/detail/27/Stella-McCartney|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠١٧|وێبگە=riveroaksdistrict.com}}</ref> لە ٢٠٠٣ ساتێلا یەکەم فرۆشگای عەتری کردەوە، ساتێلا لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٧ فرۆشگایەکی تایبەت بە بەرھەمەکانی گرنگی پێدانی پێست کردەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Care by Stella McCartney at Sephora|ناونیشان=http://www.sephora.com/browse/brand_hierarchy.jhtml?brandId=5856|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070205214205/http://www.sephora.com/browse/brand_hierarchy.jhtml?brandId=5856|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی شوباتی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Sephora.com}}</ref> لە تشرینی دووەمی ٢٠١٠ کۆکراوەی وێنەکانی مناڵی ساتێلا کرانەوە بۆ مناڵە تازە لە دایک بووەکان و مناڵان تا تەمەنی ١٢ ساڵی<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://magazine.themall.it/en/stella-mccartney-kids-collection|سەردێڕ=Stella Mccartney Kids Collection – MY MALL MAGAZINE|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ئیش=MY MALL MAGAZINE|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210226131532/https://magazine.themall.it/en/stella-mccartney-kids-collection|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە حوزەیرانی ٢٠١٢ ساتێلا بانگھھێشتی براندی سۆول ڕێبلسی کرد بۆ پێشکەش کردنی کارەکانیانلە بەھاری ٢٠١٣ ی پێشکەشکردنی کاری دیزاینی ساتێلا لە نیویۆرک ماربل سێمێتری لە شاری [[نیویۆرک]] میوانەکانی تر وەکوو لاورێن ھەتن، ئامی پۆھلێر، سۆلانگ نۆلس، پێتریک، گرێتا گێرویگ و ئاندری لیۆن تاڵێی، و ھەروەھا لە ٢٠١٢ ساتێلی بەشێک بوو لە (''The Sustainable Fashion Handbook'')<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Blank|یەکەم=Sandy|سەردێڕ=The Sustainable Fashion Handbook|بڵاوکەرەوە=Thames and Hudson|ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٠٠-٢٩٠٥٦-٩|شوێن=London|پەڕەکان=٣٢–٣٣|وتەگێڕانەوە=The seeds were sown in my personal life, then they came into my business life|via=Open edition}}</ref> لە نیسانی ٢٠١٨ دوایی ١٧ ساڵ لە ھاوبەشی لەگەل کرێنگ (Kering)، ساتێلا بریاریدا کە پشکەکانی لە کۆمپانیاکە زیاتر بکات و کۆمپانیاکە بکرێت و کارە بەناوبانگە جیھانییەکانی باشتر بکات<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Neate|یەکەم=Rupert|ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Stella McCartney buys Kering's 50% stake in her fashion label|ناونیشان=https://www.theguardian.com/fashion/2018/mar/28/stella-mccartney-designer-buys-kering-stake-fashion-label|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠١٨|وێبگە=The Guardian}}</ref> ساتێلا جلی بووکێنی دیزاین کردووە کە لەوانە لەلایەن موگان مارکلەوە پۆشراوە یەکێکە لە ئەندامی شاھانەی بەریتانیاوە دواتر ٤٦ دانەی لێ دروست کردەوە بۆ ئەو «بە خۆشەویستییەوە ئامادەکرابوو» کۆکراوە کەپسولییەکانی ھەر یەکەیان نرخی ٣٬٥٠٠£ پاوەندی بەریتانی بوو<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://www.elle.com/fashion/shopping/a21528091/stella-mccartney-selling-46-replicas-of-meghan-markle-royal-wedding-reception-dress/|سەردێڕ=Stella McCartney Is Selling Just 46 Replicas of Meghan Markle's Royal Wedding Reception Dress|magazine=Elle|یەکەم=Alyssa|دوایین=Bailey|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨}}</ref> لە ١٥ ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨، ساتێلا کردنەوەی «دامەزراوەی ساتێلا مککارتنی کەیرس»ی ڕاگەیاند کە دامەزراوەیەکی خێرخوازی بوو بۆ شێرپەنجەی مەمک (کە دایکی خۆی بەم نەخۆشییە لە ساڵی ١٩٩٨ لە دەست دا) کە دامەزراوە خێرخوازییەکە ھاوکاری ژنانی دەکرد لە شێرپەنجەکە<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/life-style/stella-mccartney-cares-foundation-breast-cancer-charity-mastectomy-bra-idris-elba-a8584426.html|سەردێڕ=STELLA MCCARTNEY CARES FOUNDATION: BRITISH DESIGNER ANNOUNCES LAUNCH OF BREAST CANCER CHARITY|newspaper=The Independent|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> === ھاوبەشی و بەیەکەوە کارکردن === ساتێلا چالاکی ھاوبەشی لەگەڵ کۆمپانیای ئەدیداس دامەزراند کە ماوەی دامەزراندنەکە درێژ بوو لە ئەیلوولی ٢٠٠٤ کە کۆکراوەی جلی وەرزشی بوو بۆ ژنان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Adidas by Stella McCartney|ناونیشان=http://www.adidas.com/campaigns/women/content/stella/stella.asp?strCountry_adidascom=com|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101111060514/http://www.adidas.com/campaigns/women/content/stella/stella.asp?strCountry_Adidascom=com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Adidas.com}}</ref> لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٠، ساتێلا ڕاگەیاندنی ئەوەی کرد کە لەگەل کۆمپانیای دیزنی کاردەکەن بۆ ئەوەی کۆکراوەی خشل دروست بکەن کە بیرۆکەکە گەشەی پێدرا لەلایەن فیلمی ئەڵس لە وۆندە لاند<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sells|یەکەم=Emma|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Stella McCartney designs for Disney|ناونیشان=http://www.elleuk.com/news/Fashion-News/stella-mccartney-designs-for-disney|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ئیش=Elle UK}}</ref> لە ھەمان ساڵ لە تەممووزی، بەیەکەوە لەگەل کۆمپانیای پێتا و دیزاینەر ئێکۆ ئەتۆم سیانفارانی، ساتێلا کاری کرد بۆ بۆ وەزارەتی بەرگری بەریتانیا تا داوایان لێ بکات واز لە شێوەی ستایلی فەروو بێنن بۆ جلەکانیان کە لە کڵاوی سەربازەکانیان ھەیە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Bears may kill but it's cruel to kill bears too|ناونیشان=http://www.thetimes.co.uk/tto/opinion/columnists/article2665816.ece|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠١٦|وێبگە=The Times}}</ref> لە تەممووزی ٢٠١١، ساتێلا بەشداری کرد لە کاتوالکی دیزاینی پێشانگای براندێری لە بەرشلۆنە<ref>[http://www.thebrandery.com/portal/appmanager/efiraSalones/S094011?_nfpb=true&_pageLabel=P75201021481310034214819&profileLocale=en TV Fashion Runway Show] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903012646/http://www.thebrandery.com/portal/appmanager/efiraSalones/S094011?_nfpb=true&_pageLabel=P75201021481310034214819&profileLocale=en|date=3 September 2011}}, The Brandery Catwalk</ref> لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٨، ساتێلا ئەوەی ڕاگەیاند کە پیشەسازییەکی دیزاینی نوێ دەکاتەوە کە یارمەتی دەرە بۆ کەشوھەوای ناوچەکە، بە کارکردن لەگەل نەتەوە یەکگرتووە بۆ یارمەتی دانی کۆمپانیا دیزاینەرەکان لە کارەکانیان و ڕاھێنان پێکردنیان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Stella McCartney Launches Sustainable Fashion Charter to Fight Climate Change|ناونیشان=https://vegnews.com/2018/12/stella-mccartney-launches-sustainable-fashion-charter-to-fight-climate-change|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=VegNews.com}}</ref> لە ئابی ٢٠١٩، نووسەرێکی گۆرانی ئەمریکی تایلە سویفت بەیەکەوە کاری کرد لەگەل ساتێلا بۆ دەرھێنانی دیزاینێک کە بیرۆکەکەی لەلایەن حەوتەم ستۆدیۆی تایلۆر بووە پرۆژەکە بە ناونیشانی «ساتیلا x تایلۆر سویفت»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Scott|یەکەم=Ellen|ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠١٩|سەردێڕ=First look at Taylor Swift and Stella McCartney's fashion collaboration inspired by Lover|ناونیشان=https://metro.co.uk/2019/08/22/first-look-taylor-swift-stella-mccartneys-fashion-collaboration-inspired-lover-10612276/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=[[Metro (British newspaper)|Metro News]]|بڵاوکەرەوە=[[DMG Media|Associated Newspapers]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Stella McCartney|ساتێلا نینا مککارتنی}} *{{وێبگەی فەرمی}} * {{بریتانیکا|761555}} *{{IMDb name|id=0565383|name=Stella McCartney}} *{{Fashionlabel|id=stella-mccartney}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ھونەرەکان|ژیاننامە|شانشینی یەکگرتوو|لەندەن}} [[پۆل:پارێزەرانی مافی ئاژەڵان]] [[پۆل:چالاکوانانی ئینگلیز]] [[پۆل:خەڵکانی ئەدیداس]] [[پۆل:خەڵکانی لامبێس]] [[پۆل:خێزانی مککارتنی]] [[پۆل:دیزاینەرە ئینگلیزەکان]] [[پۆل:دیزاینەرە جولەکەکان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١]] [[پۆل:ھەڵگرانی نیشانی ئیمپراتۆریەتی بەڕیتانی بە پلەی فەرماندە]] [[پۆل:کەسایەتییە بەڕیتانییەکان بە ڕەگەز ئێرلەندی]] omo2bx2twlw29kn3hl72vu18are2guk 1 173464 1582381 1409170 2026-05-09T03:07:59Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582381 wikitext text/x-wiki [[پۆل:وتارەکانی ساڵی ٢٠٢١ لە پڕۆژەی ژنان لەناو سوور]] [[پۆل:وتارەکانی ساڵی ٢٠٢١ لە پڕۆژەی ژنان لەناو سوور]] [[پۆل:گشت پەڕەکانی پڕۆژەی ژنان لەناو سوور]] == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ساتێلا نینا مککارتنی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=842904 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170606011859/http://www.riveroaksdistrict.com/shops/detail/27/Stella-McCartney بۆ http://www.riveroaksdistrict.com/shops/detail/27/Stella-McCartney زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20070205214205/http://www.sephora.com/browse/brand_hierarchy.jhtml?brandId=5856 بۆ http://www.sephora.com/browse/brand_hierarchy.jhtml?brandId=5856 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20101111060514/http://www.adidas.com/campaigns/women/content/stella/stella.asp?strCountry_Adidascom=com بۆ http://www.adidas.com/campaigns/women/content/stella/stella.asp?strCountry_adidascom=com زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٠٧، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ساتێلا نینا مککارتنی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=876390 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210226131532/https://magazine.themall.it/en/stella-mccartney-kids-collection بۆ http://magazine.themall.it/en/stella-mccartney-kids-collection زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:١١، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٤ بەستەری دەرەکیی [[ساتێلا نینا مککارتنی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1324805 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.riveroaksdistrict.com/shops/detail/27/Stella-McCartney *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.sephora.com/browse/brand_hierarchy.jhtml?brandId=5856 *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210226131532/https://magazine.themall.it/en/stella-mccartney-kids-collection بۆ http://magazine.themall.it/en/stella-mccartney-kids-collection زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.adidas.com/campaigns/women/content/stella/stella.asp?strCountry_adidascom=com تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:١٢، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ساتێلا نینا مککارتنی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1409169 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20090416162715/http://www.contactmusic.com/new/xmlfeed.nsf/mndwebpages/stella%20mccartney%20wants%20son%20to%20go%20private بۆ http://www.contactmusic.com/new/xmlfeed.nsf/mndwebpages/stella%20mccartney%20wants%20son%20to%20go%20private زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٠٢، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ساتێلا نینا مککارتنی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582380 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191220011542/http://beatlechildren.tripod.com/stella.html بۆ http://beatlechildren.tripod.com/stella.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٣:٠٧، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) m6so01265bab8glvvqyba7f7agdm2y9 0 173764 1582165 1582072 2026-05-08T12:01:54Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582165 wikitext text/x-wiki {{infobox ethnic group | group = خەڵکی تاڵش | native_name = tolışon • Толишон • تالشان | native_name_lang = Talysh | image = [[پەڕگە:Nənələr folklor və rəqs ansamblı.jpg|بێچوارچێوە]] | caption = چەند ژنێکی تاڵش لە کۆماری ئازەربایجاندا | pop = ٩٠٠٬٠٠٠ کەس | region1 = {{ئاڵا|ئازەربایجان}} | pop1 = ١١٢٬٠٠٠ (٢٠٠٩)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | ناونیشان=http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic2009.htm | سەردێڕ=Ethnic composition of Azerbaijan 2009 | ڕێکەوتی سەردان= ٣ی شوباتی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی شوباتی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120207161726/http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic2009.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>https://www.researchgate.net/publication/323642917_Ethnic_minority_policy_of_the_republic_of_Azerbaijan_and_their_right_to_get_education_in_mother_languages</ref> ٣٠٠٬٠٠٠–٢٠٠٬٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://minorityrights.org/minorities/talysh/ | سەردێڕ=Talysh}}</ref><ref>http://www.azerb.com/az-talysh.html?i=1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190921190617/http://www.azerb.com/az-talysh.html?i=1 |date=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٩ }}</ref> ٥٠٠٬٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.rferl.org/a/nagorno-karabakh-fresh-irritant-armenia-azerbaijan-relations/24959209.html |سەردێڕ = Fresh Irritant Emerges in Azerbaijani-Armenian Relations}}</ref> | region2 = {{ئاڵا|ئێران}} | pop2 = ٦٣٠٬٠٠٠<ref name="Looklex">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://i-cias.com/e.o/talysh_l.htm|سەردێڕ=Talysh – LookLex Encyclopaedia|نووسەر=Tore Kjeilen|ئیش=i-cias.com|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20160529202325/http://i-cias.com/e.o/talysh_l.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{Better source|date=May 2019}} ٦٠٠٬٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/208814|سەردێڕ = Human rights activists demand an end to the criminal prosecution of the editor of the Azerbaijani newspaper Mammadov}}</ref> | region3 = {{ئاڵا|ڕووسیا}} | pop3 = ٢٬٥٢٩ (٢٠١٠)<ref>https://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200629212937/https://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/vol1pdf-m.html |date=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}</ref> | region4 = {{ئاڵا|ئوکراینا}} | pop4 = ١٣٣<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/nationality_population/nationality_1/s5/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=80&rz=1_1&rz_b=2_1%20%20%20%20%20%20%20%20&n_page=5 |سەردێڕ=Ukrayna Respublikası Statistika Komitəsi: 5–14 dekabr 2001 – ci il siyahıya alması |ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100902201943/http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/nationality_population/nationality_1/s5/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=80&rz=1_1&rz_b=2_1%20%20%20%20%20%20%20%20&n_page=5 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | langs = [[زمانی تاڵشی|تاڵشی]]، [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]]، [[زمانی گیلەکی|گیلەکی]]، [[زمانی فارسی|فارسی]]، [[زمانی ڕووسی|ڕووسی]] | rels = [[ئیسلام]] (زۆرینە: [[شیعە]]، کەمینە: [[سوننە]])<ref name="One Europe, Many Nations">Minahan, James. [https://books.google.com/books?id=NwvoM-ZFoAgC&pg=PA676&dq=%22their+shi%27a+muslim+religion%22&hl=en&sa=X&ei=ZqS0VIz4FeTjsASr3oCAAQ&ved=0CB4Q6AEwAA#v=onepage&q=%22their%20shi'a%20muslim%20religion%22&f=false, religion of majority of Talysh]: ''One Europe, Many Nations: A Historical Dictionary of European National Groups'', Greenwood, 2000, {{ISBN|0-313-30984-1}}, {{ISBN|978-0-313-30984-7}}, p.674.</ref><ref>Clifton/Deckinga/Lucht/Tiessen (2005), "[http://www.sil.org/silesr/2005/silesr2005-009.pdf Sociolinguistic Situation of the Talysh in Azerbaijan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080920184106/http://www.sil.org/silesr/2005/silesr2005-009.pdf |date=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٨}}". SIL Electronic Survey Reports 2005. p. 5</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://kcm.co.kr/bethany_eng/clusters/8071.html |سەردێڕ=The Unreached Peoples Prayer Profiles |بڵاوکەرەوە=Kcm.co.kr |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080603152509/http://kcm.co.kr/bethany_eng/clusters/8071.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | related = [[ئێرانییەکان]]ی تر{{ھن}}([[کورد]]{{•}} [[لوڕ]]{{•}} [[خەڵکی فارس|فارس]]{{•}} [[خەڵکی بەلۆچ|بەلۆچ]]{{•}} [[خەڵکی تات (ئێران)|تات]]{{•}} [[گیلەک]]{{•}} [[خەڵکی تەبەری|مازەندەرانی]])| }} [[پەڕگە:Map_of_Talysh-inhabited_provinces_of_Iran,_according_to_a_poll_in_2011.png|220x400px|وێنۆک|ڕاپرسی وەزارەتی ڕۆشنبیری [[ئێران]] لە ساڵی ٢٠١٠ ئەنجام دراوە: پارێزگاکانی زمانی دایکی قسەکەری [[تاڵشی]] و ڕێژەکانیان لەنێوان دانیشتووانی ئەو پارێزگایانە.]] '''تاڵشەکان''' ({{بە تاڵشی|تولش / Tolış}}) نەتەوەیەکی ئێرانین<ref>"Jamie Stokes,"Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East, Volume 1",Infobase Publishing, 2009. pp 682: "The Talysh are an Iranian people, most of whom now live in the Republic of Azerbaijan, on the southwestern shore of the Caspian Sea, "</ref><ref>M. Wesley Shoemaker, "Russia and the Commonwealth of Independent States 2008", Stryker-Post Publications, 2008. pp 141: "Here the Talysh, an Iranian people, live in their mountainous villages and support themselves by weaving rugs and carpets by hand in the traditional way." [https://books.google.com/books?id=_Yhdz6hqtA0C&q=talysh+%22iranian+people%22&dq=talysh+%22iranian+people%22&hl=en&ei=0OmXTauQJYLTgQeey-HBCA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=9&ved=0CEsQ6AEwCDgK]</ref><ref>James Stothert Gregory, "Russian land, Soviet people: a geographical approach to the U.S.S.R.", Pegasus, 1968. pp 161: "Smaller Iranian groups are the Talysh and Kurds of Transcaucasia" [https://books.google.com/books?id=DY8wAAAAMAAJ&q=talysh+%22iranian+people%22&dq=talysh+%22iranian+people%22&hl=en&ei=4OmXTdz8EIT3gAfz28C7CA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CC8Q6AEwATgK]</ref><ref>Michael P. Croissant, "The Armenia-Azerbaijan conflict: causes and implications", Greenwood Publishing Group, 1998. pp 67: "Talysh, an Iranian people whose language belongs to the northwest Iranian language group" [https://books.google.com/books?id=ZeP7OZZswtcC&pg=PA67&dq=talysh+%22iranian+people%22&hl=en&ei=X-qXTYfvJo-dgQeL4OnACA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6&ved=0CEkQ6AEwBQ#v=onepage&q=talysh%20%22iranian%20people%22&f=false]</ref><ref>Charles Dowsett, "Sayatʻ-Nova: an 18th-century troubadour: a biographical and literary study", Peeters Publishers, 1997. pp 174: "Talish is the name of an Iranian people in Gilan" [https://books.google.com/books?id=F-ZPrs_KySQC&pg=PA174&dq=talish+%22iranian+people%22&hl=en&ei=oOqXTf25A4rWgQfblrnWCA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CDUQ6AEwAQ#v=onepage&q=talish%20%22iranian%20people%22&f=false]</ref><ref name="IC">Garnik Asatrian & Habib Borjian (2005.). Talish and the Talashis (State of Research). Iran & the Caucasus, 9 (1), pp. 43–72 pp 46: "Despite the fact that the Talishis, both in Iran and in the north, have explicit Iranian identity, the situation with the Talishis in Azerbaijan Republic, living as an enclave within the predominantly Turkic environment, has inspired the southern intellectual milieu as well." pp 47: "The structures of both ethnonyms, Καδούσ- (Cadus-) and Tāliš, are similar: … Despite the obvious speculative character of the above etymology, still the Καδούσ-/Tāliš identification must not be discarded from the agenda of the ethnic history of the region, at least as a working hypothesis."</ref> کە لە ئەلبورزی ڕۆژاوا لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[ئازەربایجان]] ھەتا باکووری ڕۆژاوای [[ئێران]]، لە پارێزگاکانی [[پارێزگای گێڵان|گێڵان]] و [[پارێزگای ئەردەوێڵ|ئەردەوێڵ]] نیشتەجێن. == ئەمانەش ببینە == * [[تاڵش]] * [[زمانی تاڵشی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{گەلانی ئێران}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|ئازەربایجان|ئەرمەنستان|ڕووسیا}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Talysh people}} [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئێران]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئازەربایجان]] [[پۆل:تاڵش]] memkvbpb1xig9w11532rc6dlyevnpva 0 188312 1582301 1457814 2026-05-08T17:07:47Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582301 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group = خەڵکی ھیند |flag = [[پەڕگە:Flag of India.svg|border|250px]] |flag_caption = ئاڵای ھیندستان [[پەڕگە:Map of the Indian Diaspora in the World.svg|ناوەڕاست|بێچوارچێوە|260x260px]] |population = {{Circa|١٫٢١ ملیار|lk=yes}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.censusindia.gov.in/2011census/population_enumeration.html|سەردێڕ=Population Enumeration Data (Final Population)|بڵاوکەرەوە=[[Census of India]]|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A-2_Data_Tables/00%20A%202-India.pdf|سەردێڕ=A – 2 DECADAL VARIATION IN POPULATION SINCE 1901|بڵاوکەرەوە=[[Census of India]]|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref>{{ھن}}<small>'''[[٢٠١١ سەرژمێری ھیندستان]]'''</small>{{ھن}}{{Circa|١٫٣٤ ملیار}}<ref name=UN>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://esa.un.org/unpd/wpp/DVD/Files/1_Indicators%20(Standard)/EXCEL_FILES/1_Population/WPP2017_POP_F01_1_TOTAL_POPULATION_BOTH_SEXES.xlsx|سەردێڕ=Total Population – Both Sexes|ئیش=World Population Prospects, the 2017 Revision|بڵاوکەرەوە=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]], Population Division, Population Estimates and Projections Section|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170730155936/https://esa.un.org/unpd/wpp/DVD/Files/1_Indicators%20(Standard)/EXCEL_FILES/1_Population/WPP2017_POP_F01_1_TOTAL_POPULATION_BOTH_SEXES.xlsx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{ھن}}<small>'''نزیککراوەکانی ٢٠١٧'''</small>{{ھن}}{{Circa|٣٠٬٨ ملیۆن}}<ref name="moia">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://mea.gov.in/images/attach/NRIs-and-PIOs_1.pdf |سەردێڕ = دانیشتووانی دەرەوە Indians |بڵاوکەرەوە = [[Ministry of External Affairs (India)]] |ڕێکەوت = ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان= ٢٨ی ئایاری ٢٠١٦}}</ref>{{ھن}}{{small|'''[[Overseas Indians|Population of Overseas Indians]]'''}} | popplace = {{ئاڵا|ھیندستان}} | region1 = {{ئاڵا|عەرەبستانی سعوودی}} | pop1 = ٤٬١٠٠٬٠٠٠<ref name="huffingtonpost">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.huffingtonpost.in/2017/06/21/how-saudi-arabias-family-tax-is-forcing-indians-to-return-hom_a_22494498/|سەردێڕ=How Saudi Arabia's 'Family Tax' Is Forcing Indians To Return Home|ئیش=The Huffington Post|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref><ref name="TOI">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://timesofindia.indiatimes.com/nri/middle-east-news/indians-brace-for-saudi-family-tax/articleshow/59243550.cms|سەردێڕ=Indians brace for Saudi 'family tax' |newspaper=Times of India|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref> | region2 = {{ئاڵا|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}} | pop2 = ٣٬٥٠٠٬٠٠٠<ref name="Pew research">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=India is a top source and destination for world's migrants|ناونیشان=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/03/03/india-is-a-top-source-and-destination-for-worlds-migrants/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠١٧|ئیش=Pew Research Center|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١٧}}</ref> | region3 = {{flag|United States}} | pop3 = ٣٬٤٥٦٬٤٧٧<ref name="usasurveys2016">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_16_5YR_B02015&prodType=table|سەردێڕ=ASIAN ALONE OR IN ANY COMBINATION BY SELECTED GROUPS: 2016|بڵاوکەرەوە=U.S. Census Bureau|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20200214061010/https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_16_5YR_B02015&prodType=table|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | region4 = {{flag|Malaysia}} | pop4 = ٢٬٠١٢٬٦٠٠<ref name="2015 population">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://pmr.penerangan.gov.my/index.php/info-terkini/19463-unjuran-populasi-penduduk-2015.html|سەردێڕ=Population by States and Ethnic Group|بڵاوکەرەوە=Department of Information, Ministry of Communications and Multimedia, Malaysia|ساڵ=٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160212125740/http://pmr.penerangan.gov.my/index.php/info-terkini/19463-unjuran-populasi-penduduk-2015.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> | region5 = {{flag|Pakistan}} | pop5 = ٢٠٠٠٬٠٠٠<ref name="Pew research"/><ref name="Quartz">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Bagri|یەکەم١=Neha Thirani|سەردێڕ=There are more Indian migrants living in Pakistan than the United States|ناونیشان=https://qz.com/926009/there-are-more-indian-migrants-living-in-pakistan-than-the-united-states/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠١٧|ئیش=Quartz|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181225053251/https://qz.com/india/926009/there-are-more-indian-migrants-living-in-pakistan-than-the-united-states/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="The Times of India">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=More Indian migrants in Pakistan than in US: Pew report – Times of India|ناونیشان=http://timesofindia.indiatimes.com/india/more-indian-migrants-in-pakistan-than-in-us-pew-report/articleshow/57519432.cms|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠١٧|ئیش=The Times of India}}</ref><ref name="The Express Tribune">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=More Indian migrants living in Pakistan than US: PEW Research Centre – The Express Tribune|ناونیشان=https://tribune.com.pk/story/1348433/indian-migrants-living-pakistan-united-states-pew-research-centre/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠١٧|ئیش=The Express Tribune|ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠١٧}}</ref> | region6 = {{flag|United Kingdom}} | pop6 = ١٬٤٥١٬٨٦٢<ref name=2011census>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls|سەردێڕ=2011 Census: Ethnic group, local authorities in the United Kingdom|بڵاوکەرەوە=Office for National Statistics|ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20160123182221/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls|url-status=dead}}</ref> | region7 = {{flag|Canada}} | pop7 = ١٬٣٧٤٬٧١٠<ref name="statcan2011">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/hlt-fst/imm/Table.cfm?Lang=E&T=31&Geo=01&SO=4D|سەردێڕ=Immigration and Ethnocultural Diversity Highlight Tables |بڵاوکەرەوە=statcan.gc.ca |ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠١٦}}</ref> | region8 = {{flag|South Africa}} | pop8 = ١٬٢٧٤٬٨٦٧<ref name="midyear">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022011.pdf |سەردێڕ=Statistical Release P0302: Mid-year population estimates, 2011 |ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Statistics South Africa |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠١١|پەڕە=٣}}</ref> | region9 = {{flag|Myanmar}} | pop9 = ١٬٠٣٠٬٠٠٠<ref name=sa>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Indian Community in Myanmar|ناونیشان=http://www.southasiaanalysis.org/%5Cpapers36%5Cpaper3523.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20100612220345/http://southasiaanalysis.org/papers36/paper3523.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٠|df=dmy-all|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> | region10 = {{flag|Mauritius}} | pop10 = ٩٩٤٬٥٠٠<ref name="moia"/> | region11 = {{flag|Sri Lanka}} | pop11 = ٨٣٩٬٥٠٤<ref name="CPH2011_1">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/Pages/Activities/Reports/cph2011Pub/pop42.pdf | سەردێڕ=Sri Lanka Census of Population and Housing, 2011 – Population by Ethnicity | بڵاوکەرەوە=Department of Census and Statistics, Sri Lanka | ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠١٢| ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181225053313/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/Pages/Activities/Reports/cph2011Pub/pop42.pdf%20 | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | region12 = {{flag|Oman}} | pop12 = ٧٩٦٬٠٠١<ref name="moia"/> | region13 = {{flag|Kuwait}} | pop13 = ٧٠٠٬٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=<!--Staff writer(s); no by-line. --> |سەردێڕ=Kuwait MP seeks five-year cap on expat workers' stay |ناونیشان=http://gulfnews.com/news/gulf/kuwait/kuwait-mp-seeks-five-year-cap-on-expat-workers-stay-1.1284513 |newspaper=Gulf News |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> | region14 = {{flag|Qatar}} | pop14 = ٦٥٠٬٠٠٠<ref name=pop>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://priyadsouza.com/population-of-qatar-by-nationality-in-2017/ |سەردێڕ=Population of Qatar by nationality – 2017 report |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181122162153/http://priyadsouza.com/population-of-qatar-by-nationality-in-2017/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | region15 = {{flag|Nepal}} | pop15 = ٦٠٠٬٠٠٠<ref name=IndianEmbassyNepal>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.indembkathmandu.gov.in/page/about-india-nepal-relations/|سەردێڕ=About India-Nepal Relations|وێبگە=Embassy of India, Kathmandu, Nepal|ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190912101420/http://www.indembkathmandu.gov.in/page/about-india-nepal-relations/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | region17 = {{flag|Trinidad and Tobago}} | pop17 = ٤٧٠٬٣٧٦<ref name="moia"/> | region18 = {{flag|Australia}} | pop18 = ٤٦٨٬٨٠٠<ref name="Overseas born Aussies highest in over a century">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Overseas born Aussies highest in over a century|ناونیشان=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/lookup/3412.0Media%20Release12015-16 |وێبگە=Australian Bureau of Statistics|بڵاوکەرەوە=Australian Bureau of Statistics|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> | region19 = {{flag|Thailand}} | pop19 = ٤٦٥٬٠٠٠<ref name="moia"/> | region20 = {{flag|Bahrain}} | pop20 = ٤٠٠٬٠٠٠<ref name="moia"/> | region21 = {{flag|Guyana}} | pop21 = ٣٢٧٬٠٠٠<ref name="moia"/> | region22 = {{flag|Fiji}} | pop22 = ٣١٥٬٠٠٠<ref name="moia"/> | region24 = {{flag|Singapore}} | pop24 = ٢٥٠٬٣٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nptd.gov.sg/Portals/0/Homepage/Highlights/population-in-brief-2015.pdf|سەردێڕ=Population in Brief 2015|ئیش=Singapore Government|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160216110141/http://www.nptd.gov.sg/Portals/0/Homepage/Highlights/population-in-brief-2015.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠١٦|df=dmy-all}}</ref> | region25 = {{flag|Italy}} | pop25 = ١٩٧٬٣٠١<ref name="moia"/> | region26 = {{flag|Germany}} | pop26 = ١٦١٬٠٠٠<ref>[http://www.bib-demografie.de/DE/Aktuelles/Presse/Archiv/2017/2017-03-01-zuwanderung-aussereuropaeische-Laender-fast-verdoppelt.html Immigration from outside Europe almost doubled] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171209232407/http://www.bib-demografie.de/DE/Aktuelles/Presse/Archiv/2017/2017-03-01-zuwanderung-aussereuropaeische-Laender-fast-verdoppelt.html |date=9 December 2017}}. Federal Institute for Population Research. Retrieved 1 March 2017</ref> | region27 = {{flag|The Netherlands}} | pop27 = ١٥٦٫٠٠٠<ref name="moia"/> | region28 = {{flag|New Zealand}} | pop28 = ١٥٥٬١٧٨<ref name="stats.govt.nz">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.stats.govt.nz/Census/2013-census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/asian.aspx&#93;,|سەردێڕ=[Stats NZ|وێبگە=stats.govt.nz|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170728013617/http://www.stats.govt.nz/Census/2013-census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/asian.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | region29 = {{flag|Suriname}} | pop29 = ١٤٨٫٠٠٠<ref name="moia"/> | region30 = {{flag|Indonesia}} | pop30 = ١٢٠٫٠٠٠<ref name="moia"/> | region31 = {{flag|France}} | pop31 = ١٠٩٫٠٠٠<ref name="moia"/> | region32 = {{flag|Israel}} | pop32 = ٨٥٫٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.indembassyisrael.gov.in/pages?id=xboja&subid=wdLwb|سەردێڕ= Indian Community in Israel|وێبگە=indembassyisrael.gov.in|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref> | region33 = {{flag|Brazil}} | pop33 = 23,254<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Imigrantes internacionais registrados no Brasil|ناونیشان=https://www.nepo.unicamp.br/observatorio/bancointerativo/numeros-imigracao-internacional/sincre-sismigra/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.nepo.unicamp.br}}</ref> | region34 = {{flag|Ireland}} | pop34 = 20,000+<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| بڵاوکەرەوە = Ireland India Council | ناونیشان = http://www.irelandindiacouncil.ie/community.php | وێبگە = irelandindiacouncil.ie | سەردێڕ = Indian Community In Ireland | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20180120101750/http://www.irelandindiacouncil.ie/community.php | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ | ڕێکەوتی سەردان = ٣١ی تەممووزی ٢٠٢١ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |languages = [[زمانەکانی ھیندستان]]، بریتین لەمانە: {{hlist| [[زمانی ئاسامی|ئاسامی]] | [[زمانی بەنگالی|بەنگالی]] | [[زمانی بۆدۆ|بۆدۆ]] | [[زمانی دۆگری|دۆگری]] | [[ئینگلیزی]] | [[زمانی گوجاراتی|گوجاراتی]] | |[[ھیندی]] | [[زمانی کەشمیری|کەشمیری]] | [[زمانی کانادا|کانادا]] | [[زمانی کۆنکانی|کۆنکانی]] | [[زمانی لاداکی|لاداکی]] | [[زمانی میتیلی|میتیلی]] | [[مالەیالم]] | [[زمانی مەیتێی|مانیپوری]] | [[زمانی ماراتی|ماراتی]] | [[زمانی نیپالی|نیپالی]] | [[ئۆدیا]] | [[زمانی پەنجابی|پەنجابی]] | [[سانسکریت]] | [[زمانی سانتالی|سانتالی]] | [[زمانی سیندی|سیندی]] | [[زمانی تامیلی|تامیلی]] | [[زمانی تێلووگوو|تێلووگوو]] | [[کۆکبۆرۆک|تریپوری]] | [[زمانی تولو|تولو]] | [[ئوردوو]]}}<!--Note. Names of languages here are as listed on Schedule 8 for accuracy. Do not update here, but in main text appropriately--> |religions = '''زۆرینە:'''{{ھن}}[[ھیندووئیزم]]{{ھن}}'''کەمینەکان:'''{{hlist| [[ئیسلام]]| [[مەسیحی]] |[[سیکیزم]] | [[بوودیزم]] | [[جاینیزم]] | [[زەردەشتی]] | [[جودایزم]] | [[بەھاییەت]]| [[بێدینی]]| ھیتر}} |related = [[ڕەوەندی ھیندی]] }} '''خەڵکی ھیند''' مەبەست لێی دانیشتووان و ھەڵگرانی ھاووڵاتینامەی [[ھیندستان]]ە، خەڵکی ھیند بە دووەم گەورەترین دانیشتووانی جیھان دادەنرێن، ھیندییەکان ١٧٫٥٪ دانیشتووانی جیھان پێکدێنن و زیاتر ئەوانە دەگرێتەوە کە لە وڵاتی ھیندستانن نەوەک کۆمەڵەیەک لەسەر بنەمای نەژاد یان زمان دیاریکرابن بەھۆی کۆچکردنیانەوە، بەشێکی زۆر لە دانیشتووانی ھیند لە وڵاتانی دوورە کیشوەرن لە [[ئاسیا]]، [[ئەمریکای باکوور]]، [[ئەورووپا]]، وڵاتانی {{قت|[[کاریبی]]}}، [[ئۆقیانووس]] و [[ئەفریقا]]ن، لە ئێستادا خەڵکی ھیند ئەوانە دەگرێتەوە کە سەر بە کۆماری ھیندستانن، بەر لە وەرگرتنی سەربەخۆیی ھیندستان لە ساڵی ١٩٤٧ ئەوا ڕووبەرێکی زۆرتری دەگرتەوە کە ئێستا بووەتە خاکی وڵاتانی [[پاکستان]] و [[بەنگلادێش]].<ref name="Stern2001">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Stern|یەکەم١=Robert W.|سەردێڕ=Democracy and Dictatorship in South Asia: Dominant Classes and Political Outcomes in India, Pakistan, and Bangladesh|ناونیشان=https://archive.org/details/democracydictato0000ster|ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Greenwood Publishing Group|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٧٥-٩٧٠٤١-٣|پەڕە=[https://archive.org/details/democracydictato٠٠٠٠ster/page/٦ ٦]|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Henry Newman|سەردێڕ=The Calcutta Review|ڕێکەوت=١٩٢١|بڵاوکەرەوە=[[University of Calcutta]]|پەڕە=٢٥٢|زمان=en|وتەگێڕانەوە=I have also found that Bombay is India, Satara is India, Bangalore is India, Madras is India, Delhi, Lahore, the Khyber, Lucknow, Calcutta, Cuttack, Shillong, etc. , are all India.}}</ref> لە [[کەنەدا]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و {{قت|کاریبی}} زۆرجار بە خەڵکی ھیند دەوترێت ھیندی ئاسیایی یان ھیندی ڕۆژھەڵاتی ئەمەش بۆ جیاکردنەوەیانە لە خەڵکی ڕەسەنی ئەو وڵاتانە کە ئەوانیش بەشێوەی بەربڵاو پێیان دەوترێت ھیندییەکان. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|ھیندستان|ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{پۆلی کۆمنز|People of India}} [[پۆل:ھیندستان]] [[پۆل:گروپە نەتەوەییەکانی باشووری ئاسیا]] [[پۆل:ھیندییەکان]] a0uu114d60t2ug4eqm4dgjui4z0kcoq 0 188351 1582393 1567399 2026-05-09T09:53:28Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582393 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سەرسەنگ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| سرسنک }}<br>{{lang-en| Sarsing }}''' | ناوی_خۆماڵی = ܣܪܣܢܓ | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Sarsing in Dohuk Governorate, Iraqi Kurdistan 04.jpg | photo2a = Gare Dağı.jpg | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 300px }} | شرۆڤەی_وێنە = چەند دیمەنێکی شارەدێی سەرسەنگ | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord={{Coord|37.04049|43.34352 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی سەرسەنگ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 37.04049|43.34352 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ئامێدی]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی سەرسەنگ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٥٦]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوەبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = ئەلەند حازم | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٫١٨ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٠١٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٧٢٧<ref> https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000</ref>\١٦،٧٦٦<ref>https://reliefweb.int/attachments/24664eaa-e358-30cd-8c7f-4b3d6ff269eb/KRSO_IOM_UNFPA_Demographic_Survey_Kurdistan_Region_of_Iraq.pdf</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]]، [[٢٠١٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|بادینانی]]) و [[زمانی سوریانی|سریانی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) و [[مەسیحییەت]]([[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی|کاسۆلیکی کلدانی]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سەرسەنگ''' یەکێکە لە شارەدێیەکانی [[قەزای ئامێدی]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. سەرسەنگ ناوەندی [[ناحیەی سەرسەنگ]]ە. دەکەوێتە ناوچەی مێژوویی [[بەرواری|بەرواری ژێری]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> شارەدێی سەرسەنگ لە شارۆچکەی [[ئامێدی]] (٣٧)کم و (٦٣)کم لە شاری [[دھۆک]] دوورە.<ref> https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=18419&Jor=4</ref> لە شارۆچکەکەدا کڵێسایەکی (مار مەتای) ھەیە. پێشتر (مەزارگەی مار جەرجیس)یش ھەبووە.<ref>https://www.ishtartv.com/en/viewarticle,35530.html</ref> بەناوبانگە بە چاندنی [[سێو]]، [[ترێ]]، [[ھەنجیر]]، [[بەھێ]]، و بەرھەمھێنانی [[ھەنگوین]] کەشوھەوای [[ھاوین]]ەی فێنکی ھەیە و [[زستان]]ەکانی زۆر ساردە، بەو پێیەی ڕێگای بە [[بەفر]] دەگیرێت. == ناو == *وشەی سەرسەنگ وشەیەکی لێکدراوە، (سەر + سەنگ): ** سەر بەواتای [[سەر]]، [[لوتکە]] و ژووروو. ** سەنگ بەواتای [[سینگ]]، [[بەرد]] و قورسایی. * سەرسەنگ واتای سەری چیا یان سەری سینگ، سەری بەرد، لە واقعدا شارەدێی سەرسەنگ دەکەوێتە سینگی یا دامێنی چیای گاراوە. * پڕۆفیسۆر (محەممەد ئەمین حەیدەر) پێی وایە بنەچەی ناوی سەرسەنگ (سەرسن)ە، نەک (سەرسنەگ) وە (سن) بە واتای (بەرز) و ئەمەش بەو واتایەیە کە سەرسەنگ بە واتای سەری بەرزاییەکانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = أصول أسماء المدن و المواقع العراقیة؛ الجزء الاول | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2019/369547.PDF?ver=132115590250000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = جەمال بابان |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == مێژوو == لە ساڵی ١٩٢٢دا سەرسەنگ لەلایەن پەنابەرە [[ئاشوورییەکان]]ی خێڵی (تیاری) لە [[میرنشینی ھەکاری|ھەکارییەوە]] لەسەر لوتکەی وێرانەکانی گوندێکی کۆنی [[ئاشوورییەکان]] نیشتەجێکران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aina.org/reports/avod.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240120122629/http://www.aina.org/reports/avod.pdf |url-status=dead }}</ref> لەگەڵ نیشتەجێکردنی، دانیشتووانەکەی لە ١٠٠ خێزانی ئاشووری لە ٤٠ ماڵدا پێکھاتبوون، کە ھەموویان لایەنگری کەنیسەی ڕۆژھەڵات بوون، کە لە [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|جینۆسایدی ئاشوورییەکان]] لە [[تورکیا]] ڕزگاریان بووبوو. لە ساڵی ١٩٣٣ لە نێوان [[کۆمەڵکوژیی سێمێل]] ژمارەی دانیشتووانەکەی بۆ نزیکەی ١٥٠ کەس کەم بووەوە، بەڵام تا ساڵی ١٩٣٨ لە ٥٥ خێزاندا گەیشتە ٣٠١ کەس.<ref>Donabed, Sargon George (2015). Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century. Edinburgh University Press.</ref> کۆشکێکی شاھانە لە سەرسەنگ لەلایەن شازادەی جێنشینی (عەبدولئیلا)، حاکمی [[فەیسەڵی دووەم|شا فەیسەڵی دووەمی]] عێراقەوە دروستکرا و زۆرجار لە [[ھاوین]]دا ھەردوو شازادە و پاشا سەردانیان دەکرد. شا فەیسەلی دووەم لە سەرەتای پەنجاکانی سەدەی ڕابردوودا مەزارگەیەکی (مار جەرجیس) لە شوێنی دێری وێرانکراوی (مار جەرجیس) دروستکرد و ھەروەھا کڵێسایەکی (مار مەتای) لە ساڵی ١٩٥٥ لەسەر کەلاوەکانی دێری (مار مەتای) دروستکرا. لە سەرەتای [[شۆڕشی ئەیلوول]]دا لە ساڵی ١٩٦١، ژمارەی دانیشتووانی لە ١٥٠ خێزان و ٨٠ ماڵدا بۆ ٧٠٠ کەس زیادی کردبوو. لە سەرەتای شەستەکاندا، سەرسەنگ بوو بە شوێنێکی سەرەکی گەشتیاری و ھۆتێل و سینەما و چێشتخانە دامەزران. بەڵام دوای [[ڕێکەوتننامەی ١١ی ئازار]] زۆربەی خاکی [[ئاشوورییەکان]] لە باکوور و ڕۆژئاوای سەرسەنگ لەلایەن [[کورد]]انی گوندەکانی (ئارادەن ئیسلام و کانی جانەرکی) بە ڕێنمایی [[مەلا مستەفا بارزانی]] سەرکردەی سەربازی کورد لە ساڵانی ١٩٧٢ – ١٩٧٣ دەستی بەسەردا گیرا.<ref>Donabed, Sargon George (2015). Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century. Edinburgh University Press.</ref> مەزارگەی (مار جەرجیس) لە ساڵی ١٩٧٧دا ڕووخێنرا و لە شوێنی ئەو ھۆتێلە دانرا کە لە ناوەڕاستی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا سووتا. لە دوای [[شاڵاوی ئەنفال]] و دامەزراندنی [[ناوچەکانی دژەفڕینی عێراق]]، کوردە ئاوارەکانی گوندی (جیا) لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی ١٩٩٣ لەلایەن [[مەسعوود بارزانی]] سەرۆکی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]]ەوە لەو زەویانەی لە ڕۆژھەڵاتی سەرسەنگ دەستیان بەسەر گیرا نیشتەجێکران.<ref>https://www.assyrianconfederation.eu/ace-reports</ref> لە ٢٢ی تەمموزی ١٩٩٨دا باس لەوە کرا کە ماڵە [[ئاشوورییەکان]] لە سەرسەنگ لەلایەن [[کورد]]ەکانەوە ھێرشیان کراوەتە سەر و ھەندێکیشیان بە تەقەی دەمانچە بریندار بوون کە منداڵێکی چواردە ساڵانیشی تێدابووە.<ref>https://www.refworld.org/system/404</ref> ھەروەھا ڕاپۆرتەکانی زیانگەیاندن بە بەرھەم و باخەکانی [[ترێ]] و دزینی بەرھەمی سەر بە [[ئاشوورییەکان]] لە سەرسەنگ لە ساڵی ٢٠٠٢ەوە بەڵگەدارکراون. لە سەرەتای ساڵی ٢٠٠٩دا ١١٣ ئاشووری ئاوارەبوو کە ٣٥ خێزانیان ھەبوو لە سەرسەنگ نیشتەجێ بوون و ١٠٠٠ ئاشووریش کە ھەموویان لایەنگری (کەنیسەی ئاشووری ڕۆژھەڵات) بوون، بەپێی خەمڵاندنەکان لە ساڵی ٢٠١٢دا نشتەجێبوون. بەم شێوەیە ژمارەی دانیشتوانی ئاشووری بە ھۆی ھەڕەشە و ھێرشی کورد لە ساڵی ٢٠١٤ لە زیاتر لە ٣٠٠ ماڵەوە کەمی کردووە، لە ساڵی ٢٠١٦ بۆ ١١٨ ماڵ، پاشان لە ساڵی ٢٠١٩ بۆ ٩٢ ماڵ، تا ئەو کاتە ژمارەی دانیشتوانی کورد بۆ زیاتر لە ٢٠٠٠ ماڵ زیادی کردووە. تا ساڵی ٢٠٢١ ،(٣٢٥) ئاشووری لە ٩٣ بنەماڵەدا لە سەرسەنگ نیشتەجێن.<ref>https://www.shlama.org/population?fbclid=IwAR0rMdQbvDzjzV0_CIWBCjOGCU4OSVLrbsltgKijiY1fqYC2H6VAoQ8hJ8M</ref> == جوگرافیا == شارەدێی '''سەرسەنگ''' ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە گوندی [[ئەرەدن نەسارا]]. * لە باشوورەوە گوندی [[سیار]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[کۆمەڵگەی ئازادی]]. * لە ڕۆژاواوە گوندی [[بیباڤا]].<ref>https://www.openstreetmap.org/node/1505088918</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[بەرواری]] * [[ناحیەی سەرسەنگ]] * [[قەزای ئامێدی]] * [[ئاشوورییەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{پارێزگای دھۆک}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Sarsing}} [[پۆل:ناحیەکان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٢٢]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] l097nf54hbiwlyimj8mi4f9or02jkqr 0 191305 1582263 1444621 2026-05-08T16:57:38Z Aza 86 Aza پەڕەی [[ڕەوشت]] گواستەوە بۆ [[ئەخلاق]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو: بەپێی وتووێژی پەڕە 1444621 wikitext text/x-wiki {{پێویستی بە شارەزایە}} '''ڕەوشت'''<ref>{{بیرخستنەوەی ڤەژین |فەرھەنگ = ھەمووی |وشە = ڕەوشت |ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref>، '''ئەخلاق''' یان '''سنج'''<ref>{{بیرخستنەوەی ڤەژین |فەرھەنگ = کانی |وشە = سنج |ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> جیاکردنەوەی نیاز و بڕیار و کردەوە باش و دروستەکانە لە ھەڵە و نادروستەکان. ڕەوشت دەتوانێت وەک جەستەیەک بێت بۆ پێوەرەکان یان ئامرازەکان کە لە پەرلەیەکی ڕەفتاری لە [[فەلسەفە]] و [[ئایین]] یان کەلتوورێکی دیاریکراوەوە وەرگیراوە، یان ڕەنگە لە ستاندەردێکەوە وەرگیرابێت کە مرۆڤ پێی وایە دەبێت ھەموو خەڵکان وەھابن. ھەروەھا ڕەوشت لەوانەیە بە تایبەتی ھاوخەم بێت لەگەڵ «چاکە»یان «ڕاست».<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Long|یەکەم=A. A.|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/The_Hellenistic_Philosophers_Volume_1_Tr.html?id=AfemGeG8SysC|سەردێڕ=The Hellenistic Philosophers: Volume 1, Translations of the Principal Sources with Philosophical Commentary|دوایین٢=Sedley|یەکەم٢=D. N.|دوایین٣=Sedley|یەکەم٣=David M.|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ١٩٨٧|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٧٥٥٦-٩|زمان=en}}</ref> فەلسەفەی ڕەوشت فرە ڕەوشتی لەخۆ دەگرێت، کە بابەتی ئەبستراکتی وەک [[ئینتۆلۆژی]] ڕەوشتی و [[ئیپیستمۆلۆجی]] ڕەوشتی و ڕەوشتی نۆرمی دەگرێتەوە، کە زیاتر سیستەمی کۆنکریتی بڕیاردانی ڕەوشتی وەک ڕەوشتی [[دیۆنتۆلۆژی]] و نموونەیەک لە فەلسەفەی ڕەوشتی نۆرمی [[یاسای زێڕین]]ە، کە تێیدا ھاتووە: «مرۆڤ دەبێت وەک کەسێکی تر مامەڵە بکات بۆ ئەوەی مامەڵە لەگەڵ خۆی بکات» بێ ڕەوشتی دژایەتییەکی چالاکە بەرامبەر بە ڕەوشت (واتە دژایەتیکردن لەگەڵ ئەوەی کە چاکە یان ڕاست)، لەکاتێکدا بێ ڕەوشتی بە جۆراجۆری وەک بێئاگایی و بێ باکی یان بێباوەڕی لە ھەر کۆمەڵگەیەک پێناسە دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stace|یەکەم=w t|ناونیشان=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.213305|سەردێڕ=The Concept Of Morals|ڕێکەوت=١٩٣٧}}</ref> == فەلسەفەی ئەخلاق == فەلسەفەی ڕەوشت یا فەلسەفەی ئەخلاق لقێکە لە فەلسەفە کە پرسیارەکانی ڕەوشت دەخاتەڕوو. وشەی «ئێتیک» بە شێوەیەکی ئاسایی بەکاردێت بۆ ئاڵوگۆڕ لەگەڵ وشەی 'ڕەوشت'و ھەندێک جار بە شێوەیەکی تەسکتر بەکاردێت بۆ مەبەستی بنەما ڕەوشتییەکانی نەریتێکی دیاریکراو، کۆمەڵ یان تاک بە ھەمان شێوە لە ھەموو جۆرە باوەڕێکی ڕەوشتیدا، تایبەتمەندی ڕەوشتی دووانە وەردەگرێت ھەندێک جار لە نێوان ڕەوشت و ئاکاردا بە ئاشکرا دەمێننەوە: «ھەرچەندە ڕەوشت و ئاکارەکان پێکڕا بوونیان ھەبێت کەچی ھەر ئاکار بەکاردەھێنرێت بۆ بە سیستەمکردنی ڕەوشت، [[ئیمانوێل کانت]] لەسەر بنەمای بنەچەیی وەک پشت بەستن بە بیرۆکەی پارێزکارێک و بە گشتی خۆدزینەوە لە جیاکردنەوەی ڕەچاوکردنی 'ڕەوشتی' لە ڕەچاوکردنی کرداری تر» دەبینێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Johnstone|یەکەم=M. J.|ڕێکەوت=1990-12|سەردێڕ=Bioethics: a nursing perspective|ناونیشان=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2129925/|journal=Confederation of Australian Critical Care Nurses Journal|بەرگ=٣|issue=4|پەڕەکان=٢٤–٣٠|issn=1033-3355|pmid=٢١٢٩٩٢٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Definition of amoral {{!}} Dictionary.com|ناونیشان=https://www.dictionary.com/browse/amorality|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.dictionary.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100729153956/http://dictionary.reference.com/browse/amorality|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ڕەوشتی ڕووکەشیانە == لە ڕووی ڕووکەشییەوە «ڕەوشت» ئاماژە بە بەھا کەسی و کولتوورییەکان، پەرلەکانی ڕەفتار یان زیاتری کۆمەڵایەتی لە کۆمەڵگایەک دەکات، کە ئەو پەرلە ڕەفتارانە دابین دەکەن کە تێیدا جێبەجێی دەکات و لەلایەن تاکێکەوە پەسەند دەکرێت. ئەو بابەتە بانگەشەی بابەتی دروستی یان نادرووستی ناکات، بەڵام تەنھا ئاماژە بەوە دەکات کە بە ڕاست یان ھەڵە دادەنرێت. ڕەوشتی ڕووکەشیانە لقێکە لە فەلسەفە کە بەجۆرێک واتای ڕەوشت بەرجەستەدەکات. لە واتا نۆرمییەکەیدا، «ڕەوشت» ئاماژە بە ھەر شتێک دەکات کە لە ڕاستیدا ڕاست بێت یان ھەڵە بێت، کە لەوانەیە سەربەخۆ بێت لەو بەھا یان زیاترانەی کە لەلایەن ھەر گەل و کلتورێکی تایبەتەوە ھەڵگیراون. ڕەوشتی نۆرمێتی وەک ڕەوشتی ڕووکەشیانە لقێکە لە فەلسەفە کە بەرجەستەی واتای ڕەوشت دەکات بە گشتی.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Gert|یەکەم=Bernard|دوایین٢=Gert|یەکەم٢=Joshua|ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٠٢|سەردێڕ=The Definition of Morality|ناونیشان=https://plato.stanford.edu/archives/spr2016/entries/morality-definition/}}</ref> == ڕاستڕەو و چەپڕەو == تیۆرییە فەلسەفییەکان لەسەر سروشت و بنچینەکانی ڕەوشت (واتە تیۆرییەکانی فرە ڕەوشتی) بە فراوانی بەسەر دوو چیندا دابەش دەکرێن:یەکەم ڕاستڕەوە ڕەوشتییەکان کەسەرجەم ئەو تیۆریانە لەخۆ دەگرێت کە ھەڵگری کردارە ڕەوشتییە ڕاستەقینەکانن کە ڕاستییە ڕەوشتییەکان باس دەکەن بۆ نموونە، لەکاتێکدا کە لەوانەیە ئەو ھێزانەی کە لە گونجانی کۆمەڵایەتیدا بە شێوەیەکی بەرچاو شێوە بە بڕیارەکانی «ڕەوشتی» تاکەکان دەدەن، نکۆڵی لەوە دەکەن کە ئەو نۆرم و نەریتە کولتوورییانە پێناسەی ڕەفتاری ڕەوشتی ڕاست دەکەن ئەمە لەوانەیە ئەو تێڕوانینە فەلسەفییە بێت کە لەلایەن سروشتناسانی ڕەوشتییەوە دەرکراوە، لەگەڵ ئەوەشدا ھەموو بارە ڕاستەقینییەکانی ڕەوشت ئەو پێگەیە قبوڵ ناکەن (وەک ناسروشتیستە ڕەوشتییەکان). دووەم دژە ڕاستی ڕەوشتییەکان لەلایەکی ترەوە ھەڵگری ئەو لێدوانە ڕەوشتیانە شکست پێ دەھێنێت یان تەنانەت ھەوڵی باسکردنی ڕاستییە ڕەوشتییەکان ھەر نادەن،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://141.14.165.6/CogSci09/papers/500/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120327152454/http://141.14.165.6/CogSci09/papers/500/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەجیاتی ئەوە ئەوان ھەڵگری ئەو ڕستە ڕەوشتیانەن کە بە شێوەیەکی ڕاست و دروستی ھەڵگری بابەتە ڕەوشتییە ڕاستەقینییەکان نین (تیۆری ھەڵەکان)؛ بانگەشەکان دەربارەی ھەڵوێستی بابەتیی نەک ڕاستییە بابەتییەکان (بابەتییەتی ڕەوشتی)؛ یان ھەوڵی ئەوە دەدات جیھان بە شێوەیەک باس بکات کە وێناکردنی ئەستەم بێت، وەک دەربڕینی ھەستێک یان دەرکردنی فەرمانێک (نا ناسیڤیزمی). ھەندێک شێوە لە نازانستی و بابەتیگەری ڕەوشتی، لەکاتێکدا بە دژە ڕاستی دادەنرێت بەو مانایە بەھێزەی لێرە بەکاردێت، بەو مانایەی ھاوئاھەنگە لەگەڵ جیھانی ڕەوشتدا. بۆ نموونە پێشنووسکردنی جیھانی فۆرمێکی جیھانییە لە نازانستیدا کە بانگەشەی ئەوە دەکات کە ڕەوشت لە ژیرییەوە وەرگیراوە سەبارەت بە مەرجە تێھەڵکێشکراوەکان و تیۆری فەرمانی خوایی و تیۆری چاودێری نموونەیی بە بەشێک لە شێوە جیھانییەکانی بابەتی ڕەوشت دادەنێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Ezedike|یەکەم=Edward Uzoma|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Morality within the limits of practical reason: a critique of Kant’s concept of moral virtue|ناونیشان=https://doi.org/10.1108/IJOES-11-2018-0171|journal=International Journal of Ethics and Systems|بەرگ=٣٦|issue=2|پەڕەکان=٢٠٥–٢١٦|doi=10.1108/IJOES-11-2018-0171|issn=2514-9369}}</ref> == مرۆڤ ناسی == === ھۆکارە کردەیییەکان === ھۆکارە کردارییەکان پێویستە بۆ دەزگای ڕەوشتی. کێشەی ژیانی ڕاستەقینە کە پێویستی بە چارەسەر ھەیە لە ھەردوو بواری ھزری و سۆزداری، بۆ ئەوەی بە تەواوی ڕەوشتیانە بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://141.14.165.6/CogSci09/papers/500/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120327152454/http://141.14.165.6/CogSci09/papers/500/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> مرۆڤ ژیربێژییەکانی وەک ڕێڕەوێک بۆ بڕیاری کۆتایی بەکاردێنێت، بەڵام ژینگە و ھەستەکان بەرامبەر بە ڕەوشت لە ئێستادا دەبێت ھۆکارێک بێت بۆ ئەوەی ئەنجامەکە بەڕاستی ڕەوشتیانە بێت، چونکە ڕەوشت ملکەچی کلتورە شتێک تەنھا لە ڕووی ڕەوشتییەوە دەتوانێت قبوڵ بێت ئەگەر کلتوور وەک ھەموو شتێک ئەمەی قبوڵ کردبێت کە ڕاست بێت. ھۆکاری کرداری و ڕەچاوکردنی سۆزداری پەیوەندیدارن بۆ بریارێک کە ڕەوشتی بێت.<ref>https://www.cs.mcgill.ca/~akazna/kaznatcheev20100910.pdf</ref> === کەلتور و ژینگە === سیلیا گرین جیاکارییەکی کرد لە نێوان ڕەوشتی خێڵەکی و تایبەتمەندی ژینگەیی. دوایی بە شێوەیەکی زۆر نەرێنی و پیشەگەریانە جیاکارییەکە دەخاتە ڕوو: ئەو شوێنەی کە پێناسەی ناوچەی کەسێک دەکات یان خاوەندارییەتی دەکات، لەوانە موڵک یان شار یاخود دەڤەرێک، کە نابێت زیانیان پێ بگەیەنرێت و دەست وەرنەدرێت تیایاندا. ڕەوشتی خاک پەروەریی ڕێگەپێدراوەلە زۆرینەی کۆمەڵگاکان، چونکە ڕێگە بە تاک نادات دەست لە خاکی یەکێکی تر وەربدات. بە پێچەوانەوە، ڕەوشتی خێڵەکی ڕەوشتێکی باڵادەستییە، سەپاندنی نۆرمەکانی ئەندامانی خێڵەکە بەسەر تاکدا زۆر باو و ئاسایییە. ئەم نۆرمانە لە ڕووی کولتوورییەوە سەربەست و نەرمن، لەکاتێکدا ڕەوشتە خاکییەکان ئامانجیان لە یاساکان دەبیننەوە کە گشتگیر و ڕەھان، وەک 'مەرجە پۆلێنکراوەکانی کانت' و ھەڵسووکەوتی پلەبەندی گەیسلەر. گرین پەیوەندی بە پەرەسەندنی ڕەوشتی زەوییەوە ھەیە بۆ بەرزبوونەوەی چەمکی موڵکایەتی تایبەت و بەھۆی ڕەوشی گرێبەست لەسەر دۆخ یاخود بوومەکەی. === لەناو گرووپ و دەرەوەی گرووپ === ھەندێک لە چاودێران ھەڵگری ئەوەن کە تاکەکان کۆمەڵێک یاسای ڕەوشتی جیاواز بەسەر خەڵکدا جێبەجێ دەکەن بەپێی ئەندامێتییان لە «ناو گرووپ» (تاک و ئەوانەی کە پێیان وایە لە یەک گرووپن)یان «گرووپێکی دەرەکی» (ئەو کەسانەی مافیان نییە بەپێی ھەمان یاسا مامەڵەیان لەگەڵ بکرێت) ھەندێک لە زیندەناسەکان، ئەنترۆپۆلۆجیستەکان و دەروونناسانی پەرەسەندن باوەڕیان وایە کە ئەم جیاکارییە لە گروپ/دەرەوەی گرووپدا گەشەی کردووە چونکە مانەوەی گرووپەکان زیاتر دەکات ئەم باوەڕە بە مۆدێلە ژمێریارییە سادەکانی پەرەسەندن پشتڕاستکراوەتەوە. لە لاساییکردنەوەکان ئەم جیاکارییە دەبێتە ھۆی ئەوەی کە ھەردوو ھاوکاری چاوەڕوان نەکراو بەرامبەر بە دوژمنکاریی ناو گرووپ و ناژیریانە بەرامبەر بە گرووپە دەرەکییەکان ئەنجام بدەن. گاری ئاڕ جۆنسن و ڤی ئێس فالگەر مشتومڕیان لەسەر ئەوە کردووە کە نەتەوەپەرستی و نیشتیمان پەروەری فۆرمی ئەم سنوورە ناو گروپانە/دەرەوەی گرووپن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=NW|یەکەم=1615 L. St|دوایین٢=Suite 800Washington|دوایین٣=Inquiries|یەکەم٣=DC 20036USA202-419-4300 {{!}} Main202-857-8562 {{!}} Fax202-419-4372 {{!}} Media|سەردێڕ=Compare Global Views of Moral Issues|ناونیشان=https://www.pewresearch.org/global/interactives/global-morality/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=Pew Research Center's Global Attitudes Project|زمان=en-US}}</ref> جۆناسان ھایدت تێبینی کردووە کە چاودێری تاقیکردنەوەیی کە ئاماژە بە پێوەرێکی ناو گرووپ دەکات، یەک بناغەی ڕەوشتی دابین دەکات کە بە شێوەیەکی بەرچاو لەلایەن پارێزگارەکانەوە بەکاردێت، بەڵام زۆر کەمترە لەچاو ئازادیخوازانەوە. پەسەندی ناو گرووپەکە ھەروەھا یارمەتیدەرە لە ئاستی تاک بۆ تێپەڕاندنی جینەکانی یەک. بۆ نموونە دایکێک کە حەزی لە منداڵەکانی خۆی دەکات زۆر بەرزترە لە منداڵانی خەڵکی تر، زیاتر لە ئەوەی بییەوێت بە منداڵەکانی دەدات' بەم شێوەیە چانسی مانەوەی منداڵەکانی و چانسی جینی خۆی بۆ بەردەوامبوونی زیاتر دەکات بەو ھۆیەوە، لە ناو دانیشتوواندا، فشاری دیاریکردنێکی بەرچاو ھەیە کە لە بەرامبەر ئەم جۆرە بەرژەوەندییە خۆپەرستییە دروست بووە، بەو شێوەیەی کە لە کۆتاییدا، ھەموو دایک و باوکەکان بە ئارەزووی منداڵەکانی خۆیان (ناو گرووپ) بەسەر منداڵەکانی تردا (گرووپی دەرەوە) دەسوڕێنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠١٤|سەردێڕ=Wayback Machine|ناونیشان=http://faculty.virginia.edu/haidtlab/articles/haidt.graham.2007.when-morality-opposes-justice.pub041.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140830110131/http://faculty.virginia.edu/haidtlab/articles/haidt.graham.2007.when-morality-opposes-justice.pub041.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === بەراوردکردنی کلتورەکان === پیتەرسۆن و سیلیگمان نزیک دەبنەوە لە تێڕوانینی ئەنترۆپۆلۆجی کە سەیری کلتورەکان، ناوچە جیۆ کلتورییەکان و بەدرێژایی ھەزارەھا دەکەن. ئەوان بەو ئەنجامە گەیشتوون کە ھەندێک لەچاکە و سەپاندن و ھەوەسەکان بەسەر ھەموو ئەو کلتورانەدا زاڵ بوون کە پشکنینیان بۆ کردوون. ئەو تواناییانەیان کە دەستنیشانیان کرد بریتین لە ژیری / زانین و مرۆڤبوون…. جگە لە زۆر بەخشین و پلەبەندی کۆمەڵایەتی. ھەریەک لەمانە چەند دابەشکردنێک لەخۆدەگرێت. بۆ نموونە مرۆڤایەتی خۆشەویستی و میھرەبانی و زیرەکی کۆمەڵایەتی لەخۆ دەگرێت. ھێشتا، ئەوانی تر بیردۆزی ئەوە دەکەن کە ڕەوشت ھەمیشە ڕەھا نییە، لەگەڵ ئەوەدا کە بابەتە ڕەوشتییەکان زۆرجار بە درێژایی ھێڵی کلتوری جیاوازن. توێژینەوەیەکی لێکۆڵینەوەی PEW لە نێوان چەندین نەتەوەدا لە ساڵی ٢٠١٤دا جیاوازییەکی کلتوری بەرچاو ڕوون دەکاتەوە لە نێوان ئەو کێشانەی کە پەیوەندیان بە ڕەوشتەوە ھەیە، لەوانە ترۆکان (تەڵاق)، کاروباری دەرەوەی ھاوسەرگیری، ھاوڕەگەزبازی، قومارکردن، لەباربردن، بەکارھێنانی ھەریەک لەو ٤٠ وڵاتەی ئەم توێژینەوەی تیادا ئەنجام دراوە دەرکەوتووە کە کۆمەڵێک ڕێژەیان ھەیە بەپێی چ ڕێژەیەک لە ھەر وڵاتێکدا پێیان وایە کێشە ڕەوشتییە ھاوبەشەکان بە ھیچ شێوەیەک لەئاستی قبوڵکردن و قبوڵ نەکردن نین یان بابەتە ڕەوشتییەکان ھی دەستکاریکردن نین. ھەر ڕێژەیەک سەبارەت بە گرنگی پرسی ڕەوشتی زۆر جیاوازە لەسەر ئەو کەلتوورەی کە دۆزە ڕەوشتییەکەی تێیدا پێشکەش دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Moral Relativism {{!}} Internet Encyclopedia of Philosophy|ناونیشان=https://iep.utm.edu/moral-re/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|زمان=en-US}}</ref> داکۆکیکارانی بیردۆزێک کە بە [[ڕەگەزپەرستی]] ڕەوشتی ناسراون بەشداری ئەو بیرۆکەیە دەکەن کە ڕەوشی ڕەوشتی ڕاستن یان ھەڵەن تەنھا لە چوارچێوەی خاڵێکی دیاریکراودا (بۆ نموونە کۆمەڵگای کلتوری). بە واتایەکی تر، ئەوەی لەڕووی ڕەوشتییەوە لە کلتورێکدا پەسەندە، لەوانەیە ناپەسەند بێت لە کلتورێکی تردا. ئەوان زیاتر قایلن بەوەی کە ھیچ چاکە و باشییەکی ڕەوشتی بە شێوەیەکی بابەتیانە ناتوانرێت ڕاست یان ھەڵە بسەلمێنرێت. ڕەخنەگرانی ڕەگەزگەرایی ڕەوشتی ئاماژە بە دڕندەیی مێژوویی وەک کۆرپەلەکردن، کۆیلایەتی، یان کۆمەڵکوژکردن دەکەن. فۆنس ترۆمپینارس، ئەندامانی کلتورە جیاوازەکان تاقی کردەوە لەگەڵ جیاوازی ڕەوشتی یەکێک لەمانە ئەوە بوو کە ئایا شۆفێری ئۆتۆمبێلێک ھاوڕێگای ڕێبوارێک دەبێت، کە سەرنشینە و سواری ئۆتۆمبێلەکەی بووە؟، درۆ دەکات بۆ ئەوەی شۆفێرەکە بپارێزێت لە ئەنجامی لێخوڕینی زۆر خێرا و لێدانی پیادەیەک. توێژەران بۆیان دەرکەوت کە کلتورە جیاوازەکان چاوەڕوانییەکی زۆر جیاوازیان ھەیە، لە ھیچەوە تا ئەوپەری دیاری نەکراو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Trompenaars|یەکەم=Fons|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/Did_the_Pedestrian_Die.html?id=BAYKAQAAMAAJ|سەردێڕ=Did the Pedestrian Die?: Insights from the World's Greatest Culture Guru|دوایین٢=Trompenaars|یەکەم٢=Alfons|ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Wiley|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤١١٢-٤٣٦-٠|زمان=en}}</ref> === پەرەسەندن === پەرەسەندنی ڕەوشتی مۆدێرن پڕۆسەیەکە لە نزیکەوە بەستراوە بە پەرەسەندنی کۆمەڵایەتیی کلتورییەوە. ھەندێک لە بایۆلۆجیستەکانی گوزەران، بەتایبەتی کۆمەڵناسی، پێیان وایە کە ڕەوشت بەرھەمێکە لە ھێزی گوزەران لە ئاستی تاکدا و ھەروەھا لە ئاستی گرووپدا لە ڕێگەی دەستنیشانکردنی گرووپەوە (ھەرچەندە تا چ ئاستێک ئەم بابەتە لە ڕاستیدا ڕوودەدات بابەتێکی مشتومڕە لە تیوری ھەندێک لە توێژەرانی بواری کۆمەڵایەتی قایل بوون کە ئەو کۆمەڵە ڕەفتارانەی کە ڕەوشت پێکدەھێنن بە شێوەیەکی زۆر گەشەیان کردوە چونکە ئەوان مانەوە یان سوودە زاوزێیییەکانیان دابین کردووە (واتە سەرکەوتنی پەرەسەندنیان زیاد کردووە). مرۆڤ لە ئەنجامدا ھەستەکانی «پرۆکۆمەڵایەتی» وەک ھەستی ھاوسۆزی یان تاوان، لە وەڵامی ئەو ڕەفتارە ڕەوشتیانەدا گەشەی کرد. لەسەر ئەم تێگەیشتنە ڕەوشت کۆمەڵێک ڕەفتاری خۆسەپێن و لە ڕووی بایۆلۆجییەوە بەڕێوەدەبرێن کە ھانی ھاوکاری کردنی مرۆڤ دەدەن، بایۆلۆجیستەکان قایل بوون کە ھەموو ئاژەڵە کۆمەڵایەتییەکان، لە مێروولە تا فیلەکان، ڕەفتارەکانیان دەستکاری کردووە، بە خۆپەرستیی خێرا بە مەبەستی باشترکردنی پەرەسەندنی خۆیان. ڕەوشتی مرۆڤ ھەرچەندە ئاڵۆز و تێکەڵە بە بەراورد بە ڕەوشتی ئاژەڵانی دیکە، لە بنەڕەتدا دیاردەیەکی سروشتییە کە گەشەی کرد بۆ سنووردارکردنی تاکگەرایی زیادەڕەوی کە دەتوانێت ھاوئاھەنگی گرووپێک لاواز بکات و بەو ھۆیەوە ڕووسپی بوونی تاکەکان کەم بکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Shermer|یەکەم=Michael|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/The_Science_of_Good_and_Evil.html?id=eevvWAcMBaAC|سەردێڕ=The Science of Good and Evil: Why People Cheat, Gossip, Care, Share, and Follow the Golden Rule|دوایین٢=McFarland|یەکەم٢=Dennis|ڕێکەوت=٢ی شوباتی ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Macmillan|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٥٠-٧٥٢٠-٥|زمان=en}}</ref> لەم ڕوانگەیەوە، پەرلەی ڕەوشتی لە کۆتاییدا لەسەر غەریزە سۆزدارییەکان و بیردۆزەکان دامەزراوە کە لە ڕابردوودا بۆی دەستنیشان کرابوون چونکە یارمەتی مانەوە و بەرھەمھێنانیان داوە (ڕووسپی بوونی گشتی کۆمەڵەکەیان). نموونەکان: گرێبەستی دایک دیاری کراوە بۆ ئەوەی کە مانەوەی نەوەکانی باشتر دەکات کاریگەری وێستەرمارک، کە نزیکی لە ماوەی ساڵانی سەرەتادا سەرنجڕاکێشانی سێکسی دوولایەنە کەم دەکاتەوە، تابۆکانی ژێر پێ دەکات لە دژی بەرھەڵستکردن چونکە ئەگەری ڕەفتاری مەترسیداری بۆماوەیی کەم دەکاتەوە یان کورتیان دەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=O’Connell|یەکەم=Sanjida M.|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ١٩٩٥|سەردێڕ=Empathy in chimpanzees: Evidence for theory of mind?|ناونیشان=https://doi.org/10.1007/BF02382862|journal=Primates|زمان=en|بەرگ=٣٦|issue=3|پەڕەکان=٣٩٧–٤١٠|doi=10.1007/BF02382862|issn=1610-7365}}</ref> دیاردەی دووبەرەکیی لە سروشتدا لەلایەن زیندەوەرناسانی تەواوکاری وەک یەک ڕێگا بۆ دەستکردن بە تێگەیشتن لە ڕەوشتی مرۆڤ دەبینرێت. کارەکەی بە شێوەیەکی ئاسایی بۆ دڵنیابوون لە دابینکردنی سەرچاوە گرنگەکان، بە تایبەتی بۆ ئەو ئاژەڵانەی کە لە ژینگایەکدا دەژین کە بڕێکی خۆراک یان کوالێتی بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو دەگوازێتەوە. بۆ نموونە، ھەندێک لە شەمشەمەکوێرەکان شکستیان ھێنا لە خواردنی ھەندێ لە نێچیرەکان لەکاتێکدا ھەندێکی تر سەرکەوتوون لە خواردنی زیادە. شەمشەمەکوێرەکان کە خواردنیان خوارد، دواتر بەشێک لە ژەمی خوێنەکەیان ڕێک دەخات بۆ ڕزگارکردنی تایبەتمەندییەک لە برسییەتی. لەو کاتەوەی ئەم ئاژەڵانە لە چەندین ساڵدا لە گرووپە نزیکەکانیان دەژین، تاکێک دەتوانێت کاریگەری لەسەر ئەندامانی گرووپی تر بکات بۆ گەڕاندنەوەی چاکە لە شەوانێکدا کە برسی دەبێت (ویلکینسۆن، ١٩٨٤) مارک بیکۆف و جێسیکا پیرس (٢٠٠٩) مشتومڕیان لەسەر ئەوە کردووە کە ڕەوشت کۆمەڵێک لە توانای ڕەفتارییە کە بە ئەگەری زۆر لەلایەن ھەموو ئەو شیردەرانەی کە لە گرووپە کۆمەڵایەتییە ئاڵۆزەکاندا دەژین (وەک گورگ، کۆت، فیل، دۆلفین، ڕات، شامپانزی) ھاوبەشیان کردووە ڕەوشت بە «کۆمەڵێک ھەڵسوکەوتی پەیوەست بە یەکترەوە پێناسە دەکەن کە لە نێو گرووپە کۆمەڵایەتییەکاندا کارلێکە ئاڵۆزەکان دەچێنن و ڕێک دەخات» ئەم کۆمەڵە ڕەفتارانە ھاوسۆزی و مامەڵە و سۆز و ھاوکاری و ھەستی دادپەروەری لەخۆدەگرێت لە کاری پەیوەندیداردا بە باوەڕەوە دەرکەوت کە شامپانزییەکان لە چوارچێوەیەکی زۆر جیاوازدا ھاوسۆزی بۆ یەکتر نیشان دەدەن ھەروەھا خاوەنی توانای ئەوەن کە لە فێڵ تێوەگلان و ئاستی سیاسەتی کۆمەڵایەتی پرۆتۆتیپی مەیلەکانی خۆیان بۆ گوسی و بەڕێوەبردنی ناوبانگ ڕابکێشن. کریستۆفەر بۆھم (١٩٨٢)گریمانەی ئەوەی کردووە کە پەرەسەندنی چڕی ئاڵۆزی ڕەوشتی لە سەرانسەری پەرەسەندنی ھۆمینید بەھۆی زیادبوونی پێویستیی خۆلادان لە ناکۆکی و برینداری لە جووڵانەوە بۆ کردنەوەی سەڤانا و پەرەپێدانی چەکی بەردین بووە تیۆرەکانی تر ئەوەیە کە زیادکردنی ئاڵۆزی بە سادەیی بەستراوە بۆ زیادکردنی قەبارەی گرووپ و قەبارەی مێشک، و بە تایبەتی پەرەسەندنی تیۆری و توانای مێشک.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Boehm|یەکەم=Christopher|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٢|سەردێڕ=The evolutionary development of morality as an effect of dominance behavior and conflict interference|ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0140175082920693|journal=Journal of Social and Biological Structures|زمان=en|بەرگ=٥|issue=4|پەڕەکان=٤١٣–٤٢١|doi=10.1016/S0140-1750(82)92069-3|issn=0140-1750}}</ref> == دەروونناسی == لە دەروونناسی ڕەوشتی ھاوچەرخ، ڕەوشت بە گۆڕان دادەنرێت لە ڕێگەی گەشەی کەسییەوە. چەندین دەروونناس بیردۆزیان لەسەر گەشەکردنی ڕەوشت بەرھەم ھێناوە، کە بە شێوەیەکی ئاسایی بە قۆناغی ڕەوشتی جیاوازدا تێدەپەڕێت. لۆرێنس کۆھلبێرگ، ژان پیاژە و ئێلیۆت توریل ڕێبازی زانستیانەی - گەشەپێدانیان ھەیە بۆ گەشەی ڕەوشتی؛ بۆ ڕەوشتە تیۆرییەکان لە زنجیرەیەک قۆناغ یان دۆمەینێکی بنیاتنەردا پێکدێن. لە ڕێبازی ڕەوشتی چاودێریدا کە کارۆل گیلیگان دایمەزراندوە، گەشەی ڕەوشتی لە چوارچێوەی بایەخداندا دادەنێت، پەیوەندی دوولایەنەی وەڵامدەرەوە کە لەسەر بنەمای پەیوەندی نێوانیان، بەتایبەتی لە دایک و باوکایەتی و لە پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکاندا بە گشتی دەبینێتەوە. دەروونناسانی کۆمەڵایەتی وەک مارتن ھۆفمان و جۆناسان ھایدت جەخت لەسەر گەشەی کۆمەڵایەتی و سۆزداری لەسەر بنەمای بایۆلۆجی دەکەنەوە، وەک ھاوسۆزی. تیۆریزانانی شوناسی ڕەوشتی دادەنێن، ویلیام دیمۆن و مردخای نیسان، پابەندبوونی ڕەوشتی بە پەرەسەندنی شوناسێکی خۆناساندنەوە دەبینن کە بە مەبەستەکانی ڕەوشت پێناسە دەکرێت: ئەم خۆناساندنە ڕەوشتییە دەبێتە ھۆی ھەستکردن بە بەرپرسیارێتی بەرژەوەندی مێژوویی لە دەروونناسیدا، تیۆرییەکانی دەروونناسی وەک زیگموند فرۆید کە پێیان وایە گەشەی ڕەوشتی بەرھەمی لایەنەکانی سوپەر ئیگۆیە وەک خۆدزیینەوە لە گوناھی شەرم.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bergmann|یەکەم=Jörg R.|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ١٩٩٨|سەردێڕ=Introduction: Morality in Discourse|ناونیشان=https://doi.org/10.1080/08351813.1998.9683594|journal=Research on Language and Social Interaction|بەرگ=٣١|issue=3-4|پەڕەکان=٢٧٩–٢٩٤|doi=10.1080/08351813.1998.9683594|issn=0835-1813}}</ref> === دیاریکردنی ڕەوشت === وەک جێگرەوەیەک بۆ تەماشاکردنی ڕەوشت و سیفەتێکی تاک، ھەندێک لە کۆمەڵناسان و ھەروەھا دەروونناسانی کۆمەڵایەتی وردبینی خۆیان بردووەتە سەر لێکۆڵینەوە لە چۆنییەتی ھەڵسوکەوتی کەسەکان لە کارلێکدانەوەی کۆمەڵایەتییەکانیاندا، لە ڕووی ڕەوشتەوە. ناسینەوەی ڕەوشت ئاماژە بە پرۆسەی زانستگەرایی دەکات کە ڕێگە بە کەسێک دەدات بە شێوازی ڕەوشتیانە ڕێگەی خۆی بکاتەوە یان بڕیار بدات. ئەمە لە چەندین پرۆسەی زانیاری گشتی پێکھاتووە، کە تێگەیشتنی دەبێتە ھاندەرێکی ڕەوشتی بە پەرۆش بۆ ڕووبەرووبوونەوەی کێشە ڕەوشتییەکانی. لەکاتێکدا گرینگە ئاماژە بەوە بکەین کە یەک ڕێچکەی زانستی تایبەت بە ناسینەوەی ڕەوشت تەرخان نەکراوە، کە تایبەتمەندی ئەوەی تێدابێت لە پرۆسەی تایبەت-گشتییەوە بۆ ڕەفتاری ڕەوشتی، ھەروەھاھەوڵدانێکی زانستی ڕەخنەئامێزە بۆ تێگەیشتن لە چۆنییەتی کارکردنیان. دەروونناسانی ڕێبەری و دەروونناسانی دەماری لێکۆڵینەوە دەکەن لە تێوەگلانەکان بۆ ئەم پرۆسە زانستیانە و کارلێککردنەکانیان، ھەروەھا چۆن ئەمانە بە ئەنجامدانی تاقیکردنەوەی کۆنترۆڵکراو بەشداری لە ڕەفتاری ڕەوشتی دەکەن. لەم تاقیکاریانەدا بە شێوەیەکی ڕەوشتیانە لە بەرامبەر ھاندەرە ناڕەوشتییەکان بەراورد دەکرێن، لە کاتی کۆنتڕۆڵکردنی بۆ ناوەڕۆک یان چۆنییەتی ھەڵگرتنیان. زۆرجار، وەڵامی دەماری جیاواز بۆ بە تایبەتی بەیاننامە ڕەوشتییەکان یان دیمەنەکان، بە بەکارھێنانی تاقیکردنەوەی وێنەی دەماری کرداری تاقی دەکرێنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Cromdal|یەکەم=Jakob|دوایین٢=Tholander|یەکەم٢=Michael|ڕێکەوت=٢٠١٤|سەردێڕ=Morality in professional practice|ناونیشان=http://urn.kb.se/resolve?urn=urn:nbn:se:liu:diva-116647|journal=Journal of Applied Linguistics and Professional Practice|بەرگ=٩|issue=2|پەڕەکان=١٥٥–١٦٤}}</ref> لە ڕووی ڕەخنەیییەوە، ئەو پرۆسە زانستییە دیاریکراوانەی کە بەشدارن پشت بەو دۆخە دەبەستن کە مرۆڤ ڕووبەڕووی دەبێتەوە بۆ نموونە، لەکاتێکدا ئەو بارانەی کە پێویستی بە بڕیارێکی چالاک ھەیە لەسەر ھەڵەیەکی ڕەوشتی لەوانەیە پێویستی بە ھۆکاری چالاک ھەبێت یان کاردانەوەیەکی خێرا بۆ پێشێلکارییەکی ڕەوشتی شۆککەر لەوانەیە کرداری خێرا و کاریگەری تێدا بێت. لەگەڵ ئەوەشدا، ھەندێک لە شارەزایان پێیان وایە کە بارە دەروونییەکان-باوەڕەکان، مەبەستەکان، ئارەزووەکان، سۆزەکان بۆ خۆی و ئەوانی تر تایبەتمەندییەکی ھاوبەش و مەودایەکی فراوانی دۆخی پرۆتۆتیفی بێت. لەگەڵ ئەمەدا، شیکردنەوەیەکی مێتا چالاکی تێکەڵی دۆزییەوە لە نێوان سۆزی ڕەوشتی و ئەرکی ڕەوشتی ژیری، کە پێشنیاری تۆڕێکی دەماری ھاوبەش بۆ ھەردوو ئەرکەکە دەکات. ئەنجامەکانی ئەم مێتا شیکردنەوەیە، ھەرچۆنێک بێت، ئەوەشی خستەڕوو کە پرۆسەی تێکردنی ڕەوشت کاریگەری لەسەر داواکاری ئەرکەکان ھەیە. سەبارەت بە دۆزەکانی ڕەوشت لە یارییە ڤیدیۆیییەکان ھەندێک لە زانایان پێیان وایە بەھۆی ئەوەی یاریزانەکان وەک ئەکتەر لە [[کایەی ڤیدیۆیی]] دەردەکەون دووریی لە نێوان ھەستی خۆیان و ڕۆڵی یارییەکە لە ڕووی خەیاڵەوە دەپارێزن. بۆیە بڕیاردەری و ڕەفتاری ڕەوشتی یاریزانەکان لە یارییەکەدا نوێنەرایەتی دۆگمای ڕەوشتی یاریزان ناکات. بەم دواییانە دەرکەوت کە فەرمانە ڕەوشتییەکان لە سێ پێکھاتەی جیاواز پێک دێت کە ھاوتەریبن لەگەڵ فەرمانەکان لە سێ تیۆری ڕەوشتی زاڵ (ڕەوشتی چاک و دیۆنتۆلۆژی و گونجاو): کاراکتەری کەسێک (بریکار-پێکھاتە، A)؛ کردارەکانیان (کردار، د) و ئەنجامەکان لە دۆخەکەدا ھێنایە ئاراوە (ئەنجامەکان- پێکھاتە، ج). ئەمە، ئەوە دەگونجێنێت کە تێوەچوونە جۆراوجۆرەکانی ئەو دۆخەی کە مرۆڤ ڕووبەڕووی دەبێتەوە کاریگەری لەسەر ناسینەوەی ڕەوشتی ھەیە.<ref>https://academic.oup.com/monist/article-abstract/95/3/355/1169130</ref> === زانستی دەمار === کاتێک کە مرۆڤ بیردەکاتەوە دەربارەی دۆزە ڕەوشتییەکان ئەوا ھەندێک ناوچەی مێشک چاڵاک دەبن کە بە چەند مێتا شیکردنەوەیەکی گەورە لە گۆڕانکارییەکانی چالاکی مێشک ڕەت دەبن. تۆڕە دەمارییەکان لە ژێرەوەی بڕیاری ڕەوشتیدا ھاوئاھەنگن دەبن لەگەڵ ئەو تۆڕەی کە پەیوەندی ھەیە بە نوێنەرایەتی کردنی مەرامەکانی ئەوانی تر (وەک بیردۆزی ھزر) و ئەو تۆڕەی کە پەیوەندی ھەیە بە نوێنەرایەتی کردنی ئەوانی تر ' ئەمە پشتگیری ئەو بیرۆکەیە دەکات کە ڕەوشتی ھزری پەیوەندی بە ھەمو بینینی شتەکان لە ڕوانگەی کەسانی ترەوە ھەیە و ھەمیش ھەستی ئەوانی تر دەچەوسێنێتەوە. ئەم ئەنجامانە بەڵگەی ئەوە دەخەنە ڕوو کە تۆڕە دەمارییەکان لەژێر بڕیاری ڕەوشتیدا جیھانی بێت (واتە، لەوانەیە شتی وا نەبێت وەک «مۆدێلێکی ڕەوشتی» لە مێشکی مرۆڤدا) و لەوانەیە جیاببێتەوە بۆ سیستەمی لاوەکی زانستیانە و کاریگەر.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Sinnott-Armstrong|یەکەم=Walter|دوایین٢=Wheatley|یەکەم٢=Thalia|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠١٤|سەردێڕ=Are moral judgments unified?|ناونیشان=https://doi.org/10.1080/09515089.2012.736075|journal=Philosophical Psychology|بەرگ=٢٧|issue=4|پەڕەکان=٤٥١–٤٧٤|doi=10.1080/09515089.2012.736075|issn=0951-5089}}</ref> === فراوانی مێشک === پێکھاتەیەکی گرنگ و ھاوبەش لە فەرمانی ڕەوشتیدا توانای دۆزینەوەی ناوەڕۆکێکی ڕەوشتیانەی بە بەخشندەیی لە چوارچێوەیەکی کۆمەڵایەتی دیاریکراودا دەگرێتەوە. توێژینەوەکانی ئەم دوایییە تۆڕە سەلینسەکەی دەخستە پاڵ ئەم دۆزینەوەی سەرەتایی ناوەڕۆکە ڕەوشتە. تۆڕی سلینس وەڵام دەداتەوە بۆ ڕووداوەکانی ڕەفتاری پێویست. ڕەنگە ڕەخنەگر بێت بۆ مۆدولکردنی کارلێکەکانی تۆڕی کۆنتڕۆڵی ژێردەست و پێشەوە لە خزمەتکردن بە پرۆسە ئاڵۆزە ئەخلاقییەکان و پرۆسەی بڕیاردان. دروستکردنی ڕاشکاوانەی حەقی ئەخلاقی و حوکمە ھەڵەکان ھاوکاتە لەگەڵ چالاککردن لە کۆرتێکسی پێش پێشەوەیی ونترۆمیدیا (VMPC) لەکاتێکدا کاردانەوە ئینستیوییەکان بۆ بارودۆخەکان لەخۆدەگرێت ھاندانی VMPC بە ھاندانی مەگناتیسی ترانس کرانیاڵ، نیشان دراوە بۆ ڕێگریکردن لە توانای بابەتەکانی مرۆڤ بۆ لەبەرچاوگرتنی مەبەست لە کاتی پێکھێنانی حوکمێکی ئەخلاقیدا. بەپێی ئەم لێکۆڵینەوەیە، تی ئێم ئێس توانای بەشداربووان بۆ ئەنجامدانی ھیچ حوکمێکی ئەخلاقی تێکنەداوە بەپێچەوانەوە، حوکمە ئەخلاقییەکانی زیانە ئەنقەستەکان و زیان نەگەیاندنەکان لەلایەن TMSەوە بۆ یان RTPJ یان شوێنی کۆنتڕۆڵکردن، ھەرچەندە، خەڵک بە شێوەیەکی ئاسایی حوکمی ئەخلاقی دەکەن لە زیانە ئەنقەستەکان بە لەبەرچاوگرتنی نەک تەنھا ئەنجامە زیانبەخشەکانی کردارەکە بەڵکو مەبەست و باوەڕی بریکارەکە. کەواتە بۆچی حوکمە ئەخلاقییەکان لە زیانە بە ئەنقەستەکان کاریگەر نەبوون لەلایەن TMS بۆ RTPJ؟ یەکێک لە ئەگەرەکان ئەوەیە کە حوکمە ئەخلاقییەکان بە شێوەیەکی ئاسایی ڕەنگدانەوەی کردارێکی کێشراو لە ھەر زانیارییەکی پەیوەندیداری ئەخلاقی کە بەردەستە لەو کاتەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Young|یەکەم=Liane|دوایین٢=Dungan|یەکەم٢=James|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Where in the brain is morality? Everywhere and maybe nowhere|ناونیشان=https://doi.org/10.1080/17470919.2011.569146|journal=Social Neuroscience|بەرگ=٧|issue=1|پەڕەکان=١–١٠|doi=10.1080/17470919.2011.569146|issn=1747-0919|pmid=٢١٥٩٠٥٨٧}}</ref> لەسەر بنەمای ئەم تێڕوانینە، کاتێک زانیاری سەبارەت بە باوەڕی بریکارەکە بەردەست نییە یان ڕیسوا دەبێت، حوکمە ئەخلاقییە دەرئەنجامەکە بە سادەیی گوزارشت لە کێشی بەرزتر دەکات لە فاکتەری پەیوەندیداری ئەخلاقی تر (وەک، دەرئەنجام). بە شێوەیەکی جێگرەوە، دوای تی ئێم ئێس بۆ RTPJ، لەوانەیە حوکمە ئەخلاقییەکان لە ڕێگای پرۆسەی نائاسایییەوە ئەنجام بدرێت کە باوەڕەکە لەبەرچاو ناگرێت. لەسەر ھەر دوو حسابێک، کاتێک زانیاری باوەڕ کەم دەبێتەوە یان بەردەست نییە، حوکمە ئەخلاقییەکان دەگوێزرێتەوە بۆ ھۆکاری تری پەیوەندیداری ئەخلاقی (وەک، دەرئەنجام) بۆ زیانە بە ئەنقەستەکان و زیان نەگەیاندنەکان، لەگەڵ ئەوەشدا ئەنجامەکە ھەمان حوکمی ئەخلاقی پێشنیار دەکات بۆ مەبەست. بەم شێوەیە توێژەران پێشنیاری ئەوە دەکەن کە TMS بۆ RTPJ پرۆسەی باوەڕە نەرێنییەکانی تێکدا بۆ ھەردوو زیانە بە ئەنقەستەکان و ھەوڵدان بۆ زیانەکان، بەڵام دیزاینی ئێستا ڕێگەی بە لێکۆڵەرەوەکان دا کە ئەو کاریگەرییە تەنیا لە حاڵەتی ھەوڵدان بۆ زیانەکان بدۆزنەوە، کە بە ھەمان شێوە کەسانی کەمئەندامی VMPC دادگایی کردارێک دەکەن بە تەواوی لەسەر ئەنجامەکەی و ناتوانن ئەو کردارە لەبەرچاو بگرن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Yoder|یەکەم=Keith J.|دوایین٢=Decety|یەکەم٢=Jean|ڕێکەوت=٢٠١٨|سەردێڕ=The neuroscience of morality and social decision-making|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6372234/|journal=Psychology, crime & law: PC & L|بەرگ=٢٤|issue=3|پەڕەکان=٢٧٩–٢٩٥|doi=10.1080/1068316X.2017.1414817|issn=1068-316X|pmc=٦٣٧٢٢٣٤|pmid=٣٠٧٦٦٠١٧}}</ref> === دەمارە ئاوێنەیییەکان === دەمارە ئاوێنەکان دەماری مێشکن کە ئاگر دەدەن کاتێک کەسێکی تر تێبینی دەکرێت کە کردارێکی دیاریکراو ئەنجام دەدات. دەمارەکان تەقە دەکەن لە لاساییکردنەوەی کردارەکە کە چاودێری دەکرێت، ئەمەش دەبێتە ھۆی ئەوەی ھەمان ماسولکەکان بە خولەکێک لە چاودێردا کار بکەن وەک ئەوەی کە بە شێوەیەکی زۆر گەورە کار دەکەن لە کەسەکە لە ڕاستیدا کردارەکە ئەنجام دەدەن. توێژینەوە لەسەر دەمارە ئاوێنەکان، لەوەتەی دۆزینەوەیان لە ساڵی ١٩٩٦،[٤٧] پێشنیاری ئەوە دەکات کە ئەوان ڕۆڵیان ھەبێت بۆ ئەوەی نەک تەنیا لە تێگەیشتنی کرداردا، بەڵکو لە ھاوسۆزی ھاوبەشکردنی سۆزدا ڕۆڵیان ھەبێت زانای دەماری مەعریفی جین دیکیتی پێی وایە کە توانای ناسینەوە و ئەزموونێکی نەشیاو ئەوەی کە تاکێکی تر پێیدا تێپەڕی دەبێت ھەنگاوێکی سەرەکی بوو بۆ پێشەوە لە پەرەسەندنی ھەڵسوکەوتی کۆمەڵایەتی و لە کۆتاییدا ئەخلاق. [٤٨] ناتوانیت ھەست بە ھاوسۆزی بکات یەکێکە لە تایبەتمەندییە پێناسەکراوەکانی سایکۆپاتی، ئەمەش وا دەردەکەوێت کە پشتگیری بکات بۆ تێڕوانینی دیکیتی. ئەگەر ئەخلاق وەڵامدەرەوەی ئەو پرسیارە بێت کە ' چۆن دەبێت لە ئاستی تاکدا بژین' سیاسەت دەکرێت وەک ئەوەی لە ئاستی کۆمەڵایەتیدا ھەمان پرسیار چارەسەر بکات، ھەرچەندە بواری سیاسی کێشە و تەحەدای زیاتر دروست دەکات. بۆیە بێسەروشوێنکردنە کە بەڵگەکان لە پەیوەندی نێوان ھەڵوێستەکان لە ئەخلاق و سیاسەتدا دۆزراوەتەوە. تیۆری بنەما ئەخلاقییەکان، کە لەلایەن جۆناتان ھایدت و ھاوپیشەکانی، بۆ لێکۆڵینەوە لە جیاوازییەکانی نێوان ئازادیخوازان و کۆنەپارێزان بەکارھێنراوە، لەو بارەیەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Monin|یەکەم=Benoît|دوایین٢=Pizarro|یەکەم٢=David A.|دوایین٣=Beer|یەکەم٣=Jennifer S.|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Deciding versus Reacting: Conceptions of Moral Judgment and the Reason-Affect Debate|ناونیشان=https://doi.org/10.1037/1089-2680.11.2.99|journal=Review of General Psychology|زمان=en|بەرگ=١١|issue=2|پەڕەکان=٩٩–١١١|doi=10.1037/1089-2680.11.2.99|issn=1089-2680}}</ref> ڕەوشتی گرووپ لە چەمک و باوەڕە ھاوبەشەکانەوە گەشە دەکات و زۆرجار بۆ ڕێکخستنی ڕەفتار لە ناو کلتورێک یان کۆمەڵگایەکدا کۆدەکرێتەوە. کردارە پێناسەکراوەکانی جۆراوجۆر دێن کە پێیان دەوترێت مۆراڵ یان نائەخلاقی ئەوکەسانەی کە کرداری ئەخلاقی ھەڵدەبژێرن بە شێوەیەکی بەناوبانگ بۆ خاوەنداریکردن لە «فیبری ئەخلاقی»، لەکاتێکدا لەوانەیە ئەوانەی کە لە ڕەفتاری نائەخلاقیدا سەرگەردانن وەک لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە لە ناو ببرێن. بەردەوام بوونی گرووپێک لەوانەیە پشت بە گونجاندنێکی بەربڵاو بێت بۆ کۆدەکانی ڕەوشت؛ نەتوانین بۆ ھەموارکردنی کۆدی ئەخلاقی لە وەڵامدانەوە بە بەرەنگارییە نوێکان ھەندێک جار متمانە بە نەمانی کۆمەڵگایەک ھەیە (نموونەیەکی ئەرێنی دەبێتە کرداری چاکسازی سیسترسی لە بوژاندنەوەی مۆناتیسم؛ نموونەیەکی نەرێنی دەبێتە ڕۆڵی دۆاگەر ئیمپرێس لە ژێردەستی چین بۆ بەرژەوەندی ئەورووپی). لەناو بزووتنەوە ناسیۆنالیستەکاندا ھەندێک مەیل ھەبووە ھەست بەوە بکات کە میللەتێک بەبێ دانپێدانانی یەک ڕەوشتی ھاوبەش، بەبێ ڕەچاوکردنی ناوەڕۆکەکەی ڕزگاری نابێت و سەرفراز نابێت. ڕەوشتی سیاسیش پەیوەندی بە ھەڵسوکەوتی نێو دەوڵەتی حکوومەتە نەتەوەیییەکانەوە ھەیە و بۆ ئەو پشتگیرییەی کە لە دانیشتووانی میوانەکەیانەوە وەردەگرن پەیمانگای ئینستیتیوتی ئینستتیوتی ئینستیتیوتی سێنتانس کە بە ھاوکاری جاسی ڕیس ئانتیس دامەزراوە، لە ڕێگەی چوارچێوەی بازنەیەکی ئەخلاقی فراوان نوام چامسکی دەڵێت کە “” ئەگەر ئێمە پرەنسیپی گشتگیریی ھەڵبگرین: ئەگەر کردارێک ڕاست بێت (یان ھەڵە) بۆ ئەوانی تر، ئەوە بۆ ئێمە ڕاستە (یان ھەڵەیە).<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bartel|یەکەم=Christopher|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Free will and moral responsibility in video games|ناونیشان=https://doi.org/10.1007/s10676-015-9383-8|journal=Ethics and Information Technology|زمان=en|بەرگ=١٧|issue=4|پەڕەکان=٢٨٥–٢٩٣|doi=10.1007/s10676-015-9383-8|issn=1572-8439}}</ref> بەڕاستی ئەوانەی کەناگەنەناو کەمترین ئاستی ئەخلاقی بۆ خۆیان ئەو پێوەرانەی کەدەیانەوێت بۆ ئەوانی تر جێبەجێ دەکەن، بەڕاستی ناتوانرێت بەجدی وەربگیرێن کاتێک کەباس لەگوناھو وەڵامدانەوە دەکەن. یان ڕاست و دروست، چاکە و خراپ. لە ڕاستیدا یەکێک لەوانە، ڕەنگە سەرەتاییترین بنەما ڕەوشتییەکان، بنەمای جیھانییەتی بێت، واتە ئەگەر شتێک بۆ من دروست بێت، ئەوە بۆ تۆیە؛ ئەگەر بۆ تۆ ھەڵە بێت، ئەوە بۆ من ھەڵەیە. ھەر کۆدی ئەخلاقی کە تەنانەت شایەنی سەیرکردنیش بێت بە جۆرێک لە ناوکی خۆی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Sevinc|یەکەم=Gunes|دوایین٢=Spreng|یەکەم٢=R. Nathan|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=Contextual and Perceptual Brain Processes Underlying Moral Cognition: A Quantitative Meta-Analysis of Moral Reasoning and Moral Emotions|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3913597/|journal=PLoS ONE|بەرگ=٩|issue=2|پەڕەکان=e٨٧٤٢٧|doi=10.1371/journal.pone.0087427|issn=1932-6203|pmc=٣٩١٣٥٩٧|pmid=٢٤٥٠٣٩٥٩}}</ref> == ڕەوشت و ئایین == دین و ڕەوشت ھاوئاھن نییە. ئەخلاق پشت بە ئایین نابەستێت ھەرچەندە بۆ ھەندێک ئەمە "گریمانەیەکی ئۆتۆماتیکی"یە. [٥٨] بەپێی فەرھەنگی وێستمینستر لە ڕەوشتی مەسیحی، ئایین و ڕەوشتی "دەبێت پێناسەی جیاواز بکرێت و ھیچ پەیوەندییەکی پێناسەیی لەگەڵ یەکتردا نەبێت. لە ڕووی چەمکەوە و لە پرەنسیپدا ئەخلاق و سیستەمێکی بەھای ئایینی دوو جۆری جیاوازی سیستەمی بەھا یان ڕێبەری کردارن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Dubljević|یەکەم=Veljko|دوایین٢=Sattler|یەکەم٢=Sebastian|دوایین٣=Racine|یەکەم٣=Eric|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Deciphering moral intuition: How agents, deeds, and consequences influence moral judgment|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6166963/|journal=PLoS ONE|بەرگ=١٣|issue=10|پەڕەکان=e٠٢٠٤٦٣١|doi=10.1371/journal.pone.0204631|issn=1932-6203|pmc=٦١٦٦٩٦٣|pmid=٣٠٢٧٣٣٧٠}}</ref> === ڕەوشتی جوولەکەیی === ڕەوشتی جوولەکە فەلسەفەی ئەخلاقی ئایینی جوولەکەیە یان خەڵکی جوولەکەیە جۆرێک لە ڕەوشتی نۆرمی، ئەخلاقی جوولەکە لەوانەیە کێشە لە یاسای جوولەکەدا و ھەروەھا کێشەی نا یاسایی بگرێتەوە، و لەوانەیە تێکەڵ بە لێکچوونەکانی جوودە و نەریتی فەلسەفی ڕۆژاوایی ئەخلاق بێت. نەریتە ئەخلاقییەکان لە سەرانسەری ئینجیلی عبری و تەوراتی زارەکی ڕەبییندا دەدۆزرێنەوە کە ھەردووکیان کتێبی پیرۆزی عبرییان لێکداوەتەوە و خەریکی بابەتی ڕۆمانن. ئەخلاق لایەنێکی سەرەکی ئەدەبی ڕەبیعی یاسایی و ئەدەبی حەلاخایە کە لە میشنەح و تەلمود و تێکستەکانی تردا دۆزراوەتەوە. ئەخلاق ھەروەھا لایەنێکی سەرەکی ئەدەبی ڕەبیعییە نا یاسایییەکانە، ئەدەبیاتەکانی ئەگادە. باشترین دەقی ناسراو لە یەھودییەتی ڕابینیک کە پەیوەست بە ئەخلاقەوە ھەیە، بریتییە لە تراکتۆری میشنەی نا یاسایی ئاڤۆت ("باپیران") کە بە گشتی وەک "ئەخلاقی باوکەکان" وەرگێڕدراوە === ڕەوشتی کریستیانی === ڕەوشتی مەسیحی، کە بە ئیلتیۆلۆژی ئەخلاقیش ناسراوە، سیستەمێکی ئەخلاقی فرەلایەنە: ئەخلاقێکی ئەخلاقە کە تیشک دەخاتە سەر بنیاتنانی کاراکتەری ئەخلاقی، و ڕەوشتێکی دیۆنتۆلۆژی (تیۆری فەرمانە خوایییەکان) کە ھەڵبژاردەکان ھەڵدەسەنگێنێت. ھەروەھا ڕەوشتی یاسای سروشتی تێدایە، کە لەسەر ئەو باوەڕە بنیاتنراوە کە ئەو سروشتەی مرۆڤەکانە - کە لە وێنەی خودادا دروست کراوە و توانای ئەخلاق و ھاوکاری و عەقڵانییەتی و ھەستکردن و ھەندێکی تر ھەیە - ئاگادار دەکاتەوە کە چۆن ژیان دەبێت بژی و ھۆشیاری [١]:٩٣ لایەنەکانی تری ڕەوشتی مەسیحی، کە نوێنەرایەتی بزووتنەوەکانی وەک ئینجیلی کۆمەڵایەتی و [[خواناسی]] ڕزگاریی دەکەن، لەوانەیە تێکەڵ بکرێن بە ناوچەی چوارەم کە ھەندێک جار پێی دەوترێت ڕەوشتی پێغەمبەرانە. ڕەوشتی مەسیحی ناوکی [[مێتافیزیک]]ی خۆی لە ئینجیلەوە وەردەگرێت و خودا وەک سەرچاوەی کۆتایی ھەموو دەسەڵاتێک دەبینێت. ئیپستیمۆلۆژیای ئاشکرا و چاکسازی و ئیرادە، سێ شێوە باوەکانی ئیپستیمۆلۆژیای مەسیحین. ھەمەجۆری تێڕوانینی ئەخلاقی لە ئینجیلدا بووە ھۆی دووبارەبوونەوەی ناکۆکی لەسەر پێناسەکردنی بنەما ئەخلاقییە بنەڕەتییەکانی مەسیحی، بە لایەنی کەمەوە حەوت پرەنسیپی سەرەکی گفتوگۆی ھەمیشەیی و دووبارە لێکدانەوە. ئەخلاقە مەسیحییەکان عەقڵ و فەلسەفە و یاسای سروشتی و زانستە کۆمەڵایەتییەکان و ئینجیل بەکاردەھێنن بۆ داڕشتنی لێکدانەوە مۆدێرنەکانی ئەو بنەمایانە؛ ڕەوشتی مەسیحی بەسەر ھەموو بوارەکانی ئەخلاقی شەخسی و کۆمەڵایەتیدا جێبەجێ دەکرێت. === ڕەوشتی ئیسلامی === ڕەوشتی ئیسلامی (ئۆھلدینی) کە بە «کاراکتەری باش» پێناسە کراوە، لە مێژووەوە وردە وردە لە سەدەی حەوتەمەوە شێوە دەگرێت و دواجار لە سەدەی ١١ دامەزرێنرا. [١] لە کۆتاییدا وەک تەوژمێکی سەرکەوتوو لە وانە قورئانییەکان، وانە و فێرکردنەکانی محەممەد و پێشینەکانی یاساناسانی ئیسلامی (بڕوانە شەریعەت و فیقە) و نەریتی عەرەبی پێش ئیسلام و توخمە ناعەرەبییەکان (بە بیرە [[زمانی فارسی|فارسی]] و یۆنانییەکان [١] ھەرچەندە موعجیزەکردنەکەی محەممەد «گۆڕانکارییەکی ڕیشەیی لە بەھا ئەخلاقییەکاندا لەسەر بنەمای سزاکانی ئایینی نوێ و ئایینەکەی ئێستا و ترس لە خودا و دوا حوکم» بەرھەم ھێنا، بەڵام کرداری عەشایەری عەرەب بە تەواوی نەمرد. دواتر زانایانی موسڵمان ڕەوشتی ئایینی قورئان و حەدیسیان بە وردی فراوان کرد. === ڕەوشتی بووزایی === ڕەوشتی بوودایی بە شێوەیەکی نەریتی لەسەر بنەمای ئەو شتەیە کە بوودایییەکان وەک تێڕوانینی ڕۆشنگەری بوودا، یان بوونەوەرەکانی تری ڕۆشنگەری وەک بۆدیسەتڤا دەیبینن. [پێویستی بە ژێدەرە] دەستەواژەی ھیندی بۆ ئەخلاق یان ئەخلاق کە لە بوودیزمدا بەکاردێت، Śīla یان sīla (Pāli)ە. Śīla لە بوودیزمدا یەکێکە لە سێ بڕگەی ڕێگای ھەشتی نۆبڵ، و کۆدێکی ڕەفتارە کە پەیمانی ھاوئاھەنگی و خۆگرتن لە خۆ دەگرێت لەگەڵ ھاندانی سەرەکی بێ توندوتیژی، یان ئازادی لە زیان گەیاندن. بە شێوەیەکی جۆراوجۆر بە فیزڵ وەسف کراوە،[١] دیسپلینی ئەخلاقی [٢] و پێشەکی. سیلا ڕەفتارێکی ئەخلاقی ناوخۆیی و ئاگایی و بە ئەنقەستە، بەپێی پابەندبوونی کەسێک بە ڕێبازی ڕزگارییەوە. یٴەقسەیەکی ئەخلاقییە لە نێو خودی و پەیوەندییەکاندا، نەک ئەوەی کە پەیوەندی بە وشەی ئەخلاقەوە ھەیە (واتە، گوێڕایەڵی، ھەست بە پابەندیی و سنوورداری دەرەکی). === شوێنەکان === لە نێو مەودای فراوانی نەریتە ئەخلاقییەکاندا، سیستەمی بەھای ئایینی ھاوئاھنییەتی لەگەڵ چوارچێوە عەلمانییە ھاوچەرخەکانی وەک تەدبیق و ئازادی و مرۆڤدۆستی و سوودخوازی و ئەوانی تر ھەیە. زۆر جۆری سیستەمی بەھای ئایینی ھەیە ئایینە یەکتاپەرستییە ھاوچەرخەکان، وەک ئیسلام، جوودە، مەسیحییەت و تا ڕادەیەکی دیاریکراوی دیکە وەک سیکیزم و زەردەشتی، بە یاسا و [[ڕێسا]]کانی نوسراوی پەیوەستیان ڕاست و دروست و ھەڵە پێناسە دەکەن و وەک ئەوەی لەلایەن سەرکردە ئایینییەکانەوە لە ناو باوەڕە تایبەتەکاندا لێکدانەوەی بۆ دەکرێت ئایینەکانی تر کە پانتیستی بۆ ناتەوێدی دەپۆشن کەمتر ڕەھان. بۆ نموونە لە نێو بوودیزمدا، پێویستە نیازی تاک و ھەلومەرجەکە لە شێوەی ئیستحقاقدا حساب بکرێت، بۆ ئەوەی دیاری بکرێت کە کردارێک ڕاست بێت یان ھەڵە دەستەواژەی بۆ بکرێت. جیاوازییەکی زیاتر لەنێوان بەھاکانی داب و نەریتە ئایینییەکاندا لەلایەن باربارا ستۆلەر میلەرەوە ئاماژە بەوە کراوە، کە لە ھیندویزمدا «لە ڕووی پراکتیکییەوە، حەق و ھەڵە بەپێی پۆلێنەکانی پلە و خزمایەتی و قۆناغەکانی ژیان بڕیاری لەسەر دەدرێت بۆ ڕۆژاوایییە مۆدێرنەکان، کە لەسەر نموونەی جیھانگیری و یەکسانیخوازی بەرز کراونەتەوە، ئەم ڕێژەیە بەھا و پابەندییە، لایەنی ھیندویزم قورسترین تێگەیشتنە».<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bzdok|یەکەم=Danilo|دوایین٢=Schilbach|یەکەم٢=Leonhard|دوایین٣=Vogeley|یەکەم٣=Kai|دوایین٤=Schneider|یەکەم٤=Karla|دوایین٥=Laird|یەکەم٥=Angela R.|دوایین٦=Langner|یەکەم٦=Robert|دوایین٧=Eickhoff|یەکەم٧=Simon B.|ڕێکەوت=2012-10|سەردێڕ=Parsing the neural correlates of moral cognition: ALE meta-analysis on morality, theory of mind, and empathy|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3445793/|journal=Brain Structure & Function|بەرگ=٢١٧|issue=4|پەڕەکان=٧٨٣–٧٩٦|doi=10.1007/s00429-012-0380-y|issn=1863-2653|pmc=٣٤٤٥٧٩٣|pmid=٢٢٢٧٠٨١٢}}</ref> ئایینەکان شێوازی جیاوازی مامەڵەکردن لەگەڵ کەمئەندامی ئەخلاقیدا دابین دەکەن. بۆ نموونە ھیچ قەدەغەیەکی ڕەھا لەسەر کوشتن لە ھیندویزمدا نییە، کە دەزانێت لە ھەلومەرجێکی دیاریکراودا «لەوانەیە حەتمی و بە ڕاستی پێویست بێت».<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bzdok|یەکەم=Danilo|دوایین٢=Schilbach|یەکەم٢=Leonhard|دوایین٣=Vogeley|یەکەم٣=Kai|دوایین٤=Schneider|یەکەم٤=Karla|دوایین٥=Laird|یەکەم٥=Angela R.|دوایین٦=Langner|یەکەم٦=Robert|دوایین٧=Eickhoff|یەکەم٧=Simon B.|ڕێکەوت=2012-10|سەردێڕ=Parsing the neural correlates of moral cognition: ALE meta-analysis on morality, theory of mind, and empathy|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3445793/|journal=Brain Structure & Function|بەرگ=٢١٧|issue=4|پەڕەکان=٧٨٣–٧٩٦|doi=10.1007/s00429-012-0380-y|issn=1863-2653|pmc=٣٤٤٥٧٩٣|pmid=٢٢٢٧٠٨١٢}}</ref> لە نەریتە یەکدەستەکاندا، کرداری دیاریکراو لە ڕووی ڕەھاترەوە تەماشا دەکرێت، وەک لەباربردن یان جیابوونەوە. دین ھەمیشە بە شێوەیەکی ئەرێنی پەیوەست نییە بە ڕەوشتەوە. دەیڤد ھیوم فەیلەسووف ڕای گەیاند، "گەورەترین تاوان دۆزراوەتەوە، لە زۆر جاردا، بۆ ئەوەی لەگەڵ فەزڵ و دڵسۆزییەکی خورافیدا بگونجێت. بۆیەبەڕاستی بەناپارێزی دادەنرێت بۆ ئەوەی ھیچ جۆرە جۆرەتعورێک لەنازو نیعمەتەکانی پیاو بکێشێت، لەنەخۆشی یان توند و تیژی ڕاھێنانە ئاینییەکانی، ھەرچەندەخۆی باوەڕی بەپاکی و ڕاستگۆیی ھەیە. ھەروەھا دەکرێت سیستەمی بەھای ئایینی بەکاربھێنرێت بۆ پاساودانی ئەو کردەوانەی کە پێچەوانەی ڕەوشتی سەردەمین، وەک کوشتار و بەدگومانی و کۆیلایەتی. بۆ نموونە سیمۆن بلاکبێرن دەڵێت " داوای لێبوردنکردن بۆ ھیندویزم بەرگری دەکات یان تێوەگلانی لەگەڵ سیستەمی کاستی ڕوون دەکاتەوە و داوای لێبوردن لە ئیسلام بەرگری یان ڕوونکردنەوەی یاسا توندەکەی یان ھەڵوێستی بۆ ژنان و [[کافر]]ەکان دەکات".<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Sevinc|یەکەم=Gunes|دوایین٢=Spreng|یەکەم٢=R. Nathan|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=Contextual and Perceptual Brain Processes Underlying Moral Cognition: A Quantitative Meta-Analysis of Moral Reasoning and Moral Emotions|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3913597/|journal=PLoS ONE|بەرگ=٩|issue=2|پەڕەکان=e٨٧٤٢٧|doi=10.1371/journal.pone.0087427|issn=1932-6203|pmc=٣٩١٣٥٩٧|pmid=٢٤٥٠٣٩٥٩}}</ref> سەبارەت بە مەسیحییەتی، ئەو دەڵێت کە "ئینجیل دەکرێت بخوێنرێتەوە وەک ئەوەی بە ئێمە کارتێ بلانچێک بدات بۆ ھەڵوێستی توند بە منداڵان، کەمئەندامە دەروونییەکان، ئاژەڵەکان، ژینگە، تەڵاقدراوەکان، بێ باوەڕان، کەسانی خاوەن خوی سێکسی جۆراوجۆر و ژنی بەساڵاچوو ئیلیزابێس ئەندرسۆن بەھەمان شێوە ھەڵگری ئەوەیە کە "ئینجیل ھەردوو وانەی چاک و خراپ لەخۆدەگرێت"، ھەروەھا "لەڕووی ئەخلاقییەوە ناتەبا". [[داوای لێبوردن]]ی مەسیحی ئاراستەی تێڕوانینەکانی بلاکبێرن دەکات و ئەوە دەنوسێت کە یاساکانی جوولەکە لە ئینجیلی عبریدا پەرەسەندنی پێوەرە ئەخلاقییەکانی نیشان داوە بەرامبەر بە پاراستنی زیانلێکەران، سەپاندنی سزای لە سێدارەدان بەسەر ئەو کەسانەی کە بە مرۆڤدۆستانی وەک پاول کۆرتز پێیان وایە کە دەتوانین بەھا ئەخلاقییەکان لە سەرانسەری کولتوورەکاندا بناسێنین، تەنانەت ئەگەر داوای تێگەیشتنێکی ماورایی یان جیھانیی لە پرەنسیپەکان - بەھاکان بکەین کە لە نێویاندا نەزاھە، متمانە بەخشندەیی، ئەم بەھایانە دەتوانن سەرچاوە بن بۆ دۆزینەوەی زەمینەی ھاوبەشی نێوان باوەڕداران و بێ باوەڕان.<ref>https://www.springer.com/cda/content/document/cda_downloaddocument/Instructions+for+Authors.pdf?SGWID=0-0-45-1658265-p173667707 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210926233810/https://www.springer.com/cda/content/document/cda_downloaddocument/Instructions+for+Authors.pdf?SGWID=0-0-45-1658265-p173667707 |date=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ }}</ref> == شیکارییە ئەزموونییەکان == چەندین لێکۆڵینەوە لەسەر ئەزموونی ڕەوشت لە وڵاتانی جیاوازدا کراوە و پەیوەندی گشتی نێوان باوەڕ و تاوان ڕوون نییە<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Seeley|یەکەم=William W.|دوایین٢=Menon|یەکەم٢=Vinod|دوایین٣=Schatzberg|یەکەم٣=Alan F.|دوایین٤=Keller|یەکەم٤=Jennifer|دوایین٥=Glover|یەکەم٥=Gary H.|دوایین٦=Kenna|یەکەم٦=Heather|دوایین٧=Reiss|یەکەم٧=Allan L.|دوایین٨=Greicius|یەکەم٨=Michael D.|ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Dissociable Intrinsic Connectivity Networks for Salience Processing and Executive Control|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2680293/|journal=The Journal of Neuroscience|بەرگ=٢٧|issue=9|پەڕەکان=٢٣٤٩–٢٣٥٦|doi=10.1523/JNEUROSCI.5587-06.2007|issn=0270-6474|pmc=٢٦٨٠٢٩٣|pmid=١٧٣٢٩٤٣٢}}</ref>پێداچوونەوەیەک بۆ توێژینەوەکان لە ساڵی ٢٠٠١ لەسەر ئەم بابەتە دۆزرایەوە کە «بەڵگەکانی بەردەست کاریگەری ئایین لەسەر تاوان جیاواز و بەربەرەکی و بێ ئەنجامە و لە ئێستادا ھیچ وەڵامێکی قایلکەر لە پەیوەندی ئەزموونی نێوان دین و تاواندا بوونی نییە».<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Sevinc|یەکەم=Gunes|دوایین٢=Gurvit|یەکەم٢=Hakan|دوایین٣=Spreng|یەکەم٣=R. Nathan|ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠١٧|سەردێڕ=Salience network engagement with the detection of morally laden information|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5490682/|journal=Social Cognitive and Affective Neuroscience|بەرگ=١٢|issue=7|پەڕەکان=١١١٨–١١٢٧|doi=10.1093/scan/nsx035|issn=1749-5016|pmc=٥٤٩٠٦٨٢|pmid=٢٨٣٣٨٩٤٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Morality}} {{فەلسەفە}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فەلسەفە|دەروونناسی}} [[پۆل:ئەخلاق|*]] [[پۆل:فەلسەفەی ئەخلاق]] [[پۆل:چەمکە کۆمەڵایەتییەکان]] nc0lfwxbl0buemy4wcpggzedc2jtdky 1582313 1582263 2026-05-08T18:30:10Z Aza 86 1582313 wikitext text/x-wiki {{پێویستی بە شارەزایە}} '''ئەخلاق''' (کۆی خلق -ی عەرەبییە بە مانای خوو و سروشت) یا '''سنج'''<ref>{{بیرخستنەوەی ڤەژین|فەرھەنگ=کانی|وشە=سنج|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> ھەم بە مانای [[ئاکار|ئاکار و ڕەوشت]] دێ، وە ھەم بە مانای ئەو حوکم و دەستوورانە کە ئاکار و ڕەوشتی دروست و ڕەوا لە ئاکار و ڕەوشتی ھەڵە و ناڕەوا جیا دەکەنەوە. ئەم وتارە باسی مانای دووەم دەکا. ڕەوشت دەتوانێت وەک جەستەیەک بێت بۆ پێوەرەکان یان ئامرازەکان کە لە پەرلەیەکی ڕەفتاری لە [[فەلسەفە]] و [[ئایین]] یان کەلتوورێکی دیاریکراوەوە وەرگیراوە، یان ڕەنگە لە ستاندەردێکەوە وەرگیرابێت کە مرۆڤ پێی وایە دەبێت ھەموو خەڵکان وەھابن. ھەروەھا ڕەوشت لەوانەیە بە تایبەتی ھاوخەم بێت لەگەڵ «چاکە»یان «ڕاست».<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Long|یەکەم=A. A.|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/The_Hellenistic_Philosophers_Volume_1_Tr.html?id=AfemGeG8SysC|سەردێڕ=The Hellenistic Philosophers: Volume 1, Translations of the Principal Sources with Philosophical Commentary|دوایین٢=Sedley|یەکەم٢=D. N.|دوایین٣=Sedley|یەکەم٣=David M.|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ١٩٨٧|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٧٥٥٦-٩|زمان=en}}</ref> فەلسەفەی ڕەوشت فرە ڕەوشتی لەخۆ دەگرێت، کە بابەتی ئەبستراکتی وەک [[ئینتۆلۆژی]] ڕەوشتی و [[ئیپیستمۆلۆجی]] ڕەوشتی و ڕەوشتی نۆرمی دەگرێتەوە، کە زیاتر سیستەمی کۆنکریتی بڕیاردانی ڕەوشتی وەک ڕەوشتی [[دیۆنتۆلۆژی]] و نموونەیەک لە فەلسەفەی ڕەوشتی نۆرمی [[یاسای زێڕین]]ە، کە تێیدا ھاتووە: «مرۆڤ دەبێت وەک کەسێکی تر مامەڵە بکات بۆ ئەوەی مامەڵە لەگەڵ خۆی بکات» بێ ڕەوشتی دژایەتییەکی چالاکە بەرامبەر بە ڕەوشت (واتە دژایەتیکردن لەگەڵ ئەوەی کە چاکە یان ڕاست)، لەکاتێکدا بێ ڕەوشتی بە جۆراجۆری وەک بێئاگایی و بێ باکی یان بێباوەڕی لە ھەر کۆمەڵگەیەک پێناسە دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stace|یەکەم=w t|ناونیشان=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.213305|سەردێڕ=The Concept Of Morals|ڕێکەوت=١٩٣٧}}</ref> == فەلسەفەی ئەخلاق == فەلسەفەی ڕەوشت یا فەلسەفەی ئەخلاق لقێکە لە فەلسەفە کە پرسیارەکانی ڕەوشت دەخاتەڕوو. وشەی «ئێتیک» بە شێوەیەکی ئاسایی بەکاردێت بۆ ئاڵوگۆڕ لەگەڵ وشەی 'ڕەوشت'و ھەندێک جار بە شێوەیەکی تەسکتر بەکاردێت بۆ مەبەستی بنەما ڕەوشتییەکانی نەریتێکی دیاریکراو، کۆمەڵ یان تاک بە ھەمان شێوە لە ھەموو جۆرە باوەڕێکی ڕەوشتیدا، تایبەتمەندی ڕەوشتی دووانە وەردەگرێت ھەندێک جار لە نێوان ڕەوشت و ئاکاردا بە ئاشکرا دەمێننەوە: «ھەرچەندە ڕەوشت و ئاکارەکان پێکڕا بوونیان ھەبێت کەچی ھەر ئاکار بەکاردەھێنرێت بۆ بە سیستەمکردنی ڕەوشت، [[ئیمانوێل کانت]] لەسەر بنەمای بنەچەیی وەک پشت بەستن بە بیرۆکەی پارێزکارێک و بە گشتی خۆدزینەوە لە جیاکردنەوەی ڕەچاوکردنی 'ڕەوشتی' لە ڕەچاوکردنی کرداری تر» دەبینێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Johnstone|یەکەم=M. J.|ڕێکەوت=1990-12|سەردێڕ=Bioethics: a nursing perspective|ناونیشان=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2129925/|journal=Confederation of Australian Critical Care Nurses Journal|بەرگ=٣|issue=4|پەڕەکان=٢٤–٣٠|issn=1033-3355|pmid=٢١٢٩٩٢٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Definition of amoral {{!}} Dictionary.com|ناونیشان=https://www.dictionary.com/browse/amorality|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.dictionary.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100729153956/http://dictionary.reference.com/browse/amorality|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ڕەوشتی ڕووکەشیانە == لە ڕووی ڕووکەشییەوە «ڕەوشت» ئاماژە بە بەھا کەسی و کولتوورییەکان، پەرلەکانی ڕەفتار یان زیاتری کۆمەڵایەتی لە کۆمەڵگایەک دەکات، کە ئەو پەرلە ڕەفتارانە دابین دەکەن کە تێیدا جێبەجێی دەکات و لەلایەن تاکێکەوە پەسەند دەکرێت. ئەو بابەتە بانگەشەی بابەتی دروستی یان نادرووستی ناکات، بەڵام تەنھا ئاماژە بەوە دەکات کە بە ڕاست یان ھەڵە دادەنرێت. ڕەوشتی ڕووکەشیانە لقێکە لە فەلسەفە کە بەجۆرێک واتای ڕەوشت بەرجەستەدەکات. لە واتا نۆرمییەکەیدا، «ڕەوشت» ئاماژە بە ھەر شتێک دەکات کە لە ڕاستیدا ڕاست بێت یان ھەڵە بێت، کە لەوانەیە سەربەخۆ بێت لەو بەھا یان زیاترانەی کە لەلایەن ھەر گەل و کلتورێکی تایبەتەوە ھەڵگیراون. ڕەوشتی نۆرمێتی وەک ڕەوشتی ڕووکەشیانە لقێکە لە فەلسەفە کە بەرجەستەی واتای ڕەوشت دەکات بە گشتی.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Gert|یەکەم=Bernard|دوایین٢=Gert|یەکەم٢=Joshua|ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٠٢|سەردێڕ=The Definition of Morality|ناونیشان=https://plato.stanford.edu/archives/spr2016/entries/morality-definition/}}</ref> == ڕاستڕەو و چەپڕەو == تیۆرییە فەلسەفییەکان لەسەر سروشت و بنچینەکانی ڕەوشت (واتە تیۆرییەکانی فرە ڕەوشتی) بە فراوانی بەسەر دوو چیندا دابەش دەکرێن:یەکەم ڕاستڕەوە ڕەوشتییەکان کەسەرجەم ئەو تیۆریانە لەخۆ دەگرێت کە ھەڵگری کردارە ڕەوشتییە ڕاستەقینەکانن کە ڕاستییە ڕەوشتییەکان باس دەکەن بۆ نموونە، لەکاتێکدا کە لەوانەیە ئەو ھێزانەی کە لە گونجانی کۆمەڵایەتیدا بە شێوەیەکی بەرچاو شێوە بە بڕیارەکانی «ڕەوشتی» تاکەکان دەدەن، نکۆڵی لەوە دەکەن کە ئەو نۆرم و نەریتە کولتوورییانە پێناسەی ڕەفتاری ڕەوشتی ڕاست دەکەن ئەمە لەوانەیە ئەو تێڕوانینە فەلسەفییە بێت کە لەلایەن سروشتناسانی ڕەوشتییەوە دەرکراوە، لەگەڵ ئەوەشدا ھەموو بارە ڕاستەقینییەکانی ڕەوشت ئەو پێگەیە قبوڵ ناکەن (وەک ناسروشتیستە ڕەوشتییەکان). دووەم دژە ڕاستی ڕەوشتییەکان لەلایەکی ترەوە ھەڵگری ئەو لێدوانە ڕەوشتیانە شکست پێ دەھێنێت یان تەنانەت ھەوڵی باسکردنی ڕاستییە ڕەوشتییەکان ھەر نادەن،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://141.14.165.6/CogSci09/papers/500/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120327152454/http://141.14.165.6/CogSci09/papers/500/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەجیاتی ئەوە ئەوان ھەڵگری ئەو ڕستە ڕەوشتیانەن کە بە شێوەیەکی ڕاست و دروستی ھەڵگری بابەتە ڕەوشتییە ڕاستەقینییەکان نین (تیۆری ھەڵەکان)؛ بانگەشەکان دەربارەی ھەڵوێستی بابەتیی نەک ڕاستییە بابەتییەکان (بابەتییەتی ڕەوشتی)؛ یان ھەوڵی ئەوە دەدات جیھان بە شێوەیەک باس بکات کە وێناکردنی ئەستەم بێت، وەک دەربڕینی ھەستێک یان دەرکردنی فەرمانێک (نا ناسیڤیزمی). ھەندێک شێوە لە نازانستی و بابەتیگەری ڕەوشتی، لەکاتێکدا بە دژە ڕاستی دادەنرێت بەو مانایە بەھێزەی لێرە بەکاردێت، بەو مانایەی ھاوئاھەنگە لەگەڵ جیھانی ڕەوشتدا. بۆ نموونە پێشنووسکردنی جیھانی فۆرمێکی جیھانییە لە نازانستیدا کە بانگەشەی ئەوە دەکات کە ڕەوشت لە ژیرییەوە وەرگیراوە سەبارەت بە مەرجە تێھەڵکێشکراوەکان و تیۆری فەرمانی خوایی و تیۆری چاودێری نموونەیی بە بەشێک لە شێوە جیھانییەکانی بابەتی ڕەوشت دادەنێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Ezedike|یەکەم=Edward Uzoma|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Morality within the limits of practical reason: a critique of Kant’s concept of moral virtue|ناونیشان=https://doi.org/10.1108/IJOES-11-2018-0171|journal=International Journal of Ethics and Systems|بەرگ=٣٦|issue=2|پەڕەکان=٢٠٥–٢١٦|doi=10.1108/IJOES-11-2018-0171|issn=2514-9369}}</ref> == مرۆڤ ناسی == === ھۆکارە کردەیییەکان === ھۆکارە کردارییەکان پێویستە بۆ دەزگای ڕەوشتی. کێشەی ژیانی ڕاستەقینە کە پێویستی بە چارەسەر ھەیە لە ھەردوو بواری ھزری و سۆزداری، بۆ ئەوەی بە تەواوی ڕەوشتیانە بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://141.14.165.6/CogSci09/papers/500/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120327152454/http://141.14.165.6/CogSci09/papers/500/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> مرۆڤ ژیربێژییەکانی وەک ڕێڕەوێک بۆ بڕیاری کۆتایی بەکاردێنێت، بەڵام ژینگە و ھەستەکان بەرامبەر بە ڕەوشت لە ئێستادا دەبێت ھۆکارێک بێت بۆ ئەوەی ئەنجامەکە بەڕاستی ڕەوشتیانە بێت، چونکە ڕەوشت ملکەچی کلتورە شتێک تەنھا لە ڕووی ڕەوشتییەوە دەتوانێت قبوڵ بێت ئەگەر کلتوور وەک ھەموو شتێک ئەمەی قبوڵ کردبێت کە ڕاست بێت. ھۆکاری کرداری و ڕەچاوکردنی سۆزداری پەیوەندیدارن بۆ بریارێک کە ڕەوشتی بێت.<ref>https://www.cs.mcgill.ca/~akazna/kaznatcheev20100910.pdf</ref> === کەلتور و ژینگە === سیلیا گرین جیاکارییەکی کرد لە نێوان ڕەوشتی خێڵەکی و تایبەتمەندی ژینگەیی. دوایی بە شێوەیەکی زۆر نەرێنی و پیشەگەریانە جیاکارییەکە دەخاتە ڕوو: ئەو شوێنەی کە پێناسەی ناوچەی کەسێک دەکات یان خاوەندارییەتی دەکات، لەوانە موڵک یان شار یاخود دەڤەرێک، کە نابێت زیانیان پێ بگەیەنرێت و دەست وەرنەدرێت تیایاندا. ڕەوشتی خاک پەروەریی ڕێگەپێدراوەلە زۆرینەی کۆمەڵگاکان، چونکە ڕێگە بە تاک نادات دەست لە خاکی یەکێکی تر وەربدات. بە پێچەوانەوە، ڕەوشتی خێڵەکی ڕەوشتێکی باڵادەستییە، سەپاندنی نۆرمەکانی ئەندامانی خێڵەکە بەسەر تاکدا زۆر باو و ئاسایییە. ئەم نۆرمانە لە ڕووی کولتوورییەوە سەربەست و نەرمن، لەکاتێکدا ڕەوشتە خاکییەکان ئامانجیان لە یاساکان دەبیننەوە کە گشتگیر و ڕەھان، وەک 'مەرجە پۆلێنکراوەکانی کانت' و ھەڵسووکەوتی پلەبەندی گەیسلەر. گرین پەیوەندی بە پەرەسەندنی ڕەوشتی زەوییەوە ھەیە بۆ بەرزبوونەوەی چەمکی موڵکایەتی تایبەت و بەھۆی ڕەوشی گرێبەست لەسەر دۆخ یاخود بوومەکەی. === لەناو گرووپ و دەرەوەی گرووپ === ھەندێک لە چاودێران ھەڵگری ئەوەن کە تاکەکان کۆمەڵێک یاسای ڕەوشتی جیاواز بەسەر خەڵکدا جێبەجێ دەکەن بەپێی ئەندامێتییان لە «ناو گرووپ» (تاک و ئەوانەی کە پێیان وایە لە یەک گرووپن)یان «گرووپێکی دەرەکی» (ئەو کەسانەی مافیان نییە بەپێی ھەمان یاسا مامەڵەیان لەگەڵ بکرێت) ھەندێک لە زیندەناسەکان، ئەنترۆپۆلۆجیستەکان و دەروونناسانی پەرەسەندن باوەڕیان وایە کە ئەم جیاکارییە لە گروپ/دەرەوەی گرووپدا گەشەی کردووە چونکە مانەوەی گرووپەکان زیاتر دەکات ئەم باوەڕە بە مۆدێلە ژمێریارییە سادەکانی پەرەسەندن پشتڕاستکراوەتەوە. لە لاساییکردنەوەکان ئەم جیاکارییە دەبێتە ھۆی ئەوەی کە ھەردوو ھاوکاری چاوەڕوان نەکراو بەرامبەر بە دوژمنکاریی ناو گرووپ و ناژیریانە بەرامبەر بە گرووپە دەرەکییەکان ئەنجام بدەن. گاری ئاڕ جۆنسن و ڤی ئێس فالگەر مشتومڕیان لەسەر ئەوە کردووە کە نەتەوەپەرستی و نیشتیمان پەروەری فۆرمی ئەم سنوورە ناو گروپانە/دەرەوەی گرووپن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=NW|یەکەم=1615 L. St|دوایین٢=Suite 800Washington|دوایین٣=Inquiries|یەکەم٣=DC 20036USA202-419-4300 {{!}} Main202-857-8562 {{!}} Fax202-419-4372 {{!}} Media|سەردێڕ=Compare Global Views of Moral Issues|ناونیشان=https://www.pewresearch.org/global/interactives/global-morality/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=Pew Research Center's Global Attitudes Project|زمان=en-US}}</ref> جۆناسان ھایدت تێبینی کردووە کە چاودێری تاقیکردنەوەیی کە ئاماژە بە پێوەرێکی ناو گرووپ دەکات، یەک بناغەی ڕەوشتی دابین دەکات کە بە شێوەیەکی بەرچاو لەلایەن پارێزگارەکانەوە بەکاردێت، بەڵام زۆر کەمترە لەچاو ئازادیخوازانەوە. پەسەندی ناو گرووپەکە ھەروەھا یارمەتیدەرە لە ئاستی تاک بۆ تێپەڕاندنی جینەکانی یەک. بۆ نموونە دایکێک کە حەزی لە منداڵەکانی خۆی دەکات زۆر بەرزترە لە منداڵانی خەڵکی تر، زیاتر لە ئەوەی بییەوێت بە منداڵەکانی دەدات' بەم شێوەیە چانسی مانەوەی منداڵەکانی و چانسی جینی خۆی بۆ بەردەوامبوونی زیاتر دەکات بەو ھۆیەوە، لە ناو دانیشتوواندا، فشاری دیاریکردنێکی بەرچاو ھەیە کە لە بەرامبەر ئەم جۆرە بەرژەوەندییە خۆپەرستییە دروست بووە، بەو شێوەیەی کە لە کۆتاییدا، ھەموو دایک و باوکەکان بە ئارەزووی منداڵەکانی خۆیان (ناو گرووپ) بەسەر منداڵەکانی تردا (گرووپی دەرەوە) دەسوڕێنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠١٤|سەردێڕ=Wayback Machine|ناونیشان=http://faculty.virginia.edu/haidtlab/articles/haidt.graham.2007.when-morality-opposes-justice.pub041.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140830110131/http://faculty.virginia.edu/haidtlab/articles/haidt.graham.2007.when-morality-opposes-justice.pub041.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === بەراوردکردنی کلتورەکان === پیتەرسۆن و سیلیگمان نزیک دەبنەوە لە تێڕوانینی ئەنترۆپۆلۆجی کە سەیری کلتورەکان، ناوچە جیۆ کلتورییەکان و بەدرێژایی ھەزارەھا دەکەن. ئەوان بەو ئەنجامە گەیشتوون کە ھەندێک لەچاکە و سەپاندن و ھەوەسەکان بەسەر ھەموو ئەو کلتورانەدا زاڵ بوون کە پشکنینیان بۆ کردوون. ئەو تواناییانەیان کە دەستنیشانیان کرد بریتین لە ژیری / زانین و مرۆڤبوون…. جگە لە زۆر بەخشین و پلەبەندی کۆمەڵایەتی. ھەریەک لەمانە چەند دابەشکردنێک لەخۆدەگرێت. بۆ نموونە مرۆڤایەتی خۆشەویستی و میھرەبانی و زیرەکی کۆمەڵایەتی لەخۆ دەگرێت. ھێشتا، ئەوانی تر بیردۆزی ئەوە دەکەن کە ڕەوشت ھەمیشە ڕەھا نییە، لەگەڵ ئەوەدا کە بابەتە ڕەوشتییەکان زۆرجار بە درێژایی ھێڵی کلتوری جیاوازن. توێژینەوەیەکی لێکۆڵینەوەی PEW لە نێوان چەندین نەتەوەدا لە ساڵی ٢٠١٤دا جیاوازییەکی کلتوری بەرچاو ڕوون دەکاتەوە لە نێوان ئەو کێشانەی کە پەیوەندیان بە ڕەوشتەوە ھەیە، لەوانە ترۆکان (تەڵاق)، کاروباری دەرەوەی ھاوسەرگیری، ھاوڕەگەزبازی، قومارکردن، لەباربردن، بەکارھێنانی ھەریەک لەو ٤٠ وڵاتەی ئەم توێژینەوەی تیادا ئەنجام دراوە دەرکەوتووە کە کۆمەڵێک ڕێژەیان ھەیە بەپێی چ ڕێژەیەک لە ھەر وڵاتێکدا پێیان وایە کێشە ڕەوشتییە ھاوبەشەکان بە ھیچ شێوەیەک لەئاستی قبوڵکردن و قبوڵ نەکردن نین یان بابەتە ڕەوشتییەکان ھی دەستکاریکردن نین. ھەر ڕێژەیەک سەبارەت بە گرنگی پرسی ڕەوشتی زۆر جیاوازە لەسەر ئەو کەلتوورەی کە دۆزە ڕەوشتییەکەی تێیدا پێشکەش دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Moral Relativism {{!}} Internet Encyclopedia of Philosophy|ناونیشان=https://iep.utm.edu/moral-re/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|زمان=en-US}}</ref> داکۆکیکارانی بیردۆزێک کە بە [[ڕەگەزپەرستی]] ڕەوشتی ناسراون بەشداری ئەو بیرۆکەیە دەکەن کە ڕەوشی ڕەوشتی ڕاستن یان ھەڵەن تەنھا لە چوارچێوەی خاڵێکی دیاریکراودا (بۆ نموونە کۆمەڵگای کلتوری). بە واتایەکی تر، ئەوەی لەڕووی ڕەوشتییەوە لە کلتورێکدا پەسەندە، لەوانەیە ناپەسەند بێت لە کلتورێکی تردا. ئەوان زیاتر قایلن بەوەی کە ھیچ چاکە و باشییەکی ڕەوشتی بە شێوەیەکی بابەتیانە ناتوانرێت ڕاست یان ھەڵە بسەلمێنرێت. ڕەخنەگرانی ڕەگەزگەرایی ڕەوشتی ئاماژە بە دڕندەیی مێژوویی وەک کۆرپەلەکردن، کۆیلایەتی، یان کۆمەڵکوژکردن دەکەن. فۆنس ترۆمپینارس، ئەندامانی کلتورە جیاوازەکان تاقی کردەوە لەگەڵ جیاوازی ڕەوشتی یەکێک لەمانە ئەوە بوو کە ئایا شۆفێری ئۆتۆمبێلێک ھاوڕێگای ڕێبوارێک دەبێت، کە سەرنشینە و سواری ئۆتۆمبێلەکەی بووە؟، درۆ دەکات بۆ ئەوەی شۆفێرەکە بپارێزێت لە ئەنجامی لێخوڕینی زۆر خێرا و لێدانی پیادەیەک. توێژەران بۆیان دەرکەوت کە کلتورە جیاوازەکان چاوەڕوانییەکی زۆر جیاوازیان ھەیە، لە ھیچەوە تا ئەوپەری دیاری نەکراو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Trompenaars|یەکەم=Fons|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/Did_the_Pedestrian_Die.html?id=BAYKAQAAMAAJ|سەردێڕ=Did the Pedestrian Die?: Insights from the World's Greatest Culture Guru|دوایین٢=Trompenaars|یەکەم٢=Alfons|ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Wiley|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤١١٢-٤٣٦-٠|زمان=en}}</ref> === پەرەسەندن === پەرەسەندنی ڕەوشتی مۆدێرن پڕۆسەیەکە لە نزیکەوە بەستراوە بە پەرەسەندنی کۆمەڵایەتیی کلتورییەوە. ھەندێک لە بایۆلۆجیستەکانی گوزەران، بەتایبەتی کۆمەڵناسی، پێیان وایە کە ڕەوشت بەرھەمێکە لە ھێزی گوزەران لە ئاستی تاکدا و ھەروەھا لە ئاستی گرووپدا لە ڕێگەی دەستنیشانکردنی گرووپەوە (ھەرچەندە تا چ ئاستێک ئەم بابەتە لە ڕاستیدا ڕوودەدات بابەتێکی مشتومڕە لە تیوری ھەندێک لە توێژەرانی بواری کۆمەڵایەتی قایل بوون کە ئەو کۆمەڵە ڕەفتارانەی کە ڕەوشت پێکدەھێنن بە شێوەیەکی زۆر گەشەیان کردوە چونکە ئەوان مانەوە یان سوودە زاوزێیییەکانیان دابین کردووە (واتە سەرکەوتنی پەرەسەندنیان زیاد کردووە). مرۆڤ لە ئەنجامدا ھەستەکانی «پرۆکۆمەڵایەتی» وەک ھەستی ھاوسۆزی یان تاوان، لە وەڵامی ئەو ڕەفتارە ڕەوشتیانەدا گەشەی کرد. لەسەر ئەم تێگەیشتنە ڕەوشت کۆمەڵێک ڕەفتاری خۆسەپێن و لە ڕووی بایۆلۆجییەوە بەڕێوەدەبرێن کە ھانی ھاوکاری کردنی مرۆڤ دەدەن، بایۆلۆجیستەکان قایل بوون کە ھەموو ئاژەڵە کۆمەڵایەتییەکان، لە مێروولە تا فیلەکان، ڕەفتارەکانیان دەستکاری کردووە، بە خۆپەرستیی خێرا بە مەبەستی باشترکردنی پەرەسەندنی خۆیان. ڕەوشتی مرۆڤ ھەرچەندە ئاڵۆز و تێکەڵە بە بەراورد بە ڕەوشتی ئاژەڵانی دیکە، لە بنەڕەتدا دیاردەیەکی سروشتییە کە گەشەی کرد بۆ سنووردارکردنی تاکگەرایی زیادەڕەوی کە دەتوانێت ھاوئاھەنگی گرووپێک لاواز بکات و بەو ھۆیەوە ڕووسپی بوونی تاکەکان کەم بکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Shermer|یەکەم=Michael|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/The_Science_of_Good_and_Evil.html?id=eevvWAcMBaAC|سەردێڕ=The Science of Good and Evil: Why People Cheat, Gossip, Care, Share, and Follow the Golden Rule|دوایین٢=McFarland|یەکەم٢=Dennis|ڕێکەوت=٢ی شوباتی ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Macmillan|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٥٠-٧٥٢٠-٥|زمان=en}}</ref> لەم ڕوانگەیەوە، پەرلەی ڕەوشتی لە کۆتاییدا لەسەر غەریزە سۆزدارییەکان و بیردۆزەکان دامەزراوە کە لە ڕابردوودا بۆی دەستنیشان کرابوون چونکە یارمەتی مانەوە و بەرھەمھێنانیان داوە (ڕووسپی بوونی گشتی کۆمەڵەکەیان). نموونەکان: گرێبەستی دایک دیاری کراوە بۆ ئەوەی کە مانەوەی نەوەکانی باشتر دەکات کاریگەری وێستەرمارک، کە نزیکی لە ماوەی ساڵانی سەرەتادا سەرنجڕاکێشانی سێکسی دوولایەنە کەم دەکاتەوە، تابۆکانی ژێر پێ دەکات لە دژی بەرھەڵستکردن چونکە ئەگەری ڕەفتاری مەترسیداری بۆماوەیی کەم دەکاتەوە یان کورتیان دەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=O’Connell|یەکەم=Sanjida M.|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ١٩٩٥|سەردێڕ=Empathy in chimpanzees: Evidence for theory of mind?|ناونیشان=https://doi.org/10.1007/BF02382862|journal=Primates|زمان=en|بەرگ=٣٦|issue=3|پەڕەکان=٣٩٧–٤١٠|doi=10.1007/BF02382862|issn=1610-7365}}</ref> دیاردەی دووبەرەکیی لە سروشتدا لەلایەن زیندەوەرناسانی تەواوکاری وەک یەک ڕێگا بۆ دەستکردن بە تێگەیشتن لە ڕەوشتی مرۆڤ دەبینرێت. کارەکەی بە شێوەیەکی ئاسایی بۆ دڵنیابوون لە دابینکردنی سەرچاوە گرنگەکان، بە تایبەتی بۆ ئەو ئاژەڵانەی کە لە ژینگایەکدا دەژین کە بڕێکی خۆراک یان کوالێتی بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو دەگوازێتەوە. بۆ نموونە، ھەندێک لە شەمشەمەکوێرەکان شکستیان ھێنا لە خواردنی ھەندێ لە نێچیرەکان لەکاتێکدا ھەندێکی تر سەرکەوتوون لە خواردنی زیادە. شەمشەمەکوێرەکان کە خواردنیان خوارد، دواتر بەشێک لە ژەمی خوێنەکەیان ڕێک دەخات بۆ ڕزگارکردنی تایبەتمەندییەک لە برسییەتی. لەو کاتەوەی ئەم ئاژەڵانە لە چەندین ساڵدا لە گرووپە نزیکەکانیان دەژین، تاکێک دەتوانێت کاریگەری لەسەر ئەندامانی گرووپی تر بکات بۆ گەڕاندنەوەی چاکە لە شەوانێکدا کە برسی دەبێت (ویلکینسۆن، ١٩٨٤) مارک بیکۆف و جێسیکا پیرس (٢٠٠٩) مشتومڕیان لەسەر ئەوە کردووە کە ڕەوشت کۆمەڵێک لە توانای ڕەفتارییە کە بە ئەگەری زۆر لەلایەن ھەموو ئەو شیردەرانەی کە لە گرووپە کۆمەڵایەتییە ئاڵۆزەکاندا دەژین (وەک گورگ، کۆت، فیل، دۆلفین، ڕات، شامپانزی) ھاوبەشیان کردووە ڕەوشت بە «کۆمەڵێک ھەڵسوکەوتی پەیوەست بە یەکترەوە پێناسە دەکەن کە لە نێو گرووپە کۆمەڵایەتییەکاندا کارلێکە ئاڵۆزەکان دەچێنن و ڕێک دەخات» ئەم کۆمەڵە ڕەفتارانە ھاوسۆزی و مامەڵە و سۆز و ھاوکاری و ھەستی دادپەروەری لەخۆدەگرێت لە کاری پەیوەندیداردا بە باوەڕەوە دەرکەوت کە شامپانزییەکان لە چوارچێوەیەکی زۆر جیاوازدا ھاوسۆزی بۆ یەکتر نیشان دەدەن ھەروەھا خاوەنی توانای ئەوەن کە لە فێڵ تێوەگلان و ئاستی سیاسەتی کۆمەڵایەتی پرۆتۆتیپی مەیلەکانی خۆیان بۆ گوسی و بەڕێوەبردنی ناوبانگ ڕابکێشن. کریستۆفەر بۆھم (١٩٨٢)گریمانەی ئەوەی کردووە کە پەرەسەندنی چڕی ئاڵۆزی ڕەوشتی لە سەرانسەری پەرەسەندنی ھۆمینید بەھۆی زیادبوونی پێویستیی خۆلادان لە ناکۆکی و برینداری لە جووڵانەوە بۆ کردنەوەی سەڤانا و پەرەپێدانی چەکی بەردین بووە تیۆرەکانی تر ئەوەیە کە زیادکردنی ئاڵۆزی بە سادەیی بەستراوە بۆ زیادکردنی قەبارەی گرووپ و قەبارەی مێشک، و بە تایبەتی پەرەسەندنی تیۆری و توانای مێشک.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Boehm|یەکەم=Christopher|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٢|سەردێڕ=The evolutionary development of morality as an effect of dominance behavior and conflict interference|ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0140175082920693|journal=Journal of Social and Biological Structures|زمان=en|بەرگ=٥|issue=4|پەڕەکان=٤١٣–٤٢١|doi=10.1016/S0140-1750(82)92069-3|issn=0140-1750}}</ref> == دەروونناسی == لە دەروونناسی ڕەوشتی ھاوچەرخ، ڕەوشت بە گۆڕان دادەنرێت لە ڕێگەی گەشەی کەسییەوە. چەندین دەروونناس بیردۆزیان لەسەر گەشەکردنی ڕەوشت بەرھەم ھێناوە، کە بە شێوەیەکی ئاسایی بە قۆناغی ڕەوشتی جیاوازدا تێدەپەڕێت. لۆرێنس کۆھلبێرگ، ژان پیاژە و ئێلیۆت توریل ڕێبازی زانستیانەی - گەشەپێدانیان ھەیە بۆ گەشەی ڕەوشتی؛ بۆ ڕەوشتە تیۆرییەکان لە زنجیرەیەک قۆناغ یان دۆمەینێکی بنیاتنەردا پێکدێن. لە ڕێبازی ڕەوشتی چاودێریدا کە کارۆل گیلیگان دایمەزراندوە، گەشەی ڕەوشتی لە چوارچێوەی بایەخداندا دادەنێت، پەیوەندی دوولایەنەی وەڵامدەرەوە کە لەسەر بنەمای پەیوەندی نێوانیان، بەتایبەتی لە دایک و باوکایەتی و لە پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکاندا بە گشتی دەبینێتەوە. دەروونناسانی کۆمەڵایەتی وەک مارتن ھۆفمان و جۆناسان ھایدت جەخت لەسەر گەشەی کۆمەڵایەتی و سۆزداری لەسەر بنەمای بایۆلۆجی دەکەنەوە، وەک ھاوسۆزی. تیۆریزانانی شوناسی ڕەوشتی دادەنێن، ویلیام دیمۆن و مردخای نیسان، پابەندبوونی ڕەوشتی بە پەرەسەندنی شوناسێکی خۆناساندنەوە دەبینن کە بە مەبەستەکانی ڕەوشت پێناسە دەکرێت: ئەم خۆناساندنە ڕەوشتییە دەبێتە ھۆی ھەستکردن بە بەرپرسیارێتی بەرژەوەندی مێژوویی لە دەروونناسیدا، تیۆرییەکانی دەروونناسی وەک زیگموند فرۆید کە پێیان وایە گەشەی ڕەوشتی بەرھەمی لایەنەکانی سوپەر ئیگۆیە وەک خۆدزیینەوە لە گوناھی شەرم.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bergmann|یەکەم=Jörg R.|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ١٩٩٨|سەردێڕ=Introduction: Morality in Discourse|ناونیشان=https://doi.org/10.1080/08351813.1998.9683594|journal=Research on Language and Social Interaction|بەرگ=٣١|issue=3-4|پەڕەکان=٢٧٩–٢٩٤|doi=10.1080/08351813.1998.9683594|issn=0835-1813}}</ref> === دیاریکردنی ڕەوشت === وەک جێگرەوەیەک بۆ تەماشاکردنی ڕەوشت و سیفەتێکی تاک، ھەندێک لە کۆمەڵناسان و ھەروەھا دەروونناسانی کۆمەڵایەتی وردبینی خۆیان بردووەتە سەر لێکۆڵینەوە لە چۆنییەتی ھەڵسوکەوتی کەسەکان لە کارلێکدانەوەی کۆمەڵایەتییەکانیاندا، لە ڕووی ڕەوشتەوە. ناسینەوەی ڕەوشت ئاماژە بە پرۆسەی زانستگەرایی دەکات کە ڕێگە بە کەسێک دەدات بە شێوازی ڕەوشتیانە ڕێگەی خۆی بکاتەوە یان بڕیار بدات. ئەمە لە چەندین پرۆسەی زانیاری گشتی پێکھاتووە، کە تێگەیشتنی دەبێتە ھاندەرێکی ڕەوشتی بە پەرۆش بۆ ڕووبەرووبوونەوەی کێشە ڕەوشتییەکانی. لەکاتێکدا گرینگە ئاماژە بەوە بکەین کە یەک ڕێچکەی زانستی تایبەت بە ناسینەوەی ڕەوشت تەرخان نەکراوە، کە تایبەتمەندی ئەوەی تێدابێت لە پرۆسەی تایبەت-گشتییەوە بۆ ڕەفتاری ڕەوشتی، ھەروەھاھەوڵدانێکی زانستی ڕەخنەئامێزە بۆ تێگەیشتن لە چۆنییەتی کارکردنیان. دەروونناسانی ڕێبەری و دەروونناسانی دەماری لێکۆڵینەوە دەکەن لە تێوەگلانەکان بۆ ئەم پرۆسە زانستیانە و کارلێککردنەکانیان، ھەروەھا چۆن ئەمانە بە ئەنجامدانی تاقیکردنەوەی کۆنترۆڵکراو بەشداری لە ڕەفتاری ڕەوشتی دەکەن. لەم تاقیکاریانەدا بە شێوەیەکی ڕەوشتیانە لە بەرامبەر ھاندەرە ناڕەوشتییەکان بەراورد دەکرێن، لە کاتی کۆنتڕۆڵکردنی بۆ ناوەڕۆک یان چۆنییەتی ھەڵگرتنیان. زۆرجار، وەڵامی دەماری جیاواز بۆ بە تایبەتی بەیاننامە ڕەوشتییەکان یان دیمەنەکان، بە بەکارھێنانی تاقیکردنەوەی وێنەی دەماری کرداری تاقی دەکرێنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Cromdal|یەکەم=Jakob|دوایین٢=Tholander|یەکەم٢=Michael|ڕێکەوت=٢٠١٤|سەردێڕ=Morality in professional practice|ناونیشان=http://urn.kb.se/resolve?urn=urn:nbn:se:liu:diva-116647|journal=Journal of Applied Linguistics and Professional Practice|بەرگ=٩|issue=2|پەڕەکان=١٥٥–١٦٤}}</ref> لە ڕووی ڕەخنەیییەوە، ئەو پرۆسە زانستییە دیاریکراوانەی کە بەشدارن پشت بەو دۆخە دەبەستن کە مرۆڤ ڕووبەڕووی دەبێتەوە بۆ نموونە، لەکاتێکدا ئەو بارانەی کە پێویستی بە بڕیارێکی چالاک ھەیە لەسەر ھەڵەیەکی ڕەوشتی لەوانەیە پێویستی بە ھۆکاری چالاک ھەبێت یان کاردانەوەیەکی خێرا بۆ پێشێلکارییەکی ڕەوشتی شۆککەر لەوانەیە کرداری خێرا و کاریگەری تێدا بێت. لەگەڵ ئەوەشدا، ھەندێک لە شارەزایان پێیان وایە کە بارە دەروونییەکان-باوەڕەکان، مەبەستەکان، ئارەزووەکان، سۆزەکان بۆ خۆی و ئەوانی تر تایبەتمەندییەکی ھاوبەش و مەودایەکی فراوانی دۆخی پرۆتۆتیفی بێت. لەگەڵ ئەمەدا، شیکردنەوەیەکی مێتا چالاکی تێکەڵی دۆزییەوە لە نێوان سۆزی ڕەوشتی و ئەرکی ڕەوشتی ژیری، کە پێشنیاری تۆڕێکی دەماری ھاوبەش بۆ ھەردوو ئەرکەکە دەکات. ئەنجامەکانی ئەم مێتا شیکردنەوەیە، ھەرچۆنێک بێت، ئەوەشی خستەڕوو کە پرۆسەی تێکردنی ڕەوشت کاریگەری لەسەر داواکاری ئەرکەکان ھەیە. سەبارەت بە دۆزەکانی ڕەوشت لە یارییە ڤیدیۆیییەکان ھەندێک لە زانایان پێیان وایە بەھۆی ئەوەی یاریزانەکان وەک ئەکتەر لە [[کایەی ڤیدیۆیی]] دەردەکەون دووریی لە نێوان ھەستی خۆیان و ڕۆڵی یارییەکە لە ڕووی خەیاڵەوە دەپارێزن. بۆیە بڕیاردەری و ڕەفتاری ڕەوشتی یاریزانەکان لە یارییەکەدا نوێنەرایەتی دۆگمای ڕەوشتی یاریزان ناکات. بەم دواییانە دەرکەوت کە فەرمانە ڕەوشتییەکان لە سێ پێکھاتەی جیاواز پێک دێت کە ھاوتەریبن لەگەڵ فەرمانەکان لە سێ تیۆری ڕەوشتی زاڵ (ڕەوشتی چاک و دیۆنتۆلۆژی و گونجاو): کاراکتەری کەسێک (بریکار-پێکھاتە، A)؛ کردارەکانیان (کردار، د) و ئەنجامەکان لە دۆخەکەدا ھێنایە ئاراوە (ئەنجامەکان- پێکھاتە، ج). ئەمە، ئەوە دەگونجێنێت کە تێوەچوونە جۆراوجۆرەکانی ئەو دۆخەی کە مرۆڤ ڕووبەڕووی دەبێتەوە کاریگەری لەسەر ناسینەوەی ڕەوشتی ھەیە.<ref>https://academic.oup.com/monist/article-abstract/95/3/355/1169130</ref> === زانستی دەمار === کاتێک کە مرۆڤ بیردەکاتەوە دەربارەی دۆزە ڕەوشتییەکان ئەوا ھەندێک ناوچەی مێشک چاڵاک دەبن کە بە چەند مێتا شیکردنەوەیەکی گەورە لە گۆڕانکارییەکانی چالاکی مێشک ڕەت دەبن. تۆڕە دەمارییەکان لە ژێرەوەی بڕیاری ڕەوشتیدا ھاوئاھەنگن دەبن لەگەڵ ئەو تۆڕەی کە پەیوەندی ھەیە بە نوێنەرایەتی کردنی مەرامەکانی ئەوانی تر (وەک بیردۆزی ھزر) و ئەو تۆڕەی کە پەیوەندی ھەیە بە نوێنەرایەتی کردنی ئەوانی تر ' ئەمە پشتگیری ئەو بیرۆکەیە دەکات کە ڕەوشتی ھزری پەیوەندی بە ھەمو بینینی شتەکان لە ڕوانگەی کەسانی ترەوە ھەیە و ھەمیش ھەستی ئەوانی تر دەچەوسێنێتەوە. ئەم ئەنجامانە بەڵگەی ئەوە دەخەنە ڕوو کە تۆڕە دەمارییەکان لەژێر بڕیاری ڕەوشتیدا جیھانی بێت (واتە، لەوانەیە شتی وا نەبێت وەک «مۆدێلێکی ڕەوشتی» لە مێشکی مرۆڤدا) و لەوانەیە جیاببێتەوە بۆ سیستەمی لاوەکی زانستیانە و کاریگەر.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Sinnott-Armstrong|یەکەم=Walter|دوایین٢=Wheatley|یەکەم٢=Thalia|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠١٤|سەردێڕ=Are moral judgments unified?|ناونیشان=https://doi.org/10.1080/09515089.2012.736075|journal=Philosophical Psychology|بەرگ=٢٧|issue=4|پەڕەکان=٤٥١–٤٧٤|doi=10.1080/09515089.2012.736075|issn=0951-5089}}</ref> === فراوانی مێشک === پێکھاتەیەکی گرنگ و ھاوبەش لە فەرمانی ڕەوشتیدا توانای دۆزینەوەی ناوەڕۆکێکی ڕەوشتیانەی بە بەخشندەیی لە چوارچێوەیەکی کۆمەڵایەتی دیاریکراودا دەگرێتەوە. توێژینەوەکانی ئەم دوایییە تۆڕە سەلینسەکەی دەخستە پاڵ ئەم دۆزینەوەی سەرەتایی ناوەڕۆکە ڕەوشتە. تۆڕی سلینس وەڵام دەداتەوە بۆ ڕووداوەکانی ڕەفتاری پێویست. ڕەنگە ڕەخنەگر بێت بۆ مۆدولکردنی کارلێکەکانی تۆڕی کۆنتڕۆڵی ژێردەست و پێشەوە لە خزمەتکردن بە پرۆسە ئاڵۆزە ئەخلاقییەکان و پرۆسەی بڕیاردان. دروستکردنی ڕاشکاوانەی حەقی ئەخلاقی و حوکمە ھەڵەکان ھاوکاتە لەگەڵ چالاککردن لە کۆرتێکسی پێش پێشەوەیی ونترۆمیدیا (VMPC) لەکاتێکدا کاردانەوە ئینستیوییەکان بۆ بارودۆخەکان لەخۆدەگرێت ھاندانی VMPC بە ھاندانی مەگناتیسی ترانس کرانیاڵ، نیشان دراوە بۆ ڕێگریکردن لە توانای بابەتەکانی مرۆڤ بۆ لەبەرچاوگرتنی مەبەست لە کاتی پێکھێنانی حوکمێکی ئەخلاقیدا. بەپێی ئەم لێکۆڵینەوەیە، تی ئێم ئێس توانای بەشداربووان بۆ ئەنجامدانی ھیچ حوکمێکی ئەخلاقی تێکنەداوە بەپێچەوانەوە، حوکمە ئەخلاقییەکانی زیانە ئەنقەستەکان و زیان نەگەیاندنەکان لەلایەن TMSەوە بۆ یان RTPJ یان شوێنی کۆنتڕۆڵکردن، ھەرچەندە، خەڵک بە شێوەیەکی ئاسایی حوکمی ئەخلاقی دەکەن لە زیانە ئەنقەستەکان بە لەبەرچاوگرتنی نەک تەنھا ئەنجامە زیانبەخشەکانی کردارەکە بەڵکو مەبەست و باوەڕی بریکارەکە. کەواتە بۆچی حوکمە ئەخلاقییەکان لە زیانە بە ئەنقەستەکان کاریگەر نەبوون لەلایەن TMS بۆ RTPJ؟ یەکێک لە ئەگەرەکان ئەوەیە کە حوکمە ئەخلاقییەکان بە شێوەیەکی ئاسایی ڕەنگدانەوەی کردارێکی کێشراو لە ھەر زانیارییەکی پەیوەندیداری ئەخلاقی کە بەردەستە لەو کاتەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Young|یەکەم=Liane|دوایین٢=Dungan|یەکەم٢=James|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Where in the brain is morality? Everywhere and maybe nowhere|ناونیشان=https://doi.org/10.1080/17470919.2011.569146|journal=Social Neuroscience|بەرگ=٧|issue=1|پەڕەکان=١–١٠|doi=10.1080/17470919.2011.569146|issn=1747-0919|pmid=٢١٥٩٠٥٨٧}}</ref> لەسەر بنەمای ئەم تێڕوانینە، کاتێک زانیاری سەبارەت بە باوەڕی بریکارەکە بەردەست نییە یان ڕیسوا دەبێت، حوکمە ئەخلاقییە دەرئەنجامەکە بە سادەیی گوزارشت لە کێشی بەرزتر دەکات لە فاکتەری پەیوەندیداری ئەخلاقی تر (وەک، دەرئەنجام). بە شێوەیەکی جێگرەوە، دوای تی ئێم ئێس بۆ RTPJ، لەوانەیە حوکمە ئەخلاقییەکان لە ڕێگای پرۆسەی نائاسایییەوە ئەنجام بدرێت کە باوەڕەکە لەبەرچاو ناگرێت. لەسەر ھەر دوو حسابێک، کاتێک زانیاری باوەڕ کەم دەبێتەوە یان بەردەست نییە، حوکمە ئەخلاقییەکان دەگوێزرێتەوە بۆ ھۆکاری تری پەیوەندیداری ئەخلاقی (وەک، دەرئەنجام) بۆ زیانە بە ئەنقەستەکان و زیان نەگەیاندنەکان، لەگەڵ ئەوەشدا ئەنجامەکە ھەمان حوکمی ئەخلاقی پێشنیار دەکات بۆ مەبەست. بەم شێوەیە توێژەران پێشنیاری ئەوە دەکەن کە TMS بۆ RTPJ پرۆسەی باوەڕە نەرێنییەکانی تێکدا بۆ ھەردوو زیانە بە ئەنقەستەکان و ھەوڵدان بۆ زیانەکان، بەڵام دیزاینی ئێستا ڕێگەی بە لێکۆڵەرەوەکان دا کە ئەو کاریگەرییە تەنیا لە حاڵەتی ھەوڵدان بۆ زیانەکان بدۆزنەوە، کە بە ھەمان شێوە کەسانی کەمئەندامی VMPC دادگایی کردارێک دەکەن بە تەواوی لەسەر ئەنجامەکەی و ناتوانن ئەو کردارە لەبەرچاو بگرن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Yoder|یەکەم=Keith J.|دوایین٢=Decety|یەکەم٢=Jean|ڕێکەوت=٢٠١٨|سەردێڕ=The neuroscience of morality and social decision-making|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6372234/|journal=Psychology, crime & law: PC & L|بەرگ=٢٤|issue=3|پەڕەکان=٢٧٩–٢٩٥|doi=10.1080/1068316X.2017.1414817|issn=1068-316X|pmc=٦٣٧٢٢٣٤|pmid=٣٠٧٦٦٠١٧}}</ref> === دەمارە ئاوێنەیییەکان === دەمارە ئاوێنەکان دەماری مێشکن کە ئاگر دەدەن کاتێک کەسێکی تر تێبینی دەکرێت کە کردارێکی دیاریکراو ئەنجام دەدات. دەمارەکان تەقە دەکەن لە لاساییکردنەوەی کردارەکە کە چاودێری دەکرێت، ئەمەش دەبێتە ھۆی ئەوەی ھەمان ماسولکەکان بە خولەکێک لە چاودێردا کار بکەن وەک ئەوەی کە بە شێوەیەکی زۆر گەورە کار دەکەن لە کەسەکە لە ڕاستیدا کردارەکە ئەنجام دەدەن. توێژینەوە لەسەر دەمارە ئاوێنەکان، لەوەتەی دۆزینەوەیان لە ساڵی ١٩٩٦،[٤٧] پێشنیاری ئەوە دەکات کە ئەوان ڕۆڵیان ھەبێت بۆ ئەوەی نەک تەنیا لە تێگەیشتنی کرداردا، بەڵکو لە ھاوسۆزی ھاوبەشکردنی سۆزدا ڕۆڵیان ھەبێت زانای دەماری مەعریفی جین دیکیتی پێی وایە کە توانای ناسینەوە و ئەزموونێکی نەشیاو ئەوەی کە تاکێکی تر پێیدا تێپەڕی دەبێت ھەنگاوێکی سەرەکی بوو بۆ پێشەوە لە پەرەسەندنی ھەڵسوکەوتی کۆمەڵایەتی و لە کۆتاییدا ئەخلاق. [٤٨] ناتوانیت ھەست بە ھاوسۆزی بکات یەکێکە لە تایبەتمەندییە پێناسەکراوەکانی سایکۆپاتی، ئەمەش وا دەردەکەوێت کە پشتگیری بکات بۆ تێڕوانینی دیکیتی. ئەگەر ئەخلاق وەڵامدەرەوەی ئەو پرسیارە بێت کە ' چۆن دەبێت لە ئاستی تاکدا بژین' سیاسەت دەکرێت وەک ئەوەی لە ئاستی کۆمەڵایەتیدا ھەمان پرسیار چارەسەر بکات، ھەرچەندە بواری سیاسی کێشە و تەحەدای زیاتر دروست دەکات. بۆیە بێسەروشوێنکردنە کە بەڵگەکان لە پەیوەندی نێوان ھەڵوێستەکان لە ئەخلاق و سیاسەتدا دۆزراوەتەوە. تیۆری بنەما ئەخلاقییەکان، کە لەلایەن جۆناتان ھایدت و ھاوپیشەکانی، بۆ لێکۆڵینەوە لە جیاوازییەکانی نێوان ئازادیخوازان و کۆنەپارێزان بەکارھێنراوە، لەو بارەیەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Monin|یەکەم=Benoît|دوایین٢=Pizarro|یەکەم٢=David A.|دوایین٣=Beer|یەکەم٣=Jennifer S.|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Deciding versus Reacting: Conceptions of Moral Judgment and the Reason-Affect Debate|ناونیشان=https://doi.org/10.1037/1089-2680.11.2.99|journal=Review of General Psychology|زمان=en|بەرگ=١١|issue=2|پەڕەکان=٩٩–١١١|doi=10.1037/1089-2680.11.2.99|issn=1089-2680}}</ref> ڕەوشتی گرووپ لە چەمک و باوەڕە ھاوبەشەکانەوە گەشە دەکات و زۆرجار بۆ ڕێکخستنی ڕەفتار لە ناو کلتورێک یان کۆمەڵگایەکدا کۆدەکرێتەوە. کردارە پێناسەکراوەکانی جۆراوجۆر دێن کە پێیان دەوترێت مۆراڵ یان نائەخلاقی ئەوکەسانەی کە کرداری ئەخلاقی ھەڵدەبژێرن بە شێوەیەکی بەناوبانگ بۆ خاوەنداریکردن لە «فیبری ئەخلاقی»، لەکاتێکدا لەوانەیە ئەوانەی کە لە ڕەفتاری نائەخلاقیدا سەرگەردانن وەک لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە لە ناو ببرێن. بەردەوام بوونی گرووپێک لەوانەیە پشت بە گونجاندنێکی بەربڵاو بێت بۆ کۆدەکانی ڕەوشت؛ نەتوانین بۆ ھەموارکردنی کۆدی ئەخلاقی لە وەڵامدانەوە بە بەرەنگارییە نوێکان ھەندێک جار متمانە بە نەمانی کۆمەڵگایەک ھەیە (نموونەیەکی ئەرێنی دەبێتە کرداری چاکسازی سیسترسی لە بوژاندنەوەی مۆناتیسم؛ نموونەیەکی نەرێنی دەبێتە ڕۆڵی دۆاگەر ئیمپرێس لە ژێردەستی چین بۆ بەرژەوەندی ئەورووپی). لەناو بزووتنەوە ناسیۆنالیستەکاندا ھەندێک مەیل ھەبووە ھەست بەوە بکات کە میللەتێک بەبێ دانپێدانانی یەک ڕەوشتی ھاوبەش، بەبێ ڕەچاوکردنی ناوەڕۆکەکەی ڕزگاری نابێت و سەرفراز نابێت. ڕەوشتی سیاسیش پەیوەندی بە ھەڵسوکەوتی نێو دەوڵەتی حکوومەتە نەتەوەیییەکانەوە ھەیە و بۆ ئەو پشتگیرییەی کە لە دانیشتووانی میوانەکەیانەوە وەردەگرن پەیمانگای ئینستیتیوتی ئینستتیوتی ئینستیتیوتی سێنتانس کە بە ھاوکاری جاسی ڕیس ئانتیس دامەزراوە، لە ڕێگەی چوارچێوەی بازنەیەکی ئەخلاقی فراوان نوام چامسکی دەڵێت کە “” ئەگەر ئێمە پرەنسیپی گشتگیریی ھەڵبگرین: ئەگەر کردارێک ڕاست بێت (یان ھەڵە) بۆ ئەوانی تر، ئەوە بۆ ئێمە ڕاستە (یان ھەڵەیە).<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bartel|یەکەم=Christopher|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Free will and moral responsibility in video games|ناونیشان=https://doi.org/10.1007/s10676-015-9383-8|journal=Ethics and Information Technology|زمان=en|بەرگ=١٧|issue=4|پەڕەکان=٢٨٥–٢٩٣|doi=10.1007/s10676-015-9383-8|issn=1572-8439}}</ref> بەڕاستی ئەوانەی کەناگەنەناو کەمترین ئاستی ئەخلاقی بۆ خۆیان ئەو پێوەرانەی کەدەیانەوێت بۆ ئەوانی تر جێبەجێ دەکەن، بەڕاستی ناتوانرێت بەجدی وەربگیرێن کاتێک کەباس لەگوناھو وەڵامدانەوە دەکەن. یان ڕاست و دروست، چاکە و خراپ. لە ڕاستیدا یەکێک لەوانە، ڕەنگە سەرەتاییترین بنەما ڕەوشتییەکان، بنەمای جیھانییەتی بێت، واتە ئەگەر شتێک بۆ من دروست بێت، ئەوە بۆ تۆیە؛ ئەگەر بۆ تۆ ھەڵە بێت، ئەوە بۆ من ھەڵەیە. ھەر کۆدی ئەخلاقی کە تەنانەت شایەنی سەیرکردنیش بێت بە جۆرێک لە ناوکی خۆی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Sevinc|یەکەم=Gunes|دوایین٢=Spreng|یەکەم٢=R. Nathan|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=Contextual and Perceptual Brain Processes Underlying Moral Cognition: A Quantitative Meta-Analysis of Moral Reasoning and Moral Emotions|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3913597/|journal=PLoS ONE|بەرگ=٩|issue=2|پەڕەکان=e٨٧٤٢٧|doi=10.1371/journal.pone.0087427|issn=1932-6203|pmc=٣٩١٣٥٩٧|pmid=٢٤٥٠٣٩٥٩}}</ref> == ڕەوشت و ئایین == دین و ڕەوشت ھاوئاھن نییە. ئەخلاق پشت بە ئایین نابەستێت ھەرچەندە بۆ ھەندێک ئەمە "گریمانەیەکی ئۆتۆماتیکی"یە. [٥٨] بەپێی فەرھەنگی وێستمینستر لە ڕەوشتی مەسیحی، ئایین و ڕەوشتی "دەبێت پێناسەی جیاواز بکرێت و ھیچ پەیوەندییەکی پێناسەیی لەگەڵ یەکتردا نەبێت. لە ڕووی چەمکەوە و لە پرەنسیپدا ئەخلاق و سیستەمێکی بەھای ئایینی دوو جۆری جیاوازی سیستەمی بەھا یان ڕێبەری کردارن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Dubljević|یەکەم=Veljko|دوایین٢=Sattler|یەکەم٢=Sebastian|دوایین٣=Racine|یەکەم٣=Eric|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Deciphering moral intuition: How agents, deeds, and consequences influence moral judgment|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6166963/|journal=PLoS ONE|بەرگ=١٣|issue=10|پەڕەکان=e٠٢٠٤٦٣١|doi=10.1371/journal.pone.0204631|issn=1932-6203|pmc=٦١٦٦٩٦٣|pmid=٣٠٢٧٣٣٧٠}}</ref> === ڕەوشتی جوولەکەیی === ڕەوشتی جوولەکە فەلسەفەی ئەخلاقی ئایینی جوولەکەیە یان خەڵکی جوولەکەیە جۆرێک لە ڕەوشتی نۆرمی، ئەخلاقی جوولەکە لەوانەیە کێشە لە یاسای جوولەکەدا و ھەروەھا کێشەی نا یاسایی بگرێتەوە، و لەوانەیە تێکەڵ بە لێکچوونەکانی جوودە و نەریتی فەلسەفی ڕۆژاوایی ئەخلاق بێت. نەریتە ئەخلاقییەکان لە سەرانسەری ئینجیلی عبری و تەوراتی زارەکی ڕەبییندا دەدۆزرێنەوە کە ھەردووکیان کتێبی پیرۆزی عبرییان لێکداوەتەوە و خەریکی بابەتی ڕۆمانن. ئەخلاق لایەنێکی سەرەکی ئەدەبی ڕەبیعی یاسایی و ئەدەبی حەلاخایە کە لە میشنەح و تەلمود و تێکستەکانی تردا دۆزراوەتەوە. ئەخلاق ھەروەھا لایەنێکی سەرەکی ئەدەبی ڕەبیعییە نا یاسایییەکانە، ئەدەبیاتەکانی ئەگادە. باشترین دەقی ناسراو لە یەھودییەتی ڕابینیک کە پەیوەست بە ئەخلاقەوە ھەیە، بریتییە لە تراکتۆری میشنەی نا یاسایی ئاڤۆت ("باپیران") کە بە گشتی وەک "ئەخلاقی باوکەکان" وەرگێڕدراوە === ڕەوشتی کریستیانی === ڕەوشتی مەسیحی، کە بە ئیلتیۆلۆژی ئەخلاقیش ناسراوە، سیستەمێکی ئەخلاقی فرەلایەنە: ئەخلاقێکی ئەخلاقە کە تیشک دەخاتە سەر بنیاتنانی کاراکتەری ئەخلاقی، و ڕەوشتێکی دیۆنتۆلۆژی (تیۆری فەرمانە خوایییەکان) کە ھەڵبژاردەکان ھەڵدەسەنگێنێت. ھەروەھا ڕەوشتی یاسای سروشتی تێدایە، کە لەسەر ئەو باوەڕە بنیاتنراوە کە ئەو سروشتەی مرۆڤەکانە - کە لە وێنەی خودادا دروست کراوە و توانای ئەخلاق و ھاوکاری و عەقڵانییەتی و ھەستکردن و ھەندێکی تر ھەیە - ئاگادار دەکاتەوە کە چۆن ژیان دەبێت بژی و ھۆشیاری [١]:٩٣ لایەنەکانی تری ڕەوشتی مەسیحی، کە نوێنەرایەتی بزووتنەوەکانی وەک ئینجیلی کۆمەڵایەتی و [[خواناسی]] ڕزگاریی دەکەن، لەوانەیە تێکەڵ بکرێن بە ناوچەی چوارەم کە ھەندێک جار پێی دەوترێت ڕەوشتی پێغەمبەرانە. ڕەوشتی مەسیحی ناوکی [[مێتافیزیک]]ی خۆی لە ئینجیلەوە وەردەگرێت و خودا وەک سەرچاوەی کۆتایی ھەموو دەسەڵاتێک دەبینێت. ئیپستیمۆلۆژیای ئاشکرا و چاکسازی و ئیرادە، سێ شێوە باوەکانی ئیپستیمۆلۆژیای مەسیحین. ھەمەجۆری تێڕوانینی ئەخلاقی لە ئینجیلدا بووە ھۆی دووبارەبوونەوەی ناکۆکی لەسەر پێناسەکردنی بنەما ئەخلاقییە بنەڕەتییەکانی مەسیحی، بە لایەنی کەمەوە حەوت پرەنسیپی سەرەکی گفتوگۆی ھەمیشەیی و دووبارە لێکدانەوە. ئەخلاقە مەسیحییەکان عەقڵ و فەلسەفە و یاسای سروشتی و زانستە کۆمەڵایەتییەکان و ئینجیل بەکاردەھێنن بۆ داڕشتنی لێکدانەوە مۆدێرنەکانی ئەو بنەمایانە؛ ڕەوشتی مەسیحی بەسەر ھەموو بوارەکانی ئەخلاقی شەخسی و کۆمەڵایەتیدا جێبەجێ دەکرێت. === ڕەوشتی ئیسلامی === ڕەوشتی ئیسلامی (ئۆھلدینی) کە بە «کاراکتەری باش» پێناسە کراوە، لە مێژووەوە وردە وردە لە سەدەی حەوتەمەوە شێوە دەگرێت و دواجار لە سەدەی ١١ دامەزرێنرا. [١] لە کۆتاییدا وەک تەوژمێکی سەرکەوتوو لە وانە قورئانییەکان، وانە و فێرکردنەکانی محەممەد و پێشینەکانی یاساناسانی ئیسلامی (بڕوانە شەریعەت و فیقە) و نەریتی عەرەبی پێش ئیسلام و توخمە ناعەرەبییەکان (بە بیرە [[زمانی فارسی|فارسی]] و یۆنانییەکان [١] ھەرچەندە موعجیزەکردنەکەی محەممەد «گۆڕانکارییەکی ڕیشەیی لە بەھا ئەخلاقییەکاندا لەسەر بنەمای سزاکانی ئایینی نوێ و ئایینەکەی ئێستا و ترس لە خودا و دوا حوکم» بەرھەم ھێنا، بەڵام کرداری عەشایەری عەرەب بە تەواوی نەمرد. دواتر زانایانی موسڵمان ڕەوشتی ئایینی قورئان و حەدیسیان بە وردی فراوان کرد. === ڕەوشتی بووزایی === ڕەوشتی بوودایی بە شێوەیەکی نەریتی لەسەر بنەمای ئەو شتەیە کە بوودایییەکان وەک تێڕوانینی ڕۆشنگەری بوودا، یان بوونەوەرەکانی تری ڕۆشنگەری وەک بۆدیسەتڤا دەیبینن. [پێویستی بە ژێدەرە] دەستەواژەی ھیندی بۆ ئەخلاق یان ئەخلاق کە لە بوودیزمدا بەکاردێت، Śīla یان sīla (Pāli)ە. Śīla لە بوودیزمدا یەکێکە لە سێ بڕگەی ڕێگای ھەشتی نۆبڵ، و کۆدێکی ڕەفتارە کە پەیمانی ھاوئاھەنگی و خۆگرتن لە خۆ دەگرێت لەگەڵ ھاندانی سەرەکی بێ توندوتیژی، یان ئازادی لە زیان گەیاندن. بە شێوەیەکی جۆراوجۆر بە فیزڵ وەسف کراوە،[١] دیسپلینی ئەخلاقی [٢] و پێشەکی. سیلا ڕەفتارێکی ئەخلاقی ناوخۆیی و ئاگایی و بە ئەنقەستە، بەپێی پابەندبوونی کەسێک بە ڕێبازی ڕزگارییەوە. یٴەقسەیەکی ئەخلاقییە لە نێو خودی و پەیوەندییەکاندا، نەک ئەوەی کە پەیوەندی بە وشەی ئەخلاقەوە ھەیە (واتە، گوێڕایەڵی، ھەست بە پابەندیی و سنوورداری دەرەکی). === شوێنەکان === لە نێو مەودای فراوانی نەریتە ئەخلاقییەکاندا، سیستەمی بەھای ئایینی ھاوئاھنییەتی لەگەڵ چوارچێوە عەلمانییە ھاوچەرخەکانی وەک تەدبیق و ئازادی و مرۆڤدۆستی و سوودخوازی و ئەوانی تر ھەیە. زۆر جۆری سیستەمی بەھای ئایینی ھەیە ئایینە یەکتاپەرستییە ھاوچەرخەکان، وەک ئیسلام، جوودە، مەسیحییەت و تا ڕادەیەکی دیاریکراوی دیکە وەک سیکیزم و زەردەشتی، بە یاسا و [[ڕێسا]]کانی نوسراوی پەیوەستیان ڕاست و دروست و ھەڵە پێناسە دەکەن و وەک ئەوەی لەلایەن سەرکردە ئایینییەکانەوە لە ناو باوەڕە تایبەتەکاندا لێکدانەوەی بۆ دەکرێت ئایینەکانی تر کە پانتیستی بۆ ناتەوێدی دەپۆشن کەمتر ڕەھان. بۆ نموونە لە نێو بوودیزمدا، پێویستە نیازی تاک و ھەلومەرجەکە لە شێوەی ئیستحقاقدا حساب بکرێت، بۆ ئەوەی دیاری بکرێت کە کردارێک ڕاست بێت یان ھەڵە دەستەواژەی بۆ بکرێت. جیاوازییەکی زیاتر لەنێوان بەھاکانی داب و نەریتە ئایینییەکاندا لەلایەن باربارا ستۆلەر میلەرەوە ئاماژە بەوە کراوە، کە لە ھیندویزمدا «لە ڕووی پراکتیکییەوە، حەق و ھەڵە بەپێی پۆلێنەکانی پلە و خزمایەتی و قۆناغەکانی ژیان بڕیاری لەسەر دەدرێت بۆ ڕۆژاوایییە مۆدێرنەکان، کە لەسەر نموونەی جیھانگیری و یەکسانیخوازی بەرز کراونەتەوە، ئەم ڕێژەیە بەھا و پابەندییە، لایەنی ھیندویزم قورسترین تێگەیشتنە».<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bzdok|یەکەم=Danilo|دوایین٢=Schilbach|یەکەم٢=Leonhard|دوایین٣=Vogeley|یەکەم٣=Kai|دوایین٤=Schneider|یەکەم٤=Karla|دوایین٥=Laird|یەکەم٥=Angela R.|دوایین٦=Langner|یەکەم٦=Robert|دوایین٧=Eickhoff|یەکەم٧=Simon B.|ڕێکەوت=2012-10|سەردێڕ=Parsing the neural correlates of moral cognition: ALE meta-analysis on morality, theory of mind, and empathy|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3445793/|journal=Brain Structure & Function|بەرگ=٢١٧|issue=4|پەڕەکان=٧٨٣–٧٩٦|doi=10.1007/s00429-012-0380-y|issn=1863-2653|pmc=٣٤٤٥٧٩٣|pmid=٢٢٢٧٠٨١٢}}</ref> ئایینەکان شێوازی جیاوازی مامەڵەکردن لەگەڵ کەمئەندامی ئەخلاقیدا دابین دەکەن. بۆ نموونە ھیچ قەدەغەیەکی ڕەھا لەسەر کوشتن لە ھیندویزمدا نییە، کە دەزانێت لە ھەلومەرجێکی دیاریکراودا «لەوانەیە حەتمی و بە ڕاستی پێویست بێت».<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bzdok|یەکەم=Danilo|دوایین٢=Schilbach|یەکەم٢=Leonhard|دوایین٣=Vogeley|یەکەم٣=Kai|دوایین٤=Schneider|یەکەم٤=Karla|دوایین٥=Laird|یەکەم٥=Angela R.|دوایین٦=Langner|یەکەم٦=Robert|دوایین٧=Eickhoff|یەکەم٧=Simon B.|ڕێکەوت=2012-10|سەردێڕ=Parsing the neural correlates of moral cognition: ALE meta-analysis on morality, theory of mind, and empathy|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3445793/|journal=Brain Structure & Function|بەرگ=٢١٧|issue=4|پەڕەکان=٧٨٣–٧٩٦|doi=10.1007/s00429-012-0380-y|issn=1863-2653|pmc=٣٤٤٥٧٩٣|pmid=٢٢٢٧٠٨١٢}}</ref> لە نەریتە یەکدەستەکاندا، کرداری دیاریکراو لە ڕووی ڕەھاترەوە تەماشا دەکرێت، وەک لەباربردن یان جیابوونەوە. دین ھەمیشە بە شێوەیەکی ئەرێنی پەیوەست نییە بە ڕەوشتەوە. دەیڤد ھیوم فەیلەسووف ڕای گەیاند، "گەورەترین تاوان دۆزراوەتەوە، لە زۆر جاردا، بۆ ئەوەی لەگەڵ فەزڵ و دڵسۆزییەکی خورافیدا بگونجێت. بۆیەبەڕاستی بەناپارێزی دادەنرێت بۆ ئەوەی ھیچ جۆرە جۆرەتعورێک لەنازو نیعمەتەکانی پیاو بکێشێت، لەنەخۆشی یان توند و تیژی ڕاھێنانە ئاینییەکانی، ھەرچەندەخۆی باوەڕی بەپاکی و ڕاستگۆیی ھەیە. ھەروەھا دەکرێت سیستەمی بەھای ئایینی بەکاربھێنرێت بۆ پاساودانی ئەو کردەوانەی کە پێچەوانەی ڕەوشتی سەردەمین، وەک کوشتار و بەدگومانی و کۆیلایەتی. بۆ نموونە سیمۆن بلاکبێرن دەڵێت " داوای لێبوردنکردن بۆ ھیندویزم بەرگری دەکات یان تێوەگلانی لەگەڵ سیستەمی کاستی ڕوون دەکاتەوە و داوای لێبوردن لە ئیسلام بەرگری یان ڕوونکردنەوەی یاسا توندەکەی یان ھەڵوێستی بۆ ژنان و [[کافر]]ەکان دەکات".<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Sevinc|یەکەم=Gunes|دوایین٢=Spreng|یەکەم٢=R. Nathan|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=Contextual and Perceptual Brain Processes Underlying Moral Cognition: A Quantitative Meta-Analysis of Moral Reasoning and Moral Emotions|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3913597/|journal=PLoS ONE|بەرگ=٩|issue=2|پەڕەکان=e٨٧٤٢٧|doi=10.1371/journal.pone.0087427|issn=1932-6203|pmc=٣٩١٣٥٩٧|pmid=٢٤٥٠٣٩٥٩}}</ref> سەبارەت بە مەسیحییەتی، ئەو دەڵێت کە "ئینجیل دەکرێت بخوێنرێتەوە وەک ئەوەی بە ئێمە کارتێ بلانچێک بدات بۆ ھەڵوێستی توند بە منداڵان، کەمئەندامە دەروونییەکان، ئاژەڵەکان، ژینگە، تەڵاقدراوەکان، بێ باوەڕان، کەسانی خاوەن خوی سێکسی جۆراوجۆر و ژنی بەساڵاچوو ئیلیزابێس ئەندرسۆن بەھەمان شێوە ھەڵگری ئەوەیە کە "ئینجیل ھەردوو وانەی چاک و خراپ لەخۆدەگرێت"، ھەروەھا "لەڕووی ئەخلاقییەوە ناتەبا". [[داوای لێبوردن]]ی مەسیحی ئاراستەی تێڕوانینەکانی بلاکبێرن دەکات و ئەوە دەنوسێت کە یاساکانی جوولەکە لە ئینجیلی عبریدا پەرەسەندنی پێوەرە ئەخلاقییەکانی نیشان داوە بەرامبەر بە پاراستنی زیانلێکەران، سەپاندنی سزای لە سێدارەدان بەسەر ئەو کەسانەی کە بە مرۆڤدۆستانی وەک پاول کۆرتز پێیان وایە کە دەتوانین بەھا ئەخلاقییەکان لە سەرانسەری کولتوورەکاندا بناسێنین، تەنانەت ئەگەر داوای تێگەیشتنێکی ماورایی یان جیھانیی لە پرەنسیپەکان - بەھاکان بکەین کە لە نێویاندا نەزاھە، متمانە بەخشندەیی، ئەم بەھایانە دەتوانن سەرچاوە بن بۆ دۆزینەوەی زەمینەی ھاوبەشی نێوان باوەڕداران و بێ باوەڕان.<ref>https://www.springer.com/cda/content/document/cda_downloaddocument/Instructions+for+Authors.pdf?SGWID=0-0-45-1658265-p173667707 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210926233810/https://www.springer.com/cda/content/document/cda_downloaddocument/Instructions+for+Authors.pdf?SGWID=0-0-45-1658265-p173667707 |date=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ }}</ref> == شیکارییە ئەزموونییەکان == چەندین لێکۆڵینەوە لەسەر ئەزموونی ڕەوشت لە وڵاتانی جیاوازدا کراوە و پەیوەندی گشتی نێوان باوەڕ و تاوان ڕوون نییە<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Seeley|یەکەم=William W.|دوایین٢=Menon|یەکەم٢=Vinod|دوایین٣=Schatzberg|یەکەم٣=Alan F.|دوایین٤=Keller|یەکەم٤=Jennifer|دوایین٥=Glover|یەکەم٥=Gary H.|دوایین٦=Kenna|یەکەم٦=Heather|دوایین٧=Reiss|یەکەم٧=Allan L.|دوایین٨=Greicius|یەکەم٨=Michael D.|ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Dissociable Intrinsic Connectivity Networks for Salience Processing and Executive Control|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2680293/|journal=The Journal of Neuroscience|بەرگ=٢٧|issue=9|پەڕەکان=٢٣٤٩–٢٣٥٦|doi=10.1523/JNEUROSCI.5587-06.2007|issn=0270-6474|pmc=٢٦٨٠٢٩٣|pmid=١٧٣٢٩٤٣٢}}</ref>پێداچوونەوەیەک بۆ توێژینەوەکان لە ساڵی ٢٠٠١ لەسەر ئەم بابەتە دۆزرایەوە کە «بەڵگەکانی بەردەست کاریگەری ئایین لەسەر تاوان جیاواز و بەربەرەکی و بێ ئەنجامە و لە ئێستادا ھیچ وەڵامێکی قایلکەر لە پەیوەندی ئەزموونی نێوان دین و تاواندا بوونی نییە».<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Sevinc|یەکەم=Gunes|دوایین٢=Gurvit|یەکەم٢=Hakan|دوایین٣=Spreng|یەکەم٣=R. Nathan|ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠١٧|سەردێڕ=Salience network engagement with the detection of morally laden information|ناونیشان=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5490682/|journal=Social Cognitive and Affective Neuroscience|بەرگ=١٢|issue=7|پەڕەکان=١١١٨–١١٢٧|doi=10.1093/scan/nsx035|issn=1749-5016|pmc=٥٤٩٠٦٨٢|pmid=٢٨٣٣٨٩٤٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Morality}} {{فەلسەفە}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فەلسەفە|دەروونناسی}} [[پۆل:ئەخلاق|*]] [[پۆل:فەلسەفەی ئەخلاق]] [[پۆل:چەمکە کۆمەڵایەتییەکان]] ifzrbrvmddp5rhm5wtlv1rkgzd6h9z9 1 192440 1582303 1457765 2026-05-08T17:07:58Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582303 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[خەڵکی ھیند]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=842671 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://archive.today/20200214061010/https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_16_5YR_B02015&prodType=table بۆ https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_16_5YR_B02015&prodType=table زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160212125740/http://pmr.penerangan.gov.my/index.php/info-terkini/19463-unjuran-populasi-penduduk-2015.html بۆ http://pmr.penerangan.gov.my/index.php/info-terkini/19463-unjuran-populasi-penduduk-2015.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180120101750/http://www.irelandindiacouncil.ie/community.php بۆ http://www.irelandindiacouncil.ie/community.php زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٤٧، ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[خەڵکی ھیند]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=846573 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160216110141/http://www.nptd.gov.sg/Portals/0/Homepage/Highlights/population-in-brief-2015.pdf بۆ http://www.nptd.gov.sg/Portals/0/Homepage/Highlights/population-in-brief-2015.pdf زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170728013617/http://www.stats.govt.nz/Census/2013-census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/asian.aspx بۆ http://www.stats.govt.nz/Census/2013-census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/asian.aspx], زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٤٢، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[خەڵکی ھیند]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=876015 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180120101750/http://www.irelandindiacouncil.ie/community.php بۆ http://www.irelandindiacouncil.ie/community.php زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:٣٢، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[خەڵکی ھیند]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1018553 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20121113161924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/Pages/Activities/Reports/cph2011Pub/pop42.pdf بۆ http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/Pages/Activities/Reports/cph2011Pub/pop42.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٣٩، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[خەڵکی ھیند]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1107828 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190912101420/http://www.indembkathmandu.gov.in/page/about-india-nepal-relations/ بۆ https://www.indembkathmandu.gov.in/page/about-india-nepal-relations/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٣٨، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[خەڵکی ھیند]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1192425 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181122162153/http://priyadsouza.com/population-of-qatar-by-nationality-in-2017/ بۆ http://priyadsouza.com/population-of-qatar-by-nationality-in-2017/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:٣٣، ٩ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٤ بەستەری دەرەکیی [[خەڵکی ھیند]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1315381 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ https://web.archive.org/web/20121113161924/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/Pages/Activities/Reports/cph2011Pub/pop42.pdf گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20181225053313/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/Pages/Activities/Reports/cph2011Pub/pop42.pdf%20 لە http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/Pages/Activities/Reports/cph2011Pub/pop42.pdf *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://priyadsouza.com/population-of-qatar-by-nationality-in-2017/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://www.indembkathmandu.gov.in/page/about-india-nepal-relations/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.stats.govt.nz/Census/2013-census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/asian.aspx], تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠١:٣٩، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١٠ بەستەری دەرەکیی [[خەڵکی ھیند]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1324034 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181225053331/https://population.un.org/wpp/ بۆ https://esa.un.org/unpd/wpp/DVD/Files/1_Indicators%20(Standard)/EXCEL_FILES/1_Population/WPP2017_POP_F01_1_TOTAL_POPULATION_BOTH_SEXES.xlsx زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_16_5YR_B02015&prodType=table *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://pmr.penerangan.gov.my/index.php/info-terkini/19463-unjuran-populasi-penduduk-2015.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://archive.today/20100612220345/http://southasiaanalysis.org/papers36/paper3523.html بۆ http://www.southasiaanalysis.org/%5Cpapers36%5Cpaper3523.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181225053313/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/Pages/Activities/Reports/cph2011Pub/pop42.pdf%20 بۆ http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/Pages/Activities/Reports/cph2011Pub/pop42.pdf زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181225053320/http://priyadsouza.com/population-of-qatar-by-nationality-in-2017/ بۆ http://priyadsouza.com/population-of-qatar-by-nationality-in-2017/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190912101420/http://www.indembkathmandu.gov.in/page/about-india-nepal-relations/ بۆ https://www.indembkathmandu.gov.in/page/about-india-nepal-relations/ زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.nptd.gov.sg/Portals/0/Homepage/Highlights/population-in-brief-2015.pdf *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170728013617/http://www.stats.govt.nz/Census/2013-census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/asian.aspx بۆ http://www.stats.govt.nz/Census/2013-census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/asian.aspx], زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.irelandindiacouncil.ie/community.php تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٦:١٨، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[خەڵکی ھیند]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1457764 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181225053251/https://qz.com/india/926009/there-are-more-indian-migrants-living-in-pakistan-than-the-united-states/ بۆ https://qz.com/926009/there-are-more-indian-migrants-living-in-pakistan-than-the-united-states/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٢:٥١، ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[خەڵکی ھیند]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582301 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160123182221/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls بۆ http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-and-quick-statistics-for-local-authorities-in-the-united-kingdom---part-1/rft-ks201uk.xls زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٧:٠٧، ٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) thq5up603ub2uual5dcsjjlqbldfz50 1 192919 1582265 1453867 2026-05-08T16:57:39Z Aza 86 Aza پەڕەی [[وتووێژ:ڕەوشت]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:ئەخلاق]]: بەپێی وتووێژی پەڕە 1453867 wikitext text/x-wiki == سەرچاوەکان == کاک {{پینگ|فەرهاد}} سپاس بۆ ماندووبوونی بێوچانتان! ویستم بڵێم سەرچاوەکان دانانێیت؟ لەبەرئەوە وتم چونکە تاگی ئامادەکردنتان لابردووە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٨:٠٥، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) : {{پینگ| Aram}} بێگومان،بەڵام ئەم ماوەیە کەمێک سەرقاڵم،لەم نزیکانە بۆی دادەنێم،ئەگەر بەکارهێنەرێک دەناسیت دەرچووی دەروونناسی یان کۆمەڵناسی بێت ئاگاداری بکەرەوە تا چاوێکی لێ بکات،بژیت.[[بەکارھێنەر:فەرهاد|فەرهاد]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:فەرهاد|لێدوان]]) ‏٢٢:٣٠، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :: کاک {{وب|فەرهاد}} وەڵایی لێرە بەس {{پینگ|Aza}} دەناسم کە کار لەو جۆرە وتارانە بکات. ھیوادارم چاوێکی لێ بکەن. سپاس بۆ ئێوەش! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٧:٥٥، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) ==== سڕینەوە ==== پڕیە لە ھەڵە. زەقترینی ئەوەیە بە ethic دەڵێ ڕەفتار! [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٨:٣٨، ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) تۆ بزانە ئەمەی چۆن وەرگەڕاندووەتەوە: One should treat others as one would like others to treat oneself دەڵێ «مرۆڤ دەبێت وەک کەسێکی تر مامەڵە بکات بۆ ئەوەی مامەڵە لەگەڵ خۆی بکات». لە حاڵێکا دروستەکەی ئەمەیە: مرۆڤ ئەبێ ئەو جۆرە کە پێی خۆشە لەگەڵ خۆیا مامەڵە بکرێت، لەگەڵ کەسانی ترا مامەڵە بکات. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٨:٤٥، ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) :بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] بۆچی پێت وایە تەواوی وتارەکە شایەنی سڕینەوەیە لەبەر ئەم ڕستەیە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:٥٢، ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) ئەم وتارە ھەر بۆ سڕینەوە باشە. ھیچ خزمەتێک نە بە ویکیپیدیای کوردی ئەکات نە بە زمانی کوردی، بگرە زۆریش زەرەری ئەبێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٨:٥١، ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: دەتوانی بە دیاریکراوی ڕوونی بکەیتەوە بۆچی شایەنی سڕینەوەیە وە کێشەکان یەک بەیەک باس بکەیت؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:٥٣، ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) ئەوە کە نووسەری وتار بە ئێتیک ئەڵێ ڕەفتار و، ناسراوترین و بەناوبانگترین یاسای ئەخلاقی کە یاسای زیڕینی پێ ئەوترێ (وا لەگەڵ خەڵکا بجووڵەرەوە کە پێت خۆشە وات لەگەڵ بجووڵنەوە) نازانێ چییە و کاتێکیش لە دەقە ئینگلیزییە بەرچاوی ئەکەوێ لێی تێ ناگا و بەو شێوەیە ھەڵە وەرئەگێڕێ، نیشان ئەدات کە ھیچ لە باسەکە نازانێ و ئینگلیزیشی باش نییە. با بسڕدرێتەوە تا سەر لە نوێ خۆم کۆلکەیەکی بۆ دانێم. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٨:٥٨، ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) :تۆ دڵنیای لەوەی کە دەیانلێیت واتا پێکھاتەی ٦٧ ھەزار بایتی ناوەڕۆکی وتار ھەمووی بەتاڵ و قسەی ناڕاستە؟ نەک بەشێک و دوو بەشی وتارەکە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٩:٠٠، ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) توخوا کەسێک ئەمە بۆ مەعنا کاتەوە بزانم چی ئەڵێ: لە ڕووی ڕووکەشییەوە «ڕەوشت» ئاماژە بە بەھا کەسی و کولتوورییەکان، پەرلەکانی ڕەفتار یان زیاتری کۆمەڵایەتی لە کۆمەڵگایەک دەکات، کە ئەو پەرلە ڕەفتارانە دابین دەکەن کە تێیدا جێبەجێی دەکات و لەلایەن تاکێکەوە پەسەند دەکرێت. وەڵڵا ئەمە کوردی نییە. ئەگەر ئەمە بە کوردی نووسراوە حەتمەن من کورد نیم، چون ھەر لێی تێ ناگەم. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٩:٠٢، ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) ھێشتنەوەی خەساری زۆرە. کێ بێت بەم ھەموو ھەڵە بچێتەوە. من کە ناتوانم. ئەزانم نووسەر زۆر خۆی پێوە ماندوو کردووە. بەڵام ئێمە ئەبێ زمانی کوردی بۆمان گرنگتر بێ تا ڕاگرتنی دڵی تاکە کەسێک. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٩:٠٦، ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: من ویستم شتێک بە ڕوونی بخەمە ڕوو بۆتۆ و بۆ ئەوانەی دوای خۆمان کە دێنە ئێرە یان خەریکی خوێندنەوەی گفتووگۆکە دەبن: :: من بە دیاریکراوی پرسیم تەواوی وتارەکە کە ٦٧ ھەزار بایتە تۆ لێکۆڵینەوەت لە ھەمووی کردووە و پێت وایە ھەمووی بەتاڵ و قسەی ناڕاستە؟، نەک بەشێکی یان چەن شوێنێکی پێویستی بە ڕاستکردنەوە بێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٩:٠٦، ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) منیش ھەر بە شێوەی جۆربەجۆر وەڵامت ئەدەمەوە، تۆ ھەر تێ ناگەیت. کێ بێت بەم ھەموو دەقە بچێتەوە؟ فارس ئەڵێ «مشت نموونەی خەروارە». من چەن نموونەم بۆت ھێناوەتەوە، لەو چەن نموونەیە مەزەندە بکە باقیی وتارەکە چۆنە. بە ڕای من ۵۰۰ ھەزار بایتیش بێ فلسێ نایەژی. خەسار و زەرەری زۆرە ھێشتنەوەی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٩:١٥، ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) :{{لێدوانی بەڕێوەبەرایەتی}} ڕێزم بۆت ھەیە بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] و دەزانم شارەزایت، بەڵام ناتوانم بڕیاری سڕینەوەی تەواوی وتارەکە بدەم، بێگوومان وتارەکە دەکرێت ھەر بەم شێوەیەی ئێستا چاک بکرێت گەر ھەڵەی ھەیە. ئەو بەشانەش بسڕدرێتەوە کە مانای تەواو نادەن و ھەڵەن {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١١:١٠، ١ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC) :: [[بەکارھێنەر:Calak|چالاک]] و [[بەکارھێنەر:Aram|ئارام]] و [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] و [[بەکارھێنەر:Serchia|سەرچیا]] تکایە ئێوەش ڕای خۆتان بنووسن. سپاس. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٨:٥٣، ٢ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC) ::: {{وب|Aza}} لەگەڵ ئەوەم بسڕدرێتەوە. وتار ئەگەر باش نەبێت، ھەر بە خوێندنەوەی چەند ڕستەیەکی بەدیار دەکەوێت. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ‏١٠:١٧، ٣ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC) :::: سڵاو {{وب|Aza}} سپاس بۆ ڕوونکردنەوەکانت. بەس لەکاتی دانانی تاگی سڕینەوە، دەبێت دروستکەرەکەش ئاگادار بکرێتەوە. بە ڕای من دەبێت پێش ھەموو شتێک بانگی دروستکەری وتارەکە بکرێت و لەگەڵ خۆی وتووێژ بکرێت تا بە ئەنجامێکی باشتر بگەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢١:٠٩، ٥ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC) ::{{لێدوان}} لەگەڵ ڕێزم بۆ ھەموو لایەک، بەڵام بۆچی بەشێکتان سڕینەوە بە تاکە ڕێگا دەزانن؟ بۆچی نایەن وتارەکە بەتاڵ بکەن و دیسان خۆتان بەشێوەیەکی ڕێکوپێک بینووسنەوە؟ [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AGH</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ📝'''</span>]])} ‏٠٠:٤٠، ٦ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC) سازکەری وتارەکە کاک {{وب|فەرهاد}}ـە کە ماوەیەکە لەبەر [https://ckb.m.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:MobileDiff/884721 ھەندێک کێشە] بەشداری نەماوە، بەڵام زەحمەتێکی زۆری بەو وتارەوە کێشاوە و پێویستە ئەویش بێتە ناو باسەکە. [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AGH</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ📝'''</span>]])} ‏٠٠:٤٣، ٦ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC) :یان خێرا چاک بکرێ یان بیسڕنەوە.-- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏١٨:٣٢، ٦ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕەوشت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=875351 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210926233810/https://www.springer.com/cda/content/document/cda_downloaddocument/Instructions+for+Authors.pdf?SGWID=0-0-45-1658265-p173667707 بۆ https://www.springer.com/cda/content/document/cda_downloaddocument/Instructions+for+Authors.pdf?SGWID=0-0-45-1658265-p173667707 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٠٥، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڕەوشت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1212290 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100729153956/http://dictionary.reference.com/browse/amorality بۆ https://www.dictionary.com/browse/amorality زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٥:٣٦، ٨ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٤ بەستەری دەرەکیی [[ڕەوشت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1330201 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100729153956/http://dictionary.reference.com/browse/amorality بۆ https://www.dictionary.com/browse/amorality زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120327152454/http://141.14.165.6/CogSci09/papers/500/ بۆ http://141.14.165.6/CogSci09/papers/500/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120327152454/http://141.14.165.6/CogSci09/papers/500/ بۆ http://141.14.165.6/CogSci09/papers/500/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140830110131/http://faculty.virginia.edu/haidtlab/articles/haidt.graham.2007.when-morality-opposes-justice.pub041.pdf بۆ http://faculty.virginia.edu/haidtlab/articles/haidt.graham.2007.when-morality-opposes-justice.pub041.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٢٢، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == ناوی ڕەسەنتر بۆ مژارەکە == ”سنج” وشەیەکی ڕەسەنترە و خوازەیەکە کە لە بنەڕەتدا بەرامبەر “سنگ”ی فارسییە؛ ئەم وشەیە ڕێک واتە “ethics” یان ئەخلاق؛ سنجی واتە ئەخلاقی و سنجدار و بەسنج کەسێک کە خاوەن ئەخلاق بێت؛ سنجزانی و سنجناسیشمان هەن. ئەگەریش ئەم وشەیە ناکرێتە سەربابەت، هیچ نەبێ لە پاڵ ناوەکانی تر دابنرێ، تا خوێنەرانی زمانە شیرینەکەمان شارەزای ببن. @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] [[بەکارھێنەر:Ahmad870|Ahmed870]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahmad870|لێدوان]]) ٠٦:٠٥، ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :{{وب|Ahmad870}} زۆر سپاس بۆ لێدوانەکەت! ویستم لەسەر وتارەکە ئاماژە بە وشەکە بدەم، بەڵام تا {{وب|Aza|Calak|Gejeluk|Pirehelokan}} وەستابن من زات ناکەم. :) مەبەستم ئەمانیش زۆر شارەزان لەم وشە و وشەکارییە و پێم خۆش بوو دوو قسەی خێری تێدا بکەن و، ئەگەر لارییان نەبوو، ئەو کاتە بە خۆشحاڵییەوە یەکێکمان جێبەجێی دەکەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٣:٣٤، ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::سوپاس بۆ ئێوەش. کەسیان شارەزایی زمانیان هەیە وا ناتوانی سەرەڕای ڕوونکردنەوەکە بیگۆڕی؟ [[بەکارھێنەر:Ahmad870|Ahmed870]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahmad870|لێدوان]]) ١٨:٥٧، ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Ahmad870|Ahmad870]]@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] من سنج -م ھەر نەبیستووە لە کوردیدا، چ بگا بە سنجدار و بەسنج. نازانمیش چۆن سنج ڕێک ھەمان ethics -ە؟ تا ئەو جێیەی بزانم ethics دەچێتەوە سەر وشەی ئیتۆس -ی یۆنانی کە ئەویش لە باری ڕەگ و ڕیشەوە نزیکە لە وشەکانی «خۆ» و «خوو»ی کوردی. سپاس. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٩:٣٨، ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::ئەمانە هەندێ لەو سەرچاوانەی وشەکەی تێدا هاتووە: ::::١. https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D8%B3%D9%86%D8%AC&f=0 ::::٢. https://ku.wiktionary.org/wiki/sinc ::::3. فەرهەنگی ئینستیتوتی کوردیی ئەستەنبوڵ کوردی-ترکی (لاپەڕە ١٦٩٣) لەم فەرهەنگە گشت گەرداندنەکانی ئەم وشەیە بەدی دەکرێ. ::::هیوام وایە بیخوێننەوە، لە زمان و زانستدا کار بە بیستن و زانینی سنوورداری تاک ناکرێ کار بە دەلیل و سەرچاوە دەکرێ. سوپاس. [[بەکارھێنەر:Ahmad870|Ahmed870]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahmad870|لێدوان]]) ٢٠:٣٠، ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Ahmad870|Ahmad870]] بەڵێ، ئەو بەکارھێنەرانە شارەزایییان لە وشەکاری ھەیە و بۆیەش بانگم کردوون تا [[وپ:یەکدەنگی]] بێتە دی نەک بۆ ئەوەی دژی تۆ بێنە قسە. جاری وا ھەیە ئەوانیش ھاوڕای یەکتری نین. بە ھەرحاڵ، تکایە کاتێک وەڵام دەدەیتەوە، بانگی ئەو کەسە بکە کە وەڵامی دەدەیتەوە تا ئاگاداریی پێ بگات وەک چۆن من ئێستا بانگی تۆم کرد. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١١:٢٨، ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] سوپاس بۆ وەڵامەکەت. خەمی ئەوەم نییە دژی بۆچوونەکەی من بن، پرسیارەکەم بۆ ئەوە بوو کە زانستییانە وەڵام دەدەنەوە یان بە فەرهەنگی سنوورداری تاکیی خۆیان بۆی دەچن. هەرچەندە بەرسڤەکەی کاک ئازا زانستییانە نییە و پشتبەستووە بە فەرهەنگ و زانینی خۆی. بۆچوونی کێ ڕاستە کەسەکە گرنگ نییە، گرنگ ڕاستییەکەمان چنگ بکەوێ و زانستییانە و دوور لە خۆخۆیی و بنەمای پووچەڵ بێت. [[بەکارھێنەر:Ahmad870|Ahmed870]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahmad870|لێدوان]]) ١٣:٥٥، ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Ahmad870|Ahmad870]] زۆر چاکە و حەز دەکەی چاوەڕێی ئەوانی تریش بکە. ئەو وەڵامەشی بۆ کاک ئازات نووسیوە، ڕەنگە پێی نەزانیبێ و باشترە بانگی بکەیت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٤:٣٣، ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] کاک ئازا وەڵامی لێدوانەکەتم دایەوە لە سەرێ، هیوادارم چاوێک بە سەرچاوەکان بخشێنی و بۆچوونی خۆت بڵێی. [[بەکارھێنەر:Ahmad870|Ahmed870]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahmad870|لێدوان]]) ١٤:٤٤، ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Ahmad870|Ahmad870]] دەکرێ سنج ڕەوانەکەر بێ یا لە وتارەکە ئاماژەی پێ بکرێ، بەڵام وەک ناوی سەرەکیی وتارەکە بەدڵم نییە. سپاس. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٥:٥٠، ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] دەکرێ یەکێکیان بۆ “Morality” بەکاربێت و ئەوی تر بۆ “Ethic”، گەر نا لە وتارەکە ئاماژەی پێ بدرێ. ئایا بژاردەکانی ناو ویکیپیدیا بە خواست و دڵ، هەڵ دەبژێردرێن یان بەپێی ڕەسەنی و شیاوی و نووسراو و سەرچاوەیە؟ [[بەکارھێنەر:Ahmad870|Ahmed870]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahmad870|لێدوان]]) ١٦:٥١، ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Ahmad870|Ahmad870]] زۆر شت لە بەرچاو دەرگیردرێ. ھەر تەنیا ڕەسەنایەتی و کوردیی پەتی بوون مەرج نییە. باوبوون مەرجە، لە ڕووی ڕێزمانەوە دروست بوون مەرجە، کۆنبوونی وشە مەرجە، ئەوەی کە چی بە سەر وشەکانی تری پەیوەندیدار دێ مەرجە، بۆ وێنە، وشەیەک کە بۆ observation دیاری دەکرێ دەبێ وا بێ کە بە ئاسانی بتوانی بۆ observational یا observatory بە کاری بێنی. لە کۆتاییدا، ئەقڵ بڕیار دەدا چی ھەڵبژێردرێ بە ڕەچاوکردنی ھەموو ئەمانە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٧:١٦، ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] “سنج” لە گشت خاڵە ئاماژەدراوەکانی سەرێتان، تەنها باو نییە، کۆنە، ڕەسەنە، خوازەیەکی بەجێ و جوانە بۆ مژارەکە، گەر ڕوانیبێتتانە فەرهەنگی ئەستەنبوڵیش (سنج، سنجدار، سنجداری، سنجی سنجیکرن(سنجیکردن)، سنجیکری(سنجیکردوو)، سنجیتی(سنجێتی)، سنجناس، سنجناسی، سنجپاک، سنجپارێز، سنجپەرەست، سنجپەرەستی، بێسنج…هتد) هەیە. وشەی ڕەسەن و وەها بەر ئاواڵە بۆ زمانەکە گرنگە. [[بەکارھێنەر:Ahmad870|Ahmed870]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahmad870|لێدوان]]) ١٧:٥٤، ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::دەکرێ وشەی سنج لە وتارەکەدا بێ، بەڵام منیش لەگەڵی ئەوە نیم ناوەکە بکرێت بە سنج. ڕەنگە لە کوردیی باکووریدا سنج بوترێ، بەڵام یەک جاریش لە دەقێکی سۆرانی و گۆرانیدا نەمدیوە. ئەگەر بە من بێت ئەخلاق لە گشتی باشترە، چون کوردی گشت چوار پارچەکەی کوردستان دەزانێ یانی چی و باویشە. پێویست نیە بن و بنەچەی گشت وشەیەک دەربێنین و وشەی پەتیی شازی نەبیستراو بدۆزینەوە بۆ ناوی وتارەکان. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٧:٥٢، ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] کوردیی ناوەندی هێندە دەوڵەمەند نییە بەبێ شێوەزارەکانی تر لەسەر پێی خۆی ڕاوەستێ، ئەوەی ئەمڕۆش هەیە، زۆری لە شێوەزارەکانی تر بۆ وەرگیراوە. “ئەخلاق”یش چەندە باو و زانراو بێت، وشەیەکی بیانییە، کردنی سەروتار بە وشەی بیانی و ئاخنینی ئەم هەموو واژە بیانییە سەرەڕای هەبوونی بەرانبەری شیاو و گونجاو زمانکوژییە. [[بەکارھێنەر:Ahmad870|Ahmed870]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahmad870|لێدوان]]) ١٧:٥٧، ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Ahmad870|Ahmad870]] منیش لەگەڵ ئەخلاقم. لە سەرچاوەکانی تایبەت بە بواری ئەخلاق و فەلسەفەشدا ھەر وشەی ئەخلاق بە کار ھاتووە. بە پێچەوانەوە زمانکوژی ئەوەیە تۆ ئەتەوێ بیکەی، بە دانانی وشەی قەت نەبیسراو و نامۆ و سەیر. بەم چەشنە خەڵک لە زمانەکە بێزار دەبێ. ھەزاران ھەزار وشەی بیانی وان لە نێو تورکی و فارسی و زمانەکانی ئەورووپاشدا، ئەمە زۆر ئاسایییە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٨:٤٦، ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] پەیامەکەتان زۆر “کەسییە” هیچ دەربارەی بابەتەکە خۆی نەدوان و دەلیلتان نەهێنایەوە. وشەیەکم بە چەندین سەرچاوە داناوە، بڕیارەکە درێغییە بە “بەدڵم نییە” و “ نەمبیستووە” یەکلایی دەکرێتەوە! :::::وشەکە بەڕێزتان و ئەوانەی بێئاگان لە زمانی خۆیان نەیانبیستووە. چۆن نامۆ و سەیر نابێت کە کەسانی “بێئاگا لە زمان” بەرپرسی هەڵبژاردنی چەمکە بڵاوەکانی جیهان بن؟ “هەزاران هەزار وشە” گوتەیەکی هەڕەمەکییە، ئەرێ وشەی بیانی هەن لە زمانەکانی تردا، بەس کاتێک ئەمە ڕێپێدراوە نە وشەی ڕەسەن هەبێت، نە بتوانی بە گشت ڕێبازەکانی وشەداڕێژی بەرانبەر بسازێنی. تەلەفیزۆن و ڕادیۆ و ئۆتۆمبێل و هاوشێوەکانی سەرەڕای تەنبەڵی پەسندمان کرد. ئەمڕۆش بە زۆرەملێ ئەخلاق بچەسپێنن سەرەڕای هەبوونی وشەی ڕەسەن و جوان (هەرچەندە لای ئێوە وشەی بیانی مەبەست دەگەیەنێت نەک کوردی). دوو ڕۆژی دیکە، دار و بەردەکەشمان لێ دەبێتە “شەجەرە” و “ستۆون” لە سایەی ئەم ڕێبازە. کەس لاری لە گەشەسێنیی زمان نییە، وام و خواستنی وشەش، زمان نییە تووشی نەبێ، بەس “هەموو شتێک بە خوێ و خوێش بە مەعنا” [[بەکارھێنەر:Ahmad870|Ahmed870]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahmad870|لێدوان]]) ١٩:٣٠، ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Ahmad870|Ahmad870]] ئەخلاق بە زۆرەملی ناچەسپێنین، ئەخلاق هەیە و دەوترێ و دەنووسرێ و بە کار دێ و ھەموو کەس مانای دەزانێ. تۆ ئەتەوێ سنج بە زۆرەملی بچەسپێنی. وشەی ڕەسەن ئەوەیە لە شیعر و گۆرانی و بەیت و پەندی کوردیدا ھاتبێ. ئایا سنج وایە؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٩:٤٥، ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] کاکەبرا بابەتەکە بۆ خۆتان بەجێ دەهێڵم، ئێرەش وەک هەموو جێییەک بۆتە کورسیخوازی و بتخانە. دڵنیام نە چووی سەرچاوەکان بخوێنیتەوە نە گەڕایت بزانی سنج لەگەڵ “سەنگ” کە لە ناوەندی سەنگین”یشی لێ داڕێژراوە هاوڕیشەن و ئەمەش لە کوردیی ناوەڕاست (پەهلەویی ئەشکانی) ئەسەنگ بووە، نە هیچ دوایت لەوەی چەندە نازانستییە دەستەواژەی “من نەمبیستووە” مخابن لە سەرەتاوە دەمزانی کە پرس بە نەشارەزا و بێئاگا لە زمان کراوە. :::::::وێژەی کوردی پڕیەتی لە وشەی بیانی، بە بیانووی سەروا و کێش. هەرچەندە هەموویان جێی شانازین کە کوردی خۆخۆر و خۆبەکەمزانی ئەو سەردەمە هەر زمانی کوردی بۆ شیعر لا نەنگی بوو، کەچی ئەمان هەر پێیان نووسیوە. :::::::زمانی کوردی پتر لە ٢٠٠ پاشگر و ١٠٠ پێشگری هەیە، بە شێوەی جۆراوجۆر، ئاخۆ چەندیانت بیستووە؟ (ئەم پرسیارە بۆ ئێوە و هەر کەسێکە کە لای وایە زۆر شارەزای زمانی کوردییە و بۆتە بەڕێوبەر و پاسەوانی زمان لە ویکیپیدیا) تا بزانیت کار بە بیستن ناکرێ، نووسراو گرنگە. :::::::سەرەڕای باسکراوەکانم، تەنانەت کە وشەیەکی نێو وێژە و پەند دادەنێم، ئەوەشتان نەبیستووە و دەڵێن لایبە! :::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] بەداخەوە یەکدەنگی لەسەر بنەمای “بیستنی کەسی” و “زانیاری کەسیی سنووردار” و “ئاگایی (نەبووی) زمان”ی تاکە کۆنەکانی ئەم دەڤەرەیە، نەک لەسەرە بنەمای زانست و نووسین و سەرچاوە و واژەی پەتی. هیوام وابوو، دەستەیەکی دەلیلخواز بدۆزمەوە لەم جێیە نەک دەلیلتاش. (وشەی گرۆڤ و چەندینی ترمان هەن بەرانبەر دەلیل، بەس چیبکەم گرۆڤتان نەبیستووە، ناچارم ئەوە بەکار بهێنم) :::::::هەر وشەیەکی پەتی، ئەگەر بەکار نەیەت، نەنووسرێ، دەبێتە نامۆ و سەیر، تاوانباری سەرەکیش ئەوانەن کە پەراوێزی دەخەن و لایان وایە زمانی بیانی چەم”مانا”ی تەواو دەگەیەنێت. :::::::شاد بن. [[بەکارھێنەر:Ahmad870|Ahmed870]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahmad870|لێدوان]]) ٢٠:٠٢، ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::::{{وب|Ahmad870}} تکایە [[ویکیپیدیا:چارەسەرکردنی ناکۆکی|با گومانی باش بە بەکارھێنەران ببەین و کێشەکان چارە بکەین]]. ئەوانەی کورسیخوازن بۆ پارە و مارە دەیخوازن، بەڵام دڵسۆزانی وەک ئێوە بۆ پارە نەھاتوونە و من دڵم خۆشە کە کەسی وەک ئێوەمانان دەبینم و بوێرن، بەڵام ئەگەر کێشەکە لەسەر ناوی وتارەکەیە بۆ «سنج» کە من خۆم لەگەڵی نیم، ئەوا پێویستە بڵێم کە لە [[وپ:گپ]] نووسراوە «ئەگەر یەکدەنگی ھەبوو لەسەر ناوێک، دەبێت ئەو ناوەی یەکدەنگی لەسەرە ھەڵبژێردرێت، با ئەوەی تۆش ڕاستبێت و ئەوەی یەکدەنگی لەسەرە ھەڵە.» من «سنج» بۆ ناوەڕۆکی وتارەکە زیاد دەکەم و ڕەوانەکەریشی بۆ دادەنێم کە ئەوە کێشەیەکی تێدا نییە، بەڵام بۆ ناوی وتارەکە ڕێککەوتنی لەسەر نییە. باسێکی داروبەردت کرد کە ئەو وشەیە بە ھەڵە گۆڕاوە؛ خۆی [[wikt:داروبەر]] دروستە. بیریشی لێ بکەینەوە، دار و بەر لە یەک نزیکترن تا دار و بەرد. یان دەر و دیواری فارسیمان کردووەتە دار و دیوار! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٤:١٧، ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::::::سپاس بۆ لێدوانەکەت. :::::::::@Aram سەرباری لێدوانەکانی سەرێ، ئامانجی من و بەڕێزتان زانستییانە بەدواداچوونە بۆ زانیارییەکان، نەک کارکردن بە زمانی باژێڕ و بڕێک لەوەی دە ژیانماندا بیستوومانە. هیوادارم یەکدەنگی لەسەر ئەم بنەمایە ڕێک بخرێ نەک سەرەڕای چەوتیی بابەتەکە، تەنها لەپێناو ژمارەی دەنگەکان پەسند بکرێ. ئامانجی من پەسندکرانی وشەی “سنج” نییە بۆ سەروتار، بگرە دەمەوێ زانستیترین و کوردیترینیان هەڵبژێرین. :::::::::سەبارەت بە داروبەردەکەش، ئەوە مەبەستم لەوەی بەڕێزتان نەبوو، مەبەستم لەوە بوو، ئاوا وشەی بیانیمان لا پەسند بێت وەک “ئەخلاق” سەرەڕای هەبوونی بەرانبەری شیاو، سبەی وشەی “دار” و “بەرد”ەکەشمان بیانی دەبێت. :::::::::[[بەکارھێنەر:Ahmad870|Ahmed870]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahmad870|لێدوان]]) ١٤:٥٤، ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) == ڕەوشت == ئەم ناوە ھەڵەیە. Morality یانی کۆی ئەو یاسا و پرەنسیپانە کە دەڵێن چ کارێ ڕەوا و ھەق و دروستە و چ کارێ ناڕەوا و ھەڵەیە. ڕەوشت لە ڕەوت و ڕۆیشتن -ەوە دێ و ڕێک یانی شێوەی جووڵانەوە و ھەڵسوکەوت. ڕەوشت ھەمان ئاکارە. ڕاستە ڕەوشت و ئاکار لە فەرھەنگەکاندا بە مانای ئەخلاق ھاتوون، بەڵام ئەوە زۆر گرنگە کە بزانین ئەخلاق دوو مانای ھەیە. مانایەکی چۆناوچۆنیی کردار و ڕەفتاری مرۆڤە، وەکوو دەڵێن فڵانە کەس ئەخلاقی باشە. لەم مانایەدا ئاکار و ڕەوشت بۆ ئەخلاق دەگونجێن. بەڵام، ماناکەی تری ئەخلاق Morality -یە، یانی زانستی جیاکردنەوەی ئاکار و خووی باش لە ئاکار و خووی خراپ. یانی ھەموو ئەو یاسایانەی کە کۆمەڵگا یا دین یا ھەرچی دایناوە و بە پێی ئەو، کار و کردەوەی باش لە کار و کردەوەی خراپ جیا دەکرێتەوە. لەم مانایە ئیتر ئەخلاق نابێتە ئاکار یا ڕەوشت، دەبێ بە سنج کە ئەو برادەرە باسی کرد. بەڵام لەبەر ئەوەی کە سنج باو نییە لە سۆرانیدا من پێم باشە ناوی ئەم وتارە ئەخلاق بێ. سنج لە سەنگ -ەوە دێ و، مەبەست لێی سەنگی مەحەکێکە بۆ جیاکردنەوەی ڕەوا لە ناڕەوا. بەڵام ھەرچۆنێک بێ Morality نابێتە ڕەوشت. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٧:٠٣، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) :ھەر وایە. ''ڕەوشت'' ھاوڕیشەی rawišnی پاڵەوییە. لە زمانی پاڵەویشدا rawišnīh بە مانای behaviourە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٩:٢٧، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) s7sj5im40ggoq5fkql7e0mvof4091hy 0 193560 1582362 1450752 2026-05-08T23:22:46Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582362 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''زانستی شەمائیل''' یاخود '''زانستی شەمائیلە محەممەدیەکان''' ({{بە عەرەبی|علم الشمائل المحمدية}}) یەکێکە لە[[زانستە ئیسلامییەکان]] گرینگی بە هەموو لایەنەکانی ژیانی [[محەممەد|پێغەمبەر محەممەد]] دەدات، هەڵسوکەوت، شێوازی ژیان، پەرستش، سیفاتەکانی و ژیاننامەی باس دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=نور|یەکەم=مكتبة|سەردێڕ=كتب علم الشمائل المحمدية|ناونیشان=https://www.noor-book.com/tag/علم-الشمائل-المحمدية|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.noor-book.com|زمان=ar}}</ref> موسڵمانان گرینگیان داوە بەم زانستە، هەر لە [[ھاوەڵان|هاوەڵەکانی پێغەمبەر محەممەد]] تاوەکوو سەردەمی ئێستامان باسی ئەو هەواڵانە دەکرێت و فێری خەڵکی دەکرێت بەتایبەتی منداڵان .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ماذا نحكي لأطفالنا !|ناونیشان=https://majles.alukah.net/t175885/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=majles.alukah.net}}</ref> [[سەعدی کوڕی ئەبوو وەققاس|سەعد کوڕی ئەبوو وەقاس]] دەڵێت: ({{عەرەبی|كنا نعلم أولادنا مغازي رسول الله كما نعلمهم السورة من القرآن}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تعليم المغازي|ناونیشان=https://www.albayan.co.uk/MGZarticle2.aspx?ID=6507|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.albayan.co.uk}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.albayan.co.uk/MGZarticle2.aspx?ID=6507 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> واتا (ئێمە مداڵەکانمان فێری غەزاکانی پێغەمبەر دەکرد هەر وەک چۆن قورئانمان فێردەکردن). == سوودەکان == # دەبێتە هۆی خۆشویستنی پێغەمبەر. # زانینی ئەو زانستە هۆیەکە بۆ شوێنکەوتنی پێغەمبەر کە یەکێکە لە [[واجب|واجبەکان]]. # هۆکاری زیادبوونی ئیمانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=البدري|یەکەم=مصطفى|سەردێڕ=السيرة النبوية.. لماذا؟|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/blogs/2018/3/22/السيرة-النبوية-لماذا|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref> == ناسراوترین کتێبەکان == {{عەرەبی| # "صفة النبي صلى الله عليه وسلم" لأبي البختري وهب بن وهب الأسدى . # "صفة النبي صلى الله عليه وسلم" لأبي الحسن، علي بن محمد المدائني . # "صفة أخلاق النبي صلى الله عليه وسلم" لداود بن علي الأصبهاني . # "الشمائل النبوية والخصائص المصطفوية" للحافظ الترمذي . # " أخلاق النبي وآدابه" للشيخ عبد الله بن محمد بن حيان الأصبهاني . # "شرف المصطفى" لأبي سعيد عبد الملك بن محمد النيسابوري . # "شمائل النبي" لأبي العباس المستغفري . # "الشفا بتعريف حقوق المصطفى" للقاضي عياض. # "الوفاء بأحوال المصطفى" لابن الجوزي . # "شمائل الرسول ودلائل نبوته وخصائصه" لابن كثير . # "مناهل الصفا في تخريج أحاديث الشفا" للحافظ السيوطي . # "أنموذج اللبيب في خصائص الحبيب" لجلال الدين السيوطي . # "أشرف الوسائل إلى فهم الشمائل" لابن حجر الهيتمي . # "شرح الشفا" لعلي القاري . # "نسيم الرياض في شرح الشفا للقاضي عياض" لشهاب الدين أحمد الخفاجي}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=مصنفات ومناهج للتعريف بحياة الرسول ﷺ|ناونیشان=https://islamonline.net/مصنفات-ومناهج-للتعريف-بحياة-الرسول/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=اسلام اون لاين|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=من المصنفات في الشمائل النبوية {{!}} الموقع الرسمي لمعالي الشيخ عبد الكريم بن عبد الله الخضير - حفظه الله تعالى -|ناونیشان=https://shkhudheir.com/pearls-of-benefits/1229915194|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=shkhudheir.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010192109/https://shkhudheir.com/pearls-of-benefits/1229915194|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص394 - أرشيف ملتقى أهل الحديث - من أفضل من شرح كتاب الشمائل المحمدية - المكتبة الشاملة الحديثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/31617/17896|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|محەممەد|کتێب}} [[پۆل:زانستە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:محەممەد]] mal8ldcjotnd606we7ovk7j7tab1vm8 0 194457 1582389 1459889 2026-05-09T08:03:48Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582389 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}{{محەممەد}} '''ژیننامەی پێغەمبەر''' یان '''سیرەی پێغەمبەر''' ({{بە عەرەبی|السیرة النبویة}}) زانستێکی ئیسلامییە مەبەست پێی ژیاننامەی [[محەممەد|پێغەمبەر محەممەدە]]، بەجۆرێک ھەموو تایبەتمەندییەکانی ژیان و سیفەت و خوڕەوشت و غەزاکانی باسدەکات. === ناساندن === ھەموو ئەوەی بۆمان گێڕدراوەتەوە لە ژیاننامەی پێغەمبەر محەممەد لەکاتی لەدایکبوونی، پێغەمبەرایەتی و کۆچکردن و ھەموو ڕووداوەکانی ژیانی. لەدایکبوون، ڕەچەڵەک، ھۆزەکەی، منداڵی و گەورەبوون، دابەزینی سرووش، شێوازی ژیان، موعجیزەکان و قۆناغەکانی بانگەواز لە [[مەککە]] و [[مەدینە]] لەخۆدەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أھمیة السیرة النبویة وجھود العلماء فی حفظھا {{!}}|ناونیشان=http://www.mithaqarrabita.ma/أھمیة-السیرة-النبویة-وجھود-العلماء-فی|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.mithaqarrabita.ma|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211111134442/http://www.mithaqarrabita.ma/%D8%A3%D9%87%D9%85%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A8%D9%88%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D8%AC%D9%87%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%A1-%D9%81%D9%8A|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == گرینگی == ژیننامەی پێغەمبەر گرینگییەکی زۆری ھەیە لە ژیانی مرۆڤایەتی بەگشتی و موسڵمانان بەتایبەتی، یارمەتی چەند شتێک دەدات لەوانە: * تێگەیشتن لەقورئان * تێگەشتن لە فەرموودە * تێگەیشتن لەبیروباوەڕی ئیسلامی * شوێنکەوتنی پێغەمبەر * خۆشویستنی پێغەمبەر * خۆشویستنی ھاوەڵان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=عامر|یەکەم=طە سلیمان|سەردێڕ=السیرة النبویة ضرورة العصر|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/blogs/2019/4/27/السیرة-النبویة-ضرورة-العصر|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أھمیة السیرة النبویة|ناونیشان=https://www.albayan.co.uk/article2.aspx?id=1386|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.albayan.co.uk}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.albayan.co.uk/article2.aspx?id=1386 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == کتێبنامە == {{refbegin}} * {{بیرخستنەوەی کتێب| edition = 1st|بڵاوکەرەوە= King Saud University|نووسەر= M. R. Ahmad|سەردێڕ= Al-sīra al-nabawiyya fī ḍawʾ al-maṣādir al-aṣliyya: dirāsa taḥlīliyya|شوێن= Riyadh|ساڵ= ١٩٩٢}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| issn = 0041-977X|بەرگ= ٢١| issue = 1/3|پەڕەکان= ٤٥٣–٤٦٣|دوایین= 'Arafat|یەکەم= W.|سەردێڕ= Early Critics of the Authenticity of the Poetry of the "Sīra"| journal = Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London|ڕێکەوت= ١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٨| jstor = 610611| doi=10.1017/s0041977x00060110| s2cid = 194960198}} * Hagen, Gottfried, ''Sira, Ottoman Turkish,'' in Muhammad in History, Thought, and Culture: An Encyclopedia of the Prophet of God (2 vols.), Edited by C. Fitzpatrick and A. Walker, Santa Barbara, ABC-CLIO, 2014, Vol. II, pp. 585–597. {{ISBN|1610691776}}. * Jarar, Maher, ''Sira'' (Biography), in Muhammad in History, Thought, and Culture: An Encyclopedia of the Prophet of God (2 vols.), Edited by C. Fitzpatrick and A. Walker, Santa Barbara, ABC-CLIO, 2014, Vol. II, pp. 568–582. {{ISBN|1610691776}}. * Williams, Rebecca, Sira, Modern English, in Muhammad in History, Thought, and Culture: An Encyclopedia of the Prophet of God (2 vols.), Edited by C. Fitzpatrick and A. Walker, Santa Barbara, ABC-CLIO, 2014, Vol. II, pp. 582–585. {{ISBN|1610691776}} {{refend}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|محەممەد|مێژوو|ئایین|کتێب}} {{محەممەد٢}} {{پۆلی کۆمنز|History of Muhammad}} [[پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:زانستە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:محەممەد]] [[پۆل:کتێبەکانی ژیاننامەی محەممەد]] 04z6lac7oubfn849b1qrixidtmmompa 0 199474 1582361 1401071 2026-05-08T23:04:49Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582361 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = زارا محەممەدی | وێنە = زارا محەممەدی.jpg | قەبارەی وێنە = 220px | لێدوانی وێنە = وێنەیەکی زارا محەممەدی | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٩٠ | شوێنی لەدایکبوون = [[دێولان]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | ڕێکەوتی مەرگ = | شوێنی مەرگ = | شوێنی گۆڕ = | پۆتانەکانی گۆڕ = | نیشتەجێ = [[سنە]] | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | شارومەندێتی = | پەروەردە = ماستەری جوگرافیای سیاسی | خوێندنگە = زانکۆی سنە | پیشە = چالاکی فەرھەنگی، مامۆستای زمانی کوردی | ساڵانی چالاکی = | ڕێکخراو = | وەکیل = جوامێر عەبدوڵڵاھی | ناوبانگ = مامۆستای زمانی دایکی، زارای نیشتمان | حیزب = | بزاڤ = | بەرامبەرەکان = | ئایین = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | تۆمەت = تێکدانی ئاسایشی نیشتمانیی ئێران لە ڕێگەی دروستکردنی گرووپ و دەستە | سزا = ٥ ساڵ گرتن لە بەندیخانە | دۆخی دادوەری = لە ڕێکەوتی ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ەوە لە لقی ژنانی بەندیخانەی سنە زیندانی کرا. سەرەنجام لە ١٠ی شوباتی ٢٠٢٣، بەبێ ئاگاداریی خۆی و پارێزەر و بنەماڵەکەی لە زیندان ئازاد کرا.{{r|dengiamerika}} | ھاوسەر = سەیوان ئیبراھیمی | مناڵەکان = | باوک = | دایک = | خێزان = | خەڵاتەکان = }} '''زارا محەممەدی''' یان '''زەھرا محەممەدی''' (لەدایکبووی ١٩٩٠ لە [[دێولان]]) چالاکی فەرھەنگی و مامۆستای [[زمانی کوردی]]یە. ئەو وەکوو یەکێک لە ١٠٠ ژنی کاریگەر لە ساڵی ٢٠٢٢، لەلایەن [[بی بی سی]]یەوە دەستنیشان کرا.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-75af095e-21f7-41b0-9c5f-a96a5e0615c1 ١٠٠ ژنی ئیلھامبەخش و کاریگەری ساڵی ٢٠٢٢]. بی بی سی.</ref> زارا محەممەدی بەھۆی فێرکردنی زمانی دایکی بە خەڵک، سزای پێنج ساڵ گرتنی لە بەندیخانەی ژنانی سنەی بەسەردا سەپێنرا کە دوای دوو ساڵ ئازاد کرا. دادگای شۆڕشی سنە زارای بە تێکدانی ئاسایشی نیشتمانیی ئێران لە ڕێگەی دروستکردنی گرووپ و دەستەی تۆمەتبار کرد. ھەروەھا ئەو ئەندامی بەڕێوەبەریی [[ئەنجومەنی فەرھەنگی-کۆمەڵایەتیی نۆژین]]ە.<ref name="کوردیپێدیا"/> == ژیاننامە == زارا محەممەدی لە ساڵی ١٩٩٠ لە گوندی سەراوڵە، [[دێولان]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لەدایکبووە. ئەو ماستەری جوگرافیای سیاسی لە زانکۆی سنە وەرگرت و زیاتر لە ١٠ ساڵان لە سنە و گوندەکانی دەوروبەر زمانی کوردی فێری خەڵک کردووە. زارا ژیانی ھاوژینی لەگەڵ سەیوان ئیبراھیمی پێکھێنا کە ئەویش ئەندامی ئەنجومەنی نۆژینە.<ref name="کوردیپێدیا">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=2019052812381367695&lng=1|سەردێڕ=زارا محەمەدی|بڵاوکەرەوە=کوردیپێدیا}}</ref> == گرتن و ئازادکردن == === گرتن === زارا بە یەکەم جار لە ئایاری ٢٠١٩ دەستبەسەر کرا کە بە دانانی بارمتە بە شێوەی کاتی ھەتا ڕاگەیاندنی ئاکامی کۆتاییی دۆسیەکەی ئازاد کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/زارا-محەممەدی-بە-بارمتەی-قورس-ازاد-کرا|سەردێڕ=زارا محەممەدی بە بارمتەی قورس ئازاد کرا|بڵاوکەرەوە=کوردستان میدیا}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.xebatmedia.com/kurdi/item_detail.php?id=606#.YdnsOB6yqNw|سەردێڕ=زارا محەممەدی بەدانانی بارمتە ئازاد كرا|بڵاوکەرەوە=خەبات میدیا}}</ref> دواتر لە ساڵی ٢٠٢٠ لەلایەن لقی یەکەمی دادگای شۆڕشی سنەوە بە سەرۆکایەتیی دادوەر سەعیدی بە تۆمەتی پێکھێنانی گرووپ و دەستە دژی ئاسایشی نیشتمانیی ئێران، سزای ١٠ ساڵ بەندکرانی بەسەردا سەپابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://xoragri.com/?p=2402|سەردێڕ=زارا محەممەدی حوکمی ١٠ ساڵ بەندکرانی بەسەردا سەپا|بڵاوکەرەوە=خۆڕاگری}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdpa.net/so/news/ساڵ-زیندان-بەسەر-زارا-محەممەدیدا-سەپا|سەردێڕ=١٠ ساڵ زیندان بەسەر "زارا محەممەدیـ"ـدا سەپا|بڵاوکەرەوە=کوردپا}}</ref> دەرچوونی سزای ١٠ ساڵ بەندکران بە تۆمەتی پێکھێنانی گرووپ لە کاتێکدایە کە زارا محەممەدی تەنیا ئەندامی ئەنجومەنی نۆژین بووە و دادگا ئەو ئەنجومەنەی لە ھەموو تۆمەتەکان بێ بەری کردبوو. ئەم سزایە لە ھەمان ساڵدا لەلایەن لقی چوارەمی دادگای پێداچوونەوەی پارێزگای سنە بە سەرۆکایەتیی دادوەر مستەفا تەیاری بۆ ٥ سال بەندکران کەم کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hengaw.net/so/news/زارا-محەمەدی-بە-مەبەستی-جێبەجێکرانی-سزاکەی-دەستبەسەر-کرا|سەردێڕ=زارا محەممەدی بە مەبەستی جێبەجێکرانی سزاکەی دەستبەسەر کرا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوەی مافەکانی مرۆڤی ھەنگاو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hengaw.net/so/news/زارا-محەمەدی-بە-مەبەستی-جێبەجێ-کرانی-سزای-بەندکرانەکەی-بانگ-کرا|سەردێڕ=زارا محەممەدی بە مەبەستی جێبەجێ کرانی سزای بەندکرانەکەی بانگ کرا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوەی مافەکانی مرۆڤی ھەنگاو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://asoyroj.com/n/detail.aspx?=hewal&jmare=21581&Jor=1|سەردێڕ=حوکمی زیندانی کردنی زارا محەممەدی پەسەند کرا|بڵاوکەرەوە=ئاسۆی ڕۆژھەڵات}}{{بەستەری مردوو|url=https://asoyroj.com/n/detail.aspx?=hewal&jmare=21581&Jor=1 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://estanews.net/2022/01/08/زارا-محەممەدی-دەچێتە-گرتووخانەی-سنە/|سەردێڕ=زارا محەممەدی دەچێتە گرتووخانەی سنە|بڵاوکەرەوە=ئێستانیوز}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://xelk.org/slider/347552/|سەردێڕ=زارا محەممەدی گەیەندرایە گرتووخانەی سنە|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی خەڵک|ڕێکەوتی سەردان= ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220108195933/https://xelk.org/slider/347552/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === ئازادکردن === پاش شەش مانگ لە زیندانیکردنی لە ناوەندی چاکسازی و پەروەردەی شاری سنە، ڕۆژی یەکشەمەی ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ بەھۆی نەخۆشکەوتنی باوکی مۆڵەتی ١٠ ڕۆژ ھاتنە دەرەوەی پێ درا بە مەبەستی چاوپێکەوتنی باوکی، بەسود وەرگرتن لە مافی وەرگرتنی مۆڵەت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زارا محەممەدی دوای ٦ مانگ مافی مرەخەسی پێدرا|ناونیشان=https://hengaw.net/so/news/زارا-محەممەدی-دوای-مانگ-مافی-مرەخەسی-پێدرا|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=Hengaw|زمان=ku-Arab}}</ref> لە ١٠ی شوباتی ٢٠٢٣، زارا لە پەڕەی فەرمیی خۆی لە ئینستاگرام گرتەیەکی ڤیدیۆییی بڵاوکردەوە و ڕای گەیاند {{Cquote|ئەمڕۆ ھەینی درەنگانی ئێوارە بەبێ ئاگاداریی خۆم، بنەماڵەم، ھاوڕێیان و ئەندامانی ئەنجومەنی نۆژین و پارێزەری بەڕێزم، بە شێوازێکی بەتەواوەتی بەپەلە لە بەندینخانە دەرکرام بەبێ ئەوەی کە داخوازیی لێبووردن لەلایەن خۆم یان پارێزەرەکەمەوە پێشکەش کرابێ. و پێشتر من خۆم بە بەندینخانەم ڕاگەیاندبوو، و لەڕێگەی پارێزەرەکەشم بە دەزگای دادوەری ڕام گەیاندبوو کە بە ھیچ شێوازێک داخوازیی لێبووردن پێشکەش ناکەم. بە ھیچ شێوازێ ئەم داخوازیشمە قەبووڵ نییە. ھەروەھا پێشتر، دەستبەسەرکردنم و سزادانم بە شێوازێکی بەتەواوەتی ناڕەوا، بەبێ بڕیاری خۆم و بەدەستی خۆم نەبوو، ئەمڕۆیش دەرکرانم لە بەندینخانە بە ھیچ شێوازێ بەدەستی خۆم نەبوو چونکە من باوەڕم بە بیروباوەڕ و بە ڕێگاکەی خۆم ھەیە؛ و تا کۆتاییی ژیانم لەسەر بیروڕاکەم ھەم، و تا کۆتاییی ژیانم درێژەدەری بیروڕاکەمم.}} لە کۆتاییی گرتەکەدا بە دوو کۆپلە لە [[دیوانی قانع]] کۆتاییی بە گرتەکە ھێنا. {{شیعر}} {{ب|گەر چی دوژمن وا ئەزانێ من بە دیلی لاڵ ئەبم|باش بزانێ کونجی زیندانم قوتابیخانەیە}} {{ب|بیری ئازادیم لە زیندانا فراوانتر ئەبێ|قوڕ بەسەر ئەو دوژمنەی ھیوای بە بەندیخانەیە}} {{کۆتاییی شیعر}} لەگەڵ ئەوەی زارا سزای پێنج ساڵ زیندانیی بەسەردا سەپێندرابوو، دوای ساڵ و مانگێک ئازاد کرا، کە ھەفتەیەک بەر لە ئازادکردنەکە، ڕێبەری باڵای ئێران، [[عەلی خامنەیی]] فەرمانی لێبووردنی بۆ ھەزاران کەسی [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران]] دەرکرد.<ref name="dengiamerika">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زارا محەممەدی، مامۆستای زمانی کوردی لە ئێران ئازاد دەکرێت|ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/6958666.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=VOA|زمان=ku}}</ref> == خەڵاتەکان == ٢٠٢٣: یەکەمین [[خەڵاتی جەماڵ نەبەز]]<ref name="dengiamerika2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=خەڵاتی جەمال نەبەز|ناونیشان=https://jemal-nebez-stiftung.org/pid_697244/pid_757236|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=دەزگای جەماڵ نەبەز|زمان=ku}}</ref><ref name="dengiamerika3">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=یەکەم خەڵاتی ساڵانەی "جەماڵ نەبەز" لە بەرلین بەخشرایە زارا محەمەدی|ناونیشان=https://iranwire.com/ku/news-1/123176-%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%95%D9%85-%D8%AE%DB%95%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%DA%B5%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C-%D8%AC%DB%95%D9%85%D8%A7%DA%B5-%D9%86%DB%95%D8%A8%DB%95%D8%B2-%D9%84%DB%95-%D8%A8%DB%95%D8%B1%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%A8%DB%95%D8%AE%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%95-%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%A7-%D9%85%D8%AD%DB%95%D9%85%DB%95%D8%AF%DB%8C/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=iranwire|زمان=ku}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|زمانی کوردی|وێژەی کوردی|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Zahra Mohammadi}} [[پۆل:خەڵکی دێولان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ژنانی کورد]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠]] [[پۆل:مامۆستایانی کورد]] [[پۆل:١٠٠ ژن لە بی بی سی]] [[پۆل:ژنە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] n72hcpc2mr5l41hrhf76p2ynfnnre69 0 213446 1582343 1560619 2026-05-08T20:48:32Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582343 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دێری مار بەھنام | ناوی_فەرمی = ܕܝܪܐ ܕܡܪܝ ܒܗܢܡ ܘܡܪܬ ܣܪܐ - Mar Behnam Monastery - دیر مار بھنام | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شوێنی پیرۆز <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = مورم.jpg | شرۆڤەی_وێنە = دێری مار بەھنام | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=16|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=36.13834|frame-long=43.40573|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای حەمدانیە|حەمدانیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = شوێن | ناوی_دابەشکراو٤ = [[خدر ئەلیاس]] | جۆری_دابەشکراو٥ = | ناوی_دابەشکراو٥ = | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = دامەزراندن | ڕێکەوتی_دامەزران = سەدەی چوارەم | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = باری ئێستا | ڕێکەوتی_لەناوچوون = ئاوەدان | دامەزرێنەر = پاشا سەنحەریب، باوکی بەھنام و سارا | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٣١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] و [[ئایینزا]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[مەسیحییەت]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایینزا]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[کڵێسای کاسۆلیکی سوریانی]](١٧٩٠-٩٨؛ لە ١٨٣٩){{ھن}} [[کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سوریانی]](تا ساڵی ١٧٩٠؛ ١٧٩٨-١٨١٩){{ھن}}کڵێسای ڕۆژھەڵات (تا سەدەی ١٤) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[قەشە]] | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = قەشایەتی کاسۆلیکی سوریانی مووسڵ <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دێری مار بەھنام''' (بە [[زمانی سوریانی|سورینی]]: '''ܕܝܪܐ ܕܡܪܝ ܒܗܢܡ ܘܡܪܬ ܣܪܐ'''، بە [[زمانی عەرەبی| عەرەبی]]، '''دیر مار بھنام''')، دێری شەھیدان مار بەھنام و مارت سارا، دێرێکی کاسۆلیکی سوریانییەلە [[باشووری کوردستان]] لە [[عێراق]] لە گوندی [[خدر ئیلیاس]] نزیک لە شارۆچکەی [[قەرەقووش]].<ref> https://hyperallergic.com/216393/another-treasure-lost-in-iraq-the-story-of-mar-behnam-monastery/ </ref> گۆڕی مار بەھنام لە ١٩ی ئازاری ٢٠١٥ لەلایەن دەوڵەتی ئیسلامییەوە زیانێکی زۆری بەرکەوت و دیوارەکانی دەرەوەی لە سەرجەم بیناکانی دێرەکە شێوێندران. کارەکانی چاککردنەوەی نۆژەنکردنەوەی دێر و گۆڕی مار بەھنام بۆ دۆخی پێش داعش تا سەرەتای مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ تەواو بوو.<ref> http://fraternite-en-irak.org/travaux-restauration-mar-behnam-bientot-termines/ </ref> == مێژوو == دێرەکە بەپێی ئەفسانەیەک بووە کە لە سەدەی چوارەمدا لەلایەن پاشایەکەوە بە ناوی [[سەنحاریب]] وەک تەوبەیەک دروستکراوە بەھۆی شەھیدکردنی کوڕەکەی مار بەھنام و کچەکەی سارا دوای ئەوەی بوونە ئایینی [[مەسیحی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.bakhdida.net/Namrood/BehnamandSara.htm |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201108092136/http://www.bakhdida.net/Namrood/BehnamandSara.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوای دامەزراندنی، دێرەکە بەشێک بوو لە کڵێسای ڕۆژھەڵات تا سەدەی ١٤ وەک بەڵگە، ئەو نووسراوانەی مەنگۆلیەکانە کە لەلایەن زیارەتکارە مەسیحییەکانی مەنگۆلیەوە لە ساڵانی ١٢٠٠ بەجێیان ھێشتووە، و بەشدارییەکی زۆری لە جیھانی [[مەسیحی]]دا کرد لە ژێر چاودێری [[کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سوریانی]]دا. نووسراوەکانی سەر پەیکەرەکانی ناو کڵێساکە دەریدەخەن کە لە ساڵی ١١٦٤ و لە نێوان ساڵانی ١٢٥٠ بۆ ١٢٦١ نۆژەنکردنەوەی دێرەکە کراوە. تۆمارەکان دەریدەخەن کە دێرەکە لە ماوەی ساڵانی ١٧٤٣ تا ١٧٩٠ بەھۆی ھێرشەکانی [[نادر شا]] و دواتر فەرمانڕەوا موسڵمانەکانی فارس بۆ سەر مەسیحییەکانی ناوچەکە زیانێکی زۆری بەرکەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aina.org/aol/syriac.htm#Bihnam |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ |archive-url=https://web.archive.org/web/20151227122045/http://www.aina.org/aol/syriac.htm#Bihnam |url-status=dead }}</ref> دەروێشەکانی دێرەکە لە کۆتایی سەدەی ١٨دا پەیوەندییان لەگەڵ کڵێسای کاسۆلیکی لە [[ڕۆما]] دامەزراند و داوای پاراستنیان دەکرد لە دژی نادرخان، کە بووە ھۆی گۆڕینی وردە وردەی دانیشتوانی [[قەرەقووش]] بۆ [[کڵێسای کاسۆلیکی سوریانی]].<ref>http://coptcatholic.net/section.php?hash=aWQ9MjYyNA%3D%3D {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120320120106/http://www.coptcatholic.net/section.php?hash=aWQ9MjYyNA== |date=٢٠ی ئازاری ٢٠١٢ }}</ref> لە ساڵی ١٧٩٠ دێرەکە لەلایەن کڵێسای کاسۆلیکەوە دەستی بەسەردا گیرا و بۆ ماوەی ھەشت ساڵ بەڕێوەدەبرا تا [[کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سوریانی]] دەستی بەسەردا گرتەوە. بە ھۆکارێکی نادیار، دەروێشەکان لە ساڵی ١٨١٩دا دێرەکەیان جێھێشتووە، پێدەچێت بەھۆی لەدەستدانی [[پەز|مەڕەکانیان]] لەو ناوچەیەدا بێت. [[کڵێسای کاسۆلیکی سوریانی]] دەستی کردەوە بە خاوەندارێتی دێرەکە، و لە ساڵی ١٨٣٩دا دانیشتووی کردەوە؛ تا ئێستاش لەم حاڵەتەدا بەردەوام بووە جگە لە وازھێنانێکی سێ ساڵە لە ئەنجامی لەشکرکێشییەکانی ساڵی ٢٠١٤ی داعش. خانەقاکە شوێنی نیشتەجێبوونی پێشوو و شوێنی پشوودانی ئێستای ژمارەیەک لە پاتریاکی ئۆرتۆدۆکسی سریانییە.<ref> https://web.archive.org/web/20120320120106/http://www.coptcatholic.net/section.php?hash=aWQ9MjYyNA%3D%3D </ref> == بارودۆخی ئێستا == [[File:Monastery of Mar Behnam.jpg|alt=Syriac Catholic Monastery of Mar Behnam, May 1909, taken by Gertrude Bell|thumb|right| دێری کاسۆلیکی سوریانی مار بەھنام، ئایاری ١٩٠٩، لەلایەن [[گێرترود بێڵ]]ەوە گیراوە]] دێرەکە لە ساڵی ١٩٨٦ نۆژەنکرایەوە، ساڵانە ھەزاران مەسیحی و موسڵمان سەردانیان دەکرد تا داعش کۆنترۆڵی ناوچەکەی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.bakhdida.net/Namrood/BehnamandSara.htm |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201108092136/http://www.bakhdida.net/Namrood/BehnamandSara.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە میانی ھێرشی ٢٠١٤ی باکووری عێراق، سەربازە جیھادییەکانی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شامدا]] دەستیان بەسەر دێرەکەدا گرت. سەربازەکان خاچەکانیان لە دێرەکە لابرد، ھەڕەشەی لە سێدارەدانی دەروێشەکانیان دەکرد و دواتر دەروێشەکانیان دەردەکرد جگە لە جل و بەرگی بەریان ھیچی تریان نەبوو.<ref> https://www.theguardian.com/world/2014/jul/24/iraqi-christians-mosul-isis-convert-islam-or-be-executed </ref> لە ١٩ی ئازاری ٢٠١٥دا، دەوڵەتی ئیسلامی وێنەکانی بڵاوکردەوە کە تێیدا تەقاندنەوەی گۆڕی مێژوویی مار بەھنامی تێدابوو.<ref> https://www.ibtimes.co.uk/isis-blows-famed-4th-century-mar-behnam-catholic-monastery-iraq-1492703 </ref> دوای زیاتر لە ٢ ساڵ لە داگیرکاری، دێرەکە و دەوروبەری لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ لەلایەن ھێزە ئەمنییەکانی عێراقەوە ئازادکران.<ref> https://isis.liveuamap.com/en/2016/20-november-iraqi-security-forces-have-retaken-monastery </ref> کارەکانی چاککردنەوەی نۆژەنکردنەوەی دێر و گۆڕی مار بەھنام بۆ دۆخی پێش داعش تا سەرەتای مانگی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ تەواو بوو.<ref> http://fraternite-en-irak.org/travaux-restauration-mar-behnam-bientot-termines/ </ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{دەشتی نەینەوا}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|شەڕ|کوردستان|ئایین|عێراق|دەیەی ٢٠١٠}} {{پۆلی کۆمنز|Mar Behnam Monastery}} [[پۆل:مەسیحییەت]] [[پۆل:مەسیحییەت لە کوردستان]] [[پۆل:گرووپە مەسیحییەکان لە ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:ئاشوورییەکان و سوریانییەکان]] [[پۆل:کڵێساکان]] tmnz6savqjjs8lltbf9qp55sgffbc5n 0 213997 1582159 1582114 2026-05-08T12:00:54Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582159 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی یاریزانی تۆپی پێ|image=Julian Nagelsmann 2020.jpg|years1=٢٠٠٦-٢٠٠٧|clubs1=میونشن ١٨٦٠|caps1=0|goals1=0|years2=٢٠٠٧-٢٠٠٨|clubs2=ئۆگسبۆرگ|caps2=0|goals2=0|totalcaps=0|totalgoals=0|manageryears1=٢٠١٦-٢٠١٩|managerclubs1=هۆفینهایم ١٨٩٩|manageryears2=٢٠١٩-٢٠٢١|managerclubs2=لایبزیگ|manageryears3=٢٠٢١ -|managerclubs3=بایەرن میونشن}} '''جولیان ناگلیسمان''' ( لە دایکبووی ٢٣ حوزەیرانی ١٩٨٧) ڕاهێنەرێکی پیشەگەری تۆپی پێ و یاریزانی پێشووە کە لە ئێستادا ڕاهێنەری یانەی [[یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن|بایەرن میونشنە.]] پێش ڕاهێنەرایەتی بایەرن، ڕاهێنەری هۆفینهایم ١٨٩٩ و [[لایپزیگ|لایبزیگ]] بووە. ناسراوە بە گونجاندنی پێکهاتە و شێوازی یاری، هێشتنەوەی تۆپ، و بەکارهێنانی جێجێن پرێس، ناگڵیسمان دادەنرێت بە یەکێک لە باشترین ڕاهێنەرە لاوەکان لە جیهانی تۆپی پێدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Julian Nagelsmann: 10 things on Bayern Munich's record-breaking coach|ناونیشان=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/julian-nagelsmann-10-things-on-bayern-munich-s-coach-rb-leipzig-baby-mourinho-5300|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=bundesliga.com - the official Bundesliga website|زمان=en}}</ref><ref>LKChuggz (10 November 2021)</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Bosses: Julian Nagelsmann, the managerial prodigy leading RB Leipzig's revolution|ناونیشان=https://www.internationalchampionscup.com/the-bosses-julian-nagelsmann-the-managerial-prodigy-leading-rb-leipzigs-revolution|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=www.internationalchampionscup.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211219164743/https://www.internationalchampionscup.com/the-bosses-julian-nagelsmann-the-managerial-prodigy-leading-rb-leipzigs-revolution|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ژیانی سەرەتایی == ناگڵیسمان لەدایکبووی ٢٣ حوزەیرانی ١٩٨٧ە لە لادسبێرگ ئام لێج، [[باڤاریا]]. یاری کردووە بۆ یانەکانی ئۆگسبۆرگ و میونشن ١٨٦٠ لە ئاستی لاویدا<ref name="DW">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Dunbar|یەکەم١=Ross|سەردێڕ=Meet Hoffenheim's Julian Nagelsmann: the youngest coach in Bundesliga history|ناونیشان=http://www.dw.com/en/meet-hoffenheims-julian-nagelsmann-the-youngest-coach-in-bundesliga-history/a-18808831|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Deutsche Welle|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref><ref name="guardian2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Hoffenheim appoint 28-year-old Julian Nagelsmann as head coach|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2016/feb/11/hoffenheim-appoint-julian-nagelsmann-youngest-coach|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٦|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref>، و کاپتنی پێکهاتەی خوار ١٧ ساڵی میونشن بووە. لە وەرزی ٢٠٠٦-٠٧، بەشێک بوو لە پێکهاتەی دووەم بەڵام بەشداری هیچ یاریەکی نەکرد بە هۆی پێکانەوە. ناگڵیسمان گەڕایەوە بۆ ئۆگسبۆرگ بۆ وەرزی ٢٠٠٧-٠٨ کە لەلایەن تۆماس تۆخێلەوە ڕاهێنەرایەتی دەکرا، بەڵام توشی پێکان بوو لە ئەژنۆیدا و بۆ دووەم جار ئازاری بەستەری دا.<ref>Johnston, Neil</ref> لە ئەنجامدا، بڕیاریدا کە کۆتایی بهێنێت بە ماوەی یاریزانی تەنیا لە تەمەنی ٢٠ ساڵیدا. لە نیوەی یەکەمی ٢٠٠٨ یارمەتی ڕاهێنەر تۆماس تۆخێلی دەدا وەک دۆزەرەوەی بەهرەی یاریزانان. خوێندنی بەڕێوەبردنی بزنسی خوێند لە [[زانکۆ]] بۆ چوار سمیستەر هەتا ئەوکاتەی گواستیەوە بۆ زانستی وەرزشەکان. دواتر تەرکیزی کردە سەر ڕاهێنەرایەتی، بە گەڕانەوە بۆ یانەی پێشووی میونشن ١٨٦٠ وەک یاریدەدەری ئەلێکساندەر شمید بۆ پێکهاتەی خوار ١٧ ساڵانی میونشن لە ٢٠٠٨ بۆ ٢٠١٠. == پیشەی ڕاهێنەر == === کاتی سەرەتا === ناگڵیسمان بەشداری کرد لە ئەکادیمیای لاوانی هۆفینهایم ١٨٩٩ لە ٢٠١٠ و ڕاهێنەری چەندین پێکهاتەی جیاوازی لاوان بوو لە ساڵانی دواتردا.<ref>Dunbar, Ross (27 October 2015)</ref> یاریدەدەری ڕاهێنەر بوو لە ماوەی وەرزی ٢٠١٢-١٣ لە هۆفینهایم و هەتا ١١ شوباتی ٢٠١٦، ڕاهێنەری پێکهاتەی خوار ١٩ ساڵانی یانەکە بوو. ڕاهێنەری تیمەکە بوو کاتێک [[بۆندسلیگا|بۆندسلیگایان]] بردەوە بۆ خوار ١٩ ساڵان لە وەرزی ٢٠١٣-١٤. لە ماوەی یاریدەدەری ڕاهێنەر، گۆڵپارێز تیم ویز نازناوی بۆ دانا و ناوی نا "[[خۆزێ مۆرینیۆ|مۆرینهۆی]]-بچوک".<ref>Kramer, Christian (27 October 2015)</ref> === هۆفینهایم ١٨٩٩ === ناگڵیسمان دیاری کرا بە ڕاهێنەری سەرەکی هۆفینهایم ١٨٩٩ لە ٢٧ [[تشرینی یەکەم|تشرینی یەکەمی]] ٢٠١٥. وا بڕیار بوو کە دەست بەکار بێت لە سەرەتایی وەرزی ٢٠١٦-١٧. بە گرێبەستی سێ ساڵ. لە کاتی دەستنیشان کردنیدا، ناگڵیسمان ٢٨ ساڵ بوو، و لاوترین ڕاهێنەر بوو لە مێژووی [[بۆندسلیگا]]. <ref name="Hoffenheim appoint 28-year-old manager Julian Nagelsmann">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Hoffenheim appoint 28-year-old manager Julian Nagelsmann|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/0/football/34652888|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref>کە جێگەی ڕاهێنەر هوب ستیڤنسی گرتەوە، کە ئەویش ڕۆژێ پێشتر جێگای مارکۆس گیسدۆڵی گرتبۆوە. لە ١٠ شوباتی ٢٠١٦، ستیڤنس دەستی لە کار کێشایەوە بە هۆی کێشەی تەندروستی، و ماوەی ناگڵیسمان پێش خرا بۆ بوون بە ڕاهێنەر لەلایەن دەستەی کارگێڕی هۆفینهایم و ڕۆژێ لە دوای دەست لەکارکێشانەوەی ستیڤنس دەستی پێکرد.<ref>Dunbar, Ross (12 February 2016)</ref> کاتێک ناگڵیسمان بوو بە ڕاهێنەر لە [[شوبات|شوباتی]] ٢٠١٦، هۆفینهایم ١٧یەم بوو لە ڕیزبەندیدا، و ٧ خاڵ دوور بوو لە مانەوە و گەیشتن بە پلەی ١٥یەم و بەرەو دابەزین دەڕۆیشت. لە ژێر سەرپەرشتی ناگڵیسمان خۆیان دور خستەوە لە دابەزین بە بردنەوەی ٧ یاری لە کۆتا ١٤ یاری و بە خاڵێک لە دەرەوەی دابەزین مانەوە. ئەو ئاستە باشەیان بەردەوام بوو لە وەرزی دواتری [[بۆندسلیگا]] ٢٠١٦-١٧، کە توانیان پلەی چوارەم بەدەستبهێنن و بۆ یەکەمجار سەربکەون بۆ [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوروپا]] لە مێژوویاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Bundesliga 2022/23 {{!}} 1. Spieltag {{!}} Ergebnisse & Termine|ناونیشان=https://www.kicker.de/bundesliga/spieltag|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=kicker|زمان=de-DE}}</ref> لە ٩ [[حوزەیران|حوزەیرانی]] ٢٠١٧، ئۆفینهایم گرێبەستی ناگڵیسمانی درێژ کردەوە هەتا ٢٠٢١.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Nagelsmann extends contract as Hoffenheim head coach|ناونیشان=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/julian-nagelsmann-has-extended-his-contract-as-hoffenheim-head-coach-until-2021-446276.jsp|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=bundesliga.com - the official Bundesliga website|زمان=en}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/julian-nagelsmann-has-extended-his-contract-as-hoffenheim-head-coach-until-2021-446276.jsp |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}</ref> لە ٢١ حوزەیرانی ٢٠١٨، هۆفینهایم ڕایگەیاند کە ناگڵیسمان یانەکە بەجێ دەهێڵێت لەکۆتایی وەرزی ٢٠١٨-١٩.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Bestätigt: Nagelsmann ab 2019 Trainer bei RB Leipzig|ناونیشان=https://www.kicker.de/bestaetigt_nagelsmann-ab-2019-trainer-bei-rb-leipzig-726090/artikel|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=kicker|زمان=de-DE}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Hoffenheim's Nagelsmann to join Leipzig|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/44568627|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|زمان=en-GB}}</ref> زیاتر لە ١٠٠ یاری خول ڕاهێنەری هۆفینهایم بوو، گەیشت بە یاری ١٠٠ی خول لە ١٩ کانوونی دووەمی ٢٠١٩، لە یاریەکدا کە دۆڕان بە [[یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن|بایەرن میونشن]] ٣-١. بەهۆی ئەوەوە، بوو بە لاوترین ڕاهێنەری بۆندسلیگا لە مێژوودا کە بگات بە ١٠٠ یاری.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Leon Goretzka double helps Bayern Munich down Hoffenheim|ناونیشان=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/hoffenheim-bayern-munich-live-line-ups-stats-james-rodriguez-ribery-alphonso-davies-2884-1452|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=bundesliga.com - the official Bundesliga website|زمان=en}}</ref> === لایبزیگ === [[پەڕگە:2019-07-12_Fußball;_Freundschaftsspiel_RB_Leipzig_-_FC_Zürich_1DX_1124_by_Stepro.jpg|وێنۆک|ناگڵیسمان ڕاهێنەری لایبزیگ لە ٢٠١٩]] لە ٢١ حوزەیرانی ٢٠١٩، [[لایپزیگ|لایبزیگ]] ڕایگەیاند کە ناگڵیسمان دەبێت بە ڕاهێنەری یانەکە لە وەرزی ٢٠١٩-٢٠ەوە و گرێبەستێکی بۆ ماوەی چوار ساڵ واژۆ کرد هەتا ساڵی ٢٠٢٣. ناگڵیسمان یەکەم یاری بۆندسلیگای بردەوە وەک ڕاهێنەری لایبزیگ لە دژی یونیۆن بەرلین ٤-٠.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Bundesliga {{!}} Matchday 1 {{!}} Season 2019-2020|ناونیشان=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/matchday/2019-2020/1|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=bundesliga.com - the official Bundesliga website|زمان=en}}</ref> هەروەها لەگەڵ بایەرن موینشن یەکسان بوو ١-١.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Bundesliga {{!}} Matchday 4 {{!}} Season 2019-2020|ناونیشان=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/matchday/2019-2020/4|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=bundesliga.com - the official Bundesliga website|زمان=en}}</ref> لە یاری ١٠یەمی خولدا لایبزیگ لە ماینزی بردەوە ٨-٠. ناگڵیسمان ڕوبەڕووی یانەی پێشووی بۆوە هۆفینهایم لە یاری ١٤یەمدا و یاریەکەی لێبردنەوە ٣-١.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Bundesliga {{!}} Matchday 10 {{!}} Season 2019-2020|ناونیشان=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/matchday/2019-2020/10|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=bundesliga.com - the official Bundesliga website|زمان=en}}</ref> لە ١٠ی ئازاری ٢٠٢٠، دوای بردنەوەی ٤-٠ی لێێپزیگ بەرامبەر [[یانەی تۆپی پێی تۆتنھام ھۆتسپێر|تۆتنام هۆتسپۆر،]] ناگڵیسمان بوو بە لاوترین ڕاهێنەر لە مێژوودا کە لە خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوروپا یاری دەرکردن بباتەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ناگڵیسمان بوو بە لاوترین ڕاهێنەر یاری قۆناغی دەرکردنی خولی یانە پاڵەوانەکان بباتەوە|ناونیشان=http://www.kurd.bet|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Nagelsmann praises RB Leipzig for sticking to style in Tottenham win|ناونیشان=https://www.foxsportsasia.com/football/champions-league/1240370/nagelsmann-praises-rb-leipzig-for-sticking-to-style-in-tottenham-win/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=FOX Sports Asia|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200311135826/https://www.foxsportsasia.com/football/champions-league/1240370/nagelsmann-praises-rb-leipzig-for-sticking-to-style-in-tottenham-win/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ١٣ی ئابی ٢٠٢٠، تیمی ئیسپانی [[ئەتلەتیکۆ مەدرید]] لە چارەکی کۆتایی دا بردەوە، واتە بۆ یەکەم جار لە مێژوویدا لایبزیگ دەگاتە نیوەی کۆتایی خولی یانە پاڵەوانەکان. نایگڵسمان بوو بە گەنجترین ڕاهێنەر لە مێژوودا،کەە ڕاهێنەری یانەیەک بکات لە نیوەی کۆتایی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=RB Leipzig 2–1 Atlético Madrid|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/53730258|وێبگە=BBC Sport}}</ref> لە ١٨ی [[ئاب|ئابی]] ٢٠٢٠، لایبزیگ بەرامبەر [[یانەی تۆپی پێی پاریس سان جێرمان|پاریس سانت-جێرمان]] یاری کرد لە نیوەی کۆتایی خولی یانە پاڵەوانانەکانی ئەوروپا، کە لەوێ ناگڵیسمان ڕووبەڕووی یانەی پێشووی خۆی بووەوە لە ئۆگسبێرگ، تۆماس تۆخێل. لەگەڵ ئەوەشدا،لایبزیگ دۆڕا بەرامبەر پاریس سان-جێرمان بە ئەنجامی ٣-٠.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=RB Leipzig 0–3 Paris Saint Germain|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/53759778|وێبگە=BBC Sport|زمان=en-GB}}</ref> لە وەرزی ٢٠٢٠-٢١، لایبزیگ پلەی دووەمی بەدەستهێنا لە [[بۆندسلیگا]] و لەلە یاری کۆتایی جامی ئەڵمانیا دۆڕا ٤-١ لە بەرامبەر [[بۆروسیا دۆرتموند|بۆروسیای دۆرتمۆند]].<ref name=":42">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Borussia Dortmund teach RB Leipzig's Nagelsmann a lesson in German Cup triumph|ناونیشان=https://www.dw.com/en/borussia-dortmund-teach-rb-leipzigs-nagelsmann-a-lesson-in-german-cup-triumph/a-57514286-0|وێبگە=DW|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210522195546/https://www.dw.com/en/borussia-dortmund-teach-rb-leipzigs-nagelsmann-a-lesson-in-german-cup-triumph/a-57514286-0|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === بایەرن میونشن === لە ٢٧ی نیسانی ٢٠٢١، بایەرن میونشن ناگڵیسمانی وەک ڕاهێنەری سەرەکی دەستنیشان کرد، لە ١ی [[تەممووز|تەممووزی]] ٢٠٢١ەوە، لە جێگەی [[هانسی فلیک]] بە گواستنەوەیەکی گەورەی ڕاهێنەران و بە بڕی ٢٥ ملیۆن یۆرۆ.<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Julian Nagelsmann to leave RB Leipzig at the end of the 2020/21 season|ناونیشان=https://www.dierotenbullen.com/en/news/articles/2020-21-season/Julian-Nagelsmann-departure.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210427085408/https://www.dierotenbullen.com/en/news/articles/2020-21-season/Julian-Nagelsmann-departure.html}}</ref> یەکەم یاری فەرمی ناگڵیسمان بریتی بوو لە یەکسان بوون لە بەرامبەر [[یانەی بۆروسیا مۆنشنگلادباخ|بۆروسیای مۆنچێنگڵادباخ]] لە [[بۆندسلیگا]].<ref name="2021–22 season2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Bayern München — Termine|ناونیشان=https://www.kicker.de/fc-bayern-muenchen/spielplan/bundesliga/2021-22|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=kicker.de|بڵاوکەرەوە=Olympia Verlag|زمان=German}}</ref> لە یەکەم بردنەوەی ناگڵیسمان لەگەڵ [[یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن|بایەرن]]، یەکەم نازناوی خۆی وەک ڕاهێنەر بردەوە بە بردنەوەی ٣-١ لە بەرامبەر [[بۆروسیا دۆرتموند|بۆروسیا دۆرتمۆند]] لە جامی سوپەری ئەڵمانی ٢٠٢١.<ref name=":32">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Robert Lewandowski double as Bayern Munich overcome Borussia Dortmund to win the Supercup|ناونیشان=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/borussia-dortmund-bayern-munich-live-supercup-line-ups-stats-haaland-lewandowski-16902|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Bundesliga Official|بڵاوکەرەوە=[[Bundesliga]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Welle (www.dw.com)|یەکەم=Deutsche|سەردێڕ=Bayern Munich's Julian Nagelsmann eyes first title in Supercup clash with Dortmund {{!}} DW {{!}} 16 August 2021|ناونیشان=https://www.dw.com/en/bayern-munich-julian-nagelsmann-borussia-dortmund-first-title/a-58877023|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=DW.COM|زمان=en-GB}}</ref> لە ٢٤ی ئابی ٢٠٢١، ناگڵیسمان پێشڕەوی بایەرنی کرد بۆ بردنەوە بە ئەنجامی ١٢-٠ لە بەرامبەر بریمەر ئێس ڤی لە یەکەم قۆناغی جامی ئەڵمانی ٢٠٢١-٢٢<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Bayern put 12 past Bremer SV in cup win|ئیش=BBC Sport|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/58335764|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref> ئەم ئەنجامە گەورەترین بردنەوەیان بوو لە ماوەی ٢٤ ساڵی ڕابردوودا، لەوەتەی ١٦-١ بردیانەوە لە بەرامبەر دی جەیک وۆڵدبێرگ لە جامی ئەڵمانیا لە ئابی ١٩٩٧.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Half a dozen facts about 12-0 at Bremer SV|ناونیشان=https://fcbayern.com/en/news/2021/08/half-a-dozen-facts-about-the-12-0-at-bremer-sv|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=FC Bayern|بڵاوکەرەوە=Bayern Munich}}</ref><ref name=":2" /> لە ١٢ی [[نیسان (مانگ)|نیسانی]] ٢٠٢٢، ناگڵیسمان و یاریزانەکانی لە چارەکی کۆتایی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوروپا دەرکران، بە ئەنجامی ٢-١ بە هەردوو یاری لەلایەن یانەی ڤیاڕیاڵی ئیسپانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Carr|یەکەم=Damon|سەردێڕ=Breaking: Villarreal Knock Bayern Munich Out Of The Champions League Quarter-Final To Set Up Meeting With Either Liverpool Or Benfica|ناونیشان=https://www.si.com/soccer/liverpool/news/a-late-goal-for-villareal-sees-them-knock-out-bayern-munich-in-the-champions-league|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=Sports Illustrated}}</ref> لە ٢٣ی [[نیسان (مانگ)|نیسانی]] ٢٠٢٢، دووەم نازناوی بردەوە، کە یەکەم نازناوی بۆندسلیگای ناگڵیسمان بوو کە هێشتا سێ یاری خول مابوو..<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Bayern's Nagelsmann relieved with title after difficult first season|ناونیشان=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/bayerns-nagelsmann-relieved-with-title-after-difficult-first-season-2022-04-23/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٢|ئیش=Reuters|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> == ژیانی تایبەتی == نایگڵسمان لە ساڵی ٢٠١٨ هاوسەرگیری لەگەڵ خۆشەویستەکەی مناڵی کرد کرد بە ناوی ڤیرانا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Julian Nagelsmann Wife - Verena Nagelsmann|ناونیشان=https://ohmyfootball.com/news/834/nagelsmann-wife-verena-nagelsmann|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=ohmyfootball.com|زمان=en}}</ref> ناگڵیسمان ڕوەکییە.. وتی دوو هۆکار هەبوون، گرنگترینیان بۆ ئەو خۆشگوزەرانی ئاژەڵان بوو، دووەمیان [[پاراستنی ژینگە|پاراستنی]] [[ژینگەی سروشتی|ژینگە]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.welt.de/sport/fussball/bundesliga/article237927447/FC-Bayern-Ernaehrung-deshalb-ist-Julian-Nagelsmann-nun-Vegetarier.html|سەردێڕ=FC Bayern: Ernährung - deshalb ist Julian Nagelsmann nun Vegetarier|ئیش=Die Welt|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> == ئامارەکانی ڕاهێنەرایەتی == {{Updated|١٤ ئایاری ٢٠٢٢}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |+تۆمارى بەڕێوەبردن لەلایەن تیم و مانەوە ! rowspan="2" |تیم ! rowspan="2" |لە ! rowspan="2" |بۆ ! colspan="5" |تۆمار ! rowspan="2" |{{Abbr|Ref.|Reference}} |- !{{Abbr|P|Matches played}} !{{Abbr|W|Matches won}} !{{Abbr|D|Matches drawn}} !{{Abbr|L|Matches lost}} !{{Abbr|Win %|Win percentage}} |- |١٨٩٩ هۆفێنھایم |١١ی شوباتی ٢٠١٦<ref name="guardian">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Hoffenheim appoint 28-year-old Julian Nagelsmann as head coach|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2016/feb/11/hoffenheim-appoint-julian-nagelsmann-youngest-coach|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٦|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref><ref name="Hoffenheim unveil Julian Nagelsmann, youngest coach in Bundesliga history">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Dunbar|یەکەم=Ross|سەردێڕ=Hoffenheim unveil Julian Nagelsmann, youngest coach in Bundesliga history|ناونیشان=http://www.dw.com/en/hoffenheim-unveil-julian-nagelsmann-youngest-coach-in-bundesliga-history/a-19044699|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Deutsche Welle|ڕێکەوت=١٢ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> |٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩<ref name="Julian Nagelsmann: Hoffenheim coach to join RB Leipzig after 2018-19 season">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=Julian Nagelsmann: Hoffenheim coach to join RB Leipzig after 2018–19 season|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/44568627|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=BBC Sport}}</ref> {{WDL|136|55|43|38}} |<ref name="1899 Hoffenheim record">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=TSG Hoffenheim|ناونیشان=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/vereine/1-bundesliga/2016-17/1899-hoffenheim-3209/trainer.html|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٦|وێبگە=Kicker|زمان=de}}</ref> |- |لایبزیگ |١ی تەممووزی ٢٠١٩<ref name="Julian Nagelsmann: Hoffenheim coach to join RB Leipzig after 2018-19 season" /> |٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠١٦|سەردێڕ=Hoffenheim appoint 28-year-old Julian Nagelsmann as head coach|ناونیشان=http://www.theguardian.com/football/2016/feb/11/hoffenheim-appoint-julian-nagelsmann-youngest-coach|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=the Guardian|زمان=en}}</ref><ref name=":1">Dunbar, Ross (27 October 2015)</ref> {{WDL|95|54|22|19}} | |- |بایەرن میونشن |١ی تەممووزی ٢٠٢١ |''ئێستا'' {{WDL|47|33|7|7}} |<ref name="2021–22 season">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Bayern München — Termine|ناونیشان=https://www.kicker.de/fc-bayern-muenchen/spielplan/bundesliga/2021-22|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=kicker.de|بڵاوکەرەوە=Olympia Verlag|زمان=German}}</ref> |- ! colspan="3" |کۆی گشتی {{WDLtot|278|142|72|64|decimals=1}} ! |} == ڕێزلێنان == === ڕاهێنەر === '''لایبزیگ''' * دووەم بوون لە جامی ئەڵمانیا: ٢٠٢٠- ٢١<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Borussia Dortmund teach RB Leipzig's Nagelsmann a lesson in German Cup triumph|ناونیشان=https://www.dw.com/en/borussia-dortmund-teach-rb-leipzigs-nagelsmann-a-lesson-in-german-cup-triumph/a-57514286-0|وێبگە=DW|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210522195546/https://www.dw.com/en/borussia-dortmund-teach-rb-leipzigs-nagelsmann-a-lesson-in-german-cup-triumph/a-57514286-0|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> '''بایەرن میونشن''' * بۆندسلیگا: ٢٠٢١-٢٢ * جامی سوپەری ئەڵمانی :٢٠٢١<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Robert Lewandowski double as Bayern Munich overcome Borussia Dortmund to win the Supercup|ناونیشان=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/borussia-dortmund-bayern-munich-live-supercup-line-ups-stats-haaland-lewandowski-16902|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Bundesliga Official|بڵاوکەرەوە=[[Bundesliga]]}}</ref> '''تاکەکەسی''' * ڕاهێنەری وەرزی ڤی دی ڤی (ئەڵمانیا): ٢٠١٦-١٧<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=VDV-Trainer der Saison: 2016/17|ناونیشان=http://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11.htm|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٧|وێبگە=spielergewerkschaft|زمان=de|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210118223031/https://www.spielergewerkschaft.de/de/Aktionen/VDV11.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * باشترین ڕاهێنەری ساڵی ئەڵمانی: ٢٠١٧<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٧|سەردێڕ=Philipp Lahm ist Fußballer des Jahres 2016/2017|ناونیشان=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/startseite/702278/artikel_philipp-lahm-ist-fussballer-des-jahres-20162f2017.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=kicker.de|زمان=de}}</ref> * پلەی سێیەم لە باشترین ڕاهێنەری ساڵی پیاوان: ٢٠١٩-٢٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Hansi Flick wins Men's Coach of the Year award|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0262-1081db84296e-cd19963ef158-1000/|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=UEFA}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Julian Nagelsmann}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەڵمانیا|تۆپی پێ}} [[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئاڵمانی]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئاڵمانی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧]] [[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێ]] kz1sb7kmnfa5mcge7zu9yhhz1uez2qf 1 219076 1582344 1560496 2026-05-08T20:48:43Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582344 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[دێری مار بەھنام]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=998456 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120320120106/http://www.coptcatholic.net/section.php?hash=aWQ9MjYyNA== بۆ http://coptcatholic.net/section.php?hash=aWQ9MjYyNA%3D%3D زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:٤١، ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[دێری مار بەھنام]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1560495 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20201108092136/http://www.bakhdida.net/Namrood/BehnamandSara.htm بۆ http://www.bakhdida.net/Namrood/BehnamandSara.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20201108092136/http://www.bakhdida.net/Namrood/BehnamandSara.htm بۆ http://www.bakhdida.net/Namrood/BehnamandSara.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٥:١٣، ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[دێری مار بەھنام]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582343 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20151227122045/http://www.aina.org/aol/syriac.htm بۆ http://www.aina.org/aol/syriac.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٠:٤٨، ٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) pk1nuj91vi8hbjw9uzaqqtaa1dlqtwa 0 221954 1582358 1579924 2026-05-08T22:54:35Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582358 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:2000s decade montage3.png|وێنۆک|لە سەرەوەی چەپەوە، بە ئاراستەی کاتژمێر: ناوەندی بازرگانی جیهانی ئاگری گرتووە و پەیکەری ئازادی لە کاتی هێرشە تیرۆریستییەکانی ١١ی ئەیلوولی ٢٠٠١ ؛ یۆرۆ لە ساڵی ٢٠٠٢ دا دەچێتە ناو دراوی ئەوروپی؛ پەیکەرێکی سەدام حوسێن کە لە کاتی جەنگی عێراقدا لە ساڵی ٢٠٠٣دا ڕووخێنرا و لە ساڵی ٢٠٠٦دا حوسێن بە تاوانی دژی مرۆڤایەتی لە سێدارە دەدرا؛ سەربازانی ئەمریکا لە کاتی شەڕی تیرۆر بەرەو هێلیکۆپتەرێکی سوپا لە ئەفغانستان ; سۆشیال میدیا لە ڕێگەی ئینتەرنێتەوە لە سەرانسەری جیهاندا بڵاودەبێتەوە؛ سەربازێکی چینی سەیری ئۆڵۆمپیادی هاوینەی ٢٠٠٨ دەکات کە لە پەکین دەستی پێکردووە; گەورەترین قەیرانی ئابووری لەوەتەی خراپیی ئابووریی گەورە لە ساڵی ٢٠٠٨دا ڕووی لە جیهان کردووە؛ تسونامییەک لە بوومەلەرزەکەی زەریای هیندی لە ساڵی ٢٠٠٤دا زیاتر لە ٢٣٠ هەزار کەسی کوشت، و دەبێتە بەهێزترین بوومەلەرزە لە دوای بوومەلەرزەکەی ساڵی ١٩٦٤ی ئەلاسکا]] '''دەیەی ٢٠٠٠''' یەکەم دەیەی ھەزارەی سێیەمە کە لە یەکەمی کانوونی دووەمی ٢٠٠٠ دەستی پێکردووە و لە کۆتا ڕۆژی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩ کۆتایی ھاتووە. ئەم دەیەیە شایەتی تەشەنەسەندنی جیھانگیری بوو لە سایەی گەشەی ئینتەرنێت، کە یارمەتیدەر بوو لە باشتربوونی پەیوەندییەکان و ئاڵوگۆڕی زانیاری لە نێوان بەشەکانی جیھاندا. ھەروەھا دەستی کرد بە نیشاندانی کاریگەرییەکانی گەشەی ئابووری لەسەر ژینگە بەھۆی زیادبوونی خواست لەسەر وزە لە ھەمان کاتدا سەرچاوە تەقلیدییەکان کەم بووەوە. لە کۆتایی ئەو دەیەیەدا قەیرانی ئابووری سێبەرێکی ڕەشی خستە سەر کۆمەڵگای پێشکەوتوو و گەشەسەندووەکان کە تا ئەمڕۆش بەدەست کاریگەرییەکانیەوە دەناڵێنن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Guinness 2010 entertainment winners|ناونیشان=http://tvnz.co.nz/entertainment-news/guinness-2010-entertainment-winners-3313600|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|archive-url=https://web.archive.org/web/20140113081939/http://tvnz.co.nz/entertainment-news/guinness-2010-entertainment-winners-3313600|url-status=dead}}</ref> == ڕامیاری و جەنگ == === هێرشی تیرۆریستی === {| class="wikitable sortable" !ڕوداوەكە !ڕێکەوت !دەوڵەت !مردن !بریندار !سەرچاوە |- |ڕووداوەکانی ١١ی ئەیلوول |١١ی ئەیلوولی ٢٠٠١ |{{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} |٢٩٩٦ |٦٫٠٠٠+ |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین٢=September 9|یەکەم٢=2011 9:31 AM CT {{!}} Last Updated:|دوایین٣=2011|سەردێڕ=Winnipegger heads to NY for 9/11 memorial {{!}} CBC News|ناونیشان=https://www.cbc.ca/news/canada/manitoba/winnipegger-heads-to-ny-for-9-11-memorial-1.991431|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١٩}}</ref> |- |هێرشی ئەنتراکس |١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠١ |{{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا }} |٥ |١٧ | |- |بۆردومانەکانی بالی |١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢ |{{ئاڵا|ئیندۆنیزیا}} |٢٠٤ |٢٠٩ |<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Sydney Morning Herald|ناونیشان=https://www.smh.com.au/news/National/Possible-police-role-in-2002-Bali-attack/2005/10/12/1128796591857.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180612163518/https://www.smh.com.au/news/National/Possible-police-role-in-2002-Bali-attack/2005/10/12/1128796591857.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- |قەیرانی بارمتەگرتنی شانۆی مۆسکۆ |٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢ |{{ئاڵا|ڕووسیا}} |١٣٠ |٧٠٠+ | |- |تەقینەوەکانی ڕیازی ڕۆژهەڵات |١٢ی ئایاری ٢٠٠٣ |{{ئاڵا|عەرەبستانی سعوودی}} |٣٩ |١٦٠+ |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://articles.cnn.com/2003-05-14/world/saudiblast.intl_1_car-bombings-saudi-authorities-saudi-arabia?_s=PM:WORLD|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|سەردێڕ=Hunt for Riyadh bomb masterminds|بڵاوکەرەوە=Articles.cnn.com|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130119114114/http://articles.cnn.com/2003-05-14/world/saudiblast.intl_1_car-bombings-saudi-authorities-saudi-arabia?_s=PM:WORLD}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://articles.cnn.com/2003-06-01/world/saudi.blast_1_interior-minister-prince-nayef-suicide-bombings-al-qaeda-terror-network?_s=PM:WORLD|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|سەردێڕ=Riyadh bombings claim 9th American|بڵاوکەرەوە=Articles.cnn.com|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130119161548/http://articles.cnn.com/2003-06-01/world/saudi.blast_1_interior-minister-prince-nayef-suicide-bombings-al-qaeda-terror-network?_s=PM:WORLD}}</ref> |- |تەقینەوەکانی کازابلانکا |١٦ی ئایاری ٢٠٠٣ |{{ئاڵا|مەغریب}} |٤٥ |١٠٠+ |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Morocco: 9 Imprisoned for Casablanca Blasts Escape|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2008/04/08/world/africa/08briefs-9IMPRISONEDF_BRF.html|بڵاوکەرەوە=The New York Times|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١٩|issn=0362-4331|زمان=en-US}}</ref> |- |تەقینەوەکانی کۆمپلێکسی ئەل موهایا |٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ |{{ئاڵا|عەرەبستانی سعوودی}} |١٨ |١٢٢+ | |- |تەقینەوەکانی ئەستەمبوڵ |٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ |{{ئاڵا|تورکیا}} |٥٧ |٧٠٠+ | |- |تەقینەوەکانی مەدرید |١١ی ئازاری ٢٠٠٤ |{{ئاڵا|ئیسپانیا}} |١٩٣ |٢٠٥٠ | |- |تاتۆ تەقاندنەوە |٢١ی نیسانی ٢٠٠٤ |{{ئاڵا|عەرەبستانی سعوودی}} |٧ |١٤٨+ |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الطفلة وجدان الكنيدري.. رمز للبراءة اغتاله الإرهاب في حادثة «الوشم 2004»|ناونیشان=https://aawsat.com/home/article/506646/%D8%A7%D9%84%D8%B7%D9%81%D9%84%D8%A9-%D9%88%D8%AC%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%86%D9%8A%D8%AF%D8%B1%D9%8A-%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D9%84%D9%84%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A1%D8%A9-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%B1%D9%87%D8%A7%D8%A8-%D9%81%D9%8A-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D8%A9-%C2%AB%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B4%D9%85-2004%C2%BB|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١٩}}</ref> |- |هێرشی هەواڵ |٢٩ی ئایاری ٢٠٠٤ |{{ئاڵا|عەرەبستانی سعوودی}} |٢٢ . ٢٢ |٢٥ | |- |قەیرانی بارمتە قوتابخانەی بێسلان |١ی ئەیلوولی ٢٠٠٤ |{{ئاڵا|ڕووسیا}} |٣٣٤ |٧٨٣+ | |- |ڕاس پێکدادان ڕوودەدات |٦ی نیسانی ٢٠٠٥ |{{ئاڵا|عەرەبستانی سعوودی}} |١٤+ |١٠٥+ |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بواسل الأمن يحسمون «مواجهة الرس»: مقتل 14 مفسداً والقبض على ستة ومسيرات فرح عارمة تنطلق في شوارع المحافظة حاملة الأعلام الوطنية ومحيّية بطولة قوات الأمن|ناونیشان=http://www.alriyadh.com/54167|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190219130159/http://www.alriyadh.com/54167|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- |تەقینەوەکانی لەندەن |٧ی تەمموزی ٢٠٠٥ |{{ئاڵا|شانشینی یەکگرتوو}} |٥٦ |٧٨٤ | |- |تەقینەوەکانی شەرم ئەلشێخ |٢٣ی تەمموزی ٢٠٠٥ |{{ئاڵا|میسر}} |٨٨ |١٥٠+ |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Toll climbs in Egyptian attacks|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4709491.stm|ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٩|زمان=en-GB}}</ref> |- |تەقینەوەکانی عەممان |٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥ |{{ئاڵا|ئوردن}} |٦٠ |١١٥ |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.yorkshirepost.co.uk/news/crime/77-anniversary-uks-risk-terror-attack-higher-now-days-london-bombings-1817204|سەردێڕ=7/7 Anniversary: UK's Risk of Terror Attack Higher Now than Days of London Bombings'|newspaper=Yorkshire Post|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref> |- |بۆردومانکردنی حللە ٢٠٠٧ |٦ی ئازاری ٢٠٠٧ |{{ئاڵا|عێراق}} |٢٠٠+ |٢٥٠+ |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=25 Worst Acts of Terrorism Ever Committed|ناونیشان=https://list25.com/25-worst-acts-terrorism-committed/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190430032025/https://list25.com/25-worst-acts-terrorism-committed/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- |تەقینەوەکانی قەحتانیە |١٤ی ئابی ٢٠٠٧ |{{ئاڵا|عێراق}} |٥٠٠+ |١٫٥٠٠+ |<ref name="nyt">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cave|یەکەم=Damien|دوایین٢=Glanzaug|یەکەم٢=James|ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Toll in Iraq Bombings Is Raised to More Than 500|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/08/22/world/middleeast/22iraq-top.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[نيويورك تايمز]]}}</ref> |- |هێرشەکانی مومبای |٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨ |{{ئاڵا|ھیندستان}} |١٦٦ |٣٠٠+ |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=10 years on, revisiting Mumbai’s terror hours {{!}} Onmanorama|ناونیشان=https://specials.manoramaonline.com/Onmanorama/2018/mumbai-attack/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> |- |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|دەیەی ٢٠٠٠|کۆمەڵگا|وڵاتەکان|ئەورووپا|ئاسیا|دەیەی ٢٠٢٠|مێژوو}} {{پۆلی کۆمنز|2000s}} [[پۆل:دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:مێژوو]] [[پۆل:ساڵەکان]] [[پۆل:کات]] 6a9u2jlvnoru0s5jcjo9kzkb04jlvvd 1 221961 1582359 1579793 2026-05-08T22:54:45Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582359 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[دەیەی ٢٠٠٠]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1016983 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180612163518/https://www.smh.com.au/news/National/Possible-police-role-in-2002-Bali-attack/2005/10/12/1128796591857.html بۆ https://www.smh.com.au/news/National/Possible-police-role-in-2002-Bali-attack/2005/10/12/1128796591857.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://archive.is/20130119114114/http://articles.cnn.com/2003-05-14/world/saudiblast.intl_1_car-bombings-saudi-authorities-saudi-arabia?_s=PM:WORLD بۆ http://articles.cnn.com/2003-05-14/world/saudiblast.intl_1_car-bombings-saudi-authorities-saudi-arabia?_s=PM:WORLD زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://archive.is/20130119161548/http://articles.cnn.com/2003-06-01/world/saudi.blast_1_interior-minister-prince-nayef-suicide-bombings-al-qaeda-terror-network?_s=PM:WORLD بۆ http://articles.cnn.com/2003-06-01/world/saudi.blast_1_interior-minister-prince-nayef-suicide-bombings-al-qaeda-terror-network?_s=PM:WORLD زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٠:٠٠، ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[دەیەی ٢٠٠٠]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1288060 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190219130159/http://www.alriyadh.com/54167 بۆ http://www.alriyadh.com/54167 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٦:١٨، ٢١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٤ بەستەری دەرەکیی [[دەیەی ٢٠٠٠]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1324433 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180612163518/https://www.smh.com.au/news/National/Possible-police-role-in-2002-Bali-attack/2005/10/12/1128796591857.html بۆ https://www.smh.com.au/news/National/Possible-police-role-in-2002-Bali-attack/2005/10/12/1128796591857.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://archive.today/20130119114114/http://articles.cnn.com/2003-05-14/world/saudiblast.intl_1_car-bombings-saudi-authorities-saudi-arabia?_s=PM:WORLD بۆ http://articles.cnn.com/2003-05-14/world/saudiblast.intl_1_car-bombings-saudi-authorities-saudi-arabia?_s=PM:WORLD زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://archive.today/20130119161548/http://articles.cnn.com/2003-06-01/world/saudi.blast_1_interior-minister-prince-nayef-suicide-bombings-al-qaeda-terror-network?_s=PM:WORLD بۆ http://articles.cnn.com/2003-06-01/world/saudi.blast_1_interior-minister-prince-nayef-suicide-bombings-al-qaeda-terror-network?_s=PM:WORLD زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190219130159/http://www.alriyadh.com/54167 بۆ http://www.alriyadh.com/54167 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:١١، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[دەیەی ٢٠٠٠]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1579792 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190430032025/https://list25.com/25-worst-acts-terrorism-committed/ بۆ https://list25.com/25-worst-acts-terrorism-committed/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٠:٥٧، ١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[دەیەی ٢٠٠٠]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582358 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140113081939/http://tvnz.co.nz/entertainment-news/guinness-2010-entertainment-winners-3313600 بۆ http://tvnz.co.nz/entertainment-news/guinness-2010-entertainment-winners-3313600 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٢:٥٤، ٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 3gt9m8fw4b70bj8x0ega0bwmq7h6hc7 0 226247 1582299 1581867 2026-05-08T17:06:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:شیعە|شیعە]] 1582299 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person | honorific_prefix = [[سەردار]] | name = ئەحمەدڕەزا ڕادان | image = Ahmad-Reza Radan press conference, 19 February 2017 (1395120113094845510050934).jpg | image_size = | caption = ڕادان لە شوباتی ٢٠١٧ | birth_date = ١٩٦٣ | birth_place = [[ئەسفەھان]]، [[ئێران]] | nickname = | allegiance = {{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | branch = [[پەڕگە:Seal of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg|20px]] [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سپای پاسداران]]{{ھن}}[[پەڕگە:NAJA.svg|16px]] [[فەرماندەییی جێبەجێکردنی یاسای کۆماری ئیسلامیی ئێران|فەرماندەییی جێبەجێکردنی یاسا]] | serviceyears = | rank = [[سەرتیپ|سەرتیپی پاسدار]] | unit = | commands = | battles = [[شەڕی ئێران و عێراق]]{{WIA}} | awards = | relations = }} '''ئەحمەدڕەزا ڕادان''' ({{بە فارسی|احمدرضا رادان}}؛ لەدایکبووی ١٩٦٣ لە [[ئەسفەھان]]) ئەفسەرێکی سەربازیی ئێرانییە، کە لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ەوە وەکوو فەرماندەی گشتیی [[فەرماندەییی جێبەجێکردنی یاسای کۆماری ئیسلامیی ئێران|جێبەجێکردنی یاسای کۆماری ئیسلامیی ئێران]] کار دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D8%A6%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-i414191|سەردێڕ=مەراسیمی ناساندنی سەردار «ڕادان» وەک فەرماندەی «سەرکردایەتیی ئینتیزامیی کۆماری ئیسلامی»|ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=سەحەری کوردی}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdish.sahartv.ir/news/%D8%A6%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%86-i414191 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> ئەو جێگری فەرماندەی [[فەرماندەییی جێبەجێکردنی یاسای کۆماری ئیسلامیی ئێران|پۆلیسی ئێران]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=رادان از جانشینی فرمانده پلیس "کنار گذاشته شد" - فردا |بڵاوکەرەوە=رادیو فردا |ناونیشان=http://www.radiofarda.com/content/f10-radan-deputy-chief-police-replaced-ashtari-ahmadi-moghaddam/25399339.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠١٤}}</ref> و سەرۆکی پۆلیسی [[تاران]] بووە کە بە سەرکوتکردنی قژ و شێوازی جلوبەرگی «نائیسلامی» ناوبانگی بە خراپی دەرکردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.news.com.au/story/0,23599,22078454-23109,00.html |سەردێڕ=Iran cracks down on 'unIslamic' dress |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070718075429/http://www.news.com.au/story/0%2C23599%2C22078454-23109%2C00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠٠٧ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠١٣}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Ahmad-Reza Radan}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|شەڕ|ئێران|شیعە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣]] [[پۆل:خەڵکی ئەسفەھان]] 1j11x52jd0rm9w0ptyb8t2djgawkb6e 0 227111 1582174 1581976 2026-05-08T12:03:24Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582174 wikitext text/x-wiki {{Infobox earthquake | name = بوومەلەرزەی ٢٠٢٣ی تورکیا و سووریا | image = Turkey-Syria Earthquake Montage.jpg | caption = '''بە ئاڕاستەی کاتژمێر لە چەپەوە:''' [[دیلۆک]]، [[سەمسوور]]، [[قەڵای دیلۆک]]، [[ئامەد]]، [[پارێزگای خەتای|خەتای]]، خەتای | map = {{OSM Location map | coord = {{coord|37.5|37.032}} | zoom = 4 | width = 260 | height = 150 | caption = The epicenter of the mainshock | label = | float = center | label-pos = | mark = Bullseye1.svg | mark-size = 70 | mark-coord = {{coord|37.166|37.042}} | mark-description =M7.8 }} | timestamp = {{قت|٢٠٢٣-٠٢-٠٦ ٠١:١٧:٣٥}} | isc-event = 625613033 | anss-url = us6000jllz | local-date = {{Start date|٢٠٢٣|٠٢|٠٦}} | local-time = ٠٤:١٧ی بەرەبەیان{{ھن}}(بە [[کات لە تورکیا|کاتی تورکیا]]) | duration = | magnitude = {{M|ww|link=y}} ٧٫٨ ([[ڕێکخراوەی زەویناسیی ویلایەتە یەکگرتووەکان|زەویناسیی ئەمریکا]])<ref name="anss7.8"/>{{ھن}} {{M|w|link=y}} ٧٫٧ ([[ڕەوانگەی کەندیلی]])<ref name="kandilli1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cumhuriyet.com.tr/turkiye/son-dakika-kandilli-rasathanesi-depremi-77-olarak-revize-etti-2048733|سەردێڕ=Kandilli Rasathanesi depremi 7.7 olarak revize etti |trans-title=Kandilli Observatory has revised the earthquake to 7.7|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٣|زمان=Turkish|وێبگە=www.cumhuriyet.com.tr|agency=Cumhuriyet}}</ref> <!--as discussed in talk MOS says mww goes first please leave it consistent over the article --> | depth = {{cvt|17.9|km|mi|0}} (زەویناسیی ئەمریکا)<ref name="anss7.8"/>{{ھن}} {{cvt|5|km|mi|0}} (ڕوانگەی کەندیلی)<ref name="kandilli1"/> | location = {{coord|37.166|N|37.032|E|type:event_region:TR|display=it}} | fault = [[قڵیشی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات]]<ref name="gazetezebra1"/> | damages = ٨٤٫١ ملیار دۆلاری ئەمریکی (مەزەندەکراو) | intensity = {{MMI|11}} | tsunami = {{cvt|0.17|m}} | aftershocks = ٢٬١٠٩ (ھەتا ١٢ی شوبات){{ھن}}[[پێڕستی پێشلەرزە و پاشلەرزەکانی بوومەلەرزەی ٢٠٢٣ی تورکیا و سووریا|+٢٣٠]] بە {{M|w|4.0}} یان زیاتر{{ھن}}گەورەترین: {{M|w}} ٧٫٧ لە کاتژمێر ١٣:٢٤ لە ٦ی شوباتی ٢٠٢٣ | casualties = > {{val|{{rounddown|43858|-1}}||fmt=commas}} مردوو، {{val|{{rounddown|120005|-1}}||fmt=commas}} بریندار<!--This was discussed in the talk page. Please don't remove the rounding until the numbers have reached their final counts as they will stand. Change the number in the rounddown when new ones come out.-->{{Update after|2023|02|20|reason=Review if the rounddown template is still needed. If still needed, please add two weeks to this template. If not, remove this template and the rounddown templates.}} * > {{val|{{rounddown|38044|-1}}||fmt=commas}} مردوو، {{val|{{rounddown|108068|-1}}||fmt=commas}} بریندار لە [[تورکیا]]<!-- DO NOT LINK, already linked above --> * > {{val|{{rounddown|5814|-1}}||fmt=commas}} مردوو، {{val|{{rounddown|14500|-1}}||fmt=commas}} بریندار لە [[سووریا]]<!-- DO NOT LINK, already linked above --> | type = لێکەوتن-ترازان | image alt = | map alt = | image name = | affected = زۆرتر لە [[تورکیا]] و [[سووریا]] | pga = ١٫٦٢ ''[[لووتکەی تاودانی زەوی|جی]]'' | pgv = <!-- [[peak ground velocity|cm/s]] --> | landslide = | foreshocks = | citations =<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=USGS |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=USGS earthquake catalog |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/map/?extent=34.02535,30.00366&extent=40.12009,43.36304&range=search&timeZone=utc&search=%7B%22name%22:%22Search%20Results%22,%22params%22:%7B%22starttime%22:%222023-02-06%2000:00:00%22,%22endtime%22:%222025-02-06%2023:59:59%22,%22maxlatitude%22:38.737,%22minlatitude%22:35.496,%22maxlongitude%22:39.452,%22minlongitude%22:33.904,%22minmagnitude%22:4,%22maxmagnitude%22:7.4,%22orderby%22:%22time%22%7D%7D |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207002654/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/map/?extent=34.02535,30.00366&extent=40.12009,43.36304&range=search&timeZone=utc&search=%7B%22name%22:%22Search%20Results%22,%22params%22:%7B%22starttime%22:%222023-02-06%2000:00:00%22,%22endtime%22:%222025-02-06%2023:59:59%22,%22maxlatitude%22:38.737,%22minlatitude%22:35.496,%22maxlongitude%22:39.452,%22minlongitude%22:33.904,%22minmagnitude%22:4,%22maxmagnitude%22:7.4,%22orderby%22:%22time%22%7D%7D |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | engvar = en-us }} [[پەڕگە:Turkey earthquake 2023 montage.png|وێنۆک|بە ئاڕاستەی کاتژمێر لە سەرەوە، چەپ: ئاڵای تورکیا تا نیوە ھەڵکراوە وەک نیشانەی ماتەمینی بۆ قوربانیانی بوومەلەرزەکە. پیاوێک لەسەر شۆستەیەک دانیشتووە لەبەردەم بینا ڕووخاوەکان. خەڵک خەریکی پشکنینی زیانەکانی دوای بوومەلەرزەکەن. بنکەیەکی پۆلیس داڕووماوە. ئاوارەکانی بوومەلەرزەکە پەنایان بۆ ناوەندێکی پێشانگایەک بردووە.]] لە [[٦ی شوبات]]ی ٢٠٢٣، [[بوومەلەرزە]]یەکی بەھێز لە [[باکووری کوردستان]] و باشووری [[تورکیا]]، بە دیاریکراوی لە ڕۆژاوای شاری [[دیلۆک|غازی عەنتاب]] دا، ئەمەش لە کاتژمێر ٠٤:١٧ بەیانی بوو. زیانەکانی ئەو بوومەلەرزەیە گەیشتە شارەکانی دیکەی [[کوردستان]] لە [[تورکیا]] و [[سووریا]]دا. بوومەلەرزەکە بە پێوانەی ٧٫٨ بووە. بەپێی تۆمارەکانی ٢٤ی شوبات ٥٠ ھەزار کەس گیانیان لەدەست دا ٤٤ ھەزار لە تورکیا و ٦،٦ ھەزار لە سووریا<ref name="TRcasualties">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Asrın felaketinde can kaybı 44 bin 218|ناونیشان=https://www.dha.com.tr/gundem/asrin-felaketinde-can-kaybi-44-bin-218-2211525|زمان=tr|trans-title=Loss of life in the disaster of the century 44 thousand 218|ئیش=DHA|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref><ref name="SY6396">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=مـ ـأسـ ـاة الـ ـزلـ ـز ا ل في يومها الـ 18 تـ ـو د ي بـ ـحـ ـيـ ـاة 6760 إنسان في سورية|ناونیشان=https://www.syriahr.com/%d9%85%d9%80-%d9%80%d8%a3%d8%b3%d9%80-%d9%80%d8%a7%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%80-%d9%80%d8%b2%d9%84%d9%80-%d9%80%d8%b2-%d8%a7-%d9%84-%d9%81%d9%8a-%d9%8a%d9%88%d9%85%d9%87%d8%a7-%d8%a7%d9%84%d9%80-18-%d8%aa/589929/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٣|زمان=ar}}</ref>و ٨٠ ھەزار کەسیش لە تورکیا بریندار بوون. ھەروەھا کاریگەری بوومەلەرزەکە لە شاری [[ھەولێر]]، [[باشووری کوردستان]] ھەستی پێکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Said-Moorhouse |یەکەم١=L. |سەردێڕ=The earthquake in Turkey is one of the deadliest this century. Here's why |ناونیشان=https://edition.cnn.com/2023/02/07/middleeast/earthquake-turkey-syria-why-deadly-intl/index.html |ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=[[CNN International]]|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=زلزال تركيا وسوريا.. حصيلة الوفيات تتجاوز 41 ألفا وأكثر من 50 ألف مبنى بتركيا مرشح للهدم بشكل عاجل|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/2/14/%D8%B9%D8%A7%D8%AC%D9%84-%D9%85%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%A8%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%B3%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%86 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera |زمان=ar |ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The earthquake in Turkey is one of the deadliest this century. Here's why |ناونیشان=https://edition.cnn.com/2023/02/07/middleeast/earthquake-turkey-syria-why-deadly-intl/index.html |ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=[[CNN International]]|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> دوای ئەو بوومەلەرزانە زیاتر لە دوو هەزار و ١٠٠ بوومەلەرزەی دوای بوومەلەرزە بەدوای خۆیدا هێنا. زنجیرە [[بومەلەرزە]]ییەکان لە ئەنجامی هەڵەی قووڵی لێدان-خلیسکان بوو. تا ٢١ی شوباتی ٢٠٢٣ زیاتر لە ٥٠ هەزار و ٢٠٠ حاڵەتی مردن پشتڕاستکراوەتەوە: زیاتر لە ٤٣ هەزار و ٥٠٠ لە تورکیا، و زیاتر لە ٦٦٠٠ کەس لە سوریا. زریانێکی گەورەی [[زستان]]ە هەوڵەکانی ڕزگارکردنی ڕێگری لێکرد و بەفری بەسەر وێرانەکاندا کەوت و پلەکانی گەرما زۆر دابەزی. بەهۆی بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی بەستووی ناوچەکە، ئەو کەسانەی لە مردن ڕزگاریان بووە، بە تایبەت ئەوانەی لە ژێر داروپەردوودا گیریان خواردووە، مەترسییەکی زۆریان لەسەر بووە کە تووشی کەمبوونەوەی پلەی گەرمی ببن. بە کۆی گشتی بوومەلەرزەکان بە بەهای ٨٤.١ ملیار [[دۆلاری ئەمریکی]] زیانیان پێگەیشتبێت، بەمەش چوارەم بوومەلەرزە کە تێچووی زۆری تۆمارکراوە. کوشندەترین کارەساتی سروشتییە لە مێژووی هاوچەرخی [[تورکیا]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Ghosh |یەکەم١=Pallab |سەردێڕ=Turkey earthquake: Where did it hit and why was it so deadly? |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/science-environment-64540696 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٣|ئیش=BBC News |ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> == بوومەلەرزە == بەپێی ڕاپۆرتی دامەزراوەی جیۆلۆجیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (USGS)، دوای یازدە خولەک لە یەکەم زەمینلەرزە ئەوا زەمینلەرزەیەکی بەھێز دوای ١١ خولەک دووبارە بووەتەوە بە پلەی ٦٫٧ی مەگنیتیود. دوای ٩ کاتژمێر لەوە، ئەوا بەرزترین پلە بە ٧٫٥ مەگنیتیود ڕوویدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pettersson|یەکەم=Lauren Said-Moorhouse,Christian Edwards,Krystina Shveda,Henrik|ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=The earthquake in Turkey is one of the deadliest this century. Here's why|ناونیشان=https://www.cnn.com/2023/02/07/middleeast/earthquake-turkey-syria-why-deadly-intl/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=CNN|زمان=en}}</ref> {| class="wikitable sortable" ! scope="col" |ڕۆژ ! scope="col" |کات ([[:en:UTC|UTC]]) ! scope="col" |پلە بە مەگنیتیود ! scope="col" |[[:en:Modified_Mercalli_intensity_scale|MMI]] ! scope="col" |قووڵی ! scope="col" class="unsortable" |ژێدەر |- style="background:#fd0; color:#000000" | ٦ی شووبات || 01:26 || 5.6 || {{ntsh|7}} VII ||{{convert|17.0|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.6 – 23 km NE of Musabeyli, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlnn/executive |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206142221/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlnn/executive |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- style="background:#ff9100; color:#000000" | ٦ی شووبات || 01:28 || 6.7 || {{ntsh|8}} VIII ||{{convert|14.5|km|mi|abbr=on}} || <ref name="anss6.7" /> |- style="background:#fd0; color:#000000" | ٦ی شووبات || 01:36 || 5.6 || {{ntsh|7}} VII ||{{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.6 – 16 km S of Nurdağı, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlm9/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206142223/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlm9/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٦ی شووبات || 01:58 || 5.1 || – ||{{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.1 – 6 km ESE of Hasanbeyli, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlmf/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206142223/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlmf/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- style="background:#fd0; color:#000000" | ٦ی شووبات || 02:03 || 5.5 || {{ntsh|7}} VII ||{{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.5 – 2 km S of Tut, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlmh/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206142223/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlmh/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٦ی شووبات || 02:23 || 5.2 || {{ntsh|4}} IV ||{{convert|11.4|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.2 – 21 km E of Nurdağı, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlmn/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206142228/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlmn/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٦ی شووبات || 04:18 || 5.0 || {{ntsh|6}} VI ||{{convert|14.5|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.0 – eastern Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlnf/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206142733/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlnf/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- style="background:#f00; color:#FFFFFF" | ٦ی شووبات || 10:24 || 7.7 || {{ntsh|10}} X<ref name="AFADFeb10" /> ||{{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} || <ref name="gcmt" /> |- style="background:#ff9100; color:#000000" | ٦ی شووبات || 10:26 || 6.0 || {{ntsh|6}} VII ||{{convert|20.1|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 6.0 – 10 km SE of Doğanşehir, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jm1y/executive |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207002658/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jm1y/executive |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- style="background:#fd0; color:#000000" | ٦ی شووبات || 10:35 || 5.8 || {{ntsh|7}} VII ||{{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.8 – 13 km SW of Doğanşehir, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlqe |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206142754/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlqe/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- style="background:#fd0; color:#000000" | ٦ی شووبات || 10:51 || 5.7 || {{ntsh|7}} VII ||{{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.7 – eastern Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlql |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206142745/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlql/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٦ی شووبات || 11:01 || 5.0 || {{ntsh|6}} VI ||{{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.0 – 6 km W of Pazarcık, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlqy/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206142739/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlqy/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٦ی شووبات || 11:05 || 5.2 || {{ntsh|4}} IV ||{{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.2 – 20 km ESE of Göksun, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlqr |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206142752/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlqr/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- style="background:#ff9100; color:#000000" | ٦ی شووبات || 12:02 || 6.0 || {{ntsh|7}} VII ||{{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} || <ref name="anss6.0">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 6.0 – 5 km NE of Göksun, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlqa/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206142231/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlqa/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٦ی شووبات || 13:07 || 5.0 || {{ntsh|7}} VII ||{{convert|17.1|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.0 – 3 km NNW of Nurhak, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlrv/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207002716/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlrv/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٦ی شووبات || 13:39 || 5.1 || {{ntsh|7}} VII ||{{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.1 – 3 km ENE of Kahramanmaraş, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jls3/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207002703/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jls3/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٦ی شووبات || 13:44 || 5.0 || {{ntsh|6}} VI ||{{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.0 – 7 km SE of Nurhak, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jls6/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207002644/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jls6/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٦ی شووبات || 15:14 || 5.3 || {{ntsh|5}} V ||{{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.3 – 12 km NE of Gölbaşı, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlsq/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207002656/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlsq/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٦ی شووبات || 15:33 || 5.2 || – ||{{convert|8.8|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.2 – 15 km NNW of Çelikhan, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlsu/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207002715/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlsu/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٦ی شووبات || 16:43 || 5.0 || {{ntsh|6}} VI || {{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.0 – 6 km SSW of Göksun, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlta |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230208102908/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlta |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٦ی شووبات || 18:04 || 5.3 || {{ntsh|6}} VI || {{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.3 – 6 km SW of Göksun, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jm1p |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206225209/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jm1p |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٦ی شووبات || 20:38 || 5.3 || {{ntsh|3}} III || {{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.3 – 29 km WNW of Gaziantep, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jm2r |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206225202/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jm2r |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٦ی شووبات || 20:44 || 5.0 || – || {{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.0 – 6 km SE of Göksun, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jm2t |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206225159/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jm2t |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٦ی شووبات || 21:58 || 5.1 || {{ntsh|2}} II || {{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.1 – 10 km E of Göksun, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jm3c |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206225106/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jm3c |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- style="background:#fd0; color:#000000" |٧ی شووبات || 03:13 || 5.5 || {{ntsh|7}} VII || {{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.5 – 9 km ESE of Gölbaşı, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jm5e/executive |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207235341/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jm5e/executive |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- style="background:#fd0; color:#000000" |٧ی شووبات || 07:11 || 5.4 || {{ntsh|7}} VII || {{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.4 – eastern Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jm6p/executive |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230208102908/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jm6p/executive |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- style="background:#fd0; color:#000000" |٧ی شووبات||10:18||5.4||{{ntsh|7}} VII||{{convert|10.0|km|mi|abbr=on}}||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.4 – eastern Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jm7f/executive |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230208102909/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jm7f/executive |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |٧ی شووبات||15:48||5.0||{{ntsh|7}} VII||{{convert|8.3|km|mi|abbr=on}}||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.0 – central Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jm96/executive |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230208102914/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jm96/executive |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |٧ی شووبات||18:10||5.3||{{ntsh|4}} IV||{{convert|18.1|km|mi|abbr=on}}||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.3 – 8 km ESE of Göksun, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jmat |ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207225925/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jmat |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- style="background:#fd0; color:#000000" |٨ی شووبات||11:11||5.4||{{ntsh|6}} VI||{{convert|7.5|km|mi|abbr=on}}||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=M 5.4 – 18 km N of Gölbaşı, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jmgf/ |وێبگە=earthquake.usgs.gov |ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230209005627/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jmgf/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |٨ی شووبات||14:20||5.1||–||{{convert|5.9|km|mi|abbr=on}}||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=M 5.1 – 1 km E of Nurhak, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jmh3/ |وێبگە=earthquake.usgs.gov |ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230209005616/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jmh3/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |-class="sortbottom" |colspan=6|'''تێبینییەکان''' {{legend|#f00|٧ مەگنیتیود یان زیاتر}}{{legend|#ff9100|٦ - ٦.٩ مەگنیتیود}}{{legend|#fd0|٥.٤ - ٥.٩ مەگنیتیود}} |} == زیانەکان == {| class="wikitable sortable plainrowheaders floatright" style="clear:right; margin-left:7px; margin-top:0; margin-right:0; margin-bottom:3px; font-size:90%;" |+قوربانییەکانی باکووری کوردستان و تورکیا ! scope="col" |پارێزگا ! scope="col" |مردنەکان ! scope="col" |برینداران |- ! scope="row" |[[پارێزگای ئادانا|ئادانا]]<ref name="TRToll9FEB">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Göçümlü|یەکەم١=B. Ç.|سەردێڕ=Sağlık Bakanı Koca: 10 ilde 17 bin 929'u hekim olmak üzere 143 bin 829 personelimiz hizmet veriyor|trans-title=Health Minister Husband: 143 thousand 829 personnel, 17 thousand 929 of whom are physicians, provide service in 10 provinces|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/tr/asrin-felaketi/saglik-bakani-koca-10-ilde-17-bin-929u-hekim-olmak-uzere-143-bin-829-personelimiz-hizmet-veriyor/2813793#|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Anadolu Agency|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|زمان=tr}}</ref> |408 |7,450 |- ! scope="row" |[[پارێزگای ئادیەمان|ئادیەمان]]<ref name="Adıyaman10FEB">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Bakan Karaismailoğlu: Adıyaman'da 3 bin 105 kişi hayatını kaybetti, 9 bin 716 kişi yaralı|trans-title=Minister Karaismailoğlu: 3 thousand 105 people lost their lives in Adıyaman, 9 thousand 716 people were injured|ناونیشان=https://www.trthaber.com/haber/gundem/bakan-karaismailoglu-adiyamanda-3-bin-105-kisi-hayatini-kaybetti-9-bin-716-kisi-yarali-745074.html|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=TRT Haber|ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> |3,105 |11,778 |- ! scope="row" |[[پارێزگای باتمان]] |0 |20 |- ! scope="row" |[[پارێزگای دیاربەکر|دیاربەکر]] |255 |901 |- ! scope="row" |[[پارێزگای خارپێت|خارپێت]] |5 |379 |- ! scope="row" |[[پارێزگای دیلۆک|دیلۆک]]<ref name="TRToll9FEB" /> |2,141 |11,563 |- ! scope="row" |[[پارێزگای خەتای|خەتای]]<ref name="Hatay872">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Hatay'da son durum: '2 bine yakın yıkılmış bina var, kayıplarımız çok fazla'|trans-title=The latest situation in Hatay: 'There are nearly 2,000 destroyed buildings, our losses are too high'|ناونیشان=https://www.bbc.com/turkce/articles/ce4yl2gw8dqo|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ئیش=[[BBC News]]|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|زمان=tr|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207011738/https://www.bbc.com/turkce/articles/ce4yl2gw8dqo|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |5,111 |15,613 |- ! scope="row" |[[پارێزگای مەرعەش|مەرعەش]] |5,323 |9,243 |- ! scope="row" |[[پارێزگای کلیس|کلیس]]<ref name="FEB_7_CASUALTIES">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Sağlık Bakanı Koca, Kahramanmaraş merkezli depremlere ilişkin açıklamada bulundu|trans-title=Health Minister Koca made a statement regarding the earthquakes in Kahramanmaraş.|ناونیشان=https://www.haberturk.com/ankara-haberleri/30211312-saglik-bakani-koca-kahramanmaras-merkezli-depremlere-iliskin-aciklamada-bulundu|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207192334/https://www.haberturk.com/ankara-haberleri/30211312-saglik-bakani-koca-kahramanmaras-merkezli-depremlere-iliskin-aciklamada-bulundu|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=haberturk.com|زمان=tr}}</ref> |22 |518 |- ! scope="row" |[[پارێزگای مەلەدی|مەلەدی]]<ref name="TRToll9FEB" /> |289 |7,300 |- ! scope="row" |[[پارێزگای عوسمانیە|عوسمانیە]]<ref name="TRToll9FEB" /> |878 |2,224 |- ! scope="row" |[[پارێزگای ڕحا|ڕحا]]<ref name="TRToll9FEB" /><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Şanlıurfa'da ölü, yaralı sayısı kaç ve kaç bina yıkıldı?|زمان=tr|وێبگە=haberturk.com|ناونیشان=https://www.haberturk.com/sanliurfa-depreminde-son-durum-sanliurfa-da-olu-yarali-sayisi-kac-ve-kac-bina-yikildi-3562818/4|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207023538/https://www.haberturk.com/sanliurfa-depreminde-son-durum-sanliurfa-da-olu-yarali-sayisi-kac-ve-kac-bina-yikildi-3562818/4|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |304 |4,663 |} === باکووری کوردستان === [[پەڕگە:2023 Gaziantep Earthquake-Diyarbakir 1.jpg|وێنۆک|وێنەی باڵەخانەیەکی ڕووخاو بەھۆی بوومەلەرزەوە، [[ئامەد]].]] بەگشتی نزیکەی ١٬٣١٠ باڵەخانە لە دە شاری سەرتاسەری [[باکووری کوردستان]] و [[تورکیا]]دا ڕووخاون.<ref name="sozcu">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Kahramanmaraş’ta 7.4 büyüklüğünde deprem: 10 kenti vurdu|trans-title=7.4 magnitude earthquake in Kahramanmaraş: hit 10 cities|ناونیشان=https://www.sozcu.com.tr/2023/gundem/kahramanmarasta-7-4-siddetinde-deprem-7581264/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Sözcü|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|زمان=tr}}</ref> لە [[سەمسوور]] و [[ئامەد]] چەندین باڵەخانە وێران بوون.<ref name="BBC1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Kahramanmaraş'ta 7,4 büyüklüğünde deprem, teyit edilmemiş yıkım haberleri var|trans-title=7.4 magnitude earthquake in Kahramanmaraş, there are unconfirmed destruction news|ناونیشان=https://www.bbc.com/turkce/articles/c51kdv8d15jo|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=BBC News|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|زمان=tr}}</ref> لە [[ئامەد]] مۆڵێکی بازرگانی داڕما.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Strong earthquake hits south-eastern Turkey near Syria border|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-europe-64533851|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=BBC News|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> پارێزگاری [[پارێزگای عوسمانیە|عوسمانییە]] ڕای گەیاند، ٣٤ باڵەخانە لەو پارێزگایە ڕووخاون.<ref name="ndtv1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=5 Dead, Many Buildings Damaged In 7.8 Magnitude Earthquake In Turkey|ناونیشان=https://www.ndtv.com/world-news/powerful-7-8-magnitude-earthquake-hits-turkey-3756172|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Agence France-Presse|بڵاوکەرەوە=NDTV|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> نزیکەی ١٣٠ داڕمانی بینا لە شاری [[مالاتیا]] ڕوویداوە.<ref name="sky2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Turkey earthquake: 7.8-magnitude quake kills at least 31 – and is felt elsewhere in the Middle East|ناونیشان=https://news.sky.com/story/strong-earthquake-hits-central-turkey-12804451|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Sky News|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> مزگەوتێکی ناسراوی سەدەی ١٣ی ئەو پارێزگایە بەشێکی داڕما.<ref name="cna1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Major quake kills more than 100 across Turkey, Syria|ناونیشان=https://www.channelnewsasia.com/world/major-quake-kills-more-100-across-turkey-syria-3256346|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Channel NewsAsia|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206054348/https://www.channelnewsasia.com/world/major-quake-kills-more-100-across-turkey-syria-3256346|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> قەڵای دێرینی [[غازی ئەنتێب]] زیانێکی زۆری بەرکەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gures|یەکەم=Murat|ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Live Updates: Powerful Quake Kills Hundreds in Turkey and Syria|ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2023/02/06/world/turkey-earthquake/aacc52e8-d3fb-5ef5-8297-7579f733a1ff|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=[[The New York Times]]}}</ref> ئاگر لە سەرتاسەری ناوچەکە کەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Deprem sonrası yangın çıktı|ناونیشان=https://www.sozcu.com.tr/2023/gundem/deprem-sonrasi-yangin-cikti-7581286/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=Sözcü}}</ref> لە [[پارێزگای خەتای|پارێزگای ھاتای]]، ڕێڕەوی فڕینی [[فڕۆکەخانەی ھاتای]] جیاکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Deprem Hatay'da havalimanının pistini yardı|trans-title=The earthquake broke the runway of the airport in Hatay|ناونیشان=https://www.ntv.com.tr/video/turkiye/deprem-hatayda-havalimaninin-pistini-yardi,v-wtlTZEMU20zM4vlWQxFA|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=NTV|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|زمان=tr}}</ref> دوو نەخۆشخانەی پارێزگاکە و بنکەیەکی پۆلیس ڕووخان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Hatay’da iki devlet hastanesi depremde yıkıldı|trans-title=Two state hospitals in Hatay were destroyed in the earthquake|ناونیشان=https://www.diken.com.tr/hatayda-iki-devlet-hastanesi-depremde-yikildi/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Diken|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|زمان=tr}}</ref> بەگوێرەی ئامارەی دەزگای کارەسات و باری لەناکاوی تورکیا (AFAD) ژمارەی ئەو کەسانەی بەھۆی بوومەلەرزەکان لە [[باکووری کوردستان]] و [[تورکیا]] گیانیان لەدەستداوە بۆ ١٢ ھەزار و ٣٩١ بەرزبووەوە، ھەروەھا ژمارەی برینداراەکان گەیشتە ٦٢ ھەزار و ٩١٤ کەس.<ref name=":0">https://www.kurdistan24.net/ckb/story/231150-ژمارەی-قوربانیانی-بوومەلەرزە-زیاتر-بەرزبووەوە</ref> === ڕۆژاوای کوردستان و سووریا === بەرگری شارستانی [[سووریا]] دۆخی بەشی باکووری ڕۆژاوای ئەو وڵاتەی بە «کارەساتبار» ناوبرد. زۆرێک لە باڵەخانەکان داڕما و خەڵک گیریان خوارد. داڕمان لە شارەکانی [[حەلەب]] و [[لازقیە]] و [[حەما]] ڕوویدا. لە [[دیمەشق]] خەڵکێکی زۆر لە ماڵەکانیان ھەڵھاتنە سەر شەقامەکان.<ref name="ap1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Powerful 7.8 quake knocks down buildings in Turkey, Syria|ناونیشان=https://apnews.com/article/earthquake-shakes-turkey-b927808f6a5c54bdb669120faa40b7bc|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Associated Press|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> زۆرێک لە بیناکان لە سووریا پێشتر بەھۆی [[شەڕی ناوخۆیی سووریا]] زیانیان بەرکەوتبوو.<ref name="cyprusmail1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Major earthquake strikes Turkey, Syria; about 200 dead, many trapped (Update)|ناونیشان=https://cyprus-mail.com/2023/02/06/major-earthquake-strikes-turkey-syria-76-dead-many-trapped/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Reuters|ئیش=Cyprus Mail|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> بەپێی دوایین ئامار ژمارەی گیان لەدەستدان بەھۆی بوومەلەرزەکان لە ڕۆژاوای کوردستان و سووریا گەیشتە ٣٠٤٢ کەس، ٥ ھەزار و ١٨٥ کەسیش بریندارن.<ref name=":0"/> === قوربانییە بیانییەکان === {| class="wikitable floatleft plainrowheaders" style="clear:right; margin-left:7px; margin-top:0; margin-right:0; margin-bottom:3px;" |+ئاماری قوربانییە بیانییەکان ! scope="col" |وڵات ! scope="col" |مردنەکان |- ! scope="row" |{{flag|Palestine}} | align="right" |٦٥ |- ! scope="row" |قوبرسی باکوور | align="right" |٧ |- ! scope="row" |{{flag|Lebanon}} | align="right" |٤ |- ! scope="row" |{{flag|Netherlands}}ا | align="right" |٣ |- ! scope="row" |{{flag|Moldova}} | align="right" |٣ |- ! scope="row" |{{flag|Georgia}} | align="right" |٣ |- ! scope="row" |{{flag|United States}} | align="right" |٣ |- ! scope="row" |{{flag|Indonesia}} | align="right" |٢ |- ! scope="row" |{{flag|Ukraine}} | align="right" |٢ |- ! scope="row" |{{flag|Australia}} | align="right" |١ |- ! scope="row" |{{flag|Azerbaijan}} | align="right" |١ |- ! scope="row" |{{flag|Uzbekistan}} | align="right" |١ |- ! scope="row" |{{flag|Morocco}} | align="right" |١ |- ! scope="row" |{{flag|Thailand}} | align="right" |١ |} لە کاتی بوومەلەرزەکەدا لانیکەم ٦٥ [[فەلەستین]]ی گیانیان لە دەستدا کە ٤٥ کەسیان لە سووریا و ٢٠ کەسیان لە تورکیا بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://english.wafa.ps/Pages/Details/133265|سەردێڕ=Number of Palestinians killed in the earthquake that hit Turkey and Syria rises to 65|وێبگە=Wafa|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230208130224/https://english.wafa.ps/Pages/Details/133265|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا چوار ھاووڵاتی [[لوبنان]]ی لە ھەردوو وڵات مردن: دوو قوربانی خەڵکی تەرابلوس بوون و لە لازقییە گیانیان لەدەستداوە، دوو کەسەکەی دیکە خەڵکی وادی خالد بوون و لە غازی عەنتاب گیانیان لەدەستداوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Several Lebanese killed in Syria and Turkey|ناونیشان=https://today.lorientlejour.com/article/1327349/several-lebanese-killed-in-syria-and-turkey.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207132543/https://today.lorientlejour.com/article/1327349/several-lebanese-killed-in-syria-and-turkey.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ئیش=L'Orient Today}}</ref> ژنێکی خەڵکی [[مۆلدۆڤا|مۆڵدۆڤا]] و دوو منداڵەکەی لە [[پارێزگای خەتای|خاتای]] گیانیان سپارد.<ref name="mold">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|trans-title=A mother and two children from the Republic of Moldova, dead as a result of the disaster in Turkey. Another 27 Moldovans are still missing|سەردێڕ=O mamă și doi copii din Republica Moldova, morți în urma dezastrului din Turcia. Alți 27 de moldoveni sunt în continuare dispăruți|agency=Observator News|ناونیشان=https://observatornews.ro/eveniment/o-mama-si-doi-copii-din-republica-moldova-morti-in-urma-dezastrului-din-turcia-alti-27-de-moldoveni-sunt-in-continuare-disparuti-510541.html|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|زمان=ro|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230208141037/https://observatornews.ro/eveniment/o-mama-si-doi-copii-din-republica-moldova-morti-in-urma-dezastrului-din-turcia-alti-27-de-moldoveni-sunt-in-continuare-disparuti-510541.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سێ کەس لە [[ھۆڵەندا]] کوژران کە دوو کەسیان لە گەشتێکی بازرگانیدا بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=At least three Dutch people died in an earthquake in Turkey|ناونیشان=https://www.nu.nl/aardbeving-syrie-en-turkije/6250438/zeker-drie-nederlanders-omgekomen-bij-aardbeving-in-turkije.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230209005621/https://myprivacy.dpgmedia.nl/consent/?siteKey=ucf98legs1caotgh&callbackUrl=https%3A%2F%2Fwww.nu.nl%2Fprivacy-gate%2Faccept%3FredirectUri%3Dhttps%253A%252F%252Fwww.nu.nl%252Faardbeving-syrie-en-turkije%252F6250438%252Fzeker-drie-nederlanders-omgekomen-bij-aardbevingen-in-turkije-en-syrie.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ئیش=NU}}</ref> سێ کەسی خەڵکی [[گورجستان|جۆرجیا]] لە تورکیا کوژران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Third Georgian citizen killed in Turkey quake - foreign office|ناونیشان=https://agenda.ge/en/news/2023/528|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230209005621/https://agenda.ge/en/news/2023/528|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ئیش=Agenda.ge}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Georgian citizen killed in Turkey quake – foreign office|ناونیشان=https://agenda.ge/en/news/2023/481|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207200520/https://agenda.ge/en/news/2023/481|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ژنێکی [[مەغریب]]ی لە ئەنتاکیا گیانی لەدەستدا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Moroccan Citizen Dies in Turkiye's Earthquake|ناونیشان=https://www.moroccoworldnews.com/2023/02/353927/moroccan-citizen-dies-in-turkiyes-earthquake|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207215055/https://www.moroccoworldnews.com/2023/02/353927/moroccan-citizen-dies-in-turkiyes-earthquake|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=MWN|بڵاوکەرەوە=MWN}}</ref> لەکاتێکدا ھاووڵاتییەکی خەڵکی [[ئۆزبەکستان]] لە [[مەلەتی|مەلاتیا]] کوژرا؛ ١٣ ئۆزبەکی بێسەروشوێن مانەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Turkiyada zilzila paytida yo'qolgan 2 o'zbekistonlik topildi|ناونیشان=https://zamin.uz/uz/dunyo/112493-turkiyada-zilzila-paytida-yoqolgan-2-ozbekistonlik-topildi.html|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230208035132/https://zamin.uz/uz/dunyo/112493-turkiyada-zilzila-paytida-yoqolgan-2-ozbekistonlik-topildi.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ژنێکی [[تایلەند]]ی لە شاری بەندەری [[ئەسکەندەروون|ئیسکەندەرون]] مرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ONE THAI DIED IN TURKEY EARTHQUAKE AS DEATH TOLL TOPS 12,000|ناونیشان=https://www.khaosodenglish.com/news/crimecourtscalamity/2023/02/09/one-thai-died-in-turkey-earthquake-as-death-toll-tops-12000/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=Khaosod|بڵاوکەرەوە=Khaosod}}</ref> ژنێکی [[ئیندۆنیزیا|ئەندەنوسیا]] و منداڵە یەک ساڵانەکەی لە شاری [[مەرعەش]] مردن. ھەروەھا سێ [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Tanamal|یەکەم=Yvette|ناونیشان=https://www.thejakartapost.com/world/2023/02/08/embassy-reports-first-indonesian-deaths-in-turkey-quakes.html|سەردێڕ=Embassy reports first Indonesian deaths in Turkey quakes|ئیش=[[The Jakarta Post]]|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230208120116/https://www.thejakartapost.com/world/2023/02/08/embassy-reports-first-indonesian-deaths-in-turkey-quakes.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دوو [[ئوکراینا|ئۆکراینی]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Ukrainian nationals among killed in earthquake|ناونیشان=https://kyivindependent.com/news-feed/2-ukrainian-nationals-among-killed-in-earthquake|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20230209021830/https://kyivindependent.com/news-feed/2-ukrainian-nationals-among-killed-in-earthquake|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ئیش=[[Kyiv Independent]]}}</ref> و ژنێکی [[ئازەربایجان]]ی لە تورکیا کوژران.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Türkiyədə zəlzələ zamanı həlak olan bir nəfər Azərbaycan vətəndaşının adı məlum olub|ناونیشان=https://www.amerikaninsesi.org/a/6952047.html|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207204024/https://www.amerikaninsesi.org/a/6952047.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا لە ٧ی شوباتدا حەوت قوبرسی تورکی لە پارێزگاکانی خاتای و مەرعەش گیانیان لەدەستداوە، لە ھەمان کاتدا کۆمەڵێک خوێندکاری خەڵکی فاماگوستا دوای داڕمانی ئەو ھۆتێلەی کە لە ئادییەمان دەمێننەوە گیریان خواردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Seven Turkish Cypriots among those killed in earthquake|ناونیشان=https://cyprus-mail.com/2023/02/07/six-turkish-cypriots-among-those-killed-in-earthquake/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|ئیش=Cyprus Mail|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> لە ٩ی شوباتدا کوژراوێکی [[ئوسترالیا|ئوسترالی]] پشتڕاستکرایەوە؛<ref name="AUSdead">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Noble|یەکەم١=F.|سەردێڕ=Sydney man found dead after Turkey earthquake|ناونیشان=https://www.9news.com.au/national/turkey-syria-earthquake-sydney-man-can-pahali-found-dead/a59b97db-d003-451a-b7ac-0c29eecce0de|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Nine News|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> بەشی کاروباری دەرەوەی ئوسترالیا وتی چوار کەس لە ڕۆژی پێشوودا بێسەروشوێن ڕاگەیەندرا.<ref name="4AUS">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Turkey and Syria earthquake: four Australians missing following disaster|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/08/turkey-and-syria-earthquake-four-australians-missing-following-disaster|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Australian Associated Press|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230208063601/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/08/turkey-and-syria-earthquake-four-australians-missing-following-disaster|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ژمارەیەکی زۆر لە ئاوارەی سووری نیشتەجێی تورکیا گیانیان لە دەستدا. بەپێی ئامارەکانی [[سەرۆکایەتیی بەڕێوەبردنی کۆچەکانی تورکیا]] یەک ملیۆن و ٧٥٠ ھەزار سووری لە باشووری تورکیا دەژین؛ لە غازی عەنتاب ٤٦٠ ھەزار و ١٥٠؛ لە ئەنتاکیا ٣٥٤ ھەزار؛ لە ئورفا ٣٦٨ ھەزار؛ ٢٥٠ ھەزار لە دەدەنە. لە ڕۆژانی ٦ و ٧ی شوبات، وەزارەتی تەندروستی تورکیا تەرمی ١٣٥ قوربانی سووری لە سەرانسەری دەروازەی سنووری باب ئەلھەوا بۆ کەسوکاریان گەڕاندەوە.<ref name="BaladiSyriandead">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Baladi|یەکەم١=E.|سەردێڕ=Half of Syrians in Turkey live in the earthquake zone|ناونیشان=https://english.enabbaladi.net/archives/2023/02/half-of-syrians-in-turkey-live-in-the-earthquake-zone/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Enab Baladi|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> === وڵاتەکانی دیکە === لە [[لوبنان]]، دانیشتووان لە خەودا بە ئاگا ھاتنەوە. بیناکانی وڵات تا ٤٠ چرکە لەرزین. لە [[بەیرووت|بەیروت]]، دانیشتووان لە ماڵەکانیان ھەڵھاتن و لە شەقامەکاندا مانەوە و بەشێکیش بە ئۆتۆمبێلەکانیان لە کۆمەڵگاکانی نیشتەجێبوون دوورکەوتنەوە. بە گشتی زیانەکان لە [[لوبنان]] سنووردارە، ھەندێک بینا لە شارەکانی [[ئێل مینییە]]، ئێل مینیا و [[بورج حەموود]] زیانیان بەرکەوتووە.<ref name="ap12">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Powerful 7.8 quake knocks down buildings in Turkey, Syria|ناونیشان=https://apnews.com/article/earthquake-shakes-turkey-b927808f6a5c54bdb669120faa40b7bc|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Associated Press|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref><ref name="annahar">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ھزّة أرضیة قوّیة تُصیب سکان لبنان بالذعر فجراً… أضرار محدودة ولا خوف من تسونامی|ناونیشان=https://www.annahar.com/arabic/section/77-مجتمع/06022023063618620/هزة-أرضية-قوية-تصيب-سكان-لبنان-بالذعر-فجرا-أضرار-محدودة-ولا-خوف-من-تسونامي|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=[[An Nahar]]|زمان=ar|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref><ref name="akhbar">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ھل انھارت مبانٍ فی شمال لبنان وبیروت… المولوی یوضح|ناونیشان=https://www.akhbaralyawm.com/news/244835/%D9%87%D9%84-%D8%A7%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%8D-%D9%81%D9%8A-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84-%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%A8%D9%8A%D8%B1%D9%88%D8%AA...-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D9%84%D9%88%D9%8A-%D9%8A%D9%88%D8%B6%D8%AD|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Akhbar Al-Yaum|زمان=ar|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206143246/https://www.akhbaralyawm.com/news/244835/%D9%87%D9%84-%D8%A7%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%8D-%D9%81%D9%8A-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84-%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%A8%D9%8A%D8%B1%D9%88%D8%AA...-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D9%84%D9%88%D9%8A-%D9%8A%D9%88%D8%B6%D8%AD|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا بوومەلەرزەکە تا [[قوبرس]] ھەستی پێکرا.<ref name="sky1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Turkey earthquake: 7.8-magnitude quake kills at least 10 – and is felt elsewhere in the Middle East|ناونیشان=https://news.sky.com/story/strong-earthquake-hits-central-turkey-12804451?utm_source=AdmitadMonetize&utm_medium=affiliate&utm_campaign=awin&awc=29753_1675653788_ac9aabc7a5abceb1b147a04df33988cd|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Sky News|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> [[سەنتەری بوومەلەرزەزانی ئەوروپی-دەریای ناوەڕاست]] ڕای گەیاندووە، لەرزین لە وڵاتانی [[یۆنان]]، [[ئوردن|ئەردەن]]، [[ئیسرائیل]]، [[عێراق]]، [[ڕۆمانیا]]، [[گورجستان|جۆرجیا]] و [[میسر]] ھەستی پێکراوە.<ref name="toi1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Strong quake knocks down buildings in Turkey and Syria; shaking felt across Israel|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/strong-earthquake-centered-in-turkey-jolts-tel-aviv-northern-israel/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ئیش=The Times of Israel|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> لە [[ھەولێر]]، [[باشووری کوردستان]] زۆرێک لە دانیشتووان لە دەرەوە مانەوە.<ref name="Hamblin1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Hamblin|یەکەم=A.|سەردێڕ=At least 597 found dead after powerful earthquake devastates Turkey and Syria|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/02/06/turkey-rocked-major-earthquake/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ئیش=The Telegraph|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> == کاردانەوەی وڵاتە جیھانییەکان == زیاتر لە ٨٠ وڵات ئامادەیی پشتگیریان بۆ کارەساتەکە دەربڕیوە:<ref name="AP-live-updates">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Live updates {{!}} EU rushes rescuers, satellite help to Turkey|ئیش=Associated Press News|ناونیشان=https://apnews.com/article/turkey-earthquake-live-updates-19e7d84fefdeed4c8a355dedf23d914f|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> * {{Flagicon|Greece}} [[کیریاکۆس میتسۆتاکیس]]، سەرۆکوەزیرانی [[یۆنان]] لە توویتێکدا ڕای گەیاند، وڵاتەکەی «سەرچاوەکانی کۆدەکاتەوە و دەستبەجێ ھاوکاری پێشکەش دەکەن».<ref name="greekreporter1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Kokkinidis|یەکەم١=T.|سەردێڕ=Greece Sends Immediate Help to Turkey after Massive Earthquake|ناونیشان=https://greekreporter.com/2023/02/06/turkey-earthquake-greece-sends-help/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Greek Reporter|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> * {{Flagicon|Russia}}[[ڤلادیمیر پوتین|ڤلادیمێر پوتین]] سەرۆکی [[ڕووسیا]] سەرەخۆشی خۆی نارد و ئاماژەی بەوەشکرد، ڕووسیا ئامادەیە «یارمەتی پێویست بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی دوای ئەم کارەساتە سروشتییە پێشکەش بکات». وەزارەتی باری نائاسایی ڕووسیا ڕای گەیاند، دوو فڕۆکەی گواستنەوەی فڕۆکە و ئاگرکوژێنەوە لەگەڵ ١٠٠ فریاگوزاری لە ئامادەباشیدان بۆ ھاوکاریکردن لە ھەوڵەکانی فریاگوزاریدا. * {{flagicon|Israel}}[[یۆواڤ گالانت]]، وەزیری بەرگری ئیسرائیل ڕای گەیاند، وڵاتەکەی ئامادەیە ھاوکاری پێشکەش بکات. فەرمانی بە ھێزەکانی بەرگری ئیسرائیل و وەزارەتی بەرگری کرد کە خۆیان ئامادە بکەن بۆ پێشکەشکردنی پاڵپشتی بەپەلە لە ڕێگەی یەکەکانی ناوخۆ لە فریاگوزاری نێودەوڵەتیی.<ref name="Silkoff1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Silkoff|یەکەم١=S.|سەردێڕ=Israel offers to aid rescue efforts after deadly Turkey earthquake|ناونیشان=https://www.jpost.com/israel-news/article-730717|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ئیش=The Jerusalem Post|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> * {{flagicon|Ukraine}} [[ڤلۆدیمیر زێلێنسکی]]، سەرۆکی [[ئوکراینا]] ڕای گەیاند، ئوکراینا لەگەڵ دۆستە تورکەکانیدا وەستاوە و ئامادەیە ھاوکاریی پێویست پێشکەش بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=s.r.o|یەکەم=Info sk, Webtron|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Zelenskyj: Ukrajina je pripravená poskytnúť Turecku pomoc po zemetrasení|ناونیشان=https://www.info.sk/sprava/226639/zelenskyj-ukrajina-je-pripravena-poskytnut-turecku-pomoc-po-zemetraseni/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=info.sk|زمان=sk}}</ref> * {{flagicon|Albania}} [[ئێدی ڕاما]] سەرۆک وەزیرانی ئالبانیا ڕاگەیاند کەوا تیمی ڕزگاری خوازی وڵاتەکەی لە ٦ی شوبات دەردەچن * {{flagicon|Algeria}} جەزائیر گرووپێکی پێکھاتوو لە ٨٩ بریکاری پاراستنی شارستانی ڕەوانەی [[تورکیا]] کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Earthquake in Turkey and Syria: international aid is being organised (fr)|ناونیشان=https://www.aps.dz/monde/151407-seisme-en-turquie-et-syrie-l-aide-internationale-s-organise|وێبگە=APS}}</ref> * {{flagicon|Armenia}} سەرۆک وەزیران [[نیکۆڵ پاشینیان]] وتی کە ئەرمینیا ئامادەی پشتیوانییە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Armenian response|ناونیشان=https://twitter.com/NikolPashinyan/status/1622519956817559553|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=Twitter}}</ref> * {{flagicon|Austria}} [[چانسلەر کارل نێھامەر]] گوتی کە نەمسا ٨٤ سەربازی خۆی تایبەت بە یەکەی فریاگوزاری ڕەوانەی تورکیا کردووە و سێ ملیۆن [[یۆرۆ]]ی بۆ زیانەکان تەرخان کردووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Austria will send aid to Turkey following earthquake|ناونیشان=https://edition.cnn.com/middleeast/live-news/turkey-earthquake-latest-020623/h_82e055b50b5a0348af05a4d77ce23c2f|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=CNN}}</ref> * {{flagicon|Azerbaijan}} سەرۆک وەزیران [[ئیلھام عەلیێڤ]] وتی کەوا وڵاتەکەی ئامادەیە تیمێکی فریاگوزاری پێکھاتوو لە ٣٧٠ کەس ڕەوانەی [[تورکیا]] بکات<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Azerbaijan voices solidarity with Türkiye after deadly earthquake|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/en/turkiye/azerbaijan-voices-solidarity-with-turkiye-after-deadly-earthquake/2807469|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ئیش=[[Anadolu Agency]]}}</ref> * {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}} وەزیری ئاسایشی نەتەوەیی [[نێناد نێژیک]] وتی کەوا وڵاتەکەی ٥٠ گرووپی فریاگوزاری شارستانی دەنێرێت بۆ یارمەتی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ministarstvo sigurnosti pokrenulo proceduru slanja pomoći Turskoj, stižu spasioci iz BiH|ناونیشان=https://www.klix.ba/vijesti/bih/ministarstvo-sigurnosti-pokrenulo-proceduru-slanja-pomoci-turskoj-stizu-spasioci-iz-bih/230206082|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=Klix.ba|زمان=bs}}</ref> * {{flagicon|Bulgaria}} بولگاریا یەکەم وڵات بوو کە بە دەم کارەساتەکەوە بێت و تیمی پزیشکی بنێرێت، لەناویدا پێنج سەگی ڕاھێنراو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=България е първата европейска държава, която изпрати хуманитарна помощ и спасителни екипи за Турция - По света и у нас - БНТ Новини|ناونیشان=https://bntnews.bg/news/balgariya-e-parvata-evropeiska-darzhava-koyato-izprati-humanitarna-pomosht-i-spasitelni-ekipi-za-turciya-1222690news.html|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=bntnews.bg|زمان=bg}}</ref> * {{flagicon|Canada}} سەرۆک وەزیران [[جەستن تروودۆو]] وتی کەوا وڵاتەکەی ئامادەی ھاوکارییە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.cbc.ca/news/world/earthquake-turkey-1.6738063|سەردێڕ=Powerful earthquake kills hundreds in Turkey and Syria|وێبگە=Canadian Broadcasting Corporation|ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> * {{flagicon|Colombia}} سەرۆک [[گوستاڤۆ پێترۆ]] پەیمانی دا کە وڵاتەکەی «پەیوەندی دادەمەزرێنێت لەگەڵ تورکیا» بۆ ھاوکاریکردنی تورکیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Colombian President expresses solidarity|ناونیشان=https://twitter.com/petrogustavo/status/1622597638922113024?s=46&t=7q6zillly_blMVto8Wq1pA|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٢}}</ref> * {{Flagicon|China}} چین گوتی وڵاتەکەی ئامادەیە ھاوکاری بنێرێت بۆ تورکیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Çin Büyükelçiliği'nden Türkiye'ye dayanışma mesajı|ناونیشان=https://www.aydinlik.com.tr/haber/cin-buyukelciliginden-turkiyeye-dayanisma-mesaji-366024|ئیش=[[Aydinlik]]|زمان=tr}}</ref> * {{Flagicon|Kurdistan Region}} وەزارەتی تەندروستیی ھەرێمی کوردستان دەڵێت، ١٥ لە تیمەکانی فریاگوزاری، پزیشکی فریاکەوتن و ژمارەیەکی زۆر لە پزیشکانی پسپۆڕ و کارمەندانی تەندروستی و ئەمبوڵانس لەگەڵ بڕێکی زۆری پێداویستی پزیشکی بەڕێکەوت بۆ [[تورکیا]] بەمەبەستی بەھاناوەچوون و پشتیوانی قوربانییانی بوومەلەرزەکە. وەک لە ڕاگەیێندراوێکی وەزارەتی تەندروستییدا ھاتووە، ناردنی تیمەکان لەسەر فەرمانی [[مەسروور بارزانی]]، سەرۆکوەزیرانی [[ھەرێمی کوردستان]] بووە. ھاوکات [[ئومێد خۆشناو]]، پارێزگاری [[ھەولێر]] بە ڕووداوی ڕاگەیاند، ئامادەیی خۆمان بۆ ھەموو ھاوکارییەک بەپێی توانا دەربڕیوە و میری ھەرێمی کوردستانیش بە یەک پاکێج و بە سەرپەرشتی سەرۆکوەزیران ھاوکارییەکان دەگەیێنێتە تورکیا.<ref>https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/060220232</ref> == دەرەنجام == === لە تورکیا === مزگەوتەکان لە [[باکووری کوردستان]] و [[تورکیا]] وەکو پەناگە بۆ ئەو کەسانە بەکارھێنران کە ناتوانن بگەڕێنەوە سەر ماڵ و دۆخی خۆیان، ئەمەش بەھۆی نزمبوونەوەی پلەی گەرمی و بەفربارین لەو پارێزگایانەی کە تووشی بوومەلەرزەکە ھاتوون.<ref name="ap195dead">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Fraser|یەکەم١=S.|سەردێڕ=Powerful quake kills at least 360 people in Turkey, Syria|ناونیشان=https://apnews.com/article/earthquake-shakes-turkey-b927808f6a5c54bdb669120faa40b7bc|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Associated Press|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> [[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان|ڕەجەب تەیب ئەردۆغان]]، سەرۆک کۆماری تورکیا لە ھەژماری تایبەتی خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی [[تویتەر]] ڕای گەیاند، «دەستبەجێ تیمەکانی گەڕان و فریاگوزاری ڕەوانەی ناوچە زیانلێکەوتووەکان کراون». [[سولەیمان سۆیلوو|سولەیمان سۆیلو]] وەزیری ناوخۆی تورکیا داوای لە دانیشتووانی ئەو شارە کرد کە خۆیان لە چوونە ناو باڵەخانە زیانلێکەوتووەکانەوە بپارێزن.<ref name="aj1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Strong earthquake hits southern Turkey near Syrian border|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/2/6/strong-earthquake-hits-southern-turkey-near-syrian-border|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206041453/https://www.aljazeera.com/news/2023/2/6/strong-earthquake-hits-southern-turkey-near-syrian-border|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ٧ی شوباتدا سەرۆک ئەردۆغان باری نائاسایی بۆ ماوەی ٣ مانگ لە ١٠ پارێزگای زیانلێکەوتوو ڕاگەیاند.<ref name="3monthAJ">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Turkey declares 3-month emergency in 10 quake-hit provinces|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/2/7/turkey-declares-3-month-emergency-in-10-quake-hit-provinces|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera|ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207131126/https://www.aljazeera.com/news/2023/2/7/turkey-declares-3-month-emergency-in-10-quake-hit-provinces|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> حکوومەتی نیشتمانی «ئاگاداری ئاستی چوار»ی بۆ بانگەوازکردن بۆ یارمەتییە نێودەوڵەتییەکان ڕاگەیاند.<ref name="Hamblin12">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Hamblin|یەکەم١=Andrea|دوایین٢=MacDiarmid|یەکەم٢=Campbell|دوایین٣=Vasilyeva|یەکەم٣=Nataliya|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=At least 597 found dead after powerful earthquake devastates Turkey and Syria|ئیش=The Daily Telegraph|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/02/06/turkey-rocked-major-earthquake/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206032619/https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/02/06/turkey-rocked-major-earthquake/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەپێی ئامارەکانی سەرۆکایەتی کارەسات و ئیدارەی فریاکەوتن، ٢٥ ھەزار کارمەندی گەڕان و فریاگوزاری ڕەوانەی ١٠ پارێزگای زیانلێکەوتوو کراون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Hatay'da yıkım: Depremzedeler yardım bekliyor|ناونیشان=https://tr.euronews.com/2023/02/07/hatayda-yikim-depremzedeler-yardim-bekliyor|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Euronews|ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|زمان=tr|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207104254/https://tr.euronews.com/2023/02/07/hatayda-yikim-depremzedeler-yardim-bekliyor|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەلایەنی کەمەوە ٧٠ وڵات پێشنیاریان کرد کە ھاوکاری بکەن لە ئۆپەراسیۆنەکانی گەڕان و ڕزگارکردندا.<ref name="3monthAJ2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Turkey declares 3-month emergency in 10 quake-hit provinces|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/2/7/turkey-declares-3-month-emergency-in-10-quake-hit-provinces|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera|ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207131126/https://www.aljazeera.com/news/2023/2/7/turkey-declares-3-month-emergency-in-10-quake-hit-provinces|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ٨ی شوباتدا زیاتر لە ٨ ھەزار کەس لەژێر داروپەردوو لە سەرانسەری ١٠ پارێزگا ڕزگار کران. نزیکەی ٣٨٠ ھەزار کەس تاک پەنایان بردووەتە بەر پەناگەی فریاگوزاری یان ھۆتێلەکان.<ref name="Hatay1,647dead">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Fears grow for untold numbers buried by Turkey-Syria earthquake|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/fears-grow-for-untold-numbers-buried-by-turkey-syria-earthquake/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Associated Press|ئیش=The Times of Israel|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230208044956/https://www.timesofisrael.com/fears-grow-for-untold-numbers-buried-by-turkey-syria-earthquake/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[جەمیل بایک]]، ھاوسەرۆکی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] لە ڕێکەوتی ١٠ی شوباتی ٢٠٢٣دا، ئاگربەستی ڕاگەیاند و داوای لە گەریلاکانی پەکەکە کرد لە تەواوی ناوچەکاندا چالاکییەکانیان لەدژی ھێزەکانی سوپای تورکیا ڕابگرن و جەختی کردەوە ھەتا حکوومەتی تورکیا ھێرش نەکاتە سەر ھێزەکانیان چالاکی ناکەن.<ref name="ANF">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=جەمیل بایک داوای لە هێزەکانیان کرد هەموو چالاکییە لەشکرییەکانیان ڕابگرن |ناونیشان=https://anfsorani.com/%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/jmyl-bayk-daway-l-hzkanyan-krd-hmww-chalakyy-lshkryykanyan-abgrn-37896 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=ANFsorani|ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> === لە سووریا === لە سووریا زیاتر لە ٥،٨١٤ کەس گیانیان لەدەستدا،<ref name="SY5814">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Kucukgocmen |یەکەم١=Ali |دوایین٢=Kilcoyne |یەکەم٢=Clodagh |سەردێڕ=Nine survivors pulled from Turkey's rubble as earthquake death toll passes 40,000 |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/survivors-ever-fewer-earthquake-rubble-turkey-syria-2023-02-12/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ئیش=Reuters |ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref><ref name="SY4461">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=8 أيام على الـ ـفـ ـاجـ ـعـ ـة.. نحو 7000 شخص تم دفـ ـنـ ـهـ ـم داخل الأراضي السورية ممن قـ ـضـ ـوا في كـ ـارثـ ـة فجر الاثنين الأسود |ناونیشان=https://www.syriahr.com/8-%d8%a3%d9%8a%d8%a7%d9%85-%d8%b9%d9%84%d9%89-%d8%a7%d9%84%d9%80-%d9%80%d9%81%d9%80-%d9%80%d8%a7%d8%ac%d9%80-%d9%80%d8%b9%d9%80-%d9%80%d8%a9-%d9%86%d8%ad%d9%88-7000-%d8%b4%d8%ae%d8%b5-%d8%aa%d9%85/588038/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Syrian Observatory for Human Rights|ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> و زیاتر لە ١٤،٥٠٠ کەسیش بریندار بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=WFP Türkiye and Syria Earthquake Response, Situation Report #2 (10 February 2023)|ناونیشان=https://reliefweb.int/report/turkiye/wfp-turkiye-and-syria-earthquake-response-situation-report-2-10-february-2023|بڵاوکەرەوە=ReliefWeb|نووسەر=United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> [[وەزارەتی تەندروستی (سووریا)|وەزارەتی تەندروستیی سووریا]] زیاتر لە ٢،٠٦٨ حاڵەتی مردن و ٢،٩٥٠ حاڵەتی برینداربوونی بەھۆی بوومەلەرزەوە لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی حکوومەت تۆمار کردووە،<ref name="SY4461" /><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Turkey-Syria earthquake: First commercial fuel shipment to enter northern Syria |ناونیشان=https://english.enabbaladi.net/archives/2023/02/turkey-syria-earthquake-first-commercial-fuel-shipment-to-enter-northern-syria/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Enab Baladi |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> کە زۆربەیان لە پارێزگاکانی [[پارێزگای حەلەب|حەلەب]] و [[پارێزگای لازقیە|لازقیە]]ن.<ref name="812dead">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Health Ministry: Death toll from earthquake has risen to 812 deaths and 1,449 injuries, in provinces of Aleppo, Lattakia, Hama, Idleb Countryside and Tartous |ناونیشان=https://www.sana.sy/en/?p=299328 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Syrian Arab News Agency |ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207075007/https://www.sana.sy/en/?p=299328 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ناوچەکانی ژێر دەستەڵاتی یاخیبووان، لانیکەم ٣،٣٤٩ کەس گیانیان لەدەستداوە<ref name="SY4461" /> و ٢،٢٠٠ کەسی دیکەش بریندار بوون.<ref name="SOHR">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=كحصيلة غير نهائية.. حصيلة ضـ ـحـ ـايـ ـا الـ ـزلـ ـز ا ل المـ ـدمّـ ـر في سوريا تصل إلى 3480 إنسان|بڵاوکەرەوە=SOHR|ناونیشان=https://www.syriahr.com/كحصيلة-غير-نهائية-حصيلة-ضـ-ـحـ-ـايـ-ـا/586817/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230209005618/https://www.syriahr.com/كحصيلة-غير-نهائية-حصيلة-ضـ-ـحـ-ـايـ-ـا/586817/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="Dakss1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Dakss |یەکەم١=B. |دوایین٢=Ott |یەکەم٢=H. |دوایین٣=Reals |یەکەم٣=T. |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Earthquakes hit Turkey and Syria, leaving more than 2,300 dead and thousands injured |بڵاوکەرەوە=CBS News |ناونیشان=https://www.cbsnews.com/live-updates/earthquake-turkey-syria-death-toll-rescues/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206121230/https://www.cbsnews.com/live-updates/earthquake-turkey-syria-death-toll-rescues/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> مەزەندە کرابوو کە ڕەنگە ھەتا ٥٫٣٧ ملیۆن کەس لە سەرتاسەری سووریا بێ ماڵ و حاڵ بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Up to 5.3 million in Syria may be homeless after quake: UN |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/world/middle-east/up-to-53-million-in-syria-may-be-homeless-after-quake-un |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Agence France-Presse |ئیش=The Straits Times |ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> لە کاتێکدا بە گشتی ١٠٫٩ ملیۆن کەس کە دەکاتە نزیکەی نیوەی دانیشتووانی ئەم وڵاتە، تووشی ئەم کارەساتە بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Northwest Syria Earthquake February 2023, Daily Highlights - 13/02/2023|ناونیشان=https://reliefweb.int/report/syrian-arab-republic/northwest-syria-earthquake-february-2023-daily-highlights-13022023|ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=ReliefWeb|نووسەر=United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|تورکیا|سووریا|ڕۆژنامەوانی|دەیەی ٢٠٢٠}} {{پۆلی کۆمنز|2023 Gaziantep-Kahramanmaraş earthquakes}} [[پۆل:بوومەلەرزەکانی تورکیا]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای دیاربەکر]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای خەتای]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای ڕحا]] d03ruom6d58zw2fjb6471wqmu63o3a7 1582216 1582174 2026-05-08T16:11:54Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:2023 Gaziantep-Kahramanmaraş earthquakes|2023 Gaziantep-Kahramanmaraş earthquakes]] بۆ [[:Commons:Category:2023 Kahramanmaraş earthquakes|2023 Kahramanmaraş earthquakes]] 1582216 wikitext text/x-wiki {{Infobox earthquake | name = بوومەلەرزەی ٢٠٢٣ی تورکیا و سووریا | image = Turkey-Syria Earthquake Montage.jpg | caption = '''بە ئاڕاستەی کاتژمێر لە چەپەوە:''' [[دیلۆک]]، [[سەمسوور]]، [[قەڵای دیلۆک]]، [[ئامەد]]، [[پارێزگای خەتای|خەتای]]، خەتای | map = {{OSM Location map | coord = {{coord|37.5|37.032}} | zoom = 4 | width = 260 | height = 150 | caption = The epicenter of the mainshock | label = | float = center | label-pos = | mark = Bullseye1.svg | mark-size = 70 | mark-coord = {{coord|37.166|37.042}} | mark-description =M7.8 }} | timestamp = {{قت|٢٠٢٣-٠٢-٠٦ ٠١:١٧:٣٥}} | isc-event = 625613033 | anss-url = us6000jllz | local-date = {{Start date|٢٠٢٣|٠٢|٠٦}} | local-time = ٠٤:١٧ی بەرەبەیان{{ھن}}(بە [[کات لە تورکیا|کاتی تورکیا]]) | duration = | magnitude = {{M|ww|link=y}} ٧٫٨ ([[ڕێکخراوەی زەویناسیی ویلایەتە یەکگرتووەکان|زەویناسیی ئەمریکا]])<ref name="anss7.8"/>{{ھن}} {{M|w|link=y}} ٧٫٧ ([[ڕەوانگەی کەندیلی]])<ref name="kandilli1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cumhuriyet.com.tr/turkiye/son-dakika-kandilli-rasathanesi-depremi-77-olarak-revize-etti-2048733|سەردێڕ=Kandilli Rasathanesi depremi 7.7 olarak revize etti |trans-title=Kandilli Observatory has revised the earthquake to 7.7|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٣|زمان=Turkish|وێبگە=www.cumhuriyet.com.tr|agency=Cumhuriyet}}</ref> <!--as discussed in talk MOS says mww goes first please leave it consistent over the article --> | depth = {{cvt|17.9|km|mi|0}} (زەویناسیی ئەمریکا)<ref name="anss7.8"/>{{ھن}} {{cvt|5|km|mi|0}} (ڕوانگەی کەندیلی)<ref name="kandilli1"/> | location = {{coord|37.166|N|37.032|E|type:event_region:TR|display=it}} | fault = [[قڵیشی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات]]<ref name="gazetezebra1"/> | damages = ٨٤٫١ ملیار دۆلاری ئەمریکی (مەزەندەکراو) | intensity = {{MMI|11}} | tsunami = {{cvt|0.17|m}} | aftershocks = ٢٬١٠٩ (ھەتا ١٢ی شوبات){{ھن}}[[پێڕستی پێشلەرزە و پاشلەرزەکانی بوومەلەرزەی ٢٠٢٣ی تورکیا و سووریا|+٢٣٠]] بە {{M|w|4.0}} یان زیاتر{{ھن}}گەورەترین: {{M|w}} ٧٫٧ لە کاتژمێر ١٣:٢٤ لە ٦ی شوباتی ٢٠٢٣ | casualties = > {{val|{{rounddown|43858|-1}}||fmt=commas}} مردوو، {{val|{{rounddown|120005|-1}}||fmt=commas}} بریندار<!--This was discussed in the talk page. Please don't remove the rounding until the numbers have reached their final counts as they will stand. Change the number in the rounddown when new ones come out.-->{{Update after|2023|02|20|reason=Review if the rounddown template is still needed. If still needed, please add two weeks to this template. If not, remove this template and the rounddown templates.}} * > {{val|{{rounddown|38044|-1}}||fmt=commas}} مردوو، {{val|{{rounddown|108068|-1}}||fmt=commas}} بریندار لە [[تورکیا]]<!-- DO NOT LINK, already linked above --> * > {{val|{{rounddown|5814|-1}}||fmt=commas}} مردوو، {{val|{{rounddown|14500|-1}}||fmt=commas}} بریندار لە [[سووریا]]<!-- DO NOT LINK, already linked above --> | type = لێکەوتن-ترازان | image alt = | map alt = | image name = | affected = زۆرتر لە [[تورکیا]] و [[سووریا]] | pga = ١٫٦٢ ''[[لووتکەی تاودانی زەوی|جی]]'' | pgv = <!-- [[peak ground velocity|cm/s]] --> | landslide = | foreshocks = | citations =<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=USGS |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=USGS earthquake catalog |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/map/?extent=34.02535,30.00366&extent=40.12009,43.36304&range=search&timeZone=utc&search=%7B%22name%22:%22Search%20Results%22,%22params%22:%7B%22starttime%22:%222023-02-06%2000:00:00%22,%22endtime%22:%222025-02-06%2023:59:59%22,%22maxlatitude%22:38.737,%22minlatitude%22:35.496,%22maxlongitude%22:39.452,%22minlongitude%22:33.904,%22minmagnitude%22:4,%22maxmagnitude%22:7.4,%22orderby%22:%22time%22%7D%7D |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207002654/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/map/?extent=34.02535,30.00366&extent=40.12009,43.36304&range=search&timeZone=utc&search=%7B%22name%22:%22Search%20Results%22,%22params%22:%7B%22starttime%22:%222023-02-06%2000:00:00%22,%22endtime%22:%222025-02-06%2023:59:59%22,%22maxlatitude%22:38.737,%22minlatitude%22:35.496,%22maxlongitude%22:39.452,%22minlongitude%22:33.904,%22minmagnitude%22:4,%22maxmagnitude%22:7.4,%22orderby%22:%22time%22%7D%7D |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | engvar = en-us }} [[پەڕگە:Turkey earthquake 2023 montage.png|وێنۆک|بە ئاڕاستەی کاتژمێر لە سەرەوە، چەپ: ئاڵای تورکیا تا نیوە ھەڵکراوە وەک نیشانەی ماتەمینی بۆ قوربانیانی بوومەلەرزەکە. پیاوێک لەسەر شۆستەیەک دانیشتووە لەبەردەم بینا ڕووخاوەکان. خەڵک خەریکی پشکنینی زیانەکانی دوای بوومەلەرزەکەن. بنکەیەکی پۆلیس داڕووماوە. ئاوارەکانی بوومەلەرزەکە پەنایان بۆ ناوەندێکی پێشانگایەک بردووە.]] لە [[٦ی شوبات]]ی ٢٠٢٣، [[بوومەلەرزە]]یەکی بەھێز لە [[باکووری کوردستان]] و باشووری [[تورکیا]]، بە دیاریکراوی لە ڕۆژاوای شاری [[دیلۆک|غازی عەنتاب]] دا، ئەمەش لە کاتژمێر ٠٤:١٧ بەیانی بوو. زیانەکانی ئەو بوومەلەرزەیە گەیشتە شارەکانی دیکەی [[کوردستان]] لە [[تورکیا]] و [[سووریا]]دا. بوومەلەرزەکە بە پێوانەی ٧٫٨ بووە. بەپێی تۆمارەکانی ٢٤ی شوبات ٥٠ ھەزار کەس گیانیان لەدەست دا ٤٤ ھەزار لە تورکیا و ٦،٦ ھەزار لە سووریا<ref name="TRcasualties">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Asrın felaketinde can kaybı 44 bin 218|ناونیشان=https://www.dha.com.tr/gundem/asrin-felaketinde-can-kaybi-44-bin-218-2211525|زمان=tr|trans-title=Loss of life in the disaster of the century 44 thousand 218|ئیش=DHA|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref><ref name="SY6396">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=مـ ـأسـ ـاة الـ ـزلـ ـز ا ل في يومها الـ 18 تـ ـو د ي بـ ـحـ ـيـ ـاة 6760 إنسان في سورية|ناونیشان=https://www.syriahr.com/%d9%85%d9%80-%d9%80%d8%a3%d8%b3%d9%80-%d9%80%d8%a7%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%80-%d9%80%d8%b2%d9%84%d9%80-%d9%80%d8%b2-%d8%a7-%d9%84-%d9%81%d9%8a-%d9%8a%d9%88%d9%85%d9%87%d8%a7-%d8%a7%d9%84%d9%80-18-%d8%aa/589929/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٣|زمان=ar}}</ref>و ٨٠ ھەزار کەسیش لە تورکیا بریندار بوون. ھەروەھا کاریگەری بوومەلەرزەکە لە شاری [[ھەولێر]]، [[باشووری کوردستان]] ھەستی پێکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Said-Moorhouse |یەکەم١=L. |سەردێڕ=The earthquake in Turkey is one of the deadliest this century. Here's why |ناونیشان=https://edition.cnn.com/2023/02/07/middleeast/earthquake-turkey-syria-why-deadly-intl/index.html |ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=[[CNN International]]|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=زلزال تركيا وسوريا.. حصيلة الوفيات تتجاوز 41 ألفا وأكثر من 50 ألف مبنى بتركيا مرشح للهدم بشكل عاجل|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/news/liveblog/2023/2/14/%D8%B9%D8%A7%D8%AC%D9%84-%D9%85%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%A8%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%B3%D9%8A%D8%A9-%D8%A8%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%86 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera |زمان=ar |ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The earthquake in Turkey is one of the deadliest this century. Here's why |ناونیشان=https://edition.cnn.com/2023/02/07/middleeast/earthquake-turkey-syria-why-deadly-intl/index.html |ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=[[CNN International]]|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> دوای ئەو بوومەلەرزانە زیاتر لە دوو هەزار و ١٠٠ بوومەلەرزەی دوای بوومەلەرزە بەدوای خۆیدا هێنا. زنجیرە [[بومەلەرزە]]ییەکان لە ئەنجامی هەڵەی قووڵی لێدان-خلیسکان بوو. تا ٢١ی شوباتی ٢٠٢٣ زیاتر لە ٥٠ هەزار و ٢٠٠ حاڵەتی مردن پشتڕاستکراوەتەوە: زیاتر لە ٤٣ هەزار و ٥٠٠ لە تورکیا، و زیاتر لە ٦٦٠٠ کەس لە سوریا. زریانێکی گەورەی [[زستان]]ە هەوڵەکانی ڕزگارکردنی ڕێگری لێکرد و بەفری بەسەر وێرانەکاندا کەوت و پلەکانی گەرما زۆر دابەزی. بەهۆی بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی بەستووی ناوچەکە، ئەو کەسانەی لە مردن ڕزگاریان بووە، بە تایبەت ئەوانەی لە ژێر داروپەردوودا گیریان خواردووە، مەترسییەکی زۆریان لەسەر بووە کە تووشی کەمبوونەوەی پلەی گەرمی ببن. بە کۆی گشتی بوومەلەرزەکان بە بەهای ٨٤.١ ملیار [[دۆلاری ئەمریکی]] زیانیان پێگەیشتبێت، بەمەش چوارەم بوومەلەرزە کە تێچووی زۆری تۆمارکراوە. کوشندەترین کارەساتی سروشتییە لە مێژووی هاوچەرخی [[تورکیا]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Ghosh |یەکەم١=Pallab |سەردێڕ=Turkey earthquake: Where did it hit and why was it so deadly? |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/science-environment-64540696 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٣|ئیش=BBC News |ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> == بوومەلەرزە == بەپێی ڕاپۆرتی دامەزراوەی جیۆلۆجیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (USGS)، دوای یازدە خولەک لە یەکەم زەمینلەرزە ئەوا زەمینلەرزەیەکی بەھێز دوای ١١ خولەک دووبارە بووەتەوە بە پلەی ٦٫٧ی مەگنیتیود. دوای ٩ کاتژمێر لەوە، ئەوا بەرزترین پلە بە ٧٫٥ مەگنیتیود ڕوویدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pettersson|یەکەم=Lauren Said-Moorhouse,Christian Edwards,Krystina Shveda,Henrik|ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=The earthquake in Turkey is one of the deadliest this century. Here's why|ناونیشان=https://www.cnn.com/2023/02/07/middleeast/earthquake-turkey-syria-why-deadly-intl/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=CNN|زمان=en}}</ref> {| class="wikitable sortable" ! scope="col" |ڕۆژ ! scope="col" |کات ([[:en:UTC|UTC]]) ! scope="col" |پلە بە مەگنیتیود ! scope="col" |[[:en:Modified_Mercalli_intensity_scale|MMI]] ! scope="col" |قووڵی ! scope="col" class="unsortable" |ژێدەر |- style="background:#fd0; color:#000000" | ٦ی شووبات || 01:26 || 5.6 || {{ntsh|7}} VII ||{{convert|17.0|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.6 – 23 km NE of Musabeyli, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlnn/executive |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206142221/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlnn/executive |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- style="background:#ff9100; color:#000000" | ٦ی شووبات || 01:28 || 6.7 || {{ntsh|8}} VIII ||{{convert|14.5|km|mi|abbr=on}} || <ref name="anss6.7" /> |- style="background:#fd0; color:#000000" | ٦ی شووبات || 01:36 || 5.6 || {{ntsh|7}} VII ||{{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.6 – 16 km S of Nurdağı, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlm9/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206142223/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlm9/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٦ی شووبات || 01:58 || 5.1 || – ||{{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.1 – 6 km ESE of Hasanbeyli, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlmf/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206142223/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlmf/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- style="background:#fd0; color:#000000" | ٦ی شووبات || 02:03 || 5.5 || {{ntsh|7}} VII ||{{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.5 – 2 km S of Tut, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlmh/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206142223/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlmh/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٦ی شووبات || 02:23 || 5.2 || {{ntsh|4}} IV ||{{convert|11.4|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.2 – 21 km E of Nurdağı, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlmn/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206142228/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlmn/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٦ی شووبات || 04:18 || 5.0 || {{ntsh|6}} VI ||{{convert|14.5|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.0 – eastern Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlnf/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206142733/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlnf/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- style="background:#f00; color:#FFFFFF" | ٦ی شووبات || 10:24 || 7.7 || {{ntsh|10}} X<ref name="AFADFeb10" /> ||{{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} || <ref name="gcmt" /> |- style="background:#ff9100; color:#000000" | ٦ی شووبات || 10:26 || 6.0 || {{ntsh|6}} VII ||{{convert|20.1|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 6.0 – 10 km SE of Doğanşehir, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jm1y/executive |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207002658/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jm1y/executive |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- style="background:#fd0; color:#000000" | ٦ی شووبات || 10:35 || 5.8 || {{ntsh|7}} VII ||{{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.8 – 13 km SW of Doğanşehir, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlqe |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206142754/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlqe/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- style="background:#fd0; color:#000000" | ٦ی شووبات || 10:51 || 5.7 || {{ntsh|7}} VII ||{{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.7 – eastern Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlql |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206142745/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlql/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٦ی شووبات || 11:01 || 5.0 || {{ntsh|6}} VI ||{{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.0 – 6 km W of Pazarcık, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlqy/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206142739/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlqy/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٦ی شووبات || 11:05 || 5.2 || {{ntsh|4}} IV ||{{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.2 – 20 km ESE of Göksun, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlqr |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206142752/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlqr/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- style="background:#ff9100; color:#000000" | ٦ی شووبات || 12:02 || 6.0 || {{ntsh|7}} VII ||{{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} || <ref name="anss6.0">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 6.0 – 5 km NE of Göksun, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlqa/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206142231/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlqa/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٦ی شووبات || 13:07 || 5.0 || {{ntsh|7}} VII ||{{convert|17.1|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.0 – 3 km NNW of Nurhak, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlrv/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207002716/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlrv/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٦ی شووبات || 13:39 || 5.1 || {{ntsh|7}} VII ||{{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.1 – 3 km ENE of Kahramanmaraş, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jls3/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207002703/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jls3/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٦ی شووبات || 13:44 || 5.0 || {{ntsh|6}} VI ||{{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.0 – 7 km SE of Nurhak, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jls6/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207002644/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jls6/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٦ی شووبات || 15:14 || 5.3 || {{ntsh|5}} V ||{{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.3 – 12 km NE of Gölbaşı, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlsq/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207002656/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlsq/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٦ی شووبات || 15:33 || 5.2 || – ||{{convert|8.8|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.2 – 15 km NNW of Çelikhan, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlsu/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207002715/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlsu/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٦ی شووبات || 16:43 || 5.0 || {{ntsh|6}} VI || {{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.0 – 6 km SSW of Göksun, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlta |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230208102908/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jlta |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٦ی شووبات || 18:04 || 5.3 || {{ntsh|6}} VI || {{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.3 – 6 km SW of Göksun, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jm1p |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206225209/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jm1p |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٦ی شووبات || 20:38 || 5.3 || {{ntsh|3}} III || {{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.3 – 29 km WNW of Gaziantep, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jm2r |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206225202/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jm2r |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٦ی شووبات || 20:44 || 5.0 || – || {{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.0 – 6 km SE of Göksun, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jm2t |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206225159/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jm2t |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٦ی شووبات || 21:58 || 5.1 || {{ntsh|2}} II || {{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.1 – 10 km E of Göksun, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jm3c |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206225106/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jm3c |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- style="background:#fd0; color:#000000" |٧ی شووبات || 03:13 || 5.5 || {{ntsh|7}} VII || {{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.5 – 9 km ESE of Gölbaşı, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jm5e/executive |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207235341/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jm5e/executive |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- style="background:#fd0; color:#000000" |٧ی شووبات || 07:11 || 5.4 || {{ntsh|7}} VII || {{convert|10.0|km|mi|abbr=on}} ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.4 – eastern Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jm6p/executive |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230208102908/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jm6p/executive |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- style="background:#fd0; color:#000000" |٧ی شووبات||10:18||5.4||{{ntsh|7}} VII||{{convert|10.0|km|mi|abbr=on}}||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.4 – eastern Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jm7f/executive |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230208102909/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jm7f/executive |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |٧ی شووبات||15:48||5.0||{{ntsh|7}} VII||{{convert|8.3|km|mi|abbr=on}}||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.0 – central Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jm96/executive |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230208102914/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jm96/executive |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |٧ی شووبات||18:10||5.3||{{ntsh|4}} IV||{{convert|18.1|km|mi|abbr=on}}||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=National Earthquake Information Center |سەردێڕ=M 5.3 – 8 km ESE of Göksun, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jmat |ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207225925/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jmat |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- style="background:#fd0; color:#000000" |٨ی شووبات||11:11||5.4||{{ntsh|6}} VI||{{convert|7.5|km|mi|abbr=on}}||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=M 5.4 – 18 km N of Gölbaşı, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jmgf/ |وێبگە=earthquake.usgs.gov |ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230209005627/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jmgf/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |٨ی شووبات||14:20||5.1||–||{{convert|5.9|km|mi|abbr=on}}||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=M 5.1 – 1 km E of Nurhak, Turkey |ناونیشان=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jmh3/ |وێبگە=earthquake.usgs.gov |ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230209005616/https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us6000jmh3/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |-class="sortbottom" |colspan=6|'''تێبینییەکان''' {{legend|#f00|٧ مەگنیتیود یان زیاتر}}{{legend|#ff9100|٦ - ٦.٩ مەگنیتیود}}{{legend|#fd0|٥.٤ - ٥.٩ مەگنیتیود}} |} == زیانەکان == {| class="wikitable sortable plainrowheaders floatright" style="clear:right; margin-left:7px; margin-top:0; margin-right:0; margin-bottom:3px; font-size:90%;" |+قوربانییەکانی باکووری کوردستان و تورکیا ! scope="col" |پارێزگا ! scope="col" |مردنەکان ! scope="col" |برینداران |- ! scope="row" |[[پارێزگای ئادانا|ئادانا]]<ref name="TRToll9FEB">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Göçümlü|یەکەم١=B. Ç.|سەردێڕ=Sağlık Bakanı Koca: 10 ilde 17 bin 929'u hekim olmak üzere 143 bin 829 personelimiz hizmet veriyor|trans-title=Health Minister Husband: 143 thousand 829 personnel, 17 thousand 929 of whom are physicians, provide service in 10 provinces|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/tr/asrin-felaketi/saglik-bakani-koca-10-ilde-17-bin-929u-hekim-olmak-uzere-143-bin-829-personelimiz-hizmet-veriyor/2813793#|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Anadolu Agency|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|زمان=tr}}</ref> |408 |7,450 |- ! scope="row" |[[پارێزگای ئادیەمان|ئادیەمان]]<ref name="Adıyaman10FEB">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Bakan Karaismailoğlu: Adıyaman'da 3 bin 105 kişi hayatını kaybetti, 9 bin 716 kişi yaralı|trans-title=Minister Karaismailoğlu: 3 thousand 105 people lost their lives in Adıyaman, 9 thousand 716 people were injured|ناونیشان=https://www.trthaber.com/haber/gundem/bakan-karaismailoglu-adiyamanda-3-bin-105-kisi-hayatini-kaybetti-9-bin-716-kisi-yarali-745074.html|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=TRT Haber|ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> |3,105 |11,778 |- ! scope="row" |[[پارێزگای باتمان]] |0 |20 |- ! scope="row" |[[پارێزگای دیاربەکر|دیاربەکر]] |255 |901 |- ! scope="row" |[[پارێزگای خارپێت|خارپێت]] |5 |379 |- ! scope="row" |[[پارێزگای دیلۆک|دیلۆک]]<ref name="TRToll9FEB" /> |2,141 |11,563 |- ! scope="row" |[[پارێزگای خەتای|خەتای]]<ref name="Hatay872">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Hatay'da son durum: '2 bine yakın yıkılmış bina var, kayıplarımız çok fazla'|trans-title=The latest situation in Hatay: 'There are nearly 2,000 destroyed buildings, our losses are too high'|ناونیشان=https://www.bbc.com/turkce/articles/ce4yl2gw8dqo|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ئیش=[[BBC News]]|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|زمان=tr|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207011738/https://www.bbc.com/turkce/articles/ce4yl2gw8dqo|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |5,111 |15,613 |- ! scope="row" |[[پارێزگای مەرعەش|مەرعەش]] |5,323 |9,243 |- ! scope="row" |[[پارێزگای کلیس|کلیس]]<ref name="FEB_7_CASUALTIES">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Sağlık Bakanı Koca, Kahramanmaraş merkezli depremlere ilişkin açıklamada bulundu|trans-title=Health Minister Koca made a statement regarding the earthquakes in Kahramanmaraş.|ناونیشان=https://www.haberturk.com/ankara-haberleri/30211312-saglik-bakani-koca-kahramanmaras-merkezli-depremlere-iliskin-aciklamada-bulundu|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207192334/https://www.haberturk.com/ankara-haberleri/30211312-saglik-bakani-koca-kahramanmaras-merkezli-depremlere-iliskin-aciklamada-bulundu|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=haberturk.com|زمان=tr}}</ref> |22 |518 |- ! scope="row" |[[پارێزگای مەلەدی|مەلەدی]]<ref name="TRToll9FEB" /> |289 |7,300 |- ! scope="row" |[[پارێزگای عوسمانیە|عوسمانیە]]<ref name="TRToll9FEB" /> |878 |2,224 |- ! scope="row" |[[پارێزگای ڕحا|ڕحا]]<ref name="TRToll9FEB" /><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Şanlıurfa'da ölü, yaralı sayısı kaç ve kaç bina yıkıldı?|زمان=tr|وێبگە=haberturk.com|ناونیشان=https://www.haberturk.com/sanliurfa-depreminde-son-durum-sanliurfa-da-olu-yarali-sayisi-kac-ve-kac-bina-yikildi-3562818/4|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207023538/https://www.haberturk.com/sanliurfa-depreminde-son-durum-sanliurfa-da-olu-yarali-sayisi-kac-ve-kac-bina-yikildi-3562818/4|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |304 |4,663 |} === باکووری کوردستان === [[پەڕگە:2023 Gaziantep Earthquake-Diyarbakir 1.jpg|وێنۆک|وێنەی باڵەخانەیەکی ڕووخاو بەھۆی بوومەلەرزەوە، [[ئامەد]].]] بەگشتی نزیکەی ١٬٣١٠ باڵەخانە لە دە شاری سەرتاسەری [[باکووری کوردستان]] و [[تورکیا]]دا ڕووخاون.<ref name="sozcu">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Kahramanmaraş’ta 7.4 büyüklüğünde deprem: 10 kenti vurdu|trans-title=7.4 magnitude earthquake in Kahramanmaraş: hit 10 cities|ناونیشان=https://www.sozcu.com.tr/2023/gundem/kahramanmarasta-7-4-siddetinde-deprem-7581264/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Sözcü|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|زمان=tr}}</ref> لە [[سەمسوور]] و [[ئامەد]] چەندین باڵەخانە وێران بوون.<ref name="BBC1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Kahramanmaraş'ta 7,4 büyüklüğünde deprem, teyit edilmemiş yıkım haberleri var|trans-title=7.4 magnitude earthquake in Kahramanmaraş, there are unconfirmed destruction news|ناونیشان=https://www.bbc.com/turkce/articles/c51kdv8d15jo|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=BBC News|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|زمان=tr}}</ref> لە [[ئامەد]] مۆڵێکی بازرگانی داڕما.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Strong earthquake hits south-eastern Turkey near Syria border|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-europe-64533851|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=BBC News|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> پارێزگاری [[پارێزگای عوسمانیە|عوسمانییە]] ڕای گەیاند، ٣٤ باڵەخانە لەو پارێزگایە ڕووخاون.<ref name="ndtv1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=5 Dead, Many Buildings Damaged In 7.8 Magnitude Earthquake In Turkey|ناونیشان=https://www.ndtv.com/world-news/powerful-7-8-magnitude-earthquake-hits-turkey-3756172|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Agence France-Presse|بڵاوکەرەوە=NDTV|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> نزیکەی ١٣٠ داڕمانی بینا لە شاری [[مالاتیا]] ڕوویداوە.<ref name="sky2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Turkey earthquake: 7.8-magnitude quake kills at least 31 – and is felt elsewhere in the Middle East|ناونیشان=https://news.sky.com/story/strong-earthquake-hits-central-turkey-12804451|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Sky News|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> مزگەوتێکی ناسراوی سەدەی ١٣ی ئەو پارێزگایە بەشێکی داڕما.<ref name="cna1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Major quake kills more than 100 across Turkey, Syria|ناونیشان=https://www.channelnewsasia.com/world/major-quake-kills-more-100-across-turkey-syria-3256346|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Channel NewsAsia|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206054348/https://www.channelnewsasia.com/world/major-quake-kills-more-100-across-turkey-syria-3256346|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> قەڵای دێرینی [[غازی ئەنتێب]] زیانێکی زۆری بەرکەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gures|یەکەم=Murat|ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Live Updates: Powerful Quake Kills Hundreds in Turkey and Syria|ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2023/02/06/world/turkey-earthquake/aacc52e8-d3fb-5ef5-8297-7579f733a1ff|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=[[The New York Times]]}}</ref> ئاگر لە سەرتاسەری ناوچەکە کەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Deprem sonrası yangın çıktı|ناونیشان=https://www.sozcu.com.tr/2023/gundem/deprem-sonrasi-yangin-cikti-7581286/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=Sözcü}}</ref> لە [[پارێزگای خەتای|پارێزگای ھاتای]]، ڕێڕەوی فڕینی [[فڕۆکەخانەی ھاتای]] جیاکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Deprem Hatay'da havalimanının pistini yardı|trans-title=The earthquake broke the runway of the airport in Hatay|ناونیشان=https://www.ntv.com.tr/video/turkiye/deprem-hatayda-havalimaninin-pistini-yardi,v-wtlTZEMU20zM4vlWQxFA|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=NTV|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|زمان=tr}}</ref> دوو نەخۆشخانەی پارێزگاکە و بنکەیەکی پۆلیس ڕووخان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Hatay’da iki devlet hastanesi depremde yıkıldı|trans-title=Two state hospitals in Hatay were destroyed in the earthquake|ناونیشان=https://www.diken.com.tr/hatayda-iki-devlet-hastanesi-depremde-yikildi/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Diken|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|زمان=tr}}</ref> بەگوێرەی ئامارەی دەزگای کارەسات و باری لەناکاوی تورکیا (AFAD) ژمارەی ئەو کەسانەی بەھۆی بوومەلەرزەکان لە [[باکووری کوردستان]] و [[تورکیا]] گیانیان لەدەستداوە بۆ ١٢ ھەزار و ٣٩١ بەرزبووەوە، ھەروەھا ژمارەی برینداراەکان گەیشتە ٦٢ ھەزار و ٩١٤ کەس.<ref name=":0">https://www.kurdistan24.net/ckb/story/231150-ژمارەی-قوربانیانی-بوومەلەرزە-زیاتر-بەرزبووەوە</ref> === ڕۆژاوای کوردستان و سووریا === بەرگری شارستانی [[سووریا]] دۆخی بەشی باکووری ڕۆژاوای ئەو وڵاتەی بە «کارەساتبار» ناوبرد. زۆرێک لە باڵەخانەکان داڕما و خەڵک گیریان خوارد. داڕمان لە شارەکانی [[حەلەب]] و [[لازقیە]] و [[حەما]] ڕوویدا. لە [[دیمەشق]] خەڵکێکی زۆر لە ماڵەکانیان ھەڵھاتنە سەر شەقامەکان.<ref name="ap1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Powerful 7.8 quake knocks down buildings in Turkey, Syria|ناونیشان=https://apnews.com/article/earthquake-shakes-turkey-b927808f6a5c54bdb669120faa40b7bc|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Associated Press|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> زۆرێک لە بیناکان لە سووریا پێشتر بەھۆی [[شەڕی ناوخۆیی سووریا]] زیانیان بەرکەوتبوو.<ref name="cyprusmail1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Major earthquake strikes Turkey, Syria; about 200 dead, many trapped (Update)|ناونیشان=https://cyprus-mail.com/2023/02/06/major-earthquake-strikes-turkey-syria-76-dead-many-trapped/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Reuters|ئیش=Cyprus Mail|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> بەپێی دوایین ئامار ژمارەی گیان لەدەستدان بەھۆی بوومەلەرزەکان لە ڕۆژاوای کوردستان و سووریا گەیشتە ٣٠٤٢ کەس، ٥ ھەزار و ١٨٥ کەسیش بریندارن.<ref name=":0"/> === قوربانییە بیانییەکان === {| class="wikitable floatleft plainrowheaders" style="clear:right; margin-left:7px; margin-top:0; margin-right:0; margin-bottom:3px;" |+ئاماری قوربانییە بیانییەکان ! scope="col" |وڵات ! scope="col" |مردنەکان |- ! scope="row" |{{flag|Palestine}} | align="right" |٦٥ |- ! scope="row" |قوبرسی باکوور | align="right" |٧ |- ! scope="row" |{{flag|Lebanon}} | align="right" |٤ |- ! scope="row" |{{flag|Netherlands}}ا | align="right" |٣ |- ! scope="row" |{{flag|Moldova}} | align="right" |٣ |- ! scope="row" |{{flag|Georgia}} | align="right" |٣ |- ! scope="row" |{{flag|United States}} | align="right" |٣ |- ! scope="row" |{{flag|Indonesia}} | align="right" |٢ |- ! scope="row" |{{flag|Ukraine}} | align="right" |٢ |- ! scope="row" |{{flag|Australia}} | align="right" |١ |- ! scope="row" |{{flag|Azerbaijan}} | align="right" |١ |- ! scope="row" |{{flag|Uzbekistan}} | align="right" |١ |- ! scope="row" |{{flag|Morocco}} | align="right" |١ |- ! scope="row" |{{flag|Thailand}} | align="right" |١ |} لە کاتی بوومەلەرزەکەدا لانیکەم ٦٥ [[فەلەستین]]ی گیانیان لە دەستدا کە ٤٥ کەسیان لە سووریا و ٢٠ کەسیان لە تورکیا بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://english.wafa.ps/Pages/Details/133265|سەردێڕ=Number of Palestinians killed in the earthquake that hit Turkey and Syria rises to 65|وێبگە=Wafa|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230208130224/https://english.wafa.ps/Pages/Details/133265|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا چوار ھاووڵاتی [[لوبنان]]ی لە ھەردوو وڵات مردن: دوو قوربانی خەڵکی تەرابلوس بوون و لە لازقییە گیانیان لەدەستداوە، دوو کەسەکەی دیکە خەڵکی وادی خالد بوون و لە غازی عەنتاب گیانیان لەدەستداوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Several Lebanese killed in Syria and Turkey|ناونیشان=https://today.lorientlejour.com/article/1327349/several-lebanese-killed-in-syria-and-turkey.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207132543/https://today.lorientlejour.com/article/1327349/several-lebanese-killed-in-syria-and-turkey.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ئیش=L'Orient Today}}</ref> ژنێکی خەڵکی [[مۆلدۆڤا|مۆڵدۆڤا]] و دوو منداڵەکەی لە [[پارێزگای خەتای|خاتای]] گیانیان سپارد.<ref name="mold">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|trans-title=A mother and two children from the Republic of Moldova, dead as a result of the disaster in Turkey. Another 27 Moldovans are still missing|سەردێڕ=O mamă și doi copii din Republica Moldova, morți în urma dezastrului din Turcia. Alți 27 de moldoveni sunt în continuare dispăruți|agency=Observator News|ناونیشان=https://observatornews.ro/eveniment/o-mama-si-doi-copii-din-republica-moldova-morti-in-urma-dezastrului-din-turcia-alti-27-de-moldoveni-sunt-in-continuare-disparuti-510541.html|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|زمان=ro|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230208141037/https://observatornews.ro/eveniment/o-mama-si-doi-copii-din-republica-moldova-morti-in-urma-dezastrului-din-turcia-alti-27-de-moldoveni-sunt-in-continuare-disparuti-510541.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سێ کەس لە [[ھۆڵەندا]] کوژران کە دوو کەسیان لە گەشتێکی بازرگانیدا بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=At least three Dutch people died in an earthquake in Turkey|ناونیشان=https://www.nu.nl/aardbeving-syrie-en-turkije/6250438/zeker-drie-nederlanders-omgekomen-bij-aardbeving-in-turkije.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230209005621/https://myprivacy.dpgmedia.nl/consent/?siteKey=ucf98legs1caotgh&callbackUrl=https%3A%2F%2Fwww.nu.nl%2Fprivacy-gate%2Faccept%3FredirectUri%3Dhttps%253A%252F%252Fwww.nu.nl%252Faardbeving-syrie-en-turkije%252F6250438%252Fzeker-drie-nederlanders-omgekomen-bij-aardbevingen-in-turkije-en-syrie.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ئیش=NU}}</ref> سێ کەسی خەڵکی [[گورجستان|جۆرجیا]] لە تورکیا کوژران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Third Georgian citizen killed in Turkey quake - foreign office|ناونیشان=https://agenda.ge/en/news/2023/528|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230209005621/https://agenda.ge/en/news/2023/528|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ئیش=Agenda.ge}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Georgian citizen killed in Turkey quake – foreign office|ناونیشان=https://agenda.ge/en/news/2023/481|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207200520/https://agenda.ge/en/news/2023/481|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ژنێکی [[مەغریب]]ی لە ئەنتاکیا گیانی لەدەستدا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Moroccan Citizen Dies in Turkiye's Earthquake|ناونیشان=https://www.moroccoworldnews.com/2023/02/353927/moroccan-citizen-dies-in-turkiyes-earthquake|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207215055/https://www.moroccoworldnews.com/2023/02/353927/moroccan-citizen-dies-in-turkiyes-earthquake|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=MWN|بڵاوکەرەوە=MWN}}</ref> لەکاتێکدا ھاووڵاتییەکی خەڵکی [[ئۆزبەکستان]] لە [[مەلەتی|مەلاتیا]] کوژرا؛ ١٣ ئۆزبەکی بێسەروشوێن مانەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Turkiyada zilzila paytida yo'qolgan 2 o'zbekistonlik topildi|ناونیشان=https://zamin.uz/uz/dunyo/112493-turkiyada-zilzila-paytida-yoqolgan-2-ozbekistonlik-topildi.html|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230208035132/https://zamin.uz/uz/dunyo/112493-turkiyada-zilzila-paytida-yoqolgan-2-ozbekistonlik-topildi.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ژنێکی [[تایلەند]]ی لە شاری بەندەری [[ئەسکەندەروون|ئیسکەندەرون]] مرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ONE THAI DIED IN TURKEY EARTHQUAKE AS DEATH TOLL TOPS 12,000|ناونیشان=https://www.khaosodenglish.com/news/crimecourtscalamity/2023/02/09/one-thai-died-in-turkey-earthquake-as-death-toll-tops-12000/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=Khaosod|بڵاوکەرەوە=Khaosod}}</ref> ژنێکی [[ئیندۆنیزیا|ئەندەنوسیا]] و منداڵە یەک ساڵانەکەی لە شاری [[مەرعەش]] مردن. ھەروەھا سێ [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Tanamal|یەکەم=Yvette|ناونیشان=https://www.thejakartapost.com/world/2023/02/08/embassy-reports-first-indonesian-deaths-in-turkey-quakes.html|سەردێڕ=Embassy reports first Indonesian deaths in Turkey quakes|ئیش=[[The Jakarta Post]]|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230208120116/https://www.thejakartapost.com/world/2023/02/08/embassy-reports-first-indonesian-deaths-in-turkey-quakes.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دوو [[ئوکراینا|ئۆکراینی]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Ukrainian nationals among killed in earthquake|ناونیشان=https://kyivindependent.com/news-feed/2-ukrainian-nationals-among-killed-in-earthquake|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20230209021830/https://kyivindependent.com/news-feed/2-ukrainian-nationals-among-killed-in-earthquake|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ئیش=[[Kyiv Independent]]}}</ref> و ژنێکی [[ئازەربایجان]]ی لە تورکیا کوژران.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Türkiyədə zəlzələ zamanı həlak olan bir nəfər Azərbaycan vətəndaşının adı məlum olub|ناونیشان=https://www.amerikaninsesi.org/a/6952047.html|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207204024/https://www.amerikaninsesi.org/a/6952047.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا لە ٧ی شوباتدا حەوت قوبرسی تورکی لە پارێزگاکانی خاتای و مەرعەش گیانیان لەدەستداوە، لە ھەمان کاتدا کۆمەڵێک خوێندکاری خەڵکی فاماگوستا دوای داڕمانی ئەو ھۆتێلەی کە لە ئادییەمان دەمێننەوە گیریان خواردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Seven Turkish Cypriots among those killed in earthquake|ناونیشان=https://cyprus-mail.com/2023/02/07/six-turkish-cypriots-among-those-killed-in-earthquake/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|ئیش=Cyprus Mail|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> لە ٩ی شوباتدا کوژراوێکی [[ئوسترالیا|ئوسترالی]] پشتڕاستکرایەوە؛<ref name="AUSdead">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Noble|یەکەم١=F.|سەردێڕ=Sydney man found dead after Turkey earthquake|ناونیشان=https://www.9news.com.au/national/turkey-syria-earthquake-sydney-man-can-pahali-found-dead/a59b97db-d003-451a-b7ac-0c29eecce0de|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Nine News|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> بەشی کاروباری دەرەوەی ئوسترالیا وتی چوار کەس لە ڕۆژی پێشوودا بێسەروشوێن ڕاگەیەندرا.<ref name="4AUS">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Turkey and Syria earthquake: four Australians missing following disaster|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/08/turkey-and-syria-earthquake-four-australians-missing-following-disaster|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Australian Associated Press|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230208063601/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/08/turkey-and-syria-earthquake-four-australians-missing-following-disaster|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ژمارەیەکی زۆر لە ئاوارەی سووری نیشتەجێی تورکیا گیانیان لە دەستدا. بەپێی ئامارەکانی [[سەرۆکایەتیی بەڕێوەبردنی کۆچەکانی تورکیا]] یەک ملیۆن و ٧٥٠ ھەزار سووری لە باشووری تورکیا دەژین؛ لە غازی عەنتاب ٤٦٠ ھەزار و ١٥٠؛ لە ئەنتاکیا ٣٥٤ ھەزار؛ لە ئورفا ٣٦٨ ھەزار؛ ٢٥٠ ھەزار لە دەدەنە. لە ڕۆژانی ٦ و ٧ی شوبات، وەزارەتی تەندروستی تورکیا تەرمی ١٣٥ قوربانی سووری لە سەرانسەری دەروازەی سنووری باب ئەلھەوا بۆ کەسوکاریان گەڕاندەوە.<ref name="BaladiSyriandead">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Baladi|یەکەم١=E.|سەردێڕ=Half of Syrians in Turkey live in the earthquake zone|ناونیشان=https://english.enabbaladi.net/archives/2023/02/half-of-syrians-in-turkey-live-in-the-earthquake-zone/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Enab Baladi|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> === وڵاتەکانی دیکە === لە [[لوبنان]]، دانیشتووان لە خەودا بە ئاگا ھاتنەوە. بیناکانی وڵات تا ٤٠ چرکە لەرزین. لە [[بەیرووت|بەیروت]]، دانیشتووان لە ماڵەکانیان ھەڵھاتن و لە شەقامەکاندا مانەوە و بەشێکیش بە ئۆتۆمبێلەکانیان لە کۆمەڵگاکانی نیشتەجێبوون دوورکەوتنەوە. بە گشتی زیانەکان لە [[لوبنان]] سنووردارە، ھەندێک بینا لە شارەکانی [[ئێل مینییە]]، ئێل مینیا و [[بورج حەموود]] زیانیان بەرکەوتووە.<ref name="ap12">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Powerful 7.8 quake knocks down buildings in Turkey, Syria|ناونیشان=https://apnews.com/article/earthquake-shakes-turkey-b927808f6a5c54bdb669120faa40b7bc|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Associated Press|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref><ref name="annahar">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ھزّة أرضیة قوّیة تُصیب سکان لبنان بالذعر فجراً… أضرار محدودة ولا خوف من تسونامی|ناونیشان=https://www.annahar.com/arabic/section/77-مجتمع/06022023063618620/هزة-أرضية-قوية-تصيب-سكان-لبنان-بالذعر-فجرا-أضرار-محدودة-ولا-خوف-من-تسونامي|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=[[An Nahar]]|زمان=ar|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref><ref name="akhbar">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ھل انھارت مبانٍ فی شمال لبنان وبیروت… المولوی یوضح|ناونیشان=https://www.akhbaralyawm.com/news/244835/%D9%87%D9%84-%D8%A7%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%8D-%D9%81%D9%8A-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84-%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%A8%D9%8A%D8%B1%D9%88%D8%AA...-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D9%84%D9%88%D9%8A-%D9%8A%D9%88%D8%B6%D8%AD|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Akhbar Al-Yaum|زمان=ar|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206143246/https://www.akhbaralyawm.com/news/244835/%D9%87%D9%84-%D8%A7%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%8D-%D9%81%D9%8A-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84-%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%A8%D9%8A%D8%B1%D9%88%D8%AA...-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D9%84%D9%88%D9%8A-%D9%8A%D9%88%D8%B6%D8%AD|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا بوومەلەرزەکە تا [[قوبرس]] ھەستی پێکرا.<ref name="sky1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Turkey earthquake: 7.8-magnitude quake kills at least 10 – and is felt elsewhere in the Middle East|ناونیشان=https://news.sky.com/story/strong-earthquake-hits-central-turkey-12804451?utm_source=AdmitadMonetize&utm_medium=affiliate&utm_campaign=awin&awc=29753_1675653788_ac9aabc7a5abceb1b147a04df33988cd|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Sky News|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> [[سەنتەری بوومەلەرزەزانی ئەوروپی-دەریای ناوەڕاست]] ڕای گەیاندووە، لەرزین لە وڵاتانی [[یۆنان]]، [[ئوردن|ئەردەن]]، [[ئیسرائیل]]، [[عێراق]]، [[ڕۆمانیا]]، [[گورجستان|جۆرجیا]] و [[میسر]] ھەستی پێکراوە.<ref name="toi1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Strong quake knocks down buildings in Turkey and Syria; shaking felt across Israel|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/strong-earthquake-centered-in-turkey-jolts-tel-aviv-northern-israel/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ئیش=The Times of Israel|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> لە [[ھەولێر]]، [[باشووری کوردستان]] زۆرێک لە دانیشتووان لە دەرەوە مانەوە.<ref name="Hamblin1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Hamblin|یەکەم=A.|سەردێڕ=At least 597 found dead after powerful earthquake devastates Turkey and Syria|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/02/06/turkey-rocked-major-earthquake/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ئیش=The Telegraph|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> == کاردانەوەی وڵاتە جیھانییەکان == زیاتر لە ٨٠ وڵات ئامادەیی پشتگیریان بۆ کارەساتەکە دەربڕیوە:<ref name="AP-live-updates">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Live updates {{!}} EU rushes rescuers, satellite help to Turkey|ئیش=Associated Press News|ناونیشان=https://apnews.com/article/turkey-earthquake-live-updates-19e7d84fefdeed4c8a355dedf23d914f|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> * {{Flagicon|Greece}} [[کیریاکۆس میتسۆتاکیس]]، سەرۆکوەزیرانی [[یۆنان]] لە توویتێکدا ڕای گەیاند، وڵاتەکەی «سەرچاوەکانی کۆدەکاتەوە و دەستبەجێ ھاوکاری پێشکەش دەکەن».<ref name="greekreporter1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Kokkinidis|یەکەم١=T.|سەردێڕ=Greece Sends Immediate Help to Turkey after Massive Earthquake|ناونیشان=https://greekreporter.com/2023/02/06/turkey-earthquake-greece-sends-help/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Greek Reporter|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> * {{Flagicon|Russia}}[[ڤلادیمیر پوتین|ڤلادیمێر پوتین]] سەرۆکی [[ڕووسیا]] سەرەخۆشی خۆی نارد و ئاماژەی بەوەشکرد، ڕووسیا ئامادەیە «یارمەتی پێویست بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی دوای ئەم کارەساتە سروشتییە پێشکەش بکات». وەزارەتی باری نائاسایی ڕووسیا ڕای گەیاند، دوو فڕۆکەی گواستنەوەی فڕۆکە و ئاگرکوژێنەوە لەگەڵ ١٠٠ فریاگوزاری لە ئامادەباشیدان بۆ ھاوکاریکردن لە ھەوڵەکانی فریاگوزاریدا. * {{flagicon|Israel}}[[یۆواڤ گالانت]]، وەزیری بەرگری ئیسرائیل ڕای گەیاند، وڵاتەکەی ئامادەیە ھاوکاری پێشکەش بکات. فەرمانی بە ھێزەکانی بەرگری ئیسرائیل و وەزارەتی بەرگری کرد کە خۆیان ئامادە بکەن بۆ پێشکەشکردنی پاڵپشتی بەپەلە لە ڕێگەی یەکەکانی ناوخۆ لە فریاگوزاری نێودەوڵەتیی.<ref name="Silkoff1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Silkoff|یەکەم١=S.|سەردێڕ=Israel offers to aid rescue efforts after deadly Turkey earthquake|ناونیشان=https://www.jpost.com/israel-news/article-730717|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ئیش=The Jerusalem Post|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> * {{flagicon|Ukraine}} [[ڤلۆدیمیر زێلێنسکی]]، سەرۆکی [[ئوکراینا]] ڕای گەیاند، ئوکراینا لەگەڵ دۆستە تورکەکانیدا وەستاوە و ئامادەیە ھاوکاریی پێویست پێشکەش بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=s.r.o|یەکەم=Info sk, Webtron|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Zelenskyj: Ukrajina je pripravená poskytnúť Turecku pomoc po zemetrasení|ناونیشان=https://www.info.sk/sprava/226639/zelenskyj-ukrajina-je-pripravena-poskytnut-turecku-pomoc-po-zemetraseni/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=info.sk|زمان=sk}}</ref> * {{flagicon|Albania}} [[ئێدی ڕاما]] سەرۆک وەزیرانی ئالبانیا ڕاگەیاند کەوا تیمی ڕزگاری خوازی وڵاتەکەی لە ٦ی شوبات دەردەچن * {{flagicon|Algeria}} جەزائیر گرووپێکی پێکھاتوو لە ٨٩ بریکاری پاراستنی شارستانی ڕەوانەی [[تورکیا]] کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Earthquake in Turkey and Syria: international aid is being organised (fr)|ناونیشان=https://www.aps.dz/monde/151407-seisme-en-turquie-et-syrie-l-aide-internationale-s-organise|وێبگە=APS}}</ref> * {{flagicon|Armenia}} سەرۆک وەزیران [[نیکۆڵ پاشینیان]] وتی کە ئەرمینیا ئامادەی پشتیوانییە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Armenian response|ناونیشان=https://twitter.com/NikolPashinyan/status/1622519956817559553|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=Twitter}}</ref> * {{flagicon|Austria}} [[چانسلەر کارل نێھامەر]] گوتی کە نەمسا ٨٤ سەربازی خۆی تایبەت بە یەکەی فریاگوزاری ڕەوانەی تورکیا کردووە و سێ ملیۆن [[یۆرۆ]]ی بۆ زیانەکان تەرخان کردووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Austria will send aid to Turkey following earthquake|ناونیشان=https://edition.cnn.com/middleeast/live-news/turkey-earthquake-latest-020623/h_82e055b50b5a0348af05a4d77ce23c2f|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=CNN}}</ref> * {{flagicon|Azerbaijan}} سەرۆک وەزیران [[ئیلھام عەلیێڤ]] وتی کەوا وڵاتەکەی ئامادەیە تیمێکی فریاگوزاری پێکھاتوو لە ٣٧٠ کەس ڕەوانەی [[تورکیا]] بکات<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Azerbaijan voices solidarity with Türkiye after deadly earthquake|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/en/turkiye/azerbaijan-voices-solidarity-with-turkiye-after-deadly-earthquake/2807469|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ئیش=[[Anadolu Agency]]}}</ref> * {{flagicon|Bosnia and Herzegovina}} وەزیری ئاسایشی نەتەوەیی [[نێناد نێژیک]] وتی کەوا وڵاتەکەی ٥٠ گرووپی فریاگوزاری شارستانی دەنێرێت بۆ یارمەتی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ministarstvo sigurnosti pokrenulo proceduru slanja pomoći Turskoj, stižu spasioci iz BiH|ناونیشان=https://www.klix.ba/vijesti/bih/ministarstvo-sigurnosti-pokrenulo-proceduru-slanja-pomoci-turskoj-stizu-spasioci-iz-bih/230206082|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=Klix.ba|زمان=bs}}</ref> * {{flagicon|Bulgaria}} بولگاریا یەکەم وڵات بوو کە بە دەم کارەساتەکەوە بێت و تیمی پزیشکی بنێرێت، لەناویدا پێنج سەگی ڕاھێنراو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=България е първата европейска държава, която изпрати хуманитарна помощ и спасителни екипи за Турция - По света и у нас - БНТ Новини|ناونیشان=https://bntnews.bg/news/balgariya-e-parvata-evropeiska-darzhava-koyato-izprati-humanitarna-pomosht-i-spasitelni-ekipi-za-turciya-1222690news.html|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=bntnews.bg|زمان=bg}}</ref> * {{flagicon|Canada}} سەرۆک وەزیران [[جەستن تروودۆو]] وتی کەوا وڵاتەکەی ئامادەی ھاوکارییە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.cbc.ca/news/world/earthquake-turkey-1.6738063|سەردێڕ=Powerful earthquake kills hundreds in Turkey and Syria|وێبگە=Canadian Broadcasting Corporation|ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> * {{flagicon|Colombia}} سەرۆک [[گوستاڤۆ پێترۆ]] پەیمانی دا کە وڵاتەکەی «پەیوەندی دادەمەزرێنێت لەگەڵ تورکیا» بۆ ھاوکاریکردنی تورکیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Colombian President expresses solidarity|ناونیشان=https://twitter.com/petrogustavo/status/1622597638922113024?s=46&t=7q6zillly_blMVto8Wq1pA|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٢}}</ref> * {{Flagicon|China}} چین گوتی وڵاتەکەی ئامادەیە ھاوکاری بنێرێت بۆ تورکیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Çin Büyükelçiliği'nden Türkiye'ye dayanışma mesajı|ناونیشان=https://www.aydinlik.com.tr/haber/cin-buyukelciliginden-turkiyeye-dayanisma-mesaji-366024|ئیش=[[Aydinlik]]|زمان=tr}}</ref> * {{Flagicon|Kurdistan Region}} وەزارەتی تەندروستیی ھەرێمی کوردستان دەڵێت، ١٥ لە تیمەکانی فریاگوزاری، پزیشکی فریاکەوتن و ژمارەیەکی زۆر لە پزیشکانی پسپۆڕ و کارمەندانی تەندروستی و ئەمبوڵانس لەگەڵ بڕێکی زۆری پێداویستی پزیشکی بەڕێکەوت بۆ [[تورکیا]] بەمەبەستی بەھاناوەچوون و پشتیوانی قوربانییانی بوومەلەرزەکە. وەک لە ڕاگەیێندراوێکی وەزارەتی تەندروستییدا ھاتووە، ناردنی تیمەکان لەسەر فەرمانی [[مەسروور بارزانی]]، سەرۆکوەزیرانی [[ھەرێمی کوردستان]] بووە. ھاوکات [[ئومێد خۆشناو]]، پارێزگاری [[ھەولێر]] بە ڕووداوی ڕاگەیاند، ئامادەیی خۆمان بۆ ھەموو ھاوکارییەک بەپێی توانا دەربڕیوە و میری ھەرێمی کوردستانیش بە یەک پاکێج و بە سەرپەرشتی سەرۆکوەزیران ھاوکارییەکان دەگەیێنێتە تورکیا.<ref>https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/060220232</ref> == دەرەنجام == === لە تورکیا === مزگەوتەکان لە [[باکووری کوردستان]] و [[تورکیا]] وەکو پەناگە بۆ ئەو کەسانە بەکارھێنران کە ناتوانن بگەڕێنەوە سەر ماڵ و دۆخی خۆیان، ئەمەش بەھۆی نزمبوونەوەی پلەی گەرمی و بەفربارین لەو پارێزگایانەی کە تووشی بوومەلەرزەکە ھاتوون.<ref name="ap195dead">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Fraser|یەکەم١=S.|سەردێڕ=Powerful quake kills at least 360 people in Turkey, Syria|ناونیشان=https://apnews.com/article/earthquake-shakes-turkey-b927808f6a5c54bdb669120faa40b7bc|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Associated Press|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> [[ڕەجەب تەییب ئەردۆغان|ڕەجەب تەیب ئەردۆغان]]، سەرۆک کۆماری تورکیا لە ھەژماری تایبەتی خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی [[تویتەر]] ڕای گەیاند، «دەستبەجێ تیمەکانی گەڕان و فریاگوزاری ڕەوانەی ناوچە زیانلێکەوتووەکان کراون». [[سولەیمان سۆیلوو|سولەیمان سۆیلو]] وەزیری ناوخۆی تورکیا داوای لە دانیشتووانی ئەو شارە کرد کە خۆیان لە چوونە ناو باڵەخانە زیانلێکەوتووەکانەوە بپارێزن.<ref name="aj1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Strong earthquake hits southern Turkey near Syrian border|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/2/6/strong-earthquake-hits-southern-turkey-near-syrian-border|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206041453/https://www.aljazeera.com/news/2023/2/6/strong-earthquake-hits-southern-turkey-near-syrian-border|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ٧ی شوباتدا سەرۆک ئەردۆغان باری نائاسایی بۆ ماوەی ٣ مانگ لە ١٠ پارێزگای زیانلێکەوتوو ڕاگەیاند.<ref name="3monthAJ">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Turkey declares 3-month emergency in 10 quake-hit provinces|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/2/7/turkey-declares-3-month-emergency-in-10-quake-hit-provinces|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera|ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207131126/https://www.aljazeera.com/news/2023/2/7/turkey-declares-3-month-emergency-in-10-quake-hit-provinces|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> حکوومەتی نیشتمانی «ئاگاداری ئاستی چوار»ی بۆ بانگەوازکردن بۆ یارمەتییە نێودەوڵەتییەکان ڕاگەیاند.<ref name="Hamblin12">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Hamblin|یەکەم١=Andrea|دوایین٢=MacDiarmid|یەکەم٢=Campbell|دوایین٣=Vasilyeva|یەکەم٣=Nataliya|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=At least 597 found dead after powerful earthquake devastates Turkey and Syria|ئیش=The Daily Telegraph|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/02/06/turkey-rocked-major-earthquake/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206032619/https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/02/06/turkey-rocked-major-earthquake/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەپێی ئامارەکانی سەرۆکایەتی کارەسات و ئیدارەی فریاکەوتن، ٢٥ ھەزار کارمەندی گەڕان و فریاگوزاری ڕەوانەی ١٠ پارێزگای زیانلێکەوتوو کراون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Hatay'da yıkım: Depremzedeler yardım bekliyor|ناونیشان=https://tr.euronews.com/2023/02/07/hatayda-yikim-depremzedeler-yardim-bekliyor|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Euronews|ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|زمان=tr|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207104254/https://tr.euronews.com/2023/02/07/hatayda-yikim-depremzedeler-yardim-bekliyor|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەلایەنی کەمەوە ٧٠ وڵات پێشنیاریان کرد کە ھاوکاری بکەن لە ئۆپەراسیۆنەکانی گەڕان و ڕزگارکردندا.<ref name="3monthAJ2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Turkey declares 3-month emergency in 10 quake-hit provinces|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/2/7/turkey-declares-3-month-emergency-in-10-quake-hit-provinces|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera|ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207131126/https://www.aljazeera.com/news/2023/2/7/turkey-declares-3-month-emergency-in-10-quake-hit-provinces|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ٨ی شوباتدا زیاتر لە ٨ ھەزار کەس لەژێر داروپەردوو لە سەرانسەری ١٠ پارێزگا ڕزگار کران. نزیکەی ٣٨٠ ھەزار کەس تاک پەنایان بردووەتە بەر پەناگەی فریاگوزاری یان ھۆتێلەکان.<ref name="Hatay1,647dead">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Fears grow for untold numbers buried by Turkey-Syria earthquake|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/fears-grow-for-untold-numbers-buried-by-turkey-syria-earthquake/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Associated Press|ئیش=The Times of Israel|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230208044956/https://www.timesofisrael.com/fears-grow-for-untold-numbers-buried-by-turkey-syria-earthquake/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[جەمیل بایک]]، ھاوسەرۆکی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] لە ڕێکەوتی ١٠ی شوباتی ٢٠٢٣دا، ئاگربەستی ڕاگەیاند و داوای لە گەریلاکانی پەکەکە کرد لە تەواوی ناوچەکاندا چالاکییەکانیان لەدژی ھێزەکانی سوپای تورکیا ڕابگرن و جەختی کردەوە ھەتا حکوومەتی تورکیا ھێرش نەکاتە سەر ھێزەکانیان چالاکی ناکەن.<ref name="ANF">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=جەمیل بایک داوای لە هێزەکانیان کرد هەموو چالاکییە لەشکرییەکانیان ڕابگرن |ناونیشان=https://anfsorani.com/%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/jmyl-bayk-daway-l-hzkanyan-krd-hmww-chalakyy-lshkryykanyan-abgrn-37896 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=ANFsorani|ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> === لە سووریا === لە سووریا زیاتر لە ٥،٨١٤ کەس گیانیان لەدەستدا،<ref name="SY5814">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Kucukgocmen |یەکەم١=Ali |دوایین٢=Kilcoyne |یەکەم٢=Clodagh |سەردێڕ=Nine survivors pulled from Turkey's rubble as earthquake death toll passes 40,000 |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/survivors-ever-fewer-earthquake-rubble-turkey-syria-2023-02-12/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ئیش=Reuters |ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref><ref name="SY4461">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=8 أيام على الـ ـفـ ـاجـ ـعـ ـة.. نحو 7000 شخص تم دفـ ـنـ ـهـ ـم داخل الأراضي السورية ممن قـ ـضـ ـوا في كـ ـارثـ ـة فجر الاثنين الأسود |ناونیشان=https://www.syriahr.com/8-%d8%a3%d9%8a%d8%a7%d9%85-%d8%b9%d9%84%d9%89-%d8%a7%d9%84%d9%80-%d9%80%d9%81%d9%80-%d9%80%d8%a7%d8%ac%d9%80-%d9%80%d8%b9%d9%80-%d9%80%d8%a9-%d9%86%d8%ad%d9%88-7000-%d8%b4%d8%ae%d8%b5-%d8%aa%d9%85/588038/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Syrian Observatory for Human Rights|ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> و زیاتر لە ١٤،٥٠٠ کەسیش بریندار بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=WFP Türkiye and Syria Earthquake Response, Situation Report #2 (10 February 2023)|ناونیشان=https://reliefweb.int/report/turkiye/wfp-turkiye-and-syria-earthquake-response-situation-report-2-10-february-2023|بڵاوکەرەوە=ReliefWeb|نووسەر=United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> [[وەزارەتی تەندروستی (سووریا)|وەزارەتی تەندروستیی سووریا]] زیاتر لە ٢،٠٦٨ حاڵەتی مردن و ٢،٩٥٠ حاڵەتی برینداربوونی بەھۆی بوومەلەرزەوە لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی حکوومەت تۆمار کردووە،<ref name="SY4461" /><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Turkey-Syria earthquake: First commercial fuel shipment to enter northern Syria |ناونیشان=https://english.enabbaladi.net/archives/2023/02/turkey-syria-earthquake-first-commercial-fuel-shipment-to-enter-northern-syria/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Enab Baladi |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> کە زۆربەیان لە پارێزگاکانی [[پارێزگای حەلەب|حەلەب]] و [[پارێزگای لازقیە|لازقیە]]ن.<ref name="812dead">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Health Ministry: Death toll from earthquake has risen to 812 deaths and 1,449 injuries, in provinces of Aleppo, Lattakia, Hama, Idleb Countryside and Tartous |ناونیشان=https://www.sana.sy/en/?p=299328 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Syrian Arab News Agency |ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207075007/https://www.sana.sy/en/?p=299328 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ناوچەکانی ژێر دەستەڵاتی یاخیبووان، لانیکەم ٣،٣٤٩ کەس گیانیان لەدەستداوە<ref name="SY4461" /> و ٢،٢٠٠ کەسی دیکەش بریندار بوون.<ref name="SOHR">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=كحصيلة غير نهائية.. حصيلة ضـ ـحـ ـايـ ـا الـ ـزلـ ـز ا ل المـ ـدمّـ ـر في سوريا تصل إلى 3480 إنسان|بڵاوکەرەوە=SOHR|ناونیشان=https://www.syriahr.com/كحصيلة-غير-نهائية-حصيلة-ضـ-ـحـ-ـايـ-ـا/586817/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230209005618/https://www.syriahr.com/كحصيلة-غير-نهائية-حصيلة-ضـ-ـحـ-ـايـ-ـا/586817/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="Dakss1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Dakss |یەکەم١=B. |دوایین٢=Ott |یەکەم٢=H. |دوایین٣=Reals |یەکەم٣=T. |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Earthquakes hit Turkey and Syria, leaving more than 2,300 dead and thousands injured |بڵاوکەرەوە=CBS News |ناونیشان=https://www.cbsnews.com/live-updates/earthquake-turkey-syria-death-toll-rescues/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230206121230/https://www.cbsnews.com/live-updates/earthquake-turkey-syria-death-toll-rescues/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> مەزەندە کرابوو کە ڕەنگە ھەتا ٥٫٣٧ ملیۆن کەس لە سەرتاسەری سووریا بێ ماڵ و حاڵ بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Up to 5.3 million in Syria may be homeless after quake: UN |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/world/middle-east/up-to-53-million-in-syria-may-be-homeless-after-quake-un |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٣|agency=Agence France-Presse |ئیش=The Straits Times |ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> لە کاتێکدا بە گشتی ١٠٫٩ ملیۆن کەس کە دەکاتە نزیکەی نیوەی دانیشتووانی ئەم وڵاتە، تووشی ئەم کارەساتە بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Northwest Syria Earthquake February 2023, Daily Highlights - 13/02/2023|ناونیشان=https://reliefweb.int/report/syrian-arab-republic/northwest-syria-earthquake-february-2023-daily-highlights-13022023|ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=ReliefWeb|نووسەر=United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|تورکیا|سووریا|ڕۆژنامەوانی|دەیەی ٢٠٢٠}} {{پۆلی کۆمنز|2023 Kahramanmaraş earthquakes}} [[پۆل:بوومەلەرزەکانی تورکیا]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای دیاربەکر]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای خەتای]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای ڕحا]] rmcuxg75n2o1doqtmif0ihspqay73ju 0 235394 1582304 1572636 2026-05-08T17:17:25Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٢ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582304 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی|name=دادڤان یوسف|image=Dadvan Yousuf.jpg|alt=<!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software -->|caption=|other_names=|birth_name=<!-- only use if different from name -->|birth_date={{Birth date and age|2000|04|09}}|birth_place=[[باشووری کوردستان]]، [[عێراق]]|death_date=<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) -->|death_place=|nationality=عێراقی - ئەڵمانی|occupation=|years_active=|known_for=بازرگانی شیفرەدراو|notable_works=}} '''دادڤان یووسف''' (لەدایکبووی ٩ی نیسانی ٢٠٠٠، [[زاخۆ]]) خاوەنکارێکی [[کوردستان|کوردە]] و خەڵکی [[باشووری کوردستان]]ە و لە [[سویس|سویسرا]] دەژی. == ژیان == یووسف لە ساڵی ٢٠٠٠ لە [[باشووری کوردستان]] لەدایکبووە. باوکی لەناو [[پێشمەرگە]]دا بووە و پێش لەدایکبوونی یووسف لە وڵاتەکەی بەرەو [[سویسرا]] ھەڵاتووە. دوای سێ ساڵ دایکی بە ھەمان شێوە وڵاتی بەجێھێشتووە، لەگەڵ سێ کوڕەکەیدا.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Crypto-succès suisse – A 21 ans, l'ancien réfugié est devenu millionnaire grâce au Bitcoin|ناونیشان=https://www.24heures.ch/grace-au-bitcoin-lancien-refugie-est-devenu-millionnaire-993759838489|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=24 heures|زمان=fr}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣ گەیشتوونەتە شاری نیوینبۆرگ لە سویسرا کە باوکی گواستبوویەوە بۆ ئەوێ.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Vom Flüchtling zum Millionär – Er tauschte seine Spielsachen gegen Bitcoins|ناونیشان=https://www.derbund.ch/er-tauschte-seine-spielsachen-gegen-bitcoins-211737471906|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Der Bund|زمان=de}}</ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Svizzera, la favola di Dadvan, il giovane rifugiato curdo diventato milionario grazie ai Pokemon venduti a cambio di Bitcoin|ناونیشان=https://www.repubblica.it/esteri/2021/04/18/news/svizzera_la_favola_di_dadvan_il_giovane_rifugiato_curdo_diventato_milionario_grazie_ai_pokemon_venduti_a_cambio_di_bitcoin-296997585/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=la Repubblica|زمان=it}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤دا ئەو خێزانە پەنابەرییان پێدرا و ڕوویان لە ئیپساخ کرد. یووسف پێنج خوشک و برای بچووکی ھەیە کە لە سویسرا لەدایکبوون.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tanner (Bilder)|یەکەم=Martin Beglinger (Text), Simon|سەردێڕ=Kryptowährungen: Vom Flüchtlingskind zum Bitcoin-Millionär|ناونیشان=https://www.nzz.ch/gesellschaft/der-zauberlehrling-ld.1633078|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Neue Zürcher Zeitung|زمان=de}}</ref> کاتێک بۆ یەکەمجار لە تەمەنی ١١ ساڵیدا ناوی بیتکۆینئ بیستبوو، یووسف ھەندێک لە یارییەکانی لە گەڕەکەکەی خۆی لە ئیپساخ لە شاری بێرن فرۆشت و پارەکەی بەکارھێنا بۆ وەبەرھێنان لە [[بیتکۆین]]. ١٠ دانە بیتکۆینی بە ١٥ [[یۆرۆ]] کڕیوە و لەو کاتەوە بازرگانی بە بیتکۆین دەکات.<ref name=":1"/> لە ساڵی ٢٠١٢ ١٠٠٠ [[بیتکۆین]]ی کڕیوە بە بڕی ١١ ھەزار و ١٢٦ [[یۆرۆ]] بۆ ھەر بیتکۆینێک. لە ساڵی ٢٠١٦ بۆ یەکەمجار وەبەرھێنانی لە کۆمپانیای [[ئێتێریوم]] کردووە و ١٦ ھەزار دانەی بە ١٣٤ ھەزار [[یۆرۆ]] کڕیوە<ref name=":3"/> دامەزراوەی دۆھرنی لە شاری [[تزووگ]] دامەزراندووە کە سەرپەرشتی پەرەپێدانی [[نەرمەکاڵا]]کانی دراوی کریپتۆ دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Cum a ajuns un refugiat irakian milionar în Elveția la 21 de ani. Era copil când și-a vândut figurinele Pokemon ca să-și cumpere Bitcoin|ناونیشان=https://www.libertatea.ro/stiri/povestea-refugiatului-irakian-care-la-21-de-ani-a-ajuns-milionar-in-elvetia-la-11-ani-si-a-vandut-jucariile-ca-sa-cumpere-criptomonede-3519527|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Libertatea|زمان=ro}}</ref> ھەروەھا لە مانگی ئازاری ٢٠٢١دا دراوی کریپتۆی خۆی بەناوی دۆھرنی ناساندووە.<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Der junge Kryptomillionär Dadvan Yousuf im Interview|ناونیشان=https://www.handelszeitung.ch/geld/jung-und-kryptomillionar-selbst-von-grossbanken-abgewimmelt|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Handelszeitung|زمان=de}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.handelszeitung.ch/geld/jung-und-kryptomillionar-selbst-von-grossbanken-abgewimmelt |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> یووسف لە ڕێگەی بازرگانییەکانی دراوی [[کریپتۆ]]وە بوو بە موڵتی-ملیۆنێر.<ref name=":0"/><ref name=":2"/> بە گەنجترین سویسری دادەنرێت کە خۆی خۆی کردوە بە ملیۆنێر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ritter|یەکەم=Pascal|ڕێکەوت=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Mit Bitcoin aus der Armut: "Ich bin eine wandelnde Provokation" – der jüngste Schweizer Selfmade-Millionär im Interview|ناونیشان=https://www.luzernerzeitung.ch/international/maerchenkarriere-mit-bitcoin-aus-der-armut-ich-bin-eine-wandelnde-provokation-der-juengste-schweizer-selfmade-millionaer-im-interview-ld.2210641?reduced=true|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211108043800/https://www.luzernerzeitung.ch/international/maerchenkarriere-mit-bitcoin-aus-der-armut-ich-bin-eine-wandelnde-provokation-der-juengste-schweizer-selfmade-millionaer-im-interview-ld.2210641?reduced=true|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=Luzerner Zeitung|زمان=German}}</ref> لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢١ یووسف بەشێک لە کۆمپانیای [[ستارت ئەپ]]ی سویسری کراودلیتۆکنی گرتە ئەستۆ و بووە بەڕێوەبەری جێبەجێکاریان کە کەوتۆتە ژێر چاودێری FMA.<ref>Michael Schäfer, Werner Grundlehner: ''[https://www.nzz.ch/finanzen/immobilien/krypto-millionaer-yousuf-will-immobilienanlagen-revolutionieren-ld.1653416 Der Krypto-Zauberlehrling zündet die nächste Stufe]'', Neue Zürcher Zeitung, 12. November 2021.</ref> ئەم ستارتاپە بۆ پەرەپێدانی چارەسەر دامەزراوە بۆ ئەوەی ڕێگە بە خەڵک بدات وەبەرھێنان لە خانووبەرەدا بکەن لە ڕێگەی پشکی دیجیتاڵی لە شێوەی تۆکن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Grundlehner|یەکەم=Michael Schäfer, Werner|سەردێڕ=Krypto-Millionär Yousuf will Immobilienanlagen revolutionieren|زمان=de|ئیش=Neue Zürcher Zeitung|ناونیشان=https://www.nzz.ch/finanzen/immobilien/krypto-millionaer-yousuf-will-immobilienanlagen-revolutionieren-ld.1653416?reduced=true|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> == مشتومڕ == لە مانگی شوباتی ساڵی ٢٠٢٢دا چەندین بابەتی ڕۆژنامەوانی ڕەخنەگرانە سەبارەت بە دادڤان یوسف و کارەکانی بڵاوکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Dadvan Yousuf (21) – Finma untersucht Stiftung von "Krypto-Zauberlehrling»|ناونیشان=https://www.20min.ch/story/finma-untersucht-stiftung-von-krypto-zauberlehrling-820062566184|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=20 Minuten|زمان=de}}</ref><ref name=":5">Martin Beglinger: ''„Der Krypto-Zauberlehrling wird von der Finma durchleuchtet“'', Neue Zürcher Zeitung, 14. Februar 2022</ref> بۆ نموونە ھەندێک زانیاری لە سیڤییەکەیدا ڕازێنراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Krypto-"King" Dadvan Yousuf - der Krypto-"Milliardär" und seine fragwürdigen Transaktionen|ناونیشان=https://www.srf.ch/news/wirtschaft/krypto-king-dadvan-yousuf-der-krypto-milliardaer-und-seine-fragwuerdigen-transaktionen}}</ref> بەھۆی کارەکانی لە بواری کریپتۆدا، یوسف لە ئێستادا لە پەیوەندیدایە لەگەڵ دەزگای کاروباری ئابووری دەوڵەتی سویسری کە بە FINMA ناسراوە.<ref name=":5"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Junger Bitcoin-Investor – Geht beim Berner Kryptomillionär alles mit rechten Dingen zu?|ناونیشان=https://www.derbund.ch/geht-beim-berner-kryptomillionaer-alles-mit-rechten-dingen-zu-886978673214|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=Der Bund|زمان=de}}</ref> بەپێی لێدوانەکانی کۆمپانیاکە خۆی، پابەندبوون بە ڕێنماییەکانی پێشکەشکردنی دراوی سەرەتایی، بەڵام ئەمە ناتوانرێت بسەلمێنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kryptomilliardär Dadvan Yousuf: Kritik wird laut|ناونیشان=https://www.handelszeitung.ch/musterportfolios/borsennews/die-wahrheit-uber-die-saga-des-kryptomilliardars-dadvan-yousuf|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=Handelszeitung|زمان=de-CH}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.handelszeitung.ch/musterportfolios/borsennews/die-wahrheit-uber-die-saga-des-kryptomilliardars-dadvan-yousuf |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Dadvan Yousuf}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|عێراق|کۆمپانیا}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠]] [[پۆل:چیای ئێڤەرست]] [[پۆل:بیتکۆین]] [[پۆل:عێراق]] [[پۆل:زاخۆ]] [[پۆل:دارایی]] [[پۆل:کۆمپانیا]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کۆری]] [[پۆل:نیپال]] [[پۆل:کوردەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خەڵکی زاخۆ]] d1t09rnd9lmon9p9ttby067qpq75atp 0 237135 1582375 1477125 2026-05-09T01:20:28Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582375 wikitext text/x-wiki {{تێک نەچێ|زمانی نەتەوە|زمانی فەرمی|زمانی ناوچەیی}}  '''زمانی نەتەوەیی''' [[زمان|زمانێکی]] تایبەت (یان جۆرێکی زمان یاخود [[زار|زاراوەیەکە]] ) کە ھەندێک پەیوەندی بە [[دی فاکتۆ]] یان [[دی یورێ]] لەگەڵ [[نەتەوە|نەتەوەیەکدا]] ھەیە، لە بەکارھێنانی ئەم زاراوەیەدا یەکدەنگییەکی کەم ھەیە زمانێک یان چەند زمانێک کە وەک [[زمانی دایک|زمانی یەکەم]] لە خاکی وڵاتێکدا قسەیان پێدەکرێت، دەتوانرێت بە شێوەیەکی نافەرمی ئاماژەیان پێبدرێت یان لە یاسادا وەک زمانی نیشتمانی وڵاتەکە دەستنیشان بکرێن، زمانە نەتەوەییەکان لە زیاتر لە ١٥٠ دەستووری جیھاندا باسکراون. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Jacques Leclerc|ناونیشان=http://www.axl.cefan.ulaval.ca/index.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190528183121/http://www.axl.cefan.ulaval.ca/index.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> سی ئێم بی بران بە ئاماژەیەکی تایبەت بە ھیندستان پێشنیاری ئەوە دەکات کە "چوار مانای تەواو جیاواز" بۆ زمانی نەتەوەیی لە سیاسەتێکدا ھەیە: <ref>Brann, C.M.B. 1994. "The National Language Question: Concepts and Terminology." ''Logos'' [University of Namibia, Windhoek] Vol 14: 125–134</ref> * "زمانی خاکی" ( ''chthonolect'', ھەندێک جار بە ''chtonolect'' <ref>Wolff, H. Ekkehard "African Languages: An Introduction Ch./Art: Language and Society p. 321 pub. Cambridge University Press 2000</ref> ناسراوە) لە گەلێکی دیاریکراو * " زمانی ناوچەیی " ( ''choralect'' ) . * "زمانی باو یان زمانی کۆمەڵایەتی" ( ''demolect'' ) کە لە سەرانسەری وڵاتێکدا بەکاردەھێنرێت * "زمانی ناوەندی" ( ''politolect'' ) کە لەلایەن حکومەتەوە بەکاردەھێنرێت و ڕەنگە بەھایەکی ڕەمزی ھەبێت. دواھەمینیان بەزۆری نازناوی [[زمانی فەرمی]] پێدەدرێت لە ھەندێک حاڵەتدا (بۆ نموونە [[فلیپین]]) چەند زمانێک وەک ''فەرمی'' دەستنیشان کراون و زمانە نیشتمانیەکان بە جیا دیاریکراون. == زمانی فەرمی بەرامبەر بە زمانە نەتەوەییەکان == "زمانی نیشتمانی" و " [[زمانی فەرمی]] " بە باشترین شێوە وەک دوو چەمک یان پۆلی یاسایی وەربگرین کە بەنزیکەیی ھەمان مانایان ھەیە و ڕەنگە ھاوکات بن، یان ڕەنگە بە مەبەست لەیەکتر جیاکرابنەوە، [[نەتەوەی بێدەوڵەت|نەتەوە بێ دەوڵەتەکان]] لە دۆخێکدا نین کە [[زمانی فەرمی|زمانێکی فەرمی]] یاسادانان بەکاربێنن، بەڵام زمانەکەیان ڕەنگە ئەوەندە جیاواز و پوخت بێت کە بە باشی پارێزراون بۆ بونە زمانی نەتەوەیی، لەوانەیە ھەندێک زمان بە شێوەیەکی گشتی وەک "زمانی نیشتمانی" بناسرێن، لە کاتێکدا ھەندێکی تر لە بەکارھێنان یان نووسین لە ناساندنی فەرمیدا لە کاردان. لە زۆرێک لە وڵاتانی ئەفریقادا، ھەندێک یان ھەموو زمانە ڕەسەنەکانی ئەفریقا بە شێوەیەکی فەرمی بەکاردەھێنرێن و بەرەوپێش دەبرێن یان بە ڕوونی ڕێگەیان پێدەدرێت کە پێشبخرێن (بەزۆری لە قوتابخانەکاندا دەخوێنرێنەوە و لە بڵاوکراوە گرنگەکاندا دەنووسرێن) وەک زمانی نیمچە فەرمی جا بە یاسای درێژخایەن بێت یان بە شێوەیەکی کورتخایەن، ڕێوشوێنی جێبەجێکاری (حکومی) بۆ ئەوەی زمانی قسەکردن و نووسین فەرمی بن، ڕەنگە سوود لە بەکارھێنانی حکومی یان فیدراڵی، پلەبەرزکردنەوەیەکی گەورە کە لەلایەن باجەوە پارەدار دەکرێت یان لانیکەم لێبوردەیی تەواو سەبارەت بە وانەوتنەوەیان و دانپێدانانی خاوەنکارەکان لە پەروەردەی گشتیدا ، کە لەسەر بنەمای یەکسان لەگەڵ زمانە فەرمییەکان بوەستن جگە لەوەش ڕەنگە سوود لە دانپێدانان وەربگرن وەک زمانێک کە لە خوێندنی ناچاریدا بەکاردەھێنرێت و ڕەنگە پارەی گەنجینەیی خەرج بکرێت بۆ فێرکردن یان ھاندانی گەورەکان لە فێربوونی زمانێک کە زمانێکی کەمینەیە لە بوارێکی دیاریکراودا بۆ گەڕاندنەوەی تێگەیشتنەکەی و بڵاوکردنەوەی چیرۆکە ئەخلاقییەکانی، قافیە، شیعرەکانی ، دەستەواژە، گۆرانی و میراتی ووێژەیی.. ھتد، کە یەکگرتوویی کۆمەڵایەتی بەرەوپێش دەبەن (لەو شوێنانەی کە زمانەکانی دیکە دەمێننەوە) یان [[ناسیۆنالیزم|جیاوازی نەتەوەیی]] بەرەوپێش دەبەن لەو شوێنانەی کە زمانێکی دیکەی جیاواز لە زمانی ڕەسەن ڕەچاو دەکرێت. <ref>''20 Year Strategy for the Irish Language'' http://www.plean2028.ie/en/node/14{{dead link|date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Williams|یەکەم=Colin H.|سەردێڕ=English in Wales: Diversity, Conflict, and Change|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=tPwYt3gVbu4C&q=monoglot%20welsh%20speakers&pg=PP1|پەڕەکان=٣٨–٤١|ساڵ=١٩٩٠|editor-last=Coupland|editor-first=Nikolas|contribution=The Anglicisation of Wales|contribution-url=https://books.google.com/books?id=tPwYt3gVbu4C&q=monoglot+welsh+speakers&pg=PA38|شوێن=Clevedon, Avon|بڵاوکەرەوە=Multilingual Matters|ژپنک=٩٧٨١٨٥٣٥٩٠٣١٣}}</ref> == زمانە نەتەوەییەکان == === ئەلبانیا === [[زمانی ئالبانی|زمانی ئەلبانی]] زمانی نیشتمانی [[ئالبانیا|ئەلبانیایە]]، [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]] زمانی نیشتمانی کۆمەڵگا یۆنانیەکانە کە زۆرینەیان لە باشوورن زمانی ئارۆمانی وەک زمانێکی نەتەوەیی کەمینەی زمانەوانی ئارۆمانی بەکاردێت، ھەروەھا زمانی ئەلبانی زمانی نیشتمانی [[کۆسۆڤۆ]] و بەشێک لە باشووری [[ئیتاڵیا]] و باشووری [[مۆنتینیگرۆ]] و باشووری [[سڕبیا|سربیایە]] و زمانێکی ھاوبەشی فەرمییە بەڵام زمانێکی نیشتمانی نییە لە [[مەقدوونیای باکوور|مەقدۆنیای باکوور]]. === جەزائیر === زمانی عەرەبی زمانی نیشتمانییە لە [[جەزائیر]]<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=zPz9FHXJVLUC&pg=PA10|سەردێڕ=The Report: Algeria 2008|بڵاوکەرەوە=Oxford Business Group|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-١-٩٠٢٣٣٩-٠٩-٢|پەڕە=١٠}}</ref> ھەروەھا زمانی [[زمانی ئەمازیغی|ئەمازیغی]] زمانێکی فەرمییەو لەھەمانکاتتدا [[زمانی فەڕەنسی]] ھیچ پێگەیەکی فەرمی نییە بەڵام لە بواری پەروەردە و بازرگانی و میدیادا بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکاردەھێنرێت. === ئەندۆرا === زمانی نیشتمانی لە [[ئەندۆرا]] بریتییە لە [[زمانی کەتەلۆنی|کەتەلۆنی]]، جگە لەوەش زمانی کەتەلۆنی زمانێکی فەرمییە لە چەندین شوێنی خاکی ئیسپانیا وەک ( [[کەتەلۆنیا]]، کۆمەڵگای ڤالێنسیا، [[دوورگەکانی بالیار|دوورگەکانی بالیاریک]] ) وە قسەی پێدەکرێت (بەبێ دانپێدانانی فەرمی یان ناوچەیی) لە ناوچەکانی سنوورییەکانی ئیسپانیا (ھێزەکانی کەتەلۆنی-ئاراگۆن ناسراو بە لا فرانجا و شارەوانی مورسیا لە... ئێل کارش )، ھەروەھا لە فەرەنسا ناوچەی ( پایرێنیس ئورینتالێس ) و لە ئیتاڵیاش لە ( ئالگێرۆ ) بوونیان ھەیە.  === ئەرمینیا === [[زمانی ئەرمەنی]] لقێکی جیایە لە بنەماڵەی زمانەوانی زمانە ھیندۆئەوروپیەکان، زمانی ئەرمەنی لە [[ئەرمەنستان|ئەرمینیا]] و ھەروەھا لە ڕەوەندی وڵاتەکەیدا بە شێوەیەکی بەرفراوان قسەی پێدەکرێت. === ئوسترالیا === ووڵاتی ئوسترالیا [[زمانی فەرمی|زمانێکی فەرمی]] نییە، بەڵام تاڕادەیەکی زۆر تاک زمانە و ئینگلیزی زمانی نیشتمانی ''دی فاکتۆیە،'' بەشێکی بەرچاو لە کۆچبەرانی نەوەی یەکەم و دووەم دوو زمان دەزانن بەپێی ئاماری Ethnologue ٪٨١ ی خەڵکی ئوسترالیا لە ماڵەوە بە [[زمانی ئینگلیزی]] قسەیان کردووە لەنێویاندا قسەکەرانی [[زمانی دووەم]] ، زمانەکانی دیکە کە لە ماڵەوە قسەیان پێکراوە بریتین لە چینی ٢.٩%، ئیتاڵی ١.٢%، عەرەبی ١.١%، یۆنانی ١%، ڤێتنامی ٠.٩% وە ئیسپانی ٠.٤%. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2011 Census QuickStats: Australia|ناونیشان=http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/0|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٩ی تەممووزی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130719130101/http://census/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پێش ھاتنی ئەوروپییەکان نزیکەی ٤٠٠ زمان ھەبوون کە لەلایەن [[خەڵکی خۆجێیی ئوسترالیا|خەڵکی ڕەسەنی ئوسترالیاوە]] قسەیان پێدەکرا، بەڵام لە ئێستادا تەنھا نزیکەی ٧٠ زمان لەو زمانانە ماونەتەوە و ئەو ڕێژەیەش مەترسی لەناوچوونیان ھەیە تەنیا ٣٠ دانەیان نەبێ کە ھێشتا قسەکەری ھەیە. === ئازەربایجان === [[زمانی ئازەربایجانی]] زمانی نەتەوەییە لە ئازەربایجان. === بەنگلادیش === {{سەرەکی|زمانەکانی بەنگلادیش}} [[زمانی بەنگلا|بەنگالی]] تاکە زمانی فەرمی و ''[[دی یورێ|یاسایی]]'' و ''[[دی فاکتۆ|دی فاکتۆی]]'' نیشتمانی ووڵاتی [[بەنگلادێش|بەنگلادێشھ]]، کە دامەزراندنی وەک زمانێکی نەتەوەیی یەکێک بوو لە ھۆکارە سەرەکییەکانی سەربەخۆیی بەنگلادیش. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Oldenburg|یەکەم=Philip|ڕێکەوت=ئابی ١٩٨٥|سەردێڕ="A Place Insufficiently Imagined": Language, Belief, and the Pakistan Crisis of 1971|ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0021911800094237/type/journal_article|journal=The Journal of Asian Studies|زمان=en|بەرگ=٤٤|issue=4|پەڕەکان=٧١١–٧٣٣|doi=10.2307/2056443|issn=0021-9118|jstor=2056443}}</ref> === بۆسنە و ھێرزۆگۆڤینا === [[بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا|بۆسنە و ھەرزەگۆڤینا]] ''بە شێوەی یاسایی'' سێ زمانی نیشتمانیان ھەیە کە [[زمانی بۆسنی|بۆسنی]] ، [[زمانی کرواتی|کرواتی]] و [[زمانی سربی|سربیە]] و ''سەر بە یەک بنەماڵەی'' زمانن کە سربو-کرواتی و بە فەرمی لە ژێر سێ ناودا پێناسە کراوە و ھاوتایە لەگەڵ نەتەوە پێکھێنەرەکانی ووڵاتەکەدا، ئەلفوبێی لاتینی و سیریلیک ھەردووکیان پێگەی فەرمی و یەکسانیان ھەیە بۆ نووسینی زمانەکە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Amendments XXVII-LIV to the Constitution of the Federation of Bosnia and Herzegovina|ناونیشان=http://www.ohr.int/ohr-dept/legal/laws-of-bih/pdf/001%20-%20Constitutions/FBH/HR%20DECISION%20AMENDING%20THE%20CONSTITUTION%20OF%20THE%20FBH%20149-02.pdf|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[High Representative for Bosnia and Herzegovina]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Amendments LXXI-XCII to the Constitution of Republika Srpska|ناونیشان=http://www.ohr.int/ohr-dept/legal/laws-of-bih/pdf/001%20-%20Constitutions/RS/HR%20DECISION%20AMENDING%20THE%20CONSTITUTION%20OF%20RS%20150-02.pdf|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[High Representative for Bosnia and Herzegovina]]}}</ref> === بولگاریا === [[زمانی بولگاری]] تاکە زمانی فەرمییە لە ووڵاتی [[بولگاریا]]. <ref>[https://www.parliament.bg/en/const Constitution of the Republic Bulgaria, article 3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190819054232/https://www.parliament.bg/en/const |date=١٩ی ئابی ٢٠١٩ }}</ref> === کەنەدا === {{سەرەکی|دووانە زمانی لە کەنەدا|زمانەکانی کەنەدا}} زمانە فەرمییەکانی [[کەنەدا]] لە دوای یاسای زمانە فەرمییەکانی ساڵی ١٩٦٩ ەوە بریتین لە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] ( ئینگلیزی کەنەدی ) و [[زمانی فەڕەنسی|فەرەنسی]] ( فەرەنسی کەنەدی )، بەپێی بۆچونەکان زیاد لە زمانێک "نەتەوە" پێکدەھێنێت، ئەم دوو زمانە دەتوانرێت بە دوو زمانی نەتەوەیی یەکسان لە نەتەوەکانی کەنەدا، یان زمانی نەتەوەیی دوو نەتەوە لە ناو یەک ویلایەتدا ھەژمار بکرێن، ئینگلیزی کەنەدی و فەرەنسی کەنەدی . ناسیۆنالیستە کیوبیکەکان زمانی فەرەنسی کیوبیک بە زمانی نەتەوەی کیوبیک دەزانن و زمانی فەرمی ئەو پارێزگایەیە ( کەمینەیەکی دانپێدانراو لە [[ئانتاریۆ|ئۆنتاریۆ]] و [[مانیتۆبا]] و [[نیوفاندلەند و لابرادۆر|نیوفاوندلاند و لابرادۆر]] )، فەرەنسی ئەکادیی ، زمانی نیشتمانی ئەکادیییەکانە و فەرمیە لە [[ھەرێمی نیو برانزویک|نیو بروانزویک]] ( کەمینەیەکی دانپێدانراوە لە [[کێبێک|کیوبیک]] و [[نۆڤا سکۆشیا|نۆڤا سکۆتیا]] و [[دوورگەی پرینس ئێدوارد|دوورگەی شازادە ئێدوارد]] )، زاراوە ئینگلیزییەکانی نیوفاوندلاند جیاوازییەکی بەرچاویان لەگەڵ زاراوە ئینگلیزییەکانی دیکەی کەنەدیدا ھەیە. === چین === لە تەواوی کۆماری [[چین]] چەندین جۆر زمانی جیاواز بوونی ھەیە و خەڵکی بە یەکێک لە جۆرەکانی چینی قسە دەکەن، لە سەردەمی بنەماڵە ئیمپراتۆرییەکاندا، زمانی قسەکردنی پایتەخت وەک زمانی قسەکردنی فەرمی کاری دەکرد و لە سەرانسەری وڵاتدا لەلایەن بەرپرسانی حکومەتەوە بەکاردەھێنرا کە بۆ پەیوەندیکردن لەگەڵ یەکتردا بەکاریان دەھێنا، ئەو زاراوانەی کە بۆ ئەم مەبەستە لە سەردەمە جیاوازەکاندا بەکارھێنراون بریتی بوون لە زاراوەی شیان و [[لوۆیانگ]] و [[نانجینگ]] و [[پەکین]] و پایتەختە مێژووییەکانی دیکە. === کرواتیا === زمانی [[زمانی کرواتی|کرواتی]] زمانی فەرمی کرواتیایە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Croatian declared official language 174 years ago|ناونیشان=https://www.croatiaweek.com/croatian-declared-official-language-174-years-ago/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=Croatiaweek}}</ref> "زمانی کرواتی و ڕێنووسی لاتینی لە کۆماری کرواتیا بە شێوەیەکی فەرمی بەکاردەھێنرێت" کە لە مادەی ١٢ی دەستووری کرواتیادا تۆمارکراوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Croatia 1991 (rev. 2010)|ناونیشان=https://www.constituteproject.org/constitution/Croatia_2010?lang=en}}</ref> === کۆماری چیک === زمانی [[زمانی چیکی|چیکی]] زمانی نەتەوەییە لە کۆماری چیک. === ئەسیوپیا === {{سەرەکی|زمانەکانی ئەسیوپیا}} زمانی ئەمھەری زمانی نیشتمانی بوو لە ئیمپراتۆریەتی ئەسیوپیا، وڵاتەکە لانیکەم لە ٨٠ نەتەوەی جیاواز پێکھاتووە و خەڵکەکەی بە گشتی زیاتر لە ٨٠ زمانی جیاواز قسە دەکەن، [[زمانی ئەمھەری]] و [[زمانی ئۆرۆمۆ|ئۆرۆمۆ]] و [[زمانی تیگرینیا|تیگرینیا]] و [[زمانی سۆمالی|سۆمالی]] و [[زمانی عەفەر|عەفەر]] زمانە فەرمییەکانی ئەسیوپیان، بەڵام دادگاکان، و یاساکان تەنھا بە زمانی ئەمھەری کاردەکەن و دەستووری وڵاتەکە بە زمانی ئەمھەری بە پلەی فەرمی نووسراوەتەوە، وە بە شێوەیەکی ئاسایی زمانی ئەمھەری بۆ دەرکردنی مۆڵەتی شۆفێری و ڕاپۆرتکردنی داھاتی باج بەکاردەھێنرێت، ئەمەش وایکردووە زمانی نیشتمانی نەبێت بەڵکو زمانی فەرمی حکومەت بێت. <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Shaban|یەکەم=Abdurahman|سەردێڕ=One to five: Ethiopia gets four new federal working languages|ناونیشان=https://www.africanews.com/2020/03/04/one-to-five-ethiopia-gets-four-new-federal-working-languages//|agency=Africa News|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201215231030/https://www.africanews.com/2020/03/04/one-to-five-ethiopia-gets-four-new-federal-working-languages//|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === فینلاند === {{سەرەکی|زمانەکانی فینلاند}} لە [[فینلاند]] دوو زمانی نیشتمانی ھەیە: [[زمانی فینلاندی|زمانی فینلەندی]] و [[زمانی سوێدی|زمانی سویدی]]، دەستووری فینلاند مافی بەکارھێنانی زمانی فینلەندی و سویدی لە دادگا و دامەزراوەکانی دیکەی دەوڵەتدا مسۆگەر کردووە،<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Finland – Constitution|ناونیشان=http://www.servat.unibe.ch/icl/fi00000_.html}}, Section 17. [http://www.servat.unibe.ch/icl/ International Constitutional Law] website.</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FINLEX ® – Ajantasainen lainsäädäntö: 11.6.1999/731|ناونیشان=http://www.finlex.fi/fi/laki/ajantasa/1999/19990731|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120423074406/http://www.finlex.fi/fi/laki/ajantasa/1999/19990731|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سەرەڕای جیاوازی زۆر لە ژمارەی بەکارھێنەران، زمانی سویدی بە فەرمی وەک زمانێکی کەمینە پۆلێن نەکراوە بەڵکو یەکسانە بە زمانی فینلاندی، ھەردوو زمانی نیشتمانی بابەتی ناچارین لە قوتابخانەدا (جگە لە منداڵانی خاوەن زمانی سێیەم وەک زمانی دایک) و تاقیکردنەوەی زمان مەرجی پێشوەختەیە بۆ فەرمانگە حکومییەکان کە بڕوانامەی زانکۆییان پێویستە، ھەروەھا دەستوور مافی پاراستن و پەرەپێدانی زمانەکانیان بە گەلانی سامی و ڕۆمایی داوە: سامیەکان بەپێی یاساکانی دیکە مافی بەشێکیان ھەیە زمانی سامی لە بارودۆخی فەرمیدا بەکاربھێنن. <ref>[http://www.finlex.fi/fi/laki/kaannokset/1995/en19951727.pdf Decree on the Sami Parliament] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927143100/http://www.finlex.fi/fi/laki/kaannokset/1995/en19951727.pdf |date=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١١ }} FINLEX. Access date: 3 July.</ref> === فەرەنسا === زمانی [[زمانی فەڕەنسی|فەرەنسی]] تاکە زمانی فەرمی ووڵاتی [[فەڕەنسا|فەرەنسایە]] بەپێی مادەی دووەمی دەستووری کۆماری فەرەنسا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠١١|سەردێڕ=Legifrance - Le service public de l'accés au droit|ناونیشان=http://www.legifrance.gouv.fr/html/constitution/constitution2.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110604145028/http://www.legifrance.gouv.fr/html/constitution/constitution2.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> === ئەڵمانیا === {{سەرەکی|زمانەکانی ئەڵمانیا}} زمانی [[زمانی فەرمی|فەرمی]] ووڵاتی [[ئەڵمانیا]] بریتییە لە [[زمانی ئەڵمانی|ئەڵمانی]]، کە زیاتر لە ٩٥٪ی دانیشتوانی ووڵاتەکە وەک زمانی یەکەم قسەی پێدەکەن. <ref name="BBC">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=BBC Education|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/languages/european_languages/countries/germany.shtml}}</ref> === ھایتی === {{سەرەکی|زمانەکانی ھایتی}} زمانە فەرمییەکانی ھایتی بریتین لە کرییۆلی ھایتی و [[زمانی فەڕەنسی|فەرەنسی]]، لە کاتێکدا زمانی فەرەنسی ئەو زمانەیە کە لە میدیا و حکومەت و پەروەردەدا بەکاردەھێنرێت و بە ڕێژەی ٩٠-٩٥%ی ووڵاتەکە بە زمانی کرییۆلی ھایتی وەک زمانی ڕەسەن قسە دەکەن لە کاتێکدا زمانی فەرەنسی لە قوتابخانە فێردەبن. === ئایسلەند === {{سەرەکی|زمانەکانی ئایسلەند}} [[زمانی ئایسلەندی]] زمانی فەرمیە لە [[ئایسلەند|ئایسلەند،]] زمانی ئایسلەندی ئەو زمانەیە کە لە میدیا و حکومەت و پەروەردەدا بەکاردێت و ٩٨٪ی خەڵکی ووڵاتەکە لە ماڵەوە بە ئایسلەندی قسە دەکەن. === ھیندستان === {{سەرەکی|زمانەکانی ھیندستان}} زمانێکی نیشتمانی لە ووڵاتی ھیندستان نییە بەو پێیەی لە ووڵاتەکەدا زیاتر لە ٧٨٠ زمان و زیاتر لە ١٩ ھەزار زاراوە بوونیان ھەیە.<ref name="TH20100125">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.thehindu.com/news/national/Hindi-not-a-national-language-Court/article16839525.ece|سەردێڕ=Hindi, is not the national language of India: Court|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|ئیش=The Hindu|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ئەوانی تر=PTI|زمان=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> [[حکومەتی هیندستان|حکومەتی یەکێتی]] زمانی [[زمانی ھیندی|ھیندی]] و ئینگلیزی وەک زمانی فەرمی بەکاردەھێنێت بۆ ڕێوشوێنی پەرلەمانی و دەقی یاسا نیشتمانییەکان و پەیوەندییەکانی نێوان حکومەتی ناوەند و [[حکومەتەکانی ویلایەتی هیندستان|حکومەتەکانی ویلایەتەکان]] بە زمانی ھیندی لەگەڵ ویلایەتەکانی ناوچەی A و ناوچەی B بە زمانی ئینگلیزی لەگەڵ ویلایەتەکانی ھەرێمی C، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Official Language Rules, 1976|ناونیشان=https://rajbhasha.gov.in/en/official-language-rules-1976|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> حکومەتەکانی ویلایەتەکان لە پەیوەندییە فەرمییەکاندا زمانی زگماکی خۆیان بەکاردەھێنن <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=CONSTITUTIONAL PROVISIONS {{!}} Department of Official Language {{!}} Ministry of Home Affairs {{!}} GoI|ناونیشان=http://rajbhasha.nic.in/en/constitutional-provisions|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠١٩|وێبگە=rajbhasha.nic.in}}</ref> دەتوانن یەکێک یان زیاتر لەو ٢٢ زمانە وەربگرن کە لە خشتەی ھەشتەمی [[دەستووری هیندستان|دەستووری ھیندستاندا]] ھاتووە کە ئەمانەن: [[زمانی ئاسامی|ئاسامی]] ، [[زمانی بەنگلا|بەنگالی]] ، [[زمانی بۆدۆ|بۆدۆ]] ، [[زمانی دۆگری|دۆگری]] ، [[زمانی گوجەراتی|گوجەراتی]] ، [[زمانی ھیندی|ھیندی]] ، [[زمانی کانادا|کانادا]] ، [[زمانی کەشمیری|کەشمیری]] ، کۆنکانی ، [[زمانی مایسیلی|مایسیلی]] ، [[مالەیالم|مالایالم]] ، ماراتی ، میتی [[زمانی نیپاڵی|، نیپاڵی]] ، [[زمانی ئۆدیا|ئۆدیا]] ، [[زمانی پەنجابی|پەنجابی]] و [[زمانی سانسکریت|سانسکریت]] و سانتالی و [[زمانی سیندی|سندی]] و [[زمانی تامیلی|تامیل]] و [[زمانی تێلووگوو|تێلووگوو]] وە [[زمانی ئوردوو|ئوردوو]]. [[دادگای باڵای هیندستان|دادگای باڵای]] ھیندستان ئینگلیزی وەک تاکە زمانی فەرمی خۆی بەکاردەھێنێت؛ دادگا باڵاکان لە ھەندێک ویلایەتدا جگە لە زمانی ئینگلیزی زمانەکانی دیکە بەکاردەھێنن کە لە ویلایەتەکەدا قسەیان پێدەکرێت <ref name="IndiaConstitutionBody">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی دووەمی ١٩٤٩|سەردێڕ=The Constitution of India|ناونیشان=http://india.gov.in/sites/upload_files/npi/files/coi_part_full.pdf|بڵاوکەرەوە=National Portal}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە حکومەتی ھیندستان پێگەی [[زمانەکانی هیندستان|زمانی کلاسیکی]] بە زمانەکانی دێرین و تایبەتمەندییەکی زۆرەوە بەخشی تا ساڵی ٢٠٢١ شەش زمان: [[زمانی تامیلی|تامیل]] ، [[زمانی کانادا|کانادا]] ، [[مالەیالم|مالایالم]] ، [[زمانی ئۆدیا|ئۆدیا]] ، [[زمانی سانسکریت|سانسکریت]] و [[زمانی تێلووگوو|تێلووگوو]] وەک زمانی کلاسیک ناسێنراون. === ئیندۆنیزیا === {{سەرەکی|زمانەکانی ئیندۆنیزیا}} زمانی فەرمی و نیشتمانی ئیندۆنیزیا بریتییە لە [[زمانی ئیندۆنیزی|ئیندۆنیزی]]، لە ئیندۆنیزیا زیاتر لە ٧٠٠ زمانی زیندوو بوونی ھەیە، بەمەش دەبێتە دووەم ووڵاتی ھەمەچەشنی زمانەوانی لە دوای پاپوا نیوگینیا<ref name="SIL">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠١٩|سەردێڕ=What countries have the most languages?|ناونیشان=https://www.ethnologue.com/guides/countries-most-languages|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200820110531/https://www.ethnologue.com/guides/countries-most-languages|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=SIL International|زمان=en}}</ref> بەڵام ئەم ٧٠٠+ زمانە [[لیستی ئەو زمانانەی کە پێگەی فەرمییان نییە|بێ پێگەی فەرمین]] و ھەندێکیان لە مەترسی لەناوچووندان گەورەترین زمانی ناوخۆیی قسەکردن زمانی [[زمانی جاوایی|جاواییە]]. === ئێران === {{سەرەکی|زمانەکانی ئێران}} فارسی (یان پارسی) وەک زمانی نەتەوەیی ئێران ناسێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Persian|ناونیشان=http://www.lmp.ucla.edu/Profile.aspx?LangID=63&menu=004|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170923082042/http://www.lmp.ucla.edu/Profile.aspx?LangID=63&menu=004|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٨|وێبگە=UCLA Language Materials Project}}</ref> === ئیرلەند === {{سەرەکی|زمانەکانی ئیرلەند}} [[زمانی ئیری]] لە [[دەستووری ئێرلەندا]] وەک زمانی نەتەوەیی و یەکەم زمانی فەرمی ئیرلەند دانپێدانراوە، زمانی ئینگلیزیش وەک زمانی فەرمی دووەم ناسێنراوە. <ref>Article 8, [http://www.taoiseach.gov.ie/eng/Publications/Publications_Archive/Publications_2012/Bunreacht_na_hÉireann-Aug2012.pdf Bunreacht na hÉireann].</ref> === ئیسرائیل === {{سەرەکی|زمانەکانی ئیسرائیل}} [[زمانی عیبری]] لەگەڵ پەسەندکردنی پڕۆژە یاسای نەتەوە دەوڵەت لە ساڵی ٢٠١٨ بووە زمانی نەتەوەیی و تاکە زمانی فەرمی ئیسرائیل، [[زمانی عەرەبی|زمانی عەرەبیش]] وەک زمانێکی ھاوبەشی فەرمی ھەڵوەشایەوە و وەک زمانێک ناسێندرا کە "پێگەی تایبەت"ی ھەیە کە لە دامەزراوەکانی دەوڵەتدا بەکاردەھێنرێت. === ئیتاڵیا === {{سەرەکی|زمانەکانی ئیتاڵیا}} [[زمانی ئیتالی]] زمانی فەرمی [[دی یورێ|یاسایی]] و [[دی فاکتۆ|دی فاکتۆیە]] لە [[ئیتاڵیا]] <ref>[[ethnologue:ita/***EDITION***|Italian language]]. ethnologue.com</ref> ھەروەھا بە ھۆکاری مێژوویی و کولتووری زمانی [[زمانی ئیتالی|ئیتالی]] بە زمانی نەتەوەیی ناودەبرێت، چونکە لە سەدەی ١٥ھەمینەوە [[زمانی ئیتالی]] بووەتە زمانێک کە لە [[دادگا (شاهانە)|دادگاکانی]] نزیکەی ھەموو دەوڵەتەکانی [[ئیتاڵیا]] و بە گشتی لە ناو [[ئیتاڵی|ئیتاڵییە]] خوێندەوارەکاندا (زانا، نووسەر، شاعیر، فەیلەسوف ، ئاوازدانەران و ھونەرمەندان) بەکاردێت کە بەشدارییان کردووە لەوەی کە لە ئێستادا [[کولتوری ئیتالیا|کولتوری ئیتاڵیایە]] <ref>[http://www.accademiadellacrusca.it/it/lingua-italiana/consulenza-linguistica/domande-risposte/lingua-nazionale-ragioni-fiorentino Lingua nazionale: le ragioni del fiorentino]. accademiadellacrusca.it</ref> جگە لەوەش زۆرجار زمانی ئیتاڵی زمانێکی فەرمی دەوڵەتە جیاوازەکانی ئیتالیا بووە پێش یەکگرتن، ھێواش ھێواش جێگەی لاتینی گرتەوە، تەنانەت کاتێک لەلایەن زلھێزە بیانییەکانەوە حوکمڕانی دەکرا (وەک ئیسپانییەکان لە [[شانشینی ناپۆلی]] ، یان نەمساییەکان لە [[شانشینی لۆمباردی-ڤێنتیا]] ). <ref>Bruno Migliorini, (1960). Storia della lingua italiana. 1st ed. Italy: Sansoni.</ref> === کینیا === {{سەرەکی|زمانەکانی کینیا}} لە کاتێکدا زمانی ئینگلیزی و [[زمانی سەواحیلی|سەواحیلی]] زمانی فەرمین، بەڵام زمانی سەواحیلی وەک زمانی نەتەوەیی پێگەیەکی تایبەتی ھەیە و ھیچ کام لە زمانە گەورەکانی ووڵات وەک ( گیکویوو، لۆو، کامبا، کالێنجین.. ھتد )<ref>[http://katiba.mobi/ Constitution of Kenya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517144543/http://katiba.mobi/ |date=١٧ی ئایاری ٢٠١٤ }} Accessed 2010-10-28.</ref>بەکار نایەن لە دامو دەزگا حکومییەکانی کینیادا. === لوبنان === لە [[لوبنان]] [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] زمانی "نەتەوەیی فەرمیە" <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ١٩٩٠|سەردێڕ=ICL - Lebanon - Constitution|ناونیشان=http://www.servat.unibe.ch/icl/le00000_.html}}</ref> [[عەرەبی ستانداردی مۆدێرن]] بۆ مەبەستی فەرمی بەکاردێت، لە کاتێکدا زمانی ڕۆژانەی قسەکردن [[عەرەبی لوبنانی|عەرەبی لوبنانییە]] و [[زمانی فەڕەنسی|فەڕەنسی]] و [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزیش]] لە لوبناندا بڵاوبوونەتەوە. === لۆکسمبۆرگ === {{سەرەکی|زمانەکانی لۆکسمبۆرگ}} لۆکسمبۆرگ سێ زمانی فەرمی بەکاردەھێنێت: [[زمانی لۆکسمبۆرگی|لۆکسمبۆرگی]]، فەرەنسی و ئەڵمانی، پێشتر زمانی لۆکسمبۆرگی ھیچ پێگەیەکی فەرمی نەبوو، بەڵام دوای پێداچوونەوە بە دەستوور یاسایەک لە ٢٤ی شوباتی ١٩٨٤ دەرچوو و زمانی لۆکسمبۆرگی کردە زمانی نیشتمانی ووڵاتەکە، جگە لەوەش ئەم یاسایە سێ زمانی لە لۆکسمبۆرگ (لۆکسمبۆرگی، فەرەنسی و ئەڵمانی)ی وەک زمانی ئیداری ناساند. === مالیزیا === {{سەرەکی|زمانەکانی مالیزیا}} [[زمانی مالایی]] زمانی نیشتمانی [[مالیزیا|مالیزیایە]] بەپێی [[دەستووری مالیزیا|مادەی ١٥٢(١)]] ی دەستووری فیدراڵی مالیزیا. === مالدیڤ === [[زمانی مالدیڤی|دیڤەھی]] زمانی نیشتمانی ووڵاتی [[ماڵدیڤ|ماڵدیڤە]] بەپێی دەستووری ماڵدیڤ. === ماڵتا === [[زمانی ماڵتی]] زمانی نیشتمانی ماڵتایە ھەروەھا زمانی فەرمی دوورگەکەیە لەگەڵ [[زمانی ئینگلیزی]]، بەڵام تەنھا زمانی ماڵتی لە بەشی یەکەمی یاساکانی ماڵتادا وەک "نیشتیمانی" ناسراوە. === نامیبیا === {{سەرەکی|زمانەکانی نامیبیا}} ھەرچەندە ئینگلیزی تاکە زمانی فەرمی سەرتاسەری وڵاتە لە [[نامیبیا]] بەڵام ٢٠ ''زمانی نیشتمانیش'' بوونی ھەیە ، کە ھەریەکەیان کەم تا زۆر لەلایەن بەشێکی بەرچاوی دانیشتووانەوە قسەیان پێدەکرێت و بە میراتی کولتووری نامیبیا دادەنرێت، ھەموو زمانە نەتەوەییەکان مافی زمانێکی کەمینەیان ھەیە و تەنانەت ڕەنگە لە ھەندێک ناوچەدا وەک ''لینگوا فرانکا'' بەکاربێت، لە ناو زمانە نیشتمانییەکانی نامیبیادا ئەڵمانی، [[ئەفریقایی]] ، [[ئۆشیوامبۆ]] ، [[زمانی هێرێرۆ|ئۆتجیھێرۆ]] ، [[زمانی پورتوگالی|پورتوگالی]] و ھەروەھا زمانەکانی [[زمانی هیمبا|ھیمبا]] ، [[زمانی نما|ناما]] ، [[سان (خەڵک)|سان]] ، [[خەڵکی کاڤانگۆ|کاڤانگۆ]] و دامارا قسەیان پێ دەکرێت.  === نیپاڵ === {{سەرەکی|زمانەکانی نیپال}} [[زمانی نیپاڵی]] زمانی فەرمییە لە حکومەتی فیدراڵی لە نیپاڵ زیاتر لە ١٢٣ زمان قسەیان پێدەکرێت، کە ھەموویان پێگەی دەستوورییان پێدراوە وەک {{Lang|ne|rāṣṭrabhāṣā}} ( {{Lang|ne|राष्ट्रभाषा}} )، بە فەرمی وەرگێڕدراوە بۆ 'زمانەکانی نەتەوە' (وشەی {{Lang|ne|rāṣṭrabhāṣā}} ھەروەھا بە سادەیی بە واتای 'زمانی نەتەوەیی' دێت). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Constitution of Nepal|ناونیشان=https://www.lawcommission.gov.np/en/wp-content/uploads/2021/01/Constitution-of-Nepal.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Nepal Law Commission|بڵاوکەرەوە=Nepal Law Commission}}</ref> ھەندێک لە زمانەکان بریتین لە: [[زمانی نەوار|نیپاڵ باسا]]، [[زمانی تامانگ|تامانگ]]، [[زمانی شێرپا|شێرپا]]، [[زمانەکانی ڕای|ڕای]]، [[زمانی ماگار|ماگار]], [[گورونگ]]، [[زمانی مایتلی|مایتلی]]، [[زمانی ئاوادی|ئاوادی]]، [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]، [[زمانی لیمبو|لیمبو]]، بۆجپوری، ھتد. === ھۆڵەندا === زمانی ھۆڵەندی زمانی فەرمی ھۆڵەندایە و لەھەمانکاتدا لە پارێزگای فریسلان بە [[زمانی فریزی ڕۆژئاوا|زمانی فریسی]] قسە دەکەن کە وەک دووەم زمانی فەرمی لەوێ ناسراوە. === نیوزلاند === لە کاتێکدا دانیشتوانی [[نیوزیلاند|نیوزلاند]] بە زۆری بە ئینگلیزی قسە دەکەن، زمانی خەڵکی ڕەسەنی پۆلینیزیا [[زمانی ماوری|زمانی ماورییە]] ، ھەردوو زمانەکە پێگەی فەرمییان لە وڵاتەکەدا ھەیە لەگەڵ زمانی ئیشارەتی نیوزلاندی کە یەکێکە لەو [[زمانی ئاماژە|زمانە ئیشارەتانەی]] کە لە جیھاندا پێگەیەکی لەو شێوەیەی ھەیە. === نەیجیریا === {{سەرەکی|زمانەکانی نەیجیریا}} جگە لە ئینگلیزی ( ئینگلیزی ستانداردی نەیجیریا )، نەیجیریا بە سێ زمانی 'زۆرینە'، یان نیشتمانی دەناسرێت کە ئەمانەن: [[زمانی ھەوسە|ھەوسە]] و [[زمانی ئیگبۆ|ئیگبۆ]] و [[زمانی یۆروبا|یۆروبا]] کە ھەریەکەیان نزیکەی ٢٠ ملیۆن قسەکەر یان زیاتریان ھەیە. <ref>Article 55, [http://www.nigeria-law.org/ConstitutionOfTheFederalRepublicOfNigeria.htm Constitution of the Federal Republic of Nigeria : 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180115010604/http://www.nigeria-law.org/ConstitutionOfTheFederalRepublicOfNigeria.htm |date=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ }}.</ref> === پاکستان === {{سەرەکی|زمانەکانی پاکستان}} لە مادەی ٢٥١(١)ی [[دەستووری پاکستان|دەستووری ساڵی ١٩٧٣ی پاکستان]] کە بە ناوی ''زمانی نیشتمانییە'' ، دیاری دەکات: "زمانی نیشتمانی ووڵاتی [[پاکستان]] بریتییە لە[[زمانی ئوردوو|ئوردوو]]، وە ڕێکخستن دەکرێت بۆ بەکارھێنانی بۆ مەبەستی فەرمی و مەبەستی دیکە لە ماوەی پانزە ساڵدا لە ڕۆژی دەستپێکردنیەوە." ھەرچەندە زمانی ئوردوو وەک زمانێکی فەرمی ناسێنراوە بەڵام تا ئێستا ھەموو بەڵگەنامە و یاسا و فەرمانە یاساییەکان و تۆمارە فەرمییەکانی دیکەی حکومەت بە [[ئینگلیزی پاکستانی|زمانی ئینگلیزی پاکستانی]] نووسراون وە زۆربەی فێرکارییەکانی خوێندنی باڵا بە زمانی ئینگلیزییە<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=The Constitution of the Islamic Republic of Pakistan|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ١٩٧٣|ناونیشان=http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/|chapter=PART XII (contd); Miscellaneous; Chapter 4. General|chapter-url=http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part12.ch4.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180907231721/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[دەسەڵاتی زمانی نیشتمانی]] ڕێکخراوێکە بۆ ڕێکخستنی پەرەپێدانی زمانی ئوردوو کە لە ساڵی ١٩٧٩ەوە دامەزراوە. === فلیپین === {{سەرەکی|زمانەکانی فلیپین}} فلیپینی زمانی نیشتمانی [[فلیپین|فلیپینە]]، دەستووری ئێستای ساڵی ١٩٨٧ زمانی فلیپینی، کە لەسەر بنەمای تاگالۆگ دامەزراوە لەگەڵ وەرگرتنی زاراوە لە ھەموو [[زمانەکانی فلیپین|زمانە دانپێدانراوەکانی فلیپین]] وەک زمانی نیشتمانی دەستنیشان کرد ھەروەھا ھەردوو زمانی فلیپینی و ئینگلیزی وەک زمانی فەرمی بۆ مەبەستی پەیوەندیکردن و فێرکردن دەستنیشانکردووە، ھەروەھا زمانە ناوچەییەکانی وەک زمانی فەرمی یارمەتیدەر لە ناوچەکاندا دەستنیشانکرد بۆ ئەوەی وەک میدیای یارمەتیدەری فێرکردن لەوێدا بەکاربێن. زیاتر لە ١٧٠ زمان لە [[فلیپین]] قسەیان پێدەکرێت و نزیکەی ھەموویان سەر بە ژێر گروپی فلیپینی بنەماڵەی زمانەکانی ئاستۆنیسانە، لە مانگی ئەیلولی ساڵی ٢٠١٢ [[لا یونیون]] بووە یەکەم پارێزگا لە مێژووی فلیپین کە فەرمانێکی دەرکرد کە زمانێکی ناوخۆیی [[زمانی ئیلۆکانۆ|ئیلۆکانۆی]] وەک [[زمانی فەرمی|زمانێکی فەرمی]] ڕاگەیاند، ئەم ھەنگاوە ئامانجی پاراستن و بوژاندنەوەی بەکارھێنانی زمانی ئیلۆکانۆیە لە کاروباری جۆراوجۆری حکومەت و مەدەنی لەناو پارێزگاکەدا. <ref name="launionofficiallanguage">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.philstar.com/nation/article.aspx?publicationsubcategoryid=67&articleid=850366|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131012035232/http://www.philstar.com/nation/article.aspx?publicationsubcategoryid=67&articleid=850366|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Iloko La Union's official language|ئیش=[[The Philippine Star]]|ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٢|دوایین=Elias, Jun}}</ref> زمانی ئیشارەتی فلیپینی وەک "زمانی ئیشارەتی نیشتمانی نابیستەکانی فلیپینی" و ھەروەھا زمانی ئیشارەتی فەرمی بۆ مامەڵەکانی حکومەتی فلیپین دەستنیشان کراوە. === پۆڵەندا === لە مادەی ٢٧ی دەستووردا ھاتووە: " زمانی پۆڵەندی دەبێت زمانی فەرمی بێ لە کۆماری پۆڵەندا". <ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Constitution of the Republic of Poland|ڕێکەوت=٢ی نیسانی ١٩٩٧|ناونیشان=http://www.sejm.gov.pl/prawo/konst/angielski/kon1.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠١٦}}</ref> === پورتوگال === زمانی پورتوگالی تاکە زمانی فەرمیە لە [[پورتوگال]]. === ڕۆمانیا === زمانی [[زمانی فەرمی|فەرمی]] و نیشتمانی [[ڕۆمانیا]] بریتییە لە [[زمانی ڕۆمانی|ڕۆمانی]]. === ڕووسیا === {{سەرەکی|زمانەکانی ڕووسیا}} [[زمانی ڕووسی]] تاکە زمانی نیشتمانیە لە [[ڕووسیا]] و پێگەی فەرمی فیدراڵی ھەیە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ٢٧ زمانی دیکە لە ھەرێمە فیدڕالییەکانی ڕووسیادا بە فەرمی ڕێگەپێدراون. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Joan F. Chevalier|ڕێکەوت=٢٠٠٦|سەردێڕ=Russian as the National Language: An Overview of Language Planning in the Russian Federation|ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/43669126|journal=Russian Language Journal / Русский Язык|بڵاوکەرەوە=Russian Language Journal|بەرگ=٥٦|پەڕەکان=٢٥–٣٦|jstor=43669126}}</ref> === سربیا === {{سەرەکی|زمانەکانی سربیا}} [[زمانی سربی]] (جۆرێک لە زمانی سربۆ-کرواتی ) زمانی نیشتمانی [[سڕبیا|سربیایە]]، کە بە ڕێنووسی سیریلیک دەنووسرێت{{ژێدەر پێویستە|reason=Serbian is designated as the [[official language]] in legislation and the [[Constitution of Serbia]]. Maybe there are sources on de facto status of national language.}} لەھەمانکاتدا ١٥ [[زمانە کەمینەکانی سربیا|زمانی کەمینە]] بوونیان ھەیە.  === سینگاپوور === {{سەرەکی|زمانەکانی سینگاپوور}} [[سینگاپوور]] چوار زمانی فەرمی ھەیە: [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] (جۆری ئینگلیزی سینگاپووری )، [[چینی ستاندارد|چینی]] (جۆری ماندارینی سینگاپووری )، [[زمانی مالایی|مالایی]] و [[زمانی تامیلی|تامیلی]] ھەرچەندە زمانی ئینگلیزی زمانی سەرەکی بازرگانی و حکومەت و پەروەردەیە، بەڵام زمانی مالایی وەک زمانی نیشتمانی دەستنیشان کراوە ئەمەش بەھۆی ناساندنی نەتەوەی [[مەلایەکان لە سەنگافورە|مالاییەکان]] (بە نزیکەیی ١٤%ی دانیشتووان) وەک [[گەلانی ڕەسەن|گەلی ڕەسەنی]] سینگاپوور. === سلۆڤاکیا === [[زمانی سلۆڤاکی]] زمانی نەتەوەیی سلۆڤاکیایە. === سلۆڤینیا === {{سەرەکی|زمانەکانی سلۆڤینیا}} [[زمانی سلۆڤێنی|زمانی سلۆڤینی]] زمانی نیشتمانی [[سلۆڤێنیا|سلۆڤینیایە]]و ھەروەھا ٦ [[زمانەکانی سلۆڤینیا|زمانی کەمینەش]] بوونیان ھەیە.  === ئەفریقای باشوور === {{سەرەکی|زمانەکانی ئەفریقای باشوور}} [[ئەفریقای باشوور]] ١١ [[زمانی فەرمی]] ھەیە، ئەوانیش [[ئەفریقایی]] ، ئینگلیزی ، ئیسیندەبێلی ، سێپێدی ، سێسۆتۆ ، سیسواتی ، سێتسوانا ، شیتسۆنگا ، تسیڤێندا ، [[زمانی کۆسا|ئیسکۆسا]] و [[زمانی زوولوو|ئیسزوولوو]]. دەستووری ئەفریقای باشوور زیاتر بە ڕوونی پشتگیری لە پێشخستنی زمانە ڕەسەنەکانی [[خوی|خویی]] ، ناما و [[زمانەکانی خویسان|سان]] دەکات؛ زمانی ئیشارەت ؛ زمانە کۆمەڵایەتییەکان وەک [[زمانی ئەڵمانی|ئەڵمانی]]، [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]]، [[زمانی گوجەراتی|گوجەراتی]]، [[زمانی ھیندی|ھیندی]]، [[زمانی پورتوگالی|پۆرتوگالی]]، [[زمانی تامیلی|تامیلی]]، [[زمانی تێلووگوو|تیلەوگوو]]، [[زمانی ئوردوو|ئوردوو]]، وە زمانەکانی بەکارھێنراو بۆ مەبەستی ئایینی وەک [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]], [[زمانی عیبری|عیبری]], [[زمانی سانسکریت|سانسکریت]]. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Constitution of the Republic of South Africa, 1996 - Chapter 1: Founding Provisions|ناونیشان=http://www.gov.za/documents/constitution/chapter-1-founding-provisions|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=www.gov.za}}</ref> === ئیسپانیا === [[ئیسپانیا]] یەک زمانی دەستووری نیشتمانی ھەیە ئەویش [[زمانی ئیسپانی|ئیسپانی]] یان کاستیلیانە، بەڵام چوار زمانی دیکە ھەن کە لە ھەندێک ناوچەدا ھاوبەشی فەرمین لەوانە: [[زمانی گالیسی]] لە [[گالیسیا]]، [[زمانی باسکی|باسکی]] لە [[ھەرێمی باسک|ئیوسکادی]] و بەشێک لە [[ناڤارێ|ناڤار]]، [[زمانی کەتەلۆنی]] لە [[کەتەلۆنیا]]، [[دوورگەکانی بالیار|دوورگەکانی بالیاریک]] و [[ڤالێنسیا]] (وەک [[زمانی ڤالێنسیا|ڤالێنسیایی]] ) وە [[زاراوەی ئارانی|ئارانی]] لە [[ڤال دی ئاران]]. === سریلانکا === [[زمانی سینھالی]] و [[زمانی تامیلی|تامیلی]] زمانی نیشتمانی ووڵاتی سریلانکان. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠١٧|سەردێڕ=What Languages Are Spoken In Sri Lanka?|ناونیشان=https://www.worldatlas.com/articles/what-languages-are-spoken-in-sri-lanka.html|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=WorldAtlas|زمان=en-US}}</ref> === سویسرا === [[پەڕگە:Logo_der_Schweizerischen_Eidgenossenschaft.svg|وێنۆک| لۆگۆی ئیدارەی فیدراڵی [[سویس|سویسرا]]، بە چوار زمانی نیشتمانی سویسرایی.]] {{سەرەکی|زمانەکانی سویسرا}} [[سویس|سویسرا]] چوار زمانی نیشتمانی ھەیە: [[زمانی ئەڵمانی|ئەڵمانی]] ، [[زمانی فەڕەنسی|فەرەنسی]] ، [[زمانی ئیتالی|ئیتاڵی]] و [[زمانی ڕۆمانش|ڕۆمانش]] ، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Federal Constitution of the Swiss Confederation, article 4|ناونیشان=http://www.admin.ch/ch/e/rs/101/a4.html|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141023100747/http://www.admin.ch/ch/e/rs/101/a4.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کە ھەموویان پێگەی فەرمییان ھەیە لەسەر ئاستی نیشتمانی لەناو [[ئیدارەی فیدراڵی سویسرا|ئیدارەی فیدراڵی سویسرادا]]. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Diversité des langues et compétences linguistiques en Suisse|ناونیشان=http://www.nfp56.ch/f_projekt.cfm?kati=3|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120603230650/http://www.nfp56.ch/f_projekt.cfm?kati=3|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زۆرینە (٧٤٪)ی دانیشتووان بە ئەڵمانی قسە دەکەن، لەکاتێکدا زۆربەی ئەوانەی کە ماونەتەوە (٢١٪) بە زمانی فەرەنسی قسە دەکەن، کەمینەکانیش بە زمانی ئیتاڵی (٤٪) و ڕۆمانش (١٪ تاک زمانە) قسە دەکەن، زمانی ئەڵمانی لە زۆربەی وڵاتەکەدا زاڵە، لە کاتێکدا فەرەنسی زمانەکان بەشەکانی ڕۆژئاوای نزیک سنووری فەرەنسا داگیر دەکەن و ئیتاڵی زمانەکان لە باشوورەوە لە نزیک سنووری ئیتاڵیا جێگیرن، زۆربەیان لە ناو [[کانتۆنی تیچینۆ|کانتۆنی تیچینۆدان]]، ڕۆمانش زمانەکان لە [[کانتۆنی گریسۆنس|کانتۆنی گریسۆن]] لە باشووری ڕۆژھەڵات چڕبوونەتەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jud|یەکەم=Markus G.|سەردێڕ=Switzerland's Four National Languages|ناونیشان=http://official-swiss-national-languages.all-about-switzerland.info/|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠١٨|وێبگە=All-About-Switzerland.info}}</ref> === تایوان === زمانێکی نیشتمانی لە تایوان لە ڕووی یاساییەوە بەم شێوەیە پێناسە دەکرێت "زمانێکی سروشتی کە لەلایەن گروپێکی خەڵکی ڕەسەنی تایوان و زمانی ئیشارەتی تایوانەوە بەکاردەھێنرێت". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=zh:國家語言發展法|ناونیشان=https://law.moj.gov.tw/LawClass/LawAll.aspx?pcode=H0170143|سەردێڕ=國家語言發展法-全國法規資料庫|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئایاری ٢٠١٩|وێبگە=law.moj.gov.tw|زمان=zh}}</ref> ئەمەش [[زمانە فۆرمۆسانەکان|زمانەکانی فۆرمۆسان]] و [[هاکای تایوانی|ھاکا]] و [[زمانی ماندارینی تایوانی|ماندارین]] و [[هۆکیێنی تایوانی|ھۆکینی تایوانی]] و [[زاراوەی ماتسۆ]] دەگرێتەوە. لە سەردەمی دەسەڵاتی ژاپۆن (١٨٩٥ تا ١٩٤٥)، {{Nihongo|"بزوتنەوەی نەتەویی زمان"|國語運動|kokugo undō}} [[زمانی ژاپۆنی]] بەرەوپێش برد، دوای شکستھێنانیان لە [[شەڕی ناوخۆی چین]] لە ساڵی ١٩٤٩، ڕژێمی [[کوۆمینتانگ|کوومیتانگ]] لە کۆماری چین پاشەکشەی کرد بۆ دوورگەی [[تایوان]]، لەوێ [[چینی ستاندارد]]یان ناساند کە کەمێک لە دانیشتوانی دوورگەکە لەو کاتەدا قسەیان پێدەکرد بۆ ئەوەی ببێتە زمانی "نیشتیمانی"، بەڵام ئەمڕۆ ''یاسای پەرەپێدانی زمانە نیشتمانییەکان'' زمانەکانی ھەموو گروپەکانی خەڵکی تایوان بە زمانی نیشتمانی دەناسێت. === تونس === {{سەرەکی|زمانەکانی تونس}} زمانی فەرمی دەوڵەتی [[توونس|تونس]] [[عەرەبی ستانداردی مۆدێرن|عەرەبی ستانداردی مۆدێرنە]] <ref name="art1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Tunisia Constitution, Article 1|ناونیشان=http://www.anc.tn/site/main/AR/docs/constit_proj_26012014.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140209234154/http://www.anc.tn/site/main/AR/docs/constit_proj_26012014.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٤}} Translation by the University of Bern: "Tunisia is a free State, independent and sovereign; its religion is the Islam, its language is Arabic, and its form is the Republic."</ref> بەڵام زمانی دایکی دانیشتووان نییە، بۆیە زۆرجار بۆ پەیوەندی نێوان گەلی تونس بەکارناھێنرێت، لەبری ئەوە [[عەرەبی تونسی|زمانی عەرەبی تونسی]] ئەو ڕۆڵانە دەگێڕێت و زمانی نەتەوەیی تونسییە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Arabic, Tunisian Spoken|ناونیشان=http://www.ethnologue.com/language/aeb|وێبگە=Ethnologue}}</ref> جگە لەوەش تەنانەت بەبێ پێگەی فەرمی، [[زمانی فەڕەنسی|فەرەنسی]] لەلایەن ٦٣.٦%ی دانیشتوانیشەوە ناسراوە لە شێوەی نووسین و قسەکردنیدا لە ژینگەکانی کارگێڕی و پەروەردە و بازرگانیدا بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکاردەھێنرێت<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Christian Valantin (sous la dir. de), ''La Francophonie dans le monde. 2006-2007'', éd. Nathan, Paris, 2007, p. 16|ناونیشان=http://www.francophonie.org/IMG/pdf/La_francophonie_dans_le_monde_2006-2007.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170910083733/https://www.francophonie.org/IMG/pdf/La_francophonie_dans_le_monde_2006-2007.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠١٥|زمان=fr}}&nbsp;{{بچووک|(5.58&nbsp;MB)}}</ref> ھەروەھا کەمینە بەربەرییەکان لە باشووری ڕۆژئاوا و لە [[دوورگەی دجەربا|دوورگەی جربا]] زمانی چلھای تونسی بەکاردەھێنن. === تورکیا === {{سەرەکی|زمانەکانی تورکیا}} زمانی [[زمانی تورکی|تورکی]] بە پێی دەستووری تورکیا زمانی نەتەوەیی [[تورکیا|تورکیایە]]. === ئووگاندا === {{سەرەکی|زمانەکانی ئووگاندا}} زمانی نیشتمانی [[ئووگاندا]] ئینگلیزییە. === ئوکراینا === {{سەرەکی|زمانەکانی ئوکراینا}} زمانی [[زمانی ئوکراینی|ئوکراینی]] تاکە زمانی فەرمی ئوکراینایە. === شانشینە یەکگرتووەکان === {{سەرەکی|زمانەکانی شانشینی یەکگرتوو}} [[زمانی ئینگلیزی]] ( [[ئینگلیزیی بەریتانی|ئینگلیزی بەریتانی]] ) زمانی فەرمی ''دی فاکتۆی شانشینی'' [[شانشینی یەکگرتوو|یەکگرتووە]] و تاکە زمانیڕێژەی ٩٥٪ی دانیشتوانی بەریتانیایە،  کە سێ [[نەتەوەکانی ماڵەوە|نەتەوەی ناوخۆیی]] لە دەرەوەی ئینگلتەرا زمانی نەتەوەیی تایبەت بە خۆیان ھەیە کە پلەی جیاوازی دانپێدانانیان ھەیە بۆیان لەگەڵ زمانی باڵادەستی ئینگلیزیدا پێکەوە بەکاردێن، ھەروەھا بەریتانیا چەندین [[وابەستەیی تاج|وابەستەی تاجی]] و [[خاکەکانی دەرەوەی بەریتانیا|خاکی دەرەوەی]] ھەیە کە تا ڕادەیەک خۆبەڕێوەبەرین، بەڵام وەک دەوڵەتی سەربەخۆ دانپێدانراون، زۆرێک لەوانە [[زمانی ناوچەیی]] خۆیان ھەیە. ==== ئیرلەندی باکوور ==== لە [[ئیرلەندی باکوور|ئیرلەندی باکووردا]]، ھەردوو زمانی ئیری گەیلیک و [[زاراوەی سکۆتلەندی ئۆلستەر|زاراوەی ئۆڵستەری سکۆتلەندی جێرمانی]] ڕۆژئاوا لەلایەن [[ڕێککەوتنی هەینی پیرۆز|ڕێککەوتنی ھەینی پیرۆزەوە]] وەک "بەشێک لە سامانی کولتووری دوورگەی ئیرلەند" دانپێدانراون و لەلایەن [[فۆراس نا گایلگە|فۆراس نا گەیڵگ]] (پەیمانگای ئیرلەندی) و [[تا بۆرد ئۆ ئۆلستێر-سکۆتچ|Boord o Ulstèr-Scotch]] (دەزگای ئۆلستەر-سکۆتس) بەکاردێت. ==== سکۆتلەند ==== لە سکۆتلەندا، زمانی [[گادێلیی سکۆتی]] زمانێکی کەمینەیە و ٥٧،٣٧٥ کەس (١.١%ی دانیشتوانی سکۆتلەندی تەمەنیان لە سەرووی سێ ساڵەوەیە) قسەی پێدەکەن.<ref name="2011 Census of Scotland">[http://www.scotlandscensus.gov.uk/ods-web/data-warehouse.html 2011 Census of Scotland], Table QS211SC. Viewed 30 May 2014.</ref> ''[[یاسای زمانی گەیلیک (سکۆتلەندا) ٢٠٠٥|یاسای زمانی گەیلیک (سکۆتلەندا) ساڵی ٢٠٠٥]]'' پێگەیەکی فەرمی سنووردار بە زمانەکە دەبەخشێت و [[بۆرد نا گایدلیگ]] ئەرکی "دەستەبەرکردنی پێگەی زمانی گەیلیکی وەک [[زمانی فەرمی|زمانێکی فەرمی]] [[سکۆتلاند|سکۆتلەندا]] کە فەرمانی بە ڕێزگرتنی یەکسان بۆ زمانی ئینگلیزی" داوە، <ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Gaelic Language (Scotland) Act 2005|ناونیشان=http://www.opsi.gov.uk/legislation/scotland/acts2005/asp_20050007_en_1|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100907081446/http://www.opsi.gov.uk/legislation/scotland/acts2005/asp_20050007_en_1|بڵاوکەرەوە=Office of Public Sector Information|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٠٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٠}}</ref> زمانی سکۆتلەندی کە بەگشتی وەک زمانێکی جێرمانی ڕۆژئاوا مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت کە پەیوەندی بە ئینگلیزییەوە ھەیە بەڵام جیاوازە لە ئینگلیزی، ھیچ پێگەیەکی فەرمی نییە بەڵام وەک زمانێکی کەمینە ناسراوە و زمانی زۆرێک لە [[ئەدەبیاتی سکۆتلەندی|ئەدەبیاتی سکۆتلەندییە]] ، لەنێویاندا شیعرەکانی [[ڕۆبێرت بەرنز]]. ==== وێڵز ==== [[زمانی وێڵزی]] لە ناو [[وێڵز|وێڵزدا]] پێگەی فەرمی ھەیە و بەپێی [[سەرژمێری شانشینی یەکگرتوو لە ساڵی ٢٠١١|سەرژمێری ساڵی ٢٠١١]] ، ٥٦٢ ھەزار کەس قسەی پێدەکەن واتە ١٩%ی دانیشتووان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2011 Census: Key Statistics for Wales, March 2011|ناونیشان=http://ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-unitary-authorities-in-wales/stb-2011-census-key-statistics-for-wales.html#tab---Proficiency-in-Welsh|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=ONS|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20130605111007/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-unitary-authorities-in-wales/stb-2011-census-key-statistics-for-wales.html#tab---Proficiency-in-Welsh|url-status=dead}}</ref> دەستەی زمانی وێڵزی ( [[Bwrdd yr Iaith لەشجوانی|Bwrdd yr Iaith Gymraeg]] ) لە ڕووی یاساییەوە ئەرکی دڵنیابوونە لەوەی کە "لە بەڕێوەبردنی کاروباری گشتی و بەڕێوەبردنی دادپەروەریدا، پێویستە زمانەکانی ئینگلیزی و وێڵزی لەسەر بنەمای یەکسانی مامەڵەیان لەگەڵدا بکرێت". <ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Welsh Language Act 1993|ناونیشان=http://www.opsi.gov.uk/acts/acts1993/Ukpga_19930038_en_2.htm|بڵاوکەرەوە=Office of Public Sector Information|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٧}}</ref> ==== وابەستەییەکانی تاج: دوورگەی مان ==== ئینگلیزی ''بە دی فاکتۆ'' تاکە زمانی فەرمییە، ھەرچەندە چەند وشەیەکی گەلیکی مانکس (زمانی نیشتمانی مێژوویی) ھەندێک جار لە دامەزراوە حکومییەکاندا ڕووبەڕوو دەبنەوە، بە شێوەیەکی بەرچاو بۆ مەبەستی ھێما و ڕێوڕەسمی میدیای سەرەکی فێرکردنە لە یەک قوتابخانەی سەرەتاییدا. ==== ناوچە ئینگلیزییەکان ==== ===== کامبریا ===== لە ناوچەی کامبریادا کەو سەر بە بەریتانایە زمانی بنەڕەتی ئینگلیزییە و لە کۆندا لە سەدەکانی ١٣ و ١٤ دا بە زمانی کەمەریک قسەکراوە و لە ئێستاشدا لە ھەندێ ناوچەی سنوری بوونیان ماوە. ===== کۆرنواڵ ===== ئینگلزی زمانی فەرمی یاسیاییە لەم ناوچەیەدا و لە مێھوودا زمانی کۆرنشی لەلایەن دانیشتوانەکەیەوە قسەی پێدەکرا تا سەدەی بیستەم. === ویلایەتە یەکگرتووەکان === لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] زمانی ئینگلیزی ( [[ئینگلیزیی ئەمریکی|ئینگلیزی ئەمریکی]] ) زمانی نەتەوەییە تەنھا بە مانایەکی نافەرمی، بە ژمارە و بە پەیوەندی مێژوویی و ھاوچەرخ، دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بە ڕوونی ھیچ [[زمانی فەرمی|زمانێکی فەرمی]] ڕاناگەیەنێت، ھەرچەندە دەستوورەکە بە زمانی ئینگلیزی نووسراوە وەک ھەموو یاسا فیدراڵیەکان. لە ساڵی ١٩٧٣ەوە [[کۆنگرێسی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|گۆنگرێسی وویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] ھەموو ساڵێک ھەوڵدەدات لەلایەن سیناتۆرەکانیەوە زمانی ئینگلیزی وەک زمانی فەرمی بناسێنێت، بەڵام تا ئێستا نەچۆتە بواری جێبەجێکردنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=All legislation matching 'H.R.997'|ناونیشان=https://www.congress.gov/search?q=%7B%22source%22%3A%22legislation%22%2C%22search%22%3A%22h.r.997%22%7D|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=United States Congress}}</ref> === ڤێتنام === لە ووڵاتی [[ڤیێتنام|ڤێتنام]] [[زمانی ڤیێتنامی|زمانی ڤێتنامی]] ساڵانێکی زۆر بوو زمانی نیشتمانی ''دی فاکتۆ'' بوو، بەڵام تا فەرمانی ژمارە ٥ی دەستووری ساڵی ٢٠١٣ بوو کە [[زمانی ڤیێتنامی|زمانی ڤێتنامی]] بە فەرمی وەک زمانی نیشتمانی وەسف کرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Toàn văn Hiến pháp sửa đổi|ناونیشان=http://vnexpress.net/tin-tuc/thoi-su/quoc-hoi-thong-qua-hien-phap-sua-doi-2916328-p2.html|وێبگە=Tin nhanh VnExpress}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == ئەمانەش ببینە == * ئێتنۆلێکت * زمانی ڕەسەن * سیاسەتی زمان * زمانی ناوچەیی * زمانی ستاندارد * [[زمانی فەرمی]] * زمانی کارکردن * بزووتنەوەی زمانی بەنگالی لە بەنگلادیش * ئاژاوەگێڕییەکانی دژە ھیندی لە تامیل نادو لە ھیندستان * سیستەمی زمانی جیھانی == تێبینی و سەرچاوەکان == <references group="" responsive="0"></references> {{Nationalism}}{{Ethnicity}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|زمان|چاند}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]] [[پۆل:زمانی فەرمی]] [[پۆل:کلتوری ووڵاتان]] [[پۆل:زمانی فەرمی ووڵات و ناوچەکان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] [[پۆل:چاند بەپێی ھەرێم]] 91m0ocurgy17xapqbwxzi3ddwav60wt 1 237192 1582376 1468523 2026-05-09T01:20:39Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582376 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٦ بەستەری دەرەکیی [[زمانی نەتەوەیی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1082402 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130719130101/http://census/ بۆ http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/0 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20201215231030/https://www.africanews.com/2020/03/04/one-to-five-ethiopia-gets-four-new-federal-working-languages// بۆ https://www.africanews.com/2020/03/04/one-to-five-ethiopia-gets-four-new-federal-working-languages// زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170923082042/http://www.lmp.ucla.edu/Profile.aspx?LangID=63&menu=004 بۆ http://www.lmp.ucla.edu/Profile.aspx?LangID=63&menu=004 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140517144543/http://katiba.mobi/ بۆ http://katiba.mobi/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20141023100747/http://www.admin.ch/ch/e/rs/101/a4.html بۆ http://www.admin.ch/ch/e/rs/101/a4.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120603230650/http://www.nfp56.ch/f_projekt.cfm?kati=3 بۆ http://www.nfp56.ch/f_projekt.cfm?kati=3 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٠٤، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[زمانی نەتەوەیی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1083540 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140209234154/http://www.anc.tn/site/main/AR/docs/constit_proj_26012014.pdf بۆ http://www.anc.tn/site/main/AR/docs/constit_proj_26012014.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٠١، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[زمانی نەتەوەیی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1096111 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110604145028/http://www.legifrance.gouv.fr/html/constitution/constitution2.htm بۆ http://www.legifrance.gouv.fr/html/constitution/constitution2.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:٤٠، ٢ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[زمانی نەتەوەیی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1100001 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20121224074425/http://www.francophonie.org/IMG/pdf/La_francophonie_dans_le_monde_2006-2007.pdf بۆ http://www.francophonie.org/IMG/pdf/La_francophonie_dans_le_monde_2006-2007.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:٣٩، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[زمانی نەتەوەیی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1106742 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190819054232/https://www.parliament.bg/en/const بۆ https://www.parliament.bg/en/const زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠١:١٠، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[زمانی نەتەوەیی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1191470 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110927143100/http://www.finlex.fi/fi/laki/kaannokset/1995/en19951727.pdf بۆ http://www.finlex.fi/fi/laki/kaannokset/1995/en19951727.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:٠٢، ٤ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[زمانی نەتەوەیی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1191877 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120423074406/http://www.finlex.fi/fi/laki/ajantasa/1999/19990731 بۆ http://www.finlex.fi/fi/laki/ajantasa/1999/19990731 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:٠٨، ٦ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[زمانی نەتەوەیی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1197683 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180907231721/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/ بۆ http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:٢٦، ١٠ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١١ بەستەری دەرەکیی [[زمانی نەتەوەیی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1324631 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190528183121/http://www.axl.cefan.ulaval.ca/index.html بۆ http://www.axl.cefan.ulaval.ca/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20151106221006/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/0 بۆ http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/0 زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://www.africanews.com/2020/03/04/one-to-five-ethiopia-gets-four-new-federal-working-languages// *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120423074406/http://www.finlex.fi/fi/laki/ajantasa/1999/19990731 بۆ http://www.finlex.fi/fi/laki/ajantasa/1999/19990731 زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.legifrance.gouv.fr/html/constitution/constitution2.htm *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.lmp.ucla.edu/Profile.aspx?LangID=63&menu=004 *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180907231721/http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/ بۆ http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20141023100747/http://www.admin.ch/ch/e/rs/101/a4.html بۆ http://www.admin.ch/ch/e/rs/101/a4.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120603230650/http://www.nfp56.ch/f_projekt.cfm?kati=3 بۆ http://www.nfp56.ch/f_projekt.cfm?kati=3 زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.anc.tn/site/main/AR/docs/constit_proj_26012014.pdf *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.francophonie.org/IMG/pdf/La_francophonie_dans_le_monde_2006-2007.pdf تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٤٦، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[زمانی نەتەوەیی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1468522 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180115010604/http://www.nigeria-law.org/ConstitutionOfTheFederalRepublicOfNigeria.htm بۆ http://www.nigeria-law.org/ConstitutionOfTheFederalRepublicOfNigeria.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٤:٣٢، ٢٣ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[زمانی نەتەوەیی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582375 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130605111007/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-unitary-authorities-in-wales/stb-2011-census-key-statistics-for-wales.html بۆ http://ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census/key-statistics-for-unitary-authorities-in-wales/stb-2011-census-key-statistics-for-wales.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠١:٢٠، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) spjqq9pxg49ln95e1xc0fmhymke2byz 2 239162 1582280 1581093 2026-05-08T17:02:39Z Ari Qasm 57423 1582280 wikitext text/x-wiki == دەربارەی من == {{زانیاریدانی بەکارھێنەری ویکیپیدیا|ناو=ئارى|نەتەوە=[[کورد]]|وڵات={{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[کوردستان]]|شوێن=[[باشووری کوردستان]]،[[هەولێر]]|زمانەکان=[[کوردیی سۆرانی]]|ڕەگەز=[[نێر]]|ئایین=[[ئیسلام]]|وێنە=Flag of Kurdistan on ckb.wikipedia logo.svg|ڕەنگی فۆنت=Blue|ڕەنگ=Red|ئیمەیڵ=aricomputer52@gmail.com ariqasm580@gmail.com|قەبارەی وێنە=250|یەکەم دەستکاری=٩ی تەممووزی ٢٠٢٣|ژمارەی دەستکارییەکان=٣٠٠٠+|ڕێکەوتی بەشداربوون=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|فەیسبووک=}} {{سەرەتای کۆکردنەوە}} {{userbox | border-c = black | id = [[پەڕگە:Flag of South Korea.svg|75px|بێچوارچێوە|ناوەڕاست]] | id-c = white | info = ئەم بەکارھێنەر [[کۆریای باشوور]]ی خۆش دەوێت. | info-c = #FFFFFF | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} {{userbox | border-c = #B1DCFF | id = [[پەڕگە:Windows logo - 2012.svg|40px|بێچوارچێوە]] | id-c = white | info = ئەم بەکارھێنەرە [[ویندۆز ١٠]] بەکاردەھێنێت. | info-c = #B1DCFF | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} {{userbox | border-c = #F196A2 | id = [[پەڕگە:Wikilove3.png|45px|بێچوارچێوە]] | id-c = white | info = ئەم بەکارھێنەرە ئاڵوودەی [[ویکیپیدیا]] بووە. | info-c = #F196A2 | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} <includeonly>[[پۆل:بەکارهێنەرە کوردەکان]]</includeonly> <noinclude>[[پۆل:بۆکسەکانی بەکارھێنەر|{{PAGENAME}}]]</noinclude> {{userbox | border-c = #0A1769 | id = [[پەڕگە:Leo the Great and Attila by Raffael.png|80px]] | id-c = #0A1769 | info = ئەم بەکارھێنەرە زۆری حەز بە [[مێژوو]]ە | info-c = white | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} {{userbox | border-c = #0A1769 | id = [[پەڕگە:Napoleon in burning Moscow - Adam Albrecht (1841).jpg|80px]] | id-c = #0A1769 | info = ئەم بەکارھێنەرە حەز بە [[مێژووی سەربازی]] دەکات | info-c = white | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} {{userbox | border-c = #0A1769 | id = [[پەڕگە:میرنشینە کوردییەکان.jpg|80px]] | id-c = #0A1769 | info = ئەم بەکارھێنەرە حەز بە زانین دەکات دەربارەی سەردەمی [[میرنشینە کوردییەکان]] | info-c = white | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} {{userbox | border-c = #0A1769 | id = [[پەڕگە:Soran Emirate Flag2.png|80px]] | id-c = #FF0000 | info = ئەم بەکارھێنەرە حەزی بە لێکۆڵینەوەیە دەربارەی سەردەمی [[میرنشینی سۆران]] | info-c = white | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} {{userbox | border-c = #000000 | id = [[پەڕگە:Mir Muhammad.jpg|60px]] | id-c = #FFFFFF | info = ئەم بەکارھێنەرە سەرسامی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] و سەردەمەکەیەتی | info-c = #FFF1D3 | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} {{Userbox |border-c =black |border-s =black |id-c = black |info-c =yellow |id=[[پەڕگە:Citadel of Erbil.jpg|50px]] |info= <big>ئەم بەکارھێنەرە لە شاری '''[[ھەولێر]]''' دەژی یان شاری ھەولێری خۆش دەوێت.</big>}}[[پۆل:بەکارھێنەرانی ھەولێر|{{PAGENAME}}]] [[پۆل:بۆکسەکانی بەکارھێنەر|{{PAGENAME}}]] {{Userbox |border-c = #cdcdcd |border-s = 1 |id-c = #fff |id-fc = #000 |info-c = #ffffff |info-fc = #000 |id=[[File:Flag of Kurdistan on ckb.wikipedia logo.svg|43px]] |info= ئەم بەکارھێنەرە ئارەزووی پەرەسەندنی [[ویکیپیدیای کوردی]] دەکات. }}<includeonly>[[پۆل:بەکارھێنەرانی ئارەزوومەند بە پەرەسەندنی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی]] </includeonly><noinclude> [[پۆل:بۆکسەکانی بەکارھێنەر|{{PAGENAME}}]] [[پۆل:بەکارھێنەران|{{PAGENAME}}]] </noinclude> {{userbox | border-c = #FBD39C | id = [[پەڕگە:Nuvola apps kbackgammon.png|50px|بێچوارچێوە]] | id-c = #FBD39C | info = ئەم بەکارھێنەرە شارەزای [[تاوڵە|یاریی تاوڵەیە]]. | info-c = #FFF1D3 | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} {{userbox | border-c = white | id = [[پەڕگە:MedCom laurel.svg|45px|بێچوارچێوە]] | id-c = black | info = ئەم بەکارھێنەرە شانازی بە بەشداربوونی لە [[ویکیپیدیا]]دا دەکات. | info-c =green | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }} {{Userbox |border-c = #C00 |border-s = 1 |id-c = #fff |id-fc = #000 |info-c = #ddd |info-fc = #000 |id=[[پەڕگە:No smoking symbol.svg|45px]] |info= ئەم بەکارهێنەرە [[جگەرە]] ناکێشێت و هیواخوازیشە کەس جگەرە نەکێشێت! }}<includeonly>[[پۆل:بەکارھێنەرانی دژی جگەرەکێشان]] </includeonly><noinclude> [[پۆل:بۆکسەکانی بەکارھێنەر|{{PAGENAME}}]] </noinclude> {{Userbox |border-c =blue |border-s = |id-c = white |info-c = #BFD7FF |id=[[پەڕگە:Logo Real Madrid.png|40px]] |info= ئەم بەکارھێنەرە ھاندەری یانەی [[ڕیال مەدرید]]ە. }}{{userbox | border-c = Black | border-s = 1 | id = [[File:Pirate icon.gif|55px]] | id-c = Black | id-fc = {{{id-fc|black}}} | id-s = | info = ئەم بەکارھێنەرە پشتگیریی '''[[سزای مەرگ|{{color|#fa0505|سزای مەرگ}}]]''' دەکات. | info-a = center | info-c = Blue | info-fc = {{{info-fc|White}}} | info-s = {{{info-s|8}}} | usercategory = | nocat = {{{nocat|}}}}}<includeonly>[[پۆل:بەکارھێنەرانی ھاندەری ڕیال مەدرید|{{PAGENAME}}]]</includeonly> [[پۆل:بۆکسەکانی بەکارھێنەر|{{PAGENAME}}]] {|cellspacing="0" style="border:solid #00BFFF 2px; width:240px; background: #E0FFFF; margin:1px" |style="width:45px;height:45px;background: #00BFFF;align:center;float:center;font-size:0pt;font-weight:bold"| [[Image:SunsetBeach.jpg|75px]] |style="text-align:center;font-size:8pt;padding:0pt;font-weight:bold;color:#000;" | ئەم بەکارھێنەرە ئارەزوو بە [[ھاوین|وەرزی ھاوین]] دەکات. |}<noinclude> [[پۆل:بۆکسەکانی بەکارھێنەر]] {{userbox | border-c = darkgreen | info-c = #44e320 | id-c = | id-s = 1 | id = [[پەڕگە:Calligraphic representation of Muhammad's name.jpg|50px|بێچوارچێوە]] | info = ئەم بەکارھێنەرە پێغەمبەر [[محەممەد]]ی خۆش دەوێت و شانازیی پێ دەکات کە پێغەمبەری ئیسلامە.}}{{بەکارھێنەر دەستکاری|٣٠٠٠}}{{userbox | border-c = black | id = [[پەڕگە:Stipula fountain pen.jpg|70px|بێچوارچێوە]] | id-c = #0A1769 | info = ئەم بەکارھێنەرە گرینگییەکی زۆر بە ڕێنووس دەدات و خەتی خۆشە. | info-c = #CEA57C | info-a = center | nocat = {{{nocat|}}} }}{{بەکارهێنەری چاویلکە}}{{userbox | border-c = #fa0511 | info-c = #32CD32 | id-c = #fafa05 | id-s = 14 | id = [[File:Sunni Kurdish Flag.png|Kurdish flag with sunni shahada|80px]] | info = ئەم بەکارھێنەرە بیروڕای [[کوردایەتیی ئیسلامی]]ی ھەیە. }} {{Text-shadow|[[xtools:pages/ckb.wikipedia.org/Ari Qasm#0|وتارەکانم لە ویکیپیدیا]]}} {{کۆتایی کۆکردنەوە}} === وتارە باشەکانم: === * {{Flagicon image|Good article star tt.svg|border=No}} [[لەشکرکێشیی ماد و بابل بۆ سەر ئیمپراتۆریەتیی ئاشووری]] * {{Flagicon image|Good article star tt.svg|border=No}} [[ململانێی ماد و پارس]] * {{Flagicon image|Good article star tt.svg|border=No}} [[شەڕی سۆران و قاجاڕی (١٨٢٩–١٨٣٤)]] rerrkmavaop3o6bbngglshhpvh2858c 4 241625 1582346 1582035 2026-05-08T21:01:02Z AramBot 39807 بۆت: نوێکردنەوە 1582346 wikitext text/x-wiki {{ئەمانەش ببینە|ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە ناچالاکەکان}} {{چینی ناوەند}} پێرستی [[وپ:بۆت|بۆت]]ە چالاکەکانی ویکیپیدیا{{ھن}} بۆتی چالاک بە بۆتێک دەڵێن کە لە ٣٠ ڕۆژی ڕابردوو لانی کەم [[تایبەت:بەشدارییەکان|بەشدارییەکی]] ھەبووە.{{ھن}} لە ئێستادا ئەم ئامارە ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.{{ھن}} '''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ''٢١:٠١، ٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC)'' {{کۆتایی}} {| class="wikitable sortable" style="margin: auto;" |+ بۆتە چالاکەکان |- ! # !! بەکارھێنەر !! دوایین دەستکاری !! ژمارەی دەستکارییەکان !! مافەکان !! ڕێکەوتی خۆتۆمارکردن |- | ١ || [[بەکارھێنەر:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/InternetArchiveBot|٨ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٨٦٥٤٧ || bot || ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧ |- | ٢ || [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/AramBot|٨ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٣٥٥١٥٤ || bot,botadmin || ٤ی نیسانی ٢٠٢٠ |- | ٣ || [[بەکارھێنەر:Xqbot|Xqbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Xqbot|٨ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٢١٢٠١ || bot || ٣١ی ئابی ٢٠٠٩ |- | ٤ || [[بەکارھێنەر:Dexbot|Dexbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Dexbot|٨ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٨٣٩٩ || bot || ٢ی ئایاری ٢٠١٢ |- | ٥ || [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/MediaWiki message delivery|٤ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٣٤٦٦ || bot || ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] 5kfpiepzxeki4bglw1f6a2t3olgt9fh 0 245051 1582385 1506064 2026-05-09T05:29:01Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582385 wikitext text/x-wiki == سوخۆی سو-٥٧ == سوخۆی سو-٥٧(بە ئینگلیزی:Sukhoi su-57)فڕۆکەیەکی جووت بزوێنەری جۆری دزەکەر(stealth)ی فرەکارە،لە لایەن کۆمپانیای(Sukhoi)ـی ڕوسییەوە پەرەی پێدراوە و لە لایەن هێزی ئاسمانی ڕوسییاوە بە کاردێنرێ،تا ئێستا لە خزمەتتدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ=Russia’s 5th generation fighter jet named as SU-57|ناونیشان=https://tass.com/defense/960000|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=tass.com}}</ref> [[پەڕگە:Sukhoi Design Bureau, 054, Sukhoi T-50 (Su-57 prototype) (49581303977).jpg|وێنۆک|وێنەیەکی سوخۆی سو-٥٧]] فڕۆکەی سوخۆی سو-٥٧ یەکەمین فڕۆکەی ڕوسییەوە کە دیزاینی تەکنەلۆژیای (دزەکردن)ـی تێدا بە کارهاتبێ،وادادەنرێ بکرێتە بنچینە بۆ خێزانی فڕۆکە جەنگییەکانی جۆری دزەکردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Sukhoi Company launches flight tests of PAK FA advanced tactical frontline fighter|ناونیشان=http://sukhoi.org/eng/news/company/?id=3143|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئایاری ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110501030735/http://sukhoi.org/eng/news/company/?id=3143}}</ref> فڕۆکەکە لە جیلی نەوەی پێنجەمە و ئەوەی لێ چاوەڕوان کراوە کە جێی میگ-٢٩ و [[سوخۆی سو-٢٧]] بگرێتەوە لە سوپای ئاسمانی ڕوسیا،وە خراویشەتە بازاڕاوە بۆ هەناردەکردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Latest Russian Fighter Jet: The Sukhoi Su-57|ناونیشان=https://ts2.shop/en/posts/the-latest-russian-fighter-jet-the-sukhoi-su-57|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=ts2.shop|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231207182541/https://ts2.shop/en/posts/the-latest-russian-fighter-jet-the-sukhoi-su-57#:~:text=Summary:,in%20the%20Russian%20Air%20Force|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> یەکەمین فڕینی فڕۆکەکە لە ٢٩ی کانونی دووەمی ٢٠١٠ بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sukhoi Su-57 Stealthy Multi-Role Fighter {{!}} MilitaryToday.com|ناونیشان=https://www.militarytoday.com/aircraft/sukhoi_pak_fa.htm|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.militarytoday.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231207180843/https://www.militarytoday.com/aircraft/sukhoi_pak_fa.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ژمارەی فڕۆکەکانی سوخۆی سو-٥٧ تا ساڵی ٢٠٢٣ ژمارەیان ١٠ دانە بووە بەڵام پلان وایە تا ساڵی ٢٠٢٨ ژمارەیان بەرز کرێتەوە بۆ ٧٦ دانە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Epstein|یەکەم=Jake|سەردێڕ=Where's the Su-57? The war in Ukraine is what fifth-generation fighter jets were made for, but Russia's Felon has largely been missing in action|ناونیشان=https://www.businessinsider.com/fifth-generation-jets-made-ukraine-war-russia-su-57-missing-2023-10|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Business Insider|زمان=en-US}}</ref> == دیزاین == دیزاینی فڕۆکەکە بە شێوەی جۆری دزەکردن وفرە ڕۆڵ دیزاین کراوە،سیستەمی هەستەوەری پێشکەوتوو وەک ڕاداری(active phased-array)تێدا بە کارهاتووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Six radars and six more remarkable traits of the Su-57 Felon|ناونیشان=https://bulgarianmilitary.com/2023/06/02/six-radars-and-six-more-remarkable-traits-of-the-su-57-felon/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=en-US}}{{بەستەری مردوو|url=https://bulgarianmilitary.com/2023/06/02/six-radars-and-six-more-remarkable-traits-of-the-su-57-felon/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref>،ماددەکانی بەکارهاتوو بریتین لە <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Sukhoi su-57|بڵاوکەرەوە=Yerim gordon & dimitry komissarov|ساڵ=٢٠٢١|ژپنک=٩٧٨١٩١٠٨٠٩٩٣٨}}</ref>: ٪٤٠ - ٪٤٤.٥ پێکهاتووە لە ئەلەمنیۆم ٪١٨.٦ [[تیتانیۆم]] ئەوی ماوە پێکهاتوون لە ئاوێتەکان == بزوێنەر == فرۆکەکە دوو بزوێنەری هەیە کە یەکێکیان لە خێزانی(saturn AL-31) و جۆری (AL-41F1)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sukhoi Su-57 Felon Fighter Jet, Russia|ناونیشان=https://www.airforce-technology.com/projects/sukhoi-su-57-felon-fighter-jet-russia/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Airforce Technology|زمان=en-US}}</ref> == چەک == فڕۆکەی سوخۆی سو-٥٧ دوو چەکی سەرەکی هەیە کە هەریەکەیان بە نزیکەیی ٤.٤مەتر درێژن وە ٩٠ سانتیمەتر پانن،هەروەها دوو چەکی لاوەکیش کە ئەویش دەکەوێتە ژێر باڵەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Грузовой отсек самолета|ناونیشان=https://findpatent.ru/patent/261/2614871.html|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=findpatent.ru}}</ref> == جۆرەکانی == Su-57 su-57E su-57M FGFA == تایبەتمەندییەکانی <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sukhoi Su-57|ناونیشان=https://flight.fandom.com/wiki/Sukhoi_Su-57|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Flight Sim Wiki|زمان=en}}</ref> == * درێژی :٢٠.١مەتر * درێژی باڵ؛١٤.١مەتر * بەرزی:٤.٦ مەتر * ڕووبەری باڵ:٧٨.٨مەتر دووجا * بارستایی:١٨٠٠٠کیلۆگرام(لە بەتاڵیدا) خێرایی:٢.١٣٥ کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکا == سەرچاوەکان == <references group="https://www.businessinsider.com/fifth-generation-jets-made-ukraine-war-russia-su-57-missing-2023-10#:~:text=The%20first%20Su%2D57%20was,increase%20to%2076%20by%202028 https://tass.com/defense/960000 بڵاو کردنەوە:١١/٨/٢٠١٧ https://web.archive.org/web/20110501030735/http://sukhoi.org/eng/news/company/?id=3143 بڵاو کردنەوە؛٢٩/١/٢٠١٠ https://bmpd.livejournal.com/4635723.html بڵاوکردنەوە:٢٨/١٢/٢٠٢٢ گۆڤاری sukhoi su-57 نوسینی:yerim gordon-demitriy komissarov ساڵی بڵاو بوونەوە:٢٠٢١ لاپەڕە ٣١٢ https://web.archive.org/web/20100201002003/http://www.npo-saturn.ru/?act=gm_look&id=1264762617 ٢٩/١/٢٠١٠ https://findpatent.ru/patent/261/2614871.html ٢٤/٧/٢٠١٥ پەرتوکی:Su-57 felon نوسینی:بوتۆوسکی،ساڵی ٢٠٢١ پەڕەی:٥٧ گۆڤاری sukhoi su-57 نوسینی:yerim gordon-demitriy komissarov ساڵی بڵاو بوونەوە:٢٠٢١ چاپتەر:٧ (لەمەیان تایبەتمەندییەکان باس کراوە)" responsive="" /> {{تووڵی دەروازە|شەڕ|ھیندستان|ڕووسیا|فڕین|دەیەی ٢٠١٠}} {{پۆلی کۆمنز|Sukhoi Su-57}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 3d6qj87u1gqs0lnz0d5nnyvrgfk76c3 0 245980 1582356 1504161 2026-05-08T22:52:58Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582356 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person|name=دەیڤید ھۆڵمز|image=|alt=|caption=|birth_name=|birth_date=١٩٨٣/١٢/١|birth_place=|death_date=<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} Death date then birth -->|death_place=|occupation={{hlist|پۆدکاست|ئەکتەر}}|years_active=٢٠٠١–ئێستا|website=|image_size=|other_names=|spouse=|domestic_partner=}} '''دەیڤید ھۆڵمز''' ({{بە ئینگلیزی|David Holmes}}؛ لەدایکبووی 1ی کانوونی دووەمی ١٩٨٣) پێشکەشکاری پۆدکاستێکی بەریتانییە و پێشتر ئەکتەر بووە. == پیشە == ھۆڵمز دووانەی دانیال ڕادکلیف بوو وەک ھاری پۆتەر لە شەش فیلمی یەکەمی زنجیرە لە فیلمەکانی ھاری پۆتەردا. لە فیلمی ھاری پۆتەر و بەردی فەیلەسوفدا ڕۆڵی لێدەرێکی سلیزەرینی گێڕاوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=O'Shea|یەکەم=Lucy|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Daniel Radcliffe Joins Former Stunt Double in New Podcast Series|ناونیشان=https://www.mugglenet.com/2020/05/daniel-radcliffe-joins-former-stunt-double-in-new-podcast-series/|ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=MuggleNet|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20230715170205/https://www.mugglenet.com/2020/05/daniel-radcliffe-joins-former-stunt-double-in-new-podcast-series/|url-status=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Smith|یەکەم=Louie|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Harry Potter stuntman David Holmes speaks of moment he was left paralysed in horror film accident|ناونیشان=http://www.mirror.co.uk/news/real-life-stories/harry-potters-stunt-wizard-speaks-3279214|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=Daily Mirror|زمان=en}}</ref> بەڵام ھەڵەیەک لە کریدتەکانی فیلمەکەدا ھاتووە کە لەبری ئەوە ڕۆڵی کارەکتەری ئادریان پوسی دەگێڕێت؛ ئەو ڕۆڵە لە ڕاستیدا لەلایەن سکۆت فیرنەوە ڕۆڵی تێدا گێڕا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=13 things you didn't know about Harry Potter - These facts are not even in the movie (With Pictures) {{!}} Page 7 of 12|ناونیشان=https://theinfong.com/2017/01/13-things-didnt-know-harry-potter-facts-not-even-movie-pictures/|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=Theinfong|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231122014656/https://theinfong.com/2017/01/13-things-didnt-know-harry-potter-facts-not-even-movie-pictures/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/4420403/Harry-Potter-stuntman-David-Holmes-vows-to-return-to-work.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090202145759/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/4420403/Harry-Potter-stuntman-David-Holmes-vows-to-return-to-work.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی شوباتی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Harry Potter Stuntman David Holmes Vows to Return to Work – The Harry Potter Stuntman Injured in a Fall on the Film Set Has Vowed to Return to Work, Despite Fears He May Be Paralysed|یەکەم=Lucy|دوایین=Cockcroft|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠٠٩|ئیش=[[The Daily Telegraph]]|شوێن=London|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nelmes|یەکەم=Amy|ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Harry Potter stuntman suffers horror injury in film set explosion|ناونیشان=https://www.mirror.co.uk/tv/tv-news/harry-potter-stuntman-suffers-horror-373575|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|ئیش=[[Daily Mirror]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Harry Potter stuntman David Holmes speaks of moment he was left paralysed in horror film accident|یەکەم=Louie|دوایین=Smith|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.mirror.co.uk/news/real-life-stories/harry-potter-stuntman-david-holmes-3279214|ئیش=[[Daily Mirror]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ژیاننامە|شانشینی یەکگرتوو}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە خاوەن پێداویستییە تایبەتەکانی بەریتانیا]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١]] la07z9cmg27kkatdvm7wy3yelzt466m 4 249434 1582350 1579852 2026-05-08T22:02:27Z Alexis Jazz 32099 Updating gadget usage statistics from [[Special:GadgetUsage]] ([[phab:T121049]]) 1582350 wikitext text/x-wiki {{#ifexist:Project:GUS2Wiki/top|{{/top}}|This page provides a historical record of [[Special:GadgetUsage]] through its page history. To get the data in CSV format, see wikitext. To customize this message or add categories, create [[/top]].}} داتای خوارەوە cacheکراوە و دوایین جار لە 2026-05-07T05:53:08Z نوێ کراوەتەوە. لە cacheدا لانی زۆر {{PLURAL:5000|یەک ئەنجام|5000 ئەنجام}} لەبەردەستە. {| class="sortable wikitable" ! ئامراز !! data-sort-type="number" | ژمارەی بەکارھێنەران !! data-sort-type="number" | بەکارھێنەرە چالاکەکان |- |AncreTitres || 18 || 4 |- |AutoUserStatus || 45 || 10 |- |BandeauxPortails || 57 || 11 |- |BiDiEditing || 28 || 4 |- |Bijar || 4 || 2 |- |Cat-a-lot || 51 || 11 |- |CatMaker || 86 || 14 |- |ChangeMonth || 33 || 1 |- |CleanDeleteReasons || 2 || 1 |- |CollapsibleNav || 11 || 2 |- |CommentsInLocalTime || 25 || 3 |- |DeleteBot || 2 || 2 |- |DisambiguationLinks || 25 || 4 |- |DiscussionCloser || 24 || 6 |- |DotsSyntaxHighlighter || 39 || 7 |- |ExternalSearch || 32 || 7 |- |Extra-Editbuttons || 114 || 14 |- |FlecheHaut || 42 || 7 |- |GlobalWatchlist || 23 || 4 |- |GoogleTrans || 51 || 4 |- |GreenRedirects || 29 || 7 |- |HideExLinkIcon || 18 || 3 |- |HideFundraisingNotice || 19 || 3 |- |HideInterwikiSearchResults || 17 || 2 |- |HighlightMyName || 40 || 10 |- |HistoryCount || 34 || 8 |- |HotCat || 126 || 13 |- |InterwikiOrder || 34 || 5 |- |JustifyParagraphs || 33 || 6 |- |LinkTranslator || 31 || 6 |- |LinksInfo || 20 || 4 |- |MenuTabsToggle || 10 || 0 |- |MuttasilAmLa || 34 || 5 |- |Navigation popups || 30 || 5 |- |NewImageThumb || 14 || 1 |- |NewPP-report || 36 || 6 |- |NoAnimations || 28 || 7 |- |NoSmallFonts || 14 || 2 |- |Numeral converter || 30 || 5 |- |OldDiff || 24 || 2 |- |OrphanCheck || 32 || 7 |- |PageDescriptions || 12 || 0 |- |PrettyLog || 31 || 5 |- |PrintOptions || 32 || 5 |- |ProveIt || 34 || 6 |- |RedirectMaker || 75 || 13 |- |ReferenceTooltips || 9 || 1 |- |RenommageCategorie || 3 || 2 |- |ReqRev || 29 || 6 |- |ReqUpl || 34 || 10 |- |ShortNSSearch || 38 || 4 |- |Shortdesc-helper || 21 || 4 |- |StickyTableHeaders || 30 || 5 |- |SubPages || 57 || 8 |- |Talikat || 27 || 4 |- |ToolsIcon || 21 || 6 |- |TranslationAssistant || 34 || 5 |- |TranslationHelper || 63 || 5 |- |Twinkle || 30 || 7 |- |UTCLiveClock || 54 || 4 |- |UploadTemplates || 13 || 3 |- |VeSuperTool || 1 || 1 |- |WhatLinksHereActionLinks || 33 || 6 |- |WikidataInfo || 42 || 7 |- |WikidataTab || 40 || 5 |- |XTools-ArticleInfo || 50 || 11 |- |addsection-plus || 21 || 6 |- |asbox || 74 || 11 |- |autocomplete || 34 || 7 |- |autosign || data-sort-value="Infinity" | بنچینەیی || data-sort-value="Infinity" | بنچینەیی |- |censorship || 21 || 3 |- |close || 9 || 5 |- |dark-mode || 7 || 1 |- |dark-mode-toggle || 10 || 1 |- |disablesuggestions || 14 || 2 |- |dropdown-menus || 32 || 7 |- |editsection-left || 33 || 3 |- |edittop || 68 || 7 |- |exlinks || 29 || 3 |- |hdedit || 29 || 6 |- |hidebotedits || 35 || 5 |- |lastdiff || 24 || 5 |- |lastedited || 38 || 6 |- |markblocked || 35 || 7 |- |microblog || 21 || 4 |- |mobile-sidebar || 25 || 2 |- |modrollback || 5 || 2 |- |newsectionbottom || 12 || 0 |- |osm || 21 || 4 |- |purgetab || 40 || 7 |- |quickLinker || 42 || 11 |- |removeAccessKeys || 15 || 1 |- |responsiveContent || 7 || 0 |- |script-installer || 34 || 7 |- |searchFocus || 25 || 3 |- |signit || 19 || 2 |- |stru-contavisite || 28 || 4 |- |talkStyle || 13 || 0 |- |tasks || 36 || 5 |- |trending || 54 || 8 |- |userinfo || 47 || 11 |- |watchlist || 25 || 4 |- |widensearch || 7 || 0 |} * [[تایبەت:GadgetUsage]] * [[m:Meta:GUS2Wiki/Script|GUS2Wiki]] <!-- data in CSV format: AncreTitres,18,4 AutoUserStatus,45,10 BandeauxPortails,57,11 BiDiEditing,28,4 Bijar,4,2 Cat-a-lot,51,11 CatMaker,86,14 ChangeMonth,33,1 CleanDeleteReasons,2,1 CollapsibleNav,11,2 CommentsInLocalTime,25,3 DeleteBot,2,2 DisambiguationLinks,25,4 DiscussionCloser,24,6 DotsSyntaxHighlighter,39,7 ExternalSearch,32,7 Extra-Editbuttons,114,14 FlecheHaut,42,7 GlobalWatchlist,23,4 GoogleTrans,51,4 GreenRedirects,29,7 HideExLinkIcon,18,3 HideFundraisingNotice,19,3 HideInterwikiSearchResults,17,2 HighlightMyName,40,10 HistoryCount,34,8 HotCat,126,13 InterwikiOrder,34,5 JustifyParagraphs,33,6 LinkTranslator,31,6 LinksInfo,20,4 MenuTabsToggle,10,0 MuttasilAmLa,34,5 Navigation popups,30,5 NewImageThumb,14,1 NewPP-report,36,6 NoAnimations,28,7 NoSmallFonts,14,2 Numeral converter,30,5 OldDiff,24,2 OrphanCheck,32,7 PageDescriptions,12,0 PrettyLog,31,5 PrintOptions,32,5 ProveIt,34,6 RedirectMaker,75,13 ReferenceTooltips,9,1 RenommageCategorie,3,2 ReqRev,29,6 ReqUpl,34,10 ShortNSSearch,38,4 Shortdesc-helper,21,4 StickyTableHeaders,30,5 SubPages,57,8 Talikat,27,4 ToolsIcon,21,6 TranslationAssistant,34,5 TranslationHelper,63,5 Twinkle,30,7 UTCLiveClock,54,4 UploadTemplates,13,3 VeSuperTool,1,1 WhatLinksHereActionLinks,33,6 WikidataInfo,42,7 WikidataTab,40,5 XTools-ArticleInfo,50,11 addsection-plus,21,6 asbox,74,11 autocomplete,34,7 autosign,default,default censorship,21,3 close,9,5 dark-mode,7,1 dark-mode-toggle,10,1 disablesuggestions,14,2 dropdown-menus,32,7 editsection-left,33,3 edittop,68,7 exlinks,29,3 hdedit,29,6 hidebotedits,35,5 lastdiff,24,5 lastedited,38,6 markblocked,35,7 microblog,21,4 mobile-sidebar,25,2 modrollback,5,2 newsectionbottom,12,0 osm,21,4 purgetab,40,7 quickLinker,42,11 removeAccessKeys,15,1 responsiveContent,7,0 script-installer,34,7 searchFocus,25,3 signit,19,2 stru-contavisite,28,4 talkStyle,13,0 tasks,36,5 trending,54,8 userinfo,47,11 watchlist,25,4 widensearch,7,0 --> l5tu267op08sd9q4hozumngywdw9zg9 0 252502 1582305 1575432 2026-05-08T17:19:19Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582305 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''دادگای دوورخستنەوەی تیرۆریستانی بیانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان''' دادگایەکی تایبەتە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان کە لە ساڵی ١٩٩٦دا بۆ دیاریکردنی ئەوەی دروست کراوە کە ئایا بیانییەکان (نا-هاووڵاتییان) دەبێت لە ویلایەتە یەکگرتووەکان دووربخرێنەوە لەسەر ئەو بنەمایەی کە ئەوان تیرۆریستن.<ref name="ligree-toomuch">{{بیرخستنەوەی وێب |last=[[Linda Greenhouse]] |ڕێکەوت=August 7, 2013 |ناونیشان=http://opinionator.blogs.nytimes.com/2013/08/07/too-much-work/ |ڕێکەوتی سەردان=August 8, 2013 |وێبگە=Opinionator blog—A Gathering of Opinion From Around the Web}}</ref> دادگاکە تا ئێستا هیچ ڕێوشوێنێکی دادگایی ئەنجام نەداوە. لە پێنج [[دادگا فیدراڵییەکان لە ئەمریکا|دادوەری ماددەی سێیەم]] پێکدێت، کە لەلایەن [[سەرۆکی دادوەری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سەرۆکی دادوەری ویلایەتە یەکگرتووەکان]]ەوە هەڵدەبژێردرێن.<ref name="initial-members">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 1996 |ناونیشان=http://www.uscourts.gov/news/TheThirdBranch/96-09-01/Alien_Terrorist_Removal_Court_Members_Selected.aspx |ڕێکەوتی سەردان=August 8, 2013 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠١٢ |archive-url=https://web.archive.org/web/20120416081323/http://www.uscourts.gov/news/TheThirdBranch/96-09-01/Alien_Terrorist_Removal_Court_Members_Selected.aspx |url-status=dead }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 62wdnwq5ycswfbmudqndg0bq62jwxwd 1582321 1582305 2026-05-08T20:00:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582321 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''دادگای دوورخستنەوەی تیرۆریستانی بیانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان''' دادگایەکی تایبەتە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان کە لە ساڵی ١٩٩٦دا بۆ دیاریکردنی ئەوەی دروست کراوە کە ئایا بیانییەکان (نا-هاووڵاتییان) دەبێت لە ویلایەتە یەکگرتووەکان دووربخرێنەوە لەسەر ئەو بنەمایەی کە ئەوان تیرۆریستن.<ref name="ligree-toomuch">{{بیرخستنەوەی وێب |last=[[Linda Greenhouse]] |ڕێکەوت=August 7, 2013 |ناونیشان=http://opinionator.blogs.nytimes.com/2013/08/07/too-much-work/ |ڕێکەوتی سەردان=August 8, 2013 |وێبگە=Opinionator blog—A Gathering of Opinion From Around the Web}}</ref> دادگاکە تا ئێستا هیچ ڕێوشوێنێکی دادگایی ئەنجام نەداوە. لە پێنج [[دادگا فیدراڵییەکان لە ئەمریکا|دادوەری ماددەی سێیەم]] پێکدێت، کە لەلایەن [[سەرۆکی دادوەری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سەرۆکی دادوەری ویلایەتە یەکگرتووەکان]]ەوە هەڵدەبژێردرێن.<ref name="initial-members">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 1996 |ناونیشان=http://www.uscourts.gov/news/TheThirdBranch/96-09-01/Alien_Terrorist_Removal_Court_Members_Selected.aspx |ڕێکەوتی سەردان=August 8, 2013 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠١٢ |archive-url=https://web.archive.org/web/20120416081323/http://www.uscourts.gov/news/TheThirdBranch/96-09-01/Alien_Terrorist_Removal_Court_Members_Selected.aspx |url-status=dead }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} dy1a4ys0bnmhnhub9wj5ib7kgltjo7c 0 253673 1582377 1504807 2026-05-09T02:09:05Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582377 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''{{Infobox prison|prison_name=زیندانی ئەباشیری|image=Abashiri prison.jpg|image_size=240px|location=ئەباشیری، ھۆکایدۆ، ژاپۆن|coordinates={{Coord|44|0|59.7|N|144|13|51.8|E|region:JP| display=it}}|pushpin_map=|pushpin_mapsize=|status=چالاکە|classification=|capacity=|population=|opened=١٨٩٠|managed_by=[[Ministry of Justice (Japan)|وەزارەتی داد]]|warden=}}زیندانی ئەباشیری''' زیندانێکە لە شاری ئەباشیری لە [[ھۆکایدۆ|پارێزگای هۆکایدۆ]] کە لە ساڵی ١٨٩٠ کراوەتەوە، دەکەوێتە باکووری دووری ژاپۆن، لە نزیک ڕووباری ئەباشیری و ڕۆژهەڵاتی چیای تێنتۆ. ئەو زیندانیانە دەگرێتەوە کە سزای کەمتر لە دە ساڵیان هەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Inmates in Hokkaido raise beef cattle to learn about value of life|ناونیشان=https://www.japantimes.co.jp/news/2015/06/23/national/inmates-hokkaido-raise-beef-cattle-learn-value-life/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[The Japan Times]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150628221110/https://www.japantimes.co.jp/news/2015/06/23/national/inmates-hokkaido-raise-beef-cattle-learn-value-life/#.WqBv2nxG3IU|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەشە کۆنەکانی زیندانەکە لە ساڵی ١٩٨٣ گواسترانەوە بۆ بنکەی چیای تێنتۆ، لەوێ وەک تاکە مۆزەخانەی زیندانەکانی وڵاتەکە بەڕێوەدەچن. == مێژوو == بۆ زیادکردنی ژمارەی دانیشتوانی ژاپۆنییەکان لە [[ھۆکایدۆ|دوورگەکەدا]] وەک بەشێک لە [[چاکسازییەکانی مێیجی]]، حکوومەتی مێیجی سیاسەتی گواستنەوەی سزای بۆ هۆکایدۆ لە ساڵی ١٨٦٨ جێبەجێکرد.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Sakata|یەکەم=Minako|ڕێکەوت=ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=The Transformation of Hokkaido from Penal Colony to Homeland Territory|ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/journals/international-review-of-social-history/article/transformation-of-hokkaido-from-penal-colony-to-homeland-territory/4A3F7C91B6D1F8361126E442A0FFC19B|journal=International Review of Social History|زمان=en|بەرگ=٦٣|issue=S26|پەڕەکان=١٠٩–١٣٠|doi=10.1017/S002085901800024X|issn=0020-8590|doi-access=free|hdl-access=free|hdl=2381/42211}}</ref> لە نیسانی ١٨٩٠ حکوومەتی مێیجی زیاتر لە هەزار زیندانی سیاسی ڕەوانەی گوندی دابڕاوی ئەباشیری کرد. زۆرێک لەو زیندانییە سیاسیانە سامورایی [[زنجیرە شۆگنی تۆکوگاوا|سەردەمی تۆکوگاوا]] بوون کە لە سەردەمی یاخیبووانی ساتسوما لە ساڵی ١٨٧٧دا سزا دراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Volger|یەکەم=Pia|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥|سەردێڕ=Blurring the boundaries: prisons and settler society in Hokkaido|ناونیشان=https://www.iias.asia/sites/default/files/2020-11/IIAS_NL39_08.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=Cultures of confinement: a global history of the prison}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.iias.asia/sites/default/files/2020-11/IIAS_NL39_08.pdf |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> زیندانییەکان ناچار بوون چەندین ئەرکی جۆراوجۆر لە دارتاشییەوە تا کشتوکاڵ ئەنجام بدەن.<ref name=":0" /> خراپی کوالیتی ئاو لە ناوچە دراوسێکاندا، سزادراوانی ناچار کرد بۆری ئاو و بەنداو و کۆگاکانی ئاو دروست بکەن بۆ دابینکردنی ئاوی خواردنەوەی خۆیان و ئاودێریکردنی کێڵگەکانی دراوسێ.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Song|یەکەم=Lei|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Panoptic apparatus: a study of the Japanese-built prisons in colonial Taiwan (1895–1945)|ناونیشان=https://doi.org/10.1080/13467581.2021.1941984|journal=Journal of Asian Architecture and Building Engineering|بەرگ=٢١|issue=4|پەڕەکان=١٢٤٤–١٢٦١|doi=10.1080/13467581.2021.1941984|issn=1346-7581|doi-access=free}}</ref> جگە لەوەش، سزادراوانی زیندانی ئەباشیری ناچار بوون ڕێگایەک دروست بکەن کە ناوچەکە بە باشووری خاکی ژاپۆن ببەستێتەوە کە دانیشتووانی زیاترە.<ref name="japtimes">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kosaka|یەکەم=Kris|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠١٣|سەردێڕ=Abashiri astounds with its ice and convict connections|ناونیشان=https://www.japantimes.co.jp/life/2013/03/24/travel/abashiri-astounds-with-its-ice-and-convict-connections/#.WqBy3XxG3IU|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[The Japan Times]]}}</ref> حکوومەت زیندانییەکانی بەکاردەھێنا بۆ دروستکردنی ڕێگایەکی گەورە لە هۆکایدۆ. ئەمەش وایکرد کارێکی سەخت و مەترسیدار ئەنجام بدەن بە خواردن و پشوویەکی زۆر کەم و زۆرێک لە زیندانییەکان .بەدرێژایی بەشێک لە ڕێگای نێوان ئەباشیری و ئەساھیکاوا گیانیان لەدەست دا. ئەم رووداوەش بووە هۆی ئەوەی کە ڕێگاکە بە ڕێگای زیندانییەکان ناوببرێت.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=From "Convict" to "Victim": Commemorating Laborers on Hokkaido’s Central Road|ناونیشان=https://apjjf.org/2019/06/Solis.html|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=The Asia-Pacific Journal: Japan Focus}}</ref> بارودۆخی سەرەتایی زیندانەکە زۆر سەخت بوو، وەک کەمی خۆراک و پشوودان، زیاتر لە ٢٠٠ زیندانی لە ئەنجامی بەدخۆراکی و ڕووداوەوە مردن و ئەو سزایانەشی بەسەریان دەسەپێنرا لە هەوڵدان بۆ ڕاکردنیان لە زیندان.<ref name=":2" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Abashiri Prison Museum {{!}} Japan Experience|ناونیشان=https://www.japan-experience.com/all-about-japan/sapporo/museums-galleries/abashiri-prison|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.japan-experience.com|زمان=en}}</ref>{{Wide image|Abashiri prison01.JPG|500px|وینەی زیندانەکە لە حوزەیرانی ٢٠١٠}} == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.kangoku.jp/multilingual_english/ وێبگەی فەرمی]{{پۆلی کۆمنز|Abashiri Prison|زیندانی ئەباشیری}} {{authority control}}{{کۆلکە}}{{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|یاسا||||}} [[پۆل:باڵەخانە و پێکهاتەکان لە هۆکایدۆ]] [[پۆل:زیندانەکانی ژاپۆن]] [[پۆل:مۆزەخانەکان لە ھۆکایدۆ]] ls4u93fsvh320m6maykv90o07d1m5eu 0 253851 1582318 1579806 2026-05-08T19:44:56Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582318 wikitext text/x-wiki {{ویکیسازی}} {{ڕۆمانە کوردییەکان|2=ڕۆمانی فڕینی پردەکان.}}[[دڵشاد ڕەزاق ڕەسوڵ]] ناسراو بە ([[دڵشاد کاوانی]])[[پەڕگە:دڵشاد_ڕەزای_کاوانی.jpg|alt=لە دایکبووی شاری قەزوین. ئێران.|دڵشاد کاوانی نووسەر و ڕۆماننووس {| class="wikitable" !ناو !دڵشاد کاوانی |- |پیشە |نووسەر و ڕۆماننووس و وەرگێڕ. |- |لە دایکبووی |١/٧/١٩٧٨ |- |شوێنی لە دایکبوون |قەزوین. ئێران. |- |دەستپێکردنی نووسین |١٩٩٦ |- |شوێنی نیشتەجێبوون |شەقڵاوە. هەولێر. باشووری کوردستان |- |زمانەکانی |کوردی. عەرەبی. فارسی. ئینگلیزی. |- |کتێبە چاپکراوەکانی |چواردە کتێب. |- |کتێبە چاپنەکراوەکانی |دوانزە کتێب. |- |خەڵاتەکانی بەدەستی هێناوە |حەڤدە خەڵاتی ناوخۆیی و دەرەوە. |- |بڕوانامەكانی بەدەستی هێناوە |بیست و چوار ناوخۆیی و دەرەوە. |} |وێنۆک|220x220پیکسڵ]] == ژیاننامەی نووسەر == نووسەر و وەرگێڕ و چیرۆکنووس ڕۆماننووس و ڕۆژنامەنووس. چالاکوان لە بواری ڕێکخراوەیی و مافەکانی مرۆڤ. لەدایکبووی 01-07-1978 شاری [[قەزوین|قەزوینی]] وڵاتی ئێرانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=کوردیپێدیا|یەکەم=Kurdipedia-|سەردێڕ=دڵشاد کاوانی|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=20210324200304393131|ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Kurdipedia.org}}</ref> نووسەر تاکوو ئێستا خاوەنی (17) خەڵات و زیاتر لە (24) بڕوانامەی ڕێزلێنانی ئەدەبیی و ڕۆژنامەنووسییە.[https://kurdipedia.org/default.aspx?q=20210324200304393131&lng=3]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=میدیا |یەکەم=گوڵان |سەردێڕ=دڵشاد كاوانی كتێبی(فەلسەفەی بیركردنەوە)ی بڵاوكردەوە |ناونیشان=https://www.gulanmedia.com/so/story/334590/%D8%AF%DA%B5%D8%B4%D8%A7%D8%AF-%D9%83%D8%A7%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%83%D8%AA%DB%8E%D8%A8%DB%8C(%D9%81%DB%95%D9%84%D8%B3%DB%95%D9%81%DB%95%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95)%DB%8C-%D8%A8%DA%B5%D8%A7%D9%88%D9%83%D8%B1%D8%AF%DB%95%D9%88%DB%95?fbclid=IwY2xjawI0B_BleHRuA2FlbQIxMQABHS_vLeJZRLsgL9pz8zI8re6GUCGv5nhyF_S8AW_ZN9y07iJcamcuxdkgGg_aem_M-Uo9t9w6BIlouT-RS_Gog |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=گوڵان مێدیا |زمان=so}}</ref> بە دەیان وتار و چاوپێکەوتن و نووسین لە ڕۆژنامە و گۆڤار و وێب سایتەکانی کوردستان و جیهان لە وانە ڕۆژنامەی گاردیان و تایمز، ویب سایتی بەناوبانگی بەریتانی Iwprو <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=يعزف العراقيون عن اطباء الاسنان الى شجرة العجائب|ناونیشان=https://iwpr.net/ar/global-voices/yzf-alraqywn-n-atba-alasnan-aly-shjrt-aljayb|ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=iwpr.net|زمان=ar}}</ref>چەند نووسینەکانی لە زمانی کوردی وەرگێڕدراونەتە سەر زمانی [[عەرەبی]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=المستويات والعقبات - ديوان العرب|ناونیشان=https://www.diwanalarab.com/%D8%B3%D9%8A%D8%AA%D9%85-%D9%86%D8%B4%D8%B1-%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D9%84%D8%B4%D8%A7%D8%AF-%D9%83%D8%A7%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%82%D8%AF%D9%8A|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.diwanalarab.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=أطفال النار – طيوب|ناونیشان=https://tieob.com/archives/67663|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|زمان=ar}}</ref> [[پەڕگە:سەرجەم بەرهەمەکانی نووسەر.jpg|alt=سەرجەم کتێبە چاپکراوەکانی نووسەر و ڕۆمانووس دڵشاد کاوانی|وێنۆک|سەرجەم بەرهەمەکانی دڵشاد کاوانی]] و ئینگلیزی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iraqi Kurds snub dentists for Miracle Tree|ناونیشان=https://ekurd.net/mismas/articles/misc2006/8/kurdlocal203.htm|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=ekurd.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240608021643/https://ekurd.net/mismas/articles/misc2006/8/kurdlocal203.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>الجسور<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.raialyoum.com/%D8%AF%D9%84%D8%B4%D8%A7%D8%AF-%D9%83%D8%A7%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B3%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%B7%D8%A7%D8%A6%D8%B1%D8%A9-%D9%87%D9%8A-%D8%B1/|سەردێڕ=دلشاد كاواني: رواية الجسور الطائرة هي رواية مختلفة تمامًا|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>الطائر جگە لەوەی چیرۆکەکانی وەرگێڕدراونەتە سەر زمانی فارسی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نوبری مرگ را دیدم – کوردستان و کورد|ناونیشان=https://fa.kurdistanukurd.com/?p=49201|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|زمان=fa-IR}}</ref> و چەندین چیرۆکی لە فارسییەوە کردۆتە کوردی و لەبارەی فکر و مەعریفە دەنووسێت و خاوەنی چواردە کتێبی چاپکراوە و دوازدە کتێبیتری ئامادەیە بۆ چاپ. [[پەڕگە:ڕۆمانی_فڕینی_پردەکان.jpg|alt=چاپخانەی پانکە. سلێمانی. وەشانی ڤیم فاوندەیشن. ساڵی ٢٠٢٣|وێنۆک|ڕۆمانی فڕینی پردەکان. چاپی یەکەم ساڵی ٢٠٢٣]] == بەرهەمە چاپکراوەکانی == 1-[[بەڕێگاوە]]. ڕۆمان، چاپی ساڵی 2020 چاپخانەی جەنگەل تاران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کورتە باسێک... (رۆمانى بە ڕێگاوە)|ناونیشان=https://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&id=88178|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.kurdistanpost.nu|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240608024649/https://www.kurdistanpost.nu/?mod=news&id=88178|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> 2-[[نۆبەرەی مەرگم دیت]]. کۆمەڵە چیرۆک، چاپی ساڵی 2021 چاپخانەی جەنگەل تاران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دڵشاد کاوانی دووه‌م كتێبى چاپ و بڵاو دەكاته‌وه‌|ناونیشان=http://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=119828&Jor=5|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.wishe.net}}</ref> 3-[[بیرۆکەکانی سەرکەوتن]]. پەرەپێدانی مرۆیی، چاپی ساڵی 2022 چاپخانەی چوارچرا.سلێمانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دوو کتێبی هاوبەشی گرنگ لە بواری پەرەپێدانی مرۆیی بڵاودەکرێنەوە – Denegkan|ناونیشان=https://dengekan.info/archives/23002|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}</ref> 4-[[سەرکەوتن دوای شکست]]. پەرەپێدانی مرۆیی، چاپی ساڵی 2022 چاپخانەی چوارچرا.سلێمانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دوو کتێبی هاوبەشی گرنگ لە بواری پەرەپێدانی مرۆیی بڵاو دەکرێنەوە|ناونیشان=http://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=131446&Jor=5|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.wishe.net}}</ref> 5-[[ئاست و ئاستەنگ]]. کتێبی ڕەخنەیی ئەدەبیی. چاپی ساڵی 2023 چاپخانەی چوارچرا، سلێمانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کتێبی رەخنەیی ئاست و ئاستەنگ‌|ناونیشان=https://knwe.org/KU/Details/7484|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=knwe.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240608021644/https://knwe.org/KU/Details/7484|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> 6-[[ئازادی لێپێچینەوە لە فەلسەفەی سارتەردا]]. کتێبی فکری فەلسەفی. چاپی ساڵی 2023 چاپخانەی چوارچرا، سلێمانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کتێبێک دەربارەی "سارتەر" بڵاو دەکرێتەوە|ناونیشان=http://www.awene.com/detail?article=91260|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.awene.com}}</ref> 7-[[ڕۆمانى بەڕێگەوە]]. چاپى یەکەمى سوویدى ساڵى 2023.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فرۆشگە|ناونیشان=http://49plusbooks.com/shop-1.html|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=49Books}}{{بەستەری مردوو|url=http://49plusbooks.com/shop-1.html |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> 8-ڕۆمانى [[فڕینى پردەکان]]. چاپى ساڵى 2023 چاپخانەى پاندا. سلێمانى.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=هەموو شتێک دەربارەی ڕۆمانی فڕینی پردەکان|ناونیشان=https://ashte.org/index/?p=13639|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Ashte.org}}</ref> [[پەڕگە:کۆمەڵە_چیڕۆکی_نۆبەرەی_مەرگم_دیت.jpg|alt=چاپی ساڵی ٢٠٢١. وەشانی ماڵی کتێب. هەولێر|وێنۆک|کۆمەڵە چیرۆکی نۆبەرەی مەرگم دیت.]] 9-[[مێژووی وەرگێڕان لە سەردەمی خەلافەتەکانی ئیسلامیدا]]. ساڵى 2024 چاپخانەى هێڤى.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کتێبى مێژووی وەرگێڕان لە سەردەمی خەلافەتەکانی ئیسلامیدا چاپ و بڵاوکرایەوە|ناونیشان=https://nishtmandialog.com/post/%DA%A9%D8%AA%DB%8E%D8%A8%D9%89-%D9%85%DB%8E%DA%98%D9%88%D9%88%DB%8C-%D9%88%DB%95%D8%B1%DA%AF%DB%8E%DA%95%D8%A7%D9%86-%D9%84%DB%95-%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D9%85%DB%8C-%D8%AE%DB%95%D9%84%D8%A7%D9%81%DB%95%D8%AA%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7-%DA%86%D8%A7%D9%BE-%D9%88-%D8%A8%DA%B5%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%95%D9%88%DB%95?lang=ku|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=ڕێکخراوی دیالۆگی نیشتمان|زمان=ku}}</ref> هەولێر.مكتبة النور<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.noor-book.com/%D9%83%D8%AA%D8%A8-%D8%AF%D9%84%D8%B4%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%8A-pdf|سەردێڕ=تحميل كتب دلشاد كاواني pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> 10- فەلسەفەی بیركردنەوە. هزر و فەلسەفە. چاپی یەكەم. 2024. چاپخانەی بەڕێوەبەرایەتی چاپ و بڵاوكردنەوەی سۆران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=nusar2 |ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=کتێبی "فەلسەفەی بیرکردنەوە"کەی دڵشاد کاوانی چاپ و بڵاو بووەوە |ناونیشان=https://hawlerweb.net/adab/2024/11/93882/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=رۆژنامەی ھەولێر}}</ref> 11- گرفتی دەق لە ڕۆمانی كوردیدا. چاپی یەكەم 2024. چاپخانەی هێڤی. هەولێر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=كتێبی ڕه‌خنه‌یی "گرفتی ده‌ق له‌ ڕۆمانی كوردیدا" چاپ و بڵاو ده‌بێته‌وه‌ |ناونیشان=https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=175064&Jor=5 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.wishe.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=كتێبی ڕەخنەیی گرفتی دەق - قەڵەم |ناونیشان=https://www.qelam.com/index.php?option=com_content&view=article&id=4316:ktby-hkhnhyy-grfty-dhq&catid=90&Itemid=491 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ |وێبگە=www.qelam.com |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241202201942/https://qelam.com/index.php?option=com_content&view=article&id=4316:ktby-hkhnhyy-grfty-dhq&catid=90&Itemid=491 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> 12- كتێبی پەڕینەوە بە قاچاغ. بیرەوەریی. چاپی ساڵی 2025. چاپخانەی كارۆ. سلێمانی.[https://gulanmedia.com/so/story/349831/%D9%84%DB%95-%D8%B4%DB%95%D9%82%DA%B5%D8%A7%D9%88%DB%95-%D9%83%D8%AA%DB%8E%D8%A8%DB%8C-%28%D9%BE%DB%95%DA%95%DB%8C%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95-%D8%A8%DB%95-%D9%82%D8%A7%DA%86%D8%A7%D8%BA%29-%D8%A8%DA%B5%D8%A7%D9%88%D9%83%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%95%D9%88%DB%95?fbclid=IwY2xjawN10Y5leHRuA2FlbQIxMQABHlyvZ66S-ZO2vblCmuit8-c2sW-YquTDEysVnI-I__0HqnVFu9wr0Gp-hKNd_aem_sxJD8_B0DrHSvYqGaTkGug][https://nishtmandialog.com/post/%D8%AF%DA%B5%D8%B4%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D8%A7%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%89-%D8%B3%DB%8E-%DA%A9%D8%AA%DB%8E%D8%A8%D9%89-%D9%86%D9%88%DB%8E-%DA%86%D8%A7%D9%BE-%D9%88-%D8%A8%DA%B5%D8%A7%D9%88-%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%AA%DB%95%D9%88%DB%95?fbclid=IwY2xjawN102pleHRuA2FlbQIxMQABHmvXuzw-7lNxCbhM2SCV-gavvZA7ePsalZl2BKfh9IrZWBEb2u8qaXZHT4og_aem_QthxMKdIuH9AdpsiiRKrqA]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=nusar4 |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=دڵشاد کاوانی، سێ کتێبی نوێ بڵاو دەکاتەوە |ناونیشان=https://hawlerweb.net/adab/2025/10/121688/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=رۆژنامەی ھەولێر}}</ref> 13- كتێبی سەفەری نامەكان. كتێبی ئەرشیفیی. چاپی 2025. چاپخانەی ئیسڕا. تاران.[https://kurdipedia.org/default.aspx?q=20251015065744660173&lng=1][https://hawlerweb.net/adab/2025/10/121688/?fbclid=IwY2xjawN106BleHRuA2FlbQIxMQABHr_H8mxMzO3nouzRsq50wx39FhLBDYm2rjKr-ItXG3isq7pEFVEhfFMvhnWC_aem_v6-J5lo-9bj_WgrMghzo5Q] 14- كتێبی شەوە بیابانییەكانم لم. قەسیدە شیعر. چاپی 2025. چاپخانەی چوارچرا. سلێمانی. [https://kurdipedia.org/default.aspx?q=20251015072141660175&lng=1] == بەرهەمە چاپنەکراوەکانی == 1-خوو و ئاکار، کتێبی هزری و فەلسەفی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردیپێدیا |یەکەم=Kurdipedia- |سەردێڕ=دڵشاد کاوانی |ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?q=20210324200304393131&lng=3 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=Kurdipedia.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دلشاد کاوانی|ناونیشان=https://www.ketablink.com/%D8%AF%D9%84%D8%B4%D8%A7%D8%AF%20%DA%A9%D8%A7%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=كتابلينك|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240608023555/https://www.ketablink.com/%D8%AF%D9%84%D8%B4%D8%A7%D8%AF%20%DA%A9%D8%A7%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> 2-نەردەبان، کتێبی ڕەخنەی ئەدەبی. 3-ڕقێکی ئاوساو، شانۆنامە. 4-کۆمەڵە شیعر. 5-گەوهەری قسان. کۆمەڵە وتە. 6-ئادەم یەکەم مرۆڤ نییە. 7-ژیان و ماناکانى. 8-پشیلە و شانیاى گوڵفرۆش. چیرۆکی منداڵان. 9-بەها لە فەلسەفەدا. 10-بیرەوەرییەکانم. 11-ڕۆمانی در ڕاه. بە زمانی فارسی. 12-کتێبی فلسفة التفکیر. بە زمانی عەرەبی == سەرچاوەکان == <references />23- ڕ[https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=175064&Jor=5 ه‌خنه‌یی "گرفتی ده‌ق له‌ ڕۆمانی كوردیدا" چاپ و بڵاو ده‌بێته‌وه‌. سلێمان تاشان. ڕۆژنامەی ئەلكترۆنی وشە.]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=كتێبی ڕه‌خنه‌یی "گرفتی ده‌ق له‌ ڕۆمانی كوردیدا" چاپ و بڵاو ده‌بێته‌وه‌ |ناونیشان=https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=175064&Jor=5 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.wishe.net}}</ref> [https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=175064&Jor=5]22- [https://hawlerweb.net/adab/2024/11/93882/ 20- https://hawlerweb.net/adab/2024/11/93882/] 24- [https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=175064&Jor=5 كتێبی ڕەخنەیی گرفتی دەق چاپ و بڵاو دەبێتەوە. لە وێب سایتی قەڵەم لە] 27/[https://www.qelam.com/index.php?option=com_content&view=article&id=4316:ktby-hkhnhyy-grfty-dhq&catid=90&Itemid=491] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241202201942/https://qelam.com/index.php?option=com_content&view=article&id=4316:ktby-hkhnhyy-grfty-dhq&catid=90&Itemid=491 |date= ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ }}/2024 25-[https://gulanmedia.com/so/story/349831/%D9%84%DB%95-%D8%B4%DB%95%D9%82%DA%B5%D8%A7%D9%88%DB%95-%D9%83%D8%AA%DB%8E%D8%A8%DB%8C-%28%D9%BE%DB%95%DA%95%DB%8C%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95-%D8%A8%DB%95-%D9%82%D8%A7%DA%86%D8%A7%D8%BA%29-%D8%A8%DA%B5%D8%A7%D9%88%D9%83%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%95%D9%88%DB%95?fbclid=IwY2xjawN10Y5leHRuA2FlbQIxMQABHlyvZ66S-ZO2vblCmuit8-c2sW-YquTDEysVnI-I__0HqnVFu9wr0Gp-hKNd_aem_sxJD8_B0DrHSvYqGaTkGug كتێبی پەڕینەوە بە قاچاغ. بیرەوەریی. چاپی ساڵی 2025. چاپخانەی كارۆ]. سلێمانی.[https://gulanmedia.com/so/story/349831/%D9%84%DB%95-%D8%B4%DB%95%D9%82%DA%B5%D8%A7%D9%88%DB%95-%D9%83%D8%AA%DB%8E%D8%A8%DB%8C-%28%D9%BE%DB%95%DA%95%DB%8C%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95-%D8%A8%DB%95-%D9%82%D8%A7%DA%86%D8%A7%D8%BA%29-%D8%A8%DA%B5%D8%A7%D9%88%D9%83%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%95%D9%88%DB%95?fbclid=IwY2xjawN10Y5leHRuA2FlbQIxMQABHlyvZ66S-ZO2vblCmuit8-c2sW-YquTDEysVnI-I__0HqnVFu9wr0Gp-hKNd_aem_sxJD8_B0DrHSvYqGaTkGug] 26- [https://kurdipedia.org/default.aspx?q=20251015065744660173&lng=1 كتێبی سەفەری نامەكان. كتێبی ئەرشیفیی. چاپی 2025. چاپخانەی ئیسڕا.] تاران.[https://kurdipedia.org/default.aspx?q=20251015065744660173&lng=1][https://hawlerweb.net/adab/2025/10/121688/?fbclid=IwY2xjawN106BleHRuA2FlbQIxMQABHr_H8mxMzO3nouzRsq50wx39FhLBDYm2rjKr-ItXG3isq7pEFVEhfFMvhnWC_aem_v6-J5lo-9bj_WgrMghzo5Q] 27- [https://kurdipedia.org/default.aspx?q=20251015072141660175&lng=1خانەی&#x20;چوارچرا. كتێبی شەوە بیابانییەكانم لم. قەسیدە شیعر. چاپی 2025. چاپخانەی چوارچرا.] سلێمانی. [https://kurdipedia.org/default.aspx?q=20251015072141660175&lng=1] {{DEFAULTSORT:دڵشاد ڕەزاق ڕەسوڵ. (دڵشاد کاوانی).}} [[پۆل:نووسەرانی کورد]] [[پۆل:ڕۆژنامەنووسانی کورد]] <references /> 241nxwu01hk1t9jenbuopjd16qvb0ia 0 272737 1582197 1578420 2026-05-08T14:03:06Z MFTG 21816 /* top */ 1582197 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Hawler Governorate.png | photo2a = Hewler governorate 2012.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}وێنەی خوارەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.15502| 44.11471}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارۆچکەی بنەسڵاوە''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٥ = | ناوی_دابەشکراو٥ = | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٨٧]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = جوان فەتحوڵڵا | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٤١٫٦ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٠٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٧١٠ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٤٥١ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٨،٣٦٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ١،٦٤٣٫٢ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٦٥،١٨٧ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٣،١٧٣ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ناحية مركز قضاء بنصلاوة، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: District of the center of the Benslawa sub-district) یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]]، [[پارێزگای ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی [[شارۆچکە]]ی [[بنەسڵاوە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/node/409 |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[بنەسڵاوە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی بنەسڵاوە: * لە باکوورەوە [[ھەولێر]] و [[ناحیەی کەسنەزان]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی کەسنەزان]]. * لە ڕۆژاواوە [[ھەولێر]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11077987#map=12/36.1373/44.1396</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (١٣٠٥٤٨) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == * [[بنەسڵاوەی بچووک]] * [[کانی سەگان]] * [[گەڕەسۆر]] ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای دەشتی ھەولێر]] * [[ناحیەی کەسنەزان]] * [[ناحیەی بێستانە]] * [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پارێزگای دھۆک}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] nqnasl6n2b89lml185qx13zto14wnqm 1582198 1582197 2026-05-08T14:11:55Z MFTG 21816 /* ناو */ 1582198 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Hawler Governorate.png | photo2a = Hewler governorate 2012.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}وێنەی خوارەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.15502| 44.11471}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارۆچکەی بنەسڵاوە''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٥ = | ناوی_دابەشکراو٥ = | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٨٧]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = جوان فەتحوڵڵا | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٤١٫٦ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٠٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٧١٠ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٤٥١ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٨،٣٦٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ١،٦٤٣٫٢ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٦٥،١٨٧ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٣،١٧٣ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ناحية مركز قضاء بنصلاوة، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: District of the center of the Benslawa sub-district) یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]]، [[پارێزگای ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی [[شارۆچکە]]ی [[بنەسڵاوە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/node/409 |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[بنەسڵاوە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * بۆ واتای ناوی بنەسڵاوە سێ بۆچوون ھەیە: ** لە سەردەمی زۆر کۆندا واتە سەردەمی ئەکادەکانەوە بە دواوە ئەم گوندە خەلکەکەی لەسەر ئاینی کریستیانی بوون گەورەکەیان ناوی سڵێوە(صلیوە) بووە، پاش تەمەنێکی زۆر ئەو کەسایەتیە دەمرێت، پاشان کوڕەکەی جێگای دەگرێتەوە و خەلکانی دەوروبەر کە دوور دەبن لەو ڕووداوە و ئاگادار نابن دەپرسن، دوای مردنی (صلیوە) کێ کاروباری ئەو گوندەی گرتۆتە ئەستۆ و پیان دەڵێن (أبن صلیوە) ئەو (أبن صلیوە) یە واتە کوڕی (صلیوە) بە تێپەر بوونی کات بۆتە بنەسڵاوە. ** بە حوکمی ئەوەی ناوچەی بنەسڵاوە کە ھەر دوو گوندی بنەسڵاوەی گەورە و بنەسڵاوەی بچووک دەگرێتەوە کارێز گەلێکی زۆری لێ ھەبووە واتە سەر چاوەی ئاوی زۆر بووە. ھەر چی کاروان رێگای [[کۆیە]] و ناوچەی خۆشناوەتیش بەو گوندە ھاتوچۆیان کردوە، لە کۆنیشدا بەم کارێزانە گوتراوە (سەر ئاو) ھەر کاروانێک لە سەرەوە ھاتووە گوتیتان با لادەین بۆ بن سەر ئاوە، ئەم (بن سەر ئاوە) بە درێژای کات و تێپەر بوونی کات بۆتە (بنەسڵاوە). ** وشەی بنەسڵاوە وشەیەکی لێکدراوە(بنە+سڵاو+ە)، بنە واتای شوێن، جێگا. سڵاو واتای چاک و چۆنی. لەبەرئەوەی شوێنی بنەسڵاوە سەر ڕێگای بە یەکگەیشتنی کاروانەکانی گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی شاری [[ھەولێر]] بووە و کە بە یەک گەیشتوون یان پشوویان داوە سڵاویان لە یەکدی کردووە و لەوەوە وتوویانە بنەسڵاوە، واتاکەی شوێنی سڵاو یان جێگای سڵاو. == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی بنەسڵاوە: * لە باکوورەوە [[ھەولێر]] و [[ناحیەی کەسنەزان]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی کەسنەزان]]. * لە ڕۆژاواوە [[ھەولێر]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11077987#map=12/36.1373/44.1396</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (١٣٠٥٤٨) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == * [[بنەسڵاوەی بچووک]] * [[کانی سەگان]] * [[گەڕەسۆر]] ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای دەشتی ھەولێر]] * [[ناحیەی کەسنەزان]] * [[ناحیەی بێستانە]] * [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پارێزگای دھۆک}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] jvz875uov0kdybv0v69alujkevq3740 1582199 1582198 2026-05-08T14:12:18Z MFTG 21816 /* ناو */ 1582199 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Hawler Governorate.png | photo2a = Hewler governorate 2012.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}وێنەی خوارەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.15502| 44.11471}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارۆچکەی بنەسڵاوە''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٥ = | ناوی_دابەشکراو٥ = | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٨٧]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = جوان فەتحوڵڵا | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٤١٫٦ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٠٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٧١٠ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٤٥١ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٨،٣٦٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ١،٦٤٣٫٢ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٦٥،١٨٧ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٣،١٧٣ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ناحية مركز قضاء بنصلاوة، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: District of the center of the Benslawa sub-district) یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]]، [[پارێزگای ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی [[شارۆچکە]]ی [[بنەسڵاوە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/node/409 |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * بۆ واتای ناوی بنەسڵاوە سێ بۆچوون ھەیە: ** لە سەردەمی زۆر کۆندا واتە سەردەمی ئەکادەکانەوە بە دواوە ئەم گوندە خەلکەکەی لەسەر ئاینی کریستیانی بوون گەورەکەیان ناوی سڵێوە(صلیوە) بووە، پاش تەمەنێکی زۆر ئەو کەسایەتیە دەمرێت، پاشان کوڕەکەی جێگای دەگرێتەوە و خەلکانی دەوروبەر کە دوور دەبن لەو ڕووداوە و ئاگادار نابن دەپرسن، دوای مردنی (صلیوە) کێ کاروباری ئەو گوندەی گرتۆتە ئەستۆ و پیان دەڵێن (أبن صلیوە) ئەو (أبن صلیوە) یە واتە کوڕی (صلیوە) بە تێپەر بوونی کات بۆتە بنەسڵاوە. ** بە حوکمی ئەوەی ناوچەی بنەسڵاوە کە ھەر دوو گوندی بنەسڵاوەی گەورە و بنەسڵاوەی بچووک دەگرێتەوە کارێز گەلێکی زۆری لێ ھەبووە واتە سەر چاوەی ئاوی زۆر بووە. ھەر چی کاروان رێگای [[کۆیە]] و ناوچەی خۆشناوەتیش بەو گوندە ھاتوچۆیان کردوە، لە کۆنیشدا بەم کارێزانە گوتراوە (سەر ئاو) ھەر کاروانێک لە سەرەوە ھاتووە گوتیتان با لادەین بۆ بن سەر ئاوە، ئەم (بن سەر ئاوە) بە درێژای کات و تێپەر بوونی کات بۆتە (بنەسڵاوە). ** وشەی بنەسڵاوە وشەیەکی لێکدراوە(بنە+سڵاو+ە)، بنە واتای شوێن، جێگا. سڵاو واتای چاک و چۆنی. لەبەرئەوەی شوێنی بنەسڵاوە سەر ڕێگای بە یەکگەیشتنی کاروانەکانی گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی شاری [[ھەولێر]] بووە و کە بە یەک گەیشتوون یان پشوویان داوە سڵاویان لە یەکدی کردووە و لەوەوە وتوویانە بنەسڵاوە، واتاکەی شوێنی سڵاو یان جێگای سڵاو. == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی بنەسڵاوە: * لە باکوورەوە [[ھەولێر]] و [[ناحیەی کەسنەزان]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی کەسنەزان]]. * لە ڕۆژاواوە [[ھەولێر]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11077987#map=12/36.1373/44.1396</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (١٣٠٥٤٨) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == * [[بنەسڵاوەی بچووک]] * [[کانی سەگان]] * [[گەڕەسۆر]] ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای دەشتی ھەولێر]] * [[ناحیەی کەسنەزان]] * [[ناحیەی بێستانە]] * [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پارێزگای دھۆک}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] 5v00hgc1o2cg6yttwwo9sdmcfycb953 1582201 1582199 2026-05-08T14:17:05Z MFTG 21816 1582201 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Hawler Governorate.png | photo2a = Hewler governorate 2012.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}وێنەی خوارەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.15502| 44.11471}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارۆچکەی بنەسڵاوە''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٥ = | ناوی_دابەشکراو٥ = | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٨٧]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = جوان فەتحوڵڵا | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٤١٫٦ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٠٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٧١٠ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٤٥١ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٨،٣٦٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ١،٦٤٣٫٢ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٦٥،١٨٧ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٣،١٧٣ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ناحية مركز قضاء بنصلاوة، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: District of the center of the Benslawa sub-district) یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]]، [[پارێزگای ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی [[شارۆچکە]]ی [[بنەسڵاوە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/node/409 |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * بۆ واتای ناوی بنەسڵاوە سێ بۆچوون ھەیە: ** لە سەردەمی زۆر کۆندا واتە سەردەمی ئەکادەکانەوە بە دواوە ئەم گوندە خەلکەکەی لەسەر ئاینی کریستیانی بوون گەورەکەیان ناوی سڵێوە(صلیوە) بووە، پاش تەمەنێکی زۆر ئەو کەسایەتیە دەمرێت، پاشان کوڕەکەی جێگای دەگرێتەوە و خەلکانی دەوروبەر کە دوور دەبن لەو ڕووداوە و ئاگادار نابن دەپرسن، دوای مردنی (صلیوە) کێ کاروباری ئەو گوندەی گرتۆتە ئەستۆ و پیان دەڵێن (أبن صلیوە) ئەو (أبن صلیوە) یە واتە کوڕی (صلیوە) بە تێپەر بوونی کات بۆتە بنەسڵاوە. ** بە حوکمی ئەوەی ناوچەی بنەسڵاوە کە ھەر دوو گوندی بنەسڵاوەی گەورە و بنەسڵاوەی بچووک دەگرێتەوە کارێز گەلێکی زۆری لێ ھەبووە واتە سەر چاوەی ئاوی زۆر بووە. ھەر چی کاروان رێگای [[کۆیە]] و ناوچەی خۆشناوەتیش بەو گوندە ھاتوچۆیان کردوە، لە کۆنیشدا بەم کارێزانە گوتراوە (سەر ئاو) ھەر کاروانێک لە سەرەوە ھاتووە گوتیتان با لادەین بۆ بن سەر ئاوە، ئەم (بن سەر ئاوە) بە درێژای کات و تێپەر بوونی کات بۆتە (بنەسڵاوە). ** وشەی بنەسڵاوە وشەیەکی لێکدراوە(بنە+سڵاو+ە)، بنە واتای شوێن، جێگا. سڵاو واتای چاک و چۆنی. لەبەرئەوەی شوێنی بنەسڵاوە سەر ڕێگای بە یەکگەیشتنی کاروانەکانی گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی شاری [[ھەولێر]] بووە و کە بە یەک گەیشتوون یان پشوویان داوە سڵاویان لە یەکدی کردووە و لەوەوە وتوویانە بنەسڵاوە، واتاکەی شوێنی سڵاو یان جێگای سڵاو. == جوگرافیا == سنوری ناحیەی بنەسڵاوە: * لە باکوورەوە [[ھەولێر]] و [[ناحیەی کەسنەزان]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی کەسنەزان]]. * لە ڕۆژاواوە [[ھەولێر]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11077987#map=12/36.1373/44.1396</ref> == مێژوو == * بە ھۆی فراوان بوون و گەورەبوونی شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]]، لە ساڵی ۱۹۹۷دا ئەم شارۆچکەیە بووە ناوەندی [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە|ناحیەی بنەسڵاوە]] لە [[قەزای ھەولێر]]. پاشان سنووری ئەم ناحیەیە زیاتر فراوان بوو بۆیە لە ساڵی ۲۰۰۲دا قەزای دەشتی ھەولێر ھاتە کایەوە و ناوەندەکەی شارۆچکەی بنەسڵاوە بوو. * لە ساڵی ۲۰۲۳دا ناوی قەزای دەشتی ھەولێر گۆڕدارا بە قەزای بنەسڵاوە، شارۆچکەی بنەسڵاوە ھەر وەک ناوەندی مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەیانی ژمارە (٨)ی ساڵی ٢٠٢٣، گۆرینی ناوی قەزای (دەشتی ھەولێر) بۆ قەزای (بنەسڵاوە) | ناونیشان = https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/ | نووسەر = [[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزارەتی ناوخۆی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == دانیشتوان == * تەواوی دانیشتوانی ئەم قەزایە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * دانیشتوانی ئەم قەزایە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ١٨،٢١٤ [[خێزان]] و ٦٨،٣٦٠ کەس، کە ٣٤،٤٢١ [[نێر]] و ٣٣،٩٣٩ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == * [[بنەسڵاوەی بچووک]] * [[کانی سەگان]] * [[گەڕەسۆر]] ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای دەشتی ھەولێر]] * [[ناحیەی کەسنەزان]] * [[ناحیەی بێستانە]] * [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پارێزگای دھۆک}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] 3509ekfpzzkveylwc9q3vd8vaosem04 1582202 1582201 2026-05-08T14:17:54Z MFTG 21816 /* کشتووکاڵ */ 1582202 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Hawler Governorate.png | photo2a = Hewler governorate 2012.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}وێنەی خوارەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.15502| 44.11471}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارۆچکەی بنەسڵاوە''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٥ = | ناوی_دابەشکراو٥ = | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٨٧]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = جوان فەتحوڵڵا | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٤١٫٦ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٠٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٧١٠ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٤٥١ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٨،٣٦٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ١،٦٤٣٫٢ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٦٥،١٨٧ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٣،١٧٣ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ناحية مركز قضاء بنصلاوة، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: District of the center of the Benslawa sub-district) یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]]، [[پارێزگای ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی [[شارۆچکە]]ی [[بنەسڵاوە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/node/409 |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * بۆ واتای ناوی بنەسڵاوە سێ بۆچوون ھەیە: ** لە سەردەمی زۆر کۆندا واتە سەردەمی ئەکادەکانەوە بە دواوە ئەم گوندە خەلکەکەی لەسەر ئاینی کریستیانی بوون گەورەکەیان ناوی سڵێوە(صلیوە) بووە، پاش تەمەنێکی زۆر ئەو کەسایەتیە دەمرێت، پاشان کوڕەکەی جێگای دەگرێتەوە و خەلکانی دەوروبەر کە دوور دەبن لەو ڕووداوە و ئاگادار نابن دەپرسن، دوای مردنی (صلیوە) کێ کاروباری ئەو گوندەی گرتۆتە ئەستۆ و پیان دەڵێن (أبن صلیوە) ئەو (أبن صلیوە) یە واتە کوڕی (صلیوە) بە تێپەر بوونی کات بۆتە بنەسڵاوە. ** بە حوکمی ئەوەی ناوچەی بنەسڵاوە کە ھەر دوو گوندی بنەسڵاوەی گەورە و بنەسڵاوەی بچووک دەگرێتەوە کارێز گەلێکی زۆری لێ ھەبووە واتە سەر چاوەی ئاوی زۆر بووە. ھەر چی کاروان رێگای [[کۆیە]] و ناوچەی خۆشناوەتیش بەو گوندە ھاتوچۆیان کردوە، لە کۆنیشدا بەم کارێزانە گوتراوە (سەر ئاو) ھەر کاروانێک لە سەرەوە ھاتووە گوتیتان با لادەین بۆ بن سەر ئاوە، ئەم (بن سەر ئاوە) بە درێژای کات و تێپەر بوونی کات بۆتە (بنەسڵاوە). ** وشەی بنەسڵاوە وشەیەکی لێکدراوە(بنە+سڵاو+ە)، بنە واتای شوێن، جێگا. سڵاو واتای چاک و چۆنی. لەبەرئەوەی شوێنی بنەسڵاوە سەر ڕێگای بە یەکگەیشتنی کاروانەکانی گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی شاری [[ھەولێر]] بووە و کە بە یەک گەیشتوون یان پشوویان داوە سڵاویان لە یەکدی کردووە و لەوەوە وتوویانە بنەسڵاوە، واتاکەی شوێنی سڵاو یان جێگای سڵاو. == جوگرافیا == سنوری ناحیەی بنەسڵاوە: * لە باکوورەوە [[ھەولێر]] و [[ناحیەی کەسنەزان]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی کەسنەزان]]. * لە ڕۆژاواوە [[ھەولێر]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11077987#map=12/36.1373/44.1396</ref> == مێژوو == * بە ھۆی فراوان بوون و گەورەبوونی شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]]، لە ساڵی ۱۹۹۷دا ئەم شارۆچکەیە بووە ناوەندی [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە|ناحیەی بنەسڵاوە]] لە [[قەزای ھەولێر]]. پاشان سنووری ئەم ناحیەیە زیاتر فراوان بوو بۆیە لە ساڵی ۲۰۰۲دا قەزای دەشتی ھەولێر ھاتە کایەوە و ناوەندەکەی شارۆچکەی بنەسڵاوە بوو. * لە ساڵی ۲۰۲۳دا ناوی قەزای دەشتی ھەولێر گۆڕدارا بە قەزای بنەسڵاوە، شارۆچکەی بنەسڵاوە ھەر وەک ناوەندی مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەیانی ژمارە (٨)ی ساڵی ٢٠٢٣، گۆرینی ناوی قەزای (دەشتی ھەولێر) بۆ قەزای (بنەسڵاوە) | ناونیشان = https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/ | نووسەر = [[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزارەتی ناوخۆی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == دانیشتوان == * تەواوی دانیشتوانی ئەم قەزایە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * دانیشتوانی ئەم قەزایە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ١٨،٢١٤ [[خێزان]] و ٦٨،٣٦٠ کەس، کە ٣٤،٤٢١ [[نێر]] و ٣٣،٩٣٩ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == کشتووکاڵ == قەزای بنەسڵاوە ناوچەکانی بەرزو نزمی زۆری تێدایە و بەردەڵانە و زەوی کشتوکاڵی تێدایە بۆ چاندنی [[گەنم]] و [[جۆ]] پشت بە ئاوی باران دەبەستێت بۆ بەرھەم ھێنانی. == شوێنەوار == == کارگێڕی == * [[بنەسڵاوەی بچووک]] * [[کانی سەگان]] * [[گەڕەسۆر]] ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای دەشتی ھەولێر]] * [[ناحیەی کەسنەزان]] * [[ناحیەی بێستانە]] * [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پارێزگای دھۆک}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] 44ew3q6zi5vi04nvui0heml500vio8v 1582203 1582202 2026-05-08T14:26:58Z MFTG 21816 /* کارگێڕی */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1582203 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Hawler Governorate.png | photo2a = Hewler governorate 2012.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}وێنەی خوارەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.15502| 44.11471}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارۆچکەی بنەسڵاوە''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٥ = | ناوی_دابەشکراو٥ = | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٨٧]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = جوان فەتحوڵڵا | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٤١٫٦ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٠٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٧١٠ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٤٥١ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٨،٣٦٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ١،٦٤٣٫٢ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٦٥،١٨٧ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٣،١٧٣ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ناحية مركز قضاء بنصلاوة، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: District of the center of the Benslawa sub-district) یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]]، [[پارێزگای ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی [[شارۆچکە]]ی [[بنەسڵاوە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/node/409 |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * بۆ واتای ناوی بنەسڵاوە سێ بۆچوون ھەیە: ** لە سەردەمی زۆر کۆندا واتە سەردەمی ئەکادەکانەوە بە دواوە ئەم گوندە خەلکەکەی لەسەر ئاینی کریستیانی بوون گەورەکەیان ناوی سڵێوە(صلیوە) بووە، پاش تەمەنێکی زۆر ئەو کەسایەتیە دەمرێت، پاشان کوڕەکەی جێگای دەگرێتەوە و خەلکانی دەوروبەر کە دوور دەبن لەو ڕووداوە و ئاگادار نابن دەپرسن، دوای مردنی (صلیوە) کێ کاروباری ئەو گوندەی گرتۆتە ئەستۆ و پیان دەڵێن (أبن صلیوە) ئەو (أبن صلیوە) یە واتە کوڕی (صلیوە) بە تێپەر بوونی کات بۆتە بنەسڵاوە. ** بە حوکمی ئەوەی ناوچەی بنەسڵاوە کە ھەر دوو گوندی بنەسڵاوەی گەورە و بنەسڵاوەی بچووک دەگرێتەوە کارێز گەلێکی زۆری لێ ھەبووە واتە سەر چاوەی ئاوی زۆر بووە. ھەر چی کاروان رێگای [[کۆیە]] و ناوچەی خۆشناوەتیش بەو گوندە ھاتوچۆیان کردوە، لە کۆنیشدا بەم کارێزانە گوتراوە (سەر ئاو) ھەر کاروانێک لە سەرەوە ھاتووە گوتیتان با لادەین بۆ بن سەر ئاوە، ئەم (بن سەر ئاوە) بە درێژای کات و تێپەر بوونی کات بۆتە (بنەسڵاوە). ** وشەی بنەسڵاوە وشەیەکی لێکدراوە(بنە+سڵاو+ە)، بنە واتای شوێن، جێگا. سڵاو واتای چاک و چۆنی. لەبەرئەوەی شوێنی بنەسڵاوە سەر ڕێگای بە یەکگەیشتنی کاروانەکانی گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی شاری [[ھەولێر]] بووە و کە بە یەک گەیشتوون یان پشوویان داوە سڵاویان لە یەکدی کردووە و لەوەوە وتوویانە بنەسڵاوە، واتاکەی شوێنی سڵاو یان جێگای سڵاو. == جوگرافیا == سنوری ناحیەی بنەسڵاوە: * لە باکوورەوە [[ھەولێر]] و [[ناحیەی کەسنەزان]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی کەسنەزان]]. * لە ڕۆژاواوە [[ھەولێر]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11077987#map=12/36.1373/44.1396</ref> == مێژوو == * بە ھۆی فراوان بوون و گەورەبوونی شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]]، لە ساڵی ۱۹۹۷دا ئەم شارۆچکەیە بووە ناوەندی [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە|ناحیەی بنەسڵاوە]] لە [[قەزای ھەولێر]]. پاشان سنووری ئەم ناحیەیە زیاتر فراوان بوو بۆیە لە ساڵی ۲۰۰۲دا قەزای دەشتی ھەولێر ھاتە کایەوە و ناوەندەکەی شارۆچکەی بنەسڵاوە بوو. * لە ساڵی ۲۰۲۳دا ناوی قەزای دەشتی ھەولێر گۆڕدارا بە قەزای بنەسڵاوە، شارۆچکەی بنەسڵاوە ھەر وەک ناوەندی مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەیانی ژمارە (٨)ی ساڵی ٢٠٢٣، گۆرینی ناوی قەزای (دەشتی ھەولێر) بۆ قەزای (بنەسڵاوە) | ناونیشان = https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/ | نووسەر = [[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزارەتی ناوخۆی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == دانیشتوان == * تەواوی دانیشتوانی ئەم قەزایە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * دانیشتوانی ئەم قەزایە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ١٨،٢١٤ [[خێزان]] و ٦٨،٣٦٠ کەس، کە ٣٤،٤٢١ [[نێر]] و ٣٣،٩٣٩ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == کشتووکاڵ == قەزای بنەسڵاوە ناوچەکانی بەرزو نزمی زۆری تێدایە و بەردەڵانە و زەوی کشتوکاڵی تێدایە بۆ چاندنی [[گەنم]] و [[جۆ]] پشت بە ئاوی باران دەبەستێت بۆ بەرھەم ھێنانی. == شوێنەوار == == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە سێ گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * [[بنەسڵاوەی بچووک]] * [[کانی سەگان]] * [[گەڕەسۆر]] ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای دەشتی ھەولێر]] * [[ناحیەی کەسنەزان]] * [[ناحیەی بێستانە]] * [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پارێزگای دھۆک}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] i5azhij3u8gtyaeuqd08cfxsqhpt3po 1582204 1582203 2026-05-08T14:29:52Z MFTG 21816 1582204 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Hawler Governorate.png | photo2a = Hewler governorate 2012.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}وێنەی خوارەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.15502| 44.11471}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارۆچکەی بنەسڵاوە''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٥ = | ناوی_دابەشکراو٥ = | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٨٧]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = جوان فەتحوڵڵا | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٤١٫٦ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٠٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٧١٠ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٤٥١ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٨،٣٦٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ١،٦٤٣٫٢ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٦٥،١٨٧ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٣،١٧٣ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ناحية مركز قضاء بنصلاوة، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: District of the center of the Benslawa sub-district) یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]]، [[پارێزگای ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی [[شارۆچکە]]ی [[بنەسڵاوە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/node/409 |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * بۆ واتای ناوی بنەسڵاوە سێ بۆچوون ھەیە: ** لە سەردەمی زۆر کۆندا واتە سەردەمی ئەکادەکانەوە بە دواوە ئەم گوندە خەلکەکەی لەسەر ئاینی کریستیانی بوون گەورەکەیان ناوی سڵێوە(صلیوە) بووە، پاش تەمەنێکی زۆر ئەو کەسایەتیە دەمرێت، پاشان کوڕەکەی جێگای دەگرێتەوە و خەلکانی دەوروبەر کە دوور دەبن لەو ڕووداوە و ئاگادار نابن دەپرسن، دوای مردنی (صلیوە) کێ کاروباری ئەو گوندەی گرتۆتە ئەستۆ و پیان دەڵێن (أبن صلیوە) ئەو (أبن صلیوە) یە واتە کوڕی (صلیوە) بە تێپەر بوونی کات بۆتە بنەسڵاوە. ** بە حوکمی ئەوەی ناوچەی بنەسڵاوە کە ھەر دوو گوندی بنەسڵاوەی گەورە و بنەسڵاوەی بچووک دەگرێتەوە کارێز گەلێکی زۆری لێ ھەبووە واتە سەر چاوەی ئاوی زۆر بووە. ھەر چی کاروان رێگای [[کۆیە]] و ناوچەی خۆشناوەتیش بەو گوندە ھاتوچۆیان کردوە، لە کۆنیشدا بەم کارێزانە گوتراوە (سەر ئاو) ھەر کاروانێک لە سەرەوە ھاتووە گوتیتان با لادەین بۆ بن سەر ئاوە، ئەم (بن سەر ئاوە) بە درێژای کات و تێپەر بوونی کات بۆتە (بنەسڵاوە). ** وشەی بنەسڵاوە وشەیەکی لێکدراوە(بنە+سڵاو+ە)، بنە واتای شوێن، جێگا. سڵاو واتای چاک و چۆنی. لەبەرئەوەی شوێنی بنەسڵاوە سەر ڕێگای بە یەکگەیشتنی کاروانەکانی گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی شاری [[ھەولێر]] بووە و کە بە یەک گەیشتوون یان پشوویان داوە سڵاویان لە یەکدی کردووە و لەوەوە وتوویانە بنەسڵاوە، واتاکەی شوێنی سڵاو یان جێگای سڵاو. == جوگرافیا == سنوری ناحیەی بنەسڵاوە: * لە باکوورەوە [[ھەولێر]] و [[ناحیەی کەسنەزان]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی کەسنەزان]]. * لە ڕۆژاواوە [[ھەولێر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11077987 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * بە ھۆی فراوان بوون و گەورەبوونی شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]]، لە ساڵی ۱۹۹۷دا ئەم شارۆچکەیە بووە ناوەندی [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە|ناحیەی بنەسڵاوە]] لە [[قەزای ھەولێر]]. پاشان سنووری ئەم ناحیەیە زیاتر فراوان بوو بۆیە لە ساڵی ۲۰۰۲دا قەزای دەشتی ھەولێر ھاتە کایەوە و ناوەندەکەی شارۆچکەی بنەسڵاوە بوو. * لە ساڵی ۲۰۲۳دا ناوی قەزای دەشتی ھەولێر گۆڕدارا بە قەزای بنەسڵاوە، شارۆچکەی بنەسڵاوە ھەر وەک ناوەندی مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەیانی ژمارە (٨)ی ساڵی ٢٠٢٣، گۆرینی ناوی قەزای (دەشتی ھەولێر) بۆ قەزای (بنەسڵاوە) | ناونیشان = https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/ | نووسەر = [[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزارەتی ناوخۆی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == دانیشتوان == * تەواوی دانیشتوانی ئەم قەزایە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * دانیشتوانی ئەم قەزایە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ١٨،٢١٤ [[خێزان]] و ٦٨،٣٦٠ کەس، کە ٣٤،٤٢١ [[نێر]] و ٣٣،٩٣٩ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == کشتووکاڵ == قەزای بنەسڵاوە ناوچەکانی بەرزو نزمی زۆری تێدایە و بەردەڵانە و زەوی کشتوکاڵی تێدایە بۆ چاندنی [[گەنم]] و [[جۆ]] پشت بە ئاوی باران دەبەستێت بۆ بەرھەم ھێنانی. == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە سێ گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * [[بنەسڵاوەی بچووک]] * [[کانی سەگان]] * [[گەڕەسۆر]] ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی کەسنەزان]] * [[ناحیەی بێستانە]] * [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پارێزگای دھۆک}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] evwix4t6dusjjzm1sp79gvsvxvg2ivn 1582206 1582204 2026-05-08T14:30:59Z MFTG 21816 /* مێژوو */ 1582206 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Hawler Governorate.png | photo2a = Hewler governorate 2012.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}وێنەی خوارەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.15502| 44.11471}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارۆچکەی بنەسڵاوە''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٥ = | ناوی_دابەشکراو٥ = | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٨٧]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = جوان فەتحوڵڵا | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٤١٫٦ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٠٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٧١٠ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٤٥١ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٨،٣٦٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ١،٦٤٣٫٢ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٦٥،١٨٧ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٣،١٧٣ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ناحية مركز قضاء بنصلاوة، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: District of the center of the Benslawa sub-district) یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]]، [[پارێزگای ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی [[شارۆچکە]]ی [[بنەسڵاوە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/node/409 |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * بۆ واتای ناوی بنەسڵاوە سێ بۆچوون ھەیە: ** لە سەردەمی زۆر کۆندا واتە سەردەمی ئەکادەکانەوە بە دواوە ئەم گوندە خەلکەکەی لەسەر ئاینی کریستیانی بوون گەورەکەیان ناوی سڵێوە(صلیوە) بووە، پاش تەمەنێکی زۆر ئەو کەسایەتیە دەمرێت، پاشان کوڕەکەی جێگای دەگرێتەوە و خەلکانی دەوروبەر کە دوور دەبن لەو ڕووداوە و ئاگادار نابن دەپرسن، دوای مردنی (صلیوە) کێ کاروباری ئەو گوندەی گرتۆتە ئەستۆ و پیان دەڵێن (أبن صلیوە) ئەو (أبن صلیوە) یە واتە کوڕی (صلیوە) بە تێپەر بوونی کات بۆتە بنەسڵاوە. ** بە حوکمی ئەوەی ناوچەی بنەسڵاوە کە ھەر دوو گوندی بنەسڵاوەی گەورە و بنەسڵاوەی بچووک دەگرێتەوە کارێز گەلێکی زۆری لێ ھەبووە واتە سەر چاوەی ئاوی زۆر بووە. ھەر چی کاروان رێگای [[کۆیە]] و ناوچەی خۆشناوەتیش بەو گوندە ھاتوچۆیان کردوە، لە کۆنیشدا بەم کارێزانە گوتراوە (سەر ئاو) ھەر کاروانێک لە سەرەوە ھاتووە گوتیتان با لادەین بۆ بن سەر ئاوە، ئەم (بن سەر ئاوە) بە درێژای کات و تێپەر بوونی کات بۆتە (بنەسڵاوە). ** وشەی بنەسڵاوە وشەیەکی لێکدراوە(بنە+سڵاو+ە)، بنە واتای شوێن، جێگا. سڵاو واتای چاک و چۆنی. لەبەرئەوەی شوێنی بنەسڵاوە سەر ڕێگای بە یەکگەیشتنی کاروانەکانی گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی شاری [[ھەولێر]] بووە و کە بە یەک گەیشتوون یان پشوویان داوە سڵاویان لە یەکدی کردووە و لەوەوە وتوویانە بنەسڵاوە، واتاکەی شوێنی سڵاو یان جێگای سڵاو. == جوگرافیا == سنوری ناحیەی بنەسڵاوە: * لە باکوورەوە [[ھەولێر]] و [[ناحیەی کەسنەزان]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی کەسنەزان]]. * لە ڕۆژاواوە [[ھەولێر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11077987 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * بە ھۆی فراوان بوون و گەورەبوونی شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]]، لە ساڵی ۱۹۹۷دا ئەم شارۆچکەیە بووە ناوەندی [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە|ناحیەی بنەسڵاوە]] لە [[قەزای ھەولێر]]. پاشان سنووری ئەم ناحیەیە زیاتر فراوان بوو بۆیە لە ساڵی ۲۰۰۲دا قەزای دەشتی ھەولێر ھاتە کایەوە و ناوەندەکەی شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]] بوو. * لە ساڵی ۲۰۲۳دا ناوی قەزای دەشتی ھەولێر گۆڕدارا بە [[قەزای بنەسڵاوە]]، شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]] ھەر وەک ناوەندی مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەیانی ژمارە (٨)ی ساڵی ٢٠٢٣، گۆرینی ناوی قەزای (دەشتی ھەولێر) بۆ قەزای (بنەسڵاوە) | ناونیشان = https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/ | نووسەر = [[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزارەتی ناوخۆی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == دانیشتوان == * تەواوی دانیشتوانی ئەم قەزایە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * دانیشتوانی ئەم قەزایە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ١٨،٢١٤ [[خێزان]] و ٦٨،٣٦٠ کەس، کە ٣٤،٤٢١ [[نێر]] و ٣٣،٩٣٩ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == کشتووکاڵ == قەزای بنەسڵاوە ناوچەکانی بەرزو نزمی زۆری تێدایە و بەردەڵانە و زەوی کشتوکاڵی تێدایە بۆ چاندنی [[گەنم]] و [[جۆ]] پشت بە ئاوی باران دەبەستێت بۆ بەرھەم ھێنانی. == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە سێ گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * [[بنەسڵاوەی بچووک]] * [[کانی سەگان]] * [[گەڕەسۆر]] ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی کەسنەزان]] * [[ناحیەی بێستانە]] * [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پارێزگای دھۆک}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] 28wh369lu5xlz6tt04cofyyfa4nsegy 1582207 1582206 2026-05-08T14:32:09Z MFTG 21816 /* سەرچاوەکان */ 1582207 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Hawler Governorate.png | photo2a = Hewler governorate 2012.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}وێنەی خوارەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.15502| 44.11471}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارۆچکەی بنەسڵاوە''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٥ = | ناوی_دابەشکراو٥ = | جۆری_دابەشکراو٦ = | ناوی_دابەشکراو٦ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٨٧]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = جوان فەتحوڵڵا | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٤١٫٦ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٠٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٧١٠ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٤٥١ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٨،٣٦٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ١،٦٤٣٫٢ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٦٥،١٨٧ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٣،١٧٣ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ناحية مركز قضاء بنصلاوة، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: District of the center of the Benslawa sub-district) یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای بنەسڵاوە]]، [[پارێزگای ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی [[شارۆچکە]]ی [[بنەسڵاوە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/node/409 |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * بۆ واتای ناوی بنەسڵاوە سێ بۆچوون ھەیە: ** لە سەردەمی زۆر کۆندا واتە سەردەمی ئەکادەکانەوە بە دواوە ئەم گوندە خەلکەکەی لەسەر ئاینی کریستیانی بوون گەورەکەیان ناوی سڵێوە(صلیوە) بووە، پاش تەمەنێکی زۆر ئەو کەسایەتیە دەمرێت، پاشان کوڕەکەی جێگای دەگرێتەوە و خەلکانی دەوروبەر کە دوور دەبن لەو ڕووداوە و ئاگادار نابن دەپرسن، دوای مردنی (صلیوە) کێ کاروباری ئەو گوندەی گرتۆتە ئەستۆ و پیان دەڵێن (أبن صلیوە) ئەو (أبن صلیوە) یە واتە کوڕی (صلیوە) بە تێپەر بوونی کات بۆتە بنەسڵاوە. ** بە حوکمی ئەوەی ناوچەی بنەسڵاوە کە ھەر دوو گوندی بنەسڵاوەی گەورە و بنەسڵاوەی بچووک دەگرێتەوە کارێز گەلێکی زۆری لێ ھەبووە واتە سەر چاوەی ئاوی زۆر بووە. ھەر چی کاروان رێگای [[کۆیە]] و ناوچەی خۆشناوەتیش بەو گوندە ھاتوچۆیان کردوە، لە کۆنیشدا بەم کارێزانە گوتراوە (سەر ئاو) ھەر کاروانێک لە سەرەوە ھاتووە گوتیتان با لادەین بۆ بن سەر ئاوە، ئەم (بن سەر ئاوە) بە درێژای کات و تێپەر بوونی کات بۆتە (بنەسڵاوە). ** وشەی بنەسڵاوە وشەیەکی لێکدراوە(بنە+سڵاو+ە)، بنە واتای شوێن، جێگا. سڵاو واتای چاک و چۆنی. لەبەرئەوەی شوێنی بنەسڵاوە سەر ڕێگای بە یەکگەیشتنی کاروانەکانی گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی شاری [[ھەولێر]] بووە و کە بە یەک گەیشتوون یان پشوویان داوە سڵاویان لە یەکدی کردووە و لەوەوە وتوویانە بنەسڵاوە، واتاکەی شوێنی سڵاو یان جێگای سڵاو. == جوگرافیا == سنوری ناحیەی بنەسڵاوە: * لە باکوورەوە [[ھەولێر]] و [[ناحیەی کەسنەزان]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی کەسنەزان]]. * لە ڕۆژاواوە [[ھەولێر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11077987 | نووسەر = [[ئۆوپن ستریت ماپ|openstreetmap]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * بە ھۆی فراوان بوون و گەورەبوونی شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]]، لە ساڵی ۱۹۹۷دا ئەم شارۆچکەیە بووە ناوەندی [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە|ناحیەی بنەسڵاوە]] لە [[قەزای ھەولێر]]. پاشان سنووری ئەم ناحیەیە زیاتر فراوان بوو بۆیە لە ساڵی ۲۰۰۲دا قەزای دەشتی ھەولێر ھاتە کایەوە و ناوەندەکەی شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]] بوو. * لە ساڵی ۲۰۲۳دا ناوی قەزای دەشتی ھەولێر گۆڕدارا بە [[قەزای بنەسڵاوە]]، شارۆچکەی [[بنەسڵاوە]] ھەر وەک ناوەندی مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = بەیانی ژمارە (٨)ی ساڵی ٢٠٢٣، گۆرینی ناوی قەزای (دەشتی ھەولێر) بۆ قەزای (بنەسڵاوە) | ناونیشان = https://gov.krd/moi/publications/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/ | نووسەر = [[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزارەتی ناوخۆی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == دانیشتوان == * تەواوی دانیشتوانی ئەم قەزایە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * دانیشتوانی ئەم قەزایە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ١٨،٢١٤ [[خێزان]] و ٦٨،٣٦٠ کەس، کە ٣٤،٤٢١ [[نێر]] و ٣٣،٩٣٩ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == کشتووکاڵ == قەزای بنەسڵاوە ناوچەکانی بەرزو نزمی زۆری تێدایە و بەردەڵانە و زەوی کشتوکاڵی تێدایە بۆ چاندنی [[گەنم]] و [[جۆ]] پشت بە ئاوی باران دەبەستێت بۆ بەرھەم ھێنانی. == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە سێ گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * [[بنەسڵاوەی بچووک]] * [[کانی سەگان]] * [[گەڕەسۆر]] ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای بنەسڵاوە]] * [[ناحیەی کەسنەزان]] * [[ناحیەی بێستانە]] * [[ناحیەی دارەتوو، ھەولێر|ناحیەی دارەتوو]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پارێزگای دھۆک}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] p61ngxg0sjic92jybrslc30ouuv8qvd 1 273754 1582357 1463231 2026-05-08T22:53:11Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582357 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[دەیڤید ھۆڵمز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1324429 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100224092628/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/4420403/Harry-Potter-stuntman-David-Holmes-vows-to-return-to-work.html بۆ https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/4420403/Harry-Potter-stuntman-David-Holmes-vows-to-return-to-work.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:١١، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[دەیڤید ھۆڵمز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1463230 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231122014656/https://theinfong.com/2017/01/13-things-didnt-know-harry-potter-facts-not-even-movie-pictures/ بۆ https://theinfong.com/2017/01/13-things-didnt-know-harry-potter-facts-not-even-movie-pictures/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٤:٤٣، ٥ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[دەیڤید ھۆڵمز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582356 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230715170205/https://www.mugglenet.com/2020/05/daniel-radcliffe-joins-former-stunt-double-in-new-podcast-series/ بۆ https://www.mugglenet.com/2020/05/daniel-radcliffe-joins-former-stunt-double-in-new-podcast-series/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٢:٥٣، ٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) bc7pdoyrqt34tu9r9p1emoxlc2wrmum 0 276743 1582353 1560805 2026-05-08T22:49:07Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[عەسقەلان]] گواستەوە بۆ [[ئەشکەلۆن]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو: ناوی فەرمیتر (بۆ سازکردنی وتارەکانی تر وەک ژێرناوچەی ئەشکەلۆن ئەمە فەرمیترە) 1560805 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''عەسقەلان''' یان '''ئەشکەلۆن''' (بە [[زمانی عیبری|عیبری]]: אשקלון، {{بە عەرەبی|عسقلان}}) یەکێکە لە گەورەترین و کۆنترین شارەکانی [[فەلەستین|فەلەستینی مێژوویی]]ٚ ئەمڕۆ دەکەوێتە باشووری وڵاتی [[ئیسرائیل]]، ٦٥ کم لە ڕۆژاوای [[ئورشەلیم]]ەوە دوورە. [[کەنعان|کەنعانییەکان]] لە ھەزارەی سێیەمی پێش زایین ئەم شارەیان دامەزراند و یەکێک بوو لە بەندەرەکانی [[فەلەستینییەکان|فەلەستین]] لە کەنارەکانی [[دەریای ناوین|دەریای ناوەڕاست]]. دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی غەززە و ٢٥ کم لە کەنار دەریاوە دوورە لەسەر ڕێگای نێوان [[غەززە]] و [[یافا]]. ڕووبەری زەوییەکەی ١٠٧ ھەزار و ٣٣٤ دۆنمە، کە ڕووبەری شارەکەی ١٣٤٦ دۆنمە ئەمڕۆ [[جوو|جوولەکەکان]] زۆرینەی دانیشتوانی شارەکە پێکدەھێنن، دوای ئاوارەبوونی عەرەبەکەی لە [[شەڕی عەرەب و ئیسرائیل (١٩٤٨)|شەڕی ساڵی ١٩٤٨]] کە زۆربەیان ڕوویان لە [[کەرتی غەززە]] کرد. مزگەوتی گەورە (جامع الکبیر) بە یەکێک لە دیارترین شوێنەوارەکانی ئەشکەلۆن دادەنرێت کە لەلایەن سەیفەددین سالار شازادەی [[مەمالیکەکان|مەملوکەکانەوە]] لە ساڵی ١٣٠٠ دروستکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.palestineremembered.com/Gaza/al-Majdal-Asqalan/Story19738.html|سەردێڕ=مدينة المجدل الفلسطينية / عسقلان - المجدل عسقلان (אל-מג'דל) قضاء غزة - Palestine Remembered |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230307080831/https://www.PalestineRemembered.com/Gaza/al-Majdal-Asqalan/Story19738.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=www.palestineremembered.com |زمان=ar}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=عرب ٤٨ |ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.arab48.com/%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D8%A9-%D9%88%D9%81%D9%86%D9%88%D9%86/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%AA/2016/05/21/%D8%B9%D8%B3%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%B0%D8%A7%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9|سەردێڕ=عسقلان... مدينة التاريخ والذاكرة العربية |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231030003333/https://www.arab48.com/%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D8%A9-%D9%88%D9%81%D9%86%D9%88%D9%86/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%AA/2016/05/21/%D8%B9%D8%B3%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%B0%D8%A7%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=موقع عرب 48 |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://al-vefagh.net/82898/%d8%b9%d8%b3%d9%82%d9%84%d8%a7%d9%86-%d9%85%d8%af%d9%8a%d9%86%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%a7%d8%b1%d9%8a%d8%ae-%d9%88%d8%a7%d9%84%d8%b0%d8%a7%d9%83%d8%b1%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%b9%d8%b1%d8%a8%d9%8a/|سەردێڕ=عسقلان مدينة التاريخ والذاكرة العربية – الوفاق |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240304100208/https://al-vefagh.net/82898/%D8%B9%D8%B3%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%B0%D8%A7%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|زمان=ar}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|فەلەستین|جوگرافیا|مێژوو|میسر}} {{پۆلی کۆمنز|Ashkelon}} [[پۆل:شارە پیرۆزەکان]] iltfw44m9jx8uznpmplxmtnx93uw2mt 1582355 1582353 2026-05-08T22:49:40Z Hivja 64112 /* */ 1582355 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئەشکەلۆن''' یان '''عەسقەلان''' (بە [[زمانی عیبری|عیبری]]: אשקלון، {{بە عەرەبی|عسقلان}}) یەکێکە لە گەورەترین و کۆنترین شارەکانی [[فەلەستین|فەلەستینی مێژوویی]]ٚ ئەمڕۆ دەکەوێتە باشووری وڵاتی [[ئیسرائیل]]، ٦٥ کم لە ڕۆژاوای [[ئورشەلیم]]ەوە دوورە. [[کەنعان|کەنعانییەکان]] لە ھەزارەی سێیەمی پێش زایین ئەم شارەیان دامەزراند و یەکێک بوو لە بەندەرەکانی [[فەلەستینییەکان|فەلەستین]] لە کەنارەکانی [[دەریای ناوین|دەریای ناوەڕاست]]. دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی غەززە و ٢٥ کم لە کەنار دەریاوە دوورە لەسەر ڕێگای نێوان [[غەززە]] و [[یافا]]. ڕووبەری زەوییەکەی ١٠٧ ھەزار و ٣٣٤ دۆنمە، کە ڕووبەری شارەکەی ١٣٤٦ دۆنمە ئەمڕۆ [[جوو|جوولەکەکان]] زۆرینەی دانیشتوانی شارەکە پێکدەھێنن، دوای ئاوارەبوونی عەرەبەکەی لە [[شەڕی عەرەب و ئیسرائیل (١٩٤٨)|شەڕی ساڵی ١٩٤٨]] کە زۆربەیان ڕوویان لە [[کەرتی غەززە]] کرد. مزگەوتی گەورە (جامع الکبیر) بە یەکێک لە دیارترین شوێنەوارەکانی ئەشکەلۆن دادەنرێت کە لەلایەن سەیفەددین سالار شازادەی [[مەمالیکەکان|مەملوکەکانەوە]] لە ساڵی ١٣٠٠ دروستکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.palestineremembered.com/Gaza/al-Majdal-Asqalan/Story19738.html|سەردێڕ=مدينة المجدل الفلسطينية / عسقلان - المجدل عسقلان (אל-מג'דל) قضاء غزة - Palestine Remembered |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230307080831/https://www.PalestineRemembered.com/Gaza/al-Majdal-Asqalan/Story19738.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=www.palestineremembered.com |زمان=ar}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=عرب ٤٨ |ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.arab48.com/%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D8%A9-%D9%88%D9%81%D9%86%D9%88%D9%86/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%AA/2016/05/21/%D8%B9%D8%B3%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%B0%D8%A7%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9|سەردێڕ=عسقلان... مدينة التاريخ والذاكرة العربية |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231030003333/https://www.arab48.com/%D8%AB%D9%82%D8%A7%D9%81%D8%A9-%D9%88%D9%81%D9%86%D9%88%D9%86/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%88%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%AA/2016/05/21/%D8%B9%D8%B3%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%B0%D8%A7%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=موقع عرب 48 |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://al-vefagh.net/82898/%d8%b9%d8%b3%d9%82%d9%84%d8%a7%d9%86-%d9%85%d8%af%d9%8a%d9%86%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%aa%d8%a7%d8%b1%d9%8a%d8%ae-%d9%88%d8%a7%d9%84%d8%b0%d8%a7%d9%83%d8%b1%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%b9%d8%b1%d8%a8%d9%8a/|سەردێڕ=عسقلان مدينة التاريخ والذاكرة العربية – الوفاق |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240304100208/https://al-vefagh.net/82898/%D8%B9%D8%B3%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%B0%D8%A7%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٤|زمان=ar}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|فەلەستین|جوگرافیا|مێژوو|میسر}} {{پۆلی کۆمنز|Ashkelon}} [[پۆل:شارە پیرۆزەکان]] 83gzm7hn0ze9kmbr4x7g0563kiszaja 0 278059 1582366 1475013 2026-05-09T00:45:25Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582366 wikitext text/x-wiki '''زاھیر عەبدوڵڵا خدر''' (١٩٥٨ لە [[ھەولێر]]، [[عێراق]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئەمڕۆ تەرمی هونەرمەند زاهیر عەبدوڵا بەخاک دەسپێردرێت |ناونیشان=https://nrttv.com/detail/42297 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=nrttv.com}}</ref> - ٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ لە [[ھەولێر]]<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=هونەرمەند زاهیر عەبدوڵڵا کۆچی دوایی کرد |ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2311202413 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref>) ھونەرمەند، ئەکتەر و شانۆکاری [[کورد]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هونه‌رمه‌ند زاهیر عەبدوڵا كۆچی دواییكرد |ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews/187212 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=xendan.org}}</ref> دەستپێکی کارە ھونەرییەکانی بۆ شانۆگەری (ئەنجامی پووڵپەرستی) دەگەڕێتەوە.<ref name=":basnews">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تا ئێستا ئەم زانیارییانەت لەبارەی زاهیر عەبدوڵا بیستووە؟ |ناونیشان=https://www.basnews.com/so/babat/867277 |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=basnews.com}}</ref> ھەروەھا بەشداری دەیان شانۆگەریی و درامای کردووە کە دیاترینییان درامای (''ھەبوو نەبوو'') بوو کە یەکێکە لە کارە جوانەکانی و زۆر کاردانەوەی گەورەی لە نێو خەڵکدا ھەبوو،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هەولێر.. بەبۆنەی خانەنشینبوونی رێز لە هونەرمەند زاهیر عەبدوڵڵا گیرا |ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ks/%D8%B9%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%82/%D9%87%DB%95%D9%88%D9%84%DB%8E%D8%B1-%D8%A8%DB%95%D8%A8%DB%86%D9%86%DB%95%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%95%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86%DB%8C-%D8%B1%DB%8E%D8%B2-%D9%84%DB%95-%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%D9%85%DB%95%D9%86%D8%AF-%D8%B2%D8%A7%D9%87%DB%8C%D8%B1-%D8%B9%DB%95%D8%A8%D8%AF%D9%88%DA%B5%DA%B5%D8%A7-%DA%AF%DB%8C%D8%B1%D8%A7/2295913 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=aa.com.tr}}</ref> ھاوکات کۆمەڵێک ھونەرمەند لە رێگای ئەم کارەوە چوونە نێو خەڵک، لەوانەش زاھیر عەبدوڵڵا بوو کە بە رۆڵی عومەر چاوچنۆک بەشداری ئەم کارەی کردبوو.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هونەرمەند زاهیر عەبدوڵڵا خانەنشین كرا |ناونیشان=https://www.rachlaken.com/details/25124 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=rachlaken.com}}</ref> جگە لە نواندن، لە نوسینیشدا خاوەن قەڵەمێکی بە بڕشت بووە و چەندین بەرھەمی نووسراوی ھەیە.<ref name=":kherend">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=هونەرمەند زاهیر عەبدوڵڵا کۆچی دوایی کرد |ناونیشان=https://www.sbey.net/news/9d8ef9c7-4db7-40b8-b08e-22fe4e5f1335 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |وێبگە=spey.net }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.sbey.net/news/9d8ef9c7-4db7-40b8-b08e-22fe4e5f1335 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> بە ھۆی چالاکی سیاسیی و پەیوەندیکردنی بە ڕێکخستنە نھێنییەکانەوە، لە لایەن [[حیزبی بەعسی عێراق|ڕژێمی بەعسەوە]] دەستگیر کراوە و بەو ھۆیەوە دەرفەتی تەواوکردنی خوێندنی لێ زەوت کراوە. لە دوای [[ڕاپەڕینی ١٩٩١]]، وەک کەسایەتییەکی ھونەری لە میدیای کوردیدا خزمەتی کردووە. یەکێک بووە لە دامەزرێنەرانی [[کەناڵی گەلی کوردستان]].<ref name=":gksat">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=هونەرمەند زاهیر عەبدوڵڵا کۆچی دوایی کرد |ناونیشان=https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=161139 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |وێبگە=gksat.tv |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241211031611/https://www.gksat.tv/details.aspx?jimare=161139 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> وێڕای بەرنامەی تەلەڤزیۆنی لە چەند کارێکی ھونەری، ئێزگە و تەلەڤزیۆندا بەشداری کردووە و لە ڕێگەی بەرنامەکانییەوە ڕەخنەی لە واقیعی ژیانی کۆمەڵایەتی گرتووە.<ref name=":gksat"/> == ژیان == زاھیر عەبدوڵڵا لە ساڵی ١٩٥٨ لە گەڕەکی تەیراوەی شاری ھەولێر لەدایکبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هونەرمەند و شانۆکار زاهیر عەبدوڵڵا بە نەخۆشی شێرپەنجە کۆچی دواییکرد |ناونیشان=https://haremnews.com/details/52623 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=haremnews.com}}</ref> قۆناغەکانی سەرەتایی و ناوەندی لە ھەولێر خوێندووە و بەشی کارەبای لە ئامادەیی پیشەسازی ھەولێر تەواو کردووە. لە ساڵی ١٩٨٠ ژیانی ھاوسەری لەگەڵ [[شیرین سابیر]] پێکدەھێنێت، و لە ساڵی ١٩٨٤ بۆ یەکەمینجار دەستی ھاوسەرەکەی دەگرێت و دەیباتە سەر تەختی شانۆ و دواتر لە چەندین دراما و فلیمدا بەیەکەوە رۆڵ دەبینن، ھەروەھا لە ئەوان خاوەنی سێ کوڕ و دوو کچن.<ref name=":basnews"/> == ژیانی پیشەیی == === نواندن === لە ساڵی ١٩٧٢ بۆ یەکەمجار بەشداری شانۆگەرییەک دەکات بە ناوی "ئەنجامی پوڵپەرستی"، ھەروەھا بەشداری دەیان شانۆگەری و دراما و فیلمی سینەمایی کردووە.<ref name=":basnews"/> لە ساڵی ١٩٨٩ بەشداری لە فیلمی ''کەونە دەرکە'' دەکات،<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=هونەرمەند زاهیر عەبدوڵڵا کۆچی دواییکرد |ناونیشان=https://bmctv.krd/details/69783 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |وێبگە=bmctv.krd |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241210185921/https://bmctv.krd/details/69783 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و لە ساڵی ١٩٩٣ بەشداری لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ''کەوەکانی قەرەچووخ'' دەکات کە رۆڵی جەوھەر ئاغا دەبینێت و ستەم لە دانیشتوانی گوندەکەی دەکات.<ref name=":3"/> لە ساڵی ٢٠٢٤، لە درامای [[ئادیابین (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|ئەدیابین]] بە ڕۆڵی سەرەکی دەرکەوت.<ref name=":964">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=هونەرمەند زایەر عەبدوڵا کۆچى دوایی کرد |ناونیشان=https://ku.964media.com/250032/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=+964}}</ref> === نووسین === جگە لە کاری ھونەری، زاھیر عەبدوڵڵا لە ناوەڕاستی حەفتاکانەوە دەستی بە نووسینی چیرۆک کردووە. دوو کتێبی چاپکراوی ھەیە، یەکێکیان کۆمەڵە چیرۆکە و ئەوی تریان بیرەوەرییەکانیەتی کە تیایدا باسی ژیانی خۆی دەکات.<ref name=":basnews"/> === کارە کارگێڕی و میدیاییەکان === لە ساڵی ١٩٩١ یەکێک بووە لە دامەزرێنەرانی تەلەڤیزیۆنی گەلی کوردستان کەناڵی ھەولێر.<ref name=":gksat"/> لە ساڵی ٢٠٠٧ بووەتە بەڕێوەبەری کتێبخانەی گشتیی ھەولێر، ماوەی شەش ساڵ لەم پۆستەدا خزمەتی کردووە.<ref name=":basnews"/> == زیندانیکردن == زاھیر عەبدۆڵڵا لە ساڵی ١٩٧٩ کاتێک قوتابی ئامادەیی پیشەسازی دەبێت، سوود لە حەیرانێک وەردەگرێت و وەکو شانۆ نامەیەک دەینووسێتەوە و دەیکات بە شانۆگەریەک بە ناوی ''"محەمەد و سێوێ"'' و دواتر لە تەلەڤیزیۆنی کەرکووک شانۆگەرییەکە تۆمار دەکەن<ref name=":basnews"/> و لە ناوەڕاستی تۆمارکردنەکە ناوبراو بە ھۆی پەیوەندی بە رێکخستنەکانی [[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان|کۆمەڵەی رەنجدەرانی کوردستانەوە]]، لە لایەن [[حیزبی بەعسی عێراق|رژێمی بەعس]] دەستگیر دەکرێت و ناتوانێت زیاتر درێژە بە رۆڵەکەی بدات لە شانۆگەرییەکەدا و دوای چوار مانگ لە دەستگیرکردنی ئازاد دەکرێت.<ref name=":2"/> == نەخۆشی و کۆچی دوایی == لە ساڵی ٢٠٢٠، زاھیر تووشی [[شێرپەنجەی قۆڵۆن]] بوو، دواتر چارەسەر کرا. پاشان لە ساڵی ٢٠٢٤، بەھۆی درووست بوونی گرێیەکەوە نەخۆشییەکەی سەری ھەڵدایەوە،<ref name=":0"/> لە ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ لەسەر ڕاسپاردەی [[مەسروور بارزانی]] [[سەرۆک وەزیرانی ھەرێمی کوردستان]] بۆ چارەسەریی پزیشکی ڕەوانەی وڵاتی [[تورکیا]] کرا و نەشتەرگەریی بۆ کرا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پارێزگاری هەولێر، سەردانی هونەرمەندی دیاری هەولێر و کوردستان "زاهیر عەبدوڵڵا"ی کرد |ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/8771 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=hawlergov.org}}</ref> دواتر گەڕایەوە [[ھەرێمی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هونەرمەند "زاهیر عەبدوڵڵا" کۆچی دوایی کرد |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/812101 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=kurdistan24.net}}</ref> ڕۆژی یەکشەممە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤، بۆ جاری دووەم دۆخی تەندروستیی تێک دەچێت، ئەو کات پزیشکەکان بە ھاوژینەکەی ڕادەگەیەنن کە ھیچ چارەسەرییەک بۆ نەخۆشییەکەی نییە، بۆیە بە ناچاری نەخۆشخانە جێدەھێڵن و لە ماڵەوە لە ژێر چاودێریدا دەبێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هونەرمەند زاهیر عەبدوڵڵا کۆچی دوایی کرد |ناونیشان=https://www.ava.news/news/17015 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=ava.news}}</ref> دوای ٢٠ ڕۆژ مانەوەی، لە ٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤، بە [[شێرپەنجە|نەخۆشی شێرپەنجە]] لە نەخۆشخانەی ڕزگاری شاری ھەولێر کۆچی دوایی کرد،<ref name=":0"/> پاشان لە بەرەبەیانی ڕۆژی یەکشەممە لە ڕێکەوتی ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤، تەرمەکەی لە گۆڕستانى کەسنەزان لە شارى [[ھەولێر]] بە خاک سپێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وێنە.. مەراسیمی بەخاکسپاردنی تەرمى هونەرمەند زاهیر عەبدوڵا|ناونیشان=https://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=76148 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=zamenpress.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بە ئامادەبوونى نوێنەری سەرۆکی حکوومەت، تەرمى هونەرمەند "زاهیر عەبدوڵڵا" بەخاكسپێردرا |ناونیشان=https://kurdistantv.net/ku/news/224549 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=kurdistantv.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بە ئامادەبوونى نوێنەری سەرۆکی حکوومەت، تەرمى هونەرمەند “زاهیر عەبدوڵڵا” بەخاكسپێردرا |ناونیشان=https://www.zagrosn.com/news-2-ku/31906/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=zagrosn.com}}</ref> == بەرھەمەکان == === فیلم، دراما و شانۆ === * ''ئەنجامی پووڵپەرستی'' (شانۆگەری، ١٩٧٢).<ref name=":basnews"/> * ''ھەبوو نەبوو'' (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی، ١٩٨٠).<ref name=":3"/> * ''کەونە دەرکە'' (فیلم، ١٩٨٩).<ref name=":3"/> * ''زووم زووم'' (١٩٩٢).<ref name=":3"/> * ''کەوەکانی قەرەچووغ'' (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی، ١٩٩٣).<ref name=":3"/> * ''[[بەرنامەی بەرنامە]]'' (بەرنامەی تەلەڤیزیۆنی، ٢٠٠٧).<ref name=":3"/> * ''[[ئادیابین (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|ئادیابین]]'' (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی، ٢٠٢٤).<ref name=":964"/> === کتێب === * ''خەرەند'' (کۆمەڵە چیرۆک).<ref name=":kherend"/><ref name=":basnews"/> * ''تەیراوە ھەر بە پیاسە'' (کتێبی بیرەوەری، ٢٠١٩).<ref name=":basnews"/> == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٨]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٤]] [[پۆل:خەڵکی ھەولێر]] [[پۆل:کوردەکانی بەشووری کوردستان]] lwoypqwk7fwjrmj58qmbzf5iv716q6r 0 278952 1582374 1384434 2026-05-09T00:50:52Z Xqbot 261 بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[ئاکار]] 1582374 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئاکار]] t0b78yv9ffedyt7sxxrcu1moa1zd8ju 0 283777 1582378 1582039 2026-05-09T02:32:03Z ~2026-28041-79 76222 ڕەوانە کرا بۆ [[عەرەبستانی سعوودی]] 1582378 wikitext text/x-wiki #redirect:[[عەرەبستانی سعوودی]] 1ysc9s2ctk48f3l6umitf0qxkq2u4af 1582390 1582378 2026-05-09T09:31:46Z Tessla 41338 Restored revision 1582039 by [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] ([[User talk:مامۆستا|talk]]) (TwinkleGlobal) 1582390 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''ئەکشن لەگەڵ وەلید''' بەرنامەیەکی وەرزشی سعودیە کە لەلایەن کەسایەتی میدیایی سعودی وەلید ئەلفەراج پێشکەش دەکرێت. بەرنامەکە یەکێکە لەو بەرنامە گفتوگۆیانەی کە ناوەڕۆکی [[وەرزشکار|وەرزشی]] لە [[عەرەبستانی سعوودی|سعودیە]] ھەیە، و زۆرجار میوانداری ڕۆژنامەنووسانی وەرزشی و پیشەگەرانی میدیا دەکات، لەوانە: عادل ئەلتوەیجری، غەرم ئەلعومەری، جەمال عارف، عادل ئەلمەلحم، حەمەد ئەلبڵاوی، نازیح ئەلنەسر، و ناوبژیوانی نێودەوڵەتی پێشوو محەممەد فودا پێشتر پێی دەگوترا «[[خولی پیشەگەری سعوودی|ئەکشن]] یا دۆری». بەرنامەکە خزمەتگوزاری کارلێککارانە لەگەڵ ئامادەبووان پێشکەش دەکات، بینەریش دەتوانێت گفتوگۆکە بگۆڕێت یان پرسیاری ڕاستەوخۆ لە میوانەکان بکات یان تەنانەت گفتوگۆکە لەسەر بابەتێکی دیاریکراو فراوانتر بکات لە ڕێگەی ڕاپرسی یان پۆستی جۆراوجۆر لە تویتەرەوە، یان خاڵێکی ڕێزبەندی، کە بۆ ھەر کەسێک لە ئامادەبووان ناوی خۆی تۆمار بکات و دیدگا یان پرسیارەکەی پێشکەش بە یەکێک لە میوانەکان بکات. ڕۆژانە لە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|دەیەی ١٩٩٠|تەلەڤیزیۆن|عەرەبستانی سعوودی}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} j2gpxf4wrfoklftoii63mnk6g4t7eyg 0 286414 1582382 1577126 2026-05-09T05:09:09Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582382 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سنونێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شمال}}<br>{{lang-en| Sinune }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.46796| 41.7105}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی سنونێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.46796| 41.7105 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شنگال]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٦٢ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = خودێدا جوکی | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٢٫٢٤ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٠٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = (١١٠،٠٠٠)<ref>https://www.iasj.net/iasj/download/40c3959215ff1eab</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢١]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٥،٦٠٤ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سنونێ''' شارەدێیەکە لە [[ناحیەی سنونێ]]، [[قەزای شنگال]]، [[پارێزگای نەینەوا]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠٢٤| نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠٢٤| نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە ڕۆژاوای شاری [[مووسڵ]] بە دووری (١٤٢کم)، ژمارەی دانیشتووانی ١١٠ ھەزار و ٧٥٤ کەسە. ئەم شارەدێیە ناوەندی [[ناحیەی سنونێ]]یە.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == == مێژوو == لە نێوان ساڵانی ١٩٦٥ بۆ حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو دامەزراوە. گوندەکانی تری ئێزدی وێران کران. لە ساڵی ١٩٦٥ حکومەتی ئەوکاتی عێراق بڕیاریدا گوندەکانی ئێزیدی لە [[چیای شنگال]] وێران بکات و دانیشتووانەکەی ناچار بە راگواستن بکات. بەشێک لە نزیکەی ٤٠٠ گوندی ئێزیدی [[چیای شنگال]] بە بولدۆزەر ڕووخیندران و دانیشتووانەکانیان ئاوارە بوون. [[ڕژێمی بەعس]] ئەم ڕێوشوێنە زۆرەملێیانەی نیشتەجێکردنیان بە پڕۆژەی گوندی ھاوجەرخ پەسن کرد.<ref>https://books.google.de/books?id=It22IjmZfT4C&pg=PA55&hl=de&source=gbs_toc_r&cad=3#v=onepage&q&f=false</ref> سنونێش ھاوشێوەی تەواوی [[قەزای شنگال]] و تەواوی [[پارێزگای نەینەوا]]، لە دوای ڕووخانی سەدام حوسێن لە ساڵی ٢٠٠٣، یەکێک بووە لە ناوچە جێناکۆکەکانی باکووری عێراق. شارەکە تا مانگی ئابی ساڵی ٢٠١٤ لەلایەن [[پێشمەرگە]]ی کوردەوە کۆنترۆڵکرابوو.<ref>https://www.hrw.org/report/2009/11/10/vulnerable-ground/violence-against-minority-communities-nineveh-provinces-disputed</ref> لە مانگی ئابی ساڵی ٢٠١٤دا، شارەکە لەلایەن دەوڵەتی ئیسلامییەوە داگیرکرا و کۆنترۆڵکرا. دواتر داعش لە شارەکە و تەواوی [[قەزای شنگال]] دەرکرا و شارۆچکەکە بە ئازادکراو و کۆنترۆڵکراوە دادەنرێت. سەرەڕای ئەوەش، ژمارەیەکی کەم لە دانیشتووانی شارەکە گەڕاونەتەوە بۆ شارەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.telepolis.de/Dieser-Text-wird-nicht-weiter-zur-Verfuegung-gestellt-10188780.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٢٥ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250419200103/https://www.telepolis.de/Dieser-Text-wird-nicht-weiter-zur-Verfuegung-gestellt-10188780.html |url-status=dead }}</ref> == دانیشتوان == دانیشتوانی سنونێ تەنیا [[ئێزیدی]]ین. لە ئەنجامی جینۆسایدی ساڵی ٢٠١٤ی ئێزیدییەکان لەلایەن داعشەوە ڕفێندراون، کوژراون، یان ئاوارەبوون. زۆرێک لە دانیشتووانی شارەکە لە ئێستادا لە کەمپەکانی ئاوارەکان لە [[ھەرێمی کوردستان]] دەژین.<ref>https://www.tagesspiegel.de/gesellschaft/hoffnung-in-trummern-4895488.html</ref> == ئەمانەش ببینە == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پارێزگای نەینەوا}} {{پۆلی کۆمنز|Bartella}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|جوگرافیا}} [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] q1pzmkytg40kinmgvfpw6fok3fo727c 0 288489 1582387 1506540 2026-05-09T06:19:59Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582387 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''سپایدەرمان: زنجیرە ئەنیمەیشنەکە''' ({{بە ئینگلیزی|Spider-Man: The Animated Series}})، ھەروەھا ناسراو بە '''''سپایدەرمان'''''، زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی [[زنجیرەی ئەنیمەیشن|ئەنیمەیشنی]] [[وێژەی سووپەرھیرۆ|سوپەرھیرۆ]]ی ئەمریکییە کە لەسەر [[سپایدەرمان|سوپەرھیرۆی ھەمان ناوی]] [[کۆمیکەکانی ماڕڤڵ|مارڤڵ کۆمیکس]] وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Top 10 Comic to TV Adaptations|ئیش=IGN|ناونیشان=http://uk.tv.ign.com/articles/798/798709p1.html|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠١٠|archive-date=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|archive-url=https://web.archive.org/web/20111125015738/http://uk.tv.ign.com/articles/798/798709p1.html|url-status=dead}}</ref> زنجیرەکە لە ١٩ی تشرینی دووەمی ١٩٩٤ تا ٣١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٨ لەسەر تۆڕی فۆکس کیدز پەخشکرا، بۆ کۆی گشتیی پێنج وەرز کە لە ٦٥ ئەڵقە پێکھاتبوو، و دووبارە پەخشکردنەوەی لەسەر بلۆکی جێتیکسی [[توون دیزنی]] و لەسەر [[دیزنی ئێکس دی]] بەردەوام بوو. زنجیرەکە لەلایەن [[ستۆدیۆکانی مارڤڵ|مارڤڵ فیلمز]]ەوە بەرھەم ھێنرا<ref name="Semper">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://marvel.toonzone.net/spideytas/semperinterview4.htm|سەردێڕ=Marvel Animation Age - The Marvel Animation Resource |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110514224707/http://marvel.toonzone.net/spideytas/semperinterview4.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠١١|وێبگە=Marvel Animation Age}}</ref> و لەلایەن [[تی ئێم ئێس ئینتەرتەیمێنت|تی ئێم ئێس-کیۆکویچی]]یەوە ئەنیمەیت کرا.<ref name="cataroo">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cawley |یەکەم=John |ناونیشان=http://www.cataroo.com/020104.html|سەردێڕ=John Cawley |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠١١|وێبگە=Home of John Cawley}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەنیمێ و مانگا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|ئەنیمەیشن|دەیەی ١٩٩٠|کارتۆن}} [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە سووپەرھیرۆ ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە خەیاڵییە زانستییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:زنجیرەی تەلەفزیۆنی خەیاڵی زانستی ئەمریکی لە دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە فانتازیا تاریکەکان]] hycycvgwft91g4q4g4tbvr6vakfid97 0 288662 1582386 1548007 2026-05-09T05:42:15Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582386 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict | title =سوتاندنی بارەگاکانی یەکێتی و گۆڕان | subtitle = | partof =[[ململانێی پارتی و یەکێتی]] | image = | caption = | date =٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ | place ={{tree list}} * {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ھەرێمی کوردستان]] ** باکووری [[پارێزگای ھەولێر]] ** [[پارێزگای دھۆک]] *** [[زاخۆ]] | coordinates = | causes =جنێودان بە [[پێشمەرگە]]، جنێودان بە [[مەسعوود بارزانی]]، فرۆشتنی [[کەرکووک]] (بەپێی خەڵکی [[دھۆک]] و [[زاخۆ]]) | goals = | methods = | status = | result = * سووتاندنی بارەگا و ئۆفیسەکانی [[یەکێتی نیشتمانی کوردستان|یەکێتی]] و [[بزووتنەوەی گۆڕان|گۆڕان]] * تاڵانکردنی ئۆفیسەکانی [[یەکێتی نیشتمانی کوردستان|یەکێتی]] و [[بزووتنەوەی گۆڕان|گۆڕان]] | side1 ={{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} خەڵکی [[پارێزگای ھەولێر]] و [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of KDP.png}} [[پارتی]] (بەپێی یەکێتی)<ref name=":5"/> | side2 ={{tree list}} * {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ھەرێمی کوردستان]] ** [[ئاسایش]] {{flagicon image|Flag of PUK.png}} [[یەکێتی نیشتمانی کوردستان|یەکێتی]] {{flagicon image|Bzûtineweyi Goran.jpg}} [[بزووتنەوەی گۆڕان|گۆڕان]] | side3 = | leadfigures1 = | leadfigures2 = | leadfigures3 = | howmany1 = | howmany2 = | howmany3 = | casualties1 = | casualties2 = | casualties3 = | fatalities =ھیچ | injuries = | arrests =چەندان گەنجێک<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بەوێنەو ڤیدیۆ.. سووتاندنی بارەگاکانی یەکێتی و گۆڕان لە زاخۆ |ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews?jimare=35637&babet=1&relat=1024 |وێبگە=Xendan}}</ref> | damage = | buildings = | detentions = | charged = | fined = | effect = | effect_label = | casualties_label = | notes = | sidebox = }} ئەم ڕووداوە لە شەوی ٢٩ی لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧<ref name=":3"/><ref name=":0"/><ref name=":4"/> پاش کۆبوونەوەی [[پەرلەمانی کوردستان]]<ref name=":5">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سوتاندنی بارەگاکانی (یەکێتی) و (گۆڕان) لە زاخۆ و ھەڵوێستەیەک.. |ناونیشان=https://pukmedia.com/KS/details/?Jimare=106372 |وێبگە=PUKmedia}}</ref> لە کاتژمێر ١١:٥٥ ڕوویدا، لەلایەن خەڵکی دھۆک و زاخۆ بارەگاکانی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتی]] و [[بزووتنەوەی گۆڕان|گۆڕان]] لە شاری [[زاخۆ]]<nowiki/>یان سووتاند<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=موالون لبارزانی یحرقون مقرات کردیة.. وکردستان "تتأھب"|ناونیشان=https://www.alarabiya.net/arab-and-world/iraq/2017/10/30/موالون-لبارزانی-یحرقون-مقرات-کردیة-وکردستان-تتأھب-|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=العربیة|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.alarabiya.net/arab-and-world/iraq/2017/10/30/%D9%85%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%86-%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DB%8C%D8%AD%D8%B1%D9%82%D9%88%D9%86-%D9%85%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A9-%D9%88%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%AA%D8%A3%DA%BE%D8%A8- |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتی]] و [[بزووتنەوەی گۆڕان|گۆڕان]] ڕایان گەیاند کە زۆرینەی ئۆفیسەکانیان لە [[پارێزگای دھۆک]]، باکووری [[پارێزگای ھەولێر]] و لە شاری [[زاخۆ]] تاڵان کراون یان سوتاون لە شەوی پێشوو بەڵام ھیچ مردنێکیان باس نەکردووە.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Kurdish parties opposed to Barzani report attacks on offices overnight |ناونیشان=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2017/10/30/Kurdish-parties-opposed-to-Barzani-report-attacks-on-offices-overnight |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=Al Arabiya English |زمان=en}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ |سەردێڕ=Kurdish parties opposed to Barzani report attacks on offices overnight |ناونیشان=https://www.reuters.com/article/mideast-crisis-iraq-kurds-attacks-idINL8N1N50GT/ |وێبگە=Reuters |زمان=en}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Iraqi Kurdish opposition parties report attacks on offices |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-41804717 |وێبگە=bbc}}</ref><ref name=":4">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Kurdish Parties Offices Attacked in Duhok |ناونیشان=https://english.aawsat.com/node/1069071 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=english.aawsat.com |زمان=en}}</ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Reuters |سەردێڕ=Kurdish opponents of Barzani report attacks on offices |ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/world/mena/kurdish-opponents-of-barzani-report-attacks-on-offices-1.671331 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=The National |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Studies |یەکەم=Middle East, politics, GCC, Iran, Syria, Iraq, Egypt, Saudi Arabia, UAE, Nuclear deal, Yemen, Trump, MENA, Turkey, Gulf Crisis, Qatar,Future for Advanced Research and |سەردێڕ=Future Center - The Prospects of Inter-Kurdish Fighting in Iraq |ناونیشان=https://www.futureuae.com/en/Mainpage/Item/3393/divided-we-stay-the-prospects-of-inter-kurdish-fighting-in-iraq |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٥ |وێبگە=Futureuae |زمان=en }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.futureuae.com/en/Mainpage/Item/3393/divided-we-stay-the-prospects-of-inter-kurdish-fighting-in-iraq |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Kurdish parties opposed to Barzani report attacks on offices overnight |ناونیشان=https://www.thestar.com.my/news/world/2017/10/30/kurdish-parties-opposed-to-barzani-report-attacks-on-offices-overnight |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=The Star |زمان=en}}</ref> [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکومەتی ھەرێمی کوردستان]] [[ئاسایشی ھەرێمی کوردستان|ئاسایشی]] نارد بۆ ئەوەی ھێرشەکان ڕابگرن.<ref name=":0"/><ref name=":1"/><ref name=":2"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Correspondent |یەکەم=Richard Spencer, Middle East |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Kurds turn on each other in wake of President Barzani’s resignation |ناونیشان=https://www.thetimes.com/world/article/kurds-turn-on-each-other-in-wake-of-president-barzani-s-resignation-n6fqsxjw6 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=www.thetimes.com |زمان=en}}</ref> ئەم ھێرشانە ڕوویاندا پاش ئەوەی [[مەسعوود بارزانی]] [[سەرۆکی ھەرێمی کوردستان]]ی ئەو کات وتی بڕیاریدا کە دەست لە پۆستی سەرۆکایەتی بکشێتەوە<ref name=":5"/> و ئەندامێکی [[پەرلەمانی کوردستان]] سەر بە حیزبی [[بزووتنەوەی گۆڕان|گۆڕان]] بە ناوی [[ڕابوون مەعروف]]<ref name=":1"/> جنێوی بە [[پێشمەرگە]] و بە [[مەسعوود بارزانی]] دا، بە بارزانی وتبوو «کەر». لە وڵام دا خەڵکی دھۆک و زاخۆ لە کاتژمێر ١١:٥٥ دەستیان کرد بە ھێرش کردن و سووتاوندنی ئۆفیسەکان و بارەگاکانی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتی]] و [[بزووتنەوەی گۆڕان|گۆڕان]]. لە کاتژمێر ١١:٥٩ حکوومەتی ھەرێمی کوردستان ھێزی ئاسایشی نارد بۆ ئەوەی ھێرشەکان ڕابگرن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە||دەیەی ٢٠١٠|کوردستان|عێراق ||}} [[پۆل:کوردستان]] enfiy28x0arkdffur7h5mzqnl12oci7 118 289486 1582308 1582154 2026-05-08T17:56:25Z -Haryad 40333 چاکسازی (بچووک) 1582308 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''سلووقی''' ({{بە کرمانجی سەروو|Silûqî}}) بە یەکێک لە ھۆزە دێرین و [[ھۆزە کوردەکان|ڕەسەنەکانی کورد]] دادەنرێت کە لە ناوچەکانی باکوور، ڕۆژاوا و باشووری کوردستان نیشتەجێن. لە سەرچاوە تورکی و عوسمانییەکاندا بە ناوی Sloki یان Seloki ئاماژەیان پێ کراوە. == جوگرافیا == لە باکووری کوردستاندا لە ناوچەکانی [[بدلیس]]، مووش، تاتوان، سێرت، [[مێردین]]، شرناخ و [[ئامەد]] (دیاربەکر) دەژین. ڕێژەیەکی زۆری سلووقییەکان لە ئێستادا لە شارە گەورەکانی تری تورکیا نیشتەجێن، بەتایبەت لە شاری [[ئەستەمبوڵ]]. لە ڕۆژاوای کوردستاندا زیاتر لە شارەکانی [[قامیشلۆ]] و [[دێرک، سووریا|دێرک]] نیشتەجێن. لە باشووری کوردستاندا لە ناوچەکانی [[دھۆک]]، زاخۆ و ڕۆژاوای ڕووباری دیجلە (سحێلا) دەژین. == دانیشتووان == پێشبینی دەکرێت ژمارەی دانیشتووانی گشتیی ئەندامانی ھۆزی سلووقی لە نێوان ٤٠٠ ھەزار بۆ ٥٠٠ ھەزار کەسدا بێت. [[پۆل:ھۆزە کوردییەکان]] 06kyjq929rhvztrl4gp83ad4jx9c1mw 0 291538 1582167 1582060 2026-05-08T12:02:14Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582167 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بێبان | ناوی_فەرمی = Beban - بیبان | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 36.70093 |43.15352}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی بیندوایا''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.70093 |43.15352 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای تلکێف|تلکێف]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ئەلقۆش]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٥١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = بێبانی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''بێبان''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''بیبان''، [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Beban''<ref> https://web.archive.org/web/20191219132839/https://www.tigrishaber.com/pesmerge-li-basiqa-bi-tundi-bersiva-dais-dide-u-ser-li-xazir-berdewame-24202h.htm </ref>) گوندێکە لە [[ناحیەی ئەلقۆش]] لە [[قەزای تلکێف]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە باکووری [[عێراق]].<ref> https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/265734 </ref> بێبان دەکەوێتە ڕۆژاوای [[باشووری کوردستان]].<ref> https://syriaca.org/place/184 </ref><ref> https://www.aa.com.tr/ks/تورکیا/لێدوانی-چاوشئۆغڵو-لەبارەی-عێراق-و-بەعشیقە/659211 </ref> ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]]. گوندەکە بە دووری ٨ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[ئەلقۆش]] لە [[دەشتی نەینەوا]] ھەڵکەوتووە.<ref>https://web.archive.org/web/20200413091205/http://docs.neu.edu.tr/library/6421411229.pdf</ref> گوندەکە لە [[کورد]]ە ئاینزا [[ئێزیدییەکان]] پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200216045323/http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> گوندەکە بە دیمەنە سروشتییە سەرسوڕھێنەرەکان دەورە دراوە کە لە گردە نزمەکانەوە دەست پێدەکات تا دەشتەکان، و کە بە مێژووی کۆن و کۆنی مەسیحییەکان ناسراوە. ھەروەھا نزیکەی (٥٥)کم کیلۆمەتر لە باکووری شاری [[مووسڵ]] ھەڵکەوتووە. ھەروەھا لە ڕووی ڕۆحییەوە بێبان گرنگییەکی زۆری ھەیە، لەبەرئەوەی لە (٣٠)کم کیلۆمەتر زیاتر لە پەرستگای [[لالش]]ەوە دوور نییە. بەرزترین ناوەندی ڕۆحی و ئایینییە بۆ ئێزیدییەکان، ئەمەش وا دەکات دانیشتووانەکەی بە قووڵی پەیوەست بن بەو ڕێوڕەسمە ئاینییە تایبەت و ڕووداوە تایبەتانەی کە بە درێژایی ساڵ لەوێ ڕوودەدەن.<ref>https://web.archive.org/web/20250520063826/https://www.mesopotamiaheritage.org/ar/monuments/le-mausolee-yezidi-de-cheikh-suwar-a-beban/</ref> == ناو == ناوی بێبان لە ئاشووری "بێث-بانێ" وەرگیراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Bahzani}} [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] 37rl5jq9n9gnj7wehafvtemndp8gwdk 0 291547 1582168 1582056 2026-05-08T12:02:24Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582168 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بۆرک | ناوی_فەرمی = Borek - بورک | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = بورك.jpg | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی بۆرک | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 36.49569| 41.8691}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی بۆرک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.49569| 41.8691 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شنگال|شنگال]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی سنونێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٦٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٨٢٥٠ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = بۆرکی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''بۆرک''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''بورک''، [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Borek''<ref> https://web.archive.org/web/20191219132839/https://www.tigrishaber.com/pesmerge-li-basiqa-bi-tundi-bersiva-dais-dide-u-ser-li-xazir-berdewame-24202h.htm </ref>) گوندێکە لە [[ناحیەی سنونێ]] لە [[قەزای شنگال]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە باکووری [[عێراق]].<ref> https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/265734 </ref> بۆرک دەکەوێتە ڕۆژاوای [[باشووری کوردستان]].<ref> https://syriaca.org/place/184 </ref><ref> https://www.aa.com.tr/ks/تورکیا/لێدوانی-چاوشئۆغڵو-لەبارەی-عێراق-و-بەعشیقە/659211 </ref> ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]]. گوندەکە بە دووری ٢١ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[سنونێ]] ھەڵکەوتووە. ھەروەھا دەکەوێتە باکووری [[چیای شنگال]].<ref>https://web.archive.org/web/20200413091205/http://docs.neu.edu.tr/library/6421411229.pdf</ref> گوندەکە لە [[کورد]]ە ئاینزا [[ئێزیدییەکان]] پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200216045323/http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کۆمەڵگایەکە لەلایەن ڕژێمی پێشووەوە دروستکراوە دوای ڕۆیشتن و کۆچکردنی گوندنشینانی [[چیای شنگال]] و دەوروبەری شاری [[شنگال]] لە ناوەڕاستی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا، کە ھیچ پڕۆژە و تۆڕی ئاوی تێدا نەبووە. ئەو خێڵە سەرەکیانەی کە شنگال نیشتەجێن بریتین لە: خێڵی فەقەرە، خێڵی جووانە، خێڵی کۆرکوڕکە، خێڵی شیرکان.<ref>https://www.lalishduhok.com/ezidiyati/post/38361/</ref> == مێژوو == بۆرک بەناو "گوندی مۆدێرن" بە(حطین)یش ناو دەبرێت و لە نێوان ساڵانی ١٩٦٥ بۆ ١٩٧٠ی سەدەی ڕابردوو دامەزراوە. گوندەکانی تری ئێزدیەکان بێ دانیشتووان کران بۆ ئەوەی بوار بۆ نیشتەجێبوونی [[ئێزیدییەکان]] بکەنەوە. لە ساڵی ١٩٦٥ حکومەتی ئەوکاتی [[عێراق]] بڕیاریدا گوندەکانی ئێزیدی [[چیای شنگال]] وێران بکات و دانیشتوانەکەی ناچار بە گواستنەوە بکەن. نزیکەی ٤٠٠ گوندی ئێزیدی [[چیای شنگال]] بەشێکیان بە بولدۆزەر وێرانکران و دانیشتووانەکەی دەرکراون. [[ڕژێمی بەعس]] ئەم ڕێوشوێنە زۆرەملێیانەی نیشتەجێکردنی بە پڕۆژەی مۆدێرنیزاسیۆن وەسف کرد.<ref>https://www.hlrn.org/img/documents/YAZIDI%20HLP%20REPORT_EN.pdf</ref> بۆرک ھاوشێوەی تەواوی [[قەزای شنگال|دەڤەری شنگال]] و تەواوی [[پارێزگای نەینەوا]]، لە دوای ڕووخانی سەدام حوسێن لە ساڵی [[٢٠٠٣]] لە نێو [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە کێشەلەسەرەکانی باکووری عێراق]] بووە. گوندەکە تا مانگی ئابی ٢٠١٤ لەلایەن [[پێشمەرگە]]ی [[کورد]]ەوە کۆنترۆڵکرابوو.<ref>https://www.hrw.org/report/2009/11/10/vulnerable-ground/violence-against-minority-communities-nineveh-provinces-disputed</ref> لە مانگی ئابی ٢٠١٤دا گوندەکە لەلایەن [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|دەوڵەتی ئیسلامییەوە]] ھێرشی کرایە سەر و خراوەتە ژێر کۆنترۆڵی ئەوانەوە.<ref>https://www.telepolis.de/article/Nordirak-Jesiden-befuerchten-erneut-Vertreibungen-3605217.html?seite=all</ref> دواتر داعش لە گوندەکە و تەواوی [[قەزای شنگال|دەڤەری شنگال]] دەرکرا و شوێنەکە بە ئازادکراو و کۆنترۆڵکراو دادەنرێت. سەرەڕای ئەوەش تەنھا چەند دانیشتوویەکی کەم گەڕاونەتەوە گوندەکە.<ref>https://www.deutschlandfunk.de/sindschar-gebirge-im-nordirak-zoegerliche-rueckkehr-der-100.html</ref> لە ئێستادا گوندەکە لەلایەن ھێزەکانی ئێزیدییەوە کۆنترۆڵکراوە.<ref>https://www.derstandard.at/consent/tcf/2000066236563/Barzanis-Niederlage-in-Sindschar</ref> == دانیشتوان == دانیشتوانی شاری بۆرک تەنیا لە [[ئێزیدییەکان]] پێکدێن. ئەم کەسانە لە ئەنجامی جینۆسایدەکەی داعش لە ساڵی ٢٠١٤ لە دژی ئێزیدییەکان ڕفێندراون، کوژراون، یان ئاوارە بوون. زۆرێک لە دانیشتوانی گوندەکە لە ئێستادا لە کەمپەکانی ئاوارەکان لە [[ھەرێمی کوردستان]] نیشتەجێن.<ref>https://www.tagesspiegel.de/gesellschaft/hoffnung-in-trummern-4895488.html</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Bahzani}} [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] b1t9lnqmutxae3s1ywvbfnn1k2ddntn 0 291548 1582316 1555746 2026-05-08T19:28:51Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582316 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دوھۆلا | ناوی_فەرمی = Dohula - دھولا | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Duhola1.jpeg | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی دوھۆلا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 36.49136| 41.81356}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دوھۆلا''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.49136| 41.81356 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شنگال|شنگال]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی سنونێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٧٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٣،٥١٦ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = دوھۆلایی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دوھۆلا''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''دھولا''، [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Dohula''<ref> https://web.archive.org/web/20191219132839/https://www.tigrishaber.com/pesmerge-li-basiqa-bi-tundi-bersiva-dais-dide-u-ser-li-xazir-berdewame-24202h.htm </ref>) گوندێکە لە [[ناحیەی سنونێ]] لە [[قەزای شنگال]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە باکووری [[عێراق]].<ref> https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/265734 </ref> دوھۆلا دەکەوێتە ڕۆژاوای [[باشووری کوردستان]].<ref> https://syriaca.org/place/184 </ref><ref> https://www.aa.com.tr/ks/تورکیا/لێدوانی-چاوشئۆغڵو-لەبارەی-عێراق-و-بەعشیقە/659211 </ref> ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]]. گوندەکە بە دووری ١٤ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[سنونێ]] ھەڵکەوتووە. ھەروەھا دەکەوێتە باکووری [[چیای شنگال]].<ref>https://web.archive.org/web/20200413091205/http://docs.neu.edu.tr/library/6421411229.pdf</ref> گوندەکە لە [[کورد]]ە ئاینزا [[ئێزیدییەکان]] پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٠ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216045323/http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |url-status=dead }}</ref> کۆمەڵگایەکە لەلایەن ڕژێمی پێشووەوە دروستکراوە دوای ڕۆیشتن و کۆچکردنی گوندنشینانی [[چیای شنگال]] و دەوروبەری شاری [[شنگال]] لە ناوەڕاستی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا، کە ھیچ پڕۆژە و تۆڕی ئاوی تێدا نەبووە.<ref>https://www.lalishduhok.com/ezidiyati/post/38361/</ref> == مێژوو == دوھۆلا بەناو "گوندی مۆدێرن" بە(قادسیە)ش ناو دەبرێت و لە نێوان ساڵانی ١٩٦٥ بۆ ١٩٧٠ی سەدەی ڕابردوو دامەزراوە. گوندەکانی تری ئێزدیەکان بێ دانیشتووان کران بۆ ئەوەی بوار بۆ نیشتەجێبوونی [[ئێزیدییەکان]] بکەنەوە. لە ساڵی ١٩٦٥ حکومەتی ئەوکاتی [[عێراق]] بڕیاریدا گوندەکانی ئێزیدی [[چیای شنگال]] وێران بکات و دانیشتوانەکەی ناچار بە گواستنەوە بکەن. نزیکەی ٤٠٠ گوندی ئێزیدی [[چیای شنگال]] بەشێکیان بە بولدۆزەر وێرانکران و دانیشتووانەکەی دەرکراون. [[ڕژێمی بەعس]] ئەم ڕێوشوێنە زۆرەملێیانەی نیشتەجێکردنی بە پڕۆژەی مۆدێرنیزاسیۆن وەسف کرد.<ref>https://www.hlrn.org/img/documents/YAZIDI%20HLP%20REPORT_EN.pdf</ref> دوھۆلا ھاوشێوەی تەواوی [[قەزای شنگال|دەڤەری شنگال]] و تەواوی [[پارێزگای نەینەوا]]، لە دوای ڕووخانی سەدام حوسێن لە ساڵی [[٢٠٠٣]] لە نێو [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە کێشەلەسەرەکانی باکووری عێراق]] بووە. گوندەکە تا مانگی ئابی ٢٠١٤ لەلایەن [[پێشمەرگە]]ی [[کورد]]ەوە کۆنترۆڵکرابوو.<ref>https://www.hrw.org/report/2009/11/10/vulnerable-ground/violence-against-minority-communities-nineveh-provinces-disputed</ref> لە مانگی ئابی ٢٠١٤دا گوندەکە لەلایەن [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|دەوڵەتی ئیسلامییەوە]] ھێرشی کرایە سەر و خراوەتە ژێر کۆنترۆڵی ئەوانەوە.<ref>https://www.telepolis.de/article/Nordirak-Jesiden-befuerchten-erneut-Vertreibungen-3605217.html?seite=all</ref> دواتر داعش لە گوندەکە و تەواوی [[قەزای شنگال|دەڤەری شنگال]] دەرکرا و شوێنەکە بە ئازادکراو و کۆنترۆڵکراو دادەنرێت. سەرەڕای ئەوەش تەنھا چەند دانیشتوویەکی کەم گەڕاونەتەوە گوندەکە.<ref>https://www.deutschlandfunk.de/sindschar-gebirge-im-nordirak-zoegerliche-rueckkehr-der-100.html</ref> لە ئێستادا گوندەکە لەلایەن ھێزەکانی ئێزیدییەوە کۆنترۆڵکراوە.<ref>https://www.derstandard.at/consent/tcf/2000066236563/Barzanis-Niederlage-in-Sindschar</ref> == دانیشتوان == دانیشتوانی شاری دوھۆلا تەنیا لە [[ئێزیدییەکان]] پێکدێن. ئەم کەسانە لە ئەنجامی جینۆسایدەکەی داعش لە ساڵی ٢٠١٤ لە دژی ئێزیدییەکان ڕفێندراون، کوژراون، یان ئاوارە بوون. زۆرێک لە دانیشتوانی گوندەکە لە ئێستادا لە کەمپەکانی ئاوارەکان لە [[ھەرێمی کوردستان]] نیشتەجێن.<ref>https://www.tagesspiegel.de/gesellschaft/hoffnung-in-trummern-4895488.html</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Bahzani}} [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] dgskqfkrwvft63f4el9ouslcfvmk9s7 0 291550 1582319 1559726 2026-05-08T19:55:23Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582319 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دۆغاتا | ناوی_فەرمی = Dughata - دوغات | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Dughat Ezidi Temple.jpeg | شرۆڤەی_وێنە = پەرستگای ئێزیدیەکان لە دۆغاتا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 36.64329| 43.11569}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دۆغاتا''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.64329| 43.11569 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای تلکێف|تلکێف]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ئەلقۆش]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٧٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = بۆرکی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دۆغاتا''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''دوغات''، [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Dughata''<ref> https://web.archive.org/web/20191219132839/https://www.tigrishaber.com/pesmerge-li-basiqa-bi-tundi-bersiva-dais-dide-u-ser-li-xazir-berdewame-24202h.htm </ref>) گوندێکە لە [[ناحیەی ئەلقۆش]] لە [[قەزای تلکێف]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە باکووری [[عێراق]].<ref> https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/265734 </ref> دۆغاتا دەکەوێتە ڕۆژاوای [[باشووری کوردستان]].<ref> https://syriaca.org/place/184 </ref><ref> https://www.aa.com.tr/ks/تورکیا/لێدوانی-چاوشئۆغڵو-لەبارەی-عێراق-و-بەعشیقە/659211 </ref> ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]]. گوندەکە بە دووری ١٢ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[ئەلقۆش]] ھەڵکەوتووە. ھەروەھا دەکەوێتە باکووری [[چیای شنگال]].<ref>https://web.archive.org/web/20200413091205/http://docs.neu.edu.tr/library/6421411229.pdf</ref> گوندەکە لە [[کورد]]ە ئاینزا [[ئێزیدییەکان]] پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٠ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216045323/http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |url-status=dead }}</ref> گوندەکە لە ڕۆژهەڵاتەوە لەگەڵ گوندی [[سرێچکا]]، لە ڕۆژئاوا لەگەڵ گوندی خەتارێی گەورە، لە باشوورەوە لەگەڵ گوندی [[تەلسقۆف]] و لە باکوورەوە لەگەڵ گوندی [[بێبان]]. گوندەکە چەندین بارەگای حزبە سیاسییەکانی وەک [[حیزبی شیووعیی عێراقی]] و [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] تێدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://sparechangenews.net/2016/06/iraq-thousands-flee-fallujah-raise-questions-mosul/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250328070723/https://sparechangenews.net/2016/06/iraq-thousands-flee-fallujah-raise-questions-mosul/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئێستاش زۆرێک لە خێزانەکانی گوندەکە پشت بە کشتوکاڵ و ئاژەڵداری دەبەستن کە لە ڕابردوودا سەرچاوەیەکی سەرەکی بژێوی ژیانیان بوون. گوندەکە چەندین قوتابخانەی هەیە، لەوانە سێ قوتابخانەی سەرەتایی و یەک قوتابخانەی ناوەندی. هەروەها کلینیکێک هەیە کە لە ساڵی ٢٠١١ دروستکراوە. گوندەکە بەهۆی نەبوونی خزمەتگوزاریی پێویست و نەبوونی تۆڕی ئاوەڕۆی تەندروستی و سنوورداربوونی تۆڕی ئاوی خواردنەوە و ستوونی کارەبایی تووشی کێشەی زۆری شارەوانی بوو.<ref>https://www.ezidipress.com/blog/isis-greift-norden-von-mosul-an-tausende-christen-auf-der-flucht/</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Bahzani}} [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] l1692qrdf2iekt8u5nvk72de7qmuq4l 0 291551 1582314 1555744 2026-05-08T19:28:18Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582314 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دوگورێ | ناوی_فەرمی = Dugure - دوكوري | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = دوكري سنجار.jpg | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی دوگورێ | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 36.47431| 41.74503}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دوگورێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.47431| 41.74503 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شنگال|شنگال]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی سنونێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٦٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٣،٤٣٩ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = دوگورێی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دوگورێ''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''دوكوري''، [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Dugure''<ref> https://web.archive.org/web/20191219132839/https://www.tigrishaber.com/pesmerge-li-basiqa-bi-tundi-bersiva-dais-dide-u-ser-li-xazir-berdewame-24202h.htm </ref>) گوندێکە لە [[ناحیەی سنونێ]] لە [[قەزای شنگال]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە باکووری [[عێراق]].<ref> https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/265734 </ref> بۆرک دەکەوێتە ڕۆژاوای [[باشووری کوردستان]].<ref> https://syriaca.org/place/184 </ref><ref> https://www.aa.com.tr/ks/تورکیا/لێدوانی-چاوشئۆغڵو-لەبارەی-عێراق-و-بەعشیقە/659211 </ref> ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]]. گوندەکە بە دووری ٥ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[سنونێ]] ھەڵکەوتووە. ھەروەھا دەکەوێتە باکووری [[چیای شنگال]].<ref>https://web.archive.org/web/20200413091205/http://docs.neu.edu.tr/library/6421411229.pdf</ref> گوندەکە لە [[کورد]]ە ئاینزا [[ئێزیدییەکان]] پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٠ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216045323/http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |url-status=dead }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Bahzani}} [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] hpvl1q4v1w13ysitxhwil2yy3utkv6l 0 291559 1582208 1555833 2026-05-08T14:37:04Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582208 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = خاناسۆر | ناوی_فەرمی = Khana Sor - خانصور | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Khanasor sinjar.jpg | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی خاناسۆر | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 36.46766| 41.62443}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی خاناسۆر''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.46766| 41.62443 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شنگال|شنگال]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی سنونێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٩٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣١٬١٦١ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = خاناسۆری | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''خاناسۆر''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''خانصور''، [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Khana Sor''<ref> https://web.archive.org/web/20191219132839/https://www.tigrishaber.com/pesmerge-li-basiqa-bi-tundi-bersiva-dais-dide-u-ser-li-xazir-berdewame-24202h.htm </ref>) گوندێکە لە [[ناحیەی سنونێ]] لە [[قەزای شنگال]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە باکووری [[عێراق]].<ref> https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/265734 </ref> گوھبەل دەکەوێتە ڕۆژاوای [[باشووری کوردستان]].<ref> https://syriaca.org/place/184 </ref><ref> https://www.aa.com.tr/ks/تورکیا/لێدوانی-چاوشئۆغڵو-لەبارەی-عێراق-و-بەعشیقە/659211 </ref> ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]]. گوندەکە بە دووری ٨ کیلۆمەتر لە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[سنونێ]] ھەڵکەوتووە. ھەروەھا دەکەوێتە باشووری [[چیای شنگال]].<ref>https://web.archive.org/web/20200413091205/http://docs.neu.edu.tr/library/6421411229.pdf</ref> گوندەکە لە [[کورد]]ە ئاینزا [[ئێزیدییەکان]] پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٠ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216045323/http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |url-status=dead }}</ref> لە کاتی [[کۆمەڵکوژیی شەنگال|کۆمەڵکوژیی شنگالدا]]، ١٠٠ ئێزیدی لە گوندەکەدا لەلایەن [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعشەوە]] کۆمەڵکوژ کران.<ref>https://www.jstor.org/stable/27240927</ref> == مێژوو == '''خاناسۆر''' بەناو "گوندی مۆدێرن" بە(تأمیم)یش ناو دەبرێت و لە نێوان ساڵانی ١٩٦٥ بۆ ١٩٧٠ی سەدەی ڕابردوو دامەزراوە. گوندەکانی تری ئێزدیەکان بێ دانیشتووان کران بۆ ئەوەی بوار بۆ نیشتەجێبوونی [[ئێزیدییەکان]] بکەنەوە. لە ساڵی ١٩٦٥ حکومەتی ئەوکاتی [[عێراق]] بڕیاریدا گوندەکانی ئێزیدی [[چیای شنگال]] وێران بکات و دانیشتوانەکەی ناچار بە گواستنەوە بکەن. نزیکەی ٤٠٠ گوندی ئێزیدی [[چیای شنگال]] بەشێکیان بە بولدۆزەر وێرانکران و دانیشتووانەکەی دەرکراون. [[ڕژێمی بەعس]] ئەم ڕێوشوێنە زۆرەملێیانەی نیشتەجێکردنی بە پڕۆژەی مۆدێرنیزاسیۆن وەسف کرد.<ref>https://www.hlrn.org/img/documents/YAZIDI%20HLP%20REPORT_EN.pdf</ref> خاناسۆر ھاوشێوەی تەواوی [[قەزای شنگال|دەڤەری شنگال]] و تەواوی [[پارێزگای نەینەوا]]، لە دوای ڕووخانی سەدام حوسێن لە ساڵی [[٢٠٠٣]] لە نێو [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە کێشەلەسەرەکانی باکووری عێراق]] بووە. گوندەکە تا مانگی ئابی ٢٠١٤ لەلایەن [[پێشمەرگە]]ی [[کورد]]ەوە کۆنترۆڵکرابوو.<ref>https://www.hrw.org/report/2009/11/10/vulnerable-ground/violence-against-minority-communities-nineveh-provinces-disputed</ref> لە مانگی ئابی ٢٠١٤دا گوندەکە لەلایەن [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|دەوڵەتی ئیسلامییەوە]] ھێرشی کرایە سەر و خراوەتە ژێر کۆنترۆڵی ئەوانەوە.<ref>https://www.telepolis.de/article/Nordirak-Jesiden-befuerchten-erneut-Vertreibungen-3605217.html?seite=all</ref> دواتر داعش لە گوندەکە و تەواوی [[قەزای شنگال|دەڤەری شنگال]] دەرکرا و شوێنەکە بە ئازادکراو و کۆنترۆڵکراو دادەنرێت. سەرەڕای ئەوەش تەنھا چەند دانیشتوویەکی کەم گەڕاونەتەوە گوندەکە.<ref>https://www.deutschlandfunk.de/sindschar-gebirge-im-nordirak-zoegerliche-rueckkehr-der-100.html</ref> زۆرێک لە دانیشتوانی گوندەکە لە ئێستادا لە کەمپەکانی ئاوارەکان لە [[ھەرێمی کوردستان]] نیشتەجێن.<ref>https://www.tagesspiegel.de/gesellschaft/hoffnung-in-trummern-4895488.html</ref> لە ئێستادا شارەکە لەلایەن [[ھێزە چەکدارەکانی عێراق|سوپای عێراقەوە]] کۆنترۆڵکراوە.<ref>https://www.epochtimes.de/politik/welt/irakische-armee-entdeckt-jesidisches-massengrab-in-sindschar-region-a2275130.html{{بەستەری مردوو|url=https://www.epochtimes.de/politik/welt/irakische-armee-entdeckt-jesidisches-massengrab-in-sindschar-region-a2275130.html |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠١٧ شەڕێکی چەکداری لە نێوان ھێزە کوردییەکان و ئێزیدیەکاندا سەریھەڵدا و لەو ماوەیەدا چەکی ئەڵمانیاش لەلایەن ھێزە کوردییەکانەوە دژ بە ھێزەکانی ئێزیدی بەکارھێنرا.<ref>https://www.spiegel.de/politik/deutschland/irak-kurden-miliz-kaempft-offenbar-mit-deutschen-waffen-gegen-jesiden-a-1137481.html</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Bahzani}} [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] t0ho4ylvaszcjjx65agp7h9sbfjufq5 0 291561 1582189 1555831 2026-05-08T13:20:37Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582189 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = حەردان | ناوی_فەرمی = Hardan - حردان | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 36.46956| 42.10486}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی حەردان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.46956| 42.10486 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شنگال|شنگال]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی سنونێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٧٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٬٩١٧ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = حەردانی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''حەردان''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''حردان''، [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Hardan''<ref> https://web.archive.org/web/20191219132839/https://www.tigrishaber.com/pesmerge-li-basiqa-bi-tundi-bersiva-dais-dide-u-ser-li-xazir-berdewame-24202h.htm </ref>) گوندێکە لە [[ناحیەی سنونێ]] لە [[قەزای شنگال]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە باکووری [[عێراق]].<ref> https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/265734 </ref> حەردان دەکەوێتە ڕۆژاوای [[باشووری کوردستان]].<ref> https://syriaca.org/place/184 </ref><ref> https://www.aa.com.tr/ks/تورکیا/لێدوانی-چاوشئۆغڵو-لەبارەی-عێراق-و-بەعشیقە/659211 </ref> ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]]. گوندەکە بە دووری ٣٩ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[سنونێ]] ھەڵکەوتووە. ھەروەھا دەکەوێتە باکووری [[چیای شنگال]].<ref>https://web.archive.org/web/20200413091205/http://docs.neu.edu.tr/library/6421411229.pdf</ref> گوندەکە لە [[کورد]]ە ئاینزا [[ئێزیدییەکان]] پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٠ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216045323/http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |url-status=dead }}</ref> کاتێک [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)]] ھێرشی کردە سەر شاری [[شنگال]] و [[قەزای شنگال]] لە مانگی ئابی ٢٠١٤ و گرتیان، گوندی حەردان لەنێو ئەو نیشتەجێبوونانەدا بوو کە چەکدارانی داعش [[کۆمەڵکوژیی شەنگال|کۆمەڵکوژی شەنگال]]یان بۆ ئێزیدییەکان ئەنجامدا.<ref>https://web.archive.org/web/20140807191105/http://www.cnn.com/2014/08/07/world/meast/stopping-isis</ref> لە نێوان ٢٥٠-٣٠٠ پیاو لە گوندی حەردان کوژراون.<ref>https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/Countries/IQ/UNAMI_OHCHR_POC_Report_FINAL_6July_10September2014.pdf</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Bahzani}} [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] aucmqta7ycymlqpl1r2mdwa1olfkd45 0 291573 1582162 1582087 2026-05-08T12:01:24Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582162 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = تەلبەنات | ناوی_فەرمی = Tal Banat - تل بنات | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 36.25798| 42.01387}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی تەلبەنات''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.25798| 42.01387 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شنگال|شنگال]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای شنگال]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٨١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٤،٠٠ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = بۆرکی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''تەلبەنات''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''تل بنات''، [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]:''Tal Banat'')<ref> https://web.archive.org/web/20191219132839/https://www.tigrishaber.com/pesmerge-li-basiqa-bi-tundi-bersiva-dais-dide-u-ser-li-xazir-berdewame-24202h.htm </ref> گوندێکە لە [[ناحیەی ناوەندی قەزای شنگال]] لە [[قەزای شنگال]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە باکووری [[عێراق]].<ref> https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/265734 </ref> تەلبەنات دەکەوێتە ڕۆژاوای [[باشووری کوردستان]].<ref> https://syriaca.org/place/184 </ref><ref> https://www.aa.com.tr/ks/تورکیا/لێدوانی-چاوشئۆغڵو-لەبارەی-عێراق-و-بەعشیقە/659211 </ref> ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]]. گوندەکە بە دووری ١٨ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[شنگال]] ھەڵکەوتووە. ھەروەھا دەکەوێتە باشووری [[چیای شنگال]].<ref>https://web.archive.org/web/20200413091205/http://docs.neu.edu.tr/library/6421411229.pdf</ref> گوندەکە لە [[کورد]]ە ئاینزا [[ئێزیدییەکان]] پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200216045323/http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کۆمەڵگایەکە لەلایەن ڕژێمی پێشووەوە دروستکراوە دوای ڕۆیشتن و کۆچکردنی گوندنشینانی [[چیای شنگال]] و دەوروبەری شاری [[شنگال]] لە ناوەڕاستی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا، یەکێکە لەو گوندانە یان نیشتەجێبوونانەی کە پارتی بەعسی ئەوکاتی دەسەڵاتدار بە ئاوارەکردنی [[کورد]] لە ماڵە ڕەسەنەکانی خۆیدا دروستی کردووە. ئەم ئاوارەبوونە هەم ئامانجی سیاسی ناڕاستەوخۆ و هەم ئامانجی ناڕاستەوخۆی هەبوو، ئاسانتر کۆنتڕۆڵ و چاودێریکردنی [[کورد]]. دامەزراندن و سەرژمێرییان. پەروەردەکردنی منداڵەکانیان بۆ ئەوەی ناسنامەی خۆیان لەبیربکەن لەڕێگەی خوێندنی عەرەبی ناچارییەوە. وردە وردە زەوتکردنی ناسنامەی [[کورد]]ایەتییان و بەعەرەبکردنیان. دامەزراندنی کەسانی لاواز بۆ ناو حیزب بە مەبەستی ڕاپۆرتکردنی دەستبەجێ. ئەو ئامانجە ڕوونانەی کە حزب ئیدیعای دەکات: ئاسانکاری بۆ دەستڕاگەیشتن بە خوێندن و کارەبا.<ref>https://www.hlrn.org/img/documents/YAZIDI%20HLP%20REPORT_EN.pdf</ref> لە مانگی ئابی ساڵی ٢٠١٤، [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)]] زیاتر لە ٢٠٠ [[ژن]] و [[منداڵ]]ی لە تەلبەنات ڕفاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://knwe.org/?p=30282 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250322122037/https://knwe.org/?p=30282 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Bahzani}} [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] 5nbjty7ec7qyux63bz1nqlzi4gjlm7w 0 291574 1582163 1582084 2026-05-08T12:01:34Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582163 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = تەل قەسەب | ناوی_فەرمی = Tal Qasab - تل قصب | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Tel Qassab.jpg | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی تەل قەسەب | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 36.25863| 41.94375}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی تەل قەسەب''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.25863| 41.94375 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شنگال|شنگال]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای شنگال]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٠٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٨،٠٠ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئێزیدییەکان|ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''تەل قەسەب''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''تل قصب''، [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]:''Tal Qasab'')<ref> https://web.archive.org/web/20191219132839/https://www.tigrishaber.com/pesmerge-li-basiqa-bi-tundi-bersiva-dais-dide-u-ser-li-xazir-berdewame-24202h.htm </ref> گوندێکە لە [[ناحیەی ناوەندی قەزای شنگال]] لە [[قەزای شنگال]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە باکووری [[عێراق]].<ref> https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/265734 </ref> تەل قەسەب دەکەوێتە ڕۆژاوای [[باشووری کوردستان]].<ref> https://syriaca.org/place/184 </ref><ref> https://www.aa.com.tr/ks/تورکیا/لێدوانی-چاوشئۆغڵو-لەبارەی-عێراق-و-بەعشیقە/659211 </ref> ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]]. گوندەکە بە دووری ١٢ کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[شنگال]] ھەڵکەوتووە. ھەروەھا دەکەوێتە باشووری [[چیای شنگال]].<ref>https://web.archive.org/web/20200413091205/http://docs.neu.edu.tr/library/6421411229.pdf</ref> گوندەکە لە [[کورد]]ە ئاینزا [[ئێزیدییەکان]] پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200216045323/http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کۆمەڵگایەکە لەلایەن ڕژێمی پێشووەوە دروستکراوە دوای ڕۆیشتن و کۆچکردنی گوندنشینانی [[چیای شنگال]] و دەوروبەری شاری [[شنگال]] لە ناوەڕاستی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا.<ref>https://web.archive.org/web/20231107184817/https://anfarabic.com/%D9%83%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/afttah-bldyt-alshb-fy-tl-qsb-bhdwr-aladart-aldhatyt-lshnkal-98077</ref> == ھۆزەکانی تەل قەسەب == # مھارکان لە زەکدخانی کۆن دەژیا. # حەسەکان لە ھەمەدانی کۆن دەژیا. # حەبابە لە سەباحی کۆن دەژیا. # عەلی سورکە لە دوبەی کۆن دەژیا. # جەلکیەکان لە کەھنی ئایدۆ دەژیان. # خێڵی قەتویە بە ڕەچەڵەک ئێزیدی بوون و سەر بە خێڵی حەسکان بوون. # خێڵی فەقەرە لە سولاخ نیشتەجێ بوون. # خێڵی کازا لە گری حاجی بەگ دەژیا. # خێڵی داڵکان لە گوندی تەبە لە ڕۆژھەڵاتی [[شنگال]] نیشتەجێ بوون. == پەروەردە == پەروەردە لە ئێستادا بە دوو شێوە بوونی ھەیە:<ref>https://www.kurdistan24.net/ckb/latest</ref> * [[زمانی کوردی]] زمانی ناوەندییە، لەگەڵ قوتابخانەی سەرەتایی و ناوەندی. * [[زمانی عەرەبی]] زمانی سەرەتاییە، تاڕادەیەکی زۆر وەک خۆی لە ڕژێمی پێشوو ماوەتەوە، لەگەڵ ھەندێک پێشکەوتنی بچووک لە مەنھەج و مامۆستایاندا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Bahzani}} [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] jqq9pi5r67p0a3g7nwgef3nhtltu1y7 0 291636 1582310 1576419 2026-05-08T18:15:30Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582310 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = داودیێ | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 37.08952| 43.22141}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی داودیێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 37.08952| 43.22141 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ئامێدی]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بامەڕنێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٩٣٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) و [[زمانی سوریانی|سریانی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[مەسیحی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''داودیێ''' (''{{lang-ar| داودیة}})، ({{lang-en|Dawdie }}، {{langx|syr|ܒܝܬ ܬܢܘܪܐ}}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بامەڕنێ]]، [[قەزای ئامێدی]]، [[پارێزگای دھۆک]]، [[باشووری کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠٢٤| نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1|ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠٢٤| نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە ڕۆژاوای شارۆچکەی [[بامەڕنێ]] بە دووری (٦)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == پێدەچێت ناوی داودیە لە دێری مار داودەوە وەرگیراوە کە دەکەوێتە باکووری گوندەکە.<ref>Donabed, Sargon George (2015). Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century. Edinburgh University Press</ref> == مێژوو == گوندەکە لەسەر لوتکەی تەپۆڵکەیەکی شوێنەواری دروستکراوە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی پێنجەمی پێش زایین. کەنیسەی مار یوحەنا لە داودیێ لە سەدەی حەڤدەھەمدا دروستکراوە. گوندەکە لە ساڵی ١٧١٢ لە ھێرشێکی [[کورد]]ەکاندا وێران بوو. دانیشتوانی گوندەکە لە ساڵانی ١٨٣٠ لە کەنیسەی ڕۆژھەڵاتەوە گۆڕدراون بۆ [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی]] لە ئەنجامی کاریگەری میسیۆنەرە دۆمینیکانەکان و جۆزێف ئاودۆ، مەتڕانی [[ئامێدی]]. لە ساڵی ١٨٤٠دا سەربازگەیەکی سەربازی لەو گوندەدا دروستکرا.<ref>http://www.aina.org/books/ecclesiastical-organisation-of-the-church-of-the-east.pdf</ref> تا ساڵی ١٨٥٠ ٣٠-٤٥ خێزانی کاسۆلیکی کلدانی لە داودیێ ھەبوون کە قەشە و کڵێسایان نەبوو وەک بەشێک لە ئەپستۆریای ئامادییە. لە ساڵی ١٩١٣ گوندەکە ٣٠٠ کەسی کاسۆلیکی کلدانی تێدا نیشتەجێ بوو، کە قەشەیەک و کڵێسایەک و قوتابخانەیەک خزمەتیان دەکرد.<ref>Donabed, Sargon George (2015). Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century. Edinburgh University Press.</ref> دوای ئەوەی دەوڵەتی عوسمانی ھەریەکە لە [[میرنشینی سۆران]] و [[میرنشینی بادینان]]ی لە ناوبرد، دەسەڵاتی کارگێڕی خۆی بەسەر [[باشووری کوردستان]]دا سەپان، یەکێک لە قەزاکانی [[سنجاقی مووسڵ]] ناوی قەزای داودیە بوو کە گوندی داودیێ ناوەندی ئەم قەزایە بوو، سنووری قەزای داودیە زۆری سنووری [[ناحیەی مانگێشک]]ی ئێستا دەکات. کاتێک یەکەی [[ناحیە]] ھاتە نێو یەکەی کارگێڕی دەوڵەتی عوسمانی قەزای داودیە کرا بە ناحیە و خرایە سەر [[قەزای ئامێدی]] و داودیێ ھەر ناوەندی بوو. لە ساڵی ١٩٢٢دا ناوی ناحیەی داودیە گۆڕدرا بە ناحیەی دۆسکی، لە ساڵی ١٩٣١دا ناحیەی دۆسکی لکێندرا بە [[قەزای دھۆک]]ەوە و ناوەندەکەی لە داودیێوە گۆڕدار بە گوندی [[مانگێشک]]، گوندی داودیێ لە ناحیەی دۆسکی دابڕێنرا و خرایە سەر [[ناحیەی ناوەندی قەزای ئامێدی]]. دوای [[کۆمەڵکوژیی سێمێل]] لە ساڵی ١٩٣٣ داودیێ ٢٧٥ ئاشووری تێدا نیشتەجێ بوو، بەپێی ڕاپۆرتێکی [[کۆمەڵەی نەتەوەکان|کۆمەڵەی گەلان]]. لە ساڵی ١٩٥٧دا ٥٢٤ کەس لە ٨٠ ماڵدا نیشتەجێ بووە. تا ساڵی ١٩٦١ لە داودیێ لە ١٢٠ ماڵدا ١٥٠ خێزان ھەبوون. گوندەکە کە قوتابخانەیەک و کەنیسەی مار یوحەنا لەخۆدەگرێت، لە ساڵی ١٩٨٧دا وێران بووە و ژمارەی دانیشتووانی ٨٢ بنەماڵە بڵاوەیان پێکراوە. لە کاتی [[شاڵاوی ئەنفال]]دا، مەزارگەی مارت شمونی لە داودیە زیانی پێگەیشت و پێنج کەسی پێگەیشتوو خەڵکی گوندەکە لە مانگی ئاب تا ئەیلولی ساڵی ١٩٨٨ بێسەروشوێن بوون. پانزە خێزان دوای [[ڕاپەڕینی ١٩٩١|ڕاپەڕینەکانی ساڵی ١٩٩١ی]] عێراق گەڕانەوە لە کاتێکدا خێزانەکانی دیکە لە ناوچەکانی دیکەی [[عێراق]] نیشتەجێ بوون یان پەیوەندییان بە ڕەوەندەوە کردبوو.<ref>http://www.aina.org/reports/avod.pdf</ref> لە سەرەتای ساڵی ٢٠٠٩دا ١٥٣ ئاشووری ئاوارەی ناوخۆ لە ٤٣ بنەماڵەدا لە داودیێ ھەبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٠ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216045323/http://www.aina.org/reports/acetste.pdf |url-status=dead }}</ref> لە ساڵی ٢٠١٢دا ٣٢٠ کاسۆلیکی کلدانی و ١٥٠ لایەنگری [[کڵێسای ئاشووریی ڕۆژھەڵات]] دانیشتووی داودیێ بوون.<ref>https://web.archive.org/web/20201124160429/http://www.mena-rf.org/maps-downloads.html</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] lkfyvgdd6gxcsv7d5hgrwlf97jh0nyw 1 291995 1582320 1559721 2026-05-08T19:55:34Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582320 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[دۆغاتا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1559720 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250328070723/https://sparechangenews.net/2016/06/iraq-thousands-flee-fallujah-raise-questions-mosul/ بۆ http://sparechangenews.net/2016/06/iraq-thousands-flee-fallujah-raise-questions-mosul/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١١:٠٥، ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[دۆغاتا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582319 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200216045323/http://www.aina.org/reports/acetste.pdf بۆ http://www.aina.org/reports/acetste.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٥٥، ٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) lt8bhm4za9r8lin27sb8ehsshfibjvh 0 291997 1582229 1581217 2026-05-08T16:18:07Z Ari Qasm 57423 1582229 wikitext text/x-wiki {{نیشانی وتاری باش}}{{Infobox military conflict |conflict= شەڕی سۆران و ئێران |width= |partof= |image= 1836 review of troops by Ghahreman Mirza, son of Abbas Mirza, in the plain of Leydjan near Ravandouz. Watercolour by Colombari.jpg |caption= سەربازانی [[ئێرانی قاجاڕی|قاجاڕی]] لە نزیک [[ڕەواندز]] لە ساڵی ١٨٣٦ |date= ١٨٢٩ ھەتا ١٨٣٤ |place= سنوورەکانی نێوان عوسمانی و قاجاڕی، [[موکریان]] |coordinates= |map_type= |map_relief= |latitude= |longitude= |map_size= |map_marksize= |map_caption= |map_label= |territory= [[ئێرانی قاجاڕی|ئێران]] دەستبەرداری [[موکریان]] و [[پارێزگای ورمێ]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] دەبێت<ref name="Bajalan">{{cite thesis |last=Ghalib |first=Sabah Abdullah |title=The Emergence of Kurdism with Special Reference to the Three Kurdish Emirates within the Ottoman Empire 1800–1850 |publisher=University of Exeter |location=Exeter |year=2011 |url=https://ore.exeter.ac.uk/articles/thesis/The_Emergence_of_Kurdism_with_Special_Reference_to_the_Three_Kurdish_Emirates_within_the_Ottoman_Empire_1800-1850/29691950 |type=PhD thesis}}</ref> |result= [[پەڕگە:Soran Empire flag in the shape of coat of arms.png|Soran Emirate flag|15px]] سەرکەوتنی کوردانی [[میرنشینی سۆران|سۆران]]<ref name="Bajalan"/> |status= |combatants_header= |combatant1= {{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میرنشینی سۆران]]|combatant2= {{Tree list}} *{{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} [[ئێرانی قاجاڕی]] ** {{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} [[میرنشینی ئەردەڵان|ئەردەڵان]] |commander1= {{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]] |commander2= {{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} [[عەباس میرزا|عەبباس میرزا]]{{ھن}}{{Tree list}}{{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} [[محەممەد شا]] ** {{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} ئەمیر نیزام *{{flagicon image|Flag of Agha Mohammad Khan.svg}} سەرتیپ محەممەد خان |units1= |units2= |strength1= نەزانراو |strength2= نەزانراو |casualties1= قورس |casualties2= قورس |notes= |campaignbox= }} '''شەڕی سۆران و ئێران''' یاخود '''شەڕی قاجاڕی و سۆران''' زنجیرەیەک شەڕی سنووریی نێوان [[ئێرانی قاجاڕی|ئێرانی قاجاڕ]] و [[میرنشینی سۆران]] بوو لە ساڵی ١٨٢٩ تا ١٨٣٤. لە خاکە کوردییەکانی نێوان [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی]] ئەمڕۆ و [[ڕۆژاوای ئێران|ڕۆژئاوای ئێران]] ڕوویدا. شەڕەکە لەو کاتەوە دەستی پێکرد کە [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]]، فەرمانڕەوای [[میرنشینی سۆران]]، زۆر گوندی کوردنشینی داگیرکرد کە لەژێر دەسەڵاتی قاجاڕیدا بوون. ھێزەکانی ئێران چەند جارێک ھەوڵیاندا ڕێگریی لێبکەن، بەڵام نەیانتوانی ناوچە و قەزا سنوورییەکان بگرنەوە. بە ھۆی ئەمەوە زۆرێک لە نووسەرانی کورد و ئێرانی لەو ململانێیە میرنشینی سۆران وەک سەرکەوتوو لە شەڕەکەدا وەسف دەکەن.<ref name="Bajalan"><cite class="citation thesis cs1" id="CITEREFGhalib2011"><span class="cx-segment" data-segmentid="208">Ghalib, Sabah Abdullah (2011). </span><span class="cx-segment" data-segmentid="209">[https://ore.exeter.ac.uk/articles/thesis/The_Emergence_of_Kurdism_with_Special_Reference_to_the_Three_Kurdish_Emirates_within_the_Ottoman_Empire_1800-1850/29691950 ''The Emergence of Kurdism with Special Reference to the Three Kurdish Emirates within the Ottoman Empire 1800–1850''] (PhD thesis). </span><span class="cx-segment" data-segmentid="210">Exeter: University of Exeter.</span></cite></ref><ref name="KurdishFrontier">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ateş|یەکەم=Sabri|سەردێڕ=Ottoman-Iranian Borderlands: Making a Boundary, 1843–1914|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨١١٠٧٠٣٣٦٥٨|شوێن=Cambridge|پەڕەکان=٣١–٨٥|chapter=The Kurdish Frontier and Ottoman–Qajar Relations}}</ref> == پێشینە == لە سەرەتای ساڵانی ١٨٠٠دا، سنووری نێوان [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] و [[ئێرانی قاجاڕی|ئێرانی قاجاڕ]] لە [[کوردستان]] بە ڕوونی جێگیر نەکرابوو. میرنشینە ناوخۆیییە کوردییەکانی وەک [[میرنشینی بابان|بابان]] و [[میرنشینی ئەردەڵان|ئەردەڵان]] و [[میرنشینی سۆران|سۆران]] زلھێزی گرنگ بوون لەم ناوچە سنوورییانەدا. عوسمانییەکان و قاجاڕەکان زۆرجار ھەوڵیان دەدا حکومڕان و فەرمانڕەوا کوردەکان بۆ لای خۆیان ڕابکێشن، یاخود لاوازیان بکەن، بۆ ئەوەی میحوەری پێشەوە کۆنترۆڵ بکەن.<ref name="KurdishFrontier2">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ateş|یەکەم=Sabri|سەردێڕ=Ottoman-Iranian Borderlands: Making a Boundary, 1843–1914|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨١١٠٧٠٣٣٦٥٨|شوێن=Cambridge|پەڕەکان=٣١–٨٥|chapter=The Kurdish Frontier and Ottoman–Qajar Relations}}</ref> لە نێوان ساڵانی ١٨٢١ بۆ ١٨٢٣ [[شەڕی عوسمانی و ئێران (١٨٢١–١٨٢٣)|شەڕی عوسمانی و ئێران]] لە ساڵانی ١٨٢١ – ١٨٢٣ ھاوسەنگیی ھێزی ناوچەکەی گۆڕی. [[عەباس میرزا|عەبباس میرزا]] شازادەی جێنشینی [[قاجاڕەکان|قاجاڕ]] ھێرشی کردە سەر [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ڕۆژھەڵاتی ئاناتۆڵ]] و بەشێک لە [[کوردستانی عوسمانی]]. دوای شەڕ، یەکەمین [[پەیمانەکانی ئەرزڕۆم|پەیمانی ئەرزەڕۆم]] سنوورە کۆنەکانی بە گشتی پشتڕاست کردەوە، بەڵام زۆرێک لە پرسیارەکانی میحوەڕی ناوخۆیی بە کراوەیی مانەوە.<ref name="Farmanfarmaian">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=War and Peace in Qajar Persia: Implications Past and Present|بڵاوکەرەوە=Routledge|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨١١٣٤١٠٣٠٨٩|editor-last=Farmanfarmaian|editor-first=Roxane|شوێن=London}}</ref> لە ساڵانی ١٨٢٠دا میر محەممەد پاشای ڕەواندزی میرنشینی سۆرانی کرد بە یەکێک لە بەھێزترین دەوڵەتە کوردییەکان. لە ڕەواندزی پایتەختەکەیەوە دەسەڵاتی بەسەر ھەولێر و سلێمانی و بادینان و کەرکووک و مووسڵ و چەندین ناوچەی دیکەدا فراوانتر کرد کە دەکاتە ھەرێمی کوردستانی ئەمڕۆ و وە لە دواییشدا پەلی ھاوێشت بۆ [[باکووری کوردستان]] و [[ڕۆژاوای کوردستان|ڕۆژئاوای کوردستانیش]]. سەرچاوە کورد و فارسەکان ھەردووکیان میرنشینەکەیان بە میرنشینێکی دەوڵەمەند و ئارام و فەرمانڕەوایییێکی باش وەسف دەکەن، بەڵام ھەروەھا زۆر بەرزخواز و ھەندێک جار تووندڕەویش بوو بەرامبەر دراوسێکان و کەمایەتییە ئاینییەکان.<ref name="Hazni2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Emami |یەکەم=Khalid |دوایین٢=Jan Ahmadi |یەکەم٢=Fatemeh |دوایین٣=Aghajari |یەکەم٣=Seyyed Hashem |ساڵ=٢٠١٩|سەردێڕ=مبانی مشروعیت «امرا» در امارت‌ھای کرد (از قرن ۱۰ ھجری تا ۱۳ ھجری / ۱۶ تا ۱۹م) |trans-title=The bases of legitimacy of the emirs in Kurdish emirates (10th–13th centuries AH / 16th–19th centuries AD) |ناونیشان=https://civilica.com/doc/1126289 |journal=Jostārhā-ye Tārīkhī |زمان=fa |بەرگ=١٠|issue=1}}</ref> فراوانبوونەکەی زوو گەیشتە سنووری [[ئێرانی قاجاڕی]] و [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]. == ڕێگاکێشان بەرەو شەڕ == [[پەڕگە:Soran Emirate.jpg|وێنۆک|میرنشینی سۆران لە لووتکەی دەسەڵاتەکەیدا لە سەردەمی میر محەممەدی پاشای ڕەواندز. کە بە نزیکەیی خاکەکانی ھەر چوار پارچەی کوردستانی دەگرتەوە]] تا ساڵی ١٨٢٩ [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]] دەستی کرد بە جووڵە بۆ ئەو ناوچانەی کە [[ئێرانی قاجاڕی]] وەک سنووری کوردیی خۆی دەیبینی. نامەیەکی ئەمیر نیزامی بەرپرسی قاجاڕ بۆ وەزیری گەورەی عوسمانی ھەیە کە گلەییی ئەوە دەکات کە «پاشا و فەرماندەکانی سۆران» زۆر گوندی کوردیی ئێرانیان گرتووە، لەوانەش شوێنەکانی ناوچەی [[موکریان|موکڕیان]] وەک [[ناوچەی لاجان|لاجان]]، [[مەھاباد|سابڵاغ]] (مەھابادی ئەمڕۆ) و [[سەردەشت]]. ھەروەھا لە نامەکەدا ھاتووە کە میر محەممەد ھەڵیکوتاوەتە سەر [[سەڵماس]] و [[ورمێ]].<ref name="Bajalan2"><cite class="citation thesis cs1" id="CITEREFGhalib2011"><span class="cx-segment" data-segmentid="208">Ghalib, Sabah Abdullah (2011). </span><span class="cx-segment" data-segmentid="209">[https://ore.exeter.ac.uk/articles/thesis/The_Emergence_of_Kurdism_with_Special_Reference_to_the_Three_Kurdish_Emirates_within_the_Ottoman_Empire_1800-1850/29691950 ''The Emergence of Kurdism with Special Reference to the Three Kurdish Emirates within the Ottoman Empire 1800–1850''] (PhD thesis). </span><span class="cx-segment" data-segmentid="210">Exeter: University of Exeter.</span></cite></ref> ئەم کردەوانە بەشێک بوو لە ململانێیەکی بەرفراوانتر بۆ نفووز لە [[کوردستان]] لە نێوان [[ئەستەمبوڵ|ئەستەنبوڵ]] و [[تاران]]. [[قاجاڕەکان|حکوومەتی قاجاڕی]] ترسی ئەوەی ھەبوو کە [[میرنشینی سۆران|میرنشینی زلھێزی سۆران]] سنوورەکانی زیاتر بەرەو [[ڕۆژاوای ئێران|ڕۆژئاوا]] پاڵ بنێت و زیان بە دەسەڵاتی ئێران بگەیەنێت بەسەر ناوچە کوردییەکانیدا. لە ھەمان کاتدا [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکان]] لە خەمی میر محەممەدیشدا بوون، چوونکە لە ناو خاکەکانی عوسمانیدا زۆر بەھێز ببوو و زۆر بەھێزتریش دەبوو. ئەمەش بەو مانایە بوو کە ھەردوو ئیمپراتۆریەتەکە میرنشینی سۆرانیان وەک کێشەیەک دەبینی، بەڵام لە ساڵانی ١٨٢٩–١٨٣٤دا بە شێوەیەکی سەرەکی ئێرانی قاجاڕی بوو کە ڕووبەڕووی ھێرشی ڕاستەوخۆی سۆران و لەدەستدانی خاک بووەوە لە دیوی میحوەڕەکەی.<ref name="KurdishFrontier6">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ateş|یەکەم=Sabri|سەردێڕ=Ottoman-Iranian Borderlands: Making a Boundary, 1843–1914|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨١١٠٧٠٣٣٦٥٨|شوێن=Cambridge|پەڕەکان=٣١–٨٥|chapter=The Kurdish Frontier and Ottoman–Qajar Relations}}</ref><ref name="KurdMem4">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmemoryprogramme.com/history-of-the-kurds/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Kurdistan Memory Programme |سەردێڕ=History of the Kurds}}</ref> == ڕەوتی شەڕەکە == === ھێرشەکانی سۆران بۆ ناو خاکی ئێرانی قاجاڕی === [[پەڕگە:Osmanli Ortadogu (Mukrian).jpg|وێنۆک|نەخشەی موکریان]] قۆناغی یەکەمی شەڕەکە (لە دەوروبەری ١٨٢٩–١٨٣١) بە ھۆی فراوانبوونی سۆرانەوە بوو. ھێزەکانی میر محەممەد ھێرشیان کردە سەر قەزا کوردنشینەکانی دیوی ئێرانی سنوورەکە و داگیریان دەکرد. سەرچاوە کوردی و فارسییەکان بەشێک لە [[موکریان]] لەوانە [[ناوچەی لاجان|لاجان]]، [[مەھاباد|سابڵاغ]] (مەھاباد) و [[سەردەشت]]، ھەروەھا گوندەکانی نزیک [[سەڵماس]] و [[ورمێ]]، وەک ناوچە زیانلێکەوتووەکانی ھەڵکوتانە سەر سۆران یان داگیرکاریی کاتی باس دەکەن.<ref name="Bajalan5"><cite class="citation thesis cs1" id="CITEREFGhalib2011"><span class="cx-segment" data-segmentid="208">Ghalib, Sabah Abdullah (2011). </span><span class="cx-segment" data-segmentid="209">[https://ore.exeter.ac.uk/articles/thesis/The_Emergence_of_Kurdism_with_Special_Reference_to_the_Three_Kurdish_Emirates_within_the_Ottoman_Empire_1800-1850/29691950 ''The Emergence of Kurdism with Special Reference to the Three Kurdish Emirates within the Ottoman Empire 1800–1850''] (PhD thesis). </span><span class="cx-segment" data-segmentid="210">Exeter: University of Exeter.</span></cite></ref><ref name="ZagrosClassic2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= خط کلاسیک و ویژگی های آن در کوردستان|trans-title=The classic line and its features in Kurdistan |ناونیشان=https://zagrosplatform.net/ku/?p=1709 |وێبگە=Zagros Platform |زمان=ckb |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی نیسانی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240415191107/http://zagrosplatform.net/ku/?p=1709 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> خێڵە خۆجێیییەکانی کورد ھەندێک جار لە نێوان عوسمانییەکان و قاجاڕییەکان و سۆراندا لایەنیان دەگۆڕی و ئەمەش دۆخەکەی ئاڵۆزتر دەکرد. ھەروەھا باسدەکرێت کە میر محەممەد دەسەڵاتی بەسەر ناوچەی کۆتول ([[ماکۆ]])دا چەسپاندووە. دەوترێت کە شکستی بە ھەڵمەتێک ھێناوە کە لە دژییەوە نێردراوە و شارەکانی [[مەراغە]] و [[تەورێز|تەورێزیشی]] ئازاد کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sharafkandi|یەکەم=Sadegh|ناونیشان=https://www.iran-archive.com/sites/default/files/tarikhcheye-jonbeshhaye-mellie-kord-taipi.pdf|سەردێڕ=تاریخچەی جنبشھای ملی کرد|بڵاوکەرەوە=Sadegh Sharafkandi|ساڵ=١٩٨٤|شوێن=Iran|پەڕەکان=٢٢|زمان=Persian|trans-title=History of Kurdish national movements}}</ref> لەم ماوەیەدا دەسەڵاتی قاجاڕی لە باکووری ڕۆژئاوا ھێشتا لە شکستەکانی بەرامبەر ڕووسیا و لە کێشە ناوخۆیییەکان بەسەر خۆی دەھاتەوە. ئەمەش توانای عەبباس میرزا و حکوومەتی ناوەندیی سنووردار کرد و توانای نەبوو بۆ ناردنی ھەڵمەتی گەورە یاخود ھەڵمەتی باش و ڕێکخراو لە دژی سۆران. بەڵکوو پشتیان بە ھەڵمەتی سزادانی بچووکتر بەستبوو کە لەلایەن پارێزگارە ناوخۆیییەکان و ھاوپەیمانە خێڵەکییەکانەوە بوو.<ref name="KurdishFrontier5">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ateş|یەکەم=Sabri|سەردێڕ=Ottoman-Iranian Borderlands: Making a Boundary, 1843–1914|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨١١٠٧٠٣٣٦٥٨|شوێن=Cambridge|پەڕەکان=٣١–٨٥|chapter=The Kurdish Frontier and Ottoman–Qajar Relations}}</ref><ref name="Farmanfarmaian2">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=War and Peace in Qajar Persia: Implications Past and Present|بڵاوکەرەوە=Routledge|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨١١٣٤١٠٣٠٨٩|editor-last=Farmanfarmaian|editor-first=Roxane|شوێن=London}}</ref> === ھێرشی دژە-ھێرشی قاجاڕییەکان و چەقبەستوویی === لە قۆناغی دووەمی جەنگدا (لە دەوروبەری ١٨٣١–١٨٣٣)، فەرماندەکانی قاجاڕی ھەوڵیان دەدا ھێزەکانی سۆران لە ناوچە داگیرکراوەکان دەربکەن. چەندین پێکدادان لە نێوان چەکدارانی سۆران و ھێزەکانی ئێران لە چیا سەختە سنوورییەکان ڕوویدا. سوپای سۆران ئاشنا و شارەزا بوون بە ناوچەکە و بە خاکی کوردستان و سوودیان لە شوێنی لووتکەی گردەکان و ڕێڕەوی تەسک وەردەگرت. سەرچاوە ھاوچەرخەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ھێزەکانی قاجاڕی ھەندێک جار توانیویانە دووبارە بچنە ناو ناوچە جێناکۆکەکانەوە، بەڵام بۆ ماوەیەکی زۆر نەیانتوانیوە دەستیان بەسەردا بگرن و ھەرگیز نەگەیشتوونەتە ڕەواندز. لە ھەمان کاتدا میر محەممەد لە لایەنی عوسمانییەکانەوە بەردەوام بوو لە فراوانبوون. لە ساڵی ١٨٣٣ [[جزیر]] (بۆتان، یان جەزیرەی ئیبن عومەر)ی گرت، بە سوودوەرگرتن لە [[شەڕی میسر و عوسمانی (١٨٣١–١٨٣٣)|شەڕی میسر و عوسمانی]] کە کۆنترۆڵی [[ئەستەمبوڵ|ئەستەنبوڵی]] بەسەر [[ھەرێمی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات|ڕۆژھەڵاتی ئەناتۆڵیادا]] لاواز کرد. لەم قۆناغەدا دەسەڵاتی سۆران گەیشتە لووتکە. ھەرچەندە ئەم سەرکەوتنانە لە دژی عوسمانییەکان بوون، بەڵام پێگەی میر محەممەدی لە ڕووبەڕووبوونەوەی لەگەڵ ئێرانی قاجاڕیشدا بەھێزتر کرد. === ئاگربەستی خۆبەخۆیی و کۆتاییھاتنی شەڕ (١٨٣٣–١٨٣٤) === تا ناوەڕاستی ساڵانی ١٨٣٠ ھەردوولا ھۆکاریان ھەبوو بۆ کەمکردنەوەی ململانێ سنوورییەکان. قاجاڕەکان ڕووبەڕووی کێشەی نوێی ناوخۆیی و دەرەکی دەبوونەوە و عەبباس میرزا پێویستی بە ئاشتی بوو لە میحوەری ڕۆژئاوا. لای خۆیەوە میر محەممەد دەبوو کایەی گەشەسەندنی خۆی و دووژمنە نوێیەکانی لە لایەنی عوسمانی بەڕێوەببات. لە ئەنجامدا شەڕەکە بە پەیمانێکی گەورە کۆتاییی نەھات بەڵکوو بە ڕێککەوتنە ناوخۆیییەکان و ھێڵی کۆنترۆڵکردنی دیفاکتۆ کۆتاییی ھات. نووسەرانی کورد و ئێرانی کە لەسەر ئەم قۆناغە دەنووسن، ئاماژە بەوە دەکەن کە میرنشینی سۆران دەستکەوتەکانی خۆی لە زۆرێک لەو قەزا کوردنشینانەدا پاراستووە کە دەستی بەسەر ئێرانی قاجاڕدا گرتبوو. ھیچ بەڵگەیەک نییە کە ھێزەکانی قاجاڕ دەسەڵاتی میر محەممەدیان لەناوبردبێت یان ناچاریان کردبێت ھەموو گوندە داگیرکراوەکان چۆڵ بکات پێش ئەوەی ھەڵمەتەکانی دواتری عوسمانییەکان دژی سۆران لە ساڵی ١٨٣٦ و ١٨٣٧ بە دەستێوەردانی زلھێزانی ڕۆژاوا دەستپێبکەن. ھەر لەبەر ئەم ھۆکارەش ​​شەڕی ١٨٢٩–١٨٣٤ بە سەرکەوتنێکی ستراتیژی بۆ سۆران وەسف دەکەن، تەنانەت ئەگەر بۆ دانیشتووانی ناوچەکەش تێچووی زۆری ھەبووبێت.<ref name="Bajalan3"><cite class="citation thesis cs1" id="CITEREFGhalib2011"><span class="cx-segment" data-segmentid="208">Ghalib, Sabah Abdullah (2011). </span><span class="cx-segment" data-segmentid="209">[https://ore.exeter.ac.uk/articles/thesis/The_Emergence_of_Kurdism_with_Special_Reference_to_the_Three_Kurdish_Emirates_within_the_Ottoman_Empire_1800-1850/29691950 ''The Emergence of Kurdism with Special Reference to the Three Kurdish Emirates within the Ottoman Empire 1800–1850''] (PhD thesis). </span><span class="cx-segment" data-segmentid="210">Exeter: University of Exeter.</span></cite></ref><ref name="Hazni">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Emami |یەکەم=Khalid |دوایین٢=Jan Ahmadi |یەکەم٢=Fatemeh |دوایین٣=Aghajari |یەکەم٣=Seyyed Hashem |ساڵ=٢٠١٩|سەردێڕ=مبانی مشروعیت «امرا» در امارت‌ھای کرد (از قرن ۱۰ ھجری تا ۱۳ ھجری / ۱۶ تا ۱۹م) |trans-title=The bases of legitimacy of the emirs in Kurdish emirates (10th–13th centuries AH / 16th–19th centuries AD) |ناونیشان=https://civilica.com/doc/1126289 |journal=Jostārhā-ye Tārīkhī |زمان=fa |بەرگ=١٠|issue=1}}</ref><ref name="Zagros">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= خط کلاسیک و ویژگی های آن در کوردستان|trans-title=Lesson 30: The Kurds and Kurdistan from the First World War to the Second World War |ناونیشان=https://zagrosplatform.net/ku/?p=1709 |وێبگە=Zagros Platform |زمان=ckb |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی نیسانی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240415191107/http://zagrosplatform.net/ku/?p=1709 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="KurdMem">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmemoryprogramme.com/history-of-the-kurds/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Kurdistan Memory Programme |سەردێڕ=History of the Kurds}}</ref> == دەرئەنجام == زۆربەی توێژینەوە مۆدێرنەکان کە تیشک دەخەنە سەر میرنشینە کوردییەکان، شەڕی سۆران و قاجاڕی وەک '''سەرکەوتنێک بۆ سۆران''' دەخەنە ڕوو، لەبەر چەند ھۆکارێک: * میر محەممەد کۆنتڕۆڵی زۆرێک لە ناحیە کوردنشینەکانی دیوی ئێرانی سنوورە کۆنەکەی بە تایبەت لە موکریان و ناوچەکانی نزیکدا ھێشتەوە. * ھەڵمەتەکانی سزادانی قاجاڕی نە میرنشینی سۆرانیان ڕووخاند نە تێکیانشکاند و نەگەیشتنە ڕەواندزیش. * کەوتن و ڕووخانی سەرەکیی میرنشینی سۆران دواتر بوو، لە ڕێگەی ھەڵمەتە گەورەکانی ناوەندگەراییی عوسمانی لە دوای دەستێوەردانەکانی زلھێزەکانی ڕۆژئاوا وەک بەڕیتانیا و نەمسا لە ساڵانی ١٨٣٧–١٨٣٨، نەک لەسەر دەستی ھێزەکانی قاجاڕییەوە.<ref name="KurdishFrontier4">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ateş|یەکەم=Sabri|سەردێڕ=Ottoman-Iranian Borderlands: Making a Boundary, 1843–1914|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨١١٠٧٠٣٣٦٥٨|شوێن=Cambridge|پەڕەکان=٣١–٨٥|chapter=The Kurdish Frontier and Ottoman–Qajar Relations}}</ref><ref name="KurdMem3">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmemoryprogramme.com/history-of-the-kurds/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Kurdistan Memory Programme |سەردێڕ=History of the Kurds}}</ref> بەڵام شەڕەکە تێچووی مرۆییی قووڕسیشی بەدوای خۆیدا ھێنا. ھەڵکوتانە سەر و گەمارۆدان و جموجۆڵی زۆرەملێ ئازاری پێکھاتە جووتیارەکانی لە ھەردوو دیوی میحوەڕەکەدا دەدا. دواتر یادەوەریی کورد ئەم قۆناغە ھەم وەک خاڵێکی بەرز و لووتکەی دەسەڵاتی کورد لە سەردەمی میر محەممەد و بوونی کورد بە زلھێزێکی ناوچەیی وەبیردەھێنێتەوە ھەم وەک سەردەمی کۆمەڵکوژی و سەرکوتکردنی پێکھاتە غەیرە کوردەکان، لەوانەش دژ بە ئێزیدی و پێکھاتە مەسیحییەکان لە ناوچە فراوانەکەدا.<ref name="McDowall2">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McDowall|یەکەم=David|سەردێڕ=A Modern History of the Kurds|بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨١٨٥٠٤٣٤١٦٠|شوێن=London}}</ref><ref name="KurdMem2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistanmemoryprogramme.com/history-of-the-kurds/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Kurdistan Memory Programme |سەردێڕ=History of the Kurds}}</ref> == مێژوونووسی == شەڕی قاجاڕی و سۆران ھەمیشە لە کتێبەکانی مێژووی زمانی ئینگلیزیدا وەک شەڕێکی جیاواز مامەڵەی لەگەڵدا ناکرێت یاخود باس ناکرێت. زۆرێک لە بەرھەمە ڕۆژئاوایییەکان تەنیا وەک بەشێک لە خەباتە بەرفراوانەکانی میر محەممەدی ڕەواندز وەک بەشێک لە [[شەڕی سۆران و عوسمانی (١٨٣٣-١٨٣٥)|شەڕی عوسمانی و سۆران (١٨٣٣–١٨٣٥)]] و سیاسەتی میحوەڕ و سنووری عوسمانییەکان و قاجاڕەکان باس لەو شەڕە دەکەن. گێڕانەوەی وردتری زیاتر لە سەرچاوە فارسی و کوردییەکاندا بەدەردەکەون؛ * زۆرجار نووسەرانی کورد (سۆرانی) میر محەممەد وەک سمبولێکی سەرەتاییی ناسیۆنالیزمی کورد و نەتەوەپەروەری دەبینن و شەڕەکانی لەگەڵ ھەردوو عوسمانییەکان و قاجاڕییەکان بە قۆناغی گرێدراوی یەک خەباتی درێژخایەن بۆ ئۆتۆنۆمیی کورد وەسف دەکەن.<ref name="Zagros2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= خط کلاسیک و ویژگی های آن در کوردستان|trans-title=Lesson 30: The Kurds and Kurdistan from the First World War to the Second World War |ناونیشان=https://zagrosplatform.net/ku/?p=1709 |وێبگە=Zagros Platform |زمان=ckb |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی نیسانی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240415191107/http://zagrosplatform.net/ku/?p=1709 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="ZagrosClassic">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= خط کلاسیک و ویژگی های آن در کوردستان|trans-title=The classic line and its features in Kurdistan |ناونیشان=https://zagrosplatform.net/ku/?p=1709 |وێبگە=Zagros Platform |زمان=ckb |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی نیسانی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240415191107/http://zagrosplatform.net/ku/?p=1709 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * مێژوونووسان و وتارنووسانی فارس بەزۆری سەرنجیان لەسەر ئەو زیانانەیە کە ھەڵکوتانەکانی سۆران بۆ سەر قەزاکانی ئێران و شێوازی کاریگەریی ئەم ڕووداوانەیە لە سیاسەتی قاجاڕییەکان بەرامبەر بە پرسی کورد و سنووری عوسمانی. بەرھەمە ئەکادیمییەکان بە زمانی ئینگلیزی لەسەر میرنشینە کوردییەکان و لەسەر پەیوەندییەکانی عوسمانی و قاجاڕی، وەک لێکۆڵینەوەکانی سەبباح عەبدوڵڵا غالیب (باجەڵان)، سەبڕی ئاتێش و دەیڤد ماکدۆڤڵ، زیاتر گرنگی بەم شەڕە دەدەن و وە لە پاڵ ئەوەشدا ھەم کەرەستەی فارسی و کوردی بۆ بنیاتنانەوەی بەکاردەھێنن.<ref name="Bajalan4"><cite class="citation thesis cs1" id="CITEREFGhalib2011"><span class="cx-segment" data-segmentid="208">Ghalib, Sabah Abdullah (2011). </span><span class="cx-segment" data-segmentid="209">[https://ore.exeter.ac.uk/articles/thesis/The_Emergence_of_Kurdism_with_Special_Reference_to_the_Three_Kurdish_Emirates_within_the_Ottoman_Empire_1800-1850/29691950 ''The Emergence of Kurdism with Special Reference to the Three Kurdish Emirates within the Ottoman Empire 1800–1850''] (PhD thesis). </span><span class="cx-segment" data-segmentid="210">Exeter: University of Exeter.</span></cite></ref><ref name="KurdishFrontier3">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ateş|یەکەم=Sabri|سەردێڕ=Ottoman-Iranian Borderlands: Making a Boundary, 1843–1914|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨١١٠٧٠٣٣٦٥٨|شوێن=Cambridge|پەڕەکان=٣١–٨٥|chapter=The Kurdish Frontier and Ottoman–Qajar Relations}}</ref><ref name="McDowall">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McDowall|یەکەم=David|سەردێڕ=A Modern History of the Kurds|بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨١٨٥٠٤٣٤١٦٠|شوێن=London}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[شەڕی بابان و سۆران (١٨٢٢–١٨٢٨)]] * [[شەڕی سۆران و عوسمانی (١٨٣٣-١٨٣٥)]] * [[فەتحکردنی موکریان لەلایەن میر محەممەدەوە|فەتحکردنی موکریان لەلایەن میر محەممەد]] * [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] * [[مێژووی کورد]] * [[ئاژاوەکانی ئاناتۆلیا (١٨٣٢–١٨٣٥)]] == سەرچاوەکان == <references /> == پەراوێزەکان == * (in English) David McDowall, ''A Modern History of the Kurds'', I.B. Tauris, London, 2004. * (in English) Sabah Abdullah Ghalib (Bajalan), ''The Emergence of Kurdism with Special Reference to the Three Kurdish Emirates within the Ottoman Empire 1800–1850'', PhD thesis, University of Exeter, 2011. * (in English) Sabri Ateş, ''Ottoman-Iranian Borderlands: Making a Boundary, 1843–1914'', Cambridge University Press, 2013. * (in English) Roxane Farmanfarmaian (ed.), ''War and Peace in Qajar Persia: Implications Past and Present'', Routledge, 2008. * (in English) ''History of the Kurds'', Kurdistan Memory Programme (online project). * (in Persian) «امارت سوران», ''ویکی‌پدیای فارسی'' (Farsi Wikipedia article on the Soran Emirate). * (in Persian) «جزیرە ابن عمر», ''ویکی‌پدیای فارسی'' (Farsi Wikipedia article on Jazirat Ibn Umar / Cizre). * (in Persian) مقالە «مبانی مشروعیت امرا در امارت امراى کرد (قرون ۱۳–۱۶ ھجرى)», فصلنامە تاریخی (study on legitimacy of Kurdish emirs, including Mir Muhammad of Soran). * (in Kurdish / Sorani) «خط کلاسیک و ویژگی‌ھای آن در کوردستان», پلاتفۆرمی زاگروس (Zagros Platform article on classic Kurdish politics, with a section on Mir Muhammad Rawanduz). * (in Kurdish / Sorani) «درس سی‌ام: کورد و کوردستان از جنگ جھانی اول تا جنگ جھانی دوم», پلاتفۆرمی زاگروس (Zagros Platform, with historical background on Kurdish movements and references to Mir Muhammad). * (in English) ''The Kurdish Frontier and Ottoman–Qajar Relations'', chapter in a Cambridge volume on Qajar foreign relations. * (in English) ''The Kurds, the Armenian Question, and the History of Ottoman–Qajar Relations'', academic article using Ottoman and Qajar documents on Kurdish emirates including Soran. {{شریتی دەروازە|مێژوو|شەڕ|کوردستان|ئێران|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}}{{وتاری باش}} [[پۆل:دەیەی ١٨٢٠]] [[پۆل:دەیەی ١٨٣٠]] [[پۆل:١٨٢٩]] [[پۆل:١٨٣٠]] [[پۆل:١٨٣١]] [[پۆل:١٨٣٢]] [[پۆل:١٨٣٣]] [[پۆل:١٨٣٤]] [[پۆل:شەڕ]] [[پۆل:شەڕەکان]] [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی میرنشینی سۆران]] [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی ئێرانی قاجاڕی]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:مێژووی ئێران]] [[پۆل:ململانێکانی سەدەی ١٩یەم]] su71wirs0nk6q4rj762sx1038spgwdi 0 292174 1582360 1580255 2026-05-08T22:57:11Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582360 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = ڕەوان تالب حەمید | ناوی تەواو = ڕەوان تالب حەمید | وێنە = Rawan Talib Hamid.jpg | قەبارەی وێنە = 250px | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٤ی نیسانی ١٩٩٣ | شوێنی لەدایکبوون = [[هەولێر]]، هەرێمی کوردستان | نیشتەجێبوون = [[کەرکوک]] | نەتەوە = [[کورد]] | خوێندن = بەکالۆریۆس لە زمان و ئەدەبی کوردی | زانکۆ = [[زانکۆی کەرکوک]] | پیشە = ڕۆژنامەنووس و سیاسی | حیزب = [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] }} '''ڕەوان تالب حەمید''' (لەدایکبووی ١٤ی نیسانی ١٩٩٣ لە [[هەولێر]]) ڕۆژنامەنووس و چالاکوانێکی سیاسییە لە شاری [[کەرکوک]].<ref name="hawlati">[https://hawlati.co/page_detail?smart-id=7197 وتاری ڕەوان تالب دەربارەی دۆخی کەرکوک - هاوڵاتی]{{بەستەری مردوو|url=https://hawlati.co/page_detail?smart-id=7197 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> لە ئێستادا لێپرسراوی میدیای نوێی مەڵبەندی کەرکوکی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]ە.<ref name="knwe">[https://knwe.org/KU/ArticleDetails/10147 وتارێکی ڕەوان تالب دەربارەی میدیای نوێ - کوردستانی نوێ]</ref> == ئەزموونی میدیایی و پیشەیی == ڕەوان تالب لە چەندین دەزگای میدیایی کوردی کاری کردووە و بەرپرسیارییەتی جیاوازی لە ئەستۆ بووە:<ref name="puk_ar">[https://pukmedia.com/AR/Details/168455 روان طالب حميد: لا يوجد اي تفاهم بين الاطراف السياسية - PUKmedia]</ref> * **لێپرسراوی میدیای نوێ** لە مەڵبەندی کەرکوکی یەکێتی. * **لێپرسراوی بەشی هەواڵی کوردی** لە دەزگای میدیایی کەرکوک (٢٠٢٣ - ٢٠٢٦).<ref name="alzawraa">[https://alzawraapaper.com/content.php?id=342600 دۆخی میدیا لە کەرکوک و لێدوانەکانی ڕەوان تالب - ڕۆژنامەی ئەلزەوڕای فەرمی]</ref> * **سەرنووسەری گۆڤاری تیڤی** (٢٠٢١ - ٢٠٢٣). * **سەرنووسەری بەشی هەواڵ** لە کەناڵی کەرکوک TV (٢٠٢٠ - ٢٠٢٣). * **بەڕێوەبەری نووسین** لە ماڵپەڕی (ئنی عێراق) و ڕۆژنامەی هەواڵ (٢٠١٤ - ٢٠٢٠). * **هەواڵساز** لە کەناڵی ئاسمانی کەرکوک (٢٠١٧ - ٢٠٢١). == ئەزموونی سیاسی و ڕێکخراوەیی == وەک کادرێکی سیاسی و چالاکوان لە چەندین وێستگەی حیزبی و ڕێکخراوەییدا بەشدار بووە: * **لێپرسراوی هەڵبژاردن و ڕاگەیاندن** لە ڕێکخراوە دیموکراتییەکانی کەرکوک. * بەشداربووی **دیداری یەکەم و دووەمی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان**. * ئەندامی **دووەمین کۆنفڕانسی ڕاگەیاندنی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان**. * ئەندامی بەشی چالاکییەکان لە کۆمەڵەی ڕووناکبیری و کۆمەڵایەتی کەرکوک - نووسینگەی کەرکوک (٢٠١٠ - ٢٠١٤). * جێگری سەرۆکی ڕێکخراوی بەهێزکردنی تواناکانی لاوان. == ڕاهێنان و خولەکان == * بەشداربووی خولی **(ڕاگەیاندن - هەڵسەنگاندنی هەواڵ و هەواڵی ئاشکرا)** لە مەڵبەندی دراساتی گشتی. * بەشداربووی خولی تایبەت بە پڕۆسەی هەڵبژاردن لە **مەکتەبی هەڵبژاردن**ی یەکێتی. * دەرچووی خولی شەهید ئاشتی بۆ پێگەیاندنی کادری ڕاگەیاندن. * ڕاهێنەر لە بواری بەرەنگاربوونەوەی زانیاری ناڕاست و هەواڵی چەواشەکار. == بەشدارییە نێودەوڵەتییەکان == * بەشداربووی ٢٤ەمین کۆنگرەی ساڵانەی دادگای تاوانی نێودەوڵەتی (ICC) - لاهای، هۆڵندا (٢٠٢٥). * بەشداربووی ٢١ەمین مەراسیمی خەڵاتی نێودەوڵەتی (منارەی باکوور) - ئەڵمانیا (٢٠٢٥). * هەڵبژێردراوی بەرنامەی NDI ئەمریکی وەک یەکێک لە ٦٠ گەنجە کاریگەرەکەی عێراق (٢٠٢١). == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [https://www.xendan.org/detailwtar/4015 شیکاری ڕەوان تالب بۆ کێشە سیاسییەکان - خەندان] * [https://www.peyserpress.com/wtardetail/697 وتاری ڕەوان تالب: کەرکوک و ململانێکان - پەیسەر پرێس] * [https://www.rachlaken.com/details/44102 ڕەوان تاڵب حەمید: کێشەی نێوان حزبەکان لەسەر کەرکوک توندە - ڕەچڵەکێن] {{شریتی دەروازە|عێراق|ژیاننامە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٣]] [[پۆل:ڕۆژنامەنووسانی کورد]] [[پۆل:سیاسەتوانانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی هەولێر]] [[پۆل:خەڵکی کەرکوک]] bknuyz4oix4gu68q9aoaqsdnh0b5mx3 0 293088 1582363 1565581 2026-05-08T23:32:13Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[بەیت شەمش]]ی گواستەوە بۆ [[بەیت شەمەش]]: Shemesh 1565581 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''بەیت شەمش''' ({{بە عیبری|בית שמש}}) شارێکە کە نزیکەی ٣٠ کم لە ڕۆژاوای [[ئورشەلیم]] لە [[ناوچەی ئورشەلیم]]ی [[ئیسرائیل]]ەوە دوورە. ناوەندێکی جوولەکەکانی ھاریدی و ئۆرتۆدۆکسی مۆدێرنە لە ٢٠٢٣ ژمارەی دانیشتووانی ١٦٧،٣١٨ کەس بووە.<ref>https://boardsgenerator.cbs.gov.il/pages/WebParts/YishuvimPage.aspx?mode=Yeshuv&l=1</ref> شارەکە بەناوی بەیت شەمش ناونراوە کە شارێکی تەوراتییە دەکەوێتە خاکی ئەھوودا، نزیکە لە گردی بەیت شەمش، کە ناوچەیەکی شوێنەوارییە و پاشماوەی نیشینگەیەکی عەنعانی تێدایە کە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی بڕۆنزی.<ref>Lemche, Niels Peter (2004). Historical dictionary of ancient Israel. Historical dictionaries of ancient civilizations and historical eras. Lanham, Md.: Scarecrow Press. p. 77. ISBN 978-0-8108-4848-1.</ref><ref>Fossé, Cécile; Yogev, Jonathan; Mirão, José; Schiavon, Nicola; Goren, Yuval (2024). "Archaeo-Material Study of the Cuneiform Tablet from Tel Beth-Shemesh". Tel Aviv. 51 (1): 3–17. doi:10.1080/03344355.2024.2327796.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Beit Shemesh}} {{شریتی دەروازە|ئیسرائیل|فەلەستین}} [[پۆل:شارەکانی ئیسرائیل]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عیبری]] aus9nyq4c90gp2egz44ldcg3vfw5rbj 1582365 1582363 2026-05-08T23:32:29Z Hivja 64112 /* */ 1582365 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''بەیت شەمەش''' ({{بە عیبری|בית שמש}}) شارێکە کە نزیکەی ٣٠ کم لە ڕۆژاوای [[ئورشەلیم]] لە [[ناوچەی ئورشەلیم]]ی [[ئیسرائیل]]ەوە دوورە. ناوەندێکی جوولەکەکانی ھاریدی و ئۆرتۆدۆکسی مۆدێرنە لە ٢٠٢٣ ژمارەی دانیشتووانی ١٦٧،٣١٨ کەس بووە.<ref>https://boardsgenerator.cbs.gov.il/pages/WebParts/YishuvimPage.aspx?mode=Yeshuv&l=1</ref> شارەکە بەناوی بەیت شەمش ناونراوە کە شارێکی تەوراتییە دەکەوێتە خاکی ئەھوودا، نزیکە لە گردی بەیت شەمش، کە ناوچەیەکی شوێنەوارییە و پاشماوەی نیشینگەیەکی عەنعانی تێدایە کە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی بڕۆنزی.<ref>Lemche, Niels Peter (2004). Historical dictionary of ancient Israel. Historical dictionaries of ancient civilizations and historical eras. Lanham, Md.: Scarecrow Press. p. 77. ISBN 978-0-8108-4848-1.</ref><ref>Fossé, Cécile; Yogev, Jonathan; Mirão, José; Schiavon, Nicola; Goren, Yuval (2024). "Archaeo-Material Study of the Cuneiform Tablet from Tel Beth-Shemesh". Tel Aviv. 51 (1): 3–17. doi:10.1080/03344355.2024.2327796.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Beit Shemesh}} {{شریتی دەروازە|ئیسرائیل|فەلەستین}} [[پۆل:شارەکانی ئیسرائیل]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عیبری]] rjxo6mbzgh6zg4hiamt8me69wv3fwzv 0 293102 1582348 1565545 2026-05-08T21:18:11Z InternetArchiveBot 27288 Adding 1 book for [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون]] (20260508)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1582348 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕەمی''' کۆمەڵێک یارییە کە پەیوەستن بە تایبەتمەندیی گونجاندنی کارتەکانی ھەمان پلە یان ڕیزبەندی و ھەمان ڕەنگ. ئامانجی سەرەکی لە ھەر شێوازێکی ڕەمیدا دروستکردنی «دەستە»یە کە دەکرێت یان کۆمەڵە بن (سێ یان چوار دانە لە ھەمان پلە)یان ڕیزبەندی (سێ یان زیاتر کارتی یەک لە دوای یەک لە ھەمان ڕەنگ) و یان یەکەم کەس بێت کە یارییەکە تەواو بکات یان خاڵی زیاتر لە ڕکابەرەکە کۆبکاتەوە. == سەرچاوەکان == دوو تیۆری باو دەربارەی سەرچاوەی ڕەمی ھەن، کە سەرچاوەکەی بۆ یان مەکسیک یان چین لە سەدەی نۆزدەھەمدا دەگەڕێننەوە.<ref>"History of Rummy" in {{Cite book|last=Roya|first=Will|title=Card Night: Classic Games, Classic Decks, and the History Behind Them|url=https://archive.org/details/cardnightclassic0000will|date=2021|publisher=Black Dog & Leventhal Publishers|isbn=978-0-7624-7351-9|page=[https://archive.org/details/cardnightclassic0000will/page/90 90]}}</ref> یەکەمیان ئەوەیە کە لە دەوروبەری ساڵانی ١٨٩٠ لە مەکسیکەوە سەری ھەڵداوە لە یارییەکدا کە بە کۆنکیان وەسف کراوە لە کتێبی ڕۆبێرت ئێف فۆستەر بە ناوی «فۆستەرز کۆمپلیت ھۆیل»، کە بە دەستەیەکی ئیسپانیی ٤٠ کارتی دەکرابوو و میکانیزمی دەستە دروستکردنی تێدابوو. دووەمیان ئەوەیە کە ڕەمی لە ئاسیاوە سەرچاوەی گرتووە، و ڕەمی ئەنجامی جۆرێکی ماھجۆنگ بووە بە ناوی کون پای کە لەلایەن دەبلیو ئێچ ویڵکینسن لە ساڵی ١٨٩١دا کراوە بە ڕۆژاوایی بە ناوی خانھوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} mh1al7esnnqj9e6dkidckit8r3fmobq 0 293173 1582349 1565950 2026-05-08T21:51:31Z InternetArchiveBot 27288 Adding 1 book for [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون]] (20260508)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1582349 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پسووڵە''' (ھەروەھا بە '''لیستی پێچانەوە'''، '''پسووڵەی پێچانەوە'''، '''پسووڵەی پاکێجکردن'''، '''پسووڵەی (گەیاندن)'''، '''لیستی ناردن'''، '''لیستی گەیاندن'''، '''پسووڵەی پارسێل'''، '''مانیفێست'''، یان '''پسووڵەی کڕیار''' ناسراوە) [[قەواڵە|بەڵگەنامەیەکە]] کە دان بەوەدا دەنێت کە شتێک وەرگیراوە،<ref>{{Cite book|title=Black's law dictionary|url=https://archive.org/details/blacksl_xxx_2009_00_5869|date=2009|publisher=West|isbn=978-0-314-19949-2|editor-last=Garner|editor-first=Bryan A.|edition=9th|location=St. Paul, MN|page=[https://archive.org/details/blacksl_xxx_2009_00_5869/page/1410 1411]}}</ref> وەک پارە یان موڵک لە [[بژاردن (ئابوور)|پارەداندا]] دوای فرۆشتن یان گواستنەوەی تری کاڵاکان یان دابینکردنی خزمەتگوزارییەک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.businessdictionary.com/definition/packing-list.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190414141017/http://www.businessdictionary.com/definition/packing-list.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2019-04-14 |ڕێکەوتی سەردان=2009-01-29}}</ref><ref>{{Cite book|last=Cavinato|first=Joseph L.|url=https://books.google.com/books?id=QV9IntAExwIC|title=Supply Chain and Transportation Dictionary, 4th Edition|date=2000|publisher=Springer|isbn=0-7923-8444-X|pages=205}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2007-11-19 |ناونیشان=http://lu.com/odlis/odlis_s.cfm#shippinglist |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070925184609/http://lu.com/odlis/odlis_s.cfm#shippinglist |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2007-09-25 |ڕێکەوتی سەردان=2009-01-29}}</ref> ھەموو پسووڵەکان دەبێت ڕێکەوتی کڕینیان لەسەر بێت. ئەگەر وەرگری پارەکە بەپێی یاسا پابەند بێت بە کۆکردنەوەی باجی فرۆشتن یان باجی زیادکراو لە کڕیارەکە، بڕەکە بۆ پسووڵەکە زیاد دەکرێت، و کۆکردنەوەکە بەوە دادەنرێت کە لەبری دەسەڵاتی باجی پەیوەندیدار بووە. لە زۆرێک لە وڵاتاندا، فرۆشیارێکی وردەفرۆش پابەندە بەوەی باجی فرۆشتن یان باجی زیادکراو لە نرخی پیشاندراوی کاڵا فرۆشراوەکاندا جێبکاتەوە، کە بڕی باجەکە لە کاتی فرۆشتنەکەدا لەو نرخەوە ئەژمار دەکرێت و لە کاتی خۆیدا ڕەوانەی دەسەڵاتدارانی باج دەکرێت. بە ھەمان شێوە، ڕەنگە بڕە پارە لە بڕە پارە دراوەکان کەم بکرێتەوە، وەک لە حاڵەتی ئەو باجانەی کە لە مووچە دەبڕدرێن. لە لایەکی ترەوە، بەخشش یان ھەر جۆرە پارەیەکی تری زیادە کە لەلایەن کڕیارێکەوە دەدرێت، بۆ نموونە لە چێشتخانەیەکدا، نابێتە بەشێک لە بڕی پارەدانەکە یان لەسەر پسووڵەکە دەرکەوێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:بەرھەمە کاغەزییەکان]] 8q0fdh7rdxpkcvsh9oebmexcp060de6 1 294221 1582252 1580228 2026-05-08T16:41:31Z Aza 86 /* ناو */ وەڵامدانەوە 1582252 wikitext text/x-wiki == ناو == سڵاو {{وب|Tessla}}، پێشتر وتارێک بە ناوی [[لەوەڕگە]] هەبووە. باشتر دەبوو پێشتر دروستکردنی ئەمە وتووێژێک لەوێ کرابا لەسەر ناوەکەی. ئێستا پێویستە یەکێکیان بگۆڕدرێ. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ٠٩:٢١، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]]: ئای دەست خۆش نیشانت دام، ئاگادار نەبووم. بەهەرحاڵ هیچ نەبووە، وتارەکەی تر بەمانای لەوەڕگە دێت و تەواو و دروستە، بەڵام ئەم ناوە (Grassland) نازانم بیکەین بەچی؟ بکرێتە: دەشتەگیا، سەوزایی، هتد ...! '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٢٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ::پێم وایە ئەمەیان زیاتر لەگەڵ لەوەڕگە دەگونجێت. بۆ ئەوەی تر لە کوردی زیاتر وشەی پاوان بەکاردێت. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ٢١:٣٢، ٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]]: مادام دڵنیا نین، با @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]، @[[بەکارھێنەر:Gejeluk|gejeluk]] دوو قسەی تێدا بکەن. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٠٣، ٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]]@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] گیاجاڕ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٥:٢٩، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::بۆ ئەم وتارە یان ئەوەی تر؟ [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ١٩:٥٩، ٢٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] بۆ ئەمە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٧:٢٣، ٢٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::وشەی لەوەڕگە باوترە لە گیاجاڕ. پێم وایە هەڵە لە وتارەکەی تر بووە و پێویستە ئەویان بکرێتە پاوان. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ١٩:٣٥، ٢٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] نە، pasture یانی جێیەک کە مەڕوماڵات تێیدا ئەخۆن و ئەلەوەڕن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٥:٣٨، ٢٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]، لە فەرهەنگی خاڵیش پاوان بەم مانایە دێت "جێ لەوەڕی ئاژاڵ". [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ١٨:٠٥، ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] پاوان واتە لەوەڕگەی قۆرخکراو بۆ مەڕوماڵاتی خۆ یان کەسێ. لە بنەڕەتا بە کەسێ وتراوە کە چاوەدێریی ئەو لەوەڕگەیە دەکا. پاوان = پا +وان. پا لە چاوگی پایین (بە فارسی: پاییدەن) بە مانای چاوەدێریکردن. دوایی بۆ خودی لەوەڕگە و مەزراکە بە کار چووە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٣١، ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]، لە ئینگلیزیش پێناسەکە لەمە نزیکە کە باسی دەکەی (Pasture lands in the narrow sense are enclosed tracts of farmland). ئێستا کێشەیەک لەمە نابینم. دوور نییە هەردوو وشەکەش هاوڕیشە بن، دەگوترێت وشە ئینگلیزییەکە بۆ *pa- ("to feed") لە زمانی PIE دەگەڕێتەوە. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ١٩:٤١، ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] بە ڕای من grassland نە دەبێتە لەوەڕگە نە دەبێتە پاوان. چونکە باسی چەرا و لەوەڕی مەڕوماڵات نییە. باسی زەوییەکە گژویای تیا ڕوواوە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٢٣، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]، قسەی ئێمە لێرە لەسەر "Pasture" بوو. ئێستا ئەگەر کێشەیەک نییە ئەویان دەکەینە پاوان و ئەمەشیان بە شتێک دەگەیەنین. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ١٨:١١، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] لەگەڵ پاوان نیم بۆ pasture. پاوان pastureێکی قۆرخکراوە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٤١، ٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) rzg3wlipw6jch752o70t9fek5flcyp3 1582345 1582252 2026-05-08T20:57:29Z Serchia 5238 /* ناو */ وەڵامدانەوە 1582345 wikitext text/x-wiki == ناو == سڵاو {{وب|Tessla}}، پێشتر وتارێک بە ناوی [[لەوەڕگە]] هەبووە. باشتر دەبوو پێشتر دروستکردنی ئەمە وتووێژێک لەوێ کرابا لەسەر ناوەکەی. ئێستا پێویستە یەکێکیان بگۆڕدرێ. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ٠٩:٢١، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]]: ئای دەست خۆش نیشانت دام، ئاگادار نەبووم. بەهەرحاڵ هیچ نەبووە، وتارەکەی تر بەمانای لەوەڕگە دێت و تەواو و دروستە، بەڵام ئەم ناوە (Grassland) نازانم بیکەین بەچی؟ بکرێتە: دەشتەگیا، سەوزایی، هتد ...! '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٢٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ::پێم وایە ئەمەیان زیاتر لەگەڵ لەوەڕگە دەگونجێت. بۆ ئەوەی تر لە کوردی زیاتر وشەی پاوان بەکاردێت. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ٢١:٣٢، ٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]]: مادام دڵنیا نین، با @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]، @[[بەکارھێنەر:Gejeluk|gejeluk]] دوو قسەی تێدا بکەن. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٠٣، ٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]]@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] گیاجاڕ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٥:٢٩، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::بۆ ئەم وتارە یان ئەوەی تر؟ [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ١٩:٥٩، ٢٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] بۆ ئەمە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٧:٢٣، ٢٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::وشەی لەوەڕگە باوترە لە گیاجاڕ. پێم وایە هەڵە لە وتارەکەی تر بووە و پێویستە ئەویان بکرێتە پاوان. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ١٩:٣٥، ٢٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] نە، pasture یانی جێیەک کە مەڕوماڵات تێیدا ئەخۆن و ئەلەوەڕن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٥:٣٨، ٢٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]، لە فەرهەنگی خاڵیش پاوان بەم مانایە دێت "جێ لەوەڕی ئاژاڵ". [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ١٨:٠٥، ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] پاوان واتە لەوەڕگەی قۆرخکراو بۆ مەڕوماڵاتی خۆ یان کەسێ. لە بنەڕەتا بە کەسێ وتراوە کە چاوەدێریی ئەو لەوەڕگەیە دەکا. پاوان = پا +وان. پا لە چاوگی پایین (بە فارسی: پاییدەن) بە مانای چاوەدێریکردن. دوایی بۆ خودی لەوەڕگە و مەزراکە بە کار چووە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٣١، ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]، لە ئینگلیزیش پێناسەکە لەمە نزیکە کە باسی دەکەی (Pasture lands in the narrow sense are enclosed tracts of farmland). ئێستا کێشەیەک لەمە نابینم. دوور نییە هەردوو وشەکەش هاوڕیشە بن، دەگوترێت وشە ئینگلیزییەکە بۆ *pa- ("to feed") لە زمانی PIE دەگەڕێتەوە. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ١٩:٤١، ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] بە ڕای من grassland نە دەبێتە لەوەڕگە نە دەبێتە پاوان. چونکە باسی چەرا و لەوەڕی مەڕوماڵات نییە. باسی زەوییەکە گژویای تیا ڕوواوە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٢٣، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]، قسەی ئێمە لێرە لەسەر "Pasture" بوو. ئێستا ئەگەر کێشەیەک نییە ئەویان دەکەینە پاوان و ئەمەشیان بە شتێک دەگەیەنین. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ١٨:١١، ٢ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] لەگەڵ پاوان نیم بۆ pasture. پاوان pastureێکی قۆرخکراوە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٤١، ٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]، پێناسەکە ئەوەندە دوور نییە، و ئەگەر لەنێوان لەوەڕگە و پاوان یەکێکی بۆ هەڵبژێرین، ئەوەی دووەم گونجاوترە. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ٢٠:٥٧، ٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) qc5okuhkdj8q8y7cyjh0qfh6979tcxy 0 294396 1582401 1574715 2026-05-09T10:07:27Z -Haryad 40333 شائەمراز 1582401 wikitext text/x-wiki {{Infobox Christian leader|type=|honorific-prefix=''[[مار (نازناو)|مار]]''|name=''شەمعوون ئیبراھیمی حەڤدەھەم''|honorific-suffix=|title=|image=Shimun XVII Abraham.jpg|imagesize=|alt=|caption=|church=[[کڵێسای ڕۆژھەڵات]]|province=|metropolis=|enthroned=١٨٢٠|ended=١٨٦١|predecessor=|opposed=|successor=|ordination=|consecration=|rank=پاتریارکی کاتۆلیکەکان|other_post=|birth_name=|birth_date=١٨٠٠ یان ١٨٠١<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=George Percy|دوایین=Badger|سەردێڕ=The Nestorians and their Rituals|شوێن=London|بڵاوکەرەوە=Joseph Masters|بەرگ=١|پەڕە=٢٤٢|وتەگێڕانەوە=[1843] I cannot better describe the person of Mar Shimoon than by quoting the language of Dr. Grant: "The patriarch is thirty-eighty ears {{sic}} of age, [he was four years older when I first saw him,] ...}}</ref>|birth_place=[[حەکاری (ناوچەی مێژوویی)|حەکاری]]، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]|death_date=١٨٦١|death_place=[[حەکاری (ناوچەی مێژوویی)|حەکاری]]، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]|buried=|nationality=|religion=[[مەسیحییەت|مەسیحی]]، [[کڵێسای ڕۆژھەڵات]]|residence=[[حەکاری (ناوچەی مێژوویی)|حەکاری]]، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]|parents=|spouse=|children=|occupation=|alma_mater=|signature=|other=}} '''مارشەمعوون ئەبڕاھامی حەڤدەھەم''' ('''ئەبڕاھام''' '''شەمعوونی حەڤدەھەم''' یان '''ئابڕاھام''' (ئیبراھیم) ١٨٠٠ی کانوونی دووەمی ١٨٦١) مارشەمعوون ئیبراھیمی حەڤدەھەم وەک پاتڕیارکی کاتۆلیکیی کەنیسەی ڕۆژھەڵات و سەرکردەی ئاشوورییەکان لە ١٨٢٠ تا ١٨٦١ کاری کردووە.{{Sfn|Baum|Winkler|2003}} ئەو لە قودشانیس (کۆناکی ئێستا، لە حەکاری) لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[تورکیا]]ی ئێستا سەرکردایەتیی کڵێسای دەکرد، و ھەوڵیدا پەیوەندییەکی باش لەگەڵ دەسەڵاتدارانی ناوخۆییی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] بپارێزێت. لە دەیەکانی ١٨٣٠ و ١٨٤٠ ڕووبەڕووی دووژمنایەتیی نوێ بووەوە لەلایەن سەرۆک جەنگاوەرەکانی [[کورد|کوردەوە]]، کە ھێرشیان کردە سەر زۆرێک لە گوندەکانی مەسیحی و گوایە ١٠ ھەزار پیاویان کوشتووە و ژن و منداڵیان بە دیل بردووە و پاتڕیارکیان ناچار کرد کە ھەڵبێت و پەنا بباتە [[مووسڵ]].{{Sfn|Wilmshurst|2000}} لە کەنیسەی مار شالیتا لە تورکیا بە خاک سپێردراوە. ھەروەھا بەرەنگاری و دووژمنایەتیی سەرکردەکانی [[کورد]]ی کردووە، دیارترین بەرەنگاری لە ساڵی ١٨٤١ دژی نووروڵڵا بەگی کورد بوو، کە نووروڵڵا ھەوڵی ملکەچکردنی ئەو [[ئاشوورییەکان|ئاشوورییانەی]] دا کە مارشەمعوون ئیبراھیم سەرکردایەتییانی دەکرد، بەڵام بە شکست کۆتاییی ھات. لەگەڵ بەرەنگارییەکانی بەرامبەر [[میرنشینی سۆران]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Baum|یەکەم=Wilhelm|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=CnSCAgAAQBAJ|سەردێڕ=The Church of the East: A Concise History|دوایین٢=Winkler|یەکەم٢=Dietmar W.|بڵاوکەرەوە=Routledge-Curzon|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨١١٣٤٤٣٠١٩٢|شوێن=London-New York|بەستەری نووسەر=Wilhelm Baum (historian)|بەستەری نووسەر٢=Dietmar W. Winkler}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Baumer|یەکەم=Christoph|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=SQ7ZAAAAMAAJ|سەردێڕ=The Church of the East: An Illustrated History of Assyrian Christianity|بڵاوکەرەوە=Tauris|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨١٨٤٥١١١١٥١|شوێن=London-New York}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Coakley|یەکەم=James F.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=UHcKAQAAMAAJ|سەردێڕ=The Church of the East and the Church of England: A History of the Archbishop of Canterbury's Assyrian Mission|بڵاوکەرەوە=Clarendon Press|ساڵ=١٩٩٢|ژپنک=٩٧٨٠١٩٨٢٦٧٤٤٧|شوێن=Oxford}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Grant, Asahel|سەردێڕ=The Nestorians, or, The Lost Tribe|بڵاوکەرەوە=Gorgias Press|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=١-٥٩٣٣٣-١٥٤-١|editor-last=Murre-Van Den Berg, H.L.|editor-link=Heleen Murre-van den Berg|پەڕە=i}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Guest, John S.|سەردێڕ=The Yezidis: a study in survival|بڵاوکەرەوە=Routledge|ساڵ=١٩٨٧|ژپنک=٠-٧١٠٣-٠١١٥-٤|پەڕە=٧٤}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Murre-Van Den Berg, H.L. |ساڵ=١٩٩٧|سەردێڕ=Geldelijk of Geestelijk Gewin? Assyrische Bisschoppen Op De Loonlijst Van Een Amerikaanse Zendingspost |journal=Nederlands Archief voor Kerkgeschiedenis |بەرگ=٧٧|پەڕەکان=٢٤١–٢٥٧|doi=10.1163/002820397X00270}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wilmshurst|یەکەم=David|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=jB8ir0ek8bgC|سەردێڕ=The Ecclesiastical Organisation of the Church of the East, 1318–1913|بڵاوکەرەوە=Peeters Publishers|ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٩٧٨٩٠٤٢٩٠٨٧٦٥|شوێن=Louvain}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wilmshurst|یەکەم=David|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=zfxNtwAACAAJ|سەردێڕ=The martyred Church: A History of the Church of the East|بڵاوکەرەوە=East & West Publishing Limited|ساڵ=٢٠١١|ژپنک=٩٧٨١٩٠٧٣١٨٠٤٧|شوێن=London}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://news.assyrianchurch.org/holy-synod/ پێگەی فەرمیی کڵێسای ئاشووریی ڕۆژھەڵات] {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}{{شریتی دەروازە|ژیاننامە|مەسیحییەت|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} {{پۆلی کۆمنز|Shimun XVII Abraham}} [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نادڵنیا]] [[پۆل:ئاشوورییەکانی عوسمانی]] [[پۆل:مردووانی ١٨٦١]] [[پۆل:ئاشوورییەکان]] 9z3l2sx9jyt1wm8xnqzjk4uv7ugx75h 0 294397 1582408 1574656 2026-05-09T10:52:18Z -Haryad 40333 شائەمراز 1582408 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی ھێرش بۆ سەر خەڵکی ئاسایی|partof=[[ھەڵمەتی میر محەممەد دژی ئاشوورییەکان]]|شوێن=[[ئەلقۆش]]|ڕێکەوت=١٨٣١ و ١٨٣٢|ئامانج={{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} [[ئاشوورییەکان]]|مردنەکان=* نزیکەی ٣٠٠ کەس لە ساڵی ١٨٣١دا کوژران * زیاتر لە ٦٠٠ کەس لە ساڵی ١٨٣٢دا کوژران|تاوانبار=|perpetrator={{tree list}} * {{flagicon image|Flag of the Emirate of Soran.svg}} [[میرنشینی سۆران]] ** [[پەڕگە:Soran Emirate Flag2.png|Flag of the Soran Emirate|25px]] ھێزەکانی سۆران}} لە ساڵی ١٨٣١ [[میرنشینی سۆران]] کە لە سەردەمی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] بوو ھێرشی کردە سەر شارۆچکەی [[ئەلقۆش]] و نزیکەی ٣٠٠ کەس لە دانیشتووانی مەسیحیی ئاشووری کوژران.<ref name="wilmhurst">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wilmshurst|یەکەم=David|سەردێڕ=The Ecclesiastical Organisation of the Church of the East, 1318–1913|ساڵ=٢٠٠٠|پەڕە=٢٠٥}}</ref> ساڵی دواتر و لە ساڵی ١٨٣٢ ھێزەکانی سۆران ھێرشێکیان کردە سەر ئەلقۆش کە لە ئەنجامدا زیاتر لە ٦٠٠ کەس گیانیان لەدەستدا.<ref name="hannetc">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hann|یەکەم=Geoff|سەردێڕ=Iraq: The ancient sites and Iraqi Kurdistan|دوایین٢=Dabrowska|یەکەم٢=Karen|دوایین٣=Townsend-Greaves|یەکەم٣=Tina|ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-١٨٤١٦٢٤٨٨٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|مێژوو|کوردستان|مەسیحییەت}} [[پۆل:کۆمەڵکوژییەکان]] [[پۆل:کۆمەڵکوژییەکان لە باشووری کوردستان]] [[پۆل:١٨٣١]] [[پۆل:١٨٣٢]] [[پۆل:دەیەی ١٨٣٠]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:مێژووی ئاشوورییەکان]] 4t4pjg4z17w5dfhp9ahizjd6jouujr2 0 294398 1582409 1574655 2026-05-09T10:56:00Z -Haryad 40333 شائەمراز 1582409 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vevent" ! colspan="2" class="infobox-above summary" style="font-size:130%;" |کۆمەڵکوژیی ھەفتەوان |- | colspan="2" class="infobox-subheader" |بەشێک لە ''[[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ]]'' |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[پەڕگە:Refugees_near_Lake_Urmia.png|link=https://simple.wikipedia.org/wiki/File:Refugees_near_Lake_Urmia.png|بێچوارچێوە]] |- ! scope="row" class="infobox-label" |شوێن | class="infobox-data location" |[[ھەفتەوان (سەڵماس)|ھەفتەوان]]، سەڵماس [[ئێرانی قاجاڕی|ئێران]] |- ! scope="row" class="infobox-label" |ڕێککەوت | class="infobox-data" |[[١٩١٥]] |- ! scope="row" class="infobox-label" |ئامانج | class="infobox-data" |{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} [[ئاشوورییەکان]] |- ! scope="row" class="infobox-label" |<div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0;">جۆری ھێرش</div> | class="infobox-data" |[[کۆمەڵکوژی]] |- ! scope="row" class="infobox-label" |مردنەکان | class="infobox-data" |٧٥٠ بۆ ٨٠٠<ref>http://www.aina.org/books/hannibal-travis-2018.pdf p.145-146</ref> |- !ھێرشبەران |{{Flagicon image|Flag of Simko.svg}} ھێزە کوردییەکانی ھۆزی [[شکاک]]{{ھن}}{{Flagicon image|Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).png}} [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ھێزە عوسمانییەکان]] |} '''کۆمەڵکوژیی ھەفتەوان''' (یان '''ھەفتەڤان'''، {{بە سوریانی|ܛܘܐ ܕܗܦܬܒ}}) کۆمەڵکوژییەکە کە لە ساڵی ١٩١٥ لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم|شەڕی جیھانیی یەکەمدا]] دژی گەلی ئاشووری و ئەرمەن ئەنجامدرا، وەک بەشێک لە جینۆسایدی [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|سەیفۆ]] و [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان|ئەرمەنەکان]]. ئەو کۆمەڵکوژییە لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ھێزەکانی عوسمانی]] بە ھاوکاریی [[کورد|کوردەکان]] ئەنجام دراوە کە ھێرشیان کردە سەر گوندی ھەفتەوان لە [[ئێرانی قاجاڕی]]. == کۆمەڵکوژییەکە == لە ساڵی ١٩١٥دا عەشیرەتی شکاکی کورد بە ھاوبەشی لەگەڵ سوپای عوسمانی، لە مانگی شوباتی ساڵی ١٩١٥دا کۆمەڵکوژیی ھەفتەوانیان ڕێکخستبوو، کە بووە ھۆی کوژرانی نزیکەی ٧٠٠–٨٠٠ [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] و [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Gaunt|یەکەم١=David|سەردێڕ=Massacres, Resistance, Protectors: Muslim-Christian Relations in Eastern Anatolia During World War I|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Gorgias Press|ژپنک=٩٧٨-١-٥٩٣٣٣-٣٠١-٠|پەڕەکان=٨١, ٨٣–٨٤|زمان=en|authorlink=David Gaunt}}</ref><ref name="Gaunt">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Gaunt |یەکەم١=David |ڕێکەوت=٢٠٢٠|سەردێڕ=When Perpetual Persecution Becomes Ottoman Genocide |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/10.5325/bustan.11.1.0001 |journal=Bustan: The Middle East Book Review |بەرگ=١١|issue=١ |پەڕەکان=١–١٩|doi=10.5325/bustan.11.1.0001 |issn=1878-5301 |jstor=10.5325/bustan.11.1.0001 |authorlink=David Gaunt}}</ref> ئەو کۆمەڵکوژییە بە فەرمانی جەودەت بەگ و عەشیرەتەکانی کورد بە فەرماندەییی [[سمکۆی شکاک|سمکۆ ئاغای شکاک]] ئەنجام دراوە کە ئەوانیش ھاوکار بوون لە کۆمەڵکوژیەکەدا. فەرماندەی سوپای [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]]، ماتیکیان ڕای گەیاندووە، «بە چاوی خۆم سەدان تەرمم لە چاڵەکاندا بینی، کە بۆگەنیان کردبوو، لە کە لەو شوێنەدا کەوتبوون بەسەر یەکدا. تەرمی بێ سەرم بینی، بڕدراو بە تەور، دەست، قاچ، کۆمەڵێک سەر، و تەرمە کەوتووەکان لەژێر بەرد و دیوارەکاندا». بەگوێرەی مێژوونووس دەیڤید گاونت، «ئەمە ئەو شوێنە بوو کە سەربازە عوسمانییەکان فێری لەسێدارەدانی ھەم مەسیحییە بێ چەک و ھەم شەڕکەرەکان دەبوون»، ئەمەش بووە ھۆی جینۆسایدی ئەرمەنەکان و جینۆسایدی ئاشوورییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Gaunt |یەکەم=David |ڕێکەوت=٢٠٢٠|editor-last=Morris |editor-first=Benny |editor2-last=Ze'evi |editor2-first=Dror |سەردێڕ=When Perpetual Persecution Becomes Ottoman Genocide |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/10.5325/bustan.11.1.0001 |journal=Bustan: The Middle East Book Review |بەرگ=١١|issue=1 |پەڕەکان=١–١٩|doi=10.5325/bustan.11.1.0001 |issn=1878-5301}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|مێژوو|شەڕ|جەنگی جیھانیی یەکەم|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} [[پۆل:کۆمەڵکوژییەکان]] [[پۆل:کۆمەڵکوژی لە ١٩١٥]] [[پۆل:کۆمەڵکوژی ئەرمەنییەکان]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:جەنگی جیھانیی یەکەم]] [[پۆل:مێژووی ئەرمەنستان]] [[پۆل:مێژووی ئاشوورییەکان]] [[پۆل:جینۆسایدەکان]] 3uhyz43mrfmivq9nxl0xavq1ub0h39j 1582410 1582409 2026-05-09T10:57:57Z -Haryad 40333 1582410 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vevent" ! colspan="2" class="infobox-above summary" style="font-size:130%;" |کۆمەڵکوژیی ھەفتەوان |- | colspan="2" class="infobox-subheader" |بەشێک لە ''[[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ]]'' |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[پەڕگە:Refugees_near_Lake_Urmia.png|link=https://simple.wikipedia.org/wiki/File:Refugees_near_Lake_Urmia.png|بێچوارچێوە]] |- ! scope="row" class="infobox-label" |شوێن | class="infobox-data location" |[[ھەفتەوان (سەڵماس)|ھەفتەوان]]، سەڵماس [[ئێرانی قاجاڕی|ئێران]] |- ! scope="row" class="infobox-label" |ڕێککەوت | class="infobox-data" |[[١٩١٥]] |- ! scope="row" class="infobox-label" |ئامانج | class="infobox-data" |{{flagicon image|Flag of the Assyrians (no Assur).svg}} [[ئاشوورییەکان]] |- ! scope="row" class="infobox-label" |<div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0;">جۆری ھێرش</div> | class="infobox-data" |[[کۆمەڵکوژی]] |- ! scope="row" class="infobox-label" |مردنەکان | class="infobox-data" |٧٥٠ بۆ ٨٠٠<ref>http://www.aina.org/books/hannibal-travis-2018.pdf p.145-146</ref> |- !ھێرشبەران |{{Flagicon image|Flag of Simko.svg}} ھێزە کوردییەکانی ھۆزی [[شکاک]]{{ھن}}{{Flagicon image|Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).png}} [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ھێزە عوسمانییەکان]] |} '''کۆمەڵکوژیی ھەفتەوان''' (یان '''ھەفتەڤان'''، {{بە سوریانی|ܛܘܐ ܕܗܦܬܒ}}) کۆمەڵکوژییەکە کە لە ساڵی ١٩١٥ لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم|شەڕی جیھانیی یەکەمدا]] دژی گەلی ئاشووری و ئەرمەن ئەنجامدرا، وەک بەشێک لە جینۆسایدی [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|سەیفۆ]] و [[جینۆسایدی ئەرمەنییەکان|ئەرمەنەکان]]. ئەو کۆمەڵکوژییە لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|ھێزەکانی عوسمانی]] بە ھاوکاریی [[کورد|کوردەکان]] ئەنجام دراوە کە ھێرشیان کردە سەر گوندی ھەفتەوان لە [[ئێرانی قاجاڕی]]. == کۆمەڵکوژییەکە == لە ساڵی ١٩١٥دا عەشیرەتی شکاکی کورد بە ھاوبەشی لەگەڵ سوپای عوسمانی، لە مانگی شوباتی ساڵی ١٩١٥دا کۆمەڵکوژیی ھەفتەوانیان ڕێکخستبوو، کە بووە ھۆی کوژرانی نزیکەی ٧٠٠–٨٠٠ [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] و [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Gaunt|یەکەم١=David|سەردێڕ=Massacres, Resistance, Protectors: Muslim-Christian Relations in Eastern Anatolia During World War I|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Gorgias Press|ژپنک=٩٧٨-١-٥٩٣٣٣-٣٠١-٠|پەڕەکان=٨١, ٨٣–٨٤|زمان=en|authorlink=David Gaunt}}</ref><ref name="Gaunt">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Gaunt |یەکەم١=David |ڕێکەوت=٢٠٢٠|سەردێڕ=When Perpetual Persecution Becomes Ottoman Genocide |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/10.5325/bustan.11.1.0001 |journal=Bustan: The Middle East Book Review |بەرگ=١١|issue=1 |پەڕەکان=١–١٩|doi=10.5325/bustan.11.1.0001 |issn=1878-5301 |jstor=10.5325/bustan.11.1.0001 |authorlink=David Gaunt}}</ref> ئەو کۆمەڵکوژییە بە فەرمانی جەودەت بەگ و عەشیرەتەکانی کورد بە فەرماندەییی [[سمکۆی شکاک|سمکۆ ئاغای شکاک]] ئەنجام دراوە کە ئەوانیش ھاوکار بوون لە کۆمەڵکوژیەکەدا. فەرماندەی سوپای [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]]، ماتیکیان ڕای گەیاندووە، «بە چاوی خۆم سەدان تەرمم لە چاڵەکاندا بینی، کە بۆگەنیان کردبوو، لە کە لەو شوێنەدا کەوتبوون بەسەر یەکدا. تەرمی بێ سەرم بینی، بڕدراو بە تەور، دەست، قاچ، کۆمەڵێک سەر، و تەرمە کەوتووەکان لەژێر بەرد و دیوارەکاندا». بەگوێرەی مێژوونووس دەیڤید گاونت، «ئەمە ئەو شوێنە بوو کە سەربازە عوسمانییەکان فێری لەسێدارەدانی ھەم مەسیحییە بێ چەک و ھەم شەڕکەرەکان دەبوون»، ئەمەش بووە ھۆی جینۆسایدی ئەرمەنەکان و جینۆسایدی ئاشوورییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Gaunt |یەکەم=David |ڕێکەوت=٢٠٢٠|editor-last=Morris |editor-first=Benny |editor2-last=Ze'evi |editor2-first=Dror |سەردێڕ=When Perpetual Persecution Becomes Ottoman Genocide |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/10.5325/bustan.11.1.0001 |journal=Bustan: The Middle East Book Review |بەرگ=١١|issue=1 |پەڕەکان=١–١٩|doi=10.5325/bustan.11.1.0001 |issn=1878-5301}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|مێژوو|شەڕ|جەنگی جیھانیی یەکەم|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} [[پۆل:کۆمەڵکوژییەکان]] [[پۆل:کۆمەڵکوژی لە ١٩١٥]] [[پۆل:کۆمەڵکوژی ئەرمەنییەکان]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:جەنگی جیھانیی یەکەم]] [[پۆل:مێژووی ئەرمەنستان]] [[پۆل:مێژووی ئاشوورییەکان]] [[پۆل:جینۆسایدەکان]] l4zrpytzichbk99qf0x9bn0j5k75giv 0 294399 1582411 1575451 2026-05-09T11:33:40Z -Haryad 40333 شائەمراز، گۆڕینی سەرچاوەکە بۆ ئینگلیزی 1582411 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ھەفتەوان | native_name = {{langx|fa|ھفتوان}} | native_name_lang = fa | settlement_type = گوند | image_skyline = St. George Church, Haftvan 03.jpg | imagesize = | image_alt = | image_caption = کڵێسەی قەشە جۆرجی پیرۆز، کڵێسەیەکی سەدەی ١٣ی ئەرمەنی | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Iran | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | pushpin_label_position = | coordinates = {{Coord|38|10|03|N|44|45|19|E|dim:1km|display=inline,title}} | coordinates_footnotes =<ref>{{Cite map |author=((OpenStreetMap contributors)) |url=https://www.openstreetmap.org/?mlat=38.1675&mlon=44.755278&zoom=15#map=15/38.16750/44.75528|website=[[OpenStreetMap]] |title=ھفتوان [Haftevan], Haftvan, دھستان زولاچای، بخش مرکزی [Zulachay Rural District, Central District], Salmas County, West Azerbaijan Province, Iran|date=27 September 2024|access-date=27 September 2024|lang=fa}}</ref> | subdivision_type = شارستان | subdivision_name = [[ئێران]] | subdivision_type1 = [[پارێزگاکانی ئێران|پارێزگا]] | subdivision_name1 = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] | subdivision_type2 = [[شارستانەکانی ئێران|شارستان]] | subdivision_name2 = [[شارستانی سەڵماس|سەڵماس]] | subdivision_type3 = [[ناوچە (ئێران)|ناوچە]] | subdivision_name3 = ناوچەی ناوەند (سەڵماس) | subdivision_type4 = [[گوندەوار]] | subdivision_name4 = زولەچای | established_title = | established_date = | founder = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use<ref>tags -->| area_footnotes = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name="2016 West Azerbaijan Province"/> | population_as_of = ٢٠١٦ | population_total = ٨٢٠٣ | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | timezone1 = [[کاتی ستانداردی ئێران|IRST]] | utc_offset = +٣:٣٠ | postal_code = | area_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = }} '''ھەفتەوان''' یان '''ھەفتەڤان'''<ref name="Gaunt">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Gaunt |یەکەم=David |بەستەری نووسەر=David Gaunt |ڕێکەوت=٢٠٢٠|سەردێڕ=When Perpetual Persecution Becomes Ottoman Genocide |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/10.5325/bustan.11.1.0001 |journal=Bustan: The Middle East Book Review |بەرگ=١١|issue=1 |پەڕەکان=١–١٩|doi=10.5325/bustan.11.1.0001 |issn=1878-5301 |jstor=10.5325/bustan.11.1.0001 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> ({{Langx|fa|ھفتوان}}) گوندێکە لە ناوچەی گوندنشینی زوولاچای<ref name="Salmas_Districts_1987">{{cite web |last=Mousavi |first=Mir-Hossein |author-link=Mir-Hossein Mousavi |title=Creation and formation of seven rural districts including villages, farms and places in Salmas County under West Azerbaijan province |url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/110092 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251021234952/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/110092 |archive-date=October 21, 2025 |url-status=live |date=April 22, 1987 |access-date=May 9, 2026 |website=Lam ta Kam |publisher=Council of Ministers |language=en}}</ref> لە ناوچەی ناوەندی لە [[شارستانی سەڵماس]]، پارێزگای [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ئێران]]. == کۆمەڵکوژیی ھەفتەوان == {{سەرەکی|کۆمەڵکوژیی ھەفتەوان}} لە ساڵی ١٩١٥دا عەشیرەتی شکاکی کورد بە ھاوبەشی لەگەڵ سوپای عوسمانی، لە مانگی شوباتی ساڵی ١٩١٥دا کۆمەڵکوژیی ھەفتەوانیان ڕێکخستبوو، کە بووە ھۆی کوژرانی نزیکەی ٧٠٠–٨٠٠ [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنی]] و [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Gaunt|یەکەم١=David|سەردێڕ=Massacres, Resistance, Protectors: Muslim-Christian Relations in Eastern Anatolia During World War I|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Gorgias Press|ژپنک=٩٧٨-١-٥٩٣٣٣-٣٠١-٠|پەڕەکان=٨١, ٨٣–٨٤|زمان=en|authorlink=David Gaunt}}</ref><ref name="Gaunt2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Gaunt |یەکەم١=David |ڕێکەوت=٢٠٢٠|سەردێڕ=When Perpetual Persecution Becomes Ottoman Genocide |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/10.5325/bustan.11.1.0001 |journal=Bustan: The Middle East Book Review |بەرگ=١١|issue=1 |پەڕەکان=١–١٩|doi=10.5325/bustan.11.1.0001 |issn=1878-5301 |jstor=10.5325/bustan.11.1.0001 |authorlink=David Gaunt}}</ref> ئەو کۆمەڵکوژییە بە فەرمانی جەودەت بەگ و عەشیرەتەکانی کورد بە فەرماندەییی [[سمکۆی شکاک|سمکۆ ئاغای شکاک]] ئەنجام دراوە کە ئەوانیش ھاوکار بوون لە کۆمەڵکوژیەکەدا. فەرماندەی سوپای [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]]، ماتیکیان ڕای گەیاندووە، «بە چاوی خۆم سەدان تەرمم لە چاڵەکاندا بینی، کە بۆگەنیان کردبوو، لە کە لەو شوێنەدا کەوتبوون بەسەر یەکدا. تەرمی بێ سەرم بینی، بڕدراو بە تەور، دەست، قاچ، کۆمەڵێک سەر، و تەرمە کەوتووەکان لەژێر بەرد و دیوارەکاندا». بەگوێرەی مێژوونووس دەیڤید گاونت، «ئەمە ئەو شوێنە بوو کە سەربازە عوسمانییەکان فێری لەسێدارەدانی ھەم مەسیحییە بێ چەک و ھەم شەڕکەرەکان دەبوون»، ئەمەش بووە ھۆی جینۆسایدی ئەرمەنەکان و جینۆسایدی ئاشوورییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Gaunt |یەکەم=David |ڕێکەوت=٢٠٢٠|editor-last=Morris |editor-first=Benny |editor2-last=Ze'evi |editor2-first=Dror |سەردێڕ=When Perpetual Persecution Becomes Ottoman Genocide |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/10.5325/bustan.11.1.0001 |journal=Bustan: The Middle East Book Review |بەرگ=١١|issue=1 |پەڕەکان=1–١٩|doi=10.5325/bustan.11.1.0001 |issn=1878-5301}}</ref> == جەماوەرناسی (دیمۆگرافیا) == === نەتەوەکان === تۆمارکراوە کە لە ساڵی ١٩٣٠ لە گوندەکە [[ئەرمەنییەکان]] و [[ئازەربایجانییەکان|ئازەربایجانیەکان]] و [[کورد|کوردەکان]] نیشتەجێ ببوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=J. S. |یەکەم=Chalenko |دوایین٢=Berberian |یەکەم٢=M. |ڕێکەوت=١٩٧٤|سەردێڕ=The Salmas (Iran) earthquake of May 6th, 1930 |journal=Annals of Geophysics |بەرگ=٢٧|issue=1–2 |پەڕەکان=١٦٢–١٦٣|doi=10.4401/AG-4919 |s2cid=127985780 |doi-access=free}}</ref> === دانیشتووان === لە کاتی سەرژمێریی نیشتمانیی ساڵی ٢٠٠٦ ژمارەی دانیشتووانی گوندەکە ٦٣١٣ کەس بووە لە ١٢١٦ ماڵدا.<ref name="2006 West Azerbaijan Province">{{بیرخستنەوەی وێب |script-title=fa:سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1385: استان آذربایجان غربی |trans-title=General Population and Housing Census 2006: West Azerbaijan Province |ناونیشان=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/04.xls|سەردێڕ=Wayback Machine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110920094953/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/04.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |زمان=fa |format=Excel}}</ref> سەرژمێرییەکەی دواتر لە ساڵی ٢٠١١دا ٧٩٩٥ کەسی لە ١٧٩٦ ماڵدا ژماردووە.<ref name="2011 West Azerbaijan Province">{{بیرخستنەوەی وێب |script-title=fa:سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390: استان آذربایجان غربی |trans-title=General Population and Housing Census 2011: West Azerbaijan Province |ناونیشان=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/West-Azerbaijan.xls |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230120205939/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/West-Azerbaijan.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Iran Data Portal—Syracuse University |زمان=fa |format=Excel |agency={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran]}}</ref> سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی گوندەکەی بە ٨٢٠٣ کەس لە ١٩٣٥ ماڵدا خەمڵاندووە. پڕدانیشتووترین گوند بوو لە قەزاکە.<ref name="2016 West Azerbaijan Province">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ= Wayback Machine|script-title=fa:سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1395: استان آذربایجان غربی |trans-title=General Population and Housing Census 2016: West Azerbaijan Province |ناونیشان=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04.xlsx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220830042935/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_04.xlsx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە={{lang|fa|rtl=yes|مرکز آمار ایران}} [Statistical Centre of Iran] |زمان=fa |format=Excel}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا}} {{شریتی دەروازە|کوردستان|ئێران|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Haftvan, West Azerbaijan}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەرمەنی]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فارسی]] [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارستانی سەڵماس]] shat0h20i3yhzqssv6gvgvjhv0l8x0m 0 294444 1582412 1575037 2026-05-09T11:41:37Z -Haryad 40333 شائەمراز، ڕێکخستنەوەی ڕێزمانی و ڕێنووس 1582412 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Sirius A and B Hubble photo.editted.PNG|وێنۆک|وێنەی سیستەمی سیریوس کە لەلایەن [[تەلیسکۆپی بۆشاییی ھەبڵ|تەلیسکۆپی بۆشاییی ھەبڵەوە]] گیراوە. سیریوس بی کە نزیکترین گرنگی سپییە لە زەوییەوە، دەتوانرێت وەک خاڵێکی ڕووناکی کاڵ لە لای چەپی خوارەوەی سیریوس ئەی زۆر ڕووناکترەوە ببینرێت.]] گرگنی سپی ({{بە ئینگلیزی|White dwarf}}) جۆرێکە لە ئەستێرەی زۆر [[چڕی|چڕ]]، ھەرچەندە قەبارەکەی مەزەندە دەکرێت بە قەبارەی زەوی بەڵام بارستایی و قورسایی بەراورد دەکرێت بە ھەمان بارستایی و قورسایی [[خۆر]]. گرگنی سپی دروەشانەوەکەی لە گەرمی پاشماوەوە دەست دەکەوێت نەک لە [[ناوکەیەکگرتن]]. ئەستێرەکانی وەکو خۆر کە بارستەیان ئەوەندە بەرز نییە بتوانن دابڕمێن و ببنە [[ئەستێرەی نیوترۆنی]] یان [[کونەڕەش]]، پێشبینی دەکرێت دواتر لە پەرەسەندنیاندا ببنە ئەستێرەی گرگنە سپییەکان. نزیکترین گرگنی سپی ناسراوە بە [[سیریوس بی]]، کە ٨٫٦ ساڵی ڕووناکی لە ھەسارەی زەوییەوە دوورە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Shapiro|یەکەم١=Stuart L.|سەردێڕ=Black Holes, White Dwarfs and Neutron Stars: the physics of compact objects|دوایین٢=Teukolsky|یەکەم٢=Saul A.|ڕێکەوت=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Wiley-VCH Verlag GmbH & Co. KGaA|ژپنک=٩٧٨-٣-٥٢٧-٤١٤٥٠-٥|زنجیرە=Physics textbook|شوێن=Weinheim}} * [http://www.sciencebits.com/StellarEquipartition Estimating Stellar Parameters from Energy Equipartition] at sciencebits.com. Discusses how to find mass-radius relations and mass limits for white dwarfs using simple energy arguments. * {{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠١٣|editor2=Sion, E.M. |ناونیشان=http://www.astronomy.villanova.edu/WDCatalog/index.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240706202221/http://www.astronomy.villanova.edu/WDCatalog/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Villanova University |سەردێڕ=White Dwarf Catalogue WD |editor1=McCook, G.P.}} * [https://apod.nasa.gov/apod/white_dwarfs.html White dwarf images] at [[Astronomy Picture of the Day]] {{پۆلی کۆمنز|White dwarfs}} {{تووڵی دەروازە|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی|فیزیک|زانست}} [[پۆل:گەردوون]] [[پۆل:جۆری ئەستێرەکان]] [[پۆل:دیاردەی ئەستێرەکان]] [[پۆل:دیاردە ئەستێرەیییەکان]] [[پۆل:ماددەی نامۆ]] [[پۆل:پەرەسەندنی ئەستێرەکان]] [[پۆل:کورتەبنە سپییەکان]] h78gyetsj2aesb79g6292k1d0iwe3fu 0 294495 1582413 1575951 2026-05-09T11:42:43Z -Haryad 40333 1582413 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} '''بادەمى زەوى''' یان '''وەنەشامى''' یان '''باویى شامى [https://ferheng.info/alfba/15566/]''' بە پندار یان گۆبەریش ناودەبرێت. (بە عەرەبی: الفول السودانی) و ({{بە ئینگلیزی|Peanut}} ) (ناوى زانستى : Archis Hypogea) لە بازاڕەکانى باشوورى کوردستاندا بە '''فستق عەبید''' ناودەبرێت'''.''' ڕووەکێکی ساڵانەیە لە خێزانی گەنمەشامی ، زێدى رەسەنى ناوچە گەرمەکانی [[ئەمریکای باشوور|ئەمریکای باشوورە]] . [[پەڕگە:Arachis hypogaea - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-163.jpg|وێنۆک|شێوەى رووەکى '''بادەمى زەوى''']] == مێژوو == ناوی ڕەسەنی (فستقی کۆیلە)یە <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=عوض |یەکەم=مروة |ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشان=https://elmeezan.com/%d9%81%d8%b3%d8%aa%d9%82-%d8%a7%d9%84%d8%b9%d8%a8%d9%8a%d8%af-%d9%82%d8%b5%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d9%85%d9%83%d8%b3%d8%b1%d8%a7%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d8%a3%d9%83%d8%ab%d8%b1-%d8%b4%d8%b9%d8%a8%d9%8a%d8%a9/|سەردێڕ=فستق العبيد............................ قصة المكسرات الأكثر شعبية في العالم |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210216131226/https://elmeezan.com/فستق-العبيد-قصة-المكسرات-الأكثر-شعبية/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=الميزان |زمان=ar}}</ref> زێدى رەسەنى ناوچە کەمەریەکانى ئەمریکای باشوورە، پورتوگالیەکان لەوێوە، لە سەرەتای سەدەی شازدەیەمدا گواستیانەوە بۆ ڕۆژئاوای ئەفریقا . لەوێشەوە بۆ ڕۆژهەڵاتى ئەفریقا و سوودان. دواتر لە سەدەى هەژدەیەمدا برایە باکوورى ئەمریکا. ئێستا لە چین و هیندستان بووە بە گرنگترین بەرهەمە چێنراوەکانى وڵات. لە دواتر لە میسڕ و لە شام چێنرا و بەرهەمەکەى لەێوە گەیشتە بازاڕەکانى کوردستان بۆیە هەر بە بادەمى یاخود فستقی شامى ناودەبرا. [[پەڕگە:2005groundnut.PNG|وێنۆک|نەخشەى بەرهەمهێنانی بادەمى زەوىى لە جیهاندا]] == شێوەى رووەک == بەرزی ئەم رووەکە ٣٠ تا ٩٠ سانتیمەتر دەبێت و گوڵەکانى بچووک و رەنگ زەردن لاچکەکانى شۆڕن و بە زەویەوە نووساون و هەر کەلێکى دوو یان سێ دانە دەگرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=البعلبكي |یەکەم=منير |بەستەری نووسەر=منير البعلبكي |ڕێکەوت=١٩٩١|ناونیشان=http://encyc.reefnet.gov.sy/?page=entry&id=252703|سەردێڕ=موسوعة شبكة المعرفة الريفية |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131006195349/http://encyc.reefnet.gov.sy/?page=entry&id=252703 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=27 أيار 2013 م |وێبگە=موسوعة المورد}}</ref> == بەرهەمهێنان == لە کۆی بەرهەمی جیهانی وڵاتى [[چین]] پێشەنگە لە بەرهەمهێنانی باوى شامى بە ڕێژەی 41.5% ، لە دوای ئەویش [[ھیندستان|هیندستان]] دێت بە ڕێژەی 18.2% [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|و ئەمریکا]] بە ڕێژەی 6.8%. == بەکارهێنان == بەرهەمێکی بەسوودە پڕە لە [[پرۆتین]] و [[چەوری]] تەندروست و [[ڕیشاڵی خۆراکی|ڕیشاڵ]] و [[ڤیتامین]] [[معادن (مغذيات)|و کانزاکان]]. یارمەتی باشترکردنی تەندروستی [[دڵ]] دەدات و لە ئامادەکردنى [[زەلاتە|زەڵاتە]] [[کێک|و کێک]] و شیرینی بەکاردێت . جگە لەوەش چاندنی یارمەتیدەرە بۆ [[ئابوور|ئابووری]] و هەلی کار دەڕەخسێنێت. == سەرچاوەکان: == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Arachis hypogaea}} {{شریتی دەروازە|پزیشکی|ڕوەک|خۆراک}} [[پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣]] [[پۆل:ڕوەکەکان]] [[پۆل:فندقی و تۆوە خۆراکییەکان]] [[پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لە لایەن کارل لینایۆسەوە]] q9dyx97zj56kq5kd8g1jqmdyryv5blu 0 294497 1582414 1575564 2026-05-09T11:53:45Z -Haryad 40333 چاککردنی تاگی سەرچاوە 1582414 wikitext text/x-wiki ​{{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{زانیاریدانی کەسایەتی|name=جۆن ڕێسیگ|image=John Resig (4586826039) (cropped).jpg|caption=جۆن ڕێسیگ لە ٢٠١٠ |birth_date={{ڕێکەوتی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٨٤|٥|٨}}|birth_place=[[بۆستن]]، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|education=[[پەیمانگای تەکنەلۆژیای ڕاچێستەر]] (بەکالۆریۆس لە زانست)|occupation={{hlist|ئەندازیاری نەرمامێر|نووسەر}}|employer=[[ئەکادیمیای خان]]|known_for={{hlist|[[جەی کوێری]]|[[Processing.js]]|[[Ukiyo-e]].org}}|website={{URL|https://johnresig.com}}}} '''جۆن ڕێسیگ''' ({{بە ئینگلیزی|John Resig}}؛ لەدایکبووی ٨ی ئایاری ١٩٨٤) [[ئەندازیاریی نەرمامێر]] و نووسەری ئەمریکییە. جۆن ڕێسیگ زیاتر بە دروستکەری [[جەی کوێری]] ناسراوە، کە [[کتێبخانەی جاڤاسکریپتە]]ی زۆرترین بەکارھێنانی ھەیە.<ref name="jquery">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Bernstein |یەکەم=M. |ساڵ=٢٠١٠|سەردێڕ=Profile John Resig: The creator of jQuery talks about research, open source development and creating the most popular JavaScript library in use today |journal=XRDS: Crossroads, the ACM Magazine for Students |بەرگ=١٧|پەڕە=٤٤|doi=10.1145/1836543.1836557}}</ref> جەی کوێری لە ٧٧٪ی ١٠ ملیۆن ماڵپەڕە سەرەکییەکەدا بەکار دەھێنرێت، کە ئەمەش بە جیاوازییەکی زۆر دەیکاتە بڵاوترین کتێبخانەی جاڤاسکریپت.<ref name="w3techs">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://w3techs.com/technologies/details/js-jquery|سەردێڕ=Usage Statistics and Market Share of jQuery for Websites, April 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> جۆن لە ساڵی ٢٠١١ەوە وەک سەرۆکی تەلارسازی نەرمامێر لە [[ئەکادیمیای خان]] کار دەکات.<ref name="ieee" /> == سەرەتایی ژیانی و پەروەردە == جۆن ڕێسیگ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە [[زانستی کۆمپیوتەر]] وەرگرت لە پەیمانگای تەکنەلۆژیای ڕاچێستەر لە کۆلێژی [[پێکھاتەی دراوەکان|گۆلیسانۆی]] زانستی کۆمپیوتەر و زانیاری لە ساڵی ٢٠٠٩دا. == پیشە == لە ساڵی ٢٠٠٧ تا ٢٠١١، جۆن ڕێسیگ لە کۆمپانیای مۆزیلا کاری کردووە؛ سەرەتا وەک ئینجیلیستی جاڤاسکریپت و دواتر وەک گەشەپێدەری ئامرازەکانی جاڤاسکریپت.<ref name="ieee">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Severance |یەکەم=Charles |ساڵ=٢٠١٥|سەردێڕ=John Resig: Building JQuery |journal=[[Computer (magazine)|Computer]] |بڵاوکەرەوە=[[IEEE Computer Society]] |بەرگ=٤٨|issue=5 |پەڕەکان=٧–٨|doi=10.1109/MC.2015.135}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFSeverance2015">Severance, Charles (2015). "John Resig: Building JQuery". ''[[Computer (magazine)|Computer]]''. '''48''' (5). [[IEEE Computer Society]]: <span class="nowrap">7–</span>8. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1109/MC.2015.135|10.1109/MC.2015.135]].</cite></ref> ل​لە چاوپێکەوتنێکی ساڵی ٢٠١٥دا لەگەڵ «IEEE Computer»، ڕێسیگ باسی لە سەرچاوەی جەی کوێری و پەرەسەندنی کرد بۆ پێکھاتەیەکی گرنگی ژینگەی بەرنامەسازیی وێبگەڕ.<ref name="ieee"/> === جەی کوێری و مۆزیلا === جگە لە جەی کوێری، جۆن ڕێسیگ چەندین پڕۆژەی دیکەی جاڤاسکریپتی دروست کردووە یان بەشداری لە دروستکردنیاندا کردووە، لەوانە: Processing.js؛ دەروازەیەکی زمانی بەرنامەسازیی پرۆسێسینگ بۆ جاڤاسکریپت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Resig |یەکەم=John |ناونیشان=https://johnresig.com/blog/processingjs/|سەردێڕ=John Resig - Processing.js |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١١}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٥دا، لەو کاتەی لە پەیمانگە قوتابی بوو، دەستی کرد بە دروستکردنی جەی کوێری. جۆن ڕێسیگ لە شێوازی کارکردنی جاڤاسکریپت لە وێبگەڕەکاندا بێزار بوو؛ لەبەر ئەوە لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٠٦دا، بە ئاشکرا جەی کوێری لە بارکامپی نیویۆرک بڵاو کردەوە. * Sizzle: بزوێنەرێکی سەربەخۆی ھەڵبژێرەری CSS کە دواتر لە جەی کوێری دەرھێنرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Resig |یەکەم=John |ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠٠٩|ناونیشان=https://johnresig.com/blog/new-processingjs-and-sizzlejs-sites/|سەردێڕ=John Resig - New Processing.js and Sizzle.js Sites |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١١}}</ref> * TestSwarm: چوارچێوەیەکی تاقیکردنەوەی یەکخستنی بەردەوامی دابەشکراو بۆ جاڤاسکریپت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Resig |یەکەم=John |ناونیشان=https://johnresig.com/blog/javascript-testing-does-not-scale/|سەردێڕ=John Resig - JavaScript Testing Does Not Scale |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|John Resig}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جاڤا}} [[پۆل:پڕۆگرامەرەکانی کۆمپیوتەر لە ئەمریکا]] [[پۆل:ئەندازیارانی نەرمەواڵەی ئەمریکا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤]] dl4ha28uxygk4u66rwltebd185npr96 0 294498 1582415 1576029 2026-05-09T11:54:44Z -Haryad 40333 +تاگی بێبەسەرداچوونەوە 1582415 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} {{ Infobox website | name = تروس سۆشیاڵ (Truth Social) | logo = Truth Social logo 2022.svg | type = [[تۆڕی کۆمەڵایەتی]] | language = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[زمانی پورتوگالی|پورتوگالی]] | foundation = ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ | location = ساراسۆتا، فلۆریدا | owner = گرووپی میدیا و تەکنەلۆژیای ترامپ (TMTG) | founder = [[دۆناڵد ترامپ]]، ئاندی دین، وێس مۆس | url = {{URL|https://truthsocial.com}} | registration = پێویستە | num_users = ٦٫٣ ملیۆن (خەمڵاندنی ٢٠٢٥) | launch_date = ٢١ی شوباتی ٢٠٢٢ | current_status = چالاک }} '''تروس سۆشیاڵ''' (بە ئینگلیزی: Truth Social) پلاتفۆڕمێکی سۆشیاڵ میدیای ئەمریکییە لە جۆری تەکنەلۆژیای جێگرەوە. خاوەنەکەی گرووپی میدیا و تەکنەلۆژیای ترامپ (TMTG)یە، کە کۆمپانیایەکی ئەمریکییە و زۆرینەی پشکەکانی لەلایەن سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا [[دۆناڵد ترامپ]]ەوە خاوەندارێتی دەکرێت. ئەم پلاتفۆرمە وەک جێگرەوەیەک بۆ [[تویتەر]] و [[فەیسبووک]] دروست کراوە و زیاتر ڕوو لە بەکارھێنەرانی پارێزگار و لایەنگرانی ترامپ دەکات. == مێژوو == === پاشخان (بەکگراوند) === دۆناڵد ترامپ بیرۆکەی دروستکردنی پلاتفۆڕمێکی نوێی سۆشیاڵ میدیای وروژاند دوای ئەوەی لە ساڵی ٢٠٢١ لە فەیسبووک و تویتەر قەدەغە کرا، ئەمەش دوای ھێرشکردنە سەر تەلاری پایتەختی ویلایەتە یەکگرتووەکان (٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١) ھێرشەکەی ٦ی کانوونی دووەم بۆ سەر کاپیتۆڵ. === دامەزراندن و دارایی === گرووپی میدیا و تەکنەلۆژیای ترامپ (TMTG) لەلایەن وێس مۆس و ئاندی لیتینیسکی دامەزرا کە پێشتر لە بەرنامەی ی ترامپ بەشدار بوون. کۆمپانیاکە لە ساڵی ٢٠٢٤ لە بازاڕی [[نازداک]] بە ھێمای (DJT) تۆمارکرا. سەرەڕای ئەوەی کۆمپانیاکە زیانی داراییی گەورەی ڕاگەیاندووە (زیاتر لە ٥٨ ملیۆن دۆلار لە ساڵی ٢٠٢٣)، بەڵام بەھای پشکەکانی بە ملیارەھا دۆلار دەخەمڵێندرێت. == پلاتفۆرم و نەرمەکاڵا == تروس سۆشیاڵ لە ڕووی شێوازەوە زۆر لە تویتەر دەچێت. بەکارھێنەران دەتوانن پۆست بکەن کە پێی دەوترێت (ڕاستییەکان) و پۆستی کەسانی دیکە بڵاو بکەنەوە کە پێی دەوترێت. ئەم پلاتفۆرمە کۆدی سەرچاوە کراوەی ماستۆدۆن بەکاردەھێنێت. کۆمپانیای ڕەمبڵ خزمەتگوزاریی ھەور و ژێرخانی تەکنەلۆژی بۆ دابین دەکات. == بەکارھێنان == بەپێی خەمڵاندنەکانی سەرەتای ساڵی ٢٠٢٥، پلاتفۆرمەکە خاوەنی ٦٫٣ ملیۆن بەکارھێنەری چالاکە لە مانگێکدا. تا ساڵی ٢٠٢٦، ماڵپەڕەکە لە ڕیزبەندی ٢٤ەمی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان دێت لە ناوخۆی ئەمریکادا بەپێی ترافیکی ماڵپەڕەکە. == چالاکییە دیارەکان == === دۆناڵد ترامپ === ترامپ ئەم پلاتفۆرمە وەک دەزگای سەرەکیی خۆی بۆ بڵاوکردنەوەی ھەواڵ و ڕاگەیەندراوەکانی بەکاردێنێت. لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥، ترامپ ڤیدیۆیەکی دروستکراوی [[زیرەکی دەستکرد]] بڵاوکردەوە کە تێیدا نیشانی دەدا ھێرش دەکاتە سەر خۆپیشاندەرانی «ھیچ پاشایێک»، ئەمەش مشتومڕێکی زۆری نایەوە. === تیمی ھەڵمەتی ھەڵبژاردنی دیموکراتەکان === تیمی ھەڵمەتی ھەڵبژاردنی [[جۆ بایدن]] و دواتر کامڵا ھێریس لە ساڵی ٢٠٢٣ و ٢٠٢٤ ئەکاونتیان لە تروس سۆشیاڵ کردەوە بۆ ئەوەی ڕاستەوخۆ ڕەخنە لە ترامپ بگرن لەناو پلاتفۆرمەکەی خۆیدا. == پەیوەندیدار == * [[دۆناڵد ترامپ]] * گرووپی میدیا و تەکنەلۆژیای ترامپ * [[تۆڕی کۆمەڵایەتی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[ویکیپیدیای ئینگلیزی]] {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەکنۆلۆژیا|کۆمپانیا|ئینتەرنێت|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Truth Social}} [[پۆل:تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان]] [[پۆل:دۆناڵد ترامپ]] [[پۆل:ماڵپەڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی فلۆریدا]] poy8hm5rof6fwb3a0cfci56mpbb0qao 0 294531 1582302 1581660 2026-05-08T17:07:55Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:کوردستان|کوردستان]] 1582302 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|[[کۆلێژی ئەرکان]]|267x267پیکسڵ]]'''<big>کۆلێژی ئەرکان [[کولیەی ئەرکان|(Staff College)]]</big> دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە،:یەکەمیان لە شاری [[سلێمانی]] پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری [[بەغدا]]<nowiki/>ی پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی واتا قیادە ببەخشن بە ئەفسەرانی خوێندکار.''' <ref name="system2003">سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)</ref> <big>'''مێژووی دامەزراندن'''</big> <big> کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر ڕاسپاردەی مام [[جەلال تاڵەبانی]]، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .<ref name="خولی-حەوتەم">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک ئەفسەر لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. <big>'''شوێن'''</big> [[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|243x243پیکسڵ|بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا ]]ھەیە. </big> <big>'''پێکهاتەی پەیکەری کۆلێژ'''</big> <big>'''کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:'''</big> #'''<big>باڵی کارگێڕی</big>''' بەڕێوەبردنی سەرجەم کاروبارەکانی ڕۆژانەی ناوخۆیی و،ڕێکخستن و پاراستنی و کۆلێژ لە ئەستۆدەگرێت و چاودێری کاروباری ئالیات و بەشە کارگێڕی و بەرگریەکان لە ئەستۆ دەگرێت. #'''<big>باڵی ئەرکان</big>''' چەندین خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی ئەرکان خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەری سەربازی بەدەستدەهێنێت. #'''ب<big>اڵی سەرکردایەتی</big>''' کۆمەڵێک خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی سەرکردایەتیە (قیادە)خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) بەدەست دەهێنێت. #'''<big>باڵی مەشق و ھەماھەنگی</big>''' دابینکردنی سەرچاوەی زانستی پەرەپێدانی وانەکان و توێژینەوەکان لەئەستۆ دەگرێت و کتێب و کەرەستەی وانە خوێندن ، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری زەمینی. دەستەبەردەکات بۆ بەشداربوانی سەرجەم خولەکانی کۆلێژەکە <big>'''خولەکان'''</big>[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]<big>کۆلێژی ئەرکان جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی باڵی سەرکردایەتی'''، خولی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەکنەلۆجیای جی پی ئێس خولی دیاری کردنی فیزیکی شوێن لەسەر نەخشە دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.<ref name="ئەفسەران-٢٠٢٣">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣| ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.<ref name="خولی-هەشتەم">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref></big> '''<big>سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ</big>''' بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبداللە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. <ref name="system2003" /> <big>سیستەمی خوێندن</big> <big>شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە</big> <big>'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''</big>[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px|[[شۆڕش ئیسماعیل|وەزیری پێشمەرگە و ڕاگری پێشوو]]]]<big>هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)</big> <big>کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.</big> <big>'''[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]'''</big>[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی فەرمی کۆلێژی ئەرکان]]<big>ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.</big> '''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:''' #'''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی گەلی کورد دەکات. #'''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]] شەهید بوون. #'''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]]) #'''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]] #'''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای فەرمی کۆلیژی ئەرکان]] *'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکانبەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە '''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا. *'''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]<nowiki/>دەکان بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە '''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]<nowiki/>ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە. <small>بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]<nowiki/>ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن</small> == مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''<big>خولی سەرکردایەتی</big>''' == پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت == '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' == ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە == مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''<big>خولی ئەرکان</big>''' == پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت == ماوەی خولی ئەرکان == 2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی == <big>پەیوەندییەکانی دەرەوە</big> == [[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]<big>کۆلێژی ئەرکان بەهۆی گرینگی لەڕوی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.<ref name="پێشوازی-٢٠٢٤">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.<ref name="فەرماندەی-نوێ">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref></big> <big>کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش</big> == کتێبخانە == <big>کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانست سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسە پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆن کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش</big> == <big>سیستەمی ئایتی</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی</big> == <big>هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت</big> == <big>مۆزەخانە</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی دەوڵەمەندە بە ئەرشیفی ڕاگرە یەک لەدوای یەکەکان و مامۆستایان و میوانە بەڕێزەکان و ئەوکەسانەی کە خزمەتیان بە کۆلێژەکە کردووە.</big> == <big>لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت</big> == <big>گۆڕەپانی مەشق</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی</big> == <big>گۆڕەپانی تەقەکردن</big> == <big>کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن</big> == <big>هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت</big> == <big>بەراوردی مێژوویی</big> == <big>بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]] و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە لە ناوەڕاستی سەدەی ڕابردوو دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.</big> '''سەرچاوەکان و پۆلەکان:''' == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} === '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' === # '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' <ref name="farman20033">فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (10)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)</ref> # '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان''' یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) <ref name="system20032">سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (1)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (1) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)</ref> * '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' <br /> {{شریتی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]] [[پۆل:سلێمانی]] [[پۆل:قەڵادزێ]] [[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]] [[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]] [[پۆل:زانستی سەربازی]] 837obaeovqt6t8e2gncwsmtnx09amzt 1582312 1582302 2026-05-08T18:24:04Z Staff.college.2003 67646 1582312 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|[[کۆلێژی ئەرکان]]|267x267پیکسڵ]]'''<big>کۆلێژی ئەرکان (Staff College)</big> دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە: یەکەمیان لە شاری [[سلێمانی]] پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری [[بەغدا]]<nowiki/>ی پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی واتا قیادە ببەخشن بە ئەفسەرانی خوێندکار.''' <ref name="system2003">سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)</ref> <big>'''مێژووی دامەزراندن'''</big> <big> کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر ڕاسپاردەی مام [[جەلال تاڵەبانی]]، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .<ref name="خولی-حەوتەم">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک ئەفسەر لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. <big>'''شوێن'''</big> [[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|243x243پیکسڵ|بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا ]]ھەیە. </big> <big>'''پێکهاتەی پەیکەری کۆلێژ'''</big> <big>'''کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:'''</big> #'''<big>باڵی کارگێڕی</big>''' بەڕێوەبردنی سەرجەم کاروبارەکانی ڕۆژانەی ناوخۆیی و،ڕێکخستن و پاراستنی و کۆلێژ لە ئەستۆدەگرێت و چاودێری کاروباری ئالیات و بەشە کارگێڕی و بەرگریەکان لە ئەستۆ دەگرێت. #'''<big>باڵی ئەرکان</big>''' چەندین خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی ئەرکان خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەری سەربازی بەدەستدەهێنێت. #'''ب<big>اڵی سەرکردایەتی</big>''' کۆمەڵێک خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی سەرکردایەتیە (قیادە)خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) بەدەست دەهێنێت. #'''<big>باڵی مەشق و ھەماھەنگی</big>''' دابینکردنی سەرچاوەی زانستی پەرەپێدانی وانەکان و توێژینەوەکان لەئەستۆ دەگرێت و کتێب و کەرەستەی وانە خوێندن ، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری زەمینی. دەستەبەردەکات بۆ بەشداربوانی سەرجەم خولەکانی کۆلێژەکە <big>'''خولەکان'''</big>[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]<big>کۆلێژی ئەرکان جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی باڵی سەرکردایەتی'''، خولی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەکنەلۆجیای جی پی ئێس خولی دیاری کردنی فیزیکی شوێن لەسەر نەخشە دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.<ref name="ئەفسەران-٢٠٢٣">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣| ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.<ref name="خولی-هەشتەم">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref></big> '''<big>سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ</big>''' بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبداللە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. <ref name="system2003" /> <big>سیستەمی خوێندن</big> <big>شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە</big> <big>'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''</big>[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px|[[شۆڕش ئیسماعیل|وەزیری پێشمەرگە و ڕاگری پێشوو]]]]<big>هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)</big> <big>کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.</big> <big>'''[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]'''</big>[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی فەرمی کۆلێژی ئەرکان]]<big>ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.</big> '''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:''' #'''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی گەلی کورد دەکات. #'''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]] شەهید بوون. #'''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]]) #'''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]] #'''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای فەرمی کۆلیژی ئەرکان]] *'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکانبەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە '''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا. *'''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]<nowiki/>دەکان بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە '''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]<nowiki/>ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە. <small>بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]<nowiki/>ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن</small> == مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''<big>خولی سەرکردایەتی</big>''' == پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت == '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' == ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە == مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''<big>خولی ئەرکان</big>''' == پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت == ماوەی خولی ئەرکان == 2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی == <big>پەیوەندییەکانی دەرەوە</big> == [[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]<big>کۆلێژی ئەرکان بەهۆی گرینگی لەڕوی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.<ref name="پێشوازی-٢٠٢٤">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.<ref name="فەرماندەی-نوێ">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref></big> <big>کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش</big> == کتێبخانە == <big>کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانست سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسە پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆن کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش</big> == <big>سیستەمی ئایتی</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی</big> == <big>هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت</big> == <big>مۆزەخانە</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی دەوڵەمەندە بە ئەرشیفی ڕاگرە یەک لەدوای یەکەکان و مامۆستایان و میوانە بەڕێزەکان و ئەوکەسانەی کە خزمەتیان بە کۆلێژەکە کردووە.</big> == <big>لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت</big> == <big>گۆڕەپانی مەشق</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی</big> == <big>گۆڕەپانی تەقەکردن</big> == <big>کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن</big> == <big>هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت</big> == <big>بەراوردی مێژوویی</big> == <big>بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]] و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە لە ناوەڕاستی سەدەی ڕابردوو دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.</big> '''سەرچاوەکان و پۆلەکان:''' == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} === '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' === # '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' <ref name="farman20033">فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (10)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)</ref> # '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان''' یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) <ref name="system20032">سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (1)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (1) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)</ref> * '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' <br /> {{شریتی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]] [[پۆل:سلێمانی]] [[پۆل:قەڵادزێ]] [[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]] [[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]] [[پۆل:زانستی سەربازی]] rt0mqpwq670nlm2vjtc5cny1h3z1tnz 1582416 1582312 2026-05-09T11:56:50Z -Haryad 40333 +٢ تاگ 1582416 wikitext text/x-wiki {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} {{دەستپێکی زۆر درێژ|}} [[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|[[کۆلێژی ئەرکان]]|267x267پیکسڵ]]'''<big>کۆلێژی ئەرکان (Staff College)</big> دامەزراوەیەکی زانستی سەربازییە لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی عراق]]، سەر بە [[وەزارەتی پێشمەرگە|وەزارەتی پێشمەرگەی]] [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و دەکەوێتە سنووری پارێزگای [[سلێمانی]]. لە وڵاتی [[عێراق]] تەنیا دوو کۆلێژی ئەرکان ھەیە: یەکەمیان لە شاری [[سلێمانی]] پایتەختی ڕۆشنبیری و دووەمیان لە شاری [[بەغدا]]<nowiki/>ی پایتەختی عێراقە، تەنیا ئەو دووانە دەتوانن بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەر لە زانستی سەربازی و بڕوانامەی سەرکردایەتی واتا قیادە ببەخشن بە ئەفسەرانی خوێندکار.''' <ref name="system2003">سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (١) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)</ref> <big>'''مێژووی دامەزراندن'''</big> <big> کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان لەسەر ڕاسپاردەی مام [[جەلال تاڵەبانی]]، یەکەمین سەرۆک کۆماری کورد لە [[عێراق]] لە ٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٣ لەشاری [[سلێمانی]] دامەزرا، بەپێی فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (١٠) لە 8 تشرینی دووەمی 2003 .<ref name="خولی-حەوتەم">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2021/april/مەراسیمی-دەرچوونی-خولی-حەوتەمی-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوەچوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=مەراسیمی دەرچوونی خولی حەوتەمی کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> دامەزراندنەکە لەسەر دەستی لیوا ڕوکن جەلال محمود محمد عەلی ئەنجامدرا، لەگەڵ پۆلێک ئەفسەر لە هەردوو پێکهاتەی کورد و عەرەب. دامەزرێنەرەکان خاوەنی بڕوانامەی زانستی باڵا بوون لە ڕشتەکانی زەمینی، دەریایی و ئاسمانی. <big>'''شوێن'''</big> [[پەڕگە:بارەگای کۆلێژی ئەرکان.jpg|وێنۆک|243x243پیکسڵ|بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]کۆلێژەکە لە سەرەتادا لە ناو سەرۆکایەتی ئەرکانی فەرماندەیی گشتی ھێزی پێشمەرگە لە شاری [[سلێمانی]] دامەزرا. دواتر، وەک ڕێزلێنانێک بۆ قوربانییەکانی خەڵکی سنووری ئیدارەی ڕاپەڕین، بارەگاکەی گوازرایەوە بۆ شارەدێی [[چوارقوڕنە]] کە دەکەوێتە باشووری شاری [[ڕانیە]] و باکووری بەنداوی [[دووکان]].[٢] لە ڕۆژھەڵاتەوە شاری [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژاواشەوە شارەدێی [[حاجیاوا ]]ھەیە. </big> <big>'''پێکهاتەی پەیکەری کۆلێژ'''</big> <big>'''کۆلێژەکە لە چوار باڵی سەرەکی پێکدێت:'''</big> #'''<big>باڵی کارگێڕی</big>''' بەڕێوەبردنی سەرجەم کاروبارەکانی ڕۆژانەی ناوخۆیی و،ڕێکخستن و پاراستنی و کۆلێژ لە ئەستۆدەگرێت و چاودێری کاروباری ئالیات و بەشە کارگێڕی و بەرگریەکان لە ئەستۆ دەگرێت. #'''<big>باڵی ئەرکان</big>''' چەندین خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی ئەرکان خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی ڕوکن واتا ماستەری سەربازی بەدەستدەهێنێت. #'''ب<big>اڵی سەرکردایەتی</big>''' کۆمەڵێک خولی جۆراوجۆری زانستی سەربازی لێدەکرێتەوە یەکێک لەوانە خولی سەرکردایەتیە (قیادە)خوێندکار پاش تەواوکردنی خولەکە بڕوانامەی سەرکردایەتی (قیادە) بەدەست دەهێنێت. #'''<big>باڵی مەشق و ھەماھەنگی</big>''' دابینکردنی سەرچاوەی زانستی پەرەپێدانی وانەکان و توێژینەوەکان لەئەستۆ دەگرێت و کتێب و کەرەستەی وانە خوێندن ، ھۆڵی کۆمپیوتەر و ھۆڵی نەخشەی سێدوری زەمینی. دەستەبەردەکات بۆ بەشداربوانی سەرجەم خولەکانی کۆلێژەکە <big>'''خولەکان'''</big>[[پەڕگە:ئاهەنگی دەرچونی یەکێک لە خولەکان.jpg|وێنۆک|یەکێک لە ئاهەنگەکانی دەرچوون]]<big>کۆلێژی ئەرکان جگە لە '''خولەکانی باڵی ئەرکان و خولەکانی باڵی سەرکردایەتی'''، خولی تایبەت بە کارگێڕی، بەرگری شارستانی و پڕۆگرامەکانی کۆمپیوتەر بەکارهێنانی تەکنەلۆجیای جی پی ئێس خولی دیاری کردنی فیزیکی شوێن لەسەر نەخشە دەکاتەوە. ڕاهێنانی جەستەیی بەردەوام بەدرێژایی ساڵ پەیڕەو دەکرێت. هەزاران ئەفسەر لەم کۆلێژە بڕوانامەیان بەدەستهێناوە و بەشێکیان ئێستا لە پایە باڵاکانی هێزی پێشمەرگە خزمەت دەکەن.<ref name="ئەفسەران-٢٠٢٣">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣| ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/may/ئەفسەرانی-وەزارەتی-پێشمەرگە-بەشداری-لە-خوێندنی-کۆلێژی-ئەرکاندا-دەکەن/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=ئەفسەرانی وەزارەتی پێشمەرگە بەشداری لە خوێندنی کۆلێژی ئەرکاندا دەکەن |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> هەروەها لە کاتی دامەزراندنی هەر یەکەیەکی سەربازی نوێدا، ئەفسەرەکان سەرەتا بۆ کۆلێژی ئەرکان دەنێردرێن بۆ تەواوکردنی خولی پێویست، ئینجا یەکەکە دادەمەزرێت. لە تەممووزی ٢٠٢٤ هەشتەمین خولی دەرچوونی ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوەچوو.<ref name="خولی-هەشتەم">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/هەشتەمین-خولی-دەرچوونى-ئەفسەران-لە-کۆلێژی-ئەرکان-بەڕێوە-چوو/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=هەشتەمین خولی دەرچوونى ئەفسەران لە کۆلێژی ئەرکان بەڕێوە چوو |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref></big> '''<big>سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ</big>''' بۆ ئامادەکردنی سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ، لیژنەیەک پێکهێنرا بە سەرۆکایەتی یەکەم ڕاگری کۆلێژ بەناوی '''لیوا ڕوکن جلال محمود محمد علی''' و ئەندامێتی: '''لیوا ڕوکن اسماعیل سرحان حسین'''، '''عمید ڕوکن عبداللە عثمان رسول'''، '''عقید ڕوکن عیزالدین نیعمە ڕەمەزان، و مقدم ڕوکن ئامان ئیبراهیم منصور'''. ئەنجامی کاری ئەو لیژنەیە داڕشتنی سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ بوو، کە بەپێی نووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە ١٨ لە ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ کارپێکردنی پەسەند کرا. <ref name="system2003" /> <big>سیستەمی خوێندن</big> <big>شێوازی خوێندن بە پشتبەستن بە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (١) ساڵی ٢٠٠٣ کار دەکات. سیستەمەکە لە ٢٨ ماددە پێکهاتووە و تێیدا وەرزەکانی خوێندن، کاتژمێرەکانی وانە و شێوازی نمرەبەندی دیاری کراوە. هەروەها خوێندن بە زمانەکانیی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزیە</big> <big>'''ڕاستاندنی بڕوانامە ڕوکنە دەرەکیەکان'''</big>[[پەڕگە:بروانامە.jpg|وێنۆک|247x247px|[[شۆڕش ئیسماعیل|وەزیری پێشمەرگە و ڕاگری پێشوو]]]]<big>هەر ئەفسەرێک کە لەڕیزەکانی هێزی پێشمەرگەی کوردستان خزمەتی سەربازی بکات، کاتێک وەزارەتی پێشمەرگە دەینێرێت بۆ بەغدا یان بۆ وڵاتانی ناتۆ یاخود هەر وڵاتێکیتر کاتێک بڕوانامەی ماستەر ڕوکن بەدەست دەهێنێت پێویستە یەو ئەفسەرە بڕوانامەکەی لە کۆلێژی ئەڕکان هەڵسەنگاندن و وردبینی و ڕاستاندنی بۆبکرێت لەسەر بنەمای یاسا بەرکارەکانی سیستەمی بارەگای کۆلێژی ئەرکان (نظام داخلی کلیة الارکان)</big> <big>کاتێک ئەو ئەفسەرەی بڕوانامەکەی بەدەستهێناوە کاتژمێرەکانی خوێندنی کەمتربێت لەو کاتژمیرانەی لە کۆلێژەکە دەخوێنرێت مەرج نیە دان بە بڕوانامەکەیدا بنرێت و لە ڕابردوودا چەندین کەیسی لەو جۆرە هەبووە کەیسمان هەیە تەنها اشارەی ڕوکنی پێدراوە بڕوانامەکەی پێنەدراوە کەیسمان هەیە هیچ یەکێک لەوانەی پێنەدراوە.</big> <big>'''[[ئاڕمی کۆلێژی ئەرکان]]'''</big>[[پەڕگە:ICON Staffa.png|وێنۆک|249x249پیکسڵ|ئاڕمی فەرمی کۆلێژی ئەرکان]]<big>ئاڕمەکە پازنەیەکی ناو سورە کە بە هێڵێکی سەوز دەورەدراوە. لە بەشی سەرەوەدا خۆرێک لە ٢١ تیشک هەیە هاوشێوەی خۆری [[ئاڵای کوردستان|ئاڵای کوردستانە]]. لە ناوەندەکەدا قەڵەمێکی مێژوویی بە شێوەی پەڕی باڵندە، نوێنەری زانست، و خەنجەرێکی مێژوویی کوردی هەیە. نوێنەرایەتی هێز دەکات لە بەشی خوارەوەدا بەرواری دامەزراندنی کۆلێژ بە زمانی کوردی نووسراوە. کۆلێژەکە هەروەها خاوەنی ئاڵایەکی تایبەت بە خۆی هەیە وەک لەوێنەکەدا دیارە.</big> '''شیکردنەوەی ڕەنگەکان و توخمەکانی ناو ئاڕمەکە بەو شێوەیەی خوارەوەن:''' #'''ڕەنگی سەوز:''' گوزارشت لە ژیانەوە و نوێبونەوە و بەهاری سەربازی گەلی کورد دەکات. #'''ڕەنگی سور:''' گوزارشت لەو خوێنە ئاڵ و گەشەی شەهیدەکان دەکات کە لە پێناوی ئازادی بۆ خاکی [[کوردستان]] شەهید بوون. #'''ڕەنگی زەرد:''' لەناو بازنەکە لەبەشی سەرەوە '''خۆرێکی ڕەنگ زەرد''' هەیە کە هەمان خۆری ناو ئاڵای کوردستانە و 21 تیشکی لێ جیا بۆتەوە  وهەمان پێناسەی خۆرەکەی ناو ئاڵای کوردستانی بۆ دەکرێت کە بریتیە لەیەکەم ڕۆژی سەری ساڵی کوردی.([[نەورۆز]]) #'''ڕەنگی ڕەش:''' دەسکی خەنجەرەکە ڕەنگی ڕەشە کە ئاماژەیە بۆ ماتەمینی و قوربانی دانی گەلی کوردبەدرێژایی مێژوو نمنەی ڕوخانی [[میرنشینە کوردییەکان]] و حکومەتی [[شێخ مەحموودی حەفید]] و [[کۆماری ئارارات]] و [[کۆماری کوردستان]] لە هەهاباد بۆب بارانکردنی شاری [[قەڵادزێ]] و ئەنفال و کیمیابارانی شاری [[ھەڵەبجە]] و دواتر کۆڕەوەمەزنەکە و هەر وەها ئەو جەنگ و کوردکوژیانەی لە پارچەکانی تری کوردستان توشی کورد هات نمونەی شۆڕشی ڕۆژئاوا شارەکان وەک [[عەفرین]] و [[کۆبانی]] [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە]] [[گرێ سپی]] #'''ڕەنگی سپی''' لاشەی بڕین و هێرشکردنی خەنجەرەکەش سپیە و ئاماژەیە بۆ ئاشتیخوازی گەلی کورد بەر لە هێرشکردن و دەستپێکی هەر جەنگێک [[پەڕگە:Flage Staff College Kurdistan.jpg|وێنۆک|370x370px|ئاڵای فەرمی کۆلیژی ئەرکان]] *'''قەڵەم ی نوسین''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' قەڵەمێکی مێژویی هەیە لە شێوەی پەڕی باڵندە گوزارشت لە زانست و پێشکەوت دەکانبەشێوەیەک دانراوە ئاراستەی سەرەوەی لە باکوری دەستە ڕاستی بازنەکەیە و لای خوارەوەشی دەکەوێتە باشوری چەپی بازنەکە '''ئاراستەکەشی''' لەسەرەوە بەرەو خوارەوەیە گوزارشتە لە قوڵبوونەوە و ڕۆچوون بەناو زانست و زانستی سەربازیدا. *'''خەنجەری کوردی''' هەروەها '''لە ناوەندی بازنەکەشدا''' خەنجەرێکی مێژویی کوردی هەیە گوزارشت لە هێز و توانای سەربازی [[پێشمەرگە]]<nowiki/>دەکان بوشێوەیەک دانراوە ئاراستەی نوکی خەنجەرەکە لە باکوری دەستە چەپی بازنەکەیە و لای دەسکەکەشی دەکەوێتە باشوری ڕاستی بازنەکە '''ئاراستەکەشی''' کە لە خوارەوە بۆ سەرەوەیە ئاماژەیە بۆ هەستانەوە گەشەی [[نەتەوە|نەتەوەکەمانە]] بەرەو باڵا بەشی خوارەوەی بازنەکەش بە [[زمانی کوردی]]<nowiki/>ب ەرواری دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکانی تێدا نوسراوە. <small>بەشێوەیەکی گستی ئاڕمی کۆلێژ هەڵگری پەیامێکی قوڵی عیرفانی و ئەدەبی و زانستی و جەنگی [[کورد|نەتەوەی کورد]]<nowiki/>ە تەواوی ڕەنگو ئامڕازەکان گوزارشت لە خواستی ڕوحی نەتەوەی کورد دەکەن</small> == مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''<big>خولی سەرکردایەتی</big>''' == پێویستە هەڵگری بڕوانامەی دبلۆم یان بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت == '''ماوەی خولی سەرکردایەتی''' == ماوەی خولەکە لە دۆخی ئاساییدا بەشێوەیەکی گشتی 6 مانگە لە کاتی جەنگدا ئەگەر پێویست بکاتکاتەکەی هەندێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێسا ناوخۆییە بەرکارەکانی کۆلێژەکە == مەرجەکانی وەرگرتنی ئەفسەر لە '''<big>خولی ئەرکان</big>''' == پێویستە هەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆسی شارستانی یا سەربازی بێت == ماوەی خولی ئەرکان == 2 ساڵ و 6 مانگ هەروەها جارجارە بەپێی پێویست یان لە ماوەی جەنگدا کاتەکەی شتێک کەم و زیاد دەکات بەپێی یاساو ڕێساناوخۆییە بەرکارەکانی == <big>پەیوەندییەکانی دەرەوە</big> == [[پەڕگە:کولیة الارکان.jpg|وێنۆک|دەروازەی بارەگای کۆلێژی ئەرکان]]<big>کۆلێژی ئەرکان بەهۆی گرینگی لەڕوی زانستی سەربازیەکەیەوە سەرنجی وڵاتانی ئەندام لە [[ناتۆ]] و هێزەکانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بۆ جەنگی دژ بە تیرۆر بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە. شاندەکانیوڵاتانی جۆراوجۆر هەفتانە و مانگانە سەردانی دەکەن. لە تەممووزی ٢٠٢٤ سەرۆکی کۆلێژ پێشوازی لە دەرچووانی کۆلێژی ئەرکانی کرد.<ref name="پێشوازی-٢٠٢٤">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2024/july/سەرۆکی-ئەرکان-پێشوازی-لە-دەرچوانی-کۆلێژی-ئەرکان-کرد/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=سەرۆکی ئەرکان پێشوازی لە دەرچوانی کۆلێژی ئەرکان کرد |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ فەرماندەیی نوێی کۆلێژ دەسبەکار بوو.<ref name="فەرماندەی-نوێ">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٣|ناونیشان=https://gov.krd/mopa/activities/news-and-press-releases/2023/june/فەرماندەی-نوێی-لیوای-١ی-پیادە-و-ڕاگری-نوێی-کۆلێژی-ئەرکان-دەسبەکار-بوون/ |وێبگە=gov.krd |زمان=ku |سەردێڕ=فەرماندەی نوێی لیوای ١ی پیادە و ڕاگری نوێی کۆلێژی ئەرکان دەسبەکار بوون |بڵاوکەرەوە=وەزارەتی پێشمەرگە |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref></big> <big>کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانستی سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسەر پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆنی کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش</big> == کتێبخانە == <big>کۆلێژی ئەرکان خاوەنی کتێبخانەیەکی فیزیکی گەورەیە و هەزاران سەرچاوەی زانستی و زانست سەربازی و سەرچاوەی جۆراوجۆر و سەدان نامەی ماستەوری تیدایە. لە ئێستادا کار لەسە پەرەپێدانی کتێبخانەیەکی ئەلیکترۆنیدەکرێت کە بە سەرجەم فۆڕماتە جیاوازەکانی ئەلیکترۆن کتێبی تێدایە تەنانەت بە شێوازی دەنگیش</big> == <big>سیستەمی ئایتی</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەندین سیستەمی ئەلیکترۆنی خۆماڵی ناوخۆییی خۆیەتی کە زۆر پێشکەوتوون و لە بەڕێوەبردنی بەشەکان و نوسینگەکان و بەئەرشیفکردن و ڕایکردنی کاروبارەکانی ڕۆژانەدا سودی لێوەردەگیرێت بەجۆرێک پێشبینی دەکرێت کۆلێژی ئەرکان بەو نزیکانە ببێت بە خاوەنی ژیری دەستکردی ئۆفلاینی تایبەت بەخۆی</big> == <big>هۆڵی تاقیگەی کۆمپیوتەر</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی تاقیگە هۆڵی کۆمپیوتەری تایبەت بەخۆیەتی کە بۆ مەشق و ڕاهێنان سودی لێوەردەگیرێت</big> == <big>مۆزەخانە</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی مۆزەخانەیەکی سەربازی تایبەت بەخۆیەتی دەوڵەمەندە بە ئەرشیفی ڕاگرە یەک لەدوای یەکەکان و مامۆستایان و میوانە بەڕێزەکان و ئەوکەسانەی کە خزمەتیان بە کۆلێژەکە کردووە.</big> == <big>لەڕوی ژینگە و خۆبژێویەوە</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی هەزاران دار و درەختی بەردار و بێبەرە چەندین پارچە سەوزایی زۆر گەورەی هەیە کە وادەکات ئاسودەیی دەرونی بۆ خوێندکارەکانی دابین بکا، هەروەها لەڕوی خۆبژێویەوە لە وەرزی کشتوکاڵدا بەشێک لە خۆراکی سەوزە و میوەی خۆی بۆخۆی بەرهەم دەهێنێت</big> == <big>گۆڕەپانی مەشق</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی دوو گۆڕەپانی مەشقی جەستەیی تایبەت بەخۆیەتی</big> == <big>گۆڕەپانی تەقەکردن</big> == <big>کۆلێژی ئەرکان خاوەنی یەک گۆڕەپانی تەقەکردنە (میدان رمی) بەبەردەوامییەکە سەربازیەکانی سنورەکە سودیان لێوەرگرتووە و سودی لێوەردەگرن</big> == <big>هۆڵەکانی نەخشەی سێ ڕەهەندی سری دایمێشن</big> == <big>کۆڵێژی ئەرکان خاوەنی چەند تاقیگەیەکی سێڕەهەندی فیزیکیە کە بۆ وانە خوێندن سودی لێوەردەگیرێت</big> == <big>بەراوردی مێژوویی</big> == <big>بەراوردی مێژووی لەنێوان ھەردوو کۆلێژی ئەرکان لە [[سلێمانی]] و کۆلێژی ئادابی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی بەغدا]]، کە لە ناوەڕاستی سەدەی ڕابردوو دامەزراوە، لە مێژووی ھاوچەرخی کوردستاندا گرینگ بوون. خاڵی ھاوبەشیان ئەوەیە کە ھەردووکیان لە کاتی دامەزراندنیاندا پێداویستییەکی ستراتیجی نەتەوەیی بوون بۆ گەلی کورد و خاکی کوردستان.</big> '''سەرچاوەکان و پۆلەکان:''' == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} === '''سەرچاوە فەرمی و ناوخۆییە سەربازییەکان:''' === # '''فەرمانی دامەزراندنی کۆلێژی ئەرکان''' <ref name="farman20033">فەرمانی سەربازی نهێنی ژمارە (10)، سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی هێزی پێشمەرگە (ق.ب.ک)، ٨/ت٢/٢٠٠٣. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)</ref> # '''سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژی ئەرکان''' یەکێکیتر لە سەرچاوە هەرە گرینگەکان بریتیە لە سیستەمی ناوخۆیی کۆلێژ (نظام داخلی کلیة الارکان فی اقلیم کوردستان العراق) <ref name="system20032">سیستەمی کۆلێژی ئەرکانی هەرێمی کوردستان ژمارە (1)، ساڵی ٢٠٠٣ (نظام كلية الأركان لإقليم كوردستان العراق الرقم (1) لسنة ٢٠٠٣)، پەسەندکراو بەنووسراوی سەرۆکایەتی ئەرکانی گشتی (ق.ب.ک) ژمارە (١٨)، بەرواری ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤. (لەبەر باری ئەمنی ناوەرۆکەکە بڵاو ناکرێتەوە)</ref> * '''تێبینی لەبەر هەستیاری زانیاریەکان و ناوەرۆکی فەرمانی دامەزراندن و دەستورە ناوخۆییەکان بڵاو ناکەینەوە''' <br /> {{شریتی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:دامەزراوە سەربازییەکانی هەرێمی کوردستان]] [[پۆل:سلێمانی]] [[پۆل:قەڵادزێ]] [[پۆل:کۆلێژە سەربازیەکانی کوردستان]] [[پۆل:کۆلێژی ئەرکان]] [[پۆل:زانستی سەربازی]] rspvpiq86lrtjm1oeiikv3j9vfz0evm 1 294726 1582311 1576302 2026-05-08T18:15:41Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582311 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[داودیێ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1576301 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf بۆ http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٧:٠١، ٢٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[داودیێ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582310 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200216045323/http://www.aina.org/reports/acetste.pdf بۆ http://www.aina.org/reports/acetste.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٨:١٥، ٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) bt5l65fty0aunuhl9ptmerdr8jayl37 1 294797 1582383 1576688 2026-05-09T05:09:20Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582383 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سنونێ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1576687 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf بۆ http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٨:٣١، ٢٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سنونێ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582382 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250419200103/https://www.telepolis.de/Dieser-Text-wird-nicht-weiter-zur-Verfuegung-gestellt-10188780.html بۆ https://www.telepolis.de/Dieser-Text-wird-nicht-weiter-zur-Verfuegung-gestellt-10188780.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٥:٠٩، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 2h4v4b4zdcjmx5vgtwge8c8vggv7zwq 0 294868 1582180 1577680 2026-05-08T12:11:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582180 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[پاکستان]] خاوەنی [[وڵاتی پەرەئەستێن|ئابوورییەکی تێکەڵی پەرەئەستێنە]] کە کەرتێکی کشتوکاڵیی بەرچاوی ھەیە. ئەوە [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|٤٢ەمین گەورەترینە]] لە ڕووی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]]ی ڕواڵەتی و ٢٧ەمین گەورەترین ئابوورییە بەپێی یەکسانیی ھێزی کڕین (پی پی پی) ھەتا ساڵی ٢٠٢٦. لە [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|ڕووی پشکی ھەر تاکێکەوە]]، بەرھەمی ئابووریی پاکستان لە پلەی ١٦٢ەمدایە بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ڕواڵەتی و ١٤٥ەم بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی پی پی پی.<ref name="WE">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april/weo-report?c=564,&s=NGDP_RPCH,NGDPD,PPPGDP,NGGDPRPPPPC,NGDPDPC,PPPPC,PCPIPCH,LUR,GGXWDG_NGDP,&sy=1980&ey=2025&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|سەردێڕ=Report for Selected Countries and Subjects |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=imf.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/PAK|سەردێڕ=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/PAK |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.imf.org}}</ref> گەشەپێدانی ئابووری لە پاکستان جۆراوجۆرە و ناوەندەکانی گەشەکردن لە درێژاییی [[ڕووباری سیند]] ھەڵکەوتوون.<ref name="WB">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠٠٨|ناونیشان=http://siteresources.worldbank.org/PAKISTANEXTN/Resources/293051-1241610364594/6097548-1257441952102/balochistaneconomicreportvol2.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|پەڕە=١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://gecon.yale.edu/Pakistan.htm|سەردێڕ=Pakistan |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://arquivo.pt/wayback/20090720074224/http://gecon.yale.edu/Pakistan.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=arquivo.pt}}</ref> ناوەندە شارنشینە سەرەکییەکان کە ئابووریی جۆراوجۆریان ھەیە بریتین لە کراچی و ناوچە بەرفراوانەکەی [[پەنجاب، پاکستان|پەنجاب]]، لەوانەش فەیسەڵ ئاباد، [[لاھۆر]]، سیالکۆت، ڕاواڵپیندی، و گوجرانوالا. بە ژمارەیەکی زۆری دانیشتووان کە لە ٢٥٠ ملیۆن کەس تێدەپەڕێت، وڵاتەکە بەرامبەر بە کۆچبەری، کارەساتە سروشتییەکان، و ململانێ چەکدارییە ھەرێمییەکان ھەستیار بووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Pakistan}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|پاکستان}} [[پۆل:ئابووری پاکستان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مەردوووەکان]] g1qhn3giykxd8bq63laxzc74u3t12t8 0 294946 1582342 1582034 2026-05-08T20:04:17Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582342 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[سکۆتلاند]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کراوەی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵە]]، کە بە پلەی یەکەم لەسەر بنەمای خزمەتگوزارییە، و تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (GDP) ناوەکی خەمڵێنراوی ٢٢٣٫٤ ملیار پاوەند بووە لە ساڵی ٢٠٢٤دا، بە ھەژمارکردنی دەرھێنانی نەوت و گاز لە ناوچەی ڕەفەی کیشوەری وڵاتەکەدا. پیشەسازییە سەرەکییەکانی وڵاتەکە بریتین لە کشتوکاڵ، دارستانناسی، ماسیگری، پیشەسازیی بەرھەمھێنان، دەرھێنانی نەوت و گاز، زانست، تەکنەلۆژیا و وزە، خۆراک و خواردنەوە و گەشتیاری. پیشەسازییە پەرەئەستێنە سەرەکییەکان لە سکۆتلاند بریتین لە پیشەسازیی بۆشایی، وزەی نوێبووەوە و کەرتەکانی تەکنەلۆژیای دارایی. وڵاتەکە یەکێکە لە ناوەندە دارایییە پێشەنگەکانی ئەورووپا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.sfe.org.uk/news-database/research-recognises-scotland-as-one-of-europes-leading-financial-centresnbsp|سەردێڕ=Research recognises Scotland as one of Europe’s leading financial centres |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Scottish Financial Enterprise (SFE)}}</ref> و گەورەترین چەقی دارایییە لە شانشینی یەکگرتوو لە دەرەوەی لەندەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://scottishbusinessnews.net/scotland-retains-status-as-the-uks-second-largest-international-financial-hub/|سەردێڕ=Scotland retains status as the UK's second largest international financial hub - Scottish Business News |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Scottish Business News}}</ref> گەورەترین بازاڕی ھەناردەکردنی سکۆتلاند لە دەرەوەی شانشینی یەکگرتوو یەکێتیی ئەورووپایە، و لە دوای ئەویش ویلایەتە یەکگرتووەکان دێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.scottish-enterprise.com/media/o0nbozgp/scotland-s-trade-position-and-performance.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Scottish Enterprise}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|ئابووری}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Scotland}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئابووری شانشینی یەکگرتوو]] rvcvqw4qlb45dkhs7y1uc1ksuhjvmqx 0 295345 1582179 1579955 2026-05-08T12:08:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582179 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} '''ھەڵھاتنی سەرمایەی مرۆیی لە ئێران''' لە دوای [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئیسلامی]] ساڵی ١٩٧٩ەوە دیاردەیەکی بەرچاو بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mahmoudi |یەکەم=Hassan |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.migrationpolicy.org/article/iran-brain-drain-emigration|سەردێڕ=Iran Loses Highly Educated and Skilled Citizens during Long-Running “Brain Drain” |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=migrationpolicy.org |زمان=en}}</ref> بەپێی ئاماری [[سندووقی نێونەتەوەییی پارە|سندووقی دراوی نێونەتەوەیی]]، [[ئێران]] لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکاندا ڕێژەیەکی بەرچاو لە کەسانی لێھاتوو و خوێندەوار (لەسەدا ١٥)ی ھەبووە.<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/1999/06/carringt.htm|سەردێڕ=Finance and Development |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090831103411/http://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/1999/06/carringt.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئابی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١}}</ref> ساڵانە زیاتر لە ١٥٠ ھەزار ئێرانی لە سەرەتای ساڵانی نەوەدەکاندا [[کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامییان]] بەجێھێشتووە، و بە مەزەندەکردنی لەسەدا ٢٥ی ھەموو ئێرانییەکان کە خوێندنی دوای ئامادەیییان ھەبووە، ئەوکاتە لە دەرەوەی وڵات لە [[وڵاتی پێشکەوتوو|وڵاتانی پێشکەوتووی]] ستانداردی ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری دەژیان.<ref name="auto"/><ref name="RFERLclarif">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٢ی نیسانی ٢٠٠٤|ناونیشان=https://www.rferl.org/a/1342682.html|سەردێڕ=Iran Report: April 12, 2004 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110526124322/http://www.rferl.org/content/article/1342682.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١١}}</ref> ڕاپۆرتێکی سندوقی دراو لە ساڵی ٢٠٠٩دا ئاماژەی بەوە کردووە کە ئێران لە پێشەنگی پێڕستی ئەو وڵاتانەیە کە نوخبەی ئەکادیمی خۆیان لەدەست دەدەن، بە لەدەستدانی ١٥٠ بۆ ١٨٠ ھەزار پسپۆڕ کە بە نزیکەیی یەکسانە بە زیانی سەرمایەی ٥٠ ملیار دۆلار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.payvand.com/news/12/may/1297.html|سەردێڕ=Iran Faced With Growing Brain Drain: Report |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170425200026/http://www.payvand.com/news/12/may/1297.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٢|وێبگە=payvand.com}}</ref><ref name="PRB">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.prb.org/Articles/2004/IranFacesPressuretoProvideJobsAddressHealthDisparities.aspx|سەردێڕ=Iran Faces Pressure to Provide Jobs, Address Health Disparities - Population Reference Bureau |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120920043819/http://www.prb.org/Articles/2004/IranFacesPressuretoProvideJobsAddressHealthDisparities.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١١}}</ref> جگە لەوەش، دەوترێت سەرکوتکردنی سیاسی دوای ناڕەزایەتییەکانی ھەڵبژاردنەکانی ئێران لە ساڵی ٢٠٠٩دا، «کۆچی پەنابەرانی زیاتر»ی ڕۆشنبیرانی ئێرانی دروست کردووە. ھەروەھا باس لەوە کراوە کە [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی|دەزگای ھەواڵگری ناوەندی]] [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] ئۆپەراسیۆنێکی نھێنی بە ناوی ڕەمزی «پرۆژەی ڕاکێشانی مێشک» بەڕێوەدەبات بە ئامانجی ڕاکێشانی بەھرەمەندە ئەتۆمییەکانی ئێران کە ئاڕاستەی ئەتۆمییان ھەیە، بەمەش [[بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران|بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێران]] تێکدەدات. لە مانگی شوباتی ساڵی ٢٠٢٤، حکوومەتی ئێران ھەوڵەکانی بۆ ڕێگریکردن لە ڕۆیشتنی کەسانی خوێندەوار لە وڵاتەکەی دەستپێکرد و تیشکی خستە سەر زیادکردنی چاودێری و ئەگەری سنووردارکردنی جووڵە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=فردا |یەکەم=رادیو |ناونیشان=https://www.radiofarda.com/a/32827133.html|سەردێڕ=برخورد با دفاتر مهاجرتی برای جلوگیری از مهاجرت بیشتر نخبگان از ایران |وێبگە=رادیو فردا}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://ir.voanews.com/a/security-view-of-the-islamic-republic-on-the-migration-of-elites/7494624.html|سەردێڕ=همکاری بنیاد نخبگان و پلیس گذرنامه؛ مهاجرت هم امنیتی شد}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئێران}} [[پۆل:ئابووری ئێران]] [[پۆل:فێرکاری لە ئێران]] [[پۆل:زانست و تەکنۆلۆژیا لە ئێران]] knb39k5y8kj7gknd066nh6uzak61s6k 0 295385 1582178 1580478 2026-05-08T12:07:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582178 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئەنتیلی ھۆڵەندا''' کە بە '''ئەنتیلی دیوچیش''' ناسراوە،<ref name="bbc">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355|سەردێڕ=Status change means Dutch Antilles no longer exists |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101011042955/http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11511355 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠}}</ref> وڵاتێکی پێکھێنەری [[کاریبی]]ی ناو [[شانشینی ھۆڵەندا]] بوو کە لە دوورگەکانی سابا، سینت یوستاتیۆس، و [[سینت مارتن]] لە [[ئەنتیلی بچووک]]، و [[ئارووبا]]، بۆنێر، و [[کوراساو|کیوراساو]] لە ئەنتیلی لیوارد پێکدەھات. وڵاتەکە لە ساڵی ١٩٥٤دا وەک جێگرەوەیەکی خۆبەڕێوەبەری کۆلۆنیی ھۆڵەندیی کیوراساو و پاشکۆکانی ھاتە کایەوە، و لە ساڵی ٢٠١٠دا ھەڵوەشایەوە، کاتێک ئارووبا (لە ساڵی ١٩٨٦دا)، سینت مارتن و کیوراساو پێگەی [[شانشینی ھۆڵەندا|وڵاتانی پێکھێنەریان]] لە ناو شانشینی ھۆڵەندا بەدەستھێنا، و سابا، سینت یوستاتیۆس، و بۆنێر پێگەی [[شانشینی ھۆڵەندا|شارەوانییە تایبەتەکانی]] [[ھۆڵەندا|ھۆڵەندایان]] وەک کاریبیی ھۆڵەندا بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Zaken |یەکەم=Ministerie van Algemene |ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.government.nl/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/question-and-answer/topics/caribbean-parts-of-the-kingdom/question-and-answer/what-are-the-different-parts-of-the-kingdom-of-the-netherlands |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=www.government.nl |زمان=en-GB}}</ref> کۆلۆنیی ھۆڵەندیی دراوسێی سوورینام، لە کیشوەری [[ئەمریکای باشوور]]، نەبووە بەشێک لە ئەنتیلی ھۆڵەندا بەڵکو لە ساڵی ١٩٥٤دا بوو بە وڵاتێکی سەروەری جیاواز. ھەموو ئەو ھەرێمانەی کە پێشتر سەر بە ئەنتیلی ھۆڵەندا بوون، ئەمڕۆ وەک بەشێک لە شانشینی ھۆڵەندا دەمێننەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://parlement.com/geschiedenis-statuut-voor-het-koninkrijk|سەردێڕ=Geschiedenis Statuut voor het Koninkrijk {{!}} Parlement.com |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=parlement.com}}</ref> ئەگەرچی پێگەی یاساییی ھەر دوورگەیەک جیاوازە. وەک گرووپێک تا ئێستاش بە شێوەیەکی باو بە کاریبیی ھۆڵەندی ناودەبرێن، بەبێ ڕەچاوکردنی پێگەی یاسایییان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://unitedkingdom.nlembassy.org/passports-visas--consular/visas/visa-for-the-dutch-caribbean.html|سەردێڕ=Visa for the Dutch Caribbean {{!}} The Embassy of the Kingdom of the Netherlands in London, United Kingdom |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140119043938/http://unitedkingdom.nlembassy.org/passports-visas--consular/visas/visa-for-the-dutch-caribbean.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠١٣}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Netherlands Antilles}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا|وڵاتەکان}} [[پۆل:دوورگە بچووکە گەشەکردووەکان]] [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاتینی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ھۆلەندی]] 6wjug4lcih0equ75pcvtxskjzw2kgiv 0 295392 1582177 1580486 2026-05-08T12:07:26Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582177 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کاریبیی ھۆڵەندی''' (کە لە مێژوودا بە '''ھیندستانی ڕۆژاوای ھۆڵەندی''' ناسراوە) بریتییە لە ھەرێم، کۆلۆنی و وڵاتەکانی (پێشوو و ئێستا) [[جیھانی نوێ]]ی ئیمپراتۆرییەتی کۆلۆنیالیی ھۆڵەندی و [[شانشینی ھۆڵەندا]] کە لە [[دەریای کاری بی]]دا ھەڵکەوتوون، بەتایبەتی ناوچەکانی باکوور و باشووری ڕۆژاوای کۆمەڵە دوورگەی [[ئەنتیلی بچووک]]. کاریبیی ھۆڵەندی لە [[شانشینی ھۆڵەندا|وڵاتە پێکھێنەرەکانی]] [[کوراساو|کیوراساو]]، [[ئارووبا]] و [[سینت مارتن]] (دوورگەکانی 'سی ئەی ئێس') و شارەوانییە تایبەتەکانی بۆنێر، سینت یوستاتیۆس و سابا (دوورگەکانی بی ئی ئێس) پێکدێت. دەستەواژەی «کاریبیی ھۆڵەندی» ھەندێک جار بۆ کاریبیی ھۆڵەندیش بەکاردێت، کە قەوارەیەکە لە سێ شارەوانییە تایبەتەکە پێکدێت کە لە ساڵی ٢٠١٠وە بەشێک لە وڵاتی پێکھێنەری [[ھۆڵەندا]] پێکدەھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.rijksdienstcn.com/en?1curvers=engels&0Lang=E |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150702121227/http://www.rijksdienstcn.com/en?1curvers=engels&0Lang=E |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥|وێبگە=Government of the Netherlands}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://unitedkingdom.nlembassy.org/passports-visas--consular/visas/visa-for-the-dutch-caribbean.html|سەردێڕ=Visa for the Dutch Caribbean {{!}} The Embassy of the Kingdom of the Netherlands in London, United Kingdom |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140119043938/http://unitedkingdom.nlembassy.org/passports-visas--consular/visas/visa-for-the-dutch-caribbean.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> ژمارەی دانیشتووانی کاریبیی ھۆڵەندی ٣٣٧٬٦١٧ کەسە تا کانوونی دووەمی ٢٠١٩.<ref name="auto"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Dutch Caribbean}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا}} [[پۆل:CS1 Dutch-language sources (nl)]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ھۆلەندی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} rg8xi9xilb748heta8r3i7ni7lek12m 0 295401 1582233 1582025 2026-05-08T16:37:39Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Karl Schwanzer}} 1582233 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} }} {{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا|ویکیپیدیای ئینگلیزی}} کارل شڤانتسە ({{بە ئەڵمانی|Karl Schwanzer}}؛ ٢١ی ئایاری ١٩١٨ – ٢٠ی ئابی ١٩٧٥) تەلارسازێکی نەمساوی بوو. ئەو کەسایەتییەکی گرنگی تەلارسازیی دوای جەنگ بوو. == ژیان == شوانزەر لە شاری ڤیێنا لەدایکبووە و ھەر لەوێش کۆچی دوایی کردووە. ھەر لە سەردەمی خوێندنی ئامادەییدا، لە ساڵی ١٩٣٥دا لەگەڵ مامی (کە نجار) بوو خانوویەکی باخیان بۆ خێزانەکەی لە ناوچەی "شافبێرگ" لە ڤیێنا نەخشاند و دروستیان کرد. دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی لە قوتابخانەی "Bundesrealgymnasium Wien 7" لە ساڵی ١٩٣٦، خزمەتی سەربازیی زۆرەملێی لە پاسەوانی نیشتمانیی نەمسا تەواو کرد. === خوێندن === کارل شوانزەر لە تشرینی یەکەمی ١٩٣٧ەوە دەستی بە خوێندنی تەلارسازی کرد لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا'''. دەستبەجێ دوای دەرچوونی لە دووەم تاقیکردنەوەی دەوڵەت و وەرگرتنی نازناوی ئەندازیاری ڕێپێدراو، لە پاییزی ١٩٤٠دا گواسترایەوە بۆ شاری ڕیبنیک لە ناوچەی «ڕایخسگاو ئۆبەرسلێزییەن». لە شاری زۆراو (زۆری ئێستا) کە تەنیا چەند کیلۆمەترێک دوور بوو، کارل شوانزەر دوای چەندین ھەوڵی بێسوود دواجار بابەتێکی بۆ تێزی (تیۆری) دکتۆراکەی دۆزییەوە؛ لە ساڵی ١٩٤٢دا پلەی دکتۆرای لە بواری دیزایندا پێبەخشرا بە تێزەکەی لەژێر ناونیشانی «تەلارسازیی نوێ لە ئۆپەرسیلێزیای ڕزگارکراو: بازنەی سۆراو». ئامانجی ئەم کارە، وەک لە پێشەکییەکەیدا ھاتووە، ئەوە بووە کە جارێکی تر "سیما و ڕوخسارێکی تەواو ئەڵمانی" بەو شارۆچکە بچووکەی پۆڵەندا (١٩٢٠–١٩٣٩) ببەخشێتەوە. ئەو ئەم تێزەی لە کاتی خزمەتی زۆرەملێیدا وەک تەلارسازێکی دیزاینەر لە "Luftgaukommando VIII" نووسیوە. دوای جەنگ، کارل شڤانزەر و خێزانەکەی گواستیانەوە و کارێکی وەک بەڕێوەبەری تەکنیکی لە کۆمپانیای "Allbau" لە بۆدنوێر (ئۆپەر پالاتینایت) دەستکەوت. دواجار لە نیسانی ١٩٤٦دا گەڕایەوە بۆ نەمسا. === چالاکییە تەلارسازییەکان === لە ساڵی ١٩٤٧دا، شوانزەر ستۆدیۆیەکی تایبەت بە خۆی کردەوە. لە سەرەتای کارکردنیدا وەک تەلارسازێکی سەربەخۆ، کاری لەسەر پڕۆژەی بچووک دەکرد، وەک ھۆڵی چوونەژوورەوە و پێشانگاکان، کە لە ساڵانی دواتردا بوونە ھۆی وەرگرتنی گرێبەستی نوێ. گرنگ نەبوو ئەرکەکە چەند بچووک بێت، شوانزەر بە وزە و داھێنانێکی ناوازەوە کارەکەی تەواو دەکرد. سەرکەوتن لە پێشبڕکێ نیشتمانی و نێودەوڵەتییەکاندا یارمەتیی گەشەکردنی ستۆدیۆکەی دا و ناوبانگێکی جیھانی پەیدا کرد، ئەویش بە پەیڕەوکردنی ئەو بنەمایەی کە دەیگوت: "کواڵێتی گرنگترە لە ناوبانگ". شوانزەر ھەمیشە لە ھەوڵی گەیشتن بە لووتکەی بێخەوشیدا بوو، پەرەی بە بیرۆکە بنەڕەتییەکان دەدا لە ڕووی تەلارسازی و کارایییەوە. "کاتژمێر دوای کاتژمێر، ڕۆژ دوای ڕۆژ، و تا درەنگانی شەو، چەندین شێواز و نەخشە دادەنران، وتووێژیان لەسەر دەکرا، دەستکاری دەکران، ڕەتدەکرانەوە و دووبارە دەخرانەوە گەڕ." لە ماوەی داھێنانی نێوان ساڵانی ١٩٤٧ بۆ ١٩٧٥، شڤانزەر کۆمەڵێک باڵەخانەی جیاوازی پەرەپێدا، کە دیزاینی باڵەخانەکانی بە توندی بەستبووەوە بە کارکردن و پێکھاتەکەیەوە، و زۆرجار بەدوای شێوازی نوێی تەلارسازیدا دەگەڕا. ھەروەھا دیزاینی مۆبایل و کەلوپەلی ناوماڵیشی دەکرد و «پەیمانگای نەمساوی بۆ دیزاین»ی (Österreichische Institut für Formgebung) دامەزراند. لە ساڵی ١٩٦٧دا، دووەم ستۆدیۆی خۆی لە شاری میونشن کردەوە. === وانەوتنەوە === لە ساڵی ١٩٤٧ تا ١٩٥١، شوانزەر مامۆستا بوو لە '''ئەکادیمیای ھونەرە کارەکییەکان''' لە ڤیێنا. لە ساڵی ١٩٥٩ بوو بە پرۆفیسۆری ھەمیشەیی لە '''زانکۆی تەکنیکیی ڤیێنا''' و سەرۆکی پەیمانگای تەلارسازی و دیزاین. بۆ ماوەی زیاتر لە ١٥ ساڵ، ژمارەیەکی زۆر لە تەلارسازانی پێگەیاند کە زۆربەیان ناوبانگی جیھانییان پەیدا کرد. لە ساڵانی ١٩٦٥ تا ١٩٦٦، وەک ڕاگری کۆلێژی ئەندازیاری شارستانی و تەلارسازی کاری کردووە. شوانزەر وەک پرۆفیسۆری میوان لە چەندین زانکۆ داواکراو بوو، لەوانە: '''زانکۆی تەکنیکیی دارمشتات''' (١٩٦٤–١٩٦٥)، '''زانکۆی تەکنیکیی بووداپێست''' (١٩٦٧)، و '''زانکۆی مەلیک سعود''' لە ڕیاز لە عەرەبستانی سعوودی (١٩٧٢). == باڵەخانە و پڕۆژەکان == === ١٩٥٩–١٩٦٠: فراوانکردنی گۆڕستانی شاھانە (Imperial Crypt) لە ڤیێنا === لە ساڵانی شەستەکاندا، بڕیار درا دوو کێشەی سەرەکیی گۆڕستانی شاھانە کە بریتیبوون لە قەرەباڵغی زۆر و ناجێگیری باری کەشوھەوا، لە ڕێگەی فراوانکردنێکی کۆتایییەوە چارەسەر بکرێن. دەبوو شتێکی نوێ و سەربەخۆ بۆ پێکھاتە مێژوویییەکە زیاد بکرێت کە لە ھەمان کاتدا بەھای کەلەپووریی پارێزراو بێت. کراوەیی کارل شڤانتسە وەک تەلارسازێک، تەواو گونجاو بوو لەگەڵ ئەو ڕاسپاردە و مەرجانەی کە لەلایەن '''کۆماری نەمسا''' و '''ڕێبازی کاپوچینییەکانەوە''' دیاری کرابوون. === فراوانکردنی کەپری نوێی گۆڕستانی شاھانە لە ڤیێنا === ئەوەی پێی دەوترێت "کەپری نوێ" (New Vault) لە ساڵی ١٩٦٠ بە شێوازێک دروست کرا کە ھەستی گۆڕێکی ھەڵکەندراو ببەخشێت، کە بە بەکارھێنانی '''تەلارسازیی سەردەم''' وێنا کرابوو. پێکھاتەکە لە سێ توخمی سەرەکی پێکدێت: سەقفەکەی بە پێکھاتەیەکی چرچولۆچی کاریگەر (folded structure) دروست کراوە کە لە '''کۆنکرێتی ڕووت''' (exposed concrete) و قاڵبی زۆر ورد و ناوازە پێکھاتووە. دیوارەکان بە چینێکی تەنک لە بەردی شێوە شەپۆلاوی داپۆشراون کە وەک بەردی ناو ڕووبار دەردەکەون و قەبارەی وردەبەردەکانیان جیاوازە. بۆ زەوییەکە و بنکەی گۆڕەکانیش، '''بەردی دەستکردی''' سادە بەکارھێنراوە.{{ژێدەر پێویستە}} === ١٩٦٢: خانووی ڤیێنا === خانووەکە لەسەر لێژایییەک بە دوو نھۆم دروست کراوە، کە تێیدا نھۆمی سەرەکی بە باخچەکەوە بەستراوەتەوە. ئەم خانووە چەندین توخمی خلیسکانەی گۆڕاو لەخۆدەگرێت کە ڕێگە بە گرووپبەندی و دابەشکاریی جیاوازی بۆشایییەکان دەدەن. بە دوورکەوتنەوە لە دابەشکاریی چەسپاوی زەوی (floor plan)، شڤانتسە کەشێکی فراوانی بۆ شوێنی نیشتەجێبوونەکە خوڵقاندووە. ھەڵبژاردنی کەرەستەی نایاب و وردیش، زیاتر ھەستی ئارامی و تایبەتمەندی بە شوێنەکە بەخشیوە. === ١٩٦٤: مۆزەخانەی سەدەی بیستەم، ڤیێنا === ئەم باڵەخانەیە کە بە پەیکەرێکی پۆڵایین دروست کراوە، لە بنەڕەتدا وەک «پاوێلیۆنی نەمسا» بۆ '''پێشانگای جیھانیی برۆکسل لە ساڵی ١٩٥٨''' دیزاین کرابوو. پێکھاتە لاکێشەیییەکە حەوشەیەک لە نێوان کۆڵەکە زەبەلاحەکاندا (pylons) لەخۆدەگرێت، و نھۆمی زەوییەکەشی وەک فەزایەکی داپۆشراو دروست کرابوو. لە سەرەتادا باڵەخانەکە وەک پێکھاتەیەکی کاتی دیزاین کرابوو، بەڵام دواتر گوازرایەوە بۆ «باخچەی سویسری» لە ڤیێنا و لەوێ گۆڕدرا بۆ مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن. چوارچێوەی پاوێلیۆنی زانیارییەکان بەکارھێنرا بۆ دروستکردنی ھۆڵی چوونەژوورەوە، ئۆفیس، ژووری کارمەندان، ھۆڵێکی بچووکی پێشانگا و ھۆڵێکی وانەوتنەوە. حەوشە ناوەندییەکە داپۆشرا و نھۆمی زەوییەکەش پەنجەرەی شووشەیی بۆ دانرا. ئەمەش سێ ڕووبەری جیاوازی ڕەخساند، بە شێوەیەک کە جگە لە بەشی مۆزەخانەکە، شوێن بۆ مەبەستی تریش ھەبێت. دیزاینە سادە و پوختەکەی (Purist design) ئەم باڵەخانەیە تەواو گونجاو بوو لەگەڵ پێوەرە نێودەوڵەتییەکانی تەلارسازیی مۆدێرن. === ١٩٦٧: پێشانگای جیھانی لە مۆنتریال - باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا === باڵەخانەی '''باخچەی منداڵانی شاری ڤیێنا''' لە پێشانگای "ئێکسپۆ مۆنتریال" بە شێوازێک دیزاین کرا کە ڕووکارەکەی جیھانی منداڵان وێنا بکات. ئەمەش لە ڕێگەی بەکارھێنانی سیستمێکی مۆدیولار (پێکھاتەی لێکدراو) ئەنجام درا. بە سوودوەرگرتن لە توخمە ناسراوەکانی یاریی "لێگۆ" و تەلاری منداڵان، دیزاینەکە بە ئامانجی ئەوە بوو کە گونجانی منداڵان لەگەڵ کەشی باخچەکەدا ئاسانتر بکات، ئەویش لە ڕێگەی دروستکردنی پەیوەندییەکی سۆزداری و نزیک لەگەڵ باڵەخانەکەدا. مەبەستەکە ئەوە بوو منداڵان بە ڕاستی چێژ لە '''باڵەخانەکەیان''' وەربگرن، بە خۆشییەوە ڕووی تێبکەن و ئارەزووی گەڕانەوەیان ھەبێت، تەنیا بەھۆی یادەوەرییان لەگەڵ خشتە ڕەنگاوڕەنگەکاندا. بە پێچەوانەی ڕووکارە دەرەکییە ڕەنگاوڕەنگەکەی، ناوەوەی باڵەخانەکە بە سادەیی ھێڵدرایەوە؛ ئەمەش بۆ ئەوەی دەرفەت بۆ خەیاڵی منداڵەکان بڕەخسێنرێت تاوەکو جیھانێک دروست بکەن کە تێیدا تەنیا خۆیان ڕەنگ و چالاکی تێدا بنەخشێنن. تێکەڵکردنی نەخشە سەرکەوتووەکانی باخچەی منداڵانی ڤیێنا، بووە ھۆی دروستبوونی ژوورێکی چاوەڕوانی و چالاکیی ھاوبەش، ژووری گۆڕینی جلوبەرگ و تەوالێت کە بە شێوەیەکی دەوڵەمەند ڕێکخرابوون. ھەروەھا چەندین ناوچەی جیاوازی بۆ چالاکییەکانی وەک کاری ناوماڵ، یاری بە بووکەڵە، بیناسازی و وێنەکێشان لەخۆگرتبوو. فەزای ناوەوە لە چەقی باخچەکەوە بۆ دەرەوە دەردەچێت، بەمەش ناوەوە و دەرەوە لە ژینگەیەکی ھاوبەشدا بۆ منداڵان یەکدەگرنەوە. === ١٩٦٧: پاوێلیۆنی نەمسا لە مۆنتریال === بۆ دەربڕینی فرەچەشنیی وڵاتی نەمسا، شڤانتسە باڵەخانەیەکی سەرنجڕاکێشی لە شێوەی پێکھاتەی کریستاڵی دیزاین کرد. دیزاینی باڵەخانەکە پشتی بە کەمکردنەوەی پێکھاتەکان بۆ توخمە سەرەکییەکان دەبەست، کە بیری مرۆڤیان دەخستەوە بۆ وردکاریی ئەندازەیی پێکھاتەی گەردیلەیی کریستاڵەکان لە چوارچێوەی سێگۆشە و شەشپاڵەکاندا. دیزاینەکە ئاماژەی بۆ چیاکان، بەردە بەنرخەکان و دیمەنە سروشتییەکان دەکرد، لە ھەمان کاتدا چەمکەکانی وردی، ئەندازە، تەکنەلۆژیا و سیستمیشی تێدا ڕەنگدابووەوە. یەکە پێشوەختە دروستکراوەکان (Prefabricated units) کە چوارچێوەی ئەلەمنیۆمیان تێدا بەکارھاتبوو، وەک پێکھاتەیەکی خۆبژێو و سەربەخۆ دیزاین کرابوون. دیواری دەرەوە و ناوەوە وەک یەک پارچە دروستکرابوون. کۆکردنەوەی بەشەکانی باڵەخانەکە لە ڕێگەی توخمی ڕوکاری سێگۆشەیییەوە ئەنجام دەدرا، کە دەکرا ھەمیشە وەک فۆرمی مۆدیولاری شەشپاڵەیی دەربکەون. ئەم پڕۆژەیە چەندین نموونەی جیاوازی گۆڕانکاری نیشان دەدا؛ باڵەخانەکە وەک بوونەوەرێکی زیندوو دەھاتە بەرچاو، چونکە گەشەکردن و گۆڕانکاری تێدا ڕێگەپێدراو بوو. پاوێلیۆنی نەمسا ھەوڵیدا لەوە تێپەڕێت کە باڵەخانە تەنیا وەک تەنێکی نیشتەجێبوون بێت، لەبری ئەوە داکۆکی لە بیرۆکەی «پەیکەری تەلارسازی» و «تەلارسازیی ھێرشبەر» دەکرد کە لە پارچەی پیشەسازیی پێشوەختە دروستکراو پێکھاتبێت. === ١٩٦٨: پڕۆژەی ناوەندی شاری ڤیێنا === ئامانجی ئەم پڕۆژەیە داپۆشینی بەشێکی «کەناڵی دانوب» بوو، بۆ ئەوەی نھۆمی خوارەوەی وەک گەراجی ئۆتۆمبێل و نھۆمی سەرەوەی بۆ پیادە بەکاربھێنرێت، کە لە ڕێگەی پردی پیادەوە بە شۆستەکانی تەنیشت شەقامەکان دەبەسترانەوە. '''ناوەندی شارەکە'''، کە بڕیار بوو بە تۆڕی شەمەندەفەر و میترۆوە ببەسترێتەوە، وەک فەزایەکی کراوەی ناوەندی دیزاین کرابوو، کە تێیدا گەشتیاران دەتوانن ڕاستەوخۆ سواری پاسەکانی گەشتیاری شار و پاسەکانی فڕۆکەخانە بن. ھەروەھا چەندین بوتیک و فرۆشگای جیاواز کە لەسەر چەند ئاستێک (نھۆمێک) دابەش ببوون، دەکرای وەک کۆمەڵگەیەکی بازرگانیی گەورەی کراوە بە کەشێکی شارستانیی مۆدێرنەوە کار بکەن. === ١٩٦٨–١٩٧٢: باڵەخانەکانی بی ئێم دەبلیوو لە میونشن === ;باڵەخانەی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو تەلار یان بورجی کارگێڕیی بی ئێم دەبلیوو لە نێوان ساڵانی ١٩٦٨ بۆ ١٩٧٢ دروست کرا، ڕێک لە کاتی خۆیدا بۆ '''ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢'''. ئەم باڵەخانەیە کە بەرزییەکەی ١٠١ مەترە، لە نزیک گوندی ئۆڵۆمپییەوە ھەڵکەوتووە و زۆرجار وەک یەکێک لە دیارترین نموونەکانی تەلارسازی لە شاری میونشن ئاماژەی پێ دەدرێت. شێوەی دەرەوەی باڵەخانەکە بە مەبەستی لاساییکردنەوەی شێوەی '''تایەی ئۆتۆمبێلێکی پێشبڕکێ''' دیزاین کراوە، و بەشە گەراجەکەش گوزارشت لە '''سەری سلیندەر''' (Cylinder head) دەکات. بورجە سەرەکییەکە لە چوار لولەک (سلیندەر)ی ستوونی پێکدێت کە لە تەنیشت و بەرامبەر یەک وەستاون. ھەر لولەکێک لە ناوەڕاستدا بە ئاسۆیی لە ڕێگەی قوپانێک یان کەنارێکەوە لەسەر ڕووکارەکەی دابەش کراوە. ئەوەی جێی سەرنجە ئەوەیە کە ئەم لولەکانە لەسەر زەوی نەچەقێنراون، بەڵکو بە بورجێکی پشتیوانی ناوەندییەوە '''ھەڵواسراون'''. لە کاتی دروستکردنیدا، نھۆمەکان بە جیا لەسەر زەوی کۆدەکرانەوە و پاشان بەرز دەکرانەوە، ئەمەش ڕێگەی دەدا کە کارەکانی چوارچێوەی باڵەخانەکە و کارە کۆتایییەکان لە یەک کاتدا ئەنجام بدرێن. تیرەی بورجەکە ٥٢٫٣٠ مەترە و ٢٢ نھۆمی بەکارھاتووی ھەیە، کە دووانیان ژێرزەمینن و ١٨ نھۆمیشیان وەک فەزای ئۆفیس بەکاردێن. نەخشەی ناوەوەی ڕێگە دەدات بە کۆکردنەوەی کارەکانی ھەموو نھۆمەکە، لەکاتێکدا تایبەتمەندیی گرووپەکان لەناو فەزایەکی سێ چارەکە بازنەییدا دەپارێزێت. ;مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو مۆزەخانەی بی ئێم دەبلیوو لە تەنیشت باڵەخانە کارگێڕییەکە ھەڵکەوتووە و لە ساڵی ١٩٧٢ دامەزراوە. ئەم باڵەخانە ئاییندەیییە (Futuristic) بە ناوی «قاپە زەڵاتەکە»یان «مەنجەڵە سپییەکە» ناسراوە. بنکە بازنەیییەکەی تەنیا ٢٠ مەتر تیرەکەیەتی، لەکاتێکدا سەقفە تەختەکەی نزیکەی ٤٠ مەتر دادەپۆشێت. قادرمەیەکی کارەبایی (Escalator) سەردانکەران بۆ نھۆمی سەرەوە دەبات و لەوێوە دەتوانن لە سەرەوە سەیری پێشانگاکە بکەن. === ١٩٧٢: پەیمانگای پەرەپێدانی ئابووری (وایفای) لە سانکت پۆڵتێن === ھاوتەریب لەگەڵ کارکردی دیاریکراوی ناوەندە پەروەردەیییەکە، شڤانتسە باڵەخانەیەکی ڕوون و ئاسان بۆ ڕێکخستنی دیزاین کرد، کە تێیدا فەزاکانی ناوەوە و شوێنی کارکردن ھەموو ئەو نەرمی و گونجاندنەیان تێدابوو کە پێویست بوون بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێداویستییە نوێیەکاندا. === ١٩٧٥: باڵیۆزخانەی نەمسا لە بەرازیلیا === دیزاینی ئەم تەلارە بەو ئارەزووە دەناسرێتەوە کە دەیەوێت کاریگەرییەکی گشتیی ھاوسەنگ بەدەستبھێنێت. لە ڕوکارە دەرەکییەکەیدا، تەلارەکە گوزارشت لە وڵاتێک دەکات کە خاوەنی میراتێکی کولتووریی دەوڵەمەندە، لەکاتێکدا ناوەوەی تەلارەکە کەشێکی دۆستانە و پڕ لە میواندۆستی و جوانی دەبەخشێت. تەلارە سپییە درەوشاوەکە، کە لە پارچە کۆنکرێتییە سووکە پێشوەختە دروستکراوەکانی ناوخۆ پێکھاتووە، جیاوازییەکی ڕەنگاڵەیی بەھێز لە نێوان ئاسمانی شینی ساماڵ و خاکی سووری بەرازیل دروست دەکات. لەبری بەکارھێنانی پەرژین یان دەوەن، جۆگەیەکی ئاوی تەنک و تەسک سنووری نێوان باڵیۆزخانەکە و شەقامەکە دیاری دەکات. ژوورەکانی پێشوازیکردن لە نھۆمی زەویدا، نزیکەی تەواوی ڕووبەری زەوییەکە دادەپۆشن. شوێنی نیشتەجێبوون و نووسینگەکان کە لە نھۆمی سەرەوەی ھەڵواسراو (کۆنتێلێڤەر) جێگیرکراون، لە تیشکی بەھێزی خۆر پارێزراون؛ سەرەڕای ئەوەش، دیمەنێکی جوانی باخچە «بارۆکەکان»، دەوروبەرە سەوزە ناوازەکەی باڵیۆزخانەکە و سروشتی کراوەی دەوروبەری دەخەنە ڕوو. == خەڵات و نازناوەکانی == * '''١٩٥٤:''' خەڵاتی یۆزێف ھۆفمان لەلایەن کۆمەڵەی (Viennese Secession). * '''١٩٥٨:''' مەدالیای زیوینی شایستەیی بۆ کۆماری نەمسا. * '''١٩٥٨:''' خەڵاتی گەورە (Grand Prix) بۆ تەلارسازی لە پێشانگای جیھانیی برۆکسل. * '''١٩٥٩:''' خەڵاتی شاری ڤیێنا بۆ تەلارسازی. * '''١٩٦٣:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیدار لە پەیمانگای شاھانەی تەلارسازانی بەریتانیا (RIBA). * '''١٩٦٥:''' نیشانی ئەفسەری شایستەیی گەشتیاری، فەڕەنسا. * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیمانگای تەلارسازانی ئەمریکا (AIA). * '''١٩٦٩:''' ئەندامی شانازیی پەیوەندیداری یەکێتیی تەلارسازانی ئەڵمانیا (BDA). * '''١٩٦٩:''' نیشانی گەورەی شانازی بۆ خزمەتگوزارییەکانی کۆماری نەمسا. * '''١٩٧٣:''' خەڵاتی BDA باڤاریا. * '''١٩٧٤:''' خەڵاتی تەلارسازیی کۆنکرێتی لەلایەن فیدراسیۆنی نیشتمانیی پیشەسازی چیمەنتۆی ئەڵمانیا. * '''١٩٧٥:''' خەڵاتی گەورەی دەوڵەتی نەمسا بۆ تەلارسازی (دوای کۆچی دوایی پێبەخشرا). * '''٢٠٠٨:''' ناونانی شەقامێک لە ناوچەی فابۆریتنی ڤیێنا بەناوی (کارل شڤانتسە). == سەرچاوەکان == ١. فرانز جەی گانگل مایەر، مێژوونووسی ھاوچەرخی ڤیێنا، لە توێژینەوەکەیدا بە ناونیشانی '''"کارل شڤانتسە - ساڵانی سەرەتای تەلارسازێکی خاوەن ناوبانگی جیھانی"''' (وەشانخانەی Müry Salzmann ٢٠٢٠)، بە وردی تیشک دەخاتە سەر ژیانی گەنجێتی کارل شڤانتسە. ا ٢. بوشینگەر، کارنەر، شایتز، تێلیسکۆ (ئامادەکردن)، ٢٠٢١. '''کاپوچینییەکان لە نەمسا: مێژوو، ھونەر، ڕۆحییەت.''' (بە زمانی ئەڵمانی). پیتەرزبێرگ: کۆمپانیای مایکل ئیمھۆف فێرلاگ، لاپەڕە ٢٣٤. <nowiki>ISBN 978-3-7319-0980-4</nowiki>. ٣. «پێشانگای برۆکسل ١٩٥٨ | نەمسا | پاوێلیۆنە نێودەوڵەتییەکان». ماڵپەڕی en.worldfairs.info. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٤. «پاوێلیۆنی نەمسا بۆ پێشانگای جیھانی لە برۆکسل». ماڵپەڕی www.mumok.at. ڕێکەوتی سەردانیکردن: ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣. ٥. کارل شڤانتسە لە بنکەدراوەی '''archINFORM'''. * ئەلێکساندەر کراوس: '''شڤانتسە، کارل'''. لە: ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (NDB). بەرگی ٢٣، بەرلین ٢٠٠٧، لاپەڕە ٧٩٦. * ئەلێکساندەر کراوس (٢٠٠٧). '''"شڤانتسە، کارل"'''. ژیاننامەی نوێی ئەڵمانی (بە زمانی ئەڵمانی). بەرگی ٢٣. بەرلین: Duncker & Humblot. لاپەڕەکانی ٧٩٦–٧٩٧. {{پۆلی کۆمنز|Karl Schwanzer}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٥]] d2z22gdzfx2hz3j47ku1x4h163u1n9u 0 295406 1582176 1581213 2026-05-08T12:05:32Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582176 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''نیوەگۆی ڕۆژاوا''' نیوەی ھەسارەی زەوییە کە دەکەوێتە [[ڕۆژاوا]]ی نیوەڕۆھێڵی سەرەکی و [[ڕۆژھەڵات]]ی نیوەڕۆھێڵی ١٨٠ەم. نیوەکەی تر بە نیوەگۆی ڕۆژھەڵات ناودەبرێت. لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکاندا]]، دەستەواژەی «نیوەگۆی ڕۆژاوا» زۆرجار وەک خواستنێک بۆ [[ئەمریکاکان]] بەکاردێت، ھەرچەندە لە ڕووی جوگرافییەوە، نیوەگۆکە بەشێک لە کیشوەرەکانی تریش لەخۆدەگرێت.<ref name="britannica">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Western-Hemisphere|سەردێڕ=Western Hemisphere {{!}} Map, Definition, & Facts {{!}} Britannica |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200608135129/https://www.britannica.com/place/Western-Hemisphere |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=Encyclopædia Britannica}}</ref> == جوگرافیا == [[پەڕگە:Blue_Marble_Western_Hemisphere_2022.jpg|وێنۆک|نیوەگۆی ڕۆژاوا لە وێنەیەکدا کە لە ڕوانگەی کەشوھەوای بۆشاییی قووڵ لە حوزەیرانی ٢٠٢٢دا گیراوە]] نیوەگۆی ڕۆژاوا [[ئەمریکاکان]] لەخۆدەگرێت، جگە لە ھەندێک لە [[دوورگەکانی ئەلووشن]] لە باشووری ڕۆژاوای خاکی سەرەکیی [[ئالاسکا]]؛ ڕۆژاواییترین بەشەکانی [[ئەورووپای ڕۆژاوا]] و [[ڕۆژاوای ئەفریقا]]، چ خاکی سەرەکی و چ دوورگەکان؛ نوکە دوورەکانی ڕۆژھەڵاتی خاکی سەرەکیی [[ڕووسیا]] و دوورگەکانی ([[باکووری ئاسیا]])؛ زۆرێک لە ھەرێمەکانی [[ئۆقیانووسیا]]؛ و بەشێکی گەورەی [[ئانتارکتیکا]]. ناوەندی نیوەگۆی ڕۆژاوا لەسەر ڕووی زەوی لە [[ئۆقیانووسی ئارام|ئۆقیانووسی ئارامدایە]]، لە یەکتربڕینی نیوەڕۆھێڵی ٩٠ەمی ڕۆژاوا و [[ھێڵی کەمەرەیی]]، لە نێوان [[دوورگەکانی گالاپاگۆس|دوورگەکانی گالاپاگۆسدا]]. نزیکترین وشکانی دوورگەی جێنۆڤێسایە لە <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|0|19|N|89|57|W}}. بەرزترین چیا لە نیوەگۆی ڕۆژاوادا [[ئەکۆنکاگوا|ئەکۆنکاگوایە]]، لە [[زنجیرەچیاکانی ئەندێز]]ی [[ئەرژەنتین]]، بە بەرزی {{Convert|6960.8|m|ft}}.<ref name="UNC-Sigma">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠١٢|trans-title=Scientific Report on Aconcagua, the Colossus of America measures 6960,8m |ناونیشان=http://www.uncu.edu.ar/novedades/index/informe-cientifico-que-estudia-el-aconcagua-el-coloso-de-america-mide-69608-metros|سەردێڕ=Informe científico que estudia el Aconcagua: el Coloso de América mide 6.960,8 metros |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120908061725/http://www.uncu.edu.ar/novedades/index/informe-cientifico-que-estudia-el-aconcagua-el-coloso-de-america-mide-69608-metros |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٢|زمان=es}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Western Hemisphere}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا}} [[پۆل:نیوەگۆی زەوی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] bx150zv4ft6yhsbsp5ljaoko6zqakf9 4 295445 1582227 1581174 2026-05-08T16:15:13Z Ari Qasm 57423 1582227 wikitext text/x-wiki {{atopg | status = | result = }} '''شەڕی سۆران و ئێران''' یاخود '''شەڕی قاجاڕی و سۆران''' زنجیرەیەک شەڕی سنووریی نێوان [[ئێرانی قاجاڕی|ئێرانی قاجاڕ]] و [[میرنشینی سۆران]] بوو لە ساڵی ١٨٢٩ تا ١٨٣٤. لە خاکە کوردییەکانی نێوان [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی]] ئەمڕۆ و [[ڕۆژاوای ئێران|ڕۆژئاوای ئێران]] ڕوویدا. شەڕەکە لەو کاتەوە دەستی پێکرد کە [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]]، فەرمانڕەوای [[میرنشینی سۆران]]، زۆر گوندی کوردنشینی داگیرکرد کە لەژێر دەسەڵاتی قاجاڕیدا بوون. ھێزەکانی ئێران چەند جارێک ھەوڵیاندا ڕێگریی لێبکەن، بەڵام نەیانتوانی ناوچە و قەزا سنوورییەکان بگرنەوە. بە ھۆی ئەمەوە زۆرێک لە نووسەرانی کورد و ئێرانی لەو ململانێیە میرنشینی سۆران وەک سەرکەوتوو لە شەڕەکەدا وەسف دەکەن. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٠:٣٢، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ==={{لەگەڵ}}=== * {{لەگەڵ}}: ھەرچەندە بە وردی نەمخوێندووەتەوە، بەڵام وتارێکی باش و بەنرخ دیارە. ئەو جۆرە وتارانەی کە پەیوەندییان بە مێژووی ناچەکانی خۆمانەوە ھەیە زۆر پێویستن پەرەیان پێ بدرێت. زۆر سپاس بۆ بەڕێزتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٥٣، ٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ==={{دژایەتی}}=== ==={{بێلایەن}}=== ==={{لێدوان}}=== '''ئەنجام'''{{ھن}}{{ھەڵبژێردرا}}[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٦:١٥، ٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) il0kqp4flz92ks6z7noprufwy51mfuv 0 295505 1582251 1581970 2026-05-08T16:40:39Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Sukhumi}} 1582251 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''سوخومی''' (پێشتر بە '''سەخوم''' یان '''قەڵای سەخوم''' ناسرابوو، [[زمانی تورکیی عوسمانی|بە تورکی عوسمانی]]: {{نەستەعلیق|صخوم قلعه}}) پایتەختی کۆماری [[ئەبخازیا|ئەبخازیایە]] کە نیوە دانپێدانراوە. شارەکە لە کاتی شەڕی ئەبخاز و جۆرجیا لە ساڵانی نەوەدەکاندا زیانێکی زۆری بەرکەوت. دەکەوێتە کەنارەکانی ڕۆژھەڵاتی [[دەریای ڕەش]]، شارێکی بەندەریی گرنگە. شارەکە فڕۆکەخانەیەکی ھەیە کە [[فڕۆکەخانەی سوخومی-دراندا]]یە. شارەکە لە دوای جەنگی ئەبخازستان لە ساڵانی ١٩٩٢–١٩٩٣ لەژێر کۆنترۆڵی حکوومەتی کۆماری ئەبخازیادایە. فڕۆکەخانە و بەندەر و وێستگەیەکی سەرەکی شەمەندەفەری ھەیە و بەھۆی کەناراوەکانی و ھاوینەھەواری تەندروستی و ئاوی کانزایی و کەشوھەوای ژێر کەمەرەییە. ھەروەھا ئەندامی [[یانەی نێونەتەوەییی دەریای ڕەشە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.i-bsc.info/emember.php|سەردێڕ=Moscow Escort ❤️ Real Pictures Only ⭐️ 18-20 years old Girls |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20241103073621/http://www.i-bsc.info/emember.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.i-bsc.info}}</ref> == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|جوگرافیا}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Sukhumi}} [[پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:شارەکانی گورجستان]] [[پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن]] [[پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا]] [[پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئاسیا]] [[پۆل:دەریای ڕەش]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی گورجی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەبخازی]] 06ocarsjgcvnf6qmgh9pdpelskhr5py 1582384 1582251 2026-05-09T05:26:19Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1582384 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''سوخومی''' (پێشتر بە '''سەخوم''' یان '''قەڵای سەخوم''' ناسرابوو، [[زمانی تورکیی عوسمانی|بە تورکی عوسمانی]]: {{نەستەعلیق|صخوم قلعه}}) پایتەختی کۆماری [[ئەبخازیا|ئەبخازیایە]] کە نیوە دانپێدانراوە. شارەکە لە کاتی شەڕی ئەبخاز و جۆرجیا لە ساڵانی نەوەدەکاندا زیانێکی زۆری بەرکەوت. دەکەوێتە کەنارەکانی ڕۆژھەڵاتی [[دەریای ڕەش]]، شارێکی بەندەریی گرنگە. شارەکە فڕۆکەخانەیەکی ھەیە کە [[فڕۆکەخانەی سوخومی-دراندا]]یە. شارەکە لە دوای جەنگی ئەبخازستان لە ساڵانی ١٩٩٢–١٩٩٣ لەژێر کۆنترۆڵی حکوومەتی کۆماری ئەبخازیادایە. فڕۆکەخانە و بەندەر و وێستگەیەکی سەرەکی شەمەندەفەری ھەیە و بەھۆی کەناراوەکانی و ھاوینەھەواری تەندروستی و ئاوی کانزایی و کەشوھەوای ژێر کەمەرەییە. ھەروەھا ئەندامی [[یانەی نێونەتەوەییی دەریای ڕەشە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.i-bsc.info/emember.php|سەردێڕ=Moscow Escort ❤️ Real Pictures Only ⭐️ 18-20 years old Girls|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241103073621/http://www.i-bsc.info/emember.php|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.i-bsc.info|url-status=live}}</ref> == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|جوگرافیا}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Sukhumi}} [[پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:شارەکانی گورجستان]] [[پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن]] [[پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:پایتەختەکانی ئاسیا]] [[پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئاسیا]] [[پۆل:دەریای ڕەش]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی گورجی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەبخازی]] ciui6my45zye03cmt8lczaw0ya1o3yp 0 295516 1582255 1581937 2026-05-08T16:46:35Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Charles V, Holy Roman Emperor}} 1582255 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = چارڵزی پێنجەم | title = [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز|ئیمپراتۆری ڕۆمان]] | image = Portrait of Charles V, Holy Roman Emperor, seated (1500–1558), formerly attributed to Titian (Alte Pinakothek, Munich).jpg | alt = وێنەی چارڵزی پێنجەم لەسەر کورسییەک دانیشتووە | caption = ''[[وێنەی چارڵزی پێنجەم (تیتیان، میونشن)|وێنەی چارڵزی پێنجەم]]''، ١٥٤٨ | succession = [[ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان]]<br>وەک چارڵزی پێنجەم | moretext = ([[#ناونیشانەکان و نیشانەی ڕێز|زیاتر...]]) | reign = ٢٨ی حوزەیرانی ١٥١٩ –<br/>٣ی ئابی ١٥٥٦/٢٤ی شوباتی ١٥٥٨{{efn|کڕۆنۆلۆژیای دەستلەکارکێشانەوەکانی لە دوای لێکۆڵینەوە سەرەتایییەکانەوە جێی مشتومڕ بووە.<ref name="Robertson">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Robertson |یەکەم=William |بەستەری نووسەر=William Robertson (historian) |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=9kNSAAAAcAAJ&pg=PA262 |سەردێڕ=Histoire de Charles-Quint |ڕێکەوت=١٨٢٩|بڵاوکەرەوە=Haumann |پەڕەکان=٢٦٢–٢٦٣ (note ١), ٤٥٢–٤٥٤|زمان=fr}}</ref> دەستلەکارکێشانەوەی گشتیی ئەو بۆ [[ویلایەتە گشتییەکانی ھۆڵەندا]] بێگومان لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٥٥٥ ڕوویدا.<ref name="Robertson" /><ref>[https://ghdi.ghi-dc.org/sub_document.cfm?document_id=4388 The Abdication of Emperor Charles V (1555/56).] ''German History in Documents and Images''.</ref> دەستلەکارکێشانەوەی وەک پاشای ئیسپانیا بە شێوەیەکی گشتی بۆ ١٦ی کانوونی دووەمی ١٥٥٦ مێژوو دەکرێت، ئەگەرچی ھەندێک کەس ڕێکەوتی تر دەدەن.<ref name="Robertson" /> ئەمە لە بەڵگەنامەیەکدا بە ڕێکەوتی ١٧ی شوبات پەسەند کرا.<ref name="Robertson" /> لە ٣ی ئابدا، ئەو دەستلەکارکێشانەوەی خۆی وەک ئیمپراتۆر ڕای گەیاند و فەرمانی بە کۆمیسیارەکانی کرد کە لەگەڵ فێردیناند و ھەڵبژێرەران بۆ گواستنەوەی فەرمیی دەسەڵات دانوستان بکەن.<ref>[https://ghdi.ghi-dc.org/docpage.cfm?docpage_id=5370&language=english The Abdication of Emperor Charles V / Kaiserliche Instruktion für die Abdikationsgesandtschaft zu Ferdinand I. und zu den Kurfürsten]. ''German History in Documents and Images''.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=BnEhAQAAMAAJ&pg=RA1-PA315 |سەردێڕ=Archiv für österreichische Geschichte |ڕێکەوت=١٩٠١|بڵاوکەرەوە=Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften. |پەڕەکان=٣١٤–٣١٦|زمان=de |وتەگێڕانەوە=''Instruktion für die Abdikationsgesandtschaft'' (Instruction for the Abdication Mission)}}</ref> لە ٢٧ی ئابدا، چارڵز بەڵگەنامەیەکی بۆ دادگای ئیمپراتۆری لە [[سپایەر]] نووسی (کە بە ''[[کۆنستیتیووسیۆ]]'' یان ''[[ڕێسکریپتم]]'' ناودەبرێت) و تێیدا وازی لە ئیمپراتۆریەتەکە ھێنا لە بەرژەوەندی فێردیناند.<ref name="Bernard">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bernard |یەکەم=Jacques |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=mZ9SAAAAcAAJ&pg=PA276 |سەردێڕ=Recueil Des Traitez De Paix, De Treve, De Neutralite, etc. |ڕێکەوت=١٧٠٠|بڵاوکەرەوە=Henry Et La Veuve De T. Boom |پەڕەکان=٢٧٦|زمان=fr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lünig |یەکەم=Johann Christian |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=1H9CAAAAcAAJ&pg=PA355 |سەردێڕ=Das deutsche Reichs-Archivs |ڕێکەوت=١٧٢٠|بەرگ=٤|پەڕەکان=٣٥٥–٣٥٦|زمان=de |وتەگێڕانەوە=''Rescriptum'' to the Chamber-Judges and Assessors of the Holy Imperial Chamber Court in Speyer, in which he refers them to the Roman King ''Ferdinandum I'' as their future ruler.}}</ref> پاشان لە ٧ی ئەیلوولدا فەرمانێکی بۆ ھەموو ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتەکە نارد و داوای لێکردن فێردیناند وەک فەرمانڕەوای نوێیان بناسن.<ref name="Bernard"/><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lünig |یەکەم=Johann Christian |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=WNBeAAAAcAAJ&pg=PA288 |سەردێڕ=Das deutsche Reichs-Archiv |ڕێکەوت=١٧١١|بەرگ=٦|پەڕەکان=٢٨٨–٢٨٩|زمان=de |وتەگێڕانەوە=''Edictum'' to all Electors and States of the Holy Roman Empire, that he entrusted his lord brother, the Roman King Ferdinand I, with the rule of the German Reich.}}</ref> دەستلەکارکێشانەوەکە لەلایەن ھەڵبژێرەرانەوە تا ٢٤{{refn|<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Clémencet |یەکەم=Charles |بەستەری نووسەر=Charles Clémencet |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ePWdvPNW1nsC&pg=PA41 |سەردێڕ=L'art de verifier les dates des faits historiques |ڕێکەوت=١٧٨٤|بڵاوکەرەوە=Al. Jombert Jeune |پەڕەکان=٤١|زمان=fr}}</ref><ref name=Herber>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Herbermann |یەکەم=Charles George |بەستەری نووسەر=Charles George Herbermann |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Zr0-AAAAYAAJ&pg=PA738 |سەردێڕ=Histoire politique du règne de l'empereur Charles Quint |ڕێکەوت=١٨٣٦|بڵاوکەرەوە=H. Tarlier |پەڕەکان=٧٣٨|زمان=fr}}</ref><ref name="Cr">Chillany, F. Wilhelm (1865). [https://books.google.com/books?id=itr0qTRSX3wC&pg=PA16 ''Europaeische Chronik von 1492 bis Ende April 1865'']. pp. 16, 78.</ref><ref>Patxot, Fernando (1856). ''[https://books.google.com/books?id=mRVFAAAAYAAJ&pg=PA399 Los héroes y las grandezas de la tierra]'' '''6'''. p. 399</ref>{{sfn|Setton|1984a|p=716}}<ref>Ruiz, Enrique Martínez (2020). ''[https://books.google.com/books?id=6LbyDwAAQBAJ&pg=RA1-PR7 Felipe II: El hombre, el rey, el mito]''. La Esfera de los Libros. p. vii.</ref>}} (یان ٢٨){{refn|<ref>[[William H. Prescott]] (1856). [https://books.google.com/books?id=Bi9pAAAAcAAJ&pg=PA321 ''Historia del reinado de Felipe Segundo, Rey de España.''] p. 321.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mignet |یەکەم=François Auguste Alexis |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=HmErGwc0fM4C&pg=PA307 |سەردێڕ=Carlos Quinto: su abdicación, su estancia y death en el Monasterio de Yuste |ڕێکەوت=١٨٧٨|بڵاوکەرەوە=Biblioteca Perojo |پەڕەکان=٣٠٧|زمان=es}}</ref><ref>Bruno Gebhardt (1890). [https://books.google.com/books?id=5clDAQAAMAAJ&pg=PA92 ''Gebhardts Handbuch der deutschen geschichte'']. p. 92.</ref><ref>[[Vicente de Cadenas y Vicent|de Cadenas y Vicent, Vicente]] (1999). ''[https://books.google.com/books?id=SWFBX4TK3w0C&pg=PA105 Caminos y derroteros que recorrió el emperador Carlos V]''. Ediciones Hidalguia. p. 10.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Herbermann |یەکەم=Charles George |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nC5OAQAAMAAJ&pg=PA629 |سەردێڕ=The Catholic Encyclopedia: An International Work of Reference on the Constitution, Doctrine, Discipline, and History of the Catholic Church |ڕێکەوت=١٩٠٨|بڵاوکەرەوە=Robert Appleton Company |پەڕەکان=٦٢٩|زمان=en}}</ref>}}ی شوباتی ١٥٥٨ دانی پێدانەنرا. فێردیناند دواجار لە ١٤ی ئازاردا وەک ئیمپراتۆری ھەڵبژێردراو ڕای گەیاندرا و تاجی لەسەر نرا،{{sfn|Setton|1984a|p=716}} دوای ئەوەی سوێندی [[کاپیتوولاسیۆنی ھەڵبژاردن]]ی خوارد.<ref>[https://www.vr-elibrary.de/doi/pdf/10.13109/9783666360824.46 Wahlkapitulation Ferdinands I., Frankfurt am Main, 14. März 1558]. ''V&R eLibrary''</ref>}} | coronation = {{ubl|٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٥٢٠ ([[شانشینی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]])|٢٢ی شوباتی ١٥٣٠ ([[شانشینی ئیتاڵیا (ئیمپراتۆریەتیی پیرۆزی ڕۆمان)|ئیتاڵیا]])|٢٤ی شوباتی ١٥٣٠ ([[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز|ئیمپراتۆریەت]])<ref name=NH>[https://historia.nationalgeographic.com.es/a/carlos-v-coronacion-emperador_7521/1 Carlos V: La coronación del Emperador] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210725130451/https://historia.nationalgeographic.com.es/a/carlos-v-coronacion-emperador_7521/1 |date=25 July 2021 }}. [[National Geographic]]</ref>}} | cor-type = [[تاجنانی چارڵزی پێنجەم|تاجنان]] | predecessor = [[ماکسیمیلیانی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|ماکسیمیلیانی یەکەم]] | successor = [[فێردیناندی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|فێردیناندی یەکەم]] | succession1 = [[پاشای ئیسپانیا]]<br/>وەک چارڵزی یەکەم | reign1 = ١٤ی ئازاری ١٥١٦ – {{nowrap|١٦ی کانوونی دووەمی ١٥٥٦}} | predecessor1 = [[جوانای کاستیا]] | successor1 = [[فیلیپی دووەمی ئیسپانیا|فیلیپی دووەم]] | regent1 = جوانای یەکەم (تا ١٥٥٥) | reg-type1 = پاشای ھاوبەش | regent2 = {{Collapsible list|title=پێڕستەکە ببینە|1={{plainlist| * [[پاپا ئادریاناسی شەشەم|ئادریان، کاردیناڵ-بیشۆپی تارتۆسا]] * [[ئیزابێلای پورتوگال|ئیزابێلا، ئیمپراتۆرەی پیرۆزی ڕۆمان]] * [[فیلیپی دووەمی ئیسپانیا|فیلیپ، شازادەی ئەستۆریاس]] * [[ماکسیمیلیانی دووەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|ئەرشیدۆک ماکسیمیلیانی نەمسا]] * [[ماریای نەمسا، ئیمپراتۆرەی پیرۆزی ڕۆمان|ئینفانتا ماریای ئیسپانیا]]}}}} | reg-type2 = جێنشینەکان | succession3 = [[ئەرشیدۆکی نەمسا]]<br/>وەک چارڵزی یەکەم | reign3 = ١٢ی کانوونی دووەمی ١٥١٩ –<br/>٢١ی نیسانی ١٥٢١ | predecessor3 = [[ماکسیمیلیانی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|ماکسیمیلیانی یەکەم]] | successor3 = [[فێردیناندی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|فێردیناندی یەکەم]] (بە ناوی چارڵزی پێنجەمەوە تا ١٥٥٦) | succession4 = {{ubl|[[گەورەی ھۆڵەندا]]، [[کۆنتی پاڵاتینی بۆرگۆندی]]، و [[دووکی بۆرگۆندی]] (وەک چارڵزی دووەم)}} | reign4 = ٢٥ی ئەیلوولی ١٥٠٦ –<br/>٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٥٥٥ | predecessor4 = [[فیلیپی قۆز]] | successor4 = [[فیلیپی دووەمی ئیسپانیا]] | regent4 = {{Collapsible list|title=پێڕستەکە ببینە|1={{plainlist| * [[مارگرێتی نەمسا، دووکی ساوۆی|مارگرێتی نەمسا]] * [[ماریای مەجارستان (فەرمانڕەوای ھۆڵەندا)|ماریای نەمسا]]}}}} | reg-type4 = فەرمانڕەواکان | birth_date = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون|١٥٠٠|٢|٢٤|df=yes}} | birth_place = [[پرینسێنھۆف، گێنت]]، فلاندرز | death_date = {{ڕێکەوتی مردن و تەمەن|١٥٥٨|٩|٢١|١٥٠٠|٢|٢٤|df=yes}} | death_place = [[کڵێسای یوستێ]]، [[کاستیا]] | burial_date = | burial_place = [[ئێل ئیسکۆریال]]، [[ئیسپانیا]] | spouse = {{spouse|[[ئیزابێلای پورتوگال]]|١٠ی ئازاری ١٥٢٦|١ی ئایاری ١٥٣٩|end=d}} | issue = {{plainlist| * [[فیلیپی دووەم، پاشای ئیسپانیا]] * [[ماریای نەمسا، ئیمپراتۆرەی پیرۆزی ڕۆمان|ماریا، ئیمپراتۆرەی پیرۆزی ڕۆمان]] * [[جوانای نەمسا، شازادەی پورتوگال|جوانا، شازادەی پورتوگال]] * ناڕەوا:<br>[[مارگرێت، دووکی فلۆرێنس و پارما]] * [[یۆھانی نەمسا]] }} | issue-link = #وەچە | issue-pipe = زیاتر... | house = [[ھابسبۆرگ]] | father = [[فیلیپی قۆز]] | mother = [[جوانا، شاژنی کاستیا و ئەراگۆن]] | religion = [[کڵێسای کاتۆلیک]] | signature = Firma Emperador Carlos V.svg }} '''چارڵزی پێنجەم'''{{efn|{{hlist|{{langx|de|Karl V.}}|{{langx|es|Carlos V}}|{{langx|fr|Charles Quint}}|{{langx|it|Carlo V}}|{{langx|nl|Karel V}}|{{langx|ca|Carles V}}|{{langx|la|Carolus V}}}}}}{{efn|'''چارڵزی پێنجەم''' وەک ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان؛ '''چارڵزی یەکەم''' وەک پاشای ئیسپانیا و ئەرشیدۆکی [[نەمسا]]؛ '''چارڵزی دووەم''' وەک دووکی بۆرگۆندی.}} (٢٤ی شوباتی ١٥٠٠ – ٢١ی ئەیلوولی ١٥٥٨) [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز|ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان]] و [[ئەرشیدۆکی نەمسا]] بوو لە ١٥١٩–١٥٥٦، [[پاشای ئیسپانیا]] (وەک '''چارڵزی یەکەم''') بوو لە ١٥١٦–١٥٥٦، [[پاشای سیسیل]] و [[پاشای ناپۆلی|ناپۆلی]] بوو لە ١٥١٦–١٥٥٤، ھەروەھا [[گەورەی ھۆڵەندا]] و [[دووکی بۆرگۆندی]] (وەک '''چارڵزی دووەم''') بوو لە ١٥٠٦–١٥٥٥. ئەو میراتگر و پاشان سەرۆکی ماڵی گەشەسەندووی [[ھابسبۆرگ]] بوو. ناوچە دەسەڵاتدارییەکانی لە [[ئەورووپا]] پێکھاتبوون لە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز]]، کە لە [[شانشینی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]]وە تا [[شانشینی ئیتاڵیا (ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز)|باکووری ئیتاڵیا]] درێژ دەبووەوە لەگەڵ فەرمانڕەوایی بەسەر [[زەوییە میراتییەکانی نەمسا]] و [[وڵاتە نزمەکانی بۆرگۆندی]]، و [[ئیسپانیای ھابسبۆرگ|ئیسپانیا]] لەگەڵ خاوەندارێتییەکانی لە شانشینەکانی [[باشووری ئیتاڵیا]]ی [[شانشینی سیسیل|سیسیل]]، [[شانشینی ناپۆلی|ناپۆلی]]، و [[شانشینی سەردینیا (١٣٢٤–١٧٢٠)|سەردینیا]]. لە کیشوەرەکانی ئەمریکا، ئەو سەرپەرشتی بەردەوامیی [[کۆلۆنیکردنی ئیسپانی بۆ ئەمریکا|کۆلۆنیکردنی ئیسپانی]] و [[کۆلۆنیکردنی ئەڵمانی بۆ ئەمریکا|کۆلۆنیکردنی ئەڵمانی]] کرد کە تەمەنی کورت بوو. [[یەکێتیی کەسی]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی چارڵزی پێنجەم|خاکەکانی ئەورووپا و ئەمریکا]] کە فەرمانڕەوایی دەکردن، یەکەم کۆمەڵە لە خاکەکان بوون کە بە «[[ئەو ئیمپراتۆرییەتەی کە خۆری تێدا ئاوا نابێت]]» ناوزەد کران. چارڵز لە [[ویلایەتی فلاندرز|فلاندرز]] لە ئەرشیدۆکی ھابسبۆرگ [[فیلیپی قۆز]]، کوڕی [[ماکسیمیلیانی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|ماکسیمیلیانی یەکەم]] و [[ماریای بۆرگۆندی]]، و [[جوانای کاستیا]]، منداڵی بچووکی [[ئیزابێلای یەکەمی کاستیا]] و [[فێردیناندی دووەمی ئەراگۆن]]، کە [[پاشا کاتۆلیکەکانی ئیسپانیا]] بوون، لەدایکبوو. وەک میراتگری باپیری و داپیری، چارڵز لە تەمەنێکی گەنجیدا ناوچە دەسەڵاتدارییەکانی خێزانەکەی بە میرات گرت. دوای مردنی باوکی لە ١٥٠٦، ئەو [[ھۆڵەندای ھابسبۆرگ]]ی لە [[وڵاتە نزمەکان]] بە میرات گرت. لە ١٥١٦، بوو بە پاشای ئیسپانیا وەک پاشای ھاوکێشی [[تاجی کاستیا|کاستیا]] و [[تاجی ئەراگۆن|ئەراگۆن]] [[بە مافی دایکی|لەگەڵ دایکییدا]]. خاوەندارێتییەکانی [[ئیسپانیای ھابسبۆرگ|ئیسپانیا]] کۆلۆنییەکانی کاستیا لە [[ھیندی ڕۆژاوای ئیسپانی|دوورگەکانی ڕۆژاوا]] و [[کەناراوەکانی ئیسپانیا]]، و ھەروەھا ناپۆلی، سیسیل و سەردینیای لەخۆ دەگرت. لەکاتی مردنی باپیری باوکی ماکسیمیلیان لە ١٥١٩، ئەو [[زەوییە میراتییەکانی نەمسا]]ی بە میرات گرت و وەک ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان [[ھەڵبژاردنی ئیمپراتۆری ١٥١٩|ھەڵبژێردرا]]. ناوی ئیمپراتۆری ''چارڵزی پێنجەم''ی وەک ناونیشانی سەرەکی خۆی وەرگرت، و خۆی وەک [[شارلمان]]ێکی نوێ ناساند. چارڵز [[چەمکی سەدەکانی ناوەڕاست]]ی [[پاشایەتی گشتگیر]]ی بوژاندەوە. بەبێ پایتەختێکی جێگیر، ٤٠ گەشتی بەناو ئەو قەوارە جیاوازانەدا کرد کە فەرمانڕەوایی دەکردن و چارەکێکی سەردەمی دەسەڵاتداریی خۆی بە گەشتکردن لەناو خاکەکانیدا بەسەر برد. ئەگەرچی ئیمپراتۆرییەتەکەی بە ئاشتی بۆی مابووەوە، بەڵام زۆربەی ژیانی بە جەنگ بەسەر برد، داھاتەکانی بەفیڕۆ دا و قەرزی جێھێشت لە ھەوڵەکانیدا بۆ بەرگریکردن لە یەکپارچەیی ئیمپراتۆریەتیی پیرۆزی ڕۆمان لە [[چاکسازیی پرۆتێستانت]]، فراوانبوونی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]، و لە [[جەنگەکانی ئیتاڵیا|جەنگەکانی لەگەڵ فەڕەنسا]]. چارڵز پارەی لە بانکە ئەڵمانی و ئیتاڵییەکان قەرز کرد و بۆ دانەوەیان پشتی بە سامانی وڵاتە نزمەکان و لێشاوی زیو لە [[ئیسپانیای نوێ]] و [[جێگری پاشای پێروو|پێروو]] دەبەست، کە دوای [[داگیرکردنی ئیمپراتۆریەتیی ئەزتێک لەلایەن ئیسپانیاوە|داگیرکردنی ئەزتێک]] و [[داگیرکردنی ئیمپراتۆریەتیی ئینکا لەلایەن ئیسپانیاوە|ئینکا]] لەلایەن ئیسپانیاوە خرانە ژێر دەسەڵاتی، کە ئەمەش بووە ھۆی [[شۆڕشی نرخ|ھەڵاوسانی بەرفراوان]]. لە [[ئاخن]] وەک [[شانشینی ئەڵمانیا|پاشای ئەڵمانیا]] تاجی لەسەر نرا، چارڵز لایەنگری [[پاپا لیۆی دەیەم]]ی کرد و [[مارتن لۆتەر]]ی وەک یاخیبووێک لە [[ئەنجومەنی وۆرمس]] لە ١٥٢١ ناساند. لە ھەمان ساڵدا، [[فرانسیس پاشای فەڕەنسا|فرانسیسی یەکەمی فەڕەنسا]]، کە بە دەسەڵاتدارییەکانی ھابسبۆرگ دەورە درابوو، [[جەنگی ئیتاڵیا (١٥٢١–١٥٢٦)|جەنگێکی لە ئیتاڵیا]] دەست پێ کرد کە بووە ھۆی دەستگیرکردنی لە [[جەنگی پاویا]] (١٥٢٥). لە ١٥٢٧، [[تاڵانکردنی ڕۆما (١٥٢٧)|ڕۆما تاڵان کرا]] لەلایەن سوپایەکی سەربازە یاخیبووەکانی چارڵزەوە. چارڵز پاشان [[گەمارۆدانی ڤیێنا (١٥٢٩)|بەرگری لە ڤیێنا]] کرد لە بەرامبەر تورکەکان و وەک [[شانشینی ئیتاڵیا (ئیمپراتۆریەتیی پیرۆزی ڕۆمان)|پاشای ئیتاڵیا]] و ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان لەلایەن [[پاپا کلیمێنتی حەوتەم]]ەوە [[تاجنانی چارڵزی پێنجەم|تاجی لەسەر نرا]]. لە ١٥٣٥، دەستی بەسەر [[دووکایەتیی میلان|میلان]]دا گرت و [[داگیرکردنی توونس (١٥٣٥)|توونسی گرت]]. بەڵام [[گەمارۆدانی بودا (١٥٤١)|لەدەستدانی بودا]] لەکاتی ململانێ لەسەر [[شانشینی مەجارستان]] و [[ھەڵمەتی جەزائیر (١٥٤١)|ھەڵمەتی جەزائیر]] لە سەرەتای ١٥٤٠ەکاندا ڕامیارییە دژە عوسمانییەکانی ئەوی شکست پێ ھێنا. دوای چەندین ساڵ لە دانوستان، چارڵز لەگەڵ [[پاپا پۆڵی سێیەم]] گەیشتە ڕێککەوتنێک بۆ ڕێکخستنی [[ئەنجومەنی ترێنت]] (١٥٤٥). ڕەتکردنەوەی شەرعییەتی ئەنجومەنەکە لەلایەن [[یەکێتیی شمانکالدیک]]ی لۆتەرییەوە بووە ھۆی [[جەنگی شمانکالدیک|جەنگێک]]، کە چارڵز تێیدا سەرکەوت. بەڵام [[ھێنریی دووەمی فەڕەنسا]] [[پەیماننامەی چامبۆرد|پشتیوانییەکی نوێی پێشکەش بە دۆزی لۆتەری کرد]] و [[ھاوپەیمانیی فەڕەنسی-عوسمانی|ھاوپەیمانیی فەڕەنسا و عوسمانی]] لەگەڵ [[سوڵتان سولەیمانی قانوونی]] بەھێزتر کرد. دواجار، چارڵز [[ئاشتیی ئۆگسبۆرگ]]ی قبووڵ کرد و پڕۆژە فرەنەتەوەیییەکەی خۆی بە دەستلەکارکێشانەوە لە ١٥٥٦ واز لێ ھێنا کە ناوچە میراتی و ئیمپراتۆرییەکانی لە نێوان ھابسبۆرگە ئیسپانییەکان بە سەرۆکایەتی کوڕەکەی [[فیلیپی دووەمی ئیسپانیا|فیلیپی دووەم]]، و ھابسبۆرگە نەمسایییەکان بە سەرۆکایەتی براکەی [[فێردیناندی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|فێردیناند]] دابەش کرد. لە ١٥٥٧، چارڵز چووە [[کڵێسای یوستێ]] لە [[ئێستریمادورا]] و ساڵێک دواتر لەوێ کۆچی دواییی کرد. ==بنەچە== [[File:Hoftenwalle.JPG|thumb|دەروازەی چوونەژوورەوەی [[پرینسێنھۆف (گێنت)|پرینسێنھۆف]]، کە بە زمانی [[زمانی ھۆڵەندی|ھۆڵەندی]] بە واتای «دادگای شازادەکان» دێت، لە [[گێنت]]، کە چارڵزی پێنجەم تێیدا لەدایکبوو]] چارڵزی نەمسا لە ٢٤ی شوباتی ١٥٠٠ لە [[پرینسێنھۆف (گێنت)|پرینسێنھۆف]]ی [[گێنت]]، شارێکی [[ویلایەتی فلاندرز|فلاندری]] لە [[ھۆڵەندای ھابسبۆرگ]]، لە [[فیلیپی قۆز|فیلیپی نەمسا]] و [[جوانای یەکەمی کاستیا|جوانای تراستامارا]] لەدایکبوو.<ref>''Emperor Charles V: The Growth and Destiny of a Man and of a World-empire'', [[Karl Brandi]]</ref> باوکی، فیلیپ، کە نازناوی «فیلیپی قۆز»ی لێ نرابوو، یەکەم کوڕی [[ماکسیمیلیانی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|ماکسیمیلیانی یەکەم]]، [[ئەرشیدۆکی نەمسا]]، و [[ماریای بۆرگۆندی]]، میراتگری [[وڵاتە نزمەکانی بۆرگۆندی]] بوو. دایکی چارڵز، [[جوانای کاستیا|جوانا]]، کچێکی بچووکی [[فێردیناندی دووەمی ئەراگۆن]] و [[ئیزابێلای یەکەمی کاستیا]]، [[پاشا کاتۆلیکەکانی ئیسپانیا]] لە [[ماڵی تراستامارا]] بوو. ھاوژینییە ڕامیارییەکەی فیلیپ و جوانا بۆ یەکەمجار لە نامەیەکدا کە لەلایەن ماکسیمیلیانەوە بۆ فێردیناند نێردرابوو، وەک بەشێک لە دامەزراندنی ھاوپەیمانییەکی نەمسا-ئیسپانیا دژی [[شانشینی فەڕەنسا]] لە چوارچێوەی [[جەنگەکانی ئیتاڵیا]]دا داڕێژرا.<ref name="ReferenceA">''Emperor, a new life of Charles V'', Geoffrey Parker</ref> لەو ساتەوەی کە لە ١٤٨٦دا بوو بە [[پاشای ڕۆمانەکان]]، ماکسیمیلیانی باپیری باوکی چارڵز ڕامیارییەکی فراوانخوازیی زۆر مەترسیداری لە ڕووی دارایییەوە گرتبووە بەر، کە زۆربەی لەسەر سەرچاوەکانی [[پاشایەتی ھابسبۆرگ|نەمسا]]ی زەوییە میراتییەکان پشتی دەبەست.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Haemers |یەکەم١=Jelle |سەردێڕ=De strijd om het regentschap over Filips de Schone : opstand, facties en geweld in Brugge, Gent en Ieper (1482–1488) |ڕێکەوت=٢٠١٤|شوێن=Gent |ژپنک=٩٧٨-٩٠٣٨٢٢٤٠٠٨|ناونیشان=https://libstore.ugent.be/fulltxt/RUG01/002/181/896/RUG01-002181896_2017_0001_AC.pdf |پەڕەکان=٢٠٣, ٢٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://libstore.ugent.be/fulltxt/RUG01/002/181/896/RUG01-002181896_2017_0001_AC.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەرچەندە زۆرجار لەلایەن کەسانی ترەوە، لەوانەش [[ئێراسمۆسی ڕۆتەردام]]،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=4VGSyEAR3hUC&pg=PP1|سەردێڕ=Erasmus: The Education of a Christian Prince with the Panegyric for Archduke Philip of Austria|یەکەم=Desiderius|دوایین=Erasmus|ڕێکەوت=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٥٨٨١١-٩}}</ref>{{page needed|date=March 2025}} ئاماژەی پێ کراوە کە چارڵزی پێنجەم و ھابسبۆرگەکان ئیمپراتۆرییەتە بەرفراوانەکەیان لە ڕێگەی ڕامیارییە ئاشتیخوازەکانەوە بەدەستھێناوە (کە نموونەکەی وتەی {{lang|la|Bella gerant aliī, tū fēlix Austria nūbe / Nam quae Mars aliīs, dat tibi regna Venus}} یان «با ئەوانی تر جەنگ بکەن، بەڵام تۆ، ئەی نەمسای بەختەوەر، ھاوژینی پێکبھێنە؛ چونکە ئەو شانشینانەی کە مارس دەیدات بەوانی تر، ڤینۆس دەیدات بە تۆ.»، کە دەوترێت لەلایەن [[ماتیاس کۆرڤینوس]]ەوە گوتراوە<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hare |یەکەم=Christopher |ناونیشان=https://archive.org/details/highpuissantprin00hare |سەردێڕ=The high and puissant princess Marguerite of Austria, princess dowager of Spain, duchess dowager of Savoy, regent of the Netherlands |بڵاوکەرەوە=Harper & Brothers |ساڵ=١٩٠٧|پەڕە=[https://archive.org/details/highpuissantprin٠٠hare/page/٤٨ ٤٨]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Ingrao |یەکەم١=Charles W. |سەردێڕ=The Habsburg Monarchy, 1618–1815 |ڕێکەوت= ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-١١٠٨٤٩٩٢٥٥|پەڕە=٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PcqlDwAAQBAJ&pg=PA4 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|زمان=en}}</ref>)، ماکسیمیلیان و نەوەکانی جەنگی زۆریان کردووە. ماکسیمیلیان لە ماوەی چوار دەیەی فەرمانڕەواییکردنیدا ٢٧ جەنگی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Baumann |یەکەم١=Anette |دوایین٢=Schmidt-von Rhein |یەکەم٢=Georg |سەردێڕ=Kaiser Maximilian I. : Bewahrer und Reformer; [Katalog zur gleichnamigen Ausstellung vom 2.8. bis 31.10.2002 im Reichskammergerichtsmuseum Wetzlar] |ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Paqué |شوێن=Ramstein |ژپنک=٩٧٨-٣٩٣٥٢٧٩٣٣٨|پەڕە=١١٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kWIiAQAAIAAJ}}</ref><ref name=Britannica>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Skjelver |یەکەم١=Danielle Mead |دوایین٢=Wiesflecker |یەکەم٢=Hermann |سەردێڕ=Maximilian I|وێبگە=Encyclopedia Britannica |ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Maximilian-I-Holy-Roman-emperor |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181228184400/https://www.britannica.com/biography/Maximilian-I-Holy-Roman-emperor |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ستراتیژیی گشتیی ئەو بریتی بوو لە تێکەڵکردنی سیستمە ئاڵۆزەکانی ھاوپەیمانی، جەنگەکان، ھەڕەشە سەربازییەکان و پێشنیارەکانی ھاوژینی بۆ بەدیھێنانی تەماحە فراوانخوازییەکانی. دواجار سەرکەوتوو بوو لە ناچارکردنی [[شانشینی بۆھێمیا|بۆھێمیا]]، [[شانشینی مەجارستان|مەجارستان]] و [[تاجی شانشینی پۆڵەندا|پۆڵەندا]] بۆ ملکەچبوون بۆ پلانی فراوانخوازیی ھابسبۆرگەکان.<ref name=Britannica/><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=From Pax Mongolica to Pax Ottomanica: War, Religion and Trade in the Northwestern Black Sea Region (14th–16th Centuries) |ساڵ=٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Brill |ژپنک=٩٧٨-٩٠٠٤٤٢٢٤٤٥|پەڕە=١٩٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=RxfUDwAAQBAJ&pg=PA197 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref>{{sfn|Haemers|2014|p=204}} ئەو ڕاستییەی کە ھاوژینییەکانی نێوان ھابسبۆرگەکان و تراستاماراکان، کە لە بنەڕەتدا وەک ھاوپەیمانییەکی ھاوژینی دژی فەڕەنسا داڕێژرابوو، تاجی [[تاجی کاستیا|کاستیا]] و [[تاجی ئەراگۆن|ئەراگۆن]] دەھێنێتە سەر ھێڵی نێرینەی ماکسیمیلیان، چاوەڕواننەکراو بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Fleming |یەکەم١=Gillian B. |سەردێڕ=Juana I: Legitimacy and Conflict in Sixteenth-Century Castile |ساڵ= ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Springer |ژپنک=٩٧٨-٣٣١٩٧٤٣٤٧٩|پەڕە=٢١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=4E9UDwAAQBAJ&pg=PA21 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Mortimer |یەکەم١=Geoff |سەردێڕ=The Origins of the Thirty Years War and the Revolt in Bohemia, 1618 |ساڵ= ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Springer |ژپنک=٩٧٨-١١٣٧٥٤٣٨٥١|پەڕە=٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=6WJOCgAAQBAJ&pg=PA3 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> گرێبەستی ھاوژینیی نێوان فیلیپ و جوانا لە ١٤٩٥ واژوو کرا، و ئاھەنگەکان لە ١٤٩٦ بەڕێوەچوون. فیلیپ پێشتر [[دووکی بۆرگۆندی]] بوو بە لەبەرچاوگرتنی مردنی ماریا لە ١٤٨٢ (ھەرچەندە خودی [[دووکایەتیی بۆرگۆندی]] بۆ تاجی فەڕەنسا لەدەست درابوو). ئەو ھەروەھا میراتگری دیاریکراوی نەمسا بوو وەک ئەرشیدۆکێکی فەخری. لە بەرامبەردا، جوانا تەنھا سێیەم کەس بوو لە [[پێڕستی جێنشینی]] ئیسپانیا، کە پێش ئەو [[یۆھان، شازادەی ئەستووریاس]]ی برای و [[ئیزابێلای ئەراگۆن، شاژنی پورتوگال|ئیزابێلای ئەراگۆن]]ی خوشکە گەورەی دەھاتن. ھەردوو میراتگری تاجەکانی کاستیا و ئەراگۆن، یۆھان و ئیزابێلا لە ١٤٩٨ کۆچی دوایییان کرد. پاشا کاتۆلیکەکان ئارەزوویان دەکرد شانشینە ئیسپانییەکان لە دەستی ئیبیرییەکاندا بمێننەوە، بۆیە نەوە پورتوگالییەکەیان [[میگێل دا پاز]]یان وەک [[میراتگری گریمانەیی]] ئیسپانیا دەستنیشان کرد بە ناونانی وەک [[شازادەی ئەستووریاس]]؛ بەڵام ئەو لە ١٥٠٠دا لەکاتێکدا کۆرپە بوو کۆچی دواییی کرد.<ref>The Habsburgs: The Rise and Fall of a World Power, [[Martyn Rady]]</ref> ==لەدایکبوون و منداڵی== [[File:Hoftenwalle.JPG|thumb|دەروازەی چوونەژوورەوەی [[پرینسێنھۆف (گێنت)|پرینسێنھۆف]]، کە بە زمانی [[زمانی ھۆڵەندی|ھۆڵەندی]] بە واتای «دادگای شازادەکان» دێت، لە [[گێنت]]، کە چارڵزی پێنجەم تێیدا لەدایکبوو]] دایکی چارڵز لە شوباتی ١٥٠٠ لە ئاھەنگێکی سەمادا ژانی لەدایکبوونی گرت. ئەو بە شانازیی [[چارڵزی ئازا|چارڵزی ئازای بۆرگۆندی]] ناونرا، کە ھەوڵی دابوو [[دەوڵەتی بۆرگۆندی]] بکاتە خاکێکی بەردەوام. کاتێک چارڵز لەدایکبوو، شاعیرێکی دەربار ڕای گەیاند کە خەڵکی گێنت «بۆ ماوەی سێ کاتژمێر لە ھەموو شارەکەدا ھاواریان دەکرد نەمسا و بۆرگۆندی» بۆ ئاھەنگگێڕان بەبۆنەی لەدایکبوونیەوە.<ref name="ReferenceA"/> بە لەبەرچاوگرتنی بارودۆخی بنەماڵەیی، منداڵە تازە لەدایکبووەکە لە بنەڕەتدا تەنھا [[میراتگری دیاریکراو]]ی [[ھۆڵەندای ھابسبۆرگ]] بوو، و ناونیشانی فەخریی [[دووکی لوکسەمبوورگ]]ی پێ درا. ئەو ھەروەھا دووەم کەس بوو لە ڕیزبەندی دووکایەتییەکانی نەمسا، و لە ساڵانی سەرەتای تەمەنیدا تەنھا وەک «چارڵزی گێنت» دەناسرا. ئەو لە [[کاتدراڵی سانت باڤۆ|کڵێسای سانت جۆن]] لەلایەن [[بیشۆپی تۆرنای]] مەعموود کرا. نەجیبزادە بۆرگۆندییەکان [[چارڵزی یەکەمی دی کرۆی]] و [[یۆھانی سێیەمی گلیمێس]] باوکی ڕۆحیی بوون، و [[مارگرێتی یۆرک]] و [[مارگرێتی نەمسا، دووکی ساوۆی|مارگرێتی نەمسا]] کە بە ڕیزبەندی داپیرە گەورەی باوەژن و پور/میمی بوون، دایکی ڕۆحیی بوون. دیارییەکانی مەعموودییەی چارڵز شمشێرێک و کڵاوخوودێک بوون، کە کەلوپەلی نەریتی سوارچاکی بۆرگۆندی بوون و بە ڕیزبەندی نوێنەرایەتی ئامرازی جەنگ و ھێمای ئاشتییان دەکرد.<ref>''Charles V and the end of the Respublica Christiana'', José Hernando Sanchez</ref> مردنی میراتگری گریمانەیی گەنج میگێل دا پاز لە تەممووزی ١٥٠٠ بۆ خاکە ئیبیرییەکانی باپیری و داپیری دایکی، بەو مانایە بوو کە میراتی ئاییندەی چارڵزی ساوایە بە ئەگەرێکی زۆرەوە فراوانتر دەبێت بۆ گرتنەوەی کاستیا، ئەراگۆن، و خاوەندارێتییەکانی ئەودیو دەریاکان لە کیشوەرەکانی ئەمریکا. لە ١٥٠١دا، دایک و باوکی، فیلیپ و جوانا، چارڵزیان لە ژێر چاودێری داپیرە گەورەی باوەژنی فیلیپ، مارگرێتی یۆرک، لە [[مێخلێن]] جێھێشت و چوون بۆ ئیسپانیا. ئامانجی سەرەکییان لە ئەرکە ئیسپانییەکەیاندا ناساندنی جوانا بوو وەک شازادەی ئەستووریاس، بە لەبەرچاوگرتنی مردنی شازادە میگێل ساڵێک پێشتر. ئەوان سەرکەوتوو بوون سەرەڕای ڕووبەڕووبوونەوەی ھەندێک دژایەتی لەلایەن «کۆرتێس»ی کاستیایییەوە، کە دوودڵ بوون لە ڕەخساندنی زەمینە بۆ جێنشینی ھابسبۆرگ. لە ١٥٠٤دا، کاتێک ئیزابێلای دایکی کۆچی دواییی کرد، جوانا بوو بە [[شاژنی کاستیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000017.htm |سەردێڕ=''Cortes de los antiguos reinos de León y de Castilla''; Manuel Colmeiro (1883) |ساڵ=١٨٨٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080610055350/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000017.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|دوایین١=Colmeiro |یەکەم١=Manuel}},{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000016.htm#I_38_ |سەردێڕ=XXIII |ساڵ=١٨٨٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080610055346/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000016.htm#I_38_ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|دوایین١=Colmeiro |یەکەم١=Manuel}}</ref> چارڵز تەنھا لە ١٥٠٣دا باوکی دووبارە بینییەوە لەکاتێکدا دایکی لە ١٥٠٤ گەڕایەوە (دوای لەدایکبوونی [[فێردیناندی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|فێردیناند]] لە ئیسپانیا). باڵیۆزی ئیسپانیا [[گوتیێرێ گۆمێز دی فوینسالیدا]] ڕای گەیاند کە فیلیپ زۆرجار سەردانی دەکردن و کاتێکی زۆر خۆشیان پێکەوە بەسەر دەبرد. ھەرچەندە ھاوژینییە ناخۆشەکەی ئەو دوو ھاوسەرە و باری دەروونیی ناجێگیری جوانا چەندین گرفتی دروست کرد، کە مانەوەی منداڵەکانی لەگەڵ دایک و باوکیان نائارام کرد.{{sfn|Parker|2019|pp=9, 10}} فیلیپ لە ١٥٠٦دا وەک پاشای کاستیا ناسێندرا. ئەو دوای ماوەیەکی کورت کۆچی دواییی کرد، ڕووداوێک کە دەوترێت جوانای لە ڕووی دەروونییەوە ناجێگیری گەیاندە ئاستی شێتیی تەواو. ئەو لە کۆشکی شاھانەی [[تۆردێسیلاس]] بە گۆشەگیری دوورخرایەوە. فێردیناندی باپیری چارڵز کۆنترۆڵی ھەموو شانشینە ئیسپانییەکانی گرتە دەست، بە بیانووی پاراستنی مافەکانی چارڵز، کە لە ڕاستیدا دەویست لێیان بدزێتەوە. ھاوژینییە نوێیەکەی فێردیناند لەگەڵ [[ژێرمین دی فۆیکس]] نەیتوانی میراتگرێکی زیندووی تراستامارا بۆ تەخت بەرھەم بھێنێت، بۆیە چارڵز وەک میراتگری گریمانەیی خاکە ئیبیرییەکان مایەوە. بە مردنی باوکی و بەندکردنی دایکی، چارڵز بوو بە دووکی بۆرگۆندی و وەک شازادەی ئەستووریاس (میراتگری گریمانەیی کاستیا) و ئەرشیدۆکی فەخری (میراتگری دیاریکراوی [[نەمسا]]) ناسێندرا.<ref>Charles was made honorific Archduke by Maximilian in 1508, and was recognized Prince of Asturias by the Castilian cortes in 1504 and 1510. {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000017.htm |سەردێڕ=''Cortes de los antiguos reinos de León y de Castilla''; Manuel Colmeiro (1883) |ساڵ=١٨٨٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080610055350/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000017.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|دوایین١=Colmeiro |یەکەم١=Manuel}},{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000016.htm#I_38_ |سەردێڕ=XXIII |ساڵ=١٨٨٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080610055346/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000016.htm#I_38_ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|دوایین١=Colmeiro |یەکەم١=Manuel}}</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Charles V, Holy Roman Emperor}} [[پۆل:مردووانی ١٥٥٨]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٥٠٠]] [[پۆل:Articles with ئیتالی-language sources (it)]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاتینی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی کەتەلۆنی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ھۆلەندی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیتالی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیسپانی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەڵمانی]] 2idxnsedzqxvmrgpxxxg7ub0m5n4cb0 1582273 1582255 2026-05-08T17:01:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:ئیسپانیا|ئیسپانیا]]، [[دەروازە:ژن|ژن]] و [[دەروازە:فەڕەنسا|فەڕەنسا]] 1582273 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = چارڵزی پێنجەم | title = [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز|ئیمپراتۆری ڕۆمان]] | image = Portrait of Charles V, Holy Roman Emperor, seated (1500–1558), formerly attributed to Titian (Alte Pinakothek, Munich).jpg | alt = وێنەی چارڵزی پێنجەم لەسەر کورسییەک دانیشتووە | caption = ''[[وێنەی چارڵزی پێنجەم (تیتیان، میونشن)|وێنەی چارڵزی پێنجەم]]''، ١٥٤٨ | succession = [[ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان]]<br>وەک چارڵزی پێنجەم | moretext = ([[#ناونیشانەکان و نیشانەی ڕێز|زیاتر...]]) | reign = ٢٨ی حوزەیرانی ١٥١٩ –<br/>٣ی ئابی ١٥٥٦/٢٤ی شوباتی ١٥٥٨{{efn|کڕۆنۆلۆژیای دەستلەکارکێشانەوەکانی لە دوای لێکۆڵینەوە سەرەتایییەکانەوە جێی مشتومڕ بووە.<ref name="Robertson">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Robertson |یەکەم=William |بەستەری نووسەر=William Robertson (historian) |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=9kNSAAAAcAAJ&pg=PA262 |سەردێڕ=Histoire de Charles-Quint |ڕێکەوت=١٨٢٩|بڵاوکەرەوە=Haumann |پەڕەکان=٢٦٢–٢٦٣ (note ١), ٤٥٢–٤٥٤|زمان=fr}}</ref> دەستلەکارکێشانەوەی گشتیی ئەو بۆ [[ویلایەتە گشتییەکانی ھۆڵەندا]] بێگومان لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٥٥٥ ڕوویدا.<ref name="Robertson" /><ref>[https://ghdi.ghi-dc.org/sub_document.cfm?document_id=4388 The Abdication of Emperor Charles V (1555/56).] ''German History in Documents and Images''.</ref> دەستلەکارکێشانەوەی وەک پاشای ئیسپانیا بە شێوەیەکی گشتی بۆ ١٦ی کانوونی دووەمی ١٥٥٦ مێژوو دەکرێت، ئەگەرچی ھەندێک کەس ڕێکەوتی تر دەدەن.<ref name="Robertson" /> ئەمە لە بەڵگەنامەیەکدا بە ڕێکەوتی ١٧ی شوبات پەسەند کرا.<ref name="Robertson" /> لە ٣ی ئابدا، ئەو دەستلەکارکێشانەوەی خۆی وەک ئیمپراتۆر ڕای گەیاند و فەرمانی بە کۆمیسیارەکانی کرد کە لەگەڵ فێردیناند و ھەڵبژێرەران بۆ گواستنەوەی فەرمیی دەسەڵات دانوستان بکەن.<ref>[https://ghdi.ghi-dc.org/docpage.cfm?docpage_id=5370&language=english The Abdication of Emperor Charles V / Kaiserliche Instruktion für die Abdikationsgesandtschaft zu Ferdinand I. und zu den Kurfürsten]. ''German History in Documents and Images''.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=BnEhAQAAMAAJ&pg=RA1-PA315 |سەردێڕ=Archiv für österreichische Geschichte |ڕێکەوت=١٩٠١|بڵاوکەرەوە=Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften. |پەڕەکان=٣١٤–٣١٦|زمان=de |وتەگێڕانەوە=''Instruktion für die Abdikationsgesandtschaft'' (Instruction for the Abdication Mission)}}</ref> لە ٢٧ی ئابدا، چارڵز بەڵگەنامەیەکی بۆ دادگای ئیمپراتۆری لە [[سپایەر]] نووسی (کە بە ''[[کۆنستیتیووسیۆ]]'' یان ''[[ڕێسکریپتم]]'' ناودەبرێت) و تێیدا وازی لە ئیمپراتۆریەتەکە ھێنا لە بەرژەوەندی فێردیناند.<ref name="Bernard">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bernard |یەکەم=Jacques |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=mZ9SAAAAcAAJ&pg=PA276 |سەردێڕ=Recueil Des Traitez De Paix, De Treve, De Neutralite, etc. |ڕێکەوت=١٧٠٠|بڵاوکەرەوە=Henry Et La Veuve De T. Boom |پەڕەکان=٢٧٦|زمان=fr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lünig |یەکەم=Johann Christian |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=1H9CAAAAcAAJ&pg=PA355 |سەردێڕ=Das deutsche Reichs-Archivs |ڕێکەوت=١٧٢٠|بەرگ=٤|پەڕەکان=٣٥٥–٣٥٦|زمان=de |وتەگێڕانەوە=''Rescriptum'' to the Chamber-Judges and Assessors of the Holy Imperial Chamber Court in Speyer, in which he refers them to the Roman King ''Ferdinandum I'' as their future ruler.}}</ref> پاشان لە ٧ی ئەیلوولدا فەرمانێکی بۆ ھەموو ویلایەتەکانی ئیمپراتۆریەتەکە نارد و داوای لێکردن فێردیناند وەک فەرمانڕەوای نوێیان بناسن.<ref name="Bernard"/><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lünig |یەکەم=Johann Christian |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=WNBeAAAAcAAJ&pg=PA288 |سەردێڕ=Das deutsche Reichs-Archiv |ڕێکەوت=١٧١١|بەرگ=٦|پەڕەکان=٢٨٨–٢٨٩|زمان=de |وتەگێڕانەوە=''Edictum'' to all Electors and States of the Holy Roman Empire, that he entrusted his lord brother, the Roman King Ferdinand I, with the rule of the German Reich.}}</ref> دەستلەکارکێشانەوەکە لەلایەن ھەڵبژێرەرانەوە تا ٢٤{{refn|<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Clémencet |یەکەم=Charles |بەستەری نووسەر=Charles Clémencet |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ePWdvPNW1nsC&pg=PA41 |سەردێڕ=L'art de verifier les dates des faits historiques |ڕێکەوت=١٧٨٤|بڵاوکەرەوە=Al. Jombert Jeune |پەڕەکان=٤١|زمان=fr}}</ref><ref name=Herber>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Herbermann |یەکەم=Charles George |بەستەری نووسەر=Charles George Herbermann |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Zr0-AAAAYAAJ&pg=PA738 |سەردێڕ=Histoire politique du règne de l'empereur Charles Quint |ڕێکەوت=١٨٣٦|بڵاوکەرەوە=H. Tarlier |پەڕەکان=٧٣٨|زمان=fr}}</ref><ref name="Cr">Chillany, F. Wilhelm (1865). [https://books.google.com/books?id=itr0qTRSX3wC&pg=PA16 ''Europaeische Chronik von 1492 bis Ende April 1865'']. pp. 16, 78.</ref><ref>Patxot, Fernando (1856). ''[https://books.google.com/books?id=mRVFAAAAYAAJ&pg=PA399 Los héroes y las grandezas de la tierra]'' '''6'''. p. 399</ref>{{sfn|Setton|1984a|p=716}}<ref>Ruiz, Enrique Martínez (2020). ''[https://books.google.com/books?id=6LbyDwAAQBAJ&pg=RA1-PR7 Felipe II: El hombre, el rey, el mito]''. La Esfera de los Libros. p. vii.</ref>}} (یان ٢٨){{refn|<ref>[[William H. Prescott]] (1856). [https://books.google.com/books?id=Bi9pAAAAcAAJ&pg=PA321 ''Historia del reinado de Felipe Segundo, Rey de España.''] p. 321.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mignet |یەکەم=François Auguste Alexis |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=HmErGwc0fM4C&pg=PA307 |سەردێڕ=Carlos Quinto: su abdicación, su estancia y death en el Monasterio de Yuste |ڕێکەوت=١٨٧٨|بڵاوکەرەوە=Biblioteca Perojo |پەڕەکان=٣٠٧|زمان=es}}</ref><ref>Bruno Gebhardt (1890). [https://books.google.com/books?id=5clDAQAAMAAJ&pg=PA92 ''Gebhardts Handbuch der deutschen geschichte'']. p. 92.</ref><ref>[[Vicente de Cadenas y Vicent|de Cadenas y Vicent, Vicente]] (1999). ''[https://books.google.com/books?id=SWFBX4TK3w0C&pg=PA105 Caminos y derroteros que recorrió el emperador Carlos V]''. Ediciones Hidalguia. p. 10.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Herbermann |یەکەم=Charles George |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nC5OAQAAMAAJ&pg=PA629 |سەردێڕ=The Catholic Encyclopedia: An International Work of Reference on the Constitution, Doctrine, Discipline, and History of the Catholic Church |ڕێکەوت=١٩٠٨|بڵاوکەرەوە=Robert Appleton Company |پەڕەکان=٦٢٩|زمان=en}}</ref>}}ی شوباتی ١٥٥٨ دانی پێدانەنرا. فێردیناند دواجار لە ١٤ی ئازاردا وەک ئیمپراتۆری ھەڵبژێردراو ڕای گەیاندرا و تاجی لەسەر نرا،{{sfn|Setton|1984a|p=716}} دوای ئەوەی سوێندی [[کاپیتوولاسیۆنی ھەڵبژاردن]]ی خوارد.<ref>[https://www.vr-elibrary.de/doi/pdf/10.13109/9783666360824.46 Wahlkapitulation Ferdinands I., Frankfurt am Main, 14. März 1558]. ''V&R eLibrary''</ref>}} | coronation = {{ubl|٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٥٢٠ ([[شانشینی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]])|٢٢ی شوباتی ١٥٣٠ ([[شانشینی ئیتاڵیا (ئیمپراتۆریەتیی پیرۆزی ڕۆمان)|ئیتاڵیا]])|٢٤ی شوباتی ١٥٣٠ ([[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز|ئیمپراتۆریەت]])<ref name=NH>[https://historia.nationalgeographic.com.es/a/carlos-v-coronacion-emperador_7521/1 Carlos V: La coronación del Emperador] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210725130451/https://historia.nationalgeographic.com.es/a/carlos-v-coronacion-emperador_7521/1 |date=25 July 2021 }}. [[National Geographic]]</ref>}} | cor-type = [[تاجنانی چارڵزی پێنجەم|تاجنان]] | predecessor = [[ماکسیمیلیانی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|ماکسیمیلیانی یەکەم]] | successor = [[فێردیناندی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|فێردیناندی یەکەم]] | succession1 = [[پاشای ئیسپانیا]]<br/>وەک چارڵزی یەکەم | reign1 = ١٤ی ئازاری ١٥١٦ – {{nowrap|١٦ی کانوونی دووەمی ١٥٥٦}} | predecessor1 = [[جوانای کاستیا]] | successor1 = [[فیلیپی دووەمی ئیسپانیا|فیلیپی دووەم]] | regent1 = جوانای یەکەم (تا ١٥٥٥) | reg-type1 = پاشای ھاوبەش | regent2 = {{Collapsible list|title=پێڕستەکە ببینە|1={{plainlist| * [[پاپا ئادریاناسی شەشەم|ئادریان، کاردیناڵ-بیشۆپی تارتۆسا]] * [[ئیزابێلای پورتوگال|ئیزابێلا، ئیمپراتۆرەی پیرۆزی ڕۆمان]] * [[فیلیپی دووەمی ئیسپانیا|فیلیپ، شازادەی ئەستۆریاس]] * [[ماکسیمیلیانی دووەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|ئەرشیدۆک ماکسیمیلیانی نەمسا]] * [[ماریای نەمسا، ئیمپراتۆرەی پیرۆزی ڕۆمان|ئینفانتا ماریای ئیسپانیا]]}}}} | reg-type2 = جێنشینەکان | succession3 = [[ئەرشیدۆکی نەمسا]]<br/>وەک چارڵزی یەکەم | reign3 = ١٢ی کانوونی دووەمی ١٥١٩ –<br/>٢١ی نیسانی ١٥٢١ | predecessor3 = [[ماکسیمیلیانی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|ماکسیمیلیانی یەکەم]] | successor3 = [[فێردیناندی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|فێردیناندی یەکەم]] (بە ناوی چارڵزی پێنجەمەوە تا ١٥٥٦) | succession4 = {{ubl|[[گەورەی ھۆڵەندا]]، [[کۆنتی پاڵاتینی بۆرگۆندی]]، و [[دووکی بۆرگۆندی]] (وەک چارڵزی دووەم)}} | reign4 = ٢٥ی ئەیلوولی ١٥٠٦ –<br/>٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٥٥٥ | predecessor4 = [[فیلیپی قۆز]] | successor4 = [[فیلیپی دووەمی ئیسپانیا]] | regent4 = {{Collapsible list|title=پێڕستەکە ببینە|1={{plainlist| * [[مارگرێتی نەمسا، دووکی ساوۆی|مارگرێتی نەمسا]] * [[ماریای مەجارستان (فەرمانڕەوای ھۆڵەندا)|ماریای نەمسا]]}}}} | reg-type4 = فەرمانڕەواکان | birth_date = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون|١٥٠٠|٢|٢٤|df=yes}} | birth_place = [[پرینسێنھۆف، گێنت]]، فلاندرز | death_date = {{ڕێکەوتی مردن و تەمەن|١٥٥٨|٩|٢١|١٥٠٠|٢|٢٤|df=yes}} | death_place = [[کڵێسای یوستێ]]، [[کاستیا]] | burial_date = | burial_place = [[ئێل ئیسکۆریال]]، [[ئیسپانیا]] | spouse = {{spouse|[[ئیزابێلای پورتوگال]]|١٠ی ئازاری ١٥٢٦|١ی ئایاری ١٥٣٩|end=d}} | issue = {{plainlist| * [[فیلیپی دووەم، پاشای ئیسپانیا]] * [[ماریای نەمسا، ئیمپراتۆرەی پیرۆزی ڕۆمان|ماریا، ئیمپراتۆرەی پیرۆزی ڕۆمان]] * [[جوانای نەمسا، شازادەی پورتوگال|جوانا، شازادەی پورتوگال]] * ناڕەوا:<br>[[مارگرێت، دووکی فلۆرێنس و پارما]] * [[یۆھانی نەمسا]] }} | issue-link = #وەچە | issue-pipe = زیاتر... | house = [[ھابسبۆرگ]] | father = [[فیلیپی قۆز]] | mother = [[جوانا، شاژنی کاستیا و ئەراگۆن]] | religion = [[کڵێسای کاتۆلیک]] | signature = Firma Emperador Carlos V.svg }} '''چارڵزی پێنجەم'''{{efn|{{hlist|{{langx|de|Karl V.}}|{{langx|es|Carlos V}}|{{langx|fr|Charles Quint}}|{{langx|it|Carlo V}}|{{langx|nl|Karel V}}|{{langx|ca|Carles V}}|{{langx|la|Carolus V}}}}}}{{efn|'''چارڵزی پێنجەم''' وەک ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان؛ '''چارڵزی یەکەم''' وەک پاشای ئیسپانیا و ئەرشیدۆکی [[نەمسا]]؛ '''چارڵزی دووەم''' وەک دووکی بۆرگۆندی.}} (٢٤ی شوباتی ١٥٠٠ – ٢١ی ئەیلوولی ١٥٥٨) [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز|ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان]] و [[ئەرشیدۆکی نەمسا]] بوو لە ١٥١٩–١٥٥٦، [[پاشای ئیسپانیا]] (وەک '''چارڵزی یەکەم''') بوو لە ١٥١٦–١٥٥٦، [[پاشای سیسیل]] و [[پاشای ناپۆلی|ناپۆلی]] بوو لە ١٥١٦–١٥٥٤، ھەروەھا [[گەورەی ھۆڵەندا]] و [[دووکی بۆرگۆندی]] (وەک '''چارڵزی دووەم''') بوو لە ١٥٠٦–١٥٥٥. ئەو میراتگر و پاشان سەرۆکی ماڵی گەشەسەندووی [[ھابسبۆرگ]] بوو. ناوچە دەسەڵاتدارییەکانی لە [[ئەورووپا]] پێکھاتبوون لە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز]]، کە لە [[شانشینی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]]وە تا [[شانشینی ئیتاڵیا (ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز)|باکووری ئیتاڵیا]] درێژ دەبووەوە لەگەڵ فەرمانڕەوایی بەسەر [[زەوییە میراتییەکانی نەمسا]] و [[وڵاتە نزمەکانی بۆرگۆندی]]، و [[ئیسپانیای ھابسبۆرگ|ئیسپانیا]] لەگەڵ خاوەندارێتییەکانی لە شانشینەکانی [[باشووری ئیتاڵیا]]ی [[شانشینی سیسیل|سیسیل]]، [[شانشینی ناپۆلی|ناپۆلی]]، و [[شانشینی سەردینیا (١٣٢٤–١٧٢٠)|سەردینیا]]. لە کیشوەرەکانی ئەمریکا، ئەو سەرپەرشتی بەردەوامیی [[کۆلۆنیکردنی ئیسپانی بۆ ئەمریکا|کۆلۆنیکردنی ئیسپانی]] و [[کۆلۆنیکردنی ئەڵمانی بۆ ئەمریکا|کۆلۆنیکردنی ئەڵمانی]] کرد کە تەمەنی کورت بوو. [[یەکێتیی کەسی]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی چارڵزی پێنجەم|خاکەکانی ئەورووپا و ئەمریکا]] کە فەرمانڕەوایی دەکردن، یەکەم کۆمەڵە لە خاکەکان بوون کە بە «[[ئەو ئیمپراتۆرییەتەی کە خۆری تێدا ئاوا نابێت]]» ناوزەد کران. چارڵز لە [[ویلایەتی فلاندرز|فلاندرز]] لە ئەرشیدۆکی ھابسبۆرگ [[فیلیپی قۆز]]، کوڕی [[ماکسیمیلیانی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|ماکسیمیلیانی یەکەم]] و [[ماریای بۆرگۆندی]]، و [[جوانای کاستیا]]، منداڵی بچووکی [[ئیزابێلای یەکەمی کاستیا]] و [[فێردیناندی دووەمی ئەراگۆن]]، کە [[پاشا کاتۆلیکەکانی ئیسپانیا]] بوون، لەدایکبوو. وەک میراتگری باپیری و داپیری، چارڵز لە تەمەنێکی گەنجیدا ناوچە دەسەڵاتدارییەکانی خێزانەکەی بە میرات گرت. دوای مردنی باوکی لە ١٥٠٦، ئەو [[ھۆڵەندای ھابسبۆرگ]]ی لە [[وڵاتە نزمەکان]] بە میرات گرت. لە ١٥١٦، بوو بە پاشای ئیسپانیا وەک پاشای ھاوکێشی [[تاجی کاستیا|کاستیا]] و [[تاجی ئەراگۆن|ئەراگۆن]] [[بە مافی دایکی|لەگەڵ دایکییدا]]. خاوەندارێتییەکانی [[ئیسپانیای ھابسبۆرگ|ئیسپانیا]] کۆلۆنییەکانی کاستیا لە [[ھیندی ڕۆژاوای ئیسپانی|دوورگەکانی ڕۆژاوا]] و [[کەناراوەکانی ئیسپانیا]]، و ھەروەھا ناپۆلی، سیسیل و سەردینیای لەخۆ دەگرت. لەکاتی مردنی باپیری باوکی ماکسیمیلیان لە ١٥١٩، ئەو [[زەوییە میراتییەکانی نەمسا]]ی بە میرات گرت و وەک ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان [[ھەڵبژاردنی ئیمپراتۆری ١٥١٩|ھەڵبژێردرا]]. ناوی ئیمپراتۆری ''چارڵزی پێنجەم''ی وەک ناونیشانی سەرەکی خۆی وەرگرت، و خۆی وەک [[شارلمان]]ێکی نوێ ناساند. چارڵز [[چەمکی سەدەکانی ناوەڕاست]]ی [[پاشایەتی گشتگیر]]ی بوژاندەوە. بەبێ پایتەختێکی جێگیر، ٤٠ گەشتی بەناو ئەو قەوارە جیاوازانەدا کرد کە فەرمانڕەوایی دەکردن و چارەکێکی سەردەمی دەسەڵاتداریی خۆی بە گەشتکردن لەناو خاکەکانیدا بەسەر برد. ئەگەرچی ئیمپراتۆرییەتەکەی بە ئاشتی بۆی مابووەوە، بەڵام زۆربەی ژیانی بە جەنگ بەسەر برد، داھاتەکانی بەفیڕۆ دا و قەرزی جێھێشت لە ھەوڵەکانیدا بۆ بەرگریکردن لە یەکپارچەیی ئیمپراتۆریەتیی پیرۆزی ڕۆمان لە [[چاکسازیی پرۆتێستانت]]، فراوانبوونی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]، و لە [[جەنگەکانی ئیتاڵیا|جەنگەکانی لەگەڵ فەڕەنسا]]. چارڵز پارەی لە بانکە ئەڵمانی و ئیتاڵییەکان قەرز کرد و بۆ دانەوەیان پشتی بە سامانی وڵاتە نزمەکان و لێشاوی زیو لە [[ئیسپانیای نوێ]] و [[جێگری پاشای پێروو|پێروو]] دەبەست، کە دوای [[داگیرکردنی ئیمپراتۆریەتیی ئەزتێک لەلایەن ئیسپانیاوە|داگیرکردنی ئەزتێک]] و [[داگیرکردنی ئیمپراتۆریەتیی ئینکا لەلایەن ئیسپانیاوە|ئینکا]] لەلایەن ئیسپانیاوە خرانە ژێر دەسەڵاتی، کە ئەمەش بووە ھۆی [[شۆڕشی نرخ|ھەڵاوسانی بەرفراوان]]. لە [[ئاخن]] وەک [[شانشینی ئەڵمانیا|پاشای ئەڵمانیا]] تاجی لەسەر نرا، چارڵز لایەنگری [[پاپا لیۆی دەیەم]]ی کرد و [[مارتن لۆتەر]]ی وەک یاخیبووێک لە [[ئەنجومەنی وۆرمس]] لە ١٥٢١ ناساند. لە ھەمان ساڵدا، [[فرانسیس پاشای فەڕەنسا|فرانسیسی یەکەمی فەڕەنسا]]، کە بە دەسەڵاتدارییەکانی ھابسبۆرگ دەورە درابوو، [[جەنگی ئیتاڵیا (١٥٢١–١٥٢٦)|جەنگێکی لە ئیتاڵیا]] دەست پێ کرد کە بووە ھۆی دەستگیرکردنی لە [[جەنگی پاویا]] (١٥٢٥). لە ١٥٢٧، [[تاڵانکردنی ڕۆما (١٥٢٧)|ڕۆما تاڵان کرا]] لەلایەن سوپایەکی سەربازە یاخیبووەکانی چارڵزەوە. چارڵز پاشان [[گەمارۆدانی ڤیێنا (١٥٢٩)|بەرگری لە ڤیێنا]] کرد لە بەرامبەر تورکەکان و وەک [[شانشینی ئیتاڵیا (ئیمپراتۆریەتیی پیرۆزی ڕۆمان)|پاشای ئیتاڵیا]] و ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان لەلایەن [[پاپا کلیمێنتی حەوتەم]]ەوە [[تاجنانی چارڵزی پێنجەم|تاجی لەسەر نرا]]. لە ١٥٣٥، دەستی بەسەر [[دووکایەتیی میلان|میلان]]دا گرت و [[داگیرکردنی توونس (١٥٣٥)|توونسی گرت]]. بەڵام [[گەمارۆدانی بودا (١٥٤١)|لەدەستدانی بودا]] لەکاتی ململانێ لەسەر [[شانشینی مەجارستان]] و [[ھەڵمەتی جەزائیر (١٥٤١)|ھەڵمەتی جەزائیر]] لە سەرەتای ١٥٤٠ەکاندا ڕامیارییە دژە عوسمانییەکانی ئەوی شکست پێ ھێنا. دوای چەندین ساڵ لە دانوستان، چارڵز لەگەڵ [[پاپا پۆڵی سێیەم]] گەیشتە ڕێککەوتنێک بۆ ڕێکخستنی [[ئەنجومەنی ترێنت]] (١٥٤٥). ڕەتکردنەوەی شەرعییەتی ئەنجومەنەکە لەلایەن [[یەکێتیی شمانکالدیک]]ی لۆتەرییەوە بووە ھۆی [[جەنگی شمانکالدیک|جەنگێک]]، کە چارڵز تێیدا سەرکەوت. بەڵام [[ھێنریی دووەمی فەڕەنسا]] [[پەیماننامەی چامبۆرد|پشتیوانییەکی نوێی پێشکەش بە دۆزی لۆتەری کرد]] و [[ھاوپەیمانیی فەڕەنسی-عوسمانی|ھاوپەیمانیی فەڕەنسا و عوسمانی]] لەگەڵ [[سوڵتان سولەیمانی قانوونی]] بەھێزتر کرد. دواجار، چارڵز [[ئاشتیی ئۆگسبۆرگ]]ی قبووڵ کرد و پڕۆژە فرەنەتەوەیییەکەی خۆی بە دەستلەکارکێشانەوە لە ١٥٥٦ واز لێ ھێنا کە ناوچە میراتی و ئیمپراتۆرییەکانی لە نێوان ھابسبۆرگە ئیسپانییەکان بە سەرۆکایەتی کوڕەکەی [[فیلیپی دووەمی ئیسپانیا|فیلیپی دووەم]]، و ھابسبۆرگە نەمسایییەکان بە سەرۆکایەتی براکەی [[فێردیناندی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|فێردیناند]] دابەش کرد. لە ١٥٥٧، چارڵز چووە [[کڵێسای یوستێ]] لە [[ئێستریمادورا]] و ساڵێک دواتر لەوێ کۆچی دواییی کرد. ==بنەچە== [[File:Hoftenwalle.JPG|thumb|دەروازەی چوونەژوورەوەی [[پرینسێنھۆف (گێنت)|پرینسێنھۆف]]، کە بە زمانی [[زمانی ھۆڵەندی|ھۆڵەندی]] بە واتای «دادگای شازادەکان» دێت، لە [[گێنت]]، کە چارڵزی پێنجەم تێیدا لەدایکبوو]] چارڵزی نەمسا لە ٢٤ی شوباتی ١٥٠٠ لە [[پرینسێنھۆف (گێنت)|پرینسێنھۆف]]ی [[گێنت]]، شارێکی [[ویلایەتی فلاندرز|فلاندری]] لە [[ھۆڵەندای ھابسبۆرگ]]، لە [[فیلیپی قۆز|فیلیپی نەمسا]] و [[جوانای یەکەمی کاستیا|جوانای تراستامارا]] لەدایکبوو.<ref>''Emperor Charles V: The Growth and Destiny of a Man and of a World-empire'', [[Karl Brandi]]</ref> باوکی، فیلیپ، کە نازناوی «فیلیپی قۆز»ی لێ نرابوو، یەکەم کوڕی [[ماکسیمیلیانی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|ماکسیمیلیانی یەکەم]]، [[ئەرشیدۆکی نەمسا]]، و [[ماریای بۆرگۆندی]]، میراتگری [[وڵاتە نزمەکانی بۆرگۆندی]] بوو. دایکی چارڵز، [[جوانای کاستیا|جوانا]]، کچێکی بچووکی [[فێردیناندی دووەمی ئەراگۆن]] و [[ئیزابێلای یەکەمی کاستیا]]، [[پاشا کاتۆلیکەکانی ئیسپانیا]] لە [[ماڵی تراستامارا]] بوو. ھاوژینییە ڕامیارییەکەی فیلیپ و جوانا بۆ یەکەمجار لە نامەیەکدا کە لەلایەن ماکسیمیلیانەوە بۆ فێردیناند نێردرابوو، وەک بەشێک لە دامەزراندنی ھاوپەیمانییەکی نەمسا-ئیسپانیا دژی [[شانشینی فەڕەنسا]] لە چوارچێوەی [[جەنگەکانی ئیتاڵیا]]دا داڕێژرا.<ref name="ReferenceA">''Emperor, a new life of Charles V'', Geoffrey Parker</ref> لەو ساتەوەی کە لە ١٤٨٦دا بوو بە [[پاشای ڕۆمانەکان]]، ماکسیمیلیانی باپیری باوکی چارڵز ڕامیارییەکی فراوانخوازیی زۆر مەترسیداری لە ڕووی دارایییەوە گرتبووە بەر، کە زۆربەی لەسەر سەرچاوەکانی [[پاشایەتی ھابسبۆرگ|نەمسا]]ی زەوییە میراتییەکان پشتی دەبەست.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Haemers |یەکەم١=Jelle |سەردێڕ=De strijd om het regentschap over Filips de Schone : opstand, facties en geweld in Brugge, Gent en Ieper (1482–1488) |ڕێکەوت=٢٠١٤|شوێن=Gent |ژپنک=٩٧٨-٩٠٣٨٢٢٤٠٠٨|ناونیشان=https://libstore.ugent.be/fulltxt/RUG01/002/181/896/RUG01-002181896_2017_0001_AC.pdf |پەڕەکان=٢٠٣, ٢٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://libstore.ugent.be/fulltxt/RUG01/002/181/896/RUG01-002181896_2017_0001_AC.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەرچەندە زۆرجار لەلایەن کەسانی ترەوە، لەوانەش [[ئێراسمۆسی ڕۆتەردام]]،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=4VGSyEAR3hUC&pg=PP1|سەردێڕ=Erasmus: The Education of a Christian Prince with the Panegyric for Archduke Philip of Austria|یەکەم=Desiderius|دوایین=Erasmus|ڕێکەوت=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٥٨٨١١-٩}}</ref>{{page needed|date=March 2025}} ئاماژەی پێ کراوە کە چارڵزی پێنجەم و ھابسبۆرگەکان ئیمپراتۆرییەتە بەرفراوانەکەیان لە ڕێگەی ڕامیارییە ئاشتیخوازەکانەوە بەدەستھێناوە (کە نموونەکەی وتەی {{lang|la|Bella gerant aliī, tū fēlix Austria nūbe / Nam quae Mars aliīs, dat tibi regna Venus}} یان «با ئەوانی تر جەنگ بکەن، بەڵام تۆ، ئەی نەمسای بەختەوەر، ھاوژینی پێکبھێنە؛ چونکە ئەو شانشینانەی کە مارس دەیدات بەوانی تر، ڤینۆس دەیدات بە تۆ.»، کە دەوترێت لەلایەن [[ماتیاس کۆرڤینوس]]ەوە گوتراوە<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hare |یەکەم=Christopher |ناونیشان=https://archive.org/details/highpuissantprin00hare |سەردێڕ=The high and puissant princess Marguerite of Austria, princess dowager of Spain, duchess dowager of Savoy, regent of the Netherlands |بڵاوکەرەوە=Harper & Brothers |ساڵ=١٩٠٧|پەڕە=[https://archive.org/details/highpuissantprin٠٠hare/page/٤٨ ٤٨]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Ingrao |یەکەم١=Charles W. |سەردێڕ=The Habsburg Monarchy, 1618–1815 |ڕێکەوت= ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨-١١٠٨٤٩٩٢٥٥|پەڕە=٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PcqlDwAAQBAJ&pg=PA4 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|زمان=en}}</ref>)، ماکسیمیلیان و نەوەکانی جەنگی زۆریان کردووە. ماکسیمیلیان لە ماوەی چوار دەیەی فەرمانڕەواییکردنیدا ٢٧ جەنگی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Baumann |یەکەم١=Anette |دوایین٢=Schmidt-von Rhein |یەکەم٢=Georg |سەردێڕ=Kaiser Maximilian I. : Bewahrer und Reformer; [Katalog zur gleichnamigen Ausstellung vom 2.8. bis 31.10.2002 im Reichskammergerichtsmuseum Wetzlar] |ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Paqué |شوێن=Ramstein |ژپنک=٩٧٨-٣٩٣٥٢٧٩٣٣٨|پەڕە=١١٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kWIiAQAAIAAJ}}</ref><ref name=Britannica>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Skjelver |یەکەم١=Danielle Mead |دوایین٢=Wiesflecker |یەکەم٢=Hermann |سەردێڕ=Maximilian I|وێبگە=Encyclopedia Britannica |ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Maximilian-I-Holy-Roman-emperor |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181228184400/https://www.britannica.com/biography/Maximilian-I-Holy-Roman-emperor |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ستراتیژیی گشتیی ئەو بریتی بوو لە تێکەڵکردنی سیستمە ئاڵۆزەکانی ھاوپەیمانی، جەنگەکان، ھەڕەشە سەربازییەکان و پێشنیارەکانی ھاوژینی بۆ بەدیھێنانی تەماحە فراوانخوازییەکانی. دواجار سەرکەوتوو بوو لە ناچارکردنی [[شانشینی بۆھێمیا|بۆھێمیا]]، [[شانشینی مەجارستان|مەجارستان]] و [[تاجی شانشینی پۆڵەندا|پۆڵەندا]] بۆ ملکەچبوون بۆ پلانی فراوانخوازیی ھابسبۆرگەکان.<ref name=Britannica/><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=From Pax Mongolica to Pax Ottomanica: War, Religion and Trade in the Northwestern Black Sea Region (14th–16th Centuries) |ساڵ=٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Brill |ژپنک=٩٧٨-٩٠٠٤٤٢٢٤٤٥|پەڕە=١٩٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=RxfUDwAAQBAJ&pg=PA197 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref>{{sfn|Haemers|2014|p=204}} ئەو ڕاستییەی کە ھاوژینییەکانی نێوان ھابسبۆرگەکان و تراستاماراکان، کە لە بنەڕەتدا وەک ھاوپەیمانییەکی ھاوژینی دژی فەڕەنسا داڕێژرابوو، تاجی [[تاجی کاستیا|کاستیا]] و [[تاجی ئەراگۆن|ئەراگۆن]] دەھێنێتە سەر ھێڵی نێرینەی ماکسیمیلیان، چاوەڕواننەکراو بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Fleming |یەکەم١=Gillian B. |سەردێڕ=Juana I: Legitimacy and Conflict in Sixteenth-Century Castile |ساڵ= ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Springer |ژپنک=٩٧٨-٣٣١٩٧٤٣٤٧٩|پەڕە=٢١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=4E9UDwAAQBAJ&pg=PA21 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Mortimer |یەکەم١=Geoff |سەردێڕ=The Origins of the Thirty Years War and the Revolt in Bohemia, 1618 |ساڵ= ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Springer |ژپنک=٩٧٨-١١٣٧٥٤٣٨٥١|پەڕە=٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=6WJOCgAAQBAJ&pg=PA3 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> گرێبەستی ھاوژینیی نێوان فیلیپ و جوانا لە ١٤٩٥ واژوو کرا، و ئاھەنگەکان لە ١٤٩٦ بەڕێوەچوون. فیلیپ پێشتر [[دووکی بۆرگۆندی]] بوو بە لەبەرچاوگرتنی مردنی ماریا لە ١٤٨٢ (ھەرچەندە خودی [[دووکایەتیی بۆرگۆندی]] بۆ تاجی فەڕەنسا لەدەست درابوو). ئەو ھەروەھا میراتگری دیاریکراوی نەمسا بوو وەک ئەرشیدۆکێکی فەخری. لە بەرامبەردا، جوانا تەنھا سێیەم کەس بوو لە [[پێڕستی جێنشینی]] ئیسپانیا، کە پێش ئەو [[یۆھان، شازادەی ئەستووریاس]]ی برای و [[ئیزابێلای ئەراگۆن، شاژنی پورتوگال|ئیزابێلای ئەراگۆن]]ی خوشکە گەورەی دەھاتن. ھەردوو میراتگری تاجەکانی کاستیا و ئەراگۆن، یۆھان و ئیزابێلا لە ١٤٩٨ کۆچی دوایییان کرد. پاشا کاتۆلیکەکان ئارەزوویان دەکرد شانشینە ئیسپانییەکان لە دەستی ئیبیرییەکاندا بمێننەوە، بۆیە نەوە پورتوگالییەکەیان [[میگێل دا پاز]]یان وەک [[میراتگری گریمانەیی]] ئیسپانیا دەستنیشان کرد بە ناونانی وەک [[شازادەی ئەستووریاس]]؛ بەڵام ئەو لە ١٥٠٠دا لەکاتێکدا کۆرپە بوو کۆچی دواییی کرد.<ref>The Habsburgs: The Rise and Fall of a World Power, [[Martyn Rady]]</ref> ==لەدایکبوون و منداڵی== [[File:Hoftenwalle.JPG|thumb|دەروازەی چوونەژوورەوەی [[پرینسێنھۆف (گێنت)|پرینسێنھۆف]]، کە بە زمانی [[زمانی ھۆڵەندی|ھۆڵەندی]] بە واتای «دادگای شازادەکان» دێت، لە [[گێنت]]، کە چارڵزی پێنجەم تێیدا لەدایکبوو]] دایکی چارڵز لە شوباتی ١٥٠٠ لە ئاھەنگێکی سەمادا ژانی لەدایکبوونی گرت. ئەو بە شانازیی [[چارڵزی ئازا|چارڵزی ئازای بۆرگۆندی]] ناونرا، کە ھەوڵی دابوو [[دەوڵەتی بۆرگۆندی]] بکاتە خاکێکی بەردەوام. کاتێک چارڵز لەدایکبوو، شاعیرێکی دەربار ڕای گەیاند کە خەڵکی گێنت «بۆ ماوەی سێ کاتژمێر لە ھەموو شارەکەدا ھاواریان دەکرد نەمسا و بۆرگۆندی» بۆ ئاھەنگگێڕان بەبۆنەی لەدایکبوونیەوە.<ref name="ReferenceA"/> بە لەبەرچاوگرتنی بارودۆخی بنەماڵەیی، منداڵە تازە لەدایکبووەکە لە بنەڕەتدا تەنھا [[میراتگری دیاریکراو]]ی [[ھۆڵەندای ھابسبۆرگ]] بوو، و ناونیشانی فەخریی [[دووکی لوکسەمبوورگ]]ی پێ درا. ئەو ھەروەھا دووەم کەس بوو لە ڕیزبەندی دووکایەتییەکانی نەمسا، و لە ساڵانی سەرەتای تەمەنیدا تەنھا وەک «چارڵزی گێنت» دەناسرا. ئەو لە [[کاتدراڵی سانت باڤۆ|کڵێسای سانت جۆن]] لەلایەن [[بیشۆپی تۆرنای]] مەعموود کرا. نەجیبزادە بۆرگۆندییەکان [[چارڵزی یەکەمی دی کرۆی]] و [[یۆھانی سێیەمی گلیمێس]] باوکی ڕۆحیی بوون، و [[مارگرێتی یۆرک]] و [[مارگرێتی نەمسا، دووکی ساوۆی|مارگرێتی نەمسا]] کە بە ڕیزبەندی داپیرە گەورەی باوەژن و پور/میمی بوون، دایکی ڕۆحیی بوون. دیارییەکانی مەعموودییەی چارڵز شمشێرێک و کڵاوخوودێک بوون، کە کەلوپەلی نەریتی سوارچاکی بۆرگۆندی بوون و بە ڕیزبەندی نوێنەرایەتی ئامرازی جەنگ و ھێمای ئاشتییان دەکرد.<ref>''Charles V and the end of the Respublica Christiana'', José Hernando Sanchez</ref> مردنی میراتگری گریمانەیی گەنج میگێل دا پاز لە تەممووزی ١٥٠٠ بۆ خاکە ئیبیرییەکانی باپیری و داپیری دایکی، بەو مانایە بوو کە میراتی ئاییندەی چارڵزی ساوایە بە ئەگەرێکی زۆرەوە فراوانتر دەبێت بۆ گرتنەوەی کاستیا، ئەراگۆن، و خاوەندارێتییەکانی ئەودیو دەریاکان لە کیشوەرەکانی ئەمریکا. لە ١٥٠١دا، دایک و باوکی، فیلیپ و جوانا، چارڵزیان لە ژێر چاودێری داپیرە گەورەی باوەژنی فیلیپ، مارگرێتی یۆرک، لە [[مێخلێن]] جێھێشت و چوون بۆ ئیسپانیا. ئامانجی سەرەکییان لە ئەرکە ئیسپانییەکەیاندا ناساندنی جوانا بوو وەک شازادەی ئەستووریاس، بە لەبەرچاوگرتنی مردنی شازادە میگێل ساڵێک پێشتر. ئەوان سەرکەوتوو بوون سەرەڕای ڕووبەڕووبوونەوەی ھەندێک دژایەتی لەلایەن «کۆرتێس»ی کاستیایییەوە، کە دوودڵ بوون لە ڕەخساندنی زەمینە بۆ جێنشینی ھابسبۆرگ. لە ١٥٠٤دا، کاتێک ئیزابێلای دایکی کۆچی دواییی کرد، جوانا بوو بە [[شاژنی کاستیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000017.htm |سەردێڕ=''Cortes de los antiguos reinos de León y de Castilla''; Manuel Colmeiro (1883) |ساڵ=١٨٨٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080610055350/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000017.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|دوایین١=Colmeiro |یەکەم١=Manuel}},{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000016.htm#I_38_ |سەردێڕ=XXIII |ساڵ=١٨٨٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080610055346/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000016.htm#I_38_ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|دوایین١=Colmeiro |یەکەم١=Manuel}}</ref> چارڵز تەنھا لە ١٥٠٣دا باوکی دووبارە بینییەوە لەکاتێکدا دایکی لە ١٥٠٤ گەڕایەوە (دوای لەدایکبوونی [[فێردیناندی یەکەم، ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆمان|فێردیناند]] لە ئیسپانیا). باڵیۆزی ئیسپانیا [[گوتیێرێ گۆمێز دی فوینسالیدا]] ڕای گەیاند کە فیلیپ زۆرجار سەردانی دەکردن و کاتێکی زۆر خۆشیان پێکەوە بەسەر دەبرد. ھەرچەندە ھاوژینییە ناخۆشەکەی ئەو دوو ھاوسەرە و باری دەروونیی ناجێگیری جوانا چەندین گرفتی دروست کرد، کە مانەوەی منداڵەکانی لەگەڵ دایک و باوکیان نائارام کرد.{{sfn|Parker|2019|pp=9, 10}} فیلیپ لە ١٥٠٦دا وەک پاشای کاستیا ناسێندرا. ئەو دوای ماوەیەکی کورت کۆچی دواییی کرد، ڕووداوێک کە دەوترێت جوانای لە ڕووی دەروونییەوە ناجێگیری گەیاندە ئاستی شێتیی تەواو. ئەو لە کۆشکی شاھانەی [[تۆردێسیلاس]] بە گۆشەگیری دوورخرایەوە. فێردیناندی باپیری چارڵز کۆنترۆڵی ھەموو شانشینە ئیسپانییەکانی گرتە دەست، بە بیانووی پاراستنی مافەکانی چارڵز، کە لە ڕاستیدا دەویست لێیان بدزێتەوە. ھاوژینییە نوێیەکەی فێردیناند لەگەڵ [[ژێرمین دی فۆیکس]] نەیتوانی میراتگرێکی زیندووی تراستامارا بۆ تەخت بەرھەم بھێنێت، بۆیە چارڵز وەک میراتگری گریمانەیی خاکە ئیبیرییەکان مایەوە. بە مردنی باوکی و بەندکردنی دایکی، چارڵز بوو بە دووکی بۆرگۆندی و وەک شازادەی ئەستووریاس (میراتگری گریمانەیی کاستیا) و ئەرشیدۆکی فەخری (میراتگری دیاریکراوی [[نەمسا]]) ناسێندرا.<ref>Charles was made honorific Archduke by Maximilian in 1508, and was recognized Prince of Asturias by the Castilian cortes in 1504 and 1510. {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000017.htm |سەردێڕ=''Cortes de los antiguos reinos de León y de Castilla''; Manuel Colmeiro (1883) |ساڵ=١٨٨٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080610055350/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000017.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|دوایین١=Colmeiro |یەکەم١=Manuel}},{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000016.htm#I_38_ |سەردێڕ=XXIII |ساڵ=١٨٨٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080610055346/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/95791734217821695203346/p0000016.htm#I_38_ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|دوایین١=Colmeiro |یەکەم١=Manuel}}</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Charles V, Holy Roman Emperor}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئیسپانیا|ژن|فەڕەنسا}} [[پۆل:مردووانی ١٥٥٨]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٥٠٠]] [[پۆل:Articles with ئیتالی-language sources (it)]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاتینی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی کەتەلۆنی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ھۆلەندی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیتالی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیسپانی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەڵمانی]] 6l0emhnuey6dzra2wil54zdb2vftr35 0 295517 1582249 1582004 2026-05-08T16:40:19Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Utah}} 1582249 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووریی [[یووتا]] ئابوورییەکی جۆراوجۆرە کە پیشەسازییەکانی وەک [[گەشتیاری]]، کانزاکاری، [[وەرزێری|کشتوکاڵ]]، بەرھەمھێنان، [[تەکنۆلۆژیای زانیاری]]، [[زانیاری ماڵی|دارایی]]، و [[پاڵاوگەی نەوت|بەرھەمھێنانی نەوت]] دەگرێتەوە. زۆربەی تێکڕای بەرھەمی ویلایەتی یووتا لە درێژایی واساچ فرۆنت بەرھەم دەھێنرێت، کە [[سەڵت لەیک ستی]]ی پایتەختی ویلایەتەکەی تێدایە. بەپێی نووسینگەی شیکردنەوەی ئابووری، تێکڕای بەرھەمی ویلایەتی یووتا لە ساڵی ٢٠٢٤دا ٣٠٠٫٩ ملیار [[دۆلاری ئەمریکی|دۆلار]] بووە، کە ٢٨ەمین گەورەترینە لە وڵاتەکەدا؛<ref name="beaGDP">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://apps.bea.gov/itable/index.html?appid=70&stepnum=40&Major_Area=3&State=0&Area=XX&TableId=531&Statistic=3&Year=2024&YearBegin=-1&Year_End=-1&Unit_Of_Measure=Levels&Rank=1&Drill=1&nRange=5|سەردێڕ=BEA Interactive Data Application |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref> داھاتی کەسی بۆ ھەر تاکێک ٦٦٬٤٤٣ دۆلار بووە.<ref name="stlFed">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://fred.stlouisfed.org/series/UTPCPI|سەردێڕ=Per Capita Personal Income in Utah |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Utah}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] kllv4s79f5asl85irbfwg2ny62fviyq 0 295518 1582231 1582028 2026-05-08T16:37:19Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Martinique}} 1582231 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Martinique_-_Fort-de-France_Centre-Ville.jpg|alt=Fort-de-France|وێنۆک|فۆرت-دی-فرانس، مارتینیک]] ئابووریی [[مارتینیک]] زۆربەی لەسەر کەرتی خزمەتگوزارییەکان دامەزراوە. کشتوکاڵ نزیکەی ٦٪ی جی دی پیی [[مارتینیک]] و کەرتی پیشەسازیی بچووکیش ١١٪ پێکدەھێنن. بەرھەمھێنانی [[شەکر]] کەمی کردووە، و ئێستا زۆربەی قامیشی شەکر بۆ بەرھەمھێنانی ڕوم بەکاردێت. ھەناردەکردنی مۆز لە زیادبووندایە، کە زۆربەی بۆ فەڕەنسا دەچێت. بەشێکی زۆری پێداویستییەکانی گۆشت، سەوزە، و دانەوێڵە دەبێت ھاوردە بکرێن، کە ئەمەش بەشدارە لە کورتیھێنانێکی درێژخایەنی بازرگانی کە پێویستی بە گواستنەوەی ساڵانەی بڕێکی زۆر لە یارمەتی لە فەڕەنساوە ھەیە. گەشتیاری وەک سەرچاوەیەکی دراوی بیانی گرنگتر بووە لە ھەناردە کشتوکاڵییەکان. زۆرینەی ھێزی کار لە کەرتی خزمەتگوزاری و کارگێڕیدا دامەزراون.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Martinique}} eh2m1d0cnb4fe030exdr6tqrlzo3j2s 0 295521 1582248 1582005 2026-05-08T16:40:09Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Macau}} 1582248 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[ماکاو]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی زۆر پێشکەوتووە، کە لە دوای ڕادەستکردنەوەی بە چین لە ساڵی ١٩٩٩دا وەک یەکێک لە کراوەترین ئابوورییەکانی جیھان ماوەتەوە. ھەناردەی جلوبەرگ و گەشتیاریی پەیوەندیدار بە قومار کۆڵەکەکانی ئابوورییەکەن. لەبەر ئەوەی ماکاو زەوییەکی کشتوکاڵیی کەم و سەرچاوە سروشتییەکی کەمیشی ھەیە، بۆ زۆربەی ھاوردەکانی خۆراک، ئاوی شیرین و وزە پشت بە خاکی سەرەکیی چین دەبەستێت. ژاپۆن و ھۆنگ کۆنگ دابینکەرە سەرەکییەکانی کەرەستە خاوەکان و کاڵا سەرمایەیییەکانن. ئەگەرچی ماکاو بە توندی بەھۆی قەیرانی داراییی ئاسیا لە ١٩٩٧–٩٨ و پاشەکشەی ئابووریی سەرەتای ٢٠٠٠ەکان زیانی بەرکەوت، بەڵام ئابوورییەکەی لە نێوان ٢٠٠١ و ٢٠٠٦دا ساڵانە بە تێکڕا نزیکەی ١٣٫١٪ گەشەی کرد.<ref name="AMCMstat">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.amcm.gov.mo/economic_statistics/economic.htm|سەردێڕ=AMCM |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20121219210637/http://www.amcm.gov.mo/economic_statistics/economic.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Macau}} mwvzxu5sxurt95yqaw01id2basi7760 1582275 1582248 2026-05-08T17:01:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] و [[دەروازە:چین|چین]] 1582275 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[ماکاو]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی زۆر پێشکەوتووە، کە لە دوای ڕادەستکردنەوەی بە چین لە ساڵی ١٩٩٩دا وەک یەکێک لە کراوەترین ئابوورییەکانی جیھان ماوەتەوە. ھەناردەی جلوبەرگ و گەشتیاریی پەیوەندیدار بە قومار کۆڵەکەکانی ئابوورییەکەن. لەبەر ئەوەی ماکاو زەوییەکی کشتوکاڵیی کەم و سەرچاوە سروشتییەکی کەمیشی ھەیە، بۆ زۆربەی ھاوردەکانی خۆراک، ئاوی شیرین و وزە پشت بە خاکی سەرەکیی چین دەبەستێت. ژاپۆن و ھۆنگ کۆنگ دابینکەرە سەرەکییەکانی کەرەستە خاوەکان و کاڵا سەرمایەیییەکانن. ئەگەرچی ماکاو بە توندی بەھۆی قەیرانی داراییی ئاسیا لە ١٩٩٧–٩٨ و پاشەکشەی ئابووریی سەرەتای ٢٠٠٠ەکان زیانی بەرکەوت، بەڵام ئابوورییەکەی لە نێوان ٢٠٠١ و ٢٠٠٦دا ساڵانە بە تێکڕا نزیکەی ١٣٫١٪ گەشەی کرد.<ref name="AMCMstat">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.amcm.gov.mo/economic_statistics/economic.htm|سەردێڕ=AMCM |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20121219210637/http://www.amcm.gov.mo/economic_statistics/economic.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Macau}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|چین}} e5xlacl4a36j34sdtaydzu0kf0bmnit 0 295522 1582247 1582006 2026-05-08T16:39:59Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Afghanistan}} 1582247 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[ئەفغانستان]] خاوەنی [[وڵاتی پەرەئەستێن|ئابوورییەکی پەرەئەستێنە]] کە بە [[ھەژاری|داھات نزم]] و لە نێوان [[وڵاتانی دواکەوتوو|دواکەوتووترینەکانی جیھاندا]] دادەنرێت. بە ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی ٤٣ ملیۆن کەس، نەتەوەکە ١٩٫٦٦ ملیار دۆلار لە [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (GDP) ناوەکی و ١٠١ ملیار دۆلار بەپێی جی دی پیی ھاوتاکانی ھێزی کڕین (PPP) بەرھەم دەھێنێت، تا ساڵی ٢٠٢٦. [[دراو]]ی فەرمیی ئەفغانستان [[ئەفغانی (دراو)|ئەفغانی]] (AFN)یە. [[بانکی ناوەندی|بانکی ناوەندییەکەی]] – کە بە دێ ئەفغانستان بانک ناسراوە – چاودێریی سیاسەتی دراو دەکات. سیستمێکی بانکیی لە گەشەکردندا لەناو وڵاتەکەدا کار دەکات، لەوانە بانکی نێونەتەوەییی ئەفغانستان، بانکی عەزیزی، بانکی نوێی کابول، و بانکی پەشتانی. نەتەوەکە نزیکەی ٢ ملیار دۆلار ھەناردە دەکات، کە بەرھەمە [[وەرزێری|کشتوکاڵییەکان]]، [[کانزایی|کانزایییەکان]] و دەقەکان ٩٤٪ی کۆی ھەناردەکان پێکدەھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.worldbank.org/en/country/afghanistan/publication/afghanistan-economic-monitors|سەردێڕ=Afghanistan Economic Monitor |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=World Bank}}</ref> قەرزی دەرەکییەکەی لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٢٠ەوە نزیکەی ١٫٤ ملیار دۆلار بووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Afghanistan}} [[پۆل:ئابووری ئەفغانستان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 6smrt1vw969ndsvy9a0aemj9apr8po2 1582276 1582247 2026-05-08T17:02:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەفغانستان|ئەفغانستان]] و [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582276 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[ئەفغانستان]] خاوەنی [[وڵاتی پەرەئەستێن|ئابوورییەکی پەرەئەستێنە]] کە بە [[ھەژاری|داھات نزم]] و لە نێوان [[وڵاتانی دواکەوتوو|دواکەوتووترینەکانی جیھاندا]] دادەنرێت. بە ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی ٤٣ ملیۆن کەس، نەتەوەکە ١٩٫٦٦ ملیار دۆلار لە [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (GDP) ناوەکی و ١٠١ ملیار دۆلار بەپێی جی دی پیی ھاوتاکانی ھێزی کڕین (PPP) بەرھەم دەھێنێت، تا ساڵی ٢٠٢٦. [[دراو]]ی فەرمیی ئەفغانستان [[ئەفغانی (دراو)|ئەفغانی]] (AFN)یە. [[بانکی ناوەندی|بانکی ناوەندییەکەی]] – کە بە دێ ئەفغانستان بانک ناسراوە – چاودێریی سیاسەتی دراو دەکات. سیستمێکی بانکیی لە گەشەکردندا لەناو وڵاتەکەدا کار دەکات، لەوانە بانکی نێونەتەوەییی ئەفغانستان، بانکی عەزیزی، بانکی نوێی کابول، و بانکی پەشتانی. نەتەوەکە نزیکەی ٢ ملیار دۆلار ھەناردە دەکات، کە بەرھەمە [[وەرزێری|کشتوکاڵییەکان]]، [[کانزایی|کانزایییەکان]] و دەقەکان ٩٤٪ی کۆی ھەناردەکان پێکدەھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.worldbank.org/en/country/afghanistan/publication/afghanistan-economic-monitors|سەردێڕ=Afghanistan Economic Monitor |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=World Bank}}</ref> قەرزی دەرەکییەکەی لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٢٠ەوە نزیکەی ١٫٤ ملیار دۆلار بووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Afghanistan}} {{شریتی دەروازە|ئەفغانستان|ئابووری}} [[پۆل:ئابووری ئەفغانستان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] fxlwhhmgasuppios702de67qsoa4grw 0 295523 1582246 1582007 2026-05-08T16:39:49Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Finland}} 1582246 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[فینلاند]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]]. خاوەنی بەرھەمێکی بۆ ھەر تاکێکە کە ھاوشێوەی ئابوورییەکانی [[ئەورووپای ڕۆژاوا|ڕۆژاوای ئەورووپایە]] وەک [[ئابووریی فەرەنسا|فەڕەنسا]]، [[ئابووریی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]]، و شانشینی یەکگرتوو. گەورەترین کەرتی ئابووریی فینلاند [[ڕاژە (ئابوورناسی)|کەرتی خزمەتگوزارییە]]، کە ٧٢٫٧٪ی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) وڵاتەکە پێکدەھێنێت؛ بەدوای ئەویشدا بەرھەمھێنان و پاڵاوتن بە ٣١٫٤٪؛ و کەرتی سەرەتایی بە ٢٫٩٪ دێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_kansantalous_en.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٠٧|وێبگە=Statistics Finland}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.statista.com/statistics/328329/employment-by-economic-sector-in-finland/|سەردێڕ=Finland - employment by economic sector 2013-2023 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠١٦|وێبگە=Statista}}</ref> لە نێوان نەتەوەکانی ئۆ ئی سی دیدا، خاوەنی سیستمێکی دڵنیایی کۆمەڵایەتیی زۆر کارا و بەھێزە؛ خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢٩٪ی جی دی پی]] بووە.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]]}}</ref> کەرتی ئابووریی سەرەکیی فینلاند بەرھەمھێنانە. گەورەترین پیشەسازییەکان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_teollisuus_en.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160816220900/http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_teollisuus_en.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٠٧|وێبگە=Statistics Finland}}</ref> بریتین لە [[ئەلەکترۆنیک]] (٢١٫٦٪ - داتای زۆر کۆن)، ئامێر، پێڕاگوێزەکان و بەرھەمە کانزایییە ئەندازیارییەکانی تر (٢١٫١٪)، پیشەسازیی دارستان (١٣٫١٪)، و ماددە کیمیایییەکان (١٠٫٩٪). فینلاند خاوەنی دار و چەندین سەرچاوەی کانزایی و ئاوی شیرینە. [[دارستانناسی]]، کارگەکانی کاغەز، و [[وەرزێری|کەرتی کشتوکاڵ]] (کە باجدەران ساڵانە نزیکەی ٢ ملیار یۆرۆی تێدا خەرج دەکەن) لە ڕووی سیاسییەوە بۆ نیشتەجێیانی گوندەکان ھەستیارن. ناوچەی میترۆپۆلیتانی ھێلسینکی نزیکەی سێیەکی جی دی پی بەرھەم دەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_vaesto_en.html#region/|سەردێڕ=Statistics Finland |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٦|وێبگە=Statistics Finland}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Finland}} [[پۆل:ئابووری فینلاند]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] cm0sx829wefacunfxsghsq5c7xpjy2k 1582277 1582246 2026-05-08T17:02:17Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582277 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[فینلاند]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]]. خاوەنی بەرھەمێکی بۆ ھەر تاکێکە کە ھاوشێوەی ئابوورییەکانی [[ئەورووپای ڕۆژاوا|ڕۆژاوای ئەورووپایە]] وەک [[ئابووریی فەرەنسا|فەڕەنسا]]، [[ئابووریی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]]، و شانشینی یەکگرتوو. گەورەترین کەرتی ئابووریی فینلاند [[ڕاژە (ئابوورناسی)|کەرتی خزمەتگوزارییە]]، کە ٧٢٫٧٪ی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) وڵاتەکە پێکدەھێنێت؛ بەدوای ئەویشدا بەرھەمھێنان و پاڵاوتن بە ٣١٫٤٪؛ و کەرتی سەرەتایی بە ٢٫٩٪ دێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_kansantalous_en.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٠٧|وێبگە=Statistics Finland}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.statista.com/statistics/328329/employment-by-economic-sector-in-finland/|سەردێڕ=Finland - employment by economic sector 2013-2023 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠١٦|وێبگە=Statista}}</ref> لە نێوان نەتەوەکانی ئۆ ئی سی دیدا، خاوەنی سیستمێکی دڵنیایی کۆمەڵایەتیی زۆر کارا و بەھێزە؛ خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢٩٪ی جی دی پی]] بووە.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]]}}</ref> کەرتی ئابووریی سەرەکیی فینلاند بەرھەمھێنانە. گەورەترین پیشەسازییەکان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_teollisuus_en.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160816220900/http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_teollisuus_en.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٠٧|وێبگە=Statistics Finland}}</ref> بریتین لە [[ئەلەکترۆنیک]] (٢١٫٦٪ - داتای زۆر کۆن)، ئامێر، پێڕاگوێزەکان و بەرھەمە کانزایییە ئەندازیارییەکانی تر (٢١٫١٪)، پیشەسازیی دارستان (١٣٫١٪)، و ماددە کیمیایییەکان (١٠٫٩٪). فینلاند خاوەنی دار و چەندین سەرچاوەی کانزایی و ئاوی شیرینە. [[دارستانناسی]]، کارگەکانی کاغەز، و [[وەرزێری|کەرتی کشتوکاڵ]] (کە باجدەران ساڵانە نزیکەی ٢ ملیار یۆرۆی تێدا خەرج دەکەن) لە ڕووی سیاسییەوە بۆ نیشتەجێیانی گوندەکان ھەستیارن. ناوچەی میترۆپۆلیتانی ھێلسینکی نزیکەی سێیەکی جی دی پی بەرھەم دەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.stat.fi/tup/suoluk/suoluk_vaesto_en.html#region/|سەردێڕ=Statistics Finland |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٦|وێبگە=Statistics Finland}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Finland}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئابووری فینلاند]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] lhcu6or8y8zhjj0chjqmgb5pndc5wwe 0 295524 1582232 1582027 2026-05-08T16:37:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Bihar}} 1582232 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[بیھار]] یەکێکە لە خێراترین ویلایەتە گەشەسەندووەکان لە [[ھیندستان]]. بۆ ساڵی ٢٠٢٥–٢٠٢٦، بیھار خەمڵێندراوە کە ڕێژەی گەشەی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] ٢٢٪ بێت. بیھار تا ڕادەیەکی زۆر لەسەر بنەمای خزمەتگوزارییە، ھەرچەندە کشتوکاڵ و پیشەسازیش بە شێوەیەکی بەرچاو بەشدارن. بەپێی نرخەکانی پێشوو، تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ویلایەتەکە بە {{INRConvert|1309155|c}} بۆ ٢٠٢٤–٢٥ خەمڵێندراوە. دوای پێکھێنانی حکوومەتی نوێ لە ویلایەتەکەدا، کابینەی حکوومەتی نیتیش (٢٠٢٥) دەسپێشخەرییەکی پڕ لە تەماحیان بە ناوی "ئابووریی سەردەمی نوێ" بۆ گەشەپێدانی ئابووریی گشتی لە ویلایەتی بیھاردا پێشنیار کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Bihar}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 2n0452co4qvmvyyzv8v8wtwr6n04i7m 0 295526 1582245 1582009 2026-05-08T16:39:39Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Northern Ireland}} 1582245 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووریی ئیرلەندای باکوور بچووکترینی چوار [[وڵاتەکانی شانشینی یەکگرتوو|پێکھێنەرەکەی شانشینی یەکگرتوو]]ە و بچووکترینی دوو دەسەڵاتە دادوەرییەکەی سەر دوورگەی ئیرلەندایە. لە کاتی [[دابەشکردنی ئیرلەندا]] لە ساڵی ١٩٢٢دا، و بۆ ماوەیەک لە دوای ئەوە، [[ئیرلەندای باکوور]] خاوەنی ئابوورییەکی پیشەسازیی باڵادەست بوو، بەتایبەتی لە کەشتیسازی، [[پەت|بەرھەمھێنانی پەت]] و دەق، بەڵام زۆربەی پیشەسازییە قورسەکان لەو کاتەوە بە [[ڕاژە (ئابوورناسی)|خزمەتگوزارییەکان]] شوێنیان گراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.export.org.uk/news/571147/Trade-increases-between-Irish-Republic-and-Northern-Ireland-figures-show-as-firms-avoid-GB-checks.htm|سەردێڕ=Trade increases between Irish Republic and Northern Ireland, figures show, as firms avoid GB checks |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nisra.gov.uk/sites/nisra.gov.uk/files/publications/BESES-Purchases-and-imports-Publication-2018_0.PDF |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231116120225/https://www.nisra.gov.uk/sites/nisra.gov.uk/files/publications/BESES-Purchases-and-imports-Publication-2018_0.PDF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nisra.gov.uk/statistics/business-statistics/broad-economy-sales-and-exports-statistics|سەردێڕ=NI Economic Trade {{!}} Northern Ireland Statistics and Research Agency |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.statista.com/statistics/384096/gdp-of-northern-ireland/|سەردێڕ=Northern Ireland GDP 2023 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/CBP-8173/CBP-8173.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/CBP-8173/CBP-8173.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.economy-ni.gov.uk/news/northern-ireland-broad-economy-sales-and-exports-statistics-goods-and-services-results-2019|سەردێڕ=Northern Ireland Broad Economy Sales and Exports Statistics: Goods and Services Results 2019 {{!}} Department for the Economy |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref> ئابووریی ئیرلەندای باکوور پەیوەندیی بەھێزی لەگەڵ ئابوورییەکانی [[کۆماری ئیرلەندا]] و بەریتانیای مەزندا ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Northern Ireland}} 4t6ehflb4u6g39ghtkj8fyet9z4mumi 1582278 1582245 2026-05-08T17:02:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] و [[دەروازە:شانشینی یەکگرتوو|شانشینی یەکگرتوو]] 1582278 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووریی ئیرلەندای باکوور بچووکترینی چوار [[وڵاتەکانی شانشینی یەکگرتوو|پێکھێنەرەکەی شانشینی یەکگرتوو]]ە و بچووکترینی دوو دەسەڵاتە دادوەرییەکەی سەر دوورگەی ئیرلەندایە. لە کاتی [[دابەشکردنی ئیرلەندا]] لە ساڵی ١٩٢٢دا، و بۆ ماوەیەک لە دوای ئەوە، [[ئیرلەندای باکوور]] خاوەنی ئابوورییەکی پیشەسازیی باڵادەست بوو، بەتایبەتی لە کەشتیسازی، [[پەت|بەرھەمھێنانی پەت]] و دەق، بەڵام زۆربەی پیشەسازییە قورسەکان لەو کاتەوە بە [[ڕاژە (ئابوورناسی)|خزمەتگوزارییەکان]] شوێنیان گراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.export.org.uk/news/571147/Trade-increases-between-Irish-Republic-and-Northern-Ireland-figures-show-as-firms-avoid-GB-checks.htm|سەردێڕ=Trade increases between Irish Republic and Northern Ireland, figures show, as firms avoid GB checks |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nisra.gov.uk/sites/nisra.gov.uk/files/publications/BESES-Purchases-and-imports-Publication-2018_0.PDF |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231116120225/https://www.nisra.gov.uk/sites/nisra.gov.uk/files/publications/BESES-Purchases-and-imports-Publication-2018_0.PDF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nisra.gov.uk/statistics/business-statistics/broad-economy-sales-and-exports-statistics|سەردێڕ=NI Economic Trade {{!}} Northern Ireland Statistics and Research Agency |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.statista.com/statistics/384096/gdp-of-northern-ireland/|سەردێڕ=Northern Ireland GDP 2023 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/CBP-8173/CBP-8173.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/CBP-8173/CBP-8173.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.economy-ni.gov.uk/news/northern-ireland-broad-economy-sales-and-exports-statistics-goods-and-services-results-2019|سەردێڕ=Northern Ireland Broad Economy Sales and Exports Statistics: Goods and Services Results 2019 {{!}} Department for the Economy |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref> ئابووریی ئیرلەندای باکوور پەیوەندیی بەھێزی لەگەڵ ئابوورییەکانی [[کۆماری ئیرلەندا]] و بەریتانیای مەزندا ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Northern Ireland}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|شانشینی یەکگرتوو}} af8in7207j0qqkz9r4ep04qxc7fsphn 0 295530 1582244 1582011 2026-05-08T16:39:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Azerbaijan}} 1582244 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ئابووریی [[ئازەربایجان]] بە توندی بەستراوەتەوە بە ھەناردەی نەوت و گازەوە، بەتایبەتی لە دوای تەواوبوونی بۆریی باکو-تبلیس-جەیھان. گواستنەوە بەرەو بەرھەمھێنانی نەوت لە کۆتایییەکانی نۆوەتەکاندا بووە ھۆی گەشەیەکی ئابووریی خێرا لە ماوەی نێوان ١٩٩٥–٢٠١٤دا.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://documents1.worldbank.org/curated/en/099100009222236784/pdf/P17532606988e2056084e603c9c48ddc618.pdf |وێبگە=World Bank}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ەوە، گەشەی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (GDP) بە شێوەیەکی بەرچاو خاو بووەتەوە.<ref name=":3"/> یەدەگە گەورەکانی [[نەوت]] بەشداربوویەکی سەرەکین لە ئابووریی [[ئازەربایجان]]دا. گاز و نەوت دوو لەسەر سێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ئازەربایجان پێکدەھێنن، کە وای لێدەکات ببێتە یەکێک لە دە پڕپشتبەستووترین ئابوورییەکان بە سووتەمەنیی فۆسیلی لە جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Lo |یەکەم=Joe |ڕێکەوت=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.climatechangenews.com/2023/12/09/oil-reliant-azerbaijan-chosen-to-host-cop29-climate-talks/|سەردێڕ=Oil-reliant Azerbaijan chosen to host Cop29 climate talks |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Climate Home News |زمان=en}}</ref> گاز و نەوت ٩٠٪ی داھاتی ھەناردەکردنی ئازەربایجان و ٦٠٪ی دارایییەکانی پێکدەھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.ft.com/content/c1e13d08-9917-44d3-bd63-5916a320e451 |وێبگە=www.ft.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Azerbaijan}} [[پۆل:ئابووری ئازەربایجان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] roi09efvh9ejjjgi818krk7qsj7wm9a 1582279 1582244 2026-05-08T17:02:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئازەربایجان|ئازەربایجان]] و [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582279 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ئابووریی [[ئازەربایجان]] بە توندی بەستراوەتەوە بە ھەناردەی نەوت و گازەوە، بەتایبەتی لە دوای تەواوبوونی بۆریی باکو-تبلیس-جەیھان. گواستنەوە بەرەو بەرھەمھێنانی نەوت لە کۆتایییەکانی نۆوەتەکاندا بووە ھۆی گەشەیەکی ئابووریی خێرا لە ماوەی نێوان ١٩٩٥–٢٠١٤دا.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://documents1.worldbank.org/curated/en/099100009222236784/pdf/P17532606988e2056084e603c9c48ddc618.pdf |وێبگە=World Bank}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ەوە، گەشەی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (GDP) بە شێوەیەکی بەرچاو خاو بووەتەوە.<ref name=":3"/> یەدەگە گەورەکانی [[نەوت]] بەشداربوویەکی سەرەکین لە ئابووریی [[ئازەربایجان]]دا. گاز و نەوت دوو لەسەر سێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی ئازەربایجان پێکدەھێنن، کە وای لێدەکات ببێتە یەکێک لە دە پڕپشتبەستووترین ئابوورییەکان بە سووتەمەنیی فۆسیلی لە جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Lo |یەکەم=Joe |ڕێکەوت=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.climatechangenews.com/2023/12/09/oil-reliant-azerbaijan-chosen-to-host-cop29-climate-talks/|سەردێڕ=Oil-reliant Azerbaijan chosen to host Cop29 climate talks |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Climate Home News |زمان=en}}</ref> گاز و نەوت ٩٠٪ی داھاتی ھەناردەکردنی ئازەربایجان و ٦٠٪ی دارایییەکانی پێکدەھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.ft.com/content/c1e13d08-9917-44d3-bd63-5916a320e451 |وێبگە=www.ft.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Azerbaijan}} {{شریتی دەروازە|ئازەربایجان|ئابووری}} [[پۆل:ئابووری ئازەربایجان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 557vx66m86zqo6sk15ezcvshzazzfdo 0 295531 1582234 1582024 2026-05-08T16:37:49Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Moldova}} 1582234 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[مۆلدۆڤا]] خاوەنی ئابوورییەکی پەرەئەستێن و داھات مامناوەندی بەرزە. وڵاتێکی [[ئەورووپای ڕۆژھەڵات]]ی دەورەدراو بە وشکانییە، کە لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ئوکراینا]] و لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[ڕۆمانیا]] ھاوسنوورە. کۆمارێکی پێشووی سۆڤیەتە و کاندیدی ئەندامێتییە لە [[یەکێتیی ئەورووپا]].<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Moldova}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] q65jqghzsa2bg3ys4ezonzvvtkf8ik2 1582286 1582234 2026-05-08T17:03:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582286 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[مۆلدۆڤا]] خاوەنی ئابوورییەکی پەرەئەستێن و داھات مامناوەندی بەرزە. وڵاتێکی [[ئەورووپای ڕۆژھەڵات]]ی دەورەدراو بە وشکانییە، کە لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ئوکراینا]] و لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[ڕۆمانیا]] ھاوسنوورە. کۆمارێکی پێشووی سۆڤیەتە و کاندیدی ئەندامێتییە لە [[یەکێتیی ئەورووپا]].<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Moldova}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] n8w7n6llp3i2gmllxwfsv72phmw6m2x 0 295532 1582169 1582012 2026-05-08T12:02:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582169 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووریی تۆرۆنتۆ گەورەترین بەشداربووی [[ئابووری کەنەدا|ئابووریی کەنەدا]]یە، بە ٢٠٪ی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|جی دی پی]] نیشتمانی، و چەقێکی ئابووریی گرنگە لە [[ئابووری جیھان|ئابووریی جیھاندا]].<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Invest Toronto |ناونیشان=http://investtoronto.ca/InvestAssets/PDF/Reports/2014-annual-report.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠١٦|وێبگە=Invest Toronto}}</ref> [[تۆرۆنتۆ]] ناوەندێکی [[بازرگانی]]، دابەشکردن، [[زانیاری ماڵی|دارایی]] و پیشەسازییە. ئەوە ناوەندی بانکی و ئاڵوگۆڕی پشکی کەنەدایە و خاڵی سەرەکیی کۆفرۆشی و دابەشکردنی وڵاتەکەیە. دەوڵەمەندیی ئۆنتاریۆ لە کەرەستە خاوەکان و وزەی کارەبای ئاوی، تۆرۆنتۆی کردووەتە ناوەندێکی سەرەکیی پیشەسازی. ناوچەی میترۆپۆلیتانی تۆرۆنتۆی گەورە زیاتر لە نیوەی کاڵا بەرھەمھێنراوەکانی کەنەدا بەرھەم دەھێنێت. ئابووریی تۆرۆنتۆ لە ساڵی ٢٠٠٩وە خاوەنی ڕێژەی گەشەی جی دی پی ٢٫٤ لەسەد بووە ساڵانە، کە پێش تێکڕای نیشتمانی کەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=3610046801|سەردێڕ=Gross domestic product (GDP) at basic prices, by census metropolitan area (CMA) |وێبگە=Statistics Canada}}</ref> ژمارەی دانیشتووانی تۆرۆنتۆ ٣٫٠٢٥ ملیۆن کەس بووە تا ساڵی ٢٠٢٢، لەکاتێکدا ژمارەی دانیشتووانی ناوچەی میترۆپۆلیتانی سەرژمێریی تۆرۆنتۆ ٦٫٤٧ ملیۆن بووە لە ھەمان ساڵدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.toronto.ca/city-government/data-research-maps/toronto-at-a-glance/|سەردێڕ=Toronto at a Glance |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=City of Toronto |زمان=en-CA}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} parkpjiigsftip04vb1ns7ko044dbbw 1582219 1582169 2026-05-08T16:12:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Toronto}} 1582219 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووریی تۆرۆنتۆ گەورەترین بەشداربووی [[ئابووری کەنەدا|ئابووریی کەنەدا]]یە، بە ٢٠٪ی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|جی دی پی]] نیشتمانی، و چەقێکی ئابووریی گرنگە لە [[ئابووری جیھان|ئابووریی جیھاندا]].<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Invest Toronto |ناونیشان=http://investtoronto.ca/InvestAssets/PDF/Reports/2014-annual-report.pdf|سەردێڕ=Wayback Machine |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠١٦|وێبگە=Invest Toronto}}</ref> [[تۆرۆنتۆ]] ناوەندێکی [[بازرگانی]]، دابەشکردن، [[زانیاری ماڵی|دارایی]] و پیشەسازییە. ئەوە ناوەندی بانکی و ئاڵوگۆڕی پشکی کەنەدایە و خاڵی سەرەکیی کۆفرۆشی و دابەشکردنی وڵاتەکەیە. دەوڵەمەندیی ئۆنتاریۆ لە کەرەستە خاوەکان و وزەی کارەبای ئاوی، تۆرۆنتۆی کردووەتە ناوەندێکی سەرەکیی پیشەسازی. ناوچەی میترۆپۆلیتانی تۆرۆنتۆی گەورە زیاتر لە نیوەی کاڵا بەرھەمھێنراوەکانی کەنەدا بەرھەم دەھێنێت. ئابووریی تۆرۆنتۆ لە ساڵی ٢٠٠٩وە خاوەنی ڕێژەی گەشەی جی دی پی ٢٫٤ لەسەد بووە ساڵانە، کە پێش تێکڕای نیشتمانی کەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=3610046801|سەردێڕ=Gross domestic product (GDP) at basic prices, by census metropolitan area (CMA) |وێبگە=Statistics Canada}}</ref> ژمارەی دانیشتووانی تۆرۆنتۆ ٣٫٠٢٥ ملیۆن کەس بووە تا ساڵی ٢٠٢٢، لەکاتێکدا ژمارەی دانیشتووانی ناوچەی میترۆپۆلیتانی سەرژمێریی تۆرۆنتۆ ٦٫٤٧ ملیۆن بووە لە ھەمان ساڵدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.toronto.ca/city-government/data-research-maps/toronto-at-a-glance/|سەردێڕ=Toronto at a Glance |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=City of Toronto |زمان=en-CA}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Toronto}} 44y2wparav3efxyy2juoj3hffljgsh4 0 295534 1582341 1582036 2026-05-08T20:04:07Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582341 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} ئابووریی ئیرلەندا دەکرێت ئاماژە بێت بۆ: * [[ئابووریی کۆماری ئیرلەندا]]، ئابووریی دەوڵەتێکی سەروەر لە ئەورووپا * [[ئابووریی ئیرلەندای باکوور]]، ئابووریی بەشێک لە شانشینی یەکگرتوو [[پۆل:پەڕەکانی ڕوونکردنەوە]] kh3po6om4hhinofzlcvr4xch1mj3h9v 0 295536 1582243 1582013 2026-05-08T16:39:19Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Botswana}} 1582243 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[بۆتسوانا]] خاوەنی [[وڵاتی پەرەئەستێن|ئابوورییەکی پەرەئەستێنە]] کە بە داھات مامناوەندی بەرز دادەنرێت. گەشەی دامەزراندن لە کەرتی تایبەتدا لە ماوەی ٣٠ ساڵی یەکەمی سەربەخۆیی وڵاتەکەدا ساڵانە بە تێکڕا نزیکەی ١٠٪ بووە. دوای ماوەیەک لە سستی لە سەرەتای سەدەی ٢١دا، ئابووریی [[بۆتسوانا]] ئاستێکی بەرزی گەشەی تۆمار کرد، کە گەشەی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی لە ئامانجەکانی ٦–٧٪ زیاتر بوو. گەشەی ئابووری لە کۆتایییەکانی شەستەکانەوە ھاوتا بووە لەگەڵ ھەندێک لە گەورەترین ئابوورییەکانی [[ئابووریی ئاسیا|ئاسیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Leith|یەکەم=J. Clark|ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/j.ctt80xfp|سەردێڕ=Why Botswana Prospered|ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=McGill-Queen's University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٧٣٥-٢٨٢٠-٨|پەڕەکان=ix-٢|jstor=j.ctt80xfp}}</ref> حکوومەت بە بەردەوامی زیادەی بوودجەی پاراستووە و خاوەنی یەدەگێکی زۆری دراوی بیانییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://documents.worldbank.org/curated/en/489431468012950282/pdf/95304-REPLACEMENT-SCD-P150575-PUBLIC-Botswana-Systematic-Country-Diagnostic-Report.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://documents.worldbank.org/curated/en/489431468012950282/pdf/95304-REPLACEMENT-SCD-P150575-PUBLIC-Botswana-Systematic-Country-Diagnostic-Report.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤٦ی 31ی ٤٨٩٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Botswana}} ayy8aqh3ppw1ansomemr5arjrc4qbso 1582281 1582243 2026-05-08T17:02:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەفریقا|ئەفریقا]] و [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582281 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[بۆتسوانا]] خاوەنی [[وڵاتی پەرەئەستێن|ئابوورییەکی پەرەئەستێنە]] کە بە داھات مامناوەندی بەرز دادەنرێت. گەشەی دامەزراندن لە کەرتی تایبەتدا لە ماوەی ٣٠ ساڵی یەکەمی سەربەخۆیی وڵاتەکەدا ساڵانە بە تێکڕا نزیکەی ١٠٪ بووە. دوای ماوەیەک لە سستی لە سەرەتای سەدەی ٢١دا، ئابووریی [[بۆتسوانا]] ئاستێکی بەرزی گەشەی تۆمار کرد، کە گەشەی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی لە ئامانجەکانی ٦–٧٪ زیاتر بوو. گەشەی ئابووری لە کۆتایییەکانی شەستەکانەوە ھاوتا بووە لەگەڵ ھەندێک لە گەورەترین ئابوورییەکانی [[ئابووریی ئاسیا|ئاسیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Leith|یەکەم=J. Clark|ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/j.ctt80xfp|سەردێڕ=Why Botswana Prospered|ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=McGill-Queen's University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٧٣٥-٢٨٢٠-٨|پەڕەکان=ix-٢|jstor=j.ctt80xfp}}</ref> حکوومەت بە بەردەوامی زیادەی بوودجەی پاراستووە و خاوەنی یەدەگێکی زۆری دراوی بیانییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://documents.worldbank.org/curated/en/489431468012950282/pdf/95304-REPLACEMENT-SCD-P150575-PUBLIC-Botswana-Systematic-Country-Diagnostic-Report.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://documents.worldbank.org/curated/en/489431468012950282/pdf/95304-REPLACEMENT-SCD-P150575-PUBLIC-Botswana-Systematic-Country-Diagnostic-Report.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤٦ی 31ی ٤٨٩٤|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Botswana}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری}} c7sxtqzh4giumw7bm7eboouu65mr076 0 295537 1582235 1582022 2026-05-08T16:37:59Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Kazan}} 1582235 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[کازان]] یەکێکە لە گەورەترین ناوەندە پیشەسازی و دارایییەکانی ڕووسیا، و شارێکی پێشەنگی ناوچەی ئابووری ڤۆڵگایە لە بیناسازی و وەبەرھێنانی کەڵەکەبوودا. کۆی سەرمایەی بانکیی بانکەکانی کازان سێیەمە لە ڕووسیادا.{{ژێدەر پێویستە|date=December 2015}} پیشەسازییە سەرەکییەکانی شارەکە بریتین لە: ئەندازیاریی میکانیکی، کیمیایی، پێترۆکیمیایی، پیشەسازییە سووکەکان و خۆراک. ئابوورییەکی داھێنەرانە لەلایەن گەورەترین ئای تی پارک لە ڕووسیا نوێنەرایەتی دەکرێت کە یەکێکە لە گەورەترینەکانی جۆری خۆی لە نێوان پارکە زانستییەکانی ئەورووپای ڕۆژھەڵاتدا. کازان لە ڕیزبەندی ١٧٤ەمین (بەرزترین لە ڕووسیا) لە ڕاپرسیی جیھانیی کوالێتی ژیانی مێرسەر دایە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Kazan}} [[پۆل:کازان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 00h3t70ui2wr1r8iekae6g3tg8ben4j 0 295538 1582242 1582014 2026-05-08T16:39:09Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Edinburgh}} 1582242 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[ئێدینبەرە]]، پایتەختی [[سکۆتلاند]]، لە پێوەرەکانی ناوەندە دارایییە جیھانییەکان لە ساڵی ٢٠٢٠دا وەک ١٣ەمین گەورەترین ناوەندی دارایی لە ئاستی نێونەتەوەیی و ٤ەمین گەورەترین ناوەندی دارایی لە ئەورووپادا ڕیزبەندی کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://scottishfinancialreview.com/2020/09/25/edinburgh-4th-in-europe-in-new-financial-centres-index/|سەردێڕ=Edinburgh 4th in Europe in new Financial Centres index – Scottish Financial Review}}</ref> ئابووری ئێدینبەرە وەک بزوێنەرێکی [[ئابووریی سکۆتلەند|ئابووریی سکۆتلاند]] و ھەروەھا ئابووریی فراوانتری شانشینی یەکگرتوو دەناسرێت، کە دووەم گەورەترین ناوەندی دارایییە لە شانشینی یەکگرتوودا لە دوای [[لەندەن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.edinburgh-inspiringcapital.com |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Edinburgh Inspiring Capital}}</ref> ئێدینبەرە بە بەردەوامی یەکێک بووە لە خۆشگوزەرانترین بەشەکانی وڵات و بەھێزترین ئابووریی لە نێوان ھەر شارێکی شانشینی یەکگرتوودا لە دەرەوەی لەندەن ھەیە.<ref>''Why Invest in Edinburgh'' {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.edinburgh-inspiringcapital.com/invest/why_invest_in_edinburgh.aspx|سەردێڕ=Account Suspended |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131015035613/http://www.edinburgh-inspiringcapital.com/invest/why_invest_in_edinburgh.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}} Edinburgh City Council Capital Review</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣دا، [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر کەسێک]]ی کە ٦٩٬٨٠٩ پاوەند بوو، بۆ یەکەمجار لە ھی لەندەنی تێپەڕاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ons.gov.uk/file?uri=/economy/grossdomesticproductgdp/datasets/regionalgrossdomesticproductallnutslevelregions/1998to2023/regionalgrossdomesticproductgdpbyallinternationalterritoriallevelitlregions.xlsx |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|لە=Table 7: Gross domestic product (GDP) per head at current market prices, pounds}}</ref> گۆڤاری ئێف دی ئای مەکازینی فاینانشاڵ تایمز، ئێدینبەرەی وەک "باشترین شاری گەورەی ئەورووپی بۆ داھاتوو" و "باشترین ستراتیژیی وەبەرھێنانی ڕاستەوخۆی بیانی (شاری گەورە)" بۆ ساڵانی ٢٠١٢/١٣ ناوبردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.fdiintelligence.com/index.php/Info/What-s-New/Press-releases/fDi-European-Cities-Regions-of-the-Future-2012-13 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160324022728/http://www.fdiintelligence.com/index.php/Info/What-s-New/Press-releases/fDi-European-Cities-Regions-of-the-Future-2012-13 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣}}</ref> شارەکە بە بەردەوامی وەک یەکێک لە جەمسەرە پیشەسازییە سەرەکییەکانی سکۆتلاند ڕیزبەندی دەکرێت، کە ھێزێکی کاری دامەزراوی نزیکەی ٤٨٬٠٣٠ کەسی لە سەرانسەری شارەکەدا ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://scottishbusinessnews.net/scotland-retains-status-as-the-uks-second-largest-international-financial-hub/|سەردێڕ=Scotland retains status as the UK's second largest international financial hub - Scottish Business News |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Scottish Business News}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Edinburgh}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 0hy2oc5mzqd09fcdjtk6zshfgl5og1j 1582282 1582242 2026-05-08T17:02:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582282 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[ئێدینبەرە]]، پایتەختی [[سکۆتلاند]]، لە پێوەرەکانی ناوەندە دارایییە جیھانییەکان لە ساڵی ٢٠٢٠دا وەک ١٣ەمین گەورەترین ناوەندی دارایی لە ئاستی نێونەتەوەیی و ٤ەمین گەورەترین ناوەندی دارایی لە ئەورووپادا ڕیزبەندی کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://scottishfinancialreview.com/2020/09/25/edinburgh-4th-in-europe-in-new-financial-centres-index/|سەردێڕ=Edinburgh 4th in Europe in new Financial Centres index – Scottish Financial Review}}</ref> ئابووری ئێدینبەرە وەک بزوێنەرێکی [[ئابووریی سکۆتلەند|ئابووریی سکۆتلاند]] و ھەروەھا ئابووریی فراوانتری شانشینی یەکگرتوو دەناسرێت، کە دووەم گەورەترین ناوەندی دارایییە لە شانشینی یەکگرتوودا لە دوای [[لەندەن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.edinburgh-inspiringcapital.com |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Edinburgh Inspiring Capital}}</ref> ئێدینبەرە بە بەردەوامی یەکێک بووە لە خۆشگوزەرانترین بەشەکانی وڵات و بەھێزترین ئابووریی لە نێوان ھەر شارێکی شانشینی یەکگرتوودا لە دەرەوەی لەندەن ھەیە.<ref>''Why Invest in Edinburgh'' {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.edinburgh-inspiringcapital.com/invest/why_invest_in_edinburgh.aspx|سەردێڕ=Account Suspended |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131015035613/http://www.edinburgh-inspiringcapital.com/invest/why_invest_in_edinburgh.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}} Edinburgh City Council Capital Review</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣دا، [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر کەسێک]]ی کە ٦٩٬٨٠٩ پاوەند بوو، بۆ یەکەمجار لە ھی لەندەنی تێپەڕاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ons.gov.uk/file?uri=/economy/grossdomesticproductgdp/datasets/regionalgrossdomesticproductallnutslevelregions/1998to2023/regionalgrossdomesticproductgdpbyallinternationalterritoriallevelitlregions.xlsx |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|لە=Table 7: Gross domestic product (GDP) per head at current market prices, pounds}}</ref> گۆڤاری ئێف دی ئای مەکازینی فاینانشاڵ تایمز، ئێدینبەرەی وەک "باشترین شاری گەورەی ئەورووپی بۆ داھاتوو" و "باشترین ستراتیژیی وەبەرھێنانی ڕاستەوخۆی بیانی (شاری گەورە)" بۆ ساڵانی ٢٠١٢/١٣ ناوبردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.fdiintelligence.com/index.php/Info/What-s-New/Press-releases/fDi-European-Cities-Regions-of-the-Future-2012-13 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160324022728/http://www.fdiintelligence.com/index.php/Info/What-s-New/Press-releases/fDi-European-Cities-Regions-of-the-Future-2012-13 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣}}</ref> شارەکە بە بەردەوامی وەک یەکێک لە جەمسەرە پیشەسازییە سەرەکییەکانی سکۆتلاند ڕیزبەندی دەکرێت، کە ھێزێکی کاری دامەزراوی نزیکەی ٤٨٬٠٣٠ کەسی لە سەرانسەری شارەکەدا ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://scottishbusinessnews.net/scotland-retains-status-as-the-uks-second-largest-international-financial-hub/|سەردێڕ=Scotland retains status as the UK's second largest international financial hub - Scottish Business News |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Scottish Business News}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Edinburgh}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] hln0gs9p02cl59rundgf236l76avmg9 0 295539 1582241 1582015 2026-05-08T16:38:59Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of North Rhine-Westphalia}} 1582241 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Thyssen-Krupp-Quartier-Teilansicht-Essen-2013.jpg|وێنۆک|بارەگای سەرەکی تیسێن-کرووپ لە [[ئێسن]]]] [[ڕاینی باکوور-وێستفالیا]] (ئێن ئاڕ دەبلیوو) بە بەردەوامی بزوێنەری ئابووریی [[ئەڵمانیا]] بووە، کە گەورەترین ئابووریی لە نێوان ویلایەتەکانی ئەڵمانیادا ھەیە بەپێی ئامارەکانی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Campbell |یەکەم=Eric |ناونیشان=https://www.land.nrw/en/economy-north-rhine-westphalia |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=NRW}}</ref> ئەگەر ڕاینی باکوور-وێستفالیا وڵاتێکی سەروەر بووایە، ئابوورییەکی دەبوو کە بەراورد دەکرێت بە [[ئابووری عەرەبستانی سعوودی|ئابووریی عەرەبستانی سعوودی]] لە ڕووی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) ناوەکی تا ساڵی ٢٠١٤.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kaiser |یەکەم=Arvid |ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.manager-magazin.de/unternehmen/artikel/a-953549.html|سەردێڕ=Wirtschaftsvergleich: Bayern wie die Schweiz, Bremen wie Jemen |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[Manager Magazin]] |زمان=de}}</ref> لە نێوان ھەموو [[ویلایەتەکانی ئەڵمانیا|ویلایەتەکانی ئەڵمانیادا]]، زۆرترین پارەی دەرەوە لە ڕاینی باکوور-وێستفالیادا وەبەرھێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.land.nrw/de/nordrhein-westfalen-ist-top/stark |ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=www.land.nrw |زمان=de}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of North Rhine-Westphalia}} 3020oxop76o53t2ka0ml1lzzhdqcftb 0 295540 1582175 1581929 2026-05-08T12:03:34Z AramBot 39807 بۆت: پارامەترە دووبارەکان کە ھەمان نرخیان ھەیە لابران (بێجگە لە کۆتا دانە) (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582175 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''تیروڤانانتەپورام'''، کە بە '''تریڤاندروم'''یش ناسراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Thiruvananthapuram|سەردێڕ=Thiruvananthapuram {{!}} Capital, History, & Temple {{!}} Britannica |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=Encyclopedia Britannica |زمان=en}}</ref><ref name="districtprofile">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://trivandrum.nic.in/en/about-district/|سەردێڕ=About District {{!}} District Thiruvananthapuram, Government of Kerala {{!}} India|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=District Administration Thiruvananthapuram}}</ref> [[پایتەخت]]ی ویلایەتی [[کێرالا]]ی ھیندستانە. تا ساڵی ٢٠١١، کۆمەڵەی شارەوانیی تیروڤانانتەپورام ٩٥٧٬٧٣٠ کەس دانیشتووی لەسەر ڕووبەری ٢١٤٫٨٦ کیلۆمەتر دووجا ھەبووە،<ref name="citypop">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tmc.lsgkerala.gov.in/index.php/en/general-information|سەردێڕ=General Information {{!}} City Of Thiruvananthapuram |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=Thiruvananthapuram Municipal Corporation}}</ref> کە وای لێکردووە ببێتە پڕدانیشتووترین شاری کێرالا.<ref name="districtprofile"/> ناوچەی میترۆپۆلیتانی گەورەی تیروڤانانتەپورام زیاتر لە ١٫٧ ملیۆن دانیشتووی لە ناوچەیەکی ٥٤٣ کیلۆمەتر دووجاییدا ھەیە.<ref name="uapop">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42876/download/46544/CLASS_I.xlsx |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=Census India}}</ref> تیروڤانانتەپورام یەکێکە لەو کەمە شارانەی ھیندستان کە وەک پایتەخت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://trivandrum.nic.in/en/about-district/|سەردێڕ=About District {{!}} District Thiruvananthapuram, Government of Kerala {{!}} India}}</ref> شارێکی کەلەپووری،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.outlookmoney.com/retirement/spend/travel/discovering-thiruvananthapuram-a-blend-of-culture-nature-and-heritage|سەردێڕ=Discovering Thiruvananthapuram: A Blend Of Culture, Nature, and Heritage}}</ref> شارێکی دەریایی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://vizhinjamport.in/visl/|سەردێڕ=About Vizhinjam International Seaport Limited (VISL)}}</ref> شارێکی تەکنەلۆژیای زانیاری،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://technopark.in/discover-technopark-the-iconic-it-park-in-trivandrum|سەردێڕ=Discover Technopark: The Iconic IT Park in Trivandrum}}</ref> شارێکی توێژینەوەی بۆشایی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.isro.gov.in/VSSC.html|سەردێڕ=Vikram Sarabhai Space Centre (VSSC)}}</ref> شارێکی بەرگری، شارێکی تەکنەلۆژیای ئۆتۆمبێل،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://neosciencehub.com/thiruvananthapurams-rise-as-a-global-automotive-hub/|سەردێڕ=Thiruvananthapuram's Rise as a Global Automotive Hub - Neo Science Hub}}</ref> شارێکی زانستی ژیان،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bio360.in/|سەردێڕ=BIO 360 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=www.bio360.in}}</ref> شارێکی گەشتیاری،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/thiruvananthapuram|سەردێڕ=Thiruvananthapuram Tourism}}</ref> و شارێک کە بە دامەزراوەکانی توێژینەوە و گەشەپێدان ناسراوە، کار دەکات. ھەروەھا لە نێوان ئەو کەمە شارانەی جیھاندایە کە ھەم فڕوخانەیەکی نێونەتەوەیی و ھەم بەندەرێکی دەریایی نێونەتەوەیی لە ناو شارەکەدا و لە نزیکییەکی زۆری ناوەندی شارەکەدا ھەڵکەوتوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://kspcb.kerala.gov.in/assets/uploads/widget/public_hearing_files/Vizhinjam_Port_(Phase_IIIII)_-Draft_EIA_Report.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=Vizhinjam Port Official Website |پەڕە=٣٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ھیندستان]] [[پۆل:شارە بەندەرییەکانی ھیندستان]] [[پۆل:گەورە شارەکانی ھیندستان]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] m2hczduqpfc25god342tww8p2a7z6ck 1582215 1582175 2026-05-08T16:11:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Thiruvananthapuram}} 1582215 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''تیروڤانانتەپورام'''، کە بە '''تریڤاندروم'''یش ناسراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Thiruvananthapuram|سەردێڕ=Thiruvananthapuram {{!}} Capital, History, & Temple {{!}} Britannica |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=Encyclopedia Britannica |زمان=en}}</ref><ref name="districtprofile">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://trivandrum.nic.in/en/about-district/|سەردێڕ=About District {{!}} District Thiruvananthapuram, Government of Kerala {{!}} India|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=District Administration Thiruvananthapuram}}</ref> [[پایتەخت]]ی ویلایەتی [[کێرالا]]ی ھیندستانە. تا ساڵی ٢٠١١، کۆمەڵەی شارەوانیی تیروڤانانتەپورام ٩٥٧٬٧٣٠ کەس دانیشتووی لەسەر ڕووبەری ٢١٤٫٨٦ کیلۆمەتر دووجا ھەبووە،<ref name="citypop">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tmc.lsgkerala.gov.in/index.php/en/general-information|سەردێڕ=General Information {{!}} City Of Thiruvananthapuram |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=Thiruvananthapuram Municipal Corporation}}</ref> کە وای لێکردووە ببێتە پڕدانیشتووترین شاری کێرالا.<ref name="districtprofile"/> ناوچەی میترۆپۆلیتانی گەورەی تیروڤانانتەپورام زیاتر لە ١٫٧ ملیۆن دانیشتووی لە ناوچەیەکی ٥٤٣ کیلۆمەتر دووجاییدا ھەیە.<ref name="uapop">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42876/download/46544/CLASS_I.xlsx |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=Census India}}</ref> تیروڤانانتەپورام یەکێکە لەو کەمە شارانەی ھیندستان کە وەک پایتەخت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://trivandrum.nic.in/en/about-district/|سەردێڕ=About District {{!}} District Thiruvananthapuram, Government of Kerala {{!}} India}}</ref> شارێکی کەلەپووری،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.outlookmoney.com/retirement/spend/travel/discovering-thiruvananthapuram-a-blend-of-culture-nature-and-heritage|سەردێڕ=Discovering Thiruvananthapuram: A Blend Of Culture, Nature, and Heritage}}</ref> شارێکی دەریایی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://vizhinjamport.in/visl/|سەردێڕ=About Vizhinjam International Seaport Limited (VISL)}}</ref> شارێکی تەکنەلۆژیای زانیاری،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://technopark.in/discover-technopark-the-iconic-it-park-in-trivandrum|سەردێڕ=Discover Technopark: The Iconic IT Park in Trivandrum}}</ref> شارێکی توێژینەوەی بۆشایی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.isro.gov.in/VSSC.html|سەردێڕ=Vikram Sarabhai Space Centre (VSSC)}}</ref> شارێکی بەرگری، شارێکی تەکنەلۆژیای ئۆتۆمبێل،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://neosciencehub.com/thiruvananthapurams-rise-as-a-global-automotive-hub/|سەردێڕ=Thiruvananthapuram's Rise as a Global Automotive Hub - Neo Science Hub}}</ref> شارێکی زانستی ژیان،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bio360.in/|سەردێڕ=BIO 360 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=www.bio360.in}}</ref> شارێکی گەشتیاری،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/thiruvananthapuram|سەردێڕ=Thiruvananthapuram Tourism}}</ref> و شارێک کە بە دامەزراوەکانی توێژینەوە و گەشەپێدان ناسراوە، کار دەکات. ھەروەھا لە نێوان ئەو کەمە شارانەی جیھاندایە کە ھەم فڕوخانەیەکی نێونەتەوەیی و ھەم بەندەرێکی دەریایی نێونەتەوەیی لە ناو شارەکەدا و لە نزیکییەکی زۆری ناوەندی شارەکەدا ھەڵکەوتوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://kspcb.kerala.gov.in/assets/uploads/widget/public_hearing_files/Vizhinjam_Port_(Phase_IIIII)_-Draft_EIA_Report.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=Vizhinjam Port Official Website |پەڕە=٣٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Thiruvananthapuram}} [[پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ھیندستان]] [[پۆل:شارە بەندەرییەکانی ھیندستان]] [[پۆل:گەورە شارەکانی ھیندستان]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] g4fjj38bhh6fgo9t8w3n7c9pb649gg9 1582296 1582215 2026-05-08T17:05:17Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ھیندستان|ھیندستان]] و [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]] 1582296 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''تیروڤانانتەپورام'''، کە بە '''تریڤاندروم'''یش ناسراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Thiruvananthapuram|سەردێڕ=Thiruvananthapuram {{!}} Capital, History, & Temple {{!}} Britannica |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=Encyclopedia Britannica |زمان=en}}</ref><ref name="districtprofile">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://trivandrum.nic.in/en/about-district/|سەردێڕ=About District {{!}} District Thiruvananthapuram, Government of Kerala {{!}} India|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=District Administration Thiruvananthapuram}}</ref> [[پایتەخت]]ی ویلایەتی [[کێرالا]]ی ھیندستانە. تا ساڵی ٢٠١١، کۆمەڵەی شارەوانیی تیروڤانانتەپورام ٩٥٧٬٧٣٠ کەس دانیشتووی لەسەر ڕووبەری ٢١٤٫٨٦ کیلۆمەتر دووجا ھەبووە،<ref name="citypop">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tmc.lsgkerala.gov.in/index.php/en/general-information|سەردێڕ=General Information {{!}} City Of Thiruvananthapuram |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=Thiruvananthapuram Municipal Corporation}}</ref> کە وای لێکردووە ببێتە پڕدانیشتووترین شاری کێرالا.<ref name="districtprofile"/> ناوچەی میترۆپۆلیتانی گەورەی تیروڤانانتەپورام زیاتر لە ١٫٧ ملیۆن دانیشتووی لە ناوچەیەکی ٥٤٣ کیلۆمەتر دووجاییدا ھەیە.<ref name="uapop">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42876/download/46544/CLASS_I.xlsx |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=Census India}}</ref> تیروڤانانتەپورام یەکێکە لەو کەمە شارانەی ھیندستان کە وەک پایتەخت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://trivandrum.nic.in/en/about-district/|سەردێڕ=About District {{!}} District Thiruvananthapuram, Government of Kerala {{!}} India}}</ref> شارێکی کەلەپووری،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.outlookmoney.com/retirement/spend/travel/discovering-thiruvananthapuram-a-blend-of-culture-nature-and-heritage|سەردێڕ=Discovering Thiruvananthapuram: A Blend Of Culture, Nature, and Heritage}}</ref> شارێکی دەریایی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://vizhinjamport.in/visl/|سەردێڕ=About Vizhinjam International Seaport Limited (VISL)}}</ref> شارێکی تەکنەلۆژیای زانیاری،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://technopark.in/discover-technopark-the-iconic-it-park-in-trivandrum|سەردێڕ=Discover Technopark: The Iconic IT Park in Trivandrum}}</ref> شارێکی توێژینەوەی بۆشایی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.isro.gov.in/VSSC.html|سەردێڕ=Vikram Sarabhai Space Centre (VSSC)}}</ref> شارێکی بەرگری، شارێکی تەکنەلۆژیای ئۆتۆمبێل،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://neosciencehub.com/thiruvananthapurams-rise-as-a-global-automotive-hub/|سەردێڕ=Thiruvananthapuram's Rise as a Global Automotive Hub - Neo Science Hub}}</ref> شارێکی زانستی ژیان،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bio360.in/|سەردێڕ=BIO 360 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=www.bio360.in}}</ref> شارێکی گەشتیاری،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.incredibleindia.gov.in/en/kerala/thiruvananthapuram|سەردێڕ=Thiruvananthapuram Tourism}}</ref> و شارێک کە بە دامەزراوەکانی توێژینەوە و گەشەپێدان ناسراوە، کار دەکات. ھەروەھا لە نێوان ئەو کەمە شارانەی جیھاندایە کە ھەم فڕوخانەیەکی نێونەتەوەیی و ھەم بەندەرێکی دەریایی نێونەتەوەیی لە ناو شارەکەدا و لە نزیکییەکی زۆری ناوەندی شارەکەدا ھەڵکەوتوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://kspcb.kerala.gov.in/assets/uploads/widget/public_hearing_files/Vizhinjam_Port_(Phase_IIIII)_-Draft_EIA_Report.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=Vizhinjam Port Official Website |پەڕە=٣٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Thiruvananthapuram}} {{شریتی دەروازە|ھیندستان|جوگرافیا}} [[پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ھیندستان]] [[پۆل:شارە بەندەرییەکانی ھیندستان]] [[پۆل:گەورە شارەکانی ھیندستان]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] bsi60oxs43qbks2u4s81coulevta08o 0 295541 1582236 1582021 2026-05-08T16:38:09Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Thiruvananthapuram}} 1582236 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ئابووری تیروڤانانتەپورام، پایتەختی ویلایەتی [[کێرالا]]ی [[ھیندستان]]، زۆربەی لە [[گەشتیاری|گەشتیاری و کات بەسەربردن]]، [[تەکنۆلۆژیای زانیاری]]، کێڵگەکانی لاستیک، بەرھەمھێنانی قاوە، بەرھەمھێنانی چای، و [[پەروەردە]] پێکدێت. چەندین بەرھەمھێنەر ھەن، وەک تراڤانکۆر تیتانیۆم پرۆدەکتس ئێڵ تی دی و ئینگڵش ئیندیان کلەیس (گرووپی تاپەر).<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Thiruvananthapuram}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] skg3p6qemte6yhcide9lfykuodwl0py 0 295542 1582237 1582020 2026-05-08T16:38:19Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Brisbane}} 1582237 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} ئابووری [[بریزبێن]] بە شێوەیەکی سەرەکی لە چەندین پیشەسازی پێکدێت، لەوانەش [[چاودێریی تەندروستی]]، خزمەتگوزارییە پیشەیییەکان و بازرگانیی [[تاکفرۆشی]]. ژمارەی دانیشتووانی زیاتر لە ٢٫٤ ملیۆن کەسە لە ناوەندە شارستانییە فراوانەکان و ناوچەکاندا، لەگەڵ تێکڕای تەمەنی ٣٥ ساڵ. [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] بریزبێن ١٧٠٫٥ ملیار دۆلار بوو لە ٢٠١٧–١٨، کە بەشداری نزیکەی نیوەی ئابووری گشتی [[کوینزلەند]] و ٩٫٤٪ی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی نیشتمانی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Brisbane}} [[پۆل:بریزبن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] kkpiltmhr34j4j8itqbg2f3ek88rsbm 0 295544 1582240 1582016 2026-05-08T16:38:49Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Palakkad}} 1582240 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پالاکاد'''، ھەروەھا بە '''پالگات''' دەناسرێت، لە مێژوودا بە '''پالاکاتوسێری''' ناسراوە{{ژێدەر پێویستە|date=February 2025}}،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://old.spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-palakkad.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702110828/http://old.spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-palakkad.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٥}}</ref> شارێک و [[شارەوانی|شارەوانییەکە]] لە [[ویلایەتەکان و دەڤەرە یەکگرتووەکانی ھیندستان|ویلایەتی ھیندیی]] [[کێرالا]]. ئەوە بنکەی سەرەکیی کارگێڕیی شارستانی پالاکادە. پالاکاد پڕچڕترین شارەوانی و چوارەم پڕچڕترین شاری ویلایەتەکەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.indiatoday.in/elections/lok-sabha/kerala/palakkad-constituency-result-11508|سەردێڕ=Palakkad lok sabha election results 2024: Palakkad Winning Candidates List and Vote Share |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=India Today |زمان=en}}</ref> لە پێش سەربەخۆییی ھیندستان لەژێر [[بەریتانی ڕاج|دەسەڵاتی بەریتانیادا]] دامەزراوە و بە ناوی پالگات دەناسرا. پالاکاد بەھۆی قەڵای دێرینی پالاکادەوە بەناوبانگە، کە لە دڵی شارەکەدایە و لە ساڵی ١٧٦٦دا لەلایەن حەیدەر عەلییەوە دەستی بەسەردا گیرا و دووبارە دروستکرایەوە، کە دواتر لە ساڵی ١٧٨٤دا کەوتە دەست زامۆرین. شارەکە نزیکەی {{Convert|347|km|mi}} لە باکووری ڕۆژھەڵاتی پایتەختی ویلایەتەکە، [[تیروڤانانتەپورام]]ەوە دوورە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Palakkad}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] r5z9yai4z1crvpctr1q3dlmofz1cqub 1582283 1582240 2026-05-08T17:03:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ھیندستان|ھیندستان]] 1582283 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پالاکاد'''، ھەروەھا بە '''پالگات''' دەناسرێت، لە مێژوودا بە '''پالاکاتوسێری''' ناسراوە{{ژێدەر پێویستە|date=February 2025}}،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://old.spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-palakkad.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702110828/http://old.spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-palakkad.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٥}}</ref> شارێک و [[شارەوانی|شارەوانییەکە]] لە [[ویلایەتەکان و دەڤەرە یەکگرتووەکانی ھیندستان|ویلایەتی ھیندیی]] [[کێرالا]]. ئەوە بنکەی سەرەکیی کارگێڕیی شارستانی پالاکادە. پالاکاد پڕچڕترین شارەوانی و چوارەم پڕچڕترین شاری ویلایەتەکەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.indiatoday.in/elections/lok-sabha/kerala/palakkad-constituency-result-11508|سەردێڕ=Palakkad lok sabha election results 2024: Palakkad Winning Candidates List and Vote Share |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=India Today |زمان=en}}</ref> لە پێش سەربەخۆییی ھیندستان لەژێر [[بەریتانی ڕاج|دەسەڵاتی بەریتانیادا]] دامەزراوە و بە ناوی پالگات دەناسرا. پالاکاد بەھۆی قەڵای دێرینی پالاکادەوە بەناوبانگە، کە لە دڵی شارەکەدایە و لە ساڵی ١٧٦٦دا لەلایەن حەیدەر عەلییەوە دەستی بەسەردا گیرا و دووبارە دروستکرایەوە، کە دواتر لە ساڵی ١٧٨٤دا کەوتە دەست زامۆرین. شارەکە نزیکەی {{Convert|347|km|mi}} لە باکووری ڕۆژھەڵاتی پایتەختی ویلایەتەکە، [[تیروڤانانتەپورام]]ەوە دوورە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Palakkad}} {{شریتی دەروازە|ھیندستان}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] aw0b56batyn7ihvb0d5ybznnwg334tt 0 295545 1582238 1582018 2026-05-08T16:38:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Coimbatore}} 1582238 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''کۆیمباتۆر''' (بە تامیلی: kōyamputtūr)، ھەروەھا بە '''کۆڤای''' ناسراوە، شارێکی میترۆپۆلیتانییە لە [[ویلایەتەکان و دەڤەرە یەکگرتووەکانی ھیندستان|ویلایەتی ھیندیی]] تامیڵ نادو. لەسەر کەنارەکانی ڕووباری نۆیاڵ ھەڵکەوتووە و بە [[گاتی ڕۆژاوا]] دەورە دراوە. دووەم گەورەترین شاری تامیڵ نادووە لە دوای [[چێنای]] لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە و ١٦ەمین گەورەترین کۆبوونەوەی شارستانییە لە ھیندستان بەپێی سەرژمێریی ٢٠١١. پایتەختی کارگێڕیی شارستانی کۆیمباتۆرە و لەلایەن کۆمەڵەی شارەوانیی کۆیمباتۆرەوە بەڕێوەدەبرێت کە لە ساڵی ١٩٨١دا دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Coimbatore}} [[پۆل:گەورە شارەکانی ھیندستان]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] qnzt2s4xosk9d6v3h6fegpv1l81z9am 1582285 1582238 2026-05-08T17:03:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ھیندستان|ھیندستان]] و [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]] 1582285 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''کۆیمباتۆر''' (بە تامیلی: kōyamputtūr)، ھەروەھا بە '''کۆڤای''' ناسراوە، شارێکی میترۆپۆلیتانییە لە [[ویلایەتەکان و دەڤەرە یەکگرتووەکانی ھیندستان|ویلایەتی ھیندیی]] تامیڵ نادو. لەسەر کەنارەکانی ڕووباری نۆیاڵ ھەڵکەوتووە و بە [[گاتی ڕۆژاوا]] دەورە دراوە. دووەم گەورەترین شاری تامیڵ نادووە لە دوای [[چێنای]] لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە و ١٦ەمین گەورەترین کۆبوونەوەی شارستانییە لە ھیندستان بەپێی سەرژمێریی ٢٠١١. پایتەختی کارگێڕیی شارستانی کۆیمباتۆرە و لەلایەن کۆمەڵەی شارەوانیی کۆیمباتۆرەوە بەڕێوەدەبرێت کە لە ساڵی ١٩٨١دا دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Coimbatore}} {{شریتی دەروازە|ھیندستان|جوگرافیا}} [[پۆل:گەورە شارەکانی ھیندستان]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] dk8v34g9m5m67aec8l1mwcbr86al78g 0 295546 1582170 1582003 2026-05-08T12:02:44Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582170 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{Infobox shopping mall | name = ئێران مۆڵ | native_name = ایران مال | native_name_lang = فارسی | logo = لۆگۆی ئێران مۆڵ.png | image = Iran Mall.jpg | opening_date = {{start date and age|٢٠١٨|٥|١|df=yes}} | caption = ئێران مۆڵ لە ٢٠٢١ | location = نزیک [[دەریاچەی چیتگەر]]، باکووری ڕۆژاوای [[تاران]]، [[ئێران]] | coordinates = {{coord|35|45|12.2|N|51|11|32.7|E|display=inline,title}} | owner = [[بانکی ئایەندە]] | number_of_stores = +٢،٥٠٠ | floor_area = ١،٩٥٠،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە (٢١،٠٠٠،٠٠٠ پێی چوارگۆشە) | floors = ٧ | parking = +٢٠،٠٠٠ | website = {{URL|https://www.iranmall.com|IranMall.com}} }} '''ئێران مۆڵ''' ({{بە فارسی|ایران مال}}) یان '''بازاڕی گەورەی ئێران''' (بە فارسی: بازار بزرگ ایران) گەورەترین [[مۆڵ]] لە جیھاندایە، کە دەکەوێتە باکووری ڕۆژاوای [[تاران]]، پایتەختی [[ئێران]] لە نزیک [[دەریاچەی چیتگەر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Largest malls worldwide, by GLA 2020|ناونیشان=https://www.statista.com/statistics/917586/shopping-malls-with-the-largest-gross-leasable-area-worldwide/}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=The 10 Biggest Shopping Malls In The World|ناونیشان=https://www.worldatlas.com/articles/the-biggest-shopping-malls-in-the-world.html|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=WorldAtlas|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Top 20 Biggest Malls in the World |ناونیشان=https://eucarlhotels.com/biggest-mall-in-the-world/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Eucarl Hotels |زمان=en-us |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231118220639/https://eucarlhotels.com/biggest-mall-in-the-world/}}</ref> ئەم کۆمەڵە فرەمەبەستە لەسەر زەوییەک بە ڕووبەری ٣١٧،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە و لە حەوت نھۆمدا دیزاین کراوە. ڕووبەری ژێرخانەکەی لە قۆناغی یەکەمدا ١،٣٥٠،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە بوو کە دوای تەواوبوونی سەرجەم قۆناغەکانی گەشەپێدان، گەیشتە ١،٦٠٠،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە. قۆناغی یەکەم بە قەبارەی ٢٦٧،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە ڕووبەری گشتیی گونجاو بۆ بەکرێدان و ٧٠٨ یەکەی بازرگانی، لە ١ی ئایاری ٢٠١٨دا کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran Mall's 1st Phase Takes Off|ناونیشان=https://www.en.eghtesadonline.com/Section-economy-4/24578-iran-mall-st-phase-takes-off|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211220125342/https://www.en.eghtesadonline.com/Section-economy-4/24578-iran-mall-st-phase-takes-off|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زیاتر لە ١،٢٠٠ بەڵێندەر و ٢٥،٠٠٠ کرێکار بەشدارییان لە سازکردنی ئێران مۆڵدا کرد. خاوەنداری ئەم دامەزراوەیە ھەتا تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ [[بانکی ئایەندە]] بوو، دواتر بانکەکە لەلایەن حکوومەتی ئێرانەوە ھەڵوەشێنرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Ayandeh Bank Wants to Sell $3.5 Billion Iran Mall|ناونیشان=https://financialtribune.com/articles/business-and-markets/106539/ayandeh-bank-wants-to-sell-35-billion-iran-mall|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Financial Tribune|زمان=En}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Motamedi |یەکەم=Maziar |سەردێڕ=Corruption, mismanagement in spotlight as Iran dissolves major private bank |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/27/corruption-mismanagement-in-spotlight-as-iran-dissolves-major-private-bank |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref> دوای ھەڵوەشاندنەوە و لەدەستدانی مۆڵەتی بانکی، [[بانکی ناوەندیی ئێران]]، بانکی ئایەندە لەگەڵ [[بانکی نیشتیمانیی ئێران|بانکی میللیی ئێران]] یەکی گرت، بەڵام ئێران مۆڵی وەک بەشێک لە پڕۆسەی ھەڵوەشانەوە و داڕشتنەوەی سامان فرۆشت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Iran moves to value Iran Mall as part of Ayandeh Bank liquidation process |ناونیشان=https://www.intellinews.com/iran-moves-to-value-iran-mall-as-part-of-ayandeh-bank-liquidation-process-417871/ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=www.intellinews.com |زمان=en}}</ref> بیرۆکەی سەرەکیی بنیاتنانی ئەم دامەزراوە گەورەیە لە [[عەلی ئەنساری]]یەوە ھاتووە، کە ھەروەھا بەڕێوەبەری جێبەجێکاری سازکردنی ئێران مۆڵیش بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Briggs|یەکەم=Fiona|سەردێڕ=Businessman funds conversion of one of world's largest shopping centres into 3,000-bed hospital in Tehran|ناونیشان=https://www.retailtimes.co.uk/businessman-funds-conversion-of-one-of-worlds-largest-shopping-centres-into-3000-bed-hospital-in-tehran/|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Retail Times|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230129064056/https://www.retailtimes.co.uk/businessman-funds-conversion-of-one-of-worlds-largest-shopping-centres-into-3000-bed-hospital-in-tehran/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == شانازی و تۆمارە نێونەتەوەیییەکان == ئێران مۆڵ بۆ ماوەی سێ ساڵ (٢٠١٥، ٢٠١٦ و ٢٠١٧) بەشداریی لە پێشانگای ''ماپیک'' کردووە و لە ساڵی ٢٠١٧دا لەلایەن ''ئاڕ ئێڵ ئای''یەوە وەک باشترین مۆڵی بازرگانیی پێشبینیکراو لەڕووی قەبارە و شوێنەکانی خزمەتگوزاری، کولتووری و کاتبەسەربردنەوە ڕێزلێنانی بۆ کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=RLI most anticipated opening 2017|ناونیشان=https://rli.uk.com/awards/iran-mall/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231022225340/https://rli.uk.com/awards/iran-mall/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=tamel|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Iran Mall, Luxury in Tehran|ناونیشان=https://yesicannes.com/iran-mall-luxury-tehran-41692|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=YesICannes|زمان=en-US}}</ref><ref>https://trendzmena.com/building-a-shopping-mall-issue1/</ref> بەپێی [[تۆمارە جیھانییەکانی گینس]]، درێژترین پڕکردنەوەی بەردەوامی کۆنکرێت بۆ ئێران مۆڵ تۆمار کراوە. ئەم تۆمارە لەنێوان ١ ھەتا ٦ی ئازاری ٢٠١٨دا بەدەست ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iranmall's Guinness World Records|ناونیشان=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/510150-longest-continuous-concrete-pour}}</ref> == شوێنە سەرنجڕاکێشەکان == === بازاڕی خۆماڵی === بازاڕی خۆماڵیی ئێران مۆڵ کاریگەری و سەرنجی لە بازاڕەکانی [[ئەسفەھان]]، [[کاشان]]، [[شیراز]]، [[قەزوین]] و [[قوم]] وەرگرتووە. ئەم دامەزراوەیە بەپێی داڕێژە و شێوازە مێژووییەکانی [[تەلارسازیی ئێرانی]]، وەک بازاڕە مێژووییەکان و بینا پەیوەندیدارەکان دیزاین کراوە و بنیات نراوە. === باخچەی دیدار === سەقفی باخچەی دیدار ١٤ (٤٦ پێ) مەتر درێژە، لە شووشە دروست کراوە و بە فوارە و دارخورما ڕازاوەتەوە. === باخچەی ماهان === باخچەی ماھان بە پاناییی ٥٠ مەتر (١٦٠ پێ)، درێژاییی نزیکەی ١٧٠ مەتر (٥٦٠ پێ) و ڕووبەری نزیکەی ١٦،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە (١٧٠،٠٠٠ پێی چوارگۆشە) لەسەر سێ نھۆم لە پارکینگە بازرگانییەکانی یەکەم و دووەم لە پێنج ئاستدا بنیات نراوە. === ھۆڵی ئاوێنە === ھۆڵی ئاوێنەی ئێران مۆڵ کە بە تایبەتمەندیی [[ئاوێنەکاری]]یەوە ڕازاوەتەوە، لەسەر بنەمای دیزاینی ھۆڵی ئاوێنە لە [[کۆشکی گوڵستان]] بنیات نراوە.<ref>https://www.atlasobscura.com/places/iran-mall</ref> === فرۆشگای خواردنەوە خۆماڵییەکان === لە لای باشووری ڕۆژھەڵاتی بازاڕی خۆماڵیی ئێران مۆڵ، شوێنێک بە ڕووبەری ٢٥٠ مەتری چوارگۆشەوە بۆ فرۆشگای خواردنەوە خۆماڵییەکان تەرخان کراوە. === کتێبخانە === ئێران مۆڵ پێکھاتەیەکی جیاواز لەژێر ناوی کتێبخانەی جوندیشاپوور پێشکەش دەکات کە بەناوی [[زانکۆی جوندیشاپوور]] کراوەتەوە. === پێشانگای ئۆتۆمۆبیل === پێشانگاییەکی ئۆتۆمۆبیل لە ڕۆژاوای ئێران مۆڵ بوونی ھەیە. == ھۆتێل و ناوەندی بازرگانیی جیھانی == [[پەڕگە:Iran mall.jpg|وێنۆک|ھۆتێلی ئێران مۆڵ]] ھۆتێلی ئێران مۆڵ یەکێک لە گەورەترین بەشەکانی ئەم دامەزراوەیە. ئەم بینا گەورە و ڕووناکە، کە لە ڕۆژھەڵاتترین بەشی ئێران مۆڵدا ھەڵکەوتووە، خاوەنی ١٨ نھۆم و زیاتر لە ٣٠٠ ژوورە. ھۆتێلەکە لە قۆناغەکانی کۆتاییی دروستکردندایە. ناوەندی بازرگانیی جیھانی کە بورجێکە لە باڵی ڕۆژاوای ئێران مۆڵدا، دوای دروستکردنی بۆ کۆمپانیا گەورە نیشتمانی و نێونەتەوەیییەکان و بەکارھێنانی جۆراوجۆری بازرگانی و کارگێڕییەوە تەرخان دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=team |یەکەم=I. B. R. |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=Iran Mall Uncovered: An Insider's Look at the World's Largest Mall |ناونیشان=https://iranbrands.review/tourism/commercial-centers/iran-mall/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=Iran Brands Review |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Das |یەکەم١=Bipro |سەردێڕ=19 Biggest Malls In The World {{!}} 2024 Edition |ناونیشان=https://www.rankred.com/biggest-malls-in-the-world-2/#1_Iran_Mall |وێبگە=RankRed |ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Says|یەکەم=Iadmin|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Top 10 Biggest Shopping Malls In The World 2022|ناونیشان=https://infos10.com/biggest-shopping-malls-in-the-world/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Infos-10|زمان=en-us}}</ref> == بەکارھێنان لە سەردەمی گشتگیربوونی کۆڤید–١٩ == لە ١٦ی ئازاری ٢٠٢٠، بۆ یەکەمجار و لە وەڵامی [[گشتگیربوونی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩–٢٠|گشتگیربوونی کۆڤید–١٩]]دا، ئێران مۆڵ سەرجەم یەکە‌کانی داخست و ناوەندێکی چاکبوونەوەی بۆ تووشبووانی کۆڤید–١٩ دامەزراند. ئەم ناوەندە چاکبوونەوەیە لە کەمتر لە سێ ڕۆژدا بە توانای ٣،٠٠٠ تەخت دامەزرا و بۆ ماوەی دوو مانگ چالاک بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran Mall home to 3000 COVID-19 patients|ناونیشان=http://iranpress.com/content/19923/iran-mall-home-3000-covid-19-patients|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=iranpress.com|زمان=en}}</ref> لە ئایاری ٢٠٢١دا، ناوەندی ڤاکسیناسیۆنی مۆڵەکە وەک یەکێک لە گەورەترین شوێنەکانی ڤاکسیناسیۆن لە وڵاتدا دەستی بە کارکردن کرد؛ ئەم ناوەندە بە توانای لێدانی زیاتر لە ٢٠،٠٠٠ ژەمە ڤاکسین، لانیکەم ھەتا کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ خزمەتگوزاریی پێشکەشی ھاووڵاتیان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=COVID-19 vaccination program launched in Tehran's largest mall|ناونیشان=https://parstoday.com/en/news/iran-i142372|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Pars Today|زمان=en}}</ref> == سەررچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئابووری|ئێران}} [[پۆل:مۆڵەکانی ئێران]] [[fa:ایران مال]] diauea3agv0r8c2r6cztcs0nq1py90m 0 295547 1582239 1582017 2026-05-08T16:38:39Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Chad}} 1582239 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[چاد]] خاوەنی [[وڵاتی پەرەئەستێن|ئابوورییەکی پەرەئەستێنە]]. بەدەست دووریی جوگرافیی وڵاتە دەورەدراوەکە بە وشکانی، وشکەساڵی، نەبوونی ژێرخان، و ئاڵۆزیی سیاسییەوە دەناڵێنێت. نزیکەی ٨٠٪ی دانیشتووانەکەی پشت بە کشتوکاڵی بژێوی دەبەستن، لەوانەش بەخێوکردنی مەڕوماڵات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.trade.gov/country-commercial-guides/chad-agricultural-sectors|سەردێڕ=Chad - Agricultural Sectors |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=International Trade Administration |زمان=en}}</ref> لە نێوان وڵاتە فەڕەنسیزمانەکانی ئەفریقادا، چاد کەمترین سوودی لە دابەزینی ٥٠٪ی بەھای دراوەکانیان لە کانوونی دووەمی ١٩٩٤دا بینی. یارمەتییە دارایییەکان لەلایەن [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانی]]، بانکی گەشەپێدانی ئەفریقا، و سەرچاوەکانی ترەوە بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ باشترکردنی کشتوکاڵ، بەتایبەتی بەرھەمھێنانی مەڕوماڵات ئاراستە دەکرێن. بەھۆی کەمیی دابینکردنی دارایییەوە، پەرەپێدانی کێڵگە نەوتییەکانی نزیک دۆبا، کە لە بنەڕەتدا بڕیار بوو لە ساڵی ٢٠٠٠ تەواو بێت، تا ساڵی ٢٠٠٣ دواکەوت. لە کۆتاییدا پەرەی پێدرا و تا ساڵی ٢٠٢٣ لەلایەن [[ئێکسۆن مۆبیل]]ەوە بەڕێوەدەبرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/3/24/chad-says-it-has-nationalized-all-assets-owned-by-exxon-mobil|سەردێڕ=Chad says it has nationalised all assets owned by Exxon Mobil |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref> سەبارەت بە [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]]، چاد لە ڕیزبەندی ١٤٧ەمی جیھاندایە بە ١١٫٠٥١ ملیار دۆلار تا ساڵی ٢٠١٨. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Chad}} mam727bj1swmyvbx5gea8r2y8kolszz 1582284 1582239 2026-05-08T17:03:17Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەفریقا|ئەفریقا]] و [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582284 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[چاد]] خاوەنی [[وڵاتی پەرەئەستێن|ئابوورییەکی پەرەئەستێنە]]. بەدەست دووریی جوگرافیی وڵاتە دەورەدراوەکە بە وشکانی، وشکەساڵی، نەبوونی ژێرخان، و ئاڵۆزیی سیاسییەوە دەناڵێنێت. نزیکەی ٨٠٪ی دانیشتووانەکەی پشت بە کشتوکاڵی بژێوی دەبەستن، لەوانەش بەخێوکردنی مەڕوماڵات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.trade.gov/country-commercial-guides/chad-agricultural-sectors|سەردێڕ=Chad - Agricultural Sectors |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=International Trade Administration |زمان=en}}</ref> لە نێوان وڵاتە فەڕەنسیزمانەکانی ئەفریقادا، چاد کەمترین سوودی لە دابەزینی ٥٠٪ی بەھای دراوەکانیان لە کانوونی دووەمی ١٩٩٤دا بینی. یارمەتییە دارایییەکان لەلایەن [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانی]]، بانکی گەشەپێدانی ئەفریقا، و سەرچاوەکانی ترەوە بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ باشترکردنی کشتوکاڵ، بەتایبەتی بەرھەمھێنانی مەڕوماڵات ئاراستە دەکرێن. بەھۆی کەمیی دابینکردنی دارایییەوە، پەرەپێدانی کێڵگە نەوتییەکانی نزیک دۆبا، کە لە بنەڕەتدا بڕیار بوو لە ساڵی ٢٠٠٠ تەواو بێت، تا ساڵی ٢٠٠٣ دواکەوت. لە کۆتاییدا پەرەی پێدرا و تا ساڵی ٢٠٢٣ لەلایەن [[ئێکسۆن مۆبیل]]ەوە بەڕێوەدەبرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/3/24/chad-says-it-has-nationalized-all-assets-owned-by-exxon-mobil|سەردێڕ=Chad says it has nationalised all assets owned by Exxon Mobil |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref> سەبارەت بە [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]]، چاد لە ڕیزبەندی ١٤٧ەمی جیھاندایە بە ١١٫٠٥١ ملیار دۆلار تا ساڵی ٢٠١٨. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Chad}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری}} 5x667hqx8p43r9uyofn5puc4xu0v1zk 0 295552 1582228 1582094 2026-05-08T16:16:52Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|E. M. Forster}} 1582228 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} }} {{Infobox writer|name=ئدوارد مۆرگان فۆرستەر|birth_date=۱ی کانونی دووەمی ۱۸۷۹|death_date=۷ی حوزەیرانی ۱۹۷۰ (۹۰ ساڵ)|occupation=نووسەر (ڕۆمان، چیرۆک، یادداشت)|nationality=بەریتانی|education=[[زانکۆی کامبریج]]|genres=[[ڕیاڵیزم]]، [[مۆدێرنیزم]]، [[سیمبۆلیزم]]|image=E. M. Forster von Dora Carrington, 1924-25.jpg}} '''ئدوارد مۆرگان فۆرستەر''' لە دایکبووی ۱ی کانونی دووەمی ۱۸۷۹ نووسەرێکی بەریتانیی بوو. زیاتر بە ڕۆمانەکانی [[ژوورێک بە دیمەنێکەوە]] (١٩٠٨)، [[کۆتایی هاوارد]] (١٩١٠)، و [[ڕێڕەوێک بەرەو هیندستان]] (١٩٢٤) ناسراوە. فۆرستەر چەندین کورتە چیرۆک و گوتار و پەخشی تریشی نوسیوە، و هەروەها خاوەنی نوسینی ژیاننامە و شانۆنامەی پێشبڕکێشە. کورتە چیرۆکێکی بە ناونیشانی [[ئامێرەکە دەوستێت|ئامێرەکە دەوەستێت]] (١٩٠٩) زۆرجار وەک سەرەتای دروستکەری چیرۆکی خەیاڵی [[دیستۆپیا]]ی تەکنەلۆژی سەیر دەکرێت. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وێژە|شانشینی یەکگرتوو|شیعر|ھونەرەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|E. M. Forster}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٩]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٠]] [[پۆل:کەسایەتییە بەڕیتانییەکان بە ڕەگەز ئێرلەندی]] [[پۆل:نووسەرانی کورتەچیرۆکی ئینگلیز]] [[پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان]] o8eym6xq5luka24dozeoklijiqto7d4 1582287 1582228 2026-05-08T17:03:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:نووسین|نووسین]] و [[دەروازە:کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە]] 1582287 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} }} {{Infobox writer|name=ئدوارد مۆرگان فۆرستەر|birth_date=۱ی کانونی دووەمی ۱۸۷۹|death_date=۷ی حوزەیرانی ۱۹۷۰ (۹۰ ساڵ)|occupation=نووسەر (ڕۆمان، چیرۆک، یادداشت)|nationality=بەریتانی|education=[[زانکۆی کامبریج]]|genres=[[ڕیاڵیزم]]، [[مۆدێرنیزم]]، [[سیمبۆلیزم]]|image=E. M. Forster von Dora Carrington, 1924-25.jpg}} '''ئدوارد مۆرگان فۆرستەر''' لە دایکبووی ۱ی کانونی دووەمی ۱۸۷۹ نووسەرێکی بەریتانیی بوو. زیاتر بە ڕۆمانەکانی [[ژوورێک بە دیمەنێکەوە]] (١٩٠٨)، [[کۆتایی هاوارد]] (١٩١٠)، و [[ڕێڕەوێک بەرەو هیندستان]] (١٩٢٤) ناسراوە. فۆرستەر چەندین کورتە چیرۆک و گوتار و پەخشی تریشی نوسیوە، و هەروەها خاوەنی نوسینی ژیاننامە و شانۆنامەی پێشبڕکێشە. کورتە چیرۆکێکی بە ناونیشانی [[ئامێرەکە دەوستێت|ئامێرەکە دەوەستێت]] (١٩٠٩) زۆرجار وەک سەرەتای دروستکەری چیرۆکی خەیاڵی [[دیستۆپیا]]ی تەکنەلۆژی سەیر دەکرێت. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وێژە|شانشینی یەکگرتوو|شیعر|ھونەرەکان|نووسین|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|E. M. Forster}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٩]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٠]] [[پۆل:کەسایەتییە بەڕیتانییەکان بە ڕەگەز ئێرلەندی]] [[پۆل:نووسەرانی کورتەچیرۆکی ئینگلیز]] [[پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان]] 2p1nsbtbiplmk8h2ki7rjfgyiioogv0 1582328 1582287 2026-05-08T20:01:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}؛ لابردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582328 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} }} {{Infobox writer|name=ئدوارد مۆرگان فۆرستەر|birth_date=۱ی کانونی دووەمی ۱۸۷۹|death_date=۷ی حوزەیرانی ۱۹۷۰ (۹۰ ساڵ)|occupation=نووسەر (ڕۆمان، چیرۆک، یادداشت)|nationality=بەریتانی|education=[[زانکۆی کامبریج]]|genres=[[ڕیاڵیزم]]، [[مۆدێرنیزم]]، [[سیمبۆلیزم]]|image=E. M. Forster von Dora Carrington, 1924-25.jpg}} '''ئدوارد مۆرگان فۆرستەر''' لە دایکبووی ۱ی کانونی دووەمی ۱۸۷۹ نووسەرێکی بەریتانیی بوو. زیاتر بە ڕۆمانەکانی [[ژوورێک بە دیمەنێکەوە]] (١٩٠٨)، [[کۆتایی هاوارد]] (١٩١٠)، و [[ڕێڕەوێک بەرەو هیندستان]] (١٩٢٤) ناسراوە. فۆرستەر چەندین کورتە چیرۆک و گوتار و پەخشی تریشی نوسیوە، و هەروەها خاوەنی نوسینی ژیاننامە و شانۆنامەی پێشبڕکێشە. کورتە چیرۆکێکی بە ناونیشانی [[ئامێرەکە دەوستێت|ئامێرەکە دەوەستێت]] (١٩٠٩) زۆرجار وەک سەرەتای دروستکەری چیرۆکی خەیاڵی [[دیستۆپیا]]ی تەکنەلۆژی سەیر دەکرێت. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وێژە|شانشینی یەکگرتوو|شیعر|ھونەرەکان|نووسین|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە}} {{پۆلی کۆمنز|E. M. Forster}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٩]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٠]] [[پۆل:کەسایەتییە بەڕیتانییەکان بە ڕەگەز ئێرلەندی]] [[پۆل:نووسەرانی کورتەچیرۆکی ئینگلیز]] [[پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان]] k5ozsp54j3dooid30h4ql5nvydksr53 0 295553 1582161 1582097 2026-05-08T12:01:14Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582161 wikitext text/x-wiki {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{Infobox military conflict}}'''شەڕی چەپەقچور''' ([[زمانی تورکی|بە تورکی]]: ''Sancak Muharebesi'' ; [[زمانی ئازەربایجانی|بە ئازەری]]: ''Səncəq döyüşü'')، '''شەڕی مووش'''، شەڕێکی چارەنووسساز بوو کە لە نێوان [[قەرەقۆینلۆ|قەرە قویونلو]] (تورکمانانی مەڕی ڕەش) بە سەرکردایەتی جھانشا و [[ئاق قۆینلۆ|ئاق قویونلو]] (تورکومانی مەڕی سپی) بە سەرکردایەتی ئوزون حەسەن (حەسەنەدرێژ) ئەنجامدرا. جەھانشا لە نزیک [[سنجاق|سنجەقی]] [[بینگۆل (پارێزگا)|چەپەقچور]] (پاێزگای چەولیگ/بینگۆل) لە باکووری کوردستان (ڕۆژھەڵاتی [[تورکیا]]ی ئێستا) لە ٣٠ی تشرینی یەکەم (یان ١١ی تشرینی دووەم)، ١٤٦٧ لەشەڕ لەلایەن ئوزون حەسەنەوە شکستی ھێنا. == شەڕی مانیفێست == ململانێی نێوان [[قەرەقۆینلۆ|قەرە قویونلو]] و [[ئاق قۆینلۆ|ئاق قویونلو]] گەیشتبووە لووتکە بە سەرکردایەتی ھەردوو بەرەی جەھان شا و بەرەی ئوزون حەسەن. بە درێژایی سەدەی ١٤ و ١٥ەمدا ئاق قویونلو و قەرا قویونلو لە کێبڕکێی سەختی دەسەڵات و پاوانخوازی ناوچەیی دا بوون. ھەردوو لا تورکمان بوون. قەرە قویونلو لە نزیکەی ساڵی ١٣٧٥ەوە جێگرەوەی بنەماڵەی جەلایری مەغۆل بوون لە [[بەغدا]] و [[تەورێز]]، کاتێک سەرداری ھۆزی ھەڵگری بەیداخی مەڕی ڕەش، حوکمڕانی [[مووسڵ|موسڵی]] دەکرد. ئاق قویونلو لەگەڵ لەشکرکێشییەکانی [[تەیمووری لەنگ|تەیموری لەنگەوە]] ھێنرانە ناوچەکە و دەسەڵاتیان لە دەستی قەرە قویونلو وەرگرت؛ بەڵام بە مردنی تەیمور لەنگ گلۆڵەی جەلایرییەکانی دایە لێژی کە ڕۆژگارێک خزمەتکاریان بوون. لە سەردەمی جەھانشادا خاکی قەرە قویونلو گەیشتە گەورەترین ئاستی خۆی، لەوانەش پانتایێکی بەربڵا لە خاکی کوردستان و [[ئاناتۆلیا|ئەنادۆڵ]] و زۆربەی [[عێراق]]ی ئێستا و ناوەڕاستی [[ئێران]] و تا سنووری [[کرمان]]. لە لایەکی دیکەوە ئوزون حەسەن سەرەتا لە [[ئامەد|دیاربەکر]] باڵادەست بوو بەڵام وردە وردە خاکەکەی لە ئەنادۆڵ فراوانتر کرد. بە تەکبیر و سیاسەتێکی زیرەکانە و ھاوپەیمانیی لەگەڵ میرە ناوچەیییەکان توانی تورکە عوسمانییەکان دوور بخاتەوە و بە چەند شەڕێکی لە دژی قەرەقویونلو لە مانگی ئایاری ساڵی ١٤٥٧دا توانی جەھانشا ببەزێنێ و دەسەڵاتەکەی لەو دیوی ڕووباری [[دیجلە]] قەتیس بکات. جەھانشا ویستی شکست بەئوزون حەسەنی حاکمی ئاق قۆیونلو بێنێت و بیکاتە پاشکۆی خۆی؛ بۆیە بەو بیرۆکەیە سنوورەکانی ڕۆژھەڵاتی خۆی بە پەیماننامەیەکی ئاشتی لەگەڵ ئەبو سەعید میرزا سەرکردەی تیمورییەکانی [[سەمەرقەند]]، مسۆگەر کرد و دواتر خاکی ئاق قویونلوی لە ڕۆژاوای خۆی داگیر کرد. == شەڕی چەپەقچوڕ == جەھانشا لە ١٦ی ئایاری ١٤٦٦ بە سوپایەکی گەورە لە تەورێزەوە بەڕێکەوت و ھاتە دیوی [[دەریاچەی وان]]. ھەواڵی ھێرشکردنی لەشکری ١٢ ھەزار سوارەی ئوزون حەسەن بیست بۆ سەر خاکەکەی. ھاوکات ئوزون حەسەن کە نیگەران بوو لەوەی جەھان شا بەنیازە ھێرش بکاتە سەری، بە وریاییەوە پاسەوانی دەروازە شاخەکانی کردبوو. نێردراوەکان لە نێوانیاندا دەچوون و دەھاتنەوە، بەڵام بەھۆی داواکارییە قورسەکانی جەھان شا، نەتوانرا ڕێککەوتنێک بکرێت. جەھان شا کە تا [[مووش|موش]] پێشڕەوی کردبوو، بەھۆی دەستپێکردنی زستانەوە ناچار بوو ھێرشەکەی دوابخات. لەگەڵ دەستپێکردنی یاخیبوونی سەربازەکانی، بڕیاریدا بکشێتەوە بۆ شوێنێکی نیشتەجێبوونی زستانە.<ref name="JW96-97">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woods|یەکەم=John E.|ناونیشان=https://www.academia.edu/91011925/The_Aqquyunlu_Clan_Confederation_Empire|سەردێڕ=The Aqquyunlu: Clan, Confederation, Empire|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|پەڕە=٩٦}}</ref> [[پەڕگە:Purported_decapitated_head_of_Jahan_Shah_Qara_Qoyunlu_at_the_1467_Battle_of_Chapakchur._Folio_402v._Rawzat_al-Safa,_1599,_Turkey_(British_Library,_Or._5736).jpg|ڕاست|وێنۆک|نیگارێکە گوایە سەری بڕاوی جەھانشایە دوای بەزینی لە شەڕی چەپەقچور لە ساڵی ١٤٦٧. ڕەوزات ئەلسەفا، ١٥٩٩، تورکیا (کتێبخانەی بەریتانی، ئۆر. ٥٧٣٦)]] لە ١٠ی تشرینی دووەمی پاشنیوەڕۆدا (یان ڕەنگە ٣٠ی تشرینی یەکەم یان ١١ی تشرینی دووەم)، ئوزون حەسەن بە سەرسووڕمانەوە سوپای جەھانشای گرت کە نزیکەی ٦ ھەزار کەسی تێدابوو، چونکە جەھانشا لە چادرەکەیدا خەوتبوو.<ref name="JW96">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woods|یەکەم=John E.|ناونیشان=https://www.academia.edu/91011925/The_Aqquyunlu_Clan_Confederation_Empire|سەردێڕ=The Aqquyunlu: Clan, Confederation, Empire|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|پەڕە=٩٦|quote=A little after noon on 10 November/ra Rabi'Il, Uzun Hasan and 6,000 men fell upon the half-deserted Qaraquyunlu camp in the plain of Mus. True to his nickname, "the bat," Jahanshah was fast asleep when the attack carne. ln the ensuing confusion, Jahanshah was farally wounded by an unknown assailant, who then decapitated his corpse. A search of the battlefield later turned up Jahanshah's body, but his head was apparently never found.}}</ref> لەشکری جەھانشا بە تەواوی شکستی ھێنا. جەھان شا لە کاتی ھەوڵدان بۆ ھەڵاتن لەلایەن ھێرشبەرێکی نەناسراوەوە کوژرا، و سەری بڕی.<ref name="JW96"/> بە مردنی سەردەمی مێژووی قەرا قویونلو کۆتایی ھات.<ref name="JW96"/> جگە لە لەسێدارەدانی سوڵتان جەھان شا، چەندین کەسی وەک شازادە میرزا محەممەدی و یوسف میرزا کوڕەکانی، ھەروەھا پیرزاد بەگ، شەھسوڤارۆئۆغڵو ئیسکەندەر بەگ، کلیچ ئارسلان بەگ، شا ڤێلی بەگیش بە دیل گیران. بەم شێوەیە نزیکەی پێنج ھەزار کەس لە نێویاندا میرزا محەممەدی کە ھێزی سەرەکی سوپای پێکھێنا لەژێر دەسەڵاتی میرزا محەممەدی و یوسف میرزا کوڕەکانی سوڵتان جەھان شا، لە شەڕەکەدا لەناوچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Paydaş|یەکەم=Kazım|سەردێڕ=Uzun Hasan ve Otlukbeli Savaşı|بڵاوکەرەوە=Bilge Kültür•Sanat|پەڕە=١٣٣}}</ref> شازادە میرزا محەممەدی لەسێدارەدرا، دواتر یوسف میرزا کوێر کرا.<ref name="JW97">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woods|یەکەم=John E.|ناونیشان=https://www.academia.edu/91011925/The_Aqquyunlu_Clan_Confederation_Empire|سەردێڕ=The Aqquyunlu: Clan, Confederation, Empire|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|پەڕە=٩٦|quote=The princes Abu Yusuf and Muharnmadi were captured along which many orher important Qaraquyunlu and Timurid leaders, including the prince Yadigar Muhammad b. Sultan-Muhammad Shahrukhi, Jahanshah's grandson, who was later to play an important part in Uzun Hasan's Timurid policy. Although the bulk of the defeaced army was allowed to return home, Muhammadi was executed -probably in revenge for his role in the first Diyar Bakr campaign- and Abu Yusuf was lacer blinded.}}</ref> تەرمی سەربڕدراوی جەھانشا لە بەرەکانی شەڕدا دۆزرایەوە، بەڵام باس و گێڕانەوەی جۆراوجۆر ھەیە سەبارەت بە چارەنووسی سەری، کە ڕەنگە ھەرگیز نەدۆزرابێتەوە، یان ڕەنگە وەک جامێک بۆ دەرباری تەیموریدەکان بەپێی ھەندێک سەرچاوە، یان بۆ دەرباری مەملوک لە قاھیرە نێردرابێت.<ref name="JW97b">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woods|یەکەم=John E.|ناونیشان=https://www.academia.edu/91011925/The_Aqquyunlu_Clan_Confederation_Empire|سەردێڕ=The Aqquyunlu: Clan, Confederation, Empire|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|پەڕە=٩٦|quote=A search of the battlefield later turned up Jahanshah's body, but his head was apparently never found. According to one group of sources, it was dispatched to the Timurid court of Sultan-Abu Sa'id, Jahanshah's nominal overlord. While another contends that it was sent to the Mamluks in Cairo, the historian 'Abd Allah al-Baghdadi even claiming to have seen the head in Aleppo on 4 Decernber/v Jumada I.38. Ibn Taghribirdi quotes some of the many rumors that spread in Cairo after Uzun Hasan's defeat of Jahanshah, one of which denied that the head that arrived in Cairo on 18 December Jumada I or 31 December 4 Jumada Il belonged to Jahanshah. But writers agree, however, that the trophy, whoever it may have belonged to and whenever it may have reached Cairo, was displayed for several days on the Zuwaylah Gate as the head of Jahanshah Qara-quyunlu.}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:چەولیک]] 0ns4hpnbgzu9r1k09veypuucqqn3max 1582220 1582161 2026-05-08T16:12:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Battle of Chapakchur (1467)}} 1582220 wikitext text/x-wiki {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{Infobox military conflict}}'''شەڕی چەپەقچور''' ([[زمانی تورکی|بە تورکی]]: ''Sancak Muharebesi'' ; [[زمانی ئازەربایجانی|بە ئازەری]]: ''Səncəq döyüşü'')، '''شەڕی مووش'''، شەڕێکی چارەنووسساز بوو کە لە نێوان [[قەرەقۆینلۆ|قەرە قویونلو]] (تورکمانانی مەڕی ڕەش) بە سەرکردایەتی جھانشا و [[ئاق قۆینلۆ|ئاق قویونلو]] (تورکومانی مەڕی سپی) بە سەرکردایەتی ئوزون حەسەن (حەسەنەدرێژ) ئەنجامدرا. جەھانشا لە نزیک [[سنجاق|سنجەقی]] [[بینگۆل (پارێزگا)|چەپەقچور]] (پاێزگای چەولیگ/بینگۆل) لە باکووری کوردستان (ڕۆژھەڵاتی [[تورکیا]]ی ئێستا) لە ٣٠ی تشرینی یەکەم (یان ١١ی تشرینی دووەم)، ١٤٦٧ لەشەڕ لەلایەن ئوزون حەسەنەوە شکستی ھێنا. == شەڕی مانیفێست == ململانێی نێوان [[قەرەقۆینلۆ|قەرە قویونلو]] و [[ئاق قۆینلۆ|ئاق قویونلو]] گەیشتبووە لووتکە بە سەرکردایەتی ھەردوو بەرەی جەھان شا و بەرەی ئوزون حەسەن. بە درێژایی سەدەی ١٤ و ١٥ەمدا ئاق قویونلو و قەرا قویونلو لە کێبڕکێی سەختی دەسەڵات و پاوانخوازی ناوچەیی دا بوون. ھەردوو لا تورکمان بوون. قەرە قویونلو لە نزیکەی ساڵی ١٣٧٥ەوە جێگرەوەی بنەماڵەی جەلایری مەغۆل بوون لە [[بەغدا]] و [[تەورێز]]، کاتێک سەرداری ھۆزی ھەڵگری بەیداخی مەڕی ڕەش، حوکمڕانی [[مووسڵ|موسڵی]] دەکرد. ئاق قویونلو لەگەڵ لەشکرکێشییەکانی [[تەیمووری لەنگ|تەیموری لەنگەوە]] ھێنرانە ناوچەکە و دەسەڵاتیان لە دەستی قەرە قویونلو وەرگرت؛ بەڵام بە مردنی تەیمور لەنگ گلۆڵەی جەلایرییەکانی دایە لێژی کە ڕۆژگارێک خزمەتکاریان بوون. لە سەردەمی جەھانشادا خاکی قەرە قویونلو گەیشتە گەورەترین ئاستی خۆی، لەوانەش پانتایێکی بەربڵا لە خاکی کوردستان و [[ئاناتۆلیا|ئەنادۆڵ]] و زۆربەی [[عێراق]]ی ئێستا و ناوەڕاستی [[ئێران]] و تا سنووری [[کرمان]]. لە لایەکی دیکەوە ئوزون حەسەن سەرەتا لە [[ئامەد|دیاربەکر]] باڵادەست بوو بەڵام وردە وردە خاکەکەی لە ئەنادۆڵ فراوانتر کرد. بە تەکبیر و سیاسەتێکی زیرەکانە و ھاوپەیمانیی لەگەڵ میرە ناوچەیییەکان توانی تورکە عوسمانییەکان دوور بخاتەوە و بە چەند شەڕێکی لە دژی قەرەقویونلو لە مانگی ئایاری ساڵی ١٤٥٧دا توانی جەھانشا ببەزێنێ و دەسەڵاتەکەی لەو دیوی ڕووباری [[دیجلە]] قەتیس بکات. جەھانشا ویستی شکست بەئوزون حەسەنی حاکمی ئاق قۆیونلو بێنێت و بیکاتە پاشکۆی خۆی؛ بۆیە بەو بیرۆکەیە سنوورەکانی ڕۆژھەڵاتی خۆی بە پەیماننامەیەکی ئاشتی لەگەڵ ئەبو سەعید میرزا سەرکردەی تیمورییەکانی [[سەمەرقەند]]، مسۆگەر کرد و دواتر خاکی ئاق قویونلوی لە ڕۆژاوای خۆی داگیر کرد. == شەڕی چەپەقچوڕ == جەھانشا لە ١٦ی ئایاری ١٤٦٦ بە سوپایەکی گەورە لە تەورێزەوە بەڕێکەوت و ھاتە دیوی [[دەریاچەی وان]]. ھەواڵی ھێرشکردنی لەشکری ١٢ ھەزار سوارەی ئوزون حەسەن بیست بۆ سەر خاکەکەی. ھاوکات ئوزون حەسەن کە نیگەران بوو لەوەی جەھان شا بەنیازە ھێرش بکاتە سەری، بە وریاییەوە پاسەوانی دەروازە شاخەکانی کردبوو. نێردراوەکان لە نێوانیاندا دەچوون و دەھاتنەوە، بەڵام بەھۆی داواکارییە قورسەکانی جەھان شا، نەتوانرا ڕێککەوتنێک بکرێت. جەھان شا کە تا [[مووش|موش]] پێشڕەوی کردبوو، بەھۆی دەستپێکردنی زستانەوە ناچار بوو ھێرشەکەی دوابخات. لەگەڵ دەستپێکردنی یاخیبوونی سەربازەکانی، بڕیاریدا بکشێتەوە بۆ شوێنێکی نیشتەجێبوونی زستانە.<ref name="JW96-97">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woods|یەکەم=John E.|ناونیشان=https://www.academia.edu/91011925/The_Aqquyunlu_Clan_Confederation_Empire|سەردێڕ=The Aqquyunlu: Clan, Confederation, Empire|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|پەڕە=٩٦}}</ref> [[پەڕگە:Purported_decapitated_head_of_Jahan_Shah_Qara_Qoyunlu_at_the_1467_Battle_of_Chapakchur._Folio_402v._Rawzat_al-Safa,_1599,_Turkey_(British_Library,_Or._5736).jpg|ڕاست|وێنۆک|نیگارێکە گوایە سەری بڕاوی جەھانشایە دوای بەزینی لە شەڕی چەپەقچور لە ساڵی ١٤٦٧. ڕەوزات ئەلسەفا، ١٥٩٩، تورکیا (کتێبخانەی بەریتانی، ئۆر. ٥٧٣٦)]] لە ١٠ی تشرینی دووەمی پاشنیوەڕۆدا (یان ڕەنگە ٣٠ی تشرینی یەکەم یان ١١ی تشرینی دووەم)، ئوزون حەسەن بە سەرسووڕمانەوە سوپای جەھانشای گرت کە نزیکەی ٦ ھەزار کەسی تێدابوو، چونکە جەھانشا لە چادرەکەیدا خەوتبوو.<ref name="JW96">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woods|یەکەم=John E.|ناونیشان=https://www.academia.edu/91011925/The_Aqquyunlu_Clan_Confederation_Empire|سەردێڕ=The Aqquyunlu: Clan, Confederation, Empire|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|پەڕە=٩٦|quote=A little after noon on 10 November/ra Rabi'Il, Uzun Hasan and 6,000 men fell upon the half-deserted Qaraquyunlu camp in the plain of Mus. True to his nickname, "the bat," Jahanshah was fast asleep when the attack carne. ln the ensuing confusion, Jahanshah was farally wounded by an unknown assailant, who then decapitated his corpse. A search of the battlefield later turned up Jahanshah's body, but his head was apparently never found.}}</ref> لەشکری جەھانشا بە تەواوی شکستی ھێنا. جەھان شا لە کاتی ھەوڵدان بۆ ھەڵاتن لەلایەن ھێرشبەرێکی نەناسراوەوە کوژرا، و سەری بڕی.<ref name="JW96"/> بە مردنی سەردەمی مێژووی قەرا قویونلو کۆتایی ھات.<ref name="JW96"/> جگە لە لەسێدارەدانی سوڵتان جەھان شا، چەندین کەسی وەک شازادە میرزا محەممەدی و یوسف میرزا کوڕەکانی، ھەروەھا پیرزاد بەگ، شەھسوڤارۆئۆغڵو ئیسکەندەر بەگ، کلیچ ئارسلان بەگ، شا ڤێلی بەگیش بە دیل گیران. بەم شێوەیە نزیکەی پێنج ھەزار کەس لە نێویاندا میرزا محەممەدی کە ھێزی سەرەکی سوپای پێکھێنا لەژێر دەسەڵاتی میرزا محەممەدی و یوسف میرزا کوڕەکانی سوڵتان جەھان شا، لە شەڕەکەدا لەناوچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Paydaş|یەکەم=Kazım|سەردێڕ=Uzun Hasan ve Otlukbeli Savaşı|بڵاوکەرەوە=Bilge Kültür•Sanat|پەڕە=١٣٣}}</ref> شازادە میرزا محەممەدی لەسێدارەدرا، دواتر یوسف میرزا کوێر کرا.<ref name="JW97">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woods|یەکەم=John E.|ناونیشان=https://www.academia.edu/91011925/The_Aqquyunlu_Clan_Confederation_Empire|سەردێڕ=The Aqquyunlu: Clan, Confederation, Empire|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|پەڕە=٩٦|quote=The princes Abu Yusuf and Muharnmadi were captured along which many orher important Qaraquyunlu and Timurid leaders, including the prince Yadigar Muhammad b. Sultan-Muhammad Shahrukhi, Jahanshah's grandson, who was later to play an important part in Uzun Hasan's Timurid policy. Although the bulk of the defeaced army was allowed to return home, Muhammadi was executed -probably in revenge for his role in the first Diyar Bakr campaign- and Abu Yusuf was lacer blinded.}}</ref> تەرمی سەربڕدراوی جەھانشا لە بەرەکانی شەڕدا دۆزرایەوە، بەڵام باس و گێڕانەوەی جۆراوجۆر ھەیە سەبارەت بە چارەنووسی سەری، کە ڕەنگە ھەرگیز نەدۆزرابێتەوە، یان ڕەنگە وەک جامێک بۆ دەرباری تەیموریدەکان بەپێی ھەندێک سەرچاوە، یان بۆ دەرباری مەملوک لە قاھیرە نێردرابێت.<ref name="JW97b">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woods|یەکەم=John E.|ناونیشان=https://www.academia.edu/91011925/The_Aqquyunlu_Clan_Confederation_Empire|سەردێڕ=The Aqquyunlu: Clan, Confederation, Empire|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|پەڕە=٩٦|quote=A search of the battlefield later turned up Jahanshah's body, but his head was apparently never found. According to one group of sources, it was dispatched to the Timurid court of Sultan-Abu Sa'id, Jahanshah's nominal overlord. While another contends that it was sent to the Mamluks in Cairo, the historian 'Abd Allah al-Baghdadi even claiming to have seen the head in Aleppo on 4 Decernber/v Jumada I.38. Ibn Taghribirdi quotes some of the many rumors that spread in Cairo after Uzun Hasan's defeat of Jahanshah, one of which denied that the head that arrived in Cairo on 18 December Jumada I or 31 December 4 Jumada Il belonged to Jahanshah. But writers agree, however, that the trophy, whoever it may have belonged to and whenever it may have reached Cairo, was displayed for several days on the Zuwaylah Gate as the head of Jahanshah Qara-quyunlu.}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Battle of Chapakchur (1467)}} [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:چەولیک]] tfvp2u7pezc10ma6bvcsewp442zy8yu 1582391 1582220 2026-05-09T09:32:06Z Burhan br 216 /* شەڕی مانیفێست */ پەرەپێدان و درێژکردنەوەی وتار 1582391 wikitext text/x-wiki {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{Infobox military conflict}}'''شەڕی چەپەقچور''' ([[زمانی تورکی|بە تورکی]]: ''Sancak Muharebesi'' ; [[زمانی ئازەربایجانی|بە ئازەری]]: ''Səncəq döyüşü'')، '''شەڕی مووش'''، شەڕێکی چارەنووسساز بوو کە لە نێوان [[قەرەقۆینلۆ|قەرە قویونلو]] (تورکمانانی مەڕی ڕەش) بە سەرکردایەتی جھانشا و [[ئاق قۆینلۆ|ئاق قویونلو]] (تورکومانی مەڕی سپی) بە سەرکردایەتی ئوزون حەسەن (حەسەنەدرێژ) ئەنجامدرا. جەھانشا لە نزیک [[سنجاق|سنجەقی]] [[بینگۆل (پارێزگا)|چەپەقچور]] (پاێزگای چەولیگ/بینگۆل) لە باکووری کوردستان (ڕۆژھەڵاتی [[تورکیا]]ی ئێستا) لە ٣٠ی تشرینی یەکەم (یان ١١ی تشرینی دووەم)، ١٤٦٧ لەشەڕ لەلایەن ئوزون حەسەنەوە شکستی ھێنا. == کوشتارى مووش == ململانێی نێوان [[قەرەقۆینلۆ|قەرە قویونلو]] و [[ئاق قۆینلۆ|ئاق قویونلو]] گەیشتبووە لووتکە بە سەرکردایەتی ھەردوو بەرەی جەھان شا و بەرەی ئوزون حەسەن. بە درێژایی سەدەی ١٤ و ١٥ەمدا ئاق قویونلو و قەرا قویونلو لە کێبڕکێی سەختی دەسەڵات و پاوانخوازی ناوچەیی دا بوون. ھەردوو لا تورکمان بوون. قەرە قویونلو لە نزیکەی ساڵی ١٣٧٥ەوە جێگرەوەی بنەماڵەی جەلایری مەغۆل بوون لە [[بەغدا]] و [[تەورێز]]، کاتێک سەرداری ھۆزی ھەڵگری بەیداخی مەڕی ڕەش، حوکمڕانی [[مووسڵ|موسڵی]] دەکرد. ئاق قویونلو لەگەڵ لەشکرکێشییەکانی [[تەیمووری لەنگ|تەیموری لەنگەوە]] ھێنرانە ناوچەکە و دەسەڵاتیان لە دەستی قەرە قویونلو وەرگرت؛ بەڵام بە مردنی تەیمور لەنگ گلۆڵەی جەلایرییەکانی دایە لێژی کە ڕۆژگارێک خزمەتکاریان بوون. [[پەڕگە:Battle of Chapakchur (1467). Folio 402v. Rawzat al-Safa, 1599, Turkey (British Library, Or. 5736).jpg|وێنۆک|شەڕی چەپەقچور (١٤٦٧). وەک لە کتێبی ڕەوزات ئەلسەفا، ١٥٩٩، نیگارکێشکراوە بە فارسی (کتێبخانەی بەریتانی، ئۆر. ٥٧٣٦]] لە سەردەمی جەھانشادا خاکی قەرە قویونلو گەیشتە گەورەترین ئاستی خۆی، لەوانەش پانتایێکی بەربڵاو لە خاکی کوردستان و [[ئاناتۆلیا|ئەنادۆڵ]] و زۆربەی [[عێراق]]ی ئێستا و ناوەڕاستی [[ئێران]] و تا سنووری [[کرمان]]. لە لایەکی دیکەوە ئوزون حەسەن سەرەتا لە [[ئامەد|دیاربەکر]] باڵادەست بوو بەڵام وردە وردە خاکەکەی لە ئەنادۆڵ فراوانتر کرد. بە تەکبیر و سیاسەتێکی زیرەکانە و ھاوپەیمانیی لەگەڵ میرە ناوچەیییەکان توانی تورکە عوسمانییەکان دوور بخاتەوە و بە چەند شەڕێکی لە دژی قەرەقویونلو لە مانگی ئایاری ساڵی ١٤٥٧دا توانی جەھانشا ببەزێنێ و دەسەڵاتەکەی لەو دیوی ڕووباری [[دیجلە]] قەتیس بکات. جەھانشا ویستی شکست بەئوزون حەسەنی حاکمی ئاق قۆیونلو بێنێت و بیکاتە پاشکۆی خۆی؛ بۆیە بەو بیرۆکەیە سنوورەکانی ڕۆژھەڵاتی خۆی بە پەیماننامەیەکی ئاشتی لەگەڵ ئەبو سەعید میرزا سەرکردەی تیمورییەکانی [[سەمەرقەند]]، مسۆگەر کرد و دواتر خاکی ئاق قویونلوی لە ڕۆژاوای خۆی داگیر کرد. == شەڕی چەپەقچوڕ == جەھانشا لە ١٦ی ئایاری ١٤٦٦ بە سوپایەکی گەورە لە تەورێزەوە بەڕێکەوت و ھاتە دیوی [[دەریاچەی وان]]. ھەواڵی ھێرشکردنی لەشکری ١٢ ھەزار سوارەی ئوزون حەسەن بیست بۆ سەر خاکەکەی. ھاوکات ئوزون حەسەن کە نیگەران بوو لەوەی جەھان شا بەنیازە ھێرش بکاتە سەری، بە وریاییەوە پاسەوانی دەروازە شاخەکانی کردبوو. نێردراوەکان لە نێوانیاندا دەچوون و دەھاتنەوە، بەڵام بەھۆی داواکارییە قورسەکانی جەھان شا، نەتوانرا ڕێککەوتنێک بکرێت. جەھان شا کە تا [[مووش|موش]] پێشڕەوی کردبوو، بەھۆی دەستپێکردنی زستانەوە ناچار بوو ھێرشەکەی دوابخات. لەگەڵ دەستپێکردنی یاخیبوونی سەربازەکانی، بڕیاریدا بکشێتەوە بۆ شوێنێکی نیشتەجێبوونی زستانە.<ref name="JW96-97">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woods|یەکەم=John E.|ناونیشان=https://www.academia.edu/91011925/The_Aqquyunlu_Clan_Confederation_Empire|سەردێڕ=The Aqquyunlu: Clan, Confederation, Empire|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|پەڕە=٩٦}}</ref> [[پەڕگە:Purported_decapitated_head_of_Jahan_Shah_Qara_Qoyunlu_at_the_1467_Battle_of_Chapakchur._Folio_402v._Rawzat_al-Safa,_1599,_Turkey_(British_Library,_Or._5736).jpg|ڕاست|وێنۆک|نیگارێکە گوایە سەری بڕاوی جەھانشایە دوای بەزینی لە شەڕی چەپەقچور لە ساڵی ١٤٦٧. ڕەوزات ئەلسەفا، ١٥٩٩، تورکیا (کتێبخانەی بەریتانی، ئۆر. ٥٧٣٦)]] لە ١٠ی تشرینی دووەمی پاشنیوەڕۆدا (یان ڕەنگە ٣٠ی تشرینی یەکەم یان ١١ی تشرینی دووەم)، ئوزون حەسەن بە سەرسووڕمانەوە سوپای جەھانشای گرت کە نزیکەی ٦ ھەزار کەسی تێدابوو، چونکە جەھانشا لە چادرەکەیدا خەوتبوو.<ref name="JW96">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woods|یەکەم=John E.|ناونیشان=https://www.academia.edu/91011925/The_Aqquyunlu_Clan_Confederation_Empire|سەردێڕ=The Aqquyunlu: Clan, Confederation, Empire|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|پەڕە=٩٦|quote=A little after noon on 10 November/ra Rabi'Il, Uzun Hasan and 6,000 men fell upon the half-deserted Qaraquyunlu camp in the plain of Mus. True to his nickname, "the bat," Jahanshah was fast asleep when the attack carne. ln the ensuing confusion, Jahanshah was farally wounded by an unknown assailant, who then decapitated his corpse. A search of the battlefield later turned up Jahanshah's body, but his head was apparently never found.}}</ref> لەشکری جەھانشا بە تەواوی شکستی ھێنا. جەھان شا لە کاتی ھەوڵدان بۆ ھەڵاتن لەلایەن ھێرشبەرێکی نەناسراوەوە کوژرا، و سەری بڕی.<ref name="JW96"/> بە مردنی سەردەمی مێژووی قەرا قویونلو کۆتایی ھات.<ref name="JW96"/> جگە لە لەسێدارەدانی سوڵتان جەھان شا، چەندین کەسی وەک شازادە میرزا محەممەدی و یوسف میرزا کوڕەکانی، ھەروەھا پیرزاد بەگ، شەھسوڤارۆئۆغڵو ئیسکەندەر بەگ، کلیچ ئارسلان بەگ، شا ڤێلی بەگیش بە دیل گیران. بەم شێوەیە نزیکەی پێنج ھەزار کەس لە نێویاندا میرزا محەممەدی کە ھێزی سەرەکی سوپای پێکھێنا لەژێر دەسەڵاتی میرزا محەممەدی و یوسف میرزا کوڕەکانی سوڵتان جەھان شا، لە شەڕەکەدا لەناوچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Paydaş|یەکەم=Kazım|سەردێڕ=Uzun Hasan ve Otlukbeli Savaşı|بڵاوکەرەوە=Bilge Kültür•Sanat|پەڕە=١٣٣}}</ref> شازادە میرزا محەممەدی لەسێدارەدرا، دواتر یوسف میرزا کوێر کرا.<ref name="JW97">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woods|یەکەم=John E.|ناونیشان=https://www.academia.edu/91011925/The_Aqquyunlu_Clan_Confederation_Empire|سەردێڕ=The Aqquyunlu: Clan, Confederation, Empire|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|پەڕە=٩٦|quote=The princes Abu Yusuf and Muharnmadi were captured along which many orher important Qaraquyunlu and Timurid leaders, including the prince Yadigar Muhammad b. Sultan-Muhammad Shahrukhi, Jahanshah's grandson, who was later to play an important part in Uzun Hasan's Timurid policy. Although the bulk of the defeaced army was allowed to return home, Muhammadi was executed -probably in revenge for his role in the first Diyar Bakr campaign- and Abu Yusuf was lacer blinded.}}</ref> تەرمی سەربڕدراوی جەھانشا لە بەرەکانی شەڕدا دۆزرایەوە، بەڵام باس و گێڕانەوەی جۆراوجۆر ھەیە سەبارەت بە چارەنووسی سەری، کە ڕەنگە ھەرگیز نەدۆزرابێتەوە، یان ڕەنگە وەک جامێک بۆ دەرباری تەیموریدەکان بەپێی ھەندێک سەرچاوە، یان بۆ دەرباری مەملوک لە قاھیرە نێردرابێت.<ref name="JW97b">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woods|یەکەم=John E.|ناونیشان=https://www.academia.edu/91011925/The_Aqquyunlu_Clan_Confederation_Empire|سەردێڕ=The Aqquyunlu: Clan, Confederation, Empire|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|پەڕە=٩٦|quote=A search of the battlefield later turned up Jahanshah's body, but his head was apparently never found. According to one group of sources, it was dispatched to the Timurid court of Sultan-Abu Sa'id, Jahanshah's nominal overlord. While another contends that it was sent to the Mamluks in Cairo, the historian 'Abd Allah al-Baghdadi even claiming to have seen the head in Aleppo on 4 Decernber/v Jumada I.38. Ibn Taghribirdi quotes some of the many rumors that spread in Cairo after Uzun Hasan's defeat of Jahanshah, one of which denied that the head that arrived in Cairo on 18 December Jumada I or 31 December 4 Jumada Il belonged to Jahanshah. But writers agree, however, that the trophy, whoever it may have belonged to and whenever it may have reached Cairo, was displayed for several days on the Zuwaylah Gate as the head of Jahanshah Qara-quyunlu.}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Battle of Chapakchur (1467)}} [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:چەولیک]] qju5ej15adaogju7japepve8ql8qcwh 1582399 1582391 2026-05-09T10:06:24Z Burhan br 216 راستکردنەوەو زیادکردن 1582399 wikitext text/x-wiki {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{Infobox military conflict}}'''شەڕی چەپەقچور''' ([[زمانی تورکی|بە تورکی]]: ''Sancak Muharebesi'' ; [[زمانی ئازەربایجانی|بە ئازەری]]: ''Səncəq döyüşü'')، یان '''شەڕی مووش'''، شەڕێکی چارەنووسساز بوو کە لە نێوان تورکمانانى [[قەرەقۆینلۆ|قەرە قویونلو]] (هەڵگرانى بەیداخى مەڕی ڕەش) بە سەرکردایەتی جھانشا و [[ئاق قۆینلۆ|ئاق قویونلو]] (تورکومانی مەڕی سپی) بە سەرکردایەتی ئوزون حەسەن (حەسەنەدرێژ) ئەنجامدرا. جەھانشا لە نزیک [[سنجاق|سنجەقی]] [[بینگۆل (پارێزگا)|چەپەقچور]] (پاێزگای چەولیگ/بینگۆل) لە باکووری کوردستان (ڕۆژھەڵاتی [[تورکیا]]ی ئێستا) لە ٣٠ی تشرینی یەکەم (یان ١١ی تشرینی دووەم)، ١٤٦٧ لەشەڕ لەلایەن ئوزون حەسەنەوە شکستی ھێنا و لەشکرەکەى تەفروتونا کرا. == شەڕى یەکلاکەرەوە == ململانێی نێوان تورکمانانى [[قەرەقۆینلۆ|قەرە قویونلو]] و [[ئاق قۆینلۆ|ئاق قویونلو]] گەیشتبووە لووتکە بە سەرکردایەتی ھەردوو بەرەی جەھانشا و بەرەی ئوزون حەسەن. بە درێژایی سەدەی ١٤ و ١٥ەمدا ئاق قویونلو و قەرا قویونلو لە کێبڕکێی سەختی دەسەڵات و پاوانخوازی ناوچەیی دا بوون. ھەردوو لا تورکمان بوون. قەرە قویونلو لە نزیکەی ساڵی ١٣٧٥ەوە جێگرەوەی بنەماڵەی جەلایری مەغۆل بوون لە [[بەغدا]] و [[تەورێز]]، کاتێک سەرداری ھۆزی ھەڵگری بەیداخی مەڕی ڕەش، حوکمڕانی [[مووسڵ|موسڵی]] دەکرد. ئاق قویونلو لەگەڵ لەشکرکێشییەکانی [[تەیمووری لەنگ|تەیموری لەنگەوە]] ھێنرانە ناوچەکە و دەسەڵاتیان لە دەستی قەرە قویونلو وەرگرت؛ بەڵام بە مردنی تەیمور لەنگ گلۆڵەی جەلایرییەکانی دایە لێژی کە ڕۆژگارێک خزمەتکاریان بوون. [[پەڕگە:Battle of Chapakchur (1467). Folio 402v. Rawzat al-Safa, 1599, Turkey (British Library, Or. 5736).jpg|وێنۆک|شەڕی چەپەقچور (١٤٦٧). وەک لە کتێبی ڕەوزات ئەلسەفا، ١٥٩٩، نیگارکێشکراوە بە فارسی (کتێبخانەی بەریتانی، ئۆر. ٥٧٣٦]] لە سەردەمی جەھانشادا خاکی قەرە قویونلو گەیشتە گەورەترین ئاستی خۆی، لەوانەش پانتایێکی بەربڵاو لە خاکی کوردستان و [[ئاناتۆلیا|ئەنادۆڵ]] و زۆربەی [[عێراق]]ی ئێستا و ناوەڕاستی [[ئێران]] و تا سنووری [[کرمان]]. لە لایەکی دیکەوە ئوزون حەسەن سەرەتا لە [[ئامەد|دیاربەکر]] باڵادەست بوو بەڵام وردە وردە خاکەکەی لە ئەنادۆڵ فراوانتر کرد. بە تەکبیر و سیاسەتێکی زیرەکانە و ھاوپەیمانیی لەگەڵ میرە ناوچەیییەکان توانی تورکە عوسمانییەکان دوور بخاتەوە و بە چەند شەڕێکی لە دژی قەرەقویونلو لە مانگی ئایاری ساڵی ١٤٥٧دا توانی جەھانشا ببەزێنێ و دەسەڵاتەکەی لەو دیوی ڕووباری [[دیجلە]] قەتیس بکات. جەھانشا ویستی شکست بەئوزون حەسەنی حاکمی ئاق قۆیونلو بێنێت و بیکاتە پاشکۆی خۆی؛ بۆیە بەو بیرۆکەیە سنوورەکانی ڕۆژھەڵاتی خۆی بە پەیماننامەیەکی ئاشتی لەگەڵ ئەبو سەعید میرزا سەرکردەی تیمورییەکانی [[سەمەرقەند]]، مسۆگەر کرد و دواتر خاکی ئاق قویونلوی لە ڕۆژاوای خۆی داگیر کرد. == کوشتارگە == جەھانشا لە ١٦ی ئایاری ١٤٦٦ بە سوپایەکی گەورە لە تەورێزەوە بەڕێکەوت و گەیشتە دیوی [[دەریاچەی وان]]. ھەواڵی ھێرشکردنی لەشکری ١٢ ھەزار سوارەی ئوزون حەسەن بیست بۆ سەر خاکەکەی. ھاوکات ئوزون حەسەن کە نیگەران بوو لەوەی جەھانشا بەنیازە ھێرش بکاتە سەری، بە وریاییەوە پاسەوانی لە دەر و رێچکە شاخاویەکانى کردبوو و شۆفارى لە هەموو بستێک دانابوو. نامە و نامەکارى لە نێوانیاندا دەهاتن و دەچوون، بەڵام بەھۆی داواکارییە قورسەکانی جەھانشا، نەتوانرا ڕێککەوتن بکرێت. جەھانشا تا دیوى [[مووش|موش]] پێشڕەوی کرد . پێشڕەوى هێرشەکە درێژەى کێشا و زستانیان بەسەرداهات ناچار بوو ھێرشەکەی دوابخات. بەڵام بەهۆى سەرماو زوقمى زۆر ى مووش تۆوى یاخیبوونى کەوتبووە نێو سەربازەکانى سوپاکەى بۆیە ناچار کشایەوە شوێنێک لەبار و گونجاوتر .<ref name="JW96-97">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woods|یەکەم=John E.|ناونیشان=https://www.academia.edu/91011925/The_Aqquyunlu_Clan_Confederation_Empire|سەردێڕ=The Aqquyunlu: Clan, Confederation, Empire|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|پەڕە=٩٦}}</ref> [[پەڕگە:Purported_decapitated_head_of_Jahan_Shah_Qara_Qoyunlu_at_the_1467_Battle_of_Chapakchur._Folio_402v._Rawzat_al-Safa,_1599,_Turkey_(British_Library,_Or._5736).jpg|ڕاست|وێنۆک|نیگارێکە گوایە سەری بڕاوی جەھانشایە دوای بەزینی لە شەڕی چەپەقچور لە ساڵی ١٤٦٧. ڕەوزات ئەلسەفا، ١٥٩٩، تورکیا (کتێبخانەی بەریتانی، ئۆر. ٥٧٣٦)]] لە ١٠ی تشرینی دووەمی پاشنیوەڕۆدا (یان ڕەنگە ٣٠ی تشرینی یەکەم یان ١١ی تشرینی دووەم)، ئوزون حەسەن بە هێرشێکى لە ناکاو و جەرگبڕ بەسەر ئۆردوى جەھانشای دادا کە نزیکەی ٦ ھەزار شەڕکەرى تێدابوو، جەھانشا لە چادرەکەیدا لە خەودا بوو.<ref name="JW96">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woods|یەکەم=John E.|ناونیشان=https://www.academia.edu/91011925/The_Aqquyunlu_Clan_Confederation_Empire|سەردێڕ=The Aqquyunlu: Clan, Confederation, Empire|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|پەڕە=٩٦|quote=A little after noon on 10 November/ra Rabi'Il, Uzun Hasan and 6,000 men fell upon the half-deserted Qaraquyunlu camp in the plain of Mus. True to his nickname, "the bat," Jahanshah was fast asleep when the attack carne. ln the ensuing confusion, Jahanshah was farally wounded by an unknown assailant, who then decapitated his corpse. A search of the battlefield later turned up Jahanshah's body, but his head was apparently never found.}}</ref> لە ئەنجامدا لەشکری جەھانشا بە تەواوی شکستی ھێنا. جەھانشا لە کاتی ھەوڵدان بۆ ھەڵاتن لەلایەن ھێرشبەرێکی نەناسراوەوە گیرا و سەربڕا.<ref name="JW96"/> بە مردنی سەردەمی مێژووی قەرا قویونلو کۆتایی ھات.<ref name="JW96"/> جگە لە لەسێدارەدانی سوڵتان جەھانشا، چەندین کەسی وەک کوڕەکانى جەهانشا شازادە میرزا محەممەدى و یوسف میرزا و، ھەروەھا پیرزاد بەگ، شاسوارئۆغڵو ئەسکەندەر بەگ، قلیچ ئەرسەلان بەگ، شاوەڵى بەگیش بە هەمان شێوە بە دیل گیران. بەم شێوەیە نزیکەی پێنج ھەزار کەس لە نێویاندا میرزا محەممەدی کە ھێزی سەرەکی سوپای پێکھێنا لەژێر دەسەڵاتی میرزا محەممەدی و یوسف میرزا کوڕەکانی سوڵتان جەھان شا، لە شەڕەکەدا لەناوچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Paydaş|یەکەم=Kazım|سەردێڕ=Uzun Hasan ve Otlukbeli Savaşı|بڵاوکەرەوە=Bilge Kültür•Sanat|پەڕە=١٣٣}}</ref> شازادە میرزا محەممەدی لەسێدارەدرا، یوسف میرزاش کوێر کرا.<ref name="JW97">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woods|یەکەم=John E.|ناونیشان=https://www.academia.edu/91011925/The_Aqquyunlu_Clan_Confederation_Empire|سەردێڕ=The Aqquyunlu: Clan, Confederation, Empire|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|پەڕە=٩٦|quote=The princes Abu Yusuf and Muharnmadi were captured along which many orher important Qaraquyunlu and Timurid leaders, including the prince Yadigar Muhammad b. Sultan-Muhammad Shahrukhi, Jahanshah's grandson, who was later to play an important part in Uzun Hasan's Timurid policy. Although the bulk of the defeaced army was allowed to return home, Muhammadi was executed -probably in revenge for his role in the first Diyar Bakr campaign- and Abu Yusuf was lacer blinded.}}</ref> تەرمی سەربڕدراوی جەھانشا لە بەرەکانی شەڕدا دۆزرایەوە، بەڵام باس و گێڕانەوەی جۆراوجۆر ھەیە سەبارەت بەم چارەنووسی کەللەى سەربڕاوى ، کە ڕەنگە ھەرگیز هۆکارەکەى نەزانرابێت، بەپێی ھەندێک سەرچاوە دەگوترێ ڕەنگە وەک دیارى سەرکەوتن نێردرا بێت بۆ دەرباری تەیموریەکان ، یان بۆ دەرباری مەملوکەکانى میسڕ لە قاھیرە .<ref name="JW97b">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woods|یەکەم=John E.|ناونیشان=https://www.academia.edu/91011925/The_Aqquyunlu_Clan_Confederation_Empire|سەردێڕ=The Aqquyunlu: Clan, Confederation, Empire|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|پەڕە=٩٦|quote=A search of the battlefield later turned up Jahanshah's body, but his head was apparently never found. According to one group of sources, it was dispatched to the Timurid court of Sultan-Abu Sa'id, Jahanshah's nominal overlord. While another contends that it was sent to the Mamluks in Cairo, the historian 'Abd Allah al-Baghdadi even claiming to have seen the head in Aleppo on 4 Decernber/v Jumada I.38. Ibn Taghribirdi quotes some of the many rumors that spread in Cairo after Uzun Hasan's defeat of Jahanshah, one of which denied that the head that arrived in Cairo on 18 December Jumada I or 31 December 4 Jumada Il belonged to Jahanshah. But writers agree, however, that the trophy, whoever it may have belonged to and whenever it may have reached Cairo, was displayed for several days on the Zuwaylah Gate as the head of Jahanshah Qara-quyunlu.}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Battle of Chapakchur (1467)}} [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:چەولیک]] 89ittjfyknqs7vtsaabch4bzztfzglf 0 295554 1582250 1581999 2026-05-08T16:40:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Tibet}} 1582250 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} ئابووری [[تبت]] لەژێر باڵادەستیی کشتوکاڵی بژێویدایە. بەھۆی سنوورداریی زەوییە کشتوکاڵییەکانەوە، بەخێوکردنی [[ئاژەڵ]] کار و پیشەی سەرەکییە بەتایبەتی لە بەرزایییەکانی تبتدا، لە نێویاندا [[مەڕ]]، [[مانگا]]، [[بزن]]، [[وشتر]]، [[زڕگا]]، [[کەر]] و [[ئەسپ]] ھەن. بەرھەمە سەرەکییە چێندراوەکان بریتین لە [[جۆ]]، [[گەنم]]، گەنمی ڕەش، [[چاودار]]، [[پەتاتە]]، [[کاڕان]]، ڕاپسید، لۆکە و جۆرەھا [[میوھ|میوە]] و [[سەوزە]]. لە ساڵانی ڕابردوودا ئابوورەکە دەستی کردووە بە گۆڕان بۆ پێکھاتەیەکی فرەچەشن کە تێیدا [[وەرزێری|کشتوکاڵ]] و پیشەسازیی سێیەم شانبەشانی یەکتر گەشە دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Tibet}} emrtfrb4w6f381ld3k13arsyib6p7v5 0 295555 1582171 1581998 2026-05-08T12:02:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582171 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[ئەرمەنستان]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی ئازادی پەرەئەستێنە.<ref name="economic-index">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.heritage.org/Index/ranking |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090720010300/http://www.heritage.org/index/ranking.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٠٩}}</ref> ئەوە [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|١١٦ەمین گەورەترین ئابووری لە جیھاندا]]یە، بە [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) خەمڵێندراوی نزیکەی ٣٢ ملیار دۆلار بەپێی بەھای ناوەکی و نزیکەی ٨٣ ملیار دۆلار بەپێی ھاوتاکانی ھێزی کڕین (پی پی پی).<ref name="IMF WEO">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0)|سەردێڕ=Data Explorer |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> کەرتی خزمەتگوزاری گەورەترینە لە ئابووری ئەرمەنستاندا، کە ٦١٫٤٪ی کۆی جی دی پیی وڵاتەکە پێکدەھێنێت، بەدوای ئەویشدا [[دووەم کەرتی ئابووری|کەرتی پیشەسازی]] بە ٢٣٫٣٪، و کەرتی کشتوکاڵ بە ٧٫٩٪ دێن.<ref name="structure">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://enterprisearmenia.am/business-environment/macroeconomic-indicators/|سەردێڕ=Armenia GDP and Economic Growth Insights |ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=enterprisearmenia.am |زمان=en}}</ref> بەشێکی بچووکتر بەڵام بەردەوام گرنگتر دەبێت لە ئابوورەکەدا کەرتی ئای تییە، کە ٦٫٢٥٪ی جی دی پیی نیشتمانی پێکدەھێنێت و تا ساڵی ٢٠٢٢ بە تێکڕای ساڵانەی ٢٠٪ گەشەی دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://researchoutreach.org/community-content/perspectives-information-technology-industry-armenia/|سەردێڕ=Perspectives of the information technology industry in Armenia |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Research Outreach |زمان=en-GB}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئابووری ئەرمەنستان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] ljg3ppdm8hctgc6uutp6nms4k2y5y1e 1582218 1582171 2026-05-08T16:12:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Armenia}} 1582218 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[ئەرمەنستان]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی ئازادی پەرەئەستێنە.<ref name="economic-index">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.heritage.org/Index/ranking |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090720010300/http://www.heritage.org/index/ranking.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٠٩}}</ref> ئەوە [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|١١٦ەمین گەورەترین ئابووری لە جیھاندا]]یە، بە [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) خەمڵێندراوی نزیکەی ٣٢ ملیار دۆلار بەپێی بەھای ناوەکی و نزیکەی ٨٣ ملیار دۆلار بەپێی ھاوتاکانی ھێزی کڕین (پی پی پی).<ref name="IMF WEO">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0)|سەردێڕ=Data Explorer |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> کەرتی خزمەتگوزاری گەورەترینە لە ئابووری ئەرمەنستاندا، کە ٦١٫٤٪ی کۆی جی دی پیی وڵاتەکە پێکدەھێنێت، بەدوای ئەویشدا [[دووەم کەرتی ئابووری|کەرتی پیشەسازی]] بە ٢٣٫٣٪، و کەرتی کشتوکاڵ بە ٧٫٩٪ دێن.<ref name="structure">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://enterprisearmenia.am/business-environment/macroeconomic-indicators/|سەردێڕ=Armenia GDP and Economic Growth Insights |ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=enterprisearmenia.am |زمان=en}}</ref> بەشێکی بچووکتر بەڵام بەردەوام گرنگتر دەبێت لە ئابوورەکەدا کەرتی ئای تییە، کە ٦٫٢٥٪ی جی دی پیی نیشتمانی پێکدەھێنێت و تا ساڵی ٢٠٢٢ بە تێکڕای ساڵانەی ٢٠٪ گەشەی دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://researchoutreach.org/community-content/perspectives-information-technology-industry-armenia/|سەردێڕ=Perspectives of the information technology industry in Armenia |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Research Outreach |زمان=en-GB}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Armenia}} [[پۆل:ئابووری ئەرمەنستان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] k10c1xtwqn703fzz1y5srogv9oes9n1 1582294 1582218 2026-05-08T17:04:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەرمەنستان|ئەرمەنستان]]، [[دەروازە:ئەورووپا|ئەورووپا]] و [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582294 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[ئەرمەنستان]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی ئازادی پەرەئەستێنە.<ref name="economic-index">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.heritage.org/Index/ranking |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090720010300/http://www.heritage.org/index/ranking.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٠٩}}</ref> ئەوە [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|١١٦ەمین گەورەترین ئابووری لە جیھاندا]]یە، بە [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) خەمڵێندراوی نزیکەی ٣٢ ملیار دۆلار بەپێی بەھای ناوەکی و نزیکەی ٨٣ ملیار دۆلار بەپێی ھاوتاکانی ھێزی کڕین (پی پی پی).<ref name="IMF WEO">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0)|سەردێڕ=Data Explorer |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> کەرتی خزمەتگوزاری گەورەترینە لە ئابووری ئەرمەنستاندا، کە ٦١٫٤٪ی کۆی جی دی پیی وڵاتەکە پێکدەھێنێت، بەدوای ئەویشدا [[دووەم کەرتی ئابووری|کەرتی پیشەسازی]] بە ٢٣٫٣٪، و کەرتی کشتوکاڵ بە ٧٫٩٪ دێن.<ref name="structure">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://enterprisearmenia.am/business-environment/macroeconomic-indicators/|سەردێڕ=Armenia GDP and Economic Growth Insights |ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=enterprisearmenia.am |زمان=en}}</ref> بەشێکی بچووکتر بەڵام بەردەوام گرنگتر دەبێت لە ئابوورەکەدا کەرتی ئای تییە، کە ٦٫٢٥٪ی جی دی پیی نیشتمانی پێکدەھێنێت و تا ساڵی ٢٠٢٢ بە تێکڕای ساڵانەی ٢٠٪ گەشەی دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://researchoutreach.org/community-content/perspectives-information-technology-industry-armenia/|سەردێڕ=Perspectives of the information technology industry in Armenia |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Research Outreach |زمان=en-GB}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Armenia}} {{شریتی دەروازە|ئەرمەنستان|ئەورووپا|ئابووری}} [[پۆل:ئابووری ئەرمەنستان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] tczxy77wo5m9g3gpj540nhw6ff6k0yb 0 295556 1582172 1581997 2026-05-08T12:03:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582172 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[نەمسا]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی زۆر [[وڵاتی پێشکەوتوو|پێشکەوتووە]]، کە وڵاتەکە یەکێکە لە ٢٨ دەوڵەمەندترینەکانی جیھان لە ڕووی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) بۆ ھەر تاکێک.<ref name="imf2">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/01/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=122&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=60&pr.y=5|سەردێڕ=404 |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٠٩}}</ref> تا ساڵانی ١٩٨٠، زۆرێک لە گەورەترین کۆمپانیا پیشەسازییەکانی خۆماڵی کرابوون. لە ساڵانی ڕابردوودا، تایبەتمەندکردن پشکەکانی دەوڵەتی بۆ ئاستێک کەمکردووەتەوە کە لەگەڵ ئابوورییەکانی تری ئەورووپادا بەراورد دەکرێت. لە نێوان نەتەوەکانی ئۆ ئی سی دیدا، نەمسا خاوەنی سیستمێکی دڵنیایی کۆمەڵایەتیی زۆر کارا و بەھێزە؛ خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢٩٫٤٪ی جی دی پی]] بووە.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئابووری نەمسا]] 5igizoxf9zu369bagtuzx5vd8cye0rp 1582217 1582172 2026-05-08T16:12:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Austria}} 1582217 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[نەمسا]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی زۆر [[وڵاتی پێشکەوتوو|پێشکەوتووە]]، کە وڵاتەکە یەکێکە لە ٢٨ دەوڵەمەندترینەکانی جیھان لە ڕووی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) بۆ ھەر تاکێک.<ref name="imf2">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/01/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=122&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=60&pr.y=5|سەردێڕ=404 |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٠٩}}</ref> تا ساڵانی ١٩٨٠، زۆرێک لە گەورەترین کۆمپانیا پیشەسازییەکانی خۆماڵی کرابوون. لە ساڵانی ڕابردوودا، تایبەتمەندکردن پشکەکانی دەوڵەتی بۆ ئاستێک کەمکردووەتەوە کە لەگەڵ ئابوورییەکانی تری ئەورووپادا بەراورد دەکرێت. لە نێوان نەتەوەکانی ئۆ ئی سی دیدا، نەمسا خاوەنی سیستمێکی دڵنیایی کۆمەڵایەتیی زۆر کارا و بەھێزە؛ خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢٩٫٤٪ی جی دی پی]] بووە.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Austria}} [[پۆل:ئابووری نەمسا]] ccajoq7dawgm16kp7pud8rwguhs4siq 1582295 1582217 2026-05-08T17:05:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582295 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[نەمسا]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی کۆمەڵایەتیی زۆر [[وڵاتی پێشکەوتوو|پێشکەوتووە]]، کە وڵاتەکە یەکێکە لە ٢٨ دەوڵەمەندترینەکانی جیھان لە ڕووی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) بۆ ھەر تاکێک.<ref name="imf2">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/01/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=122&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=60&pr.y=5|سەردێڕ=404 |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٠٩}}</ref> تا ساڵانی ١٩٨٠، زۆرێک لە گەورەترین کۆمپانیا پیشەسازییەکانی خۆماڵی کرابوون. لە ساڵانی ڕابردوودا، تایبەتمەندکردن پشکەکانی دەوڵەتی بۆ ئاستێک کەمکردووەتەوە کە لەگەڵ ئابوورییەکانی تری ئەورووپادا بەراورد دەکرێت. لە نێوان نەتەوەکانی ئۆ ئی سی دیدا، نەمسا خاوەنی سیستمێکی دڵنیایی کۆمەڵایەتیی زۆر کارا و بەھێزە؛ خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢٩٫٤٪ی جی دی پی]] بووە.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kenworthy |یەکەم=Lane |ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |ناونیشان=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Social Forces |بەرگ=٧٧|issue=3 |پەڕەکان=١١١٩–١١٣٩|doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Moller |یەکەم=Stephanie |دوایین٢=Huber |یەکەم٢=Evelyne |دوایین٣=Stephens |یەکەم٣=John D. |دوایین٤=Bradley |یەکەم٤=David |دوایین٥=Nielsen |یەکەم٥=François |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |بەرگ=٦٨|issue=1 |پەڕەکان=٢٢–٥١|doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Austria}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئابووری نەمسا]] 3rcomef1qk1k9czvwb56m865ymbajh8 0 295569 1582157 1582119 2026-05-08T12:00:34Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582157 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[زامبیا]] خاوەنی ئابوورییەکی پەرەئەستێنە. وڵاتێکی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]]، و لە ساڵی ٢٠١١دا گەیشتە پێگەی داھات مامناوەند. لە ماوەی یەکەمین دەیەی سەدەی ٢١دا، ئابووری زامبیا یەکێک بوو لە خێراترین ئابوورییە گەشەسەندووەکان لە [[ئابووریی ئەفریقا|ئەفریقا]]دا، و پایتەختەکەی، [[لووساکا]]، خێراترین شاری گەشەسەندوو بوو لە کۆمەڵگەی گەشەپێدانی باشووری ئەفریقا (سادک).<ref name="SADC">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.sadc.int/member-states/zambia/|سەردێڕ=Zambia {{!}} SADC}}</ref> کارکردنی ئابووری زامبیا لە ساڵانی ڕابردوودا بەھۆی دابەزینی نرخی مس، کورتیھێنانی دارایی بەرچاو، و کەمیی وزە سست بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=African Development Bank |یەکەم=African Development Fund |ڕێکەوت=٢٠١٦|ناونیشان=https://www.afdb.org/fileadmin/uploads/afdb/Documents/Generic-Documents/Zambia_Country_Profile.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=African Development Bank}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.worldbank.org/en/country/zambia/overview|سەردێڕ=Zambia {{!}} World Bank Group |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=World Bank |زمان=en}}</ref> ئابوورییەکە لەوەتەی ساڵانی ١٩٢٠ەوە پشتی بە دەرھێنانی کانزا بەستووە، بەتایبەتی مس.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Chitonge |یەکەم=Horman |سەردێڕ=The Zambian Economy |ڕێکەوت=٢٠٢٤|ئیش=The Oxford Handbook of the Zambian Economy |پەڕەکان=١–١٢|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1093/oxfordhb/9780192864222.013.1 |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |doi=10.1093/oxfordhb/9780192864222.013.1 |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٢٨٦٤٢٢-٢|دوایین٢=Marewo |یەکەم٢=Malvern |دوایین٣=Kabinga |یەکەم٣=Mundia |دوایین٤=Fundanga |یەکەم٤=Caleb M. |دوایین٥=Songwe |یەکەم٥=Vera |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref><ref name="EZ">{{بیرخستنەوە|دوایین=Seekings |یەکەم=Jeremy |سەردێڕ=The Economic History of Zambia |ڕێکەوت=٢٠٢٤|ئیش=The Oxford Handbook of the Zambian Economy |پەڕەکان=٣٧–٥٧|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1093/oxfordhb/9780192864222.013.3 |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |doi=10.1093/oxfordhb/9780192864222.013.3 |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٢٨٦٤٢٢-٢|دوایین٢=Tembo |یەکەم٢=Alfred |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} 0kdybdobp05smldm37o4ee4hmkdfbre 1582221 1582157 2026-05-08T16:12:45Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Zambia}} 1582221 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[زامبیا]] خاوەنی ئابوورییەکی پەرەئەستێنە. وڵاتێکی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]]، و لە ساڵی ٢٠١١دا گەیشتە پێگەی داھات مامناوەند. لە ماوەی یەکەمین دەیەی سەدەی ٢١دا، ئابووری زامبیا یەکێک بوو لە خێراترین ئابوورییە گەشەسەندووەکان لە [[ئابووریی ئەفریقا|ئەفریقا]]دا، و پایتەختەکەی، [[لووساکا]]، خێراترین شاری گەشەسەندوو بوو لە کۆمەڵگەی گەشەپێدانی باشووری ئەفریقا (سادک).<ref name="SADC">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.sadc.int/member-states/zambia/|سەردێڕ=Zambia {{!}} SADC}}</ref> کارکردنی ئابووری زامبیا لە ساڵانی ڕابردوودا بەھۆی دابەزینی نرخی مس، کورتیھێنانی دارایی بەرچاو، و کەمیی وزە سست بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=African Development Bank |یەکەم=African Development Fund |ڕێکەوت=٢٠١٦|ناونیشان=https://www.afdb.org/fileadmin/uploads/afdb/Documents/Generic-Documents/Zambia_Country_Profile.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=African Development Bank}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.worldbank.org/en/country/zambia/overview|سەردێڕ=Zambia {{!}} World Bank Group |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=World Bank |زمان=en}}</ref> ئابوورییەکە لەوەتەی ساڵانی ١٩٢٠ەوە پشتی بە دەرھێنانی کانزا بەستووە، بەتایبەتی مس.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Chitonge |یەکەم=Horman |سەردێڕ=The Zambian Economy |ڕێکەوت=٢٠٢٤|ئیش=The Oxford Handbook of the Zambian Economy |پەڕەکان=١–١٢|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1093/oxfordhb/9780192864222.013.1 |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |doi=10.1093/oxfordhb/9780192864222.013.1 |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٢٨٦٤٢٢-٢|دوایین٢=Marewo |یەکەم٢=Malvern |دوایین٣=Kabinga |یەکەم٣=Mundia |دوایین٤=Fundanga |یەکەم٤=Caleb M. |دوایین٥=Songwe |یەکەم٥=Vera |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref><ref name="EZ">{{بیرخستنەوە|دوایین=Seekings |یەکەم=Jeremy |سەردێڕ=The Economic History of Zambia |ڕێکەوت=٢٠٢٤|ئیش=The Oxford Handbook of the Zambian Economy |پەڕەکان=٣٧–٥٧|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1093/oxfordhb/9780192864222.013.3 |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |doi=10.1093/oxfordhb/9780192864222.013.3 |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٢٨٦٤٢٢-٢|دوایین٢=Tembo |یەکەم٢=Alfred |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Zambia}} ilrp6pw5rclqo19lgfmgsd97zyeshbx 1582293 1582221 2026-05-08T17:04:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەفریقا|ئەفریقا]] و [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582293 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[زامبیا]] خاوەنی ئابوورییەکی پەرەئەستێنە. وڵاتێکی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]]، و لە ساڵی ٢٠١١دا گەیشتە پێگەی داھات مامناوەند. لە ماوەی یەکەمین دەیەی سەدەی ٢١دا، ئابووری زامبیا یەکێک بوو لە خێراترین ئابوورییە گەشەسەندووەکان لە [[ئابووریی ئەفریقا|ئەفریقا]]دا، و پایتەختەکەی، [[لووساکا]]، خێراترین شاری گەشەسەندوو بوو لە کۆمەڵگەی گەشەپێدانی باشووری ئەفریقا (سادک).<ref name="SADC">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.sadc.int/member-states/zambia/|سەردێڕ=Zambia {{!}} SADC}}</ref> کارکردنی ئابووری زامبیا لە ساڵانی ڕابردوودا بەھۆی دابەزینی نرخی مس، کورتیھێنانی دارایی بەرچاو، و کەمیی وزە سست بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=African Development Bank |یەکەم=African Development Fund |ڕێکەوت=٢٠١٦|ناونیشان=https://www.afdb.org/fileadmin/uploads/afdb/Documents/Generic-Documents/Zambia_Country_Profile.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=African Development Bank}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.worldbank.org/en/country/zambia/overview|سەردێڕ=Zambia {{!}} World Bank Group |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=World Bank |زمان=en}}</ref> ئابوورییەکە لەوەتەی ساڵانی ١٩٢٠ەوە پشتی بە دەرھێنانی کانزا بەستووە، بەتایبەتی مس.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Chitonge |یەکەم=Horman |سەردێڕ=The Zambian Economy |ڕێکەوت=٢٠٢٤|ئیش=The Oxford Handbook of the Zambian Economy |پەڕەکان=١–١٢|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1093/oxfordhb/9780192864222.013.1 |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |doi=10.1093/oxfordhb/9780192864222.013.1 |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٢٨٦٤٢٢-٢|دوایین٢=Marewo |یەکەم٢=Malvern |دوایین٣=Kabinga |یەکەم٣=Mundia |دوایین٤=Fundanga |یەکەم٤=Caleb M. |دوایین٥=Songwe |یەکەم٥=Vera |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref><ref name="EZ">{{بیرخستنەوە|دوایین=Seekings |یەکەم=Jeremy |سەردێڕ=The Economic History of Zambia |ڕێکەوت=٢٠٢٤|ئیش=The Oxford Handbook of the Zambian Economy |پەڕەکان=٣٧–٥٧|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1093/oxfordhb/9780192864222.013.3 |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |doi=10.1093/oxfordhb/9780192864222.013.3 |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٢٨٦٤٢٢-٢|دوایین٢=Tembo |یەکەم٢=Alfred |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Zambia}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری}} c4s8nlasau0k72wdw1jdmx45r8rb11y 1582322 1582293 2026-05-08T20:00:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582322 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[زامبیا]] خاوەنی ئابوورییەکی پەرەئەستێنە. وڵاتێکی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]]، و لە ساڵی ٢٠١١دا گەیشتە پێگەی داھات مامناوەند. لە ماوەی یەکەمین دەیەی سەدەی ٢١دا، ئابووری زامبیا یەکێک بوو لە خێراترین ئابوورییە گەشەسەندووەکان لە [[ئابووریی ئەفریقا|ئەفریقا]]دا، و پایتەختەکەی، [[لووساکا]]، خێراترین شاری گەشەسەندوو بوو لە کۆمەڵگەی گەشەپێدانی باشووری ئەفریقا (سادک).<ref name="SADC">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.sadc.int/member-states/zambia/|سەردێڕ=Zambia {{!}} SADC}}</ref> کارکردنی ئابووری زامبیا لە ساڵانی ڕابردوودا بەھۆی دابەزینی نرخی مس، کورتیھێنانی دارایی بەرچاو، و کەمیی وزە سست بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=African Development Bank |یەکەم=African Development Fund |ڕێکەوت=٢٠١٦|ناونیشان=https://www.afdb.org/fileadmin/uploads/afdb/Documents/Generic-Documents/Zambia_Country_Profile.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=African Development Bank}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.worldbank.org/en/country/zambia/overview|سەردێڕ=Zambia {{!}} World Bank Group |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=World Bank |زمان=en}}</ref> ئابوورییەکە لەوەتەی ساڵانی ١٩٢٠ەوە پشتی بە دەرھێنانی کانزا بەستووە، بەتایبەتی مس.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Chitonge |یەکەم=Horman |سەردێڕ=The Zambian Economy |ڕێکەوت=٢٠٢٤|ئیش=The Oxford Handbook of the Zambian Economy |پەڕەکان=١–١٢|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1093/oxfordhb/9780192864222.013.1 |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |doi=10.1093/oxfordhb/9780192864222.013.1 |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٢٨٦٤٢٢-٢|دوایین٢=Marewo |یەکەم٢=Malvern |دوایین٣=Kabinga |یەکەم٣=Mundia |دوایین٤=Fundanga |یەکەم٤=Caleb M. |دوایین٥=Songwe |یەکەم٥=Vera |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref><ref name="EZ">{{بیرخستنەوە|دوایین=Seekings |یەکەم=Jeremy |سەردێڕ=The Economic History of Zambia |ڕێکەوت=٢٠٢٤|ئیش=The Oxford Handbook of the Zambian Economy |پەڕەکان=٣٧–٥٧|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1093/oxfordhb/9780192864222.013.3 |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |doi=10.1093/oxfordhb/9780192864222.013.3 |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٢٨٦٤٢٢-٢|دوایین٢=Tembo |یەکەم٢=Alfred |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Zambia}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} ie5kjahz02pp701yh8lug53prfk3izw 0 295570 1582226 1582121 2026-05-08T16:13:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Ethiopia}} 1582226 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[ئیتیۆپیا]] خاوەنی ئابوورییەکی ڕاگوزەری [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵە]] کە کەرتێکی گشتیی گەورەی ھەیە. حکوومەتی ئیتیۆپیا لە پرۆسەی تایبەتکردنی زۆرێک لە کارە بازرگانییە دەوڵەتییەکان و جووڵان بەرەو ئابوورییەکی بازاڕدایە. کەرتەکانی بانکی، دوورپەیوەندی و گواستنەوەی ئابوورەکە لەلایەن کۆمپانیا دەوڵەتییەکانەوە باڵادەستن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Ethiopia}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] p6m097giwt0oygto9qqb4ajnq3j0lro 1582288 1582226 2026-05-08T17:03:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەفریقا|ئەفریقا]] و [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582288 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[ئیتیۆپیا]] خاوەنی ئابوورییەکی ڕاگوزەری [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵە]] کە کەرتێکی گشتیی گەورەی ھەیە. حکوومەتی ئیتیۆپیا لە پرۆسەی تایبەتکردنی زۆرێک لە کارە بازرگانییە دەوڵەتییەکان و جووڵان بەرەو ئابوورییەکی بازاڕدایە. کەرتەکانی بانکی، دوورپەیوەندی و گواستنەوەی ئابوورەکە لەلایەن کۆمپانیا دەوڵەتییەکانەوە باڵادەستن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Ethiopia}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] r36vkcgj2owkfddwheyj8n16q5got3q 1582327 1582288 2026-05-08T20:01:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582327 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[ئیتیۆپیا]] خاوەنی ئابوورییەکی ڕاگوزەری [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵە]] کە کەرتێکی گشتیی گەورەی ھەیە. حکوومەتی ئیتیۆپیا لە پرۆسەی تایبەتکردنی زۆرێک لە کارە بازرگانییە دەوڵەتییەکان و جووڵان بەرەو ئابوورییەکی بازاڕدایە. کەرتەکانی بانکی، دوورپەیوەندی و گواستنەوەی ئابوورەکە لەلایەن کۆمپانیا دەوڵەتییەکانەوە باڵادەستن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Ethiopia}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 4a4ol5m2g33s3zjw2h8bswdyavee21i 0 295571 1582156 1582123 2026-05-08T12:00:24Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582156 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[ئەنگۆلا]] خاوەنی ئابوورییەکی نیمچە-پلانداڕێژراوە، کە تێیدا پلاندانانی ناوەندی ئابوورییەکە بە بەشداریی کۆمپانیا تایبەتەکان ئاراستە دەکات. ئابوورییەکە تا ئێستاش بە توندی لەژێر کاریگەریی دەرەنجامەکانی چوار دەیە لە ململانێ لە کۆتا بەشی سەدەی ٢٠ەمدا ماوەتەوە، جەنگی سەربەخۆیی لە پورتوگال (١٩٦١–٧٥) و [[شەڕی ناوخۆییی ئەنگۆلا|جەنگی ناوخۆیی (١٩٧٥–٢٠٠٢)]] کە بەدوایدا ھات. ھەژاری لەوەتەی ساڵی ٢٠٠٢وە زیاتر لە ٥٠٪ کەمی کردووە و یەک لەسەر سێی دانیشتووان پشت بە کشتوکاڵی بژێوی دەبەستن. لەوەتەی ساڵی ٢٠٠٢وە، کاتێک جەنگی ناوخۆییی ٢٧ ساڵە کۆتایی ھات، سیاسەتی حکوومەت ئەولەوییەتی دا بە چاککردنەوە و باشترکردنی ژێرخان و بەھێزکردنی دامەزراوە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکان. لە ماوەی یەکەمین دەیەی سەدەی ٢١ەمدا، ئابووری ئەنگۆلا یەکێک بوو لە خێراترین ئابوورییە گەشەسەندووەکانی جیھان، بە ڕاپۆرتی گەشەی تێکڕای ساڵانەی بەرھەمی ناوخۆییی (GDP) ١١٫١ لەسەد لە ساڵی ٢٠٠١ تا ٢٠١٠. نرخە بەرزە نێونەتەوەیییەکانی نەوت و زیادبوونی بەرھەمھێنانی نەوت بەشداربوون لە گەشەیەکی ئابووریی بەھێز، ئەگەرچی لەگەڵ ناھاوسەنگییەکی بەرزدا بوو لەو کاتەدا. زیادەی بازرگانیی ساڵی ٢٠٢٢ بڕی ٣٠ ملیار دۆلار بووە، لە بەراورد لەگەڵ ٤٨ ملیار دۆلار لە ساڵی ٢٠١٢دا.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Specter |یەکەم=Michael |ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Luxury Living in a Failed State |ناونیشان=https://www.newyorker.com/magazine/2015/06/01/extreme-city-specter |journal=The New Yorker |زمان=en |issn=0028-792X |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] djt37v8qjwqp1toae3ti463f9fzc8v9 1582222 1582156 2026-05-08T16:12:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Angola}} 1582222 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[ئەنگۆلا]] خاوەنی ئابوورییەکی نیمچە-پلانداڕێژراوە، کە تێیدا پلاندانانی ناوەندی ئابوورییەکە بە بەشداریی کۆمپانیا تایبەتەکان ئاراستە دەکات. ئابوورییەکە تا ئێستاش بە توندی لەژێر کاریگەریی دەرەنجامەکانی چوار دەیە لە ململانێ لە کۆتا بەشی سەدەی ٢٠ەمدا ماوەتەوە، جەنگی سەربەخۆیی لە پورتوگال (١٩٦١–٧٥) و [[شەڕی ناوخۆییی ئەنگۆلا|جەنگی ناوخۆیی (١٩٧٥–٢٠٠٢)]] کە بەدوایدا ھات. ھەژاری لەوەتەی ساڵی ٢٠٠٢وە زیاتر لە ٥٠٪ کەمی کردووە و یەک لەسەر سێی دانیشتووان پشت بە کشتوکاڵی بژێوی دەبەستن. لەوەتەی ساڵی ٢٠٠٢وە، کاتێک جەنگی ناوخۆییی ٢٧ ساڵە کۆتایی ھات، سیاسەتی حکوومەت ئەولەوییەتی دا بە چاککردنەوە و باشترکردنی ژێرخان و بەھێزکردنی دامەزراوە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکان. لە ماوەی یەکەمین دەیەی سەدەی ٢١ەمدا، ئابووری ئەنگۆلا یەکێک بوو لە خێراترین ئابوورییە گەشەسەندووەکانی جیھان، بە ڕاپۆرتی گەشەی تێکڕای ساڵانەی بەرھەمی ناوخۆییی (GDP) ١١٫١ لەسەد لە ساڵی ٢٠٠١ تا ٢٠١٠. نرخە بەرزە نێونەتەوەیییەکانی نەوت و زیادبوونی بەرھەمھێنانی نەوت بەشداربوون لە گەشەیەکی ئابووریی بەھێز، ئەگەرچی لەگەڵ ناھاوسەنگییەکی بەرزدا بوو لەو کاتەدا. زیادەی بازرگانیی ساڵی ٢٠٢٢ بڕی ٣٠ ملیار دۆلار بووە، لە بەراورد لەگەڵ ٤٨ ملیار دۆلار لە ساڵی ٢٠١٢دا.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Specter |یەکەم=Michael |ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Luxury Living in a Failed State |ناونیشان=https://www.newyorker.com/magazine/2015/06/01/extreme-city-specter |journal=The New Yorker |زمان=en |issn=0028-792X |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Angola}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 1y5hetnje9ht93rg5qjoj9yoa55nmuk 1582292 1582222 2026-05-08T17:04:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەفریقا|ئەفریقا]] و [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582292 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[ئەنگۆلا]] خاوەنی ئابوورییەکی نیمچە-پلانداڕێژراوە، کە تێیدا پلاندانانی ناوەندی ئابوورییەکە بە بەشداریی کۆمپانیا تایبەتەکان ئاراستە دەکات. ئابوورییەکە تا ئێستاش بە توندی لەژێر کاریگەریی دەرەنجامەکانی چوار دەیە لە ململانێ لە کۆتا بەشی سەدەی ٢٠ەمدا ماوەتەوە، جەنگی سەربەخۆیی لە پورتوگال (١٩٦١–٧٥) و [[شەڕی ناوخۆییی ئەنگۆلا|جەنگی ناوخۆیی (١٩٧٥–٢٠٠٢)]] کە بەدوایدا ھات. ھەژاری لەوەتەی ساڵی ٢٠٠٢وە زیاتر لە ٥٠٪ کەمی کردووە و یەک لەسەر سێی دانیشتووان پشت بە کشتوکاڵی بژێوی دەبەستن. لەوەتەی ساڵی ٢٠٠٢وە، کاتێک جەنگی ناوخۆییی ٢٧ ساڵە کۆتایی ھات، سیاسەتی حکوومەت ئەولەوییەتی دا بە چاککردنەوە و باشترکردنی ژێرخان و بەھێزکردنی دامەزراوە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکان. لە ماوەی یەکەمین دەیەی سەدەی ٢١ەمدا، ئابووری ئەنگۆلا یەکێک بوو لە خێراترین ئابوورییە گەشەسەندووەکانی جیھان، بە ڕاپۆرتی گەشەی تێکڕای ساڵانەی بەرھەمی ناوخۆییی (GDP) ١١٫١ لەسەد لە ساڵی ٢٠٠١ تا ٢٠١٠. نرخە بەرزە نێونەتەوەیییەکانی نەوت و زیادبوونی بەرھەمھێنانی نەوت بەشداربوون لە گەشەیەکی ئابووریی بەھێز، ئەگەرچی لەگەڵ ناھاوسەنگییەکی بەرزدا بوو لەو کاتەدا. زیادەی بازرگانیی ساڵی ٢٠٢٢ بڕی ٣٠ ملیار دۆلار بووە، لە بەراورد لەگەڵ ٤٨ ملیار دۆلار لە ساڵی ٢٠١٢دا.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Specter |یەکەم=Michael |ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Luxury Living in a Failed State |ناونیشان=https://www.newyorker.com/magazine/2015/06/01/extreme-city-specter |journal=The New Yorker |زمان=en |issn=0028-792X |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Angola}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] pcqgdt7pj45j71oda0e7i8pca6hpggc 1582323 1582292 2026-05-08T20:01:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582323 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} [[ئەنگۆلا]] خاوەنی ئابوورییەکی نیمچە-پلانداڕێژراوە، کە تێیدا پلاندانانی ناوەندی ئابوورییەکە بە بەشداریی کۆمپانیا تایبەتەکان ئاراستە دەکات. ئابوورییەکە تا ئێستاش بە توندی لەژێر کاریگەریی دەرەنجامەکانی چوار دەیە لە ململانێ لە کۆتا بەشی سەدەی ٢٠ەمدا ماوەتەوە، جەنگی سەربەخۆیی لە پورتوگال (١٩٦١–٧٥) و [[شەڕی ناوخۆییی ئەنگۆلا|جەنگی ناوخۆیی (١٩٧٥–٢٠٠٢)]] کە بەدوایدا ھات. ھەژاری لەوەتەی ساڵی ٢٠٠٢وە زیاتر لە ٥٠٪ کەمی کردووە و یەک لەسەر سێی دانیشتووان پشت بە کشتوکاڵی بژێوی دەبەستن. لەوەتەی ساڵی ٢٠٠٢وە، کاتێک جەنگی ناوخۆییی ٢٧ ساڵە کۆتایی ھات، سیاسەتی حکوومەت ئەولەوییەتی دا بە چاککردنەوە و باشترکردنی ژێرخان و بەھێزکردنی دامەزراوە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکان. لە ماوەی یەکەمین دەیەی سەدەی ٢١ەمدا، ئابووری ئەنگۆلا یەکێک بوو لە خێراترین ئابوورییە گەشەسەندووەکانی جیھان، بە ڕاپۆرتی گەشەی تێکڕای ساڵانەی بەرھەمی ناوخۆییی (GDP) ١١٫١ لەسەد لە ساڵی ٢٠٠١ تا ٢٠١٠. نرخە بەرزە نێونەتەوەیییەکانی نەوت و زیادبوونی بەرھەمھێنانی نەوت بەشداربوون لە گەشەیەکی ئابووریی بەھێز، ئەگەرچی لەگەڵ ناھاوسەنگییەکی بەرزدا بوو لەو کاتەدا. زیادەی بازرگانیی ساڵی ٢٠٢٢ بڕی ٣٠ ملیار دۆلار بووە، لە بەراورد لەگەڵ ٤٨ ملیار دۆلار لە ساڵی ٢٠١٢دا.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Specter |یەکەم=Michael |ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Luxury Living in a Failed State |ناونیشان=https://www.newyorker.com/magazine/2015/06/01/extreme-city-specter |journal=The New Yorker |زمان=en |issn=0028-792X |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Angola}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} h3aqyehagrgdb24i5wl4ro0daeney7y 0 295572 1582225 1582125 2026-05-08T16:13:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Uruguay}} 1582225 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووری [[ئوروگوای]] خاوەنی کەرتێکی کشتوکاڵیی ھەناردەخواز و ھێزی کارێکی باش خوێندەوارە، لەگەڵ ئاستێکی بەرزی خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان. گەشتیاری و بانکی کەرتە بەرچاوەکانن؛ [[ئوروگوای]] وەک چەقێکی ناوچەیی بۆ داراییی نێونەتەوەیی و گەشتیاری کار دەکات. ھەروەھا وڵاتەکە خاوەنی مێژوو و نوێنەرایەتییەکی پاراستنی پێشکەوتووی مافەکانی کرێکارانە، کە سەندیکاکان و ھەشت کاتژمێری کارکردنی ڕۆژانە لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا پارێزگارییان لێ کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Uruguay}} [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] gd4sa42fy8uz9keiyoj49irdrm4ijp4 1582289 1582225 2026-05-08T17:04:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582289 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووری [[ئوروگوای]] خاوەنی کەرتێکی کشتوکاڵیی ھەناردەخواز و ھێزی کارێکی باش خوێندەوارە، لەگەڵ ئاستێکی بەرزی خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان. گەشتیاری و بانکی کەرتە بەرچاوەکانن؛ [[ئوروگوای]] وەک چەقێکی ناوچەیی بۆ داراییی نێونەتەوەیی و گەشتیاری کار دەکات. ھەروەھا وڵاتەکە خاوەنی مێژوو و نوێنەرایەتییەکی پاراستنی پێشکەوتووی مافەکانی کرێکارانە، کە سەندیکاکان و ھەشت کاتژمێری کارکردنی ڕۆژانە لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا پارێزگارییان لێ کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Uruguay}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 84bv9cl9lxrjlwcsrf4nfx5btgous8o 1582326 1582289 2026-05-08T20:01:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582326 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} ئابووری [[ئوروگوای]] خاوەنی کەرتێکی کشتوکاڵیی ھەناردەخواز و ھێزی کارێکی باش خوێندەوارە، لەگەڵ ئاستێکی بەرزی خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان. گەشتیاری و بانکی کەرتە بەرچاوەکانن؛ [[ئوروگوای]] وەک چەقێکی ناوچەیی بۆ داراییی نێونەتەوەیی و گەشتیاری کار دەکات. ھەروەھا وڵاتەکە خاوەنی مێژوو و نوێنەرایەتییەکی پاراستنی پێشکەوتووی مافەکانی کرێکارانە، کە سەندیکاکان و ھەشت کاتژمێری کارکردنی ڕۆژانە لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا پارێزگارییان لێ کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Uruguay}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 8yeum7p6boajx8sfn4os9ezi8pcumj6 0 295573 1582224 1582127 2026-05-08T16:13:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of Mongolia}} 1582224 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووری [[مەنگۆلیا]] لە مێژوودا لەسەر بنەمای کشتوکاڵ و ئاژەڵداری بووە. [[مەنگۆلیا]] ھەروەھا خاوەنی نیشتەنییە [[کانزایی|کانزایییە]] بەرفراوانەکانە: [[مس]]، [[خەڵووزی بەردین]]، [[مۆلیبدێنۆم]]، [[ژریژ]]، [[تەنگستن]]، و [[زێڕ]] بەشێکی زۆری بەرھەمھێنانی پیشەسازی پێکدەھێنن. ھاوکارییەکانی [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەت]]، کە لە لووتکەیدا سێیەکی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) بوو، لە ساڵانی ١٩٩٠–٩١دا و لە کاتی [[ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت|ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەتدا]]، بە نزیکەیی لە شەو و ڕۆژێکدا ون بوو. مەنگۆلیا کەوتە ناو پاشەکشەیەکی ئابووری قووڵەوە. گەشەکردن لە ساڵی ١٩٩٦دا بەھۆی زنجیرەیەک [[کارەساتی سروشتی]] و بەرزبوونەوەی نرخە جیھانییەکانی [[مس]] و کاشێمیر وەستا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Mongolia}} 443ur5zqvesin9nysapir7jir2a0dtf 1582290 1582224 2026-05-08T17:04:17Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582290 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووری [[مەنگۆلیا]] لە مێژوودا لەسەر بنەمای کشتوکاڵ و ئاژەڵداری بووە. [[مەنگۆلیا]] ھەروەھا خاوەنی نیشتەنییە [[کانزایی|کانزایییە]] بەرفراوانەکانە: [[مس]]، [[خەڵووزی بەردین]]، [[مۆلیبدێنۆم]]، [[ژریژ]]، [[تەنگستن]]، و [[زێڕ]] بەشێکی زۆری بەرھەمھێنانی پیشەسازی پێکدەھێنن. ھاوکارییەکانی [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەت]]، کە لە لووتکەیدا سێیەکی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) بوو، لە ساڵانی ١٩٩٠–٩١دا و لە کاتی [[ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت|ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەتدا]]، بە نزیکەیی لە شەو و ڕۆژێکدا ون بوو. مەنگۆلیا کەوتە ناو پاشەکشەیەکی ئابووری قووڵەوە. گەشەکردن لە ساڵی ١٩٩٦دا بەھۆی زنجیرەیەک [[کارەساتی سروشتی]] و بەرزبوونەوەی نرخە جیھانییەکانی [[مس]] و کاشێمیر وەستا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Mongolia}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} gj0l377xdzdbxw09x58t2aubqm3fhti 1582325 1582290 2026-05-08T20:01:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582325 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} ئابووری [[مەنگۆلیا]] لە مێژوودا لەسەر بنەمای کشتوکاڵ و ئاژەڵداری بووە. [[مەنگۆلیا]] ھەروەھا خاوەنی نیشتەنییە [[کانزایی|کانزایییە]] بەرفراوانەکانە: [[مس]]، [[خەڵووزی بەردین]]، [[مۆلیبدێنۆم]]، [[ژریژ]]، [[تەنگستن]]، و [[زێڕ]] بەشێکی زۆری بەرھەمھێنانی پیشەسازی پێکدەھێنن. ھاوکارییەکانی [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەت]]، کە لە لووتکەیدا سێیەکی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) بوو، لە ساڵانی ١٩٩٠–٩١دا و لە کاتی [[ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت|ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەتدا]]، بە نزیکەیی لە شەو و ڕۆژێکدا ون بوو. مەنگۆلیا کەوتە ناو پاشەکشەیەکی ئابووری قووڵەوە. گەشەکردن لە ساڵی ١٩٩٦دا بەھۆی زنجیرەیەک [[کارەساتی سروشتی]] و بەرزبوونەوەی نرخە جیھانییەکانی [[مس]] و کاشێمیر وەستا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of Mongolia}} {{شریتی دەروازە|ئابووری}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} s7va8275ykw44ysnd58iw6e8srebt62 0 295576 1582340 1582134 2026-05-08T20:03:57Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582340 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} ئابووری ڕاوەڵپیندی و ناوچەکانی دەوروبەری خاوەنی بنکەیەکی پیشەسازیی ھەمەجۆرە. بە ژمارەی دانیشتووانی زیاتر لە ٣٫٢ ملیۆن کەس، ڕاوەڵپیندی سێیەم گەورەترین شاری پارێزگای [[پەنجاب، پاکستان|پەنجاب]]ی [[پاکستان]]ە، و چوارەم گەورەترین شاری وڵاتەکەیە. دەکەوێتە باکووریترین بەشی پەنجاب، کە بە شێوەیەکی ستراتیژی ناوچەکە بە [[ئازاد کەشمیر|کەشمیر]] لە لای ڕۆژھەڵات و پارێزگای خەیبەر پەختونخوا لە لای باکوور دەبەستێتەوە. ھەروەھا ھاوسنوورە لەگەڵ [[ئیسلاماباد]]ی پایتەختی پاکستان، کە وەک شارێکی دەستەخوشکی دادەنرێت. لە مێژوودا ناوەندێکی گرنگی پیشەسازی و بازرگانیی [[ناوچەی پەنجاب]] بووە. جگە لە ھەبوونی یەکتربڕێکی گرنگی ھێڵی ئاسن، شارەکە یەکێک بووە لە گرنگترین ناوچەکانی سەربازگەی سەربازی لە باشووری ئاسیا لەوەتەی سەردەمی [[بەریتانی ڕاج|ڕاجی بەریتانی]]. پیشەسازییە سەرەکییەکانی شارەکە بریتین لە پاڵاوگەکانی نەوت، کارپێکردنی گاز، بەرھەمھێنانی پۆڵا، کارگەکانی ئاسن، گۆڕەپانەکانی ھێڵی ئاسن، کارگەیەکی بیرە، کارگەکانی داربڕین، کارگەکانی خێوەت، دەق، گۆرەوی و جلی ناوەوە، گۆزەگەری، بەرھەمھێنانی کاڵا چەرمییەکان، گواستنەوە و گەشتیاری.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} m08picy5j6wpw1uz2cmudkmyrvc61xy 0 295577 1582155 1582136 2026-05-08T12:00:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1582155 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووری فلیپین بازاڕێکی پەرەئەستێنە، و وەک وڵاتێکی تازە پیشەسازیبوو لە ناوچەی [[ئاسیا و ئۆقیانووسی ئارام|ئاسیا-زەریای ھێمن]] دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.worldbank.org/en/country/philippines/overview|سەردێڕ=Philippines {{!}} World Bank Group |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=[[World Bank]]}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٦دا، ئابووری فلیپین بە ٣٠٫٢٢ تریلیۆن پێسۆ (٥١٢٫٢٢ ملیار دۆلار) دەخەمڵێندرێت، کە وای لێدەکات ببێتە ٣٥ەمین [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|گەورەترین ئابووری جیھان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی ناوەکی]] و ١٤ەمین [[ئابووریی ئاسیا|گەورەترین]] لە [[ئاسیا]] بەپێی [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|سندووقی دراوی نێونەتەوەیی]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] j4wzz31gj2e7s91vcoeu0yphex5bqjm 1582223 1582155 2026-05-08T16:13:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Economy of the Philippines}} 1582223 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووری فلیپین بازاڕێکی پەرەئەستێنە، و وەک وڵاتێکی تازە پیشەسازیبوو لە ناوچەی [[ئاسیا و ئۆقیانووسی ئارام|ئاسیا-زەریای ھێمن]] دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.worldbank.org/en/country/philippines/overview|سەردێڕ=Philippines {{!}} World Bank Group |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=[[World Bank]]}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٦دا، ئابووری فلیپین بە ٣٠٫٢٢ تریلیۆن پێسۆ (٥١٢٫٢٢ ملیار دۆلار) دەخەمڵێندرێت، کە وای لێدەکات ببێتە ٣٥ەمین [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|گەورەترین ئابووری جیھان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی ناوەکی]] و ١٤ەمین [[ئابووریی ئاسیا|گەورەترین]] لە [[ئاسیا]] بەپێی [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|سندووقی دراوی نێونەتەوەیی]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of the Philippines}} [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] 7dhax17fgxsfq73z0262zpl7wi7f2s0 1582291 1582223 2026-05-08T17:04:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] و [[دەروازە:فلیپین|فلیپین]] 1582291 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} ئابووری فلیپین بازاڕێکی پەرەئەستێنە، و وەک وڵاتێکی تازە پیشەسازیبوو لە ناوچەی [[ئاسیا و ئۆقیانووسی ئارام|ئاسیا-زەریای ھێمن]] دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.worldbank.org/en/country/philippines/overview|سەردێڕ=Philippines {{!}} World Bank Group |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=[[World Bank]]}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٦دا، ئابووری فلیپین بە ٣٠٫٢٢ تریلیۆن پێسۆ (٥١٢٫٢٢ ملیار دۆلار) دەخەمڵێندرێت، کە وای لێدەکات ببێتە ٣٥ەمین [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|گەورەترین ئابووری جیھان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی ناوەکی]] و ١٤ەمین [[ئابووریی ئاسیا|گەورەترین]] لە [[ئاسیا]] بەپێی [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|سندووقی دراوی نێونەتەوەیی]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of the Philippines}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|فلیپین}} [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] o6k35r9h3gaennulpk6f66hqvus8oma 1582324 1582291 2026-05-08T20:01:17Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582324 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} ئابووری فلیپین بازاڕێکی پەرەئەستێنە، و وەک وڵاتێکی تازە پیشەسازیبوو لە ناوچەی [[ئاسیا و ئۆقیانووسی ئارام|ئاسیا-زەریای ھێمن]] دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.worldbank.org/en/country/philippines/overview|سەردێڕ=Philippines {{!}} World Bank Group |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=[[World Bank]]}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٦دا، ئابووری فلیپین بە ٣٠٫٢٢ تریلیۆن پێسۆ (٥١٢٫٢٢ ملیار دۆلار) دەخەمڵێندرێت، کە وای لێدەکات ببێتە ٣٥ەمین [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|گەورەترین ئابووری جیھان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی ناوەکی]] و ١٤ەمین [[ئابووریی ئاسیا|گەورەترین]] لە [[ئاسیا]] بەپێی [[سندووقی دراوی نێونەتەوەییی|سندووقی دراوی نێونەتەوەیی]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Economy of the Philippines}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|فلیپین}} [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} 5qeu0m2d7zs7qlsgjqkcv7qh47qkxy2 0 295578 1582181 2026-05-08T12:40:59Z Saad Goran 41181 پەڕەی دروست کرد بە «'''ڕەزەکانی گەسی''' یان '''باخەکانی گەسی''' (بە تورکی: ''gesi bağları'')، گۆرانییەکی میللییە کە پێدەچێت بنچینەکەی بگەڕێتەوە بۆ شارۆچکەی گەسی سەر بە شاری [[قەیسەری]]. ئەم گۆرانییە لەلایەن هونەرمەندانێکی وەکوو گارپیس باکرجییان، ئودی بۆغۆس، ڕەفیق باشاران، نەزاه...»ەوە 1582181 wikitext text/x-wiki '''ڕەزەکانی گەسی''' یان '''باخەکانی گەسی''' (بە تورکی: ''gesi bağları'')، گۆرانییەکی میللییە کە پێدەچێت بنچینەکەی بگەڕێتەوە بۆ شارۆچکەی گەسی سەر بە شاری [[قەیسەری]]. ئەم گۆرانییە لەلایەن هونەرمەندانێکی وەکوو گارپیس باکرجییان، ئودی بۆغۆس، ڕەفیق باشاران، نەزاهەت بایرەم، نیدا توفەکچی، یڵدز ئایهان، موزەییەن سەنار، هاجەر بولوش و نەباهەت یڵدزەوە گوتراوە. هەروەها باریش مانچۆ و [[سێڵدا باجان|سێڵدا باغچان]] ئەم گۆرانییەیان گوتووەتەوە. {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|تورکیا}} [[پۆل:گۆرانییە فۆلکلۆرییەکانی تورکیا]] 5tzm8defbm4jfamig5mki60eey166br 1582182 1582181 2026-05-08T12:41:40Z Saad Goran 41181 Saad Goran پەڕەی [[باخەکانی گەسی]]ی گواستەوە بۆ [[ڕەزەکانی گەسی]] 1582181 wikitext text/x-wiki '''ڕەزەکانی گەسی''' یان '''باخەکانی گەسی''' (بە تورکی: ''gesi bağları'')، گۆرانییەکی میللییە کە پێدەچێت بنچینەکەی بگەڕێتەوە بۆ شارۆچکەی گەسی سەر بە شاری [[قەیسەری]]. ئەم گۆرانییە لەلایەن هونەرمەندانێکی وەکوو گارپیس باکرجییان، ئودی بۆغۆس، ڕەفیق باشاران، نەزاهەت بایرەم، نیدا توفەکچی، یڵدز ئایهان، موزەییەن سەنار، هاجەر بولوش و نەباهەت یڵدزەوە گوتراوە. هەروەها باریش مانچۆ و [[سێڵدا باجان|سێڵدا باغچان]] ئەم گۆرانییەیان گوتووەتەوە. {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|تورکیا}} [[پۆل:گۆرانییە فۆلکلۆرییەکانی تورکیا]] 5tzm8defbm4jfamig5mki60eey166br 1582184 1582182 2026-05-08T12:46:33Z Saad Goran 41181 1582184 wikitext text/x-wiki '''ڕەزەکانی گەسی''' یان '''باخەکانی گەسی''' (بە تورکی: ''gesi bağları'')، گۆرانییەکی میللییە کە پێدەچێت بنچینەکەی بگەڕێتەوە بۆ شارۆچکەی گەسی سەر بە شاری [[قەیسەری]]. ئەم گۆرانییە لەلایەن ھونەرمەندانێکی وەکوو گارپیس باکرجییان، ئودی بۆغۆس، ڕەفیق باشاران، نەزاھەت بایرەم، نیدا توفەکچی، یڵدز ئایھان، موزەییەن سەنار، ھاجەر بولوش و نەباھەت یڵدزەوە گوتراوە. ھەروەھا باریش مانچۆ و [[سێڵدا باجان|سێڵدا باغچان]] ئەم گۆرانییەیان گوتووەتەوە. مەرجان گابارێت لە ساڵی ١٩١٧دا بە ناوی "گەسینین باغلاری"یەوە گوتوویەتی. لە ساڵی ١٩٢٦ لە شاری نیویۆرکی ئەمریکا، لەلایەن ھونەرمەند و ژەنیاری قانوونی ئەرمەنی، گارپیس باکرجییانەوە گوتراوە. پێکھاتنی لە زیاتر لە سەد کۆپلە و ھەمەجۆربوونی بابەتەکانی بەپێی درێژبوونەوەی گۆرانییەکە، وا دەکات مرۆڤ بیر لەوە بکاتەوە کە ئاوازەکەی بە شێوەی ھەرەوەزی دانراوە، بۆیە ناتوانرێت تەنیا بدرێتە پاڵ یەک شاعیر. کازم یەدەگچیئۆغڵو کە لە ڕۆژنامەی ڕۆژانەی (قەیسەری ئاکن) وتارێکی لەسەر ئەم گۆرانییە نووسیوە، لە وتارەکەیدا ئەو بۆچوونەی خستووەتە ڕوو کە ڕەنگە ئەم گۆرانییە بۆ یەکەم جار لە نێوان ساڵانی ١٨٩٠ بۆ ١٨٩٧دا گوترابێت. ئەم گۆرانییە بۆ یەکەم جار لەسەر ئاستی وڵات لەلایەن مامۆستای ساز، ئەحمەد غازی ئایھانەوە ناسێندراوە و یڵدز ئایھانی ھاوسەریشی لە کەناڵی (تی ئاڕ تی) ئەم گۆرانییەی گوتووە. یەکەم کەسیش کە ئەم گۆرانییەی بە ئامێرە مۆسیقییە ڕۆژئاواییەکانەوە ڕێکخست و گوتی، باریش مانچۆ بوو، بەمەش گۆرانیی "گەسی باغلاری" جێگەی خۆی لە نێو خۆشەویستترین گۆرانییەکانی ئەم ھونەرمەندەدا کردەوە. {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|تورکیا}} [[پۆل:گۆرانییە فۆلکلۆرییەکانی تورکیا]] r4uaatx9r63bmwzy4bfolxxeafrvn2y 1582185 1582184 2026-05-08T12:47:47Z Saad Goran 41181 1582185 wikitext text/x-wiki '''ڕەزەکانی گەسی''' یان '''باخەکانی گەسی''' (بە تورکی: ''gesi bağları'')، گۆرانییەکی میللییە کە پێدەچێت بنچینەکەی بگەڕێتەوە بۆ شارۆچکەی گەسی سەر بە شاری [[قەیسەری]]. ئەم گۆرانییە لەلایەن ھونەرمەندانێکی وەکوو گارپیس باکرجییان، ئودی بۆغۆس، ڕەفیق باشاران، نەزاھەت بایرەم، نیدا توفەکچی، یڵدز ئایھان، موزەییەن سەنار، ھاجەر بولوش و نەباھەت یڵدزەوە گوتراوە. ھەروەھا باریش مانچۆ و [[سێڵدا باجان|سێڵدا باغچان]] ئەم گۆرانییەیان گوتووەتەوە. مەرجان گابارێت لە ساڵی ١٩١٧دا بە ناوی "گەسینین باغلاری"یەوە گوتوویەتی. لە ساڵی ١٩٢٦ لە شاری نیویۆرکی ئەمریکا، لەلایەن ھونەرمەند و ژەنیاری قانوونی ئەرمەنی، گارپیس باکرجییانەوە گوتراوە. پێکھاتنی لە زیاتر لە سەد کۆپلە و ھەمەجۆربوونی بابەتەکانی بەپێی درێژبوونەوەی گۆرانییەکە، وا دەکات مرۆڤ بیر لەوە بکاتەوە کە ئاوازەکەی بە شێوەی ھەرەوەزی دانراوە، بۆیە ناتوانرێت تەنیا بدرێتە پاڵ یەک شاعیر. کازم یەدەگچیئۆغڵو کە لە ڕۆژنامەی ڕۆژانەی (قەیسەری ئاکن) وتارێکی لەسەر ئەم گۆرانییە نووسیوە، لە وتارەکەیدا ئەو بۆچوونەی خستووەتە ڕوو کە ڕەنگە ئەم گۆرانییە بۆ یەکەم جار لە نێوان ساڵانی ١٨٩٠ بۆ ١٨٩٧دا گوترابێت. ئەم گۆرانییە بۆ یەکەم جار لەسەر ئاستی وڵات لەلایەن مامۆستای ساز، ئەحمەد غازی ئایھانەوە ناسێندراوە و یڵدز ئایھانی ھاوسەریشی لە کەناڵی (تی ئاڕ تی) ئەم گۆرانییەی گوتووە. یەکەم کەسیش کە ئەم گۆرانییەی بە ئامێرە مۆسیقییە ڕۆژئاواییەکانەوە ڕێکخست و گوتی، باریش مانچۆ بوو، بەمەش گۆرانیی "گەسی باغلاری" جێگەی خۆی لە نێو خۆشەویستترین گۆرانییەکانی ئەم ھونەرمەندەدا کردەوە. ئەم گۆرانییە تاوەکوو ئێستاش لە یۆنان لەلایەن کارامانییەکانەوە دەگوترێت و چەندین شێوازی جیاوازی ھەیە. ھەروەھا شێوازێکیشی ھەیە کە لەگەڵ گۆرانیی (بیر ئۆف چەکسەم کارشکی داغلار یکلیر - واتە: ئەگەر ئاخێک ھەڵکێشم شاخەکانی بەرامبەر دەڕووخێن) تێکەڵ کراوە و پێکەوە دەگوترێن. بەڵام لەم شێوازەیاندا شیعرەکان بە مۆسیقا و ئاوازی "گەسی باغلاری" دەگوترێن. {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|تورکیا}} [[پۆل:گۆرانییە فۆلکلۆرییەکانی تورکیا]] by9tixrrl7r6td957xit95h83g8huko 1582186 1582185 2026-05-08T12:53:04Z Saad Goran 41181 1582186 wikitext text/x-wiki '''ڕەزەکانی گەسی''' یان '''باخەکانی گەسی''' (بە تورکی: ''gesi bağları'')، گۆرانییەکی میللییە کە پێدەچێت بنچینەکەی بگەڕێتەوە بۆ شارۆچکەی گەسی سەر بە شاری [[قەیسەری]]. ئەم گۆرانییە لەلایەن ھونەرمەندانێکی وەکوو گارپیس باکرجییان، ئودی بۆغۆس، ڕەفیق باشاران، نەزاھەت بایرەم، نیدا توفەکچی، یڵدز ئایھان، موزەییەن سەنار، ھاجەر بولوش و نەباھەت یڵدزەوە گوتراوە. ھەروەھا باریش مانچۆ و [[سێڵدا باجان|سێڵدا باغچان]] ئەم گۆرانییەیان گوتووەتەوە. مەرجان گابارێت لە ساڵی ١٩١٧دا بە ناوی "Gesinin Bağları"یەوە گوتوویەتی. لە ساڵی ١٩٢٦ لە شاری نیویۆرکی ئەمریکا، لەلایەن ھونەرمەند و ژەنیاری قانوونی ئەرمەنی، گارپیس باکرجییانەوە گوتراوە. پێکھاتنی لە زیاتر لە سەد کۆپلە و ھەمەجۆربوونی بابەتەکانی بەپێی درێژبوونەوەی گۆرانییەکە، وا دەکات مرۆڤ بیر لەوە بکاتەوە کە ئاوازەکەی بە شێوەی ھەرەوەزی دانراوە، بۆیە ناتوانرێت تەنیا بدرێتە پاڵ یەک شاعیر. کازم یەدەگچیئۆغڵو کە لە ڕۆژنامەی ڕۆژانەی قەیسەری ئاکن (Kayseri Akın) وتارێکی لەسەر ئەم گۆرانییە نووسیوە، لە وتارەکەیدا ئەو بۆچوونەی خستووەتە ڕوو کە ڕەنگە ئەم گۆرانییە بۆ یەکەم جار لە نێوان ساڵانی ١٨٩٠ بۆ ١٨٩٧دا گوترابێت. ئەم گۆرانییە بۆ یەکەم جار لەسەر ئاستی وڵات لەلایەن مامۆستای ساز، ئەحمەد غازی ئایھانەوە ناسێندراوە و یڵدز ئایھانی ھاوسەریشی لە کەناڵی (TRT) ئەم گۆرانییەی گوتووە. یەکەم کەسیش کە ئەم گۆرانییەی بە ئامێرە مۆسیقییە ڕۆژئاواییەکانەوە ڕێکخست و گوتی، باریش مانچۆ بوو، بەمەش گۆرانیی "گەسی باغلاری" جێگەی خۆی لە نێو خۆشەویستترین گۆرانییەکانی ئەم ھونەرمەندەدا کردەوە. ئەم گۆرانییە تاوەکوو ئێستاش لە یۆنان لەلایەن کارامانییەکانەوە دەگوترێت و چەندین شێوازی جیاوازی ھەیە. ھەروەھا شێوازێکیشی ھەیە کە لەگەڵ گۆرانیی (بیر ئۆف چەکسەم کارشکی داغلار یکلیر - واتە: ئەگەر ئاخێک ھەڵکێشم شاخەکانی بەرامبەر دەڕووخێن) تێکەڵ کراوە و پێکەوە دەگوترێن. بەڵام لەم شێوازەیاندا شیعرەکان بە مۆسیقا و ئاوازی "گەسی باغلاری" دەگوترێن. {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|تورکیا}} [[پۆل:گۆرانییە فۆلکلۆرییەکانی تورکیا]] t7s9z0i1o6ledk2h9v65oohpo0xpr1d 1582338 1582186 2026-05-08T20:03:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1582338 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} '''ڕەزەکانی گەسی''' یان '''باخەکانی گەسی''' (بە تورکی: ''gesi bağları'')، گۆرانییەکی میللییە کە پێدەچێت بنچینەکەی بگەڕێتەوە بۆ شارۆچکەی گەسی سەر بە شاری [[قەیسەری]]. ئەم گۆرانییە لەلایەن ھونەرمەندانێکی وەکوو گارپیس باکرجییان، ئودی بۆغۆس، ڕەفیق باشاران، نەزاھەت بایرەم، نیدا توفەکچی، یڵدز ئایھان، موزەییەن سەنار، ھاجەر بولوش و نەباھەت یڵدزەوە گوتراوە. ھەروەھا باریش مانچۆ و [[سێڵدا باجان|سێڵدا باغچان]] ئەم گۆرانییەیان گوتووەتەوە. مەرجان گابارێت لە ساڵی ١٩١٧دا بە ناوی "Gesinin Bağları"یەوە گوتوویەتی. لە ساڵی ١٩٢٦ لە شاری نیویۆرکی ئەمریکا، لەلایەن ھونەرمەند و ژەنیاری قانوونی ئەرمەنی، گارپیس باکرجییانەوە گوتراوە. پێکھاتنی لە زیاتر لە سەد کۆپلە و ھەمەجۆربوونی بابەتەکانی بەپێی درێژبوونەوەی گۆرانییەکە، وا دەکات مرۆڤ بیر لەوە بکاتەوە کە ئاوازەکەی بە شێوەی ھەرەوەزی دانراوە، بۆیە ناتوانرێت تەنیا بدرێتە پاڵ یەک شاعیر. کازم یەدەگچیئۆغڵو کە لە ڕۆژنامەی ڕۆژانەی قەیسەری ئاکن (Kayseri Akın) وتارێکی لەسەر ئەم گۆرانییە نووسیوە، لە وتارەکەیدا ئەو بۆچوونەی خستووەتە ڕوو کە ڕەنگە ئەم گۆرانییە بۆ یەکەم جار لە نێوان ساڵانی ١٨٩٠ بۆ ١٨٩٧دا گوترابێت. ئەم گۆرانییە بۆ یەکەم جار لەسەر ئاستی وڵات لەلایەن مامۆستای ساز، ئەحمەد غازی ئایھانەوە ناسێندراوە و یڵدز ئایھانی ھاوسەریشی لە کەناڵی (TRT) ئەم گۆرانییەی گوتووە. یەکەم کەسیش کە ئەم گۆرانییەی بە ئامێرە مۆسیقییە ڕۆژئاواییەکانەوە ڕێکخست و گوتی، باریش مانچۆ بوو، بەمەش گۆرانیی "گەسی باغلاری" جێگەی خۆی لە نێو خۆشەویستترین گۆرانییەکانی ئەم ھونەرمەندەدا کردەوە. ئەم گۆرانییە تاوەکوو ئێستاش لە یۆنان لەلایەن کارامانییەکانەوە دەگوترێت و چەندین شێوازی جیاوازی ھەیە. ھەروەھا شێوازێکیشی ھەیە کە لەگەڵ گۆرانیی (بیر ئۆف چەکسەم کارشکی داغلار یکلیر - واتە: ئەگەر ئاخێک ھەڵکێشم شاخەکانی بەرامبەر دەڕووخێن) تێکەڵ کراوە و پێکەوە دەگوترێن. بەڵام لەم شێوازەیاندا شیعرەکان بە مۆسیقا و ئاوازی "گەسی باغلاری" دەگوترێن. {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|تورکیا}} [[پۆل:گۆرانییە فۆلکلۆرییەکانی تورکیا]] 460807lzxdm1csib6mctxj88f58g4yv 0 295579 1582183 2026-05-08T12:41:41Z Saad Goran 41181 Saad Goran پەڕەی [[باخەکانی گەسی]]ی گواستەوە بۆ [[ڕەزەکانی گەسی]] 1582183 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ڕەزەکانی گەسی]] 20kflsnepq5vnybtex1fdxuezol87ag 1 295580 1582190 2026-05-08T13:20:48Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582190 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[حەردان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582189 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200216045323/http://www.aina.org/reports/acetste.pdf بۆ http://www.aina.org/reports/acetste.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٢٠، ٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 1tn4k8luc3l6bhre2232zaiqdf0xjtw 1 295581 1582209 2026-05-08T14:37:15Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582209 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[خاناسۆر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582208 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200216045323/http://www.aina.org/reports/acetste.pdf بۆ http://www.aina.org/reports/acetste.pdf زیاد کرا *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://www.epochtimes.de/politik/welt/irakische-armee-entdeckt-jesidisches-massengrab-in-sindschar-region-a2275130.html تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٤:٣٧، ٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 9wu0rso9w0y6giitq38lg5riuijcqbf 0 295582 1582253 2026-05-08T16:42:47Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1352824876|Economy of Rwanda]]» 1582253 wikitext text/x-wiki [[ڕواندا|Rwanda]] has a [[وڵاتی پەرەئەستێن|developing economy]]. It is a frontier developmental state (low income) based on services, agriculture and industry. It has been described as undergoing early industrialisation due to newer government policies. It has a mixed economy.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://globaledge.msu.edu/countries/rwanda |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220704122925/https://globaledge.msu.edu/countries/rwanda/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2022-07-04 |ڕێکەوتی سەردان=2022-08-18 |وێبگە=globaledge.msu.edu |زمان=en-us}}</ref> Since the early-2000s, [[ڕواندا|Rwanda]] has witnessed an economic boom, which improved the living standards of many Rwandans. The President of Rwanda, Paul Kagame, has noted his ambition to make Rwanda the "[[سینگاپوور|Singapore]] of [[ئەفریقا|Africa]]". The industrial sector is growing, contributing 16% of GDP in 2012.<ref name="MINAGRI Annual Report 2018-2019">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.minagri.gov.rw/fileadmin/user_upload/Minagri/Publications/Annual_Reports/Annual_report_2019-20_FY_.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210324230501/https://www.minagri.gov.rw/fileadmin/user_upload/Minagri/Publications/Annual_Reports/Annual_report_2019-20_FY_.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2021-03-24 |ڕێکەوتی سەردان=2020-12-23}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 6ljl8cemgbyq0lddkedu5pdf5exxagy 1582254 1582253 2026-05-08T16:44:02Z Tessla 41338 شائەمراز 1582254 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[ڕواندا]] خاوەنی ئابوورییەکی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]]. ئەوە دەوڵەتێکی گەشەپێدەری سنوورە (داھات نزم) کە لەسەر خزمەتگوزارییەکان، کشتوکاڵ و پیشەسازی دامەزراوە. وەک ئەوە وەسف کراوە کە بەھۆی سیاسەتە نوێیەکانی حکوومەتەوە بە ناو پیشەسازیبوونی سەرەتاییدا تێدەپەڕێت. خاوەنی ئابوورییەکی تێکەڵە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://globaledge.msu.edu/countries/rwanda |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220704122925/https://globaledge.msu.edu/countries/rwanda/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2022-07-04 |ڕێکەوتی سەردان=2022-08-18 |وێبگە=globaledge.msu.edu |زمان=en-us}}</ref> لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٠٠ەوە، [[ڕواندا]] شاھیدی گەشەکردنێکی ئابووریی خێرا بووە، کە ستانداردەکانی بژێویی زۆرێک لە ڕواندایییەکانی باشتر کردووە. سەرۆکی ڕواندا، پۆڵ کاگامێ، ئاماژەی بە تەماحی خۆی کردووە بۆ ئەوەی ڕواندا بکاتە «[[سینگاپوور]]ی [[ئەفریقا]]». کەرتی پیشەسازی لە گەشەکردندایە، کە لە ساڵی ٢٠١٢دا ١٦٪ی جی دی پیی پێکدەھێنا.<ref name="MINAGRI Annual Report 2018-2019">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.minagri.gov.rw/fileadmin/user_upload/Minagri/Publications/Annual_Reports/Annual_report_2019-20_FY_.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210324230501/https://www.minagri.gov.rw/fileadmin/user_upload/Minagri/Publications/Annual_Reports/Annual_report_2019-20_FY_.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2021-03-24 |ڕێکەوتی سەردان=2020-12-23}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] t2fplju45qadifqsubvpirtf7280k6r 1582274 1582254 2026-05-08T17:01:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەفریقا|ئەفریقا]] و [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582274 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[ڕواندا]] خاوەنی ئابوورییەکی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]]. ئەوە دەوڵەتێکی گەشەپێدەری سنوورە (داھات نزم) کە لەسەر خزمەتگوزارییەکان، کشتوکاڵ و پیشەسازی دامەزراوە. وەک ئەوە وەسف کراوە کە بەھۆی سیاسەتە نوێیەکانی حکوومەتەوە بە ناو پیشەسازیبوونی سەرەتاییدا تێدەپەڕێت. خاوەنی ئابوورییەکی تێکەڵە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://globaledge.msu.edu/countries/rwanda |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220704122925/https://globaledge.msu.edu/countries/rwanda/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2022-07-04 |ڕێکەوتی سەردان=2022-08-18 |وێبگە=globaledge.msu.edu |زمان=en-us}}</ref> لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٠٠ەوە، [[ڕواندا]] شاھیدی گەشەکردنێکی ئابووریی خێرا بووە، کە ستانداردەکانی بژێویی زۆرێک لە ڕواندایییەکانی باشتر کردووە. سەرۆکی ڕواندا، پۆڵ کاگامێ، ئاماژەی بە تەماحی خۆی کردووە بۆ ئەوەی ڕواندا بکاتە «[[سینگاپوور]]ی [[ئەفریقا]]». کەرتی پیشەسازی لە گەشەکردندایە، کە لە ساڵی ٢٠١٢دا ١٦٪ی جی دی پیی پێکدەھێنا.<ref name="MINAGRI Annual Report 2018-2019">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.minagri.gov.rw/fileadmin/user_upload/Minagri/Publications/Annual_Reports/Annual_report_2019-20_FY_.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210324230501/https://www.minagri.gov.rw/fileadmin/user_upload/Minagri/Publications/Annual_Reports/Annual_report_2019-20_FY_.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2021-03-24 |ڕێکەوتی سەردان=2020-12-23}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 3q0do0fu7qw8hyxl50otwnnzk4r1wyv 1582329 1582274 2026-05-08T20:02:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582329 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[ڕواندا]] خاوەنی ئابوورییەکی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]]. ئەوە دەوڵەتێکی گەشەپێدەری سنوورە (داھات نزم) کە لەسەر خزمەتگوزارییەکان، کشتوکاڵ و پیشەسازی دامەزراوە. وەک ئەوە وەسف کراوە کە بەھۆی سیاسەتە نوێیەکانی حکوومەتەوە بە ناو پیشەسازیبوونی سەرەتاییدا تێدەپەڕێت. خاوەنی ئابوورییەکی تێکەڵە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://globaledge.msu.edu/countries/rwanda |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220704122925/https://globaledge.msu.edu/countries/rwanda/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2022-07-04 |ڕێکەوتی سەردان=2022-08-18 |وێبگە=globaledge.msu.edu |زمان=en-us}}</ref> لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٠٠ەوە، [[ڕواندا]] شاھیدی گەشەکردنێکی ئابووریی خێرا بووە، کە ستانداردەکانی بژێویی زۆرێک لە ڕواندایییەکانی باشتر کردووە. سەرۆکی ڕواندا، پۆڵ کاگامێ، ئاماژەی بە تەماحی خۆی کردووە بۆ ئەوەی ڕواندا بکاتە «[[سینگاپوور]]ی [[ئەفریقا]]». کەرتی پیشەسازی لە گەشەکردندایە، کە لە ساڵی ٢٠١٢دا ١٦٪ی جی دی پیی پێکدەھێنا.<ref name="MINAGRI Annual Report 2018-2019">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.minagri.gov.rw/fileadmin/user_upload/Minagri/Publications/Annual_Reports/Annual_report_2019-20_FY_.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210324230501/https://www.minagri.gov.rw/fileadmin/user_upload/Minagri/Publications/Annual_Reports/Annual_report_2019-20_FY_.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2021-03-24 |ڕێکەوتی سەردان=2020-12-23}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} qh9i9qg7xw8ltdrkynbrencugpso95g 0 295583 1582256 2026-05-08T16:48:35Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1350871518|Economy of Belgium]]» 1582256 wikitext text/x-wiki [[بەلجیکا|Belgium]] has a [[وڵاتی پێشکەوتوو|highly developed]], high-income, [[ئابووری تێکەڵ|mixed]] economy.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://globaledge.msu.edu/countries/belgium |ڕێکەوتی سەردان=2023-04-14 |وێبگە=globaledge.msu.edu |زمان=en-us}}</ref> The Belgian economy has capitalised on the country's central geographic location, and has a well-developed transport network, and diversified industrial and commercial base. Belgium was the first [[ئەورووپا|European]] country to join the [[شۆڕشی پیشەسازانە|Industrial Revolution]] in the early 19th century. It has since developed a highly-developed transportation infrastructure made up of ports (most notably the Port of Antwerp), canals, railways, and highways, in order to integrate its industry with that of its neighbours.<ref name="DoS">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 2010 |ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2874.htm |ڕێکەوتی سەردان=9 May 2010}}</ref> Among OECD nations, Belgium has a highly efficient and strong social security system; social expenditure accounts for [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|roughly 29% of GDP]].<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kenworthy |first=Lane |year=1999 |title=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |url=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |url-status=live |journal=Social Forces |volume=77 |issue=3 |pages=1119–1139 |doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |archive-date=10 August 2013}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Moller |first=Stephanie |last2=Huber |first2=Evelyne |last3=Stephens |first3=John D. |last4=Bradley |first4=David |last5=Nielsen |first5=François |year=2003 |title=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |volume=68 |issue=1 |pages=22–51 |doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://web-archive.oecd.org/2024-06-24/63248-expenditure.htm |ڕێکەوتی سەردان=2025-07-17 |وێبگە=web-archive.oecd.org}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە hkz8e8oo9gu5o9t0yvlr930e3q2xrhw 1582257 1582256 2026-05-08T16:50:04Z Tessla 41338 شائەمراز 1582257 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[بەلجیکا]] خاوەنی ئابوورییەکی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵ]]، داھات بەرز و [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://globaledge.msu.edu/countries/belgium |ڕێکەوتی سەردان=2023-04-14 |وێبگە=globaledge.msu.edu |زمان=en-us}}</ref> ئابووری بەلجیکا سوودی لە شوێنی جوگرافیی ناوەندی وڵاتەکە وەرگرتووە، و خاوەنی تۆڕێکی گواستنەوەی باش پەرەپێدراو، و بنکەیەکی پیشەسازی و بازرگانی جۆراوجۆرە. بەلجیکا یەکەم وڵاتی [[ئەورووپا|ئەورووپی]] بوو کە لە سەرەتای سەدەی ١٩دا بەشداری لە [[شۆڕشی پیشەسازانە|شۆڕشی پیشەسازانەدا]] کرد. لەو کاتەوە ژێرخانێکی گواستنەوەی زۆر پێشکەوتووی پەرەپێداوە کە لە بەندەرەکان (بە تایبەتی بەندەری ئەنتۆێرپ)، کەناڵەکان، ھێڵی ئاسن و ڕێگاوبانە خێراکان پێکھاتووە، بە مەبەستی تێکەڵکردنی پیشەسازییەکەی لەگەڵ ھاوسێکانیدا.<ref name="DoS">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 2010 |ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2874.htm |ڕێکەوتی سەردان=9 May 2010}}</ref> لە نێوان نەتەوەکانی OECDدا، بەلجیکا سیستەمێکی ئاسایشی کۆمەڵایەتی زۆر کارا و بەھێزی ھەیە؛ خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢٩٪ی بەرھەمی ناوخۆییی خاو]] پێکدەھێنن.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kenworthy |first=Lane |year=1999 |title=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |url=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |url-status=live |journal=Social Forces |volume=77 |issue=3 |pages=1119–1139 |doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |archive-date=10 August 2013}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Moller |first=Stephanie |last2=Huber |first2=Evelyne |last3=Stephens |first3=John D. |last4=Bradley |first4=David |last5=Nielsen |first5=François |year=2003 |title=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |volume=68 |issue=1 |pages=22–51 |doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://web-archive.oecd.org/2024-06-24/63248-expenditure.htm |ڕێکەوتی سەردان=2025-07-17 |وێبگە=web-archive.oecd.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} tv2u4zt3fwdjlc16rem8bvunl9w7yi9 1582272 1582257 2026-05-08T17:01:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] و [[دەروازە:بەلجیکا|بەلجیکا]] 1582272 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[بەلجیکا]] خاوەنی ئابوورییەکی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵ]]، داھات بەرز و [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://globaledge.msu.edu/countries/belgium |ڕێکەوتی سەردان=2023-04-14 |وێبگە=globaledge.msu.edu |زمان=en-us}}</ref> ئابووری بەلجیکا سوودی لە شوێنی جوگرافیی ناوەندی وڵاتەکە وەرگرتووە، و خاوەنی تۆڕێکی گواستنەوەی باش پەرەپێدراو، و بنکەیەکی پیشەسازی و بازرگانی جۆراوجۆرە. بەلجیکا یەکەم وڵاتی [[ئەورووپا|ئەورووپی]] بوو کە لە سەرەتای سەدەی ١٩دا بەشداری لە [[شۆڕشی پیشەسازانە|شۆڕشی پیشەسازانەدا]] کرد. لەو کاتەوە ژێرخانێکی گواستنەوەی زۆر پێشکەوتووی پەرەپێداوە کە لە بەندەرەکان (بە تایبەتی بەندەری ئەنتۆێرپ)، کەناڵەکان، ھێڵی ئاسن و ڕێگاوبانە خێراکان پێکھاتووە، بە مەبەستی تێکەڵکردنی پیشەسازییەکەی لەگەڵ ھاوسێکانیدا.<ref name="DoS">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 2010 |ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2874.htm |ڕێکەوتی سەردان=9 May 2010}}</ref> لە نێوان نەتەوەکانی OECDدا، بەلجیکا سیستەمێکی ئاسایشی کۆمەڵایەتی زۆر کارا و بەھێزی ھەیە؛ خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢٩٪ی بەرھەمی ناوخۆییی خاو]] پێکدەھێنن.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kenworthy |first=Lane |year=1999 |title=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |url=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |url-status=live |journal=Social Forces |volume=77 |issue=3 |pages=1119–1139 |doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |archive-date=10 August 2013}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Moller |first=Stephanie |last2=Huber |first2=Evelyne |last3=Stephens |first3=John D. |last4=Bradley |first4=David |last5=Nielsen |first5=François |year=2003 |title=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |volume=68 |issue=1 |pages=22–51 |doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://web-archive.oecd.org/2024-06-24/63248-expenditure.htm |ڕێکەوتی سەردان=2025-07-17 |وێبگە=web-archive.oecd.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|بەلجیکا}} qe1f4vg0p7upc8z9sdf9auti3h16cxq 1582330 1582272 2026-05-08T20:02:17Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582330 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[بەلجیکا]] خاوەنی ئابوورییەکی [[ئابووری تێکەڵ|تێکەڵ]]، داھات بەرز و [[وڵاتی پێشکەوتوو|زۆر پێشکەوتووە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://globaledge.msu.edu/countries/belgium |ڕێکەوتی سەردان=2023-04-14 |وێبگە=globaledge.msu.edu |زمان=en-us}}</ref> ئابووری بەلجیکا سوودی لە شوێنی جوگرافیی ناوەندی وڵاتەکە وەرگرتووە، و خاوەنی تۆڕێکی گواستنەوەی باش پەرەپێدراو، و بنکەیەکی پیشەسازی و بازرگانی جۆراوجۆرە. بەلجیکا یەکەم وڵاتی [[ئەورووپا|ئەورووپی]] بوو کە لە سەرەتای سەدەی ١٩دا بەشداری لە [[شۆڕشی پیشەسازانە|شۆڕشی پیشەسازانەدا]] کرد. لەو کاتەوە ژێرخانێکی گواستنەوەی زۆر پێشکەوتووی پەرەپێداوە کە لە بەندەرەکان (بە تایبەتی بەندەری ئەنتۆێرپ)، کەناڵەکان، ھێڵی ئاسن و ڕێگاوبانە خێراکان پێکھاتووە، بە مەبەستی تێکەڵکردنی پیشەسازییەکەی لەگەڵ ھاوسێکانیدا.<ref name="DoS">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 2010 |ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2874.htm |ڕێکەوتی سەردان=9 May 2010}}</ref> لە نێوان نەتەوەکانی OECDدا، بەلجیکا سیستەمێکی ئاسایشی کۆمەڵایەتی زۆر کارا و بەھێزی ھەیە؛ خەرجییە کۆمەڵایەتییەکان [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ٢٩٪ی بەرھەمی ناوخۆییی خاو]] پێکدەھێنن.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kenworthy |first=Lane |year=1999 |title=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |url=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |url-status=live |journal=Social Forces |volume=77 |issue=3 |pages=1119–1139 |doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |archive-date=10 August 2013}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Moller |first=Stephanie |last2=Huber |first2=Evelyne |last3=Stephens |first3=John D. |last4=Bradley |first4=David |last5=Nielsen |first5=François |year=2003 |title=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |volume=68 |issue=1 |pages=22–51 |doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://web-archive.oecd.org/2024-06-24/63248-expenditure.htm |ڕێکەوتی سەردان=2025-07-17 |وێبگە=web-archive.oecd.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئابووری|بەلجیکا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} fvgl4dvdxqjmov28ypp1j28cuyz9rem 0 295584 1582258 2026-05-08T16:50:55Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1351313255|Economy of Tanzania]]» 1582258 wikitext text/x-wiki [[تانزانیا|Tanzania]] has a [[وڵاتی پەرەئەستێن|developing economy]] considered lower-middle income.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=July 1, 2020 |ناونیشان=https://blogs.worldbank.org/opendata/new-world-bank-country-classifications-income-level-2020-2021 |وێبگە=World Bank}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=July 2, 2020 |ناونیشان=https://www.thecitizen.co.tz/news/Tanzania-joins-middle-income-status-ahead-of-schedule/1840340-5586580-5p13b7z/index.html |وێبگە=The Citizen}}</ref> It is centered around manufacturing, tourism, agriculture, and financial services. [[تانزانیا|Tanzania]]'s economy has been transitioning from a planned economy to a market economy since 1985. Although the total GDP has increased since these reforms began, GDP per capita dropped sharply at first, and only exceeded the pre-transition figure in around 2007.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2009 |ناونیشان=https://www.imf.org/external/pubs/ft/books/2009/tanzania/tanzania.pdf}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 8ulku6l6q3824jcdlgjob18186nc5v5 1582259 1582258 2026-05-08T16:51:47Z Tessla 41338 شائەمراز 1582259 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[تانزانیا]] خاوەنی ئابوورییەکی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]] کە بە داھاتی مامناوەندی نزم دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=July 1, 2020 |ناونیشان=https://blogs.worldbank.org/opendata/new-world-bank-country-classifications-income-level-2020-2021 |وێبگە=World Bank}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=July 2, 2020 |ناونیشان=https://www.thecitizen.co.tz/news/Tanzania-joins-middle-income-status-ahead-of-schedule/1840340-5586580-5p13b7z/index.html |وێبگە=The Citizen}}</ref> ئەم ئابوورییە لە دەوری پیشەسازی، گەشتیاری، کشتوکاڵ و خزمەتگوزارییە دارایییەکان چڕبووەتەوە. ئابووری [[تانزانیا]] لە ساڵی ١٩٨٥ەوە لە ئابوورییەکی پلان بۆ داڕێژراوەوە بۆ ئابوورییەکی بازاڕ دەگۆڕێت. ھەرچەندە کۆی بەرھەمی ناوخۆیی لە کاتی دەستپێکردنی ئەم چاکسازییانەوە زیادی کردووە، بەڵام بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێک لە سەرەتادا بە توندی دابەزی، و تەنھا لە دەوروبەری ساڵی ٢٠٠٧دا لە ژمارەی پێش گۆڕانکارییەکە تێپەڕی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2009 |ناونیشان=https://www.imf.org/external/pubs/ft/books/2009/tanzania/tanzania.pdf}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] sqf7v7k9i8bss71i3tpcpbfj0ytr7fl 1582271 1582259 2026-05-08T17:01:17Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەفریقا|ئەفریقا]] و [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582271 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[تانزانیا]] خاوەنی ئابوورییەکی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]] کە بە داھاتی مامناوەندی نزم دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=July 1, 2020 |ناونیشان=https://blogs.worldbank.org/opendata/new-world-bank-country-classifications-income-level-2020-2021 |وێبگە=World Bank}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=July 2, 2020 |ناونیشان=https://www.thecitizen.co.tz/news/Tanzania-joins-middle-income-status-ahead-of-schedule/1840340-5586580-5p13b7z/index.html |وێبگە=The Citizen}}</ref> ئەم ئابوورییە لە دەوری پیشەسازی، گەشتیاری، کشتوکاڵ و خزمەتگوزارییە دارایییەکان چڕبووەتەوە. ئابووری [[تانزانیا]] لە ساڵی ١٩٨٥ەوە لە ئابوورییەکی پلان بۆ داڕێژراوەوە بۆ ئابوورییەکی بازاڕ دەگۆڕێت. ھەرچەندە کۆی بەرھەمی ناوخۆیی لە کاتی دەستپێکردنی ئەم چاکسازییانەوە زیادی کردووە، بەڵام بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێک لە سەرەتادا بە توندی دابەزی، و تەنھا لە دەوروبەری ساڵی ٢٠٠٧دا لە ژمارەی پێش گۆڕانکارییەکە تێپەڕی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2009 |ناونیشان=https://www.imf.org/external/pubs/ft/books/2009/tanzania/tanzania.pdf}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 4ssamgcegbuv1dqmee75esg9qtjrfot 1582331 1582271 2026-05-08T20:02:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582331 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[تانزانیا]] خاوەنی ئابوورییەکی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]] کە بە داھاتی مامناوەندی نزم دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=July 1, 2020 |ناونیشان=https://blogs.worldbank.org/opendata/new-world-bank-country-classifications-income-level-2020-2021 |وێبگە=World Bank}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=July 2, 2020 |ناونیشان=https://www.thecitizen.co.tz/news/Tanzania-joins-middle-income-status-ahead-of-schedule/1840340-5586580-5p13b7z/index.html |وێبگە=The Citizen}}</ref> ئەم ئابوورییە لە دەوری پیشەسازی، گەشتیاری، کشتوکاڵ و خزمەتگوزارییە دارایییەکان چڕبووەتەوە. ئابووری [[تانزانیا]] لە ساڵی ١٩٨٥ەوە لە ئابوورییەکی پلان بۆ داڕێژراوەوە بۆ ئابوورییەکی بازاڕ دەگۆڕێت. ھەرچەندە کۆی بەرھەمی ناوخۆیی لە کاتی دەستپێکردنی ئەم چاکسازییانەوە زیادی کردووە، بەڵام بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێک لە سەرەتادا بە توندی دابەزی، و تەنھا لە دەوروبەری ساڵی ٢٠٠٧دا لە ژمارەی پێش گۆڕانکارییەکە تێپەڕی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2009 |ناونیشان=https://www.imf.org/external/pubs/ft/books/2009/tanzania/tanzania.pdf}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} qrr1kgqwd9f1xovt1nzo5rl5ylql2ga 0 295585 1582260 2026-05-08T16:52:39Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1352837002|Economy of Somalia]]» 1582260 wikitext text/x-wiki [[سۆماڵیا|Somalia]] has a [[وڵاتی پەرەئەستێن|developing economy]]. It generates $13.89 billion by [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|gross domestic product]] (GDP) as of 2025. For 1994, the CIA estimated it at purchasing power parity (PPP) to be approximately $3.3 billion.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://permanent.access.gpo.gov/lps35389/1995/wf950219.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110511085616/http://permanent.access.gpo.gov/lps35389/1995/wf950219.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2011-05-11 |ڕێکەوتی سەردان=2010-06-27}}</ref> According to a 2007 British Chambers of Commerce report, the private sector has experienced growth, particularly in the service sector. Unlike the pre-civil war period, when most services and the industrial sector were government-run, there has been substantial, albeit unmeasured, private investment in commercial activities. The investment has been largely financed by the Somali diaspora, and includes trade and marketing, money transfer services, transportation, communications, fishery equipment, airlines, telecommunications, education, health, construction and hotels.<ref name="Brcc">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2007 |ناونیشان=http://viewer.zmags.com/getMagPdf.php?mid=dqrpw |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131025174332/http://viewer.zmags.com/getMagPdf.php?mid=dqrpw |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=25 October 2013 |ڕێکەوتی سەردان=20 August 2010}}</ref>[needs update] تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] e2374092qc6yqjgpl4ejzlc41rid6ay 1582261 1582260 2026-05-08T16:52:53Z Tessla 41338 Tessla پەڕەی [[ئابووری سۆماڵ]]ی بە بێ بەجێھشتنی ڕەوانەکەرێک گواستەوە بۆ [[ئابووری سۆماڵیا]] 1582260 wikitext text/x-wiki [[سۆماڵیا|Somalia]] has a [[وڵاتی پەرەئەستێن|developing economy]]. It generates $13.89 billion by [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|gross domestic product]] (GDP) as of 2025. For 1994, the CIA estimated it at purchasing power parity (PPP) to be approximately $3.3 billion.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://permanent.access.gpo.gov/lps35389/1995/wf950219.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110511085616/http://permanent.access.gpo.gov/lps35389/1995/wf950219.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2011-05-11 |ڕێکەوتی سەردان=2010-06-27}}</ref> According to a 2007 British Chambers of Commerce report, the private sector has experienced growth, particularly in the service sector. Unlike the pre-civil war period, when most services and the industrial sector were government-run, there has been substantial, albeit unmeasured, private investment in commercial activities. The investment has been largely financed by the Somali diaspora, and includes trade and marketing, money transfer services, transportation, communications, fishery equipment, airlines, telecommunications, education, health, construction and hotels.<ref name="Brcc">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2007 |ناونیشان=http://viewer.zmags.com/getMagPdf.php?mid=dqrpw |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131025174332/http://viewer.zmags.com/getMagPdf.php?mid=dqrpw |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=25 October 2013 |ڕێکەوتی سەردان=20 August 2010}}</ref>[needs update] تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] e2374092qc6yqjgpl4ejzlc41rid6ay 1582262 1582261 2026-05-08T16:53:39Z Tessla 41338 شائەمراز 1582262 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[سۆماڵیا]] خاوەنی [[وڵاتی پەرەئەستێن|ئابوورییەکی پەرەئەستێنە]]. بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠٢٥، بڕی ١٣٫٨٩ ملیار دۆلار لە ڕێگەی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) بەرھەم دەھێنێت. بۆ ساڵی ١٩٩٤، سی ئای ئەی بە ھاوتای ھێزی کڕین (پی پی پی) بە نزیکەی ٣٫٣ ملیار دۆلار خەمڵاندی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://permanent.access.gpo.gov/lps35389/1995/wf950219.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110511085616/http://permanent.access.gpo.gov/lps35389/1995/wf950219.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2011-05-11 |ڕێکەوتی سەردان=2010-06-27}}</ref> بەپێی ڕاپۆرتێکی ژوورە بازرگانییەکانی بەریتانیا لە ساڵی ٢٠٠٧، کەرتی تایبەت گەشەی بەخۆیەوە بینیوە، بە تایبەت لە کەرتی خزمەتگوزاریدا. بە پێچەوانەی سەردەمی پێش جەنگی ناوخۆ، کە زۆربەی خزمەتگوزارییەکان و کەرتی پیشەسازی لەلایەن حکوومەتەوە بەڕێوە دەبران، وەبەرھێنانی تایبەتی بەرچاو، ھەرچەندە نەپێوراوە، لە چالاکییە بازرگانییەکاندا ھەبووە. وەبەرھێنانەکە تا ڕادەیەکی زۆر لەلایەن ڕەوەندی سۆماڵییەوە دابین کراوە، و بازرگانی و بەبازاڕکردن، خزمەتگوزارییەکانی گواستنەوەی پارە، گواستنەوە، پەیوەندییەکان، کەرەستەی ماسیگری، ھێڵە ئاسمانییەکان، پەیوەندییە تەلەفۆنییەکان، پەروەردە، تەندروستی، بیناسازی و ھۆتێلەکان دەگرێتەوە.<ref name="Brcc">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2007 |ناونیشان=http://viewer.zmags.com/getMagPdf.php?mid=dqrpw |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131025174332/http://viewer.zmags.com/getMagPdf.php?mid=dqrpw |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=25 October 2013 |ڕێکەوتی سەردان=20 August 2010}}</ref>[پێویستی بە نوێکردنەوەیە] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 52brzvjz4fvp9wicwpssm5s6s6qefgo 1582270 1582262 2026-05-08T17:01:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەفریقا|ئەفریقا]] و [[دەروازە:ئابووری|ئابووری]] 1582270 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[سۆماڵیا]] خاوەنی [[وڵاتی پەرەئەستێن|ئابوورییەکی پەرەئەستێنە]]. بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠٢٥، بڕی ١٣٫٨٩ ملیار دۆلار لە ڕێگەی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) بەرھەم دەھێنێت. بۆ ساڵی ١٩٩٤، سی ئای ئەی بە ھاوتای ھێزی کڕین (پی پی پی) بە نزیکەی ٣٫٣ ملیار دۆلار خەمڵاندی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://permanent.access.gpo.gov/lps35389/1995/wf950219.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110511085616/http://permanent.access.gpo.gov/lps35389/1995/wf950219.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2011-05-11 |ڕێکەوتی سەردان=2010-06-27}}</ref> بەپێی ڕاپۆرتێکی ژوورە بازرگانییەکانی بەریتانیا لە ساڵی ٢٠٠٧، کەرتی تایبەت گەشەی بەخۆیەوە بینیوە، بە تایبەت لە کەرتی خزمەتگوزاریدا. بە پێچەوانەی سەردەمی پێش جەنگی ناوخۆ، کە زۆربەی خزمەتگوزارییەکان و کەرتی پیشەسازی لەلایەن حکوومەتەوە بەڕێوە دەبران، وەبەرھێنانی تایبەتی بەرچاو، ھەرچەندە نەپێوراوە، لە چالاکییە بازرگانییەکاندا ھەبووە. وەبەرھێنانەکە تا ڕادەیەکی زۆر لەلایەن ڕەوەندی سۆماڵییەوە دابین کراوە، و بازرگانی و بەبازاڕکردن، خزمەتگوزارییەکانی گواستنەوەی پارە، گواستنەوە، پەیوەندییەکان، کەرەستەی ماسیگری، ھێڵە ئاسمانییەکان، پەیوەندییە تەلەفۆنییەکان، پەروەردە، تەندروستی، بیناسازی و ھۆتێلەکان دەگرێتەوە.<ref name="Brcc">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2007 |ناونیشان=http://viewer.zmags.com/getMagPdf.php?mid=dqrpw |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131025174332/http://viewer.zmags.com/getMagPdf.php?mid=dqrpw |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=25 October 2013 |ڕێکەوتی سەردان=20 August 2010}}</ref>[پێویستی بە نوێکردنەوەیە] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] jcgoga0dfxzuf7iu5q3wtsnjygf23mc 1582332 1582270 2026-05-08T20:02:37Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1582332 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[سۆماڵیا]] خاوەنی [[وڵاتی پەرەئەستێن|ئابوورییەکی پەرەئەستێنە]]. بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠٢٥، بڕی ١٣٫٨٩ ملیار دۆلار لە ڕێگەی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (جی دی پی) بەرھەم دەھێنێت. بۆ ساڵی ١٩٩٤، سی ئای ئەی بە ھاوتای ھێزی کڕین (پی پی پی) بە نزیکەی ٣٫٣ ملیار دۆلار خەمڵاندی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://permanent.access.gpo.gov/lps35389/1995/wf950219.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110511085616/http://permanent.access.gpo.gov/lps35389/1995/wf950219.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2011-05-11 |ڕێکەوتی سەردان=2010-06-27}}</ref> بەپێی ڕاپۆرتێکی ژوورە بازرگانییەکانی بەریتانیا لە ساڵی ٢٠٠٧، کەرتی تایبەت گەشەی بەخۆیەوە بینیوە، بە تایبەت لە کەرتی خزمەتگوزاریدا. بە پێچەوانەی سەردەمی پێش جەنگی ناوخۆ، کە زۆربەی خزمەتگوزارییەکان و کەرتی پیشەسازی لەلایەن حکوومەتەوە بەڕێوە دەبران، وەبەرھێنانی تایبەتی بەرچاو، ھەرچەندە نەپێوراوە، لە چالاکییە بازرگانییەکاندا ھەبووە. وەبەرھێنانەکە تا ڕادەیەکی زۆر لەلایەن ڕەوەندی سۆماڵییەوە دابین کراوە، و بازرگانی و بەبازاڕکردن، خزمەتگوزارییەکانی گواستنەوەی پارە، گواستنەوە، پەیوەندییەکان، کەرەستەی ماسیگری، ھێڵە ئاسمانییەکان، پەیوەندییە تەلەفۆنییەکان، پەروەردە، تەندروستی، بیناسازی و ھۆتێلەکان دەگرێتەوە.<ref name="Brcc">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2007 |ناونیشان=http://viewer.zmags.com/getMagPdf.php?mid=dqrpw |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131025174332/http://viewer.zmags.com/getMagPdf.php?mid=dqrpw |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=25 October 2013 |ڕێکەوتی سەردان=20 August 2010}}</ref>[پێویستی بە نوێکردنەوەیە] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} nw9mh4pt8ytn6hp0b9goqbh4qo6fkx1 0 295586 1582264 2026-05-08T16:57:39Z Aza 86 Aza پەڕەی [[ڕەوشت]] گواستەوە بۆ [[ئەخلاق]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو: بەپێی وتووێژی پەڕە 1582264 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئەخلاق]] at4b010ns6aadztttcpurl4jnmoxzmd 1582269 1582264 2026-05-08T16:59:14Z Aza 86 /* */ 1582269 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئاکار]] t0b78yv9ffedyt7sxxrcu1moa1zd8ju 1 295587 1582266 2026-05-08T16:57:39Z Aza 86 Aza پەڕەی [[وتووێژ:ڕەوشت]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:ئەخلاق]]: بەپێی وتووێژی پەڕە 1582266 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[وتووێژ:ئەخلاق]] 1r5rfh7ea03uo1d4mbfgttg68mg7q0r 0 295588 1582268 2026-05-08T16:58:29Z Aza 86 Aza پەڕەی [[فەلسەفەی ڕەوشت]] گواستەوە بۆ [[فەلسەفەی ئەخلاق]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو: وتووێژی وتاری ئەخلاق 1582268 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[فەلسەفەی ئەخلاق]] bmjyqnuxv4ng23mjmu9yqoafaviau51 1 295589 1582306 2026-05-08T17:19:30Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582306 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[دادگای دوورخستنەوەی تیرۆریستانی بیانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582305 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120416081323/http://www.uscourts.gov/news/TheThirdBranch/96-09-01/Alien_Terrorist_Removal_Court_Members_Selected.aspx بۆ http://www.uscourts.gov/news/TheThirdBranch/96-09-01/Alien_Terrorist_Removal_Court_Members_Selected.aspx زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٧:١٩، ٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 9iz8w4mp2l86y2ixlwlj9qrz0w217us 3 295590 1582309 2026-05-08T18:11:57Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1582309 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ١٨:١١، ٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 74zmdq2nkgs1nrqn8fjzpt964y10sef 1 295591 1582315 2026-05-08T19:28:30Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582315 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[دوگورێ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582314 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200216045323/http://www.aina.org/reports/acetste.pdf بۆ http://www.aina.org/reports/acetste.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٢٨، ٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) daaba4es5wdk31co1hl9po3ugam14pr 1 295592 1582317 2026-05-08T19:29:02Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582317 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[دوھۆلا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582316 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200216045323/http://www.aina.org/reports/acetste.pdf بۆ http://www.aina.org/reports/acetste.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٢٩، ٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) 3ompshgd8o3q63mqf73luqcdn4h31qx 0 295593 1582354 2026-05-08T22:49:07Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[عەسقەلان]] گواستەوە بۆ [[ئەشکەلۆن]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو: ناوی فەرمیتر (بۆ سازکردنی وتارەکانی تر وەک ژێرناوچەی ئەشکەلۆن ئەمە فەرمیترە) 1582354 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئەشکەلۆن]] tnamg7u240a4wawwz31txy6ba6b9x41 0 295594 1582364 2026-05-08T23:32:13Z Hivja 64112 Hivja پەڕەی [[بەیت شەمش]]ی گواستەوە بۆ [[بەیت شەمەش]]: Shemesh 1582364 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[بەیت شەمەش]] swx03ddx871q7u0qgmxrkwh169pyjtx 1 295595 1582388 2026-05-09T06:20:10Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582388 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سپایدەرمان: زنجیرە ئەنیمەیشنەکە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582387 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20111125015738/http://uk.tv.ign.com/articles/798/798709p1.html بۆ http://uk.tv.ign.com/articles/798/798709p1.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٦:٢٠، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) stvd9fu0kb8ywvyw657xqyyygdxdwfs 1 295596 1582394 2026-05-09T09:53:39Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1582394 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سەرسەنگ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1582393 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240120122629/http://www.aina.org/reports/avod.pdf بۆ http://www.aina.org/reports/avod.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٩:٥٣، ٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) hqcjh9s79wrlhyx2sw1ezkon1fh4aum 0 295597 1582395 2026-05-09T09:57:09Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1352937555|Economy of Chile]]» 1582395 wikitext text/x-wiki [[چیلی|Chile]] has a [[وڵاتی پەرەئەستێن|developing]] market economy. It is classified as a high-income economy by the [[گرووپی بانکی جیھانی|World Bank]],<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://data.worldbank.org/country/chile |ڕێکەوتی سەردان=11 June 2015}}</ref> and is recognized as one of the most prosperous countries in [[ئەمریکای باشوور|South America]]. Chile leads the region in areas such as [[ڕکابەری|competitiveness]], income per capita, [[جیھانگیری|globalization]], economic freedom, and low levels of perceived [[گەندەڵی|corruption]].<ref name="hdrstats.undp.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://hdrstats.undp.org/indicators/25.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090212140250/http://hdrstats.undp.org/indicators/25.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=12 February 2009 |ڕێکەوتی سەردان=19 May 2008 |وێبگە=UNDP}}</ref> Despite its prosperity, Chile experiences significant economic inequality, as reflected by its Gini index,<ref name="casen">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2007 |ناونیشان=http://www.mideplan.cl/final/bajar.php?path=casen2006regional&id=Imp_Distrib.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090325031243/http://www.mideplan.cl/final/bajar.php?path=casen2006regional&id=Imp_Distrib.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=25 March 2009 |وێبگە=Mideplan}}</ref> though this is close to the regional average.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.lyd.com/wp-content/files_mf/pi110690.pdf/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131203000547/http://www.lyd.com/wp-content/files_mf/pi110690.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 December 2013}}</ref> Among Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) countries, Chile has a robust social security system, with social welfare expenditures amounting to approximately [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|19.6% of GDP]].<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kenworthy |first=Lane |year=1999 |title=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |url=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |url-status=live |journal=Social Forces |volume=77 |issue=3 |pages=1119–1139 |doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |archive-date=10 August 2013}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Moller |first=Stephanie |last2=Huber |first2=Evelyne |last3=Stephens |first3=John D. |last4=Bradley |first4=David |last5=Nielsen |first5=François |year=2003 |title=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |volume=68 |issue=1 |pages=22–51 |doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]]}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] gl6w85nvq6minbvb5vcq2gyew2ye955 1582396 1582395 2026-05-09T10:01:25Z Tessla 41338 شائەمراز 1582396 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[چیلی]] خاوەنی ئابوورییەکی بازاڕی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێنە]]. لەلایەن [[گرووپی بانکی جیھانی|بانکی جیھانییەوە]] وەک ئابوورییەکی داھات بەرز پۆلێن کراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://data.worldbank.org/country/chile |ڕێکەوتی سەردان=11 June 2015}}</ref> و وەک یەکێک لە خۆشگوزەرانترین وڵاتانی [[ئەمریکای باشوور]] دەناسرێت. چیلی لە ناوچەکەدا پێشەنگە لە بوارەکانی وەک [[ڕکابەری]]، داھاتی ھەر تاکێک، [[جیھانگیری]]، ئازادیی ئابووری، و ئاستی نزمی [[گەندەڵی]] بینراو.<ref name="hdrstats.undp.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://hdrstats.undp.org/indicators/25.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090212140250/http://hdrstats.undp.org/indicators/25.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=12 February 2009 |ڕێکەوتی سەردان=19 May 2008 |وێبگە=UNDP}}</ref> سەرەڕای خۆشگوزەرانییەکەی، چیلی نایەکسانییەکی ئابووری بەرچاو بەخۆوە دەبینێت، وەک لە پێوەرەکانی جینیدا ڕەنگی داوەتەوە،<ref name="casen">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2007 |ناونیشان=http://www.mideplan.cl/final/bajar.php?path=casen2006regional&id=Imp_Distrib.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090325031243/http://www.mideplan.cl/final/bajar.php?path=casen2006regional&id=Imp_Distrib.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=25 March 2009 |وێبگە=Mideplan}}</ref> ھەرچەندە ئەمە لە تێکڕای ناوچەییەوە نزیکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.lyd.com/wp-content/files_mf/pi110690.pdf/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131203000547/http://www.lyd.com/wp-content/files_mf/pi110690.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=3 December 2013}}</ref> لە نێوان وڵاتانی ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری (ئۆو ئی سی دی)، چیلی خاوەنی سیستەمێکی ئاسایشی کۆمەڵایەتی بەھێزە، کە خەرجییەکانی خۆشبژیوی کۆمەڵایەتی [[دەوڵەتی خۆشبژیوی|نزیکەی ١٩٫٦٪ی بەرھەمی ناوخۆییی خاو]] پێکدەھێنن.<ref name="Kenworthy">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kenworthy |first=Lane |year=1999 |title=Do Social-Welfare Policies Reduce Poverty? A Cross-National Assessment |url=http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |url-status=live |journal=Social Forces |volume=77 |issue=3 |pages=1119–1139 |doi=10.2307/3005973 |jstor=3005973 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810134045/http://www.lisdatacenter.org/wps/liswps/188.pdf |archive-date=10 August 2013}}</ref><ref name="Bradley et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Moller |first=Stephanie |last2=Huber |first2=Evelyne |last3=Stephens |first3=John D. |last4=Bradley |first4=David |last5=Nielsen |first5=François |year=2003 |title=Determinants of Relative Poverty in Advanced Capitalist Democracies |journal=American Sociological Review |volume=68 |issue=1 |pages=22–51 |doi=10.2307/3088901 |jstor=3088901}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oecd.org/social/expenditure.htm |وێبگە=[[Organisation for Economic Co-operation and Development|ڕێکخراوی هاوکاری و گەشەپێدانی ئابووری]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 37mabc8sxyg3hy7xtmtw210guhtewrt 0 295598 1582397 2026-05-09T10:02:18Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1349734216|Economy of Monaco]]» 1582397 wikitext text/x-wiki The '''economy of Monaco''' is reliant on tourism and banking.<ref name="ciaworldfactbook">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/monaco |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210106062442/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/monaco/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 6, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=3 October 2024 |وێبگە=cia.gov}}</ref> [[مۆناکۆ|Monaco]], situated on the French coast of the [[دەریای ناوین|Mediterranean Sea]], is a popular resort, attracting tourists to its casino and pleasant climate. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە The Principality has successfully sought to diversify into services and small, high-value-added, nonpolluting industries. The state has no income tax and low business taxes and thrives as a tax haven both for individuals who have established residence and for foreign companies that have set up businesses and offices. The state retains monopolies in a number of sectors, including gambling, tobacco, the telephone network, and the postal service.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://en.gouv.mc/Portail-du-Gouvernement/Government-Institutions/The-Government/Ministry-of-Finance-and-Economy/Tobacco-and-Matches-Board}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.fatf-gafi.org/content/dam/fatf-gafi/fsrb-mer/MONEYVAL-Monaco-Mutual-Evaluation-Report-2022.pdf.coredownload.inline.pdf |ڕێکەوتی سەردان=28 March 2025 |وێبگە=www.fatf-gafi.org}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 45t6zwt6n0us0doc438ganp2a6g46a7 1582398 1582397 2026-05-09T10:03:22Z Tessla 41338 شائەمراز 1582398 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئابووری مۆناکۆ''' پشت بە گەشتیاری و بانکی دەبەستێت.<ref name="ciaworldfactbook">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/monaco |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210106062442/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/monaco/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 6, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=3 October 2024 |وێبگە=cia.gov}}</ref> [[مۆناکۆ]]، کە لە کەناراوەکانی فەڕەنسای [[دەریای ناوین|دەریای ناویندا]] ھەڵکەوتووە، ھاوینەھەوارێکی بەناوبانگە، و گەشتیاران بۆ گازینۆ و کەشوھەوا خۆشەکەی ڕادەکێشێت. میرنشینەکە بە سەرکەوتوویی ھەوڵی داوە ھەمەچەشنی بکات لە خزمەتگوزارییەکان و پیشەسازییە بچووکەکان، خاوەن بەھای زیادکراوی بەرز و بێ پیسکەر. دەوڵەتەکە ھیچ باجێکی داھات و باجی بازرگانی کەمی نییە و وەک پەناگەیەکی باج گەشە دەکات چ بۆ ئەو کەسانەی نیشتەجێ بوون و چ بۆ ئەو کۆمپانیا بیانیانەی کە بازرگانی و نووسینگەیان دامەزراندووە. دەوڵەت قۆرخکاری لە چەندین کەرتدا ھێشتووەتەوە، لەوانە قومار، توتن، تۆڕی تەلەفۆن و خزمەتگوزاری پۆستە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://en.gouv.mc/Portail-du-Gouvernement/Government-Institutions/The-Government/Ministry-of-Finance-and-Economy/Tobacco-and-Matches-Board}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.fatf-gafi.org/content/dam/fatf-gafi/fsrb-mer/MONEYVAL-Monaco-Mutual-Evaluation-Report-2022.pdf.coredownload.inline.pdf |ڕێکەوتی سەردان=28 March 2025 |وێبگە=www.fatf-gafi.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] nw5srz7aci5nrzmy265xis2of9lg5ub 0 295599 1582400 2026-05-09T10:06:30Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1341987389|Economy of Dubai]]» 1582400 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Burj_Khalifa_(worlds_tallest_building)_and_the_Dubai_skyline_(25781049892).jpg|وێنۆک|Skyline of Downtown Dubai; [[بورجی خەلیفە|Burj Khalifa]], the [[پێڕستی بەرزترین باڵەخانەکان|world's tallest building]], is visible at the center]] The '''economy of Dubai's''' [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|gross domestic product]] of the calendar year 2023 as of January 2024 is AED 429 billion ($USD 116.779 billion) ($USD 169 billion) and ($USD 247 billion in Metro(2025)).<ref name="gdp">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.digitaldubai.ae/newsroom/news/dubai's-gdp-tops-aed-115-billion-in-first-quarter-of-2024-with-its-economy-growing-3.2-compared-to-the-same-period-in-2023 |ڕێکەوتی سەردان=}}</ref> Dubai has substantially transformed over the last couple of decades.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024 |ناونیشان=https://cdn.occrp.org/projects/dubai-unlocked/en/ |وێبگە=How Dirty Money Finds a Home in Dubai Real Estate - OCCRP |زمان=en}}</ref> More than 90% of the population are foreigners.<ref name=":0" /> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە The International Herald Tribune described it as "centrally-planned [[بازاڕی ئازاد|free-market]] capitalism".<ref name="Herald quote">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Pohl, O. |ڕێکەوت=28 June 2004 |ناونیشان=http://www.ottopohl.com/Stories/2004_Stories/IHT%20dubai%20biztravel%20online.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131012081157/http://www.ottopohl.com/Stories/2004_Stories/IHT%20dubai%20biztravel%20online.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=12 October 2013 |ڕێکەوتی سەردان=2012-10-03}}</ref> Oil production, which once accounted for 50% of [[دوبەی|Dubai]]'s [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی|gross domestic product]], contributes less than 1% today. In 2018, wholesale and [[تاکفرۆشی|retail trade]] represented 26% of the total GDP; transport and logistics, 12%; [[بانک|banking]], insurance activities and capital markets, 10%; manufacturing, 9%; real estate, 7%; [[دروستکردن|construction]], 6%; [[گەشتیاری|tourism]], 5%. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] s9s5dyhgooq6rvs6smup9boaxs35kyc 1582402 1582400 2026-05-09T10:07:37Z Tessla 41338 شائەمراز 1582402 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Burj_Khalifa_(worlds_tallest_building)_and_the_Dubai_skyline_(25781049892).jpg|وێنۆک|ئاسۆییی ناوەندی شاری دوبەی؛ [[بورجی خەلیفە]]، [[پێڕستی بەرزترین باڵەخانەکان|بەرزترین باڵەخانەی جیھان]]، لە ناوەڕاستدا دەبینرێت]] [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] ئابووری دوبەی لە ساڵی ٢٠٢٣دا تاوەکوو کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ بریتییە لە ٤٢٩ ملیار ئەی ئی دی (١١٦٫٧٧٩ ملیار یوو ئێس دی) (١٦٩ ملیار یوو ئێس دی) و (٢٤٧ ملیار یوو ئێس دی لە مێترۆدا (٢٠٢٥)).<ref name="gdp">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.digitaldubai.ae/newsroom/news/dubai's-gdp-tops-aed-115-billion-in-first-quarter-of-2024-with-its-economy-growing-3.2-compared-to-the-same-period-in-2023 |ڕێکەوتی سەردان=}}</ref> دوبەی لە ماوەی چەند دەیەی ڕابردوودا بە شێوەیەکی بەرچاو گۆڕاوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2024 |ناونیشان=https://cdn.occrp.org/projects/dubai-unlocked/en/ |وێبگە=How Dirty Money Finds a Home in Dubai Real Estate - OCCRP |زمان=en}}</ref> زیاتر لە ٩٠٪ی دانیشتووانەکەی بیانیین.<ref name=":0"/> نێونەتەوەییی ھێرالد تریبون وەک «سەرمایەداریی [[بازاڕی ئازاد]]ی پلان بۆ داڕێژراوی ناوەندی» وەسفی کردووە.<ref name="Herald quote">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Pohl, O. |ڕێکەوت=28 June 2004 |ناونیشان=http://www.ottopohl.com/Stories/2004_Stories/IHT%20dubai%20biztravel%20online.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131012081157/http://www.ottopohl.com/Stories/2004_Stories/IHT%20dubai%20biztravel%20online.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=12 October 2013 |ڕێکەوتی سەردان=2012-10-03}}</ref> بەرھەمھێنانی نەوت، کە سەردەمێک ٥٠٪ی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] [[دوبەی]] پێکدەھێنا، ئەمڕۆ کەمتر لە ١٪ بەشدارە. لە ساڵی ٢٠١٨دا، بازرگانیی کۆ و [[تاکفرۆشی]] ٢٦٪ی کۆی جی دی پی؛ گواستنەوە و لۆجستی، ١٢٪؛ [[بانک|بانکداری]]، چالاکییەکانی دڵنیایی و بازاڕەکانی سەرمایە، ١٠٪؛ پیشەسازی، ٩٪؛ خانووبەرە، ٧٪؛ [[دروستکردن|بیناسازی]]، ٦٪؛ [[گەشتیاری]]، ٥٪ی پێکدەھێنا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] m0hu1d5gxw6grzi5qver45pbdh97883 0 295600 1582403 2026-05-09T10:09:30Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1347269148|Economy of Delaware]]» 1582403 wikitext text/x-wiki This article is intended to give an overview of the '''economy of [[دێلاوێر|Delaware]]'''. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە == Affluence == {| class="wikitable" style="float: right; margin: 10px" |+Average sale price for new & existing homes (in US$) !DE County !March 2010 !March 2011 |- |New Castle |229,000 |216,000 |- |Sussex |323,000 |296,000 |- |Kent |186,000 |178,000 |} According to a 2013 study by Phoenix Marketing International, Delaware had the ninth-largest number of millionaires per capita in the United States, with a ratio of 6.20 percent. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 9gguch0448sbkt4lv00aokx5vae897h 1582404 1582403 2026-05-09T10:10:24Z Tessla 41338 شائەمراز 1582404 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئابووری دێلاوێر''' ئەم وتارە مەبەست لێی پێشکەشکردنی تێڕوانینێکی گشتییە بۆ '''ئابووری [[دێلاوێر]]'''. == خۆشگوزەرانی == {| class="wikitable" style="float: left; margin: 10px" |+تێکڕای نرخی فرۆشتن بۆ خانووە نوێیەکان و ئەوانەی پێشتر ھەبوون (بە دۆلاری ئەمریکی) !ناوچەی دێلاوێر !ئازاری ٢٠١٠ !ئازاری ٢٠١١ |- |نیو کاسڵ |٢٢٩٬٠٠٠ |٢١٦٬٠٠٠ |- |سەسێکس |٣٢٣٬٠٠٠ |٢٩٦٬٠٠٠ |- |کێنت |١٨٦٬٠٠٠ |١٧٨٬٠٠٠ |} بەپێی توێژینەوەیەکی ساڵی ٢٠١٣ لەلایەن کۆمپانیای فۆنیکس مارکێتینگ نێونەتەوەیی، دێلاوێر خاوەنی نۆیەم گەورەترین ژمارەی ملیۆنێرەکان بووە بۆ ھەر تاکێک لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا، بە ڕێژەی ٦٫٢٠ لە سەد.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٩ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] raxu1f4a9sq7a7kr1qhmopitkj6xjg7 0 295601 1582405 2026-05-09T10:11:46Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1351878630|Economy of Tunisia]]» 1582405 wikitext text/x-wiki [[توونس|Tunisia]] has [[وڵاتی پەرەئەستێن|developing economy]]. It is in the process of being liberalized after decades of heavy state direction and participation in the country's economy. Prudent economic and fiscal planning has resulted in moderate but sustained growth for over a decade. Tunisia's economic growth has depended on [[نەوت|oil]], phosphates, [[وەرزێری|agri-food products]], car parts manufacturing, and [[گەشتیاری لە توونس|tourism]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] jocaqnuxvabcwc77cte4tsbwsyjbz14 1582406 1582405 2026-05-09T10:12:31Z Tessla 41338 شائەمراز 1582406 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[توونس]] خاوەنی [[وڵاتی پەرەئەستێن|ئابوورییەکی پەرەئەستێنە]]. لە پرۆسەی ئازادکردندایە دوای چەندین دەیە لە ئاڕاستەکردن و بەشداریی چڕی دەوڵەت لە ئابووری وڵاتەکەدا. پلاندانانی ئابووری و داراییی ژیرانە بووەتە ھۆی گەشەیەکی مامناوەند بەڵام بەردەوام بۆ زیاتر لە دەیەیەک. گەشەی ئابووری توونس پشتی بە [[نەوت]]، فۆسفات، [[وەرزێری|بەرھەمە کشتوکاڵی و خۆراکییەکان]]، دروستکردنی پارچەی ئۆتۆمبێل و [[گەشتیاری لە توونس|گەشتیاری]] بەستووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٩ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 6k4v2ks91q9egixjiib6nfya5h683tt